Wikipedia igwiki https://ig.wikipedia.org/wiki/Ihu_mb%E1%BB%A5 MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Midia Ọpụrụiche Ńkàtá Ojiarụ Ńkàtá ojiarụ Wikipedia Ńkàtá Wikipedia Faịlụ Ńkàtá faịlụ MidiaWiki Ńkàtá MidiaWiki Templeeti Ńkàtá templeeti Enyemaka Ńkàtá enyemaka Otú Ńkàtá otú Édēchághị́ Ńkàtá Édēchághị́ TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Yenagoa 0 7183 705758 697401 2026-08-26T21:47:19Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705758 wikitext text/x-wiki '''Yenagoa''' <ref>{{Cite web|title=Yenagoa Archives|url=https://guardian.ng/tag/yenagoa/|accessdate=2022-03-05|work=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US}}</ref> bụ Obodo Gọọmentị <ref>{{Cite web|title=Nigeria: Administrative Division (States and Local Government Areas) - Population Statistics, Charts and Map|url=https://www.citypopulation.de/php/nigeria-admin.php|accessdate=2022-03-09|work=www.citypopulation.de}}</ref> na isi obodo nke [[Ȯra Bayelsa|Bayelsa Steeti]], <ref>{{Cite web|title=Bayelsa State|url=https://www.bbc.com/pidgin/topics/c5qvpq9d50nt|accessdate=2022-03-06|work=BBC News Pidgin}}</ref> ndịda ọwụwa anyanwụ nke mba Naijiria.<ref>{{Cite web|title=About Yenagoa|url=https://yenagoa.investbayelsa.by.gov.ng/about-yenagoa/|accessdate=2021-09-15|work=City Of Yenagoa|language=en-US|archivedate=2021-09-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210915112842/https://yenagoa.investbayelsa.by.gov.ng/about-yenagoa/}}</ref> Ọ dị na mpaghara Niger-Delta nke mba ahụ na nhazi 2" href="./Local_government_area" id="mwHg" rel="mw:WikiLink" title="Local government area">LGA nwere mpaghara nke dị narị asaa na isii km2 na ọnụ ọgụgụ mmadụ <ref name="britannica.com">{{Cite web|title=population {{!}} Definition, Trends, & Facts {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/science/population-biology-and-anthropology|accessdate=2022-03-06|work=www.britannica.com|language=en}}</ref> nke dị narị atọ na iri ise nà abuo, narị abụọ na iri asatọ na ise na ọnụ ọgụgụ nke afọ 2006. <ref>{{Cite web|title=census {{!}} Facts, Definition, Methods, & History {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/science/census|accessdate=2022-03-06|work=www.britannica.com|language=en}}</ref>&nbsp; koodu ozi nke mpaghara ahụ bụ narị ise na iri isii na otu 561. <ref>{{Cite web|title=Post Offices- with map of LGA|publisher=NIPOST|url=http://www.nipost.gov.ng/PostCode.aspx|accessdate=2009-10-20|archivedate=2012-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121126042849/http://www.nipost.gov.ng/postcode.aspx}}</ref> Ndị Ijaw mejupụtara ihe ka ọtụtụ n'ógbè Gọọmentị Obodo.<ref>{{Cite web|title=Overview of Bayelsa – Niger Delta Budget Monitoring Group|url=https://www.nigerdeltabudget.org/overview-of-bayelsa/|accessdate=2022-04-20|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Ariye|first=E. C|title=The Ijo (Ijaw) People of Delta State: Their Early History and Aspects of Social and Cultural Practices|url=https://core.ac.uk/download/pdf/234668573.pdf|journal=Historical Research Letter|volume=8|pages=1–2}}</ref> Bekee bụ [[Asụsụ obodo|asụsụ gọọmentị]], mana Asụsụ Epie-Atissa bụ otu n'ime asụsụ ndị a na-asụ na Yenagoa, ndị ọzọ dị ka Ekpetiama, Gbarian, Buseni na Zarama bụ olumba Ijaw na ọchịchị ime obodo Yenagoa. <ref>{{Cite web|author=Nations|first=United|title=Official Languages|url=https://www.un.org/en/our-work/official-languages|accessdate=2022-03-09|work=United Nations|language=en}}</ref><ref name="britannica.com"/><ref>{{Cite web|title=Spoken languages of African countries - Nations Online Project|url=https://www.nationsonline.org/oneworld/african_languages.htm|accessdate=2022-03-06|work=www.nationsonline.org}}</ref><ref>{{Cite web|date=2015-11-03|title=Bayelsa moves to save Izon language from extinction|url=https://www.vanguardngr.com/2015/11/bayelsa-moves-to-save-izon-language-from-extinction/|accessdate=2021-09-16|work=Vanguard News|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|author=Kolesnik|first=Kay|date=2018-10-30|title=What do you know about Bayelsa State history?|url=https://www.legit.ng/1200389-history-bayelsa-state-interesting-facts-know.html|accessdate=2021-09-16|work=Legit.ng - Nigeria news.|language=en}}</ref> Ọdụ ụgbọ elu Bayelsa ọdụ ụgbọelu in Bayelsa bụ ọdụ ụgbọ elu dị na Bayelsa Steeti <ref>{{Cite web|title=Bayelsa State Government – The Glory of all Lands|url=https://bayelsastate.gov.ng/|accessdate=2022-03-09|language=en-US}}</ref> isi obodo Yenagoa, ndịda [[Naijiria|Naịjirịa]]. Ọdụ ụgbọ elu Yenagoa Bayelsa natara mbata ụgbọelu mbụ ya na ubochi iri na anọ nke ọnwa Febụwarị afọ 2019. <ref>{{Cite web|title=Yenagoa Bayelsa Airport Profile {{!}} CAPA|url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airports/yenagoa-bayelsa-airport|accessdate=2021-09-14|work=centreforaviation.com}}</ref> Yenagoa bụ ebe obibi nke Bayelsa United, otu klọb [[Footbọl|bọọlụ]] ụmụ nwoke na-egwu na ọkwa nke abụọ nke ezumezu ulo egwu asom mpi mba Naijiria. Ezumezu egwuregwu asọ mpi Naijiria, na Ndị ezenwayi Bayelsa otu klọbụ bọọlụ nwanyị na NWFL Premiership. Klọb abụọ ahụ meriri n'afọ 2021 Iko Aiteo maka ụmụ nwoke na ụmụ nwanyị. Egwuregwu ụmụ nwoke ahụ mere na ama egwuregwu Samuel Ogbemudia ọhụrụ dị na obodo Benin, Benin.<ref>{{Cite web|date=2021-04-10|title=Samuel Ogbemudia Stadium best in Nigeria —Kwara dep gov|url=https://punchng.com/samuel-ogbemudia-stadium-best-in-nigeria-kwara-dep-gov/|accessdate=2022-03-12|work=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref> Bayelsa United meriri [[Ȯra Nasarawa|Nasarawa]] United okpu anọ asara nanị atọ na penaltis mgbe oge a na-eme kwa afọ ma gbakwunye oge agwụla 2-2.<ref>{{Cite web|title=Bayelsa United upset Nasarawa United as Yenagoa clubs rule Aiteo Cup|url=https://guardian.ng/sport/bayelsa-united-upset-nasarawa-united-as-yenagoa-clubs-rule-aiteo-cup/|accessdate=2021-09-18|work=guardian.ng|language=en-US}}</ref> == Ndepụta obodo na obodo nta ==   == Ọnọdụ ihu igwe == Yenagoa na-enwe ihu igwe na-adịghị mma n'afọ niile, na oge mmiri na-ekpo ọkụ ma na-ekpuchi ekpo ọkụ na oge ọkọchị na-ekpomọkụ ma na-egbuke egbuke. Nkezi okpomọkụ kwa afọ na-agbanwe n'etiti °F iri na asaa na °F iri asatọ na asaa na-adabaghị n'okpuru °F iri isii na atọ ma ọ bụ na-arị elu karịa °F iri iteghete.<ref name=":0"/><ref>{{Cite web|title=Yenagoa Annual Weather Averages|url=https://www.worldweatheronline.com/yenagoa-weather/bayelsa/ng.aspx|accessdate=2023-07-25|work=WorldWeatherOnline.com|language=en}}</ref>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Ọ dị n'ógbè marsh na mangrove tropical rainforest.<ref>{{Cite web|title=Yenagoa {{!}} Location, Facts, & Population {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Yenagoa|accessdate=2023-08-24|work=www.britannica.com|language=en}}</ref> === Nkezi okpomọkụ === Mgbanwe okpomọkụ nke oge Yenagoa dị nnọọ obere nke na ikwu maka oge okpomọkụ na oyi anaghị apụta ihe dị ukwuu.<ref name=":0"/><ref>{{Cite web|title=Simulated historical climate & weather data for Yenagoa|url=https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/yenagoa_nigeria_2318123|accessdate=2023-07-25|work=meteoblue|language=en}}</ref> === Igwe ojii === Nkezi nke igwe ojii kpuchiri na Yenagoa dịgasị iche iche site n'oge ruo n'oge n'afọ.<ref name=":0"/><ref>{{Cite web|author=Atlas|first=Weather|title=Yenagoa, Nigeria - Yearly & Monthly weather forecast|url=https://www.weather-atlas.com/en/nigeria/yenagoa-climate|accessdate=2023-07-25|work=Weather Atlas|language=en}}</ref> oge doro anya nke Yenagoa na-amalite n'ihe dị ka Ụbọchị iri na asaa nke ọnwa Nọvemba ma na-adịru ọnwa abụọ mara asatọ , na-abịa na njedebe n'ihe dịka abalị iri na otu nke ọnwa Febụwarị . <ref name=":0"/> <ref name=":1">{{Cite web|title=Table 19 {{!}} Public Perception of Climate Change in Yenagoa, Bayelsa State, Nigeria|url=https://www.hindawi.com/journals/geography/2015/208154/tab19/|accessdate=2023-07-25|work=www.hindawi.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Climate & Weather Averages in Yenagoa, Bayelsa, Nigeria|url=https://www.timeanddate.com/weather/nigeria/yenagoa/climate|accessdate=2023-07-25|work=www.timeanddate.com|language=en}}</ref> Na Yenagoa, Disemba bụ ọnwa kachasị ọcha n'afọ, na mbara igwe na-anọgide na-enwu gbaa, na-enwekarị ìhè, ma ọ bụ na-ekpo ọkụ 41% nke oge na nkezi. <ref name=":0">{{Cite web|title=Yenagoa Climate, Weather By Month, Average Temperature (Nigeria) - Weather Spark|url=https://weatherspark.com/y/52895/Average-Weather-in-Yenagoa-Nigeria-Year-Round|accessdate=2023-07-25|work=weatherspark.com|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Yenagoa weather and climate ☀️ Best time to visit 🌡️ Temperature|url=https://www.besttravelmonths.com/nigeria/yenagoa-2912646/|accessdate=2023-07-25|work=www.besttravelmonths.com|language=en|archivedate=2023-07-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230725205732/https://www.besttravelmonths.com/nigeria/yenagoa-2912646/}}</ref><ref name=":1"/> Malite na ụbọchị iri na otu nke ọnwa Febụwarị, ma na-adịru ọnwa iteghete mara abụọ oge ígwé ojii nke afọ na-agwụ na ụbọchị iri asaa nke iri na asaaọnwa Nọvemba .<ref name=":0"/><ref>{{Cite web|title=Weather in Yenagoa, Bayelsa State, Nigeria {{!}} Tomorrow.io|url=https://www.tomorrow.io/weather/NG/BY/Yenagoa/077145/|accessdate=2023-07-25|work=Tomorrow.io Weather|language=en|archivedate=2023-07-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230725205917/https://www.tomorrow.io/weather/NG/BY/Yenagoa/077145/}}</ref> Na Yenagoa, Eprel bụ ọnwa nwere ọtụtụ igwe ojii, na igwe ojii ma ọ bụ karịa igwe ojii iri asatọ na asaá nke oge na nkezi.<ref name=":0"/><ref>{{Cite web|title=Weather for Yenagoa, Bayelsa, Nigeria|url=https://www.timeanddate.com/weather/nigeria/yenagoa|accessdate=2023-07-25|work=www.timeanddate.com|language=en}}</ref> === Mmiri ozuzo === A na-ewere ụbọchị nke nwere ma ọ dịkarịa ala sentimita uma anọ nke mmiri ma ọ bụ [[mmiri ozuzo]] dị ka mmiri. Na Yenagoa, ohere nke ụbọchị mmiri ozuzo na-agbanwe n'ụzọ dị egwu n'afọ niile.<ref name=":0"/><ref>{{Cite web|title=Climate in Yenagoa|url=https://www.numbeo.com/climate/in/Yenagoa-Nigeria|accessdate=2024-02-14|work=www.numbeo.com|language=en-US|archivedate=2023-07-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230725213304/https://www.numbeo.com/climate/in/Yenagoa-Nigeria}}</ref> N'ime oge mmiri ozuzo nke ọnwa asaá mara ume asaa nke na-aga site na ụbọchị iri abụo nke ọnwa Machị ruo ụbọchi irí na otu nke ọnwa Nọvemba , enwere ohere karịrị pacenti na ụbọchị ọ bụla ga-enwe mmiri ozuzo. Na Yenagoa, Septemba nwere nkezi nke ụbọchị dị iri abụo na anọ, na ọ dịkarịa ala sentimita uma nke mmiri ozuzo, na-eme ka ọ bụrụ ọnwa nwere ụbọchị mmiri kachasị. <ref name=":0"/><ref>https://www.researchgate.net/publication/353695988_Climate_Change_Vulnerability_on_the_Inhabitants_of_Yenagoa_Bayelsa_State</ref> N'agbata ụbọchị iri na otu nke ọnwa Nọvemba ruo abalị nke iri abụo nke ọnwa Machị, ọnwa 20, ma ọ bụ ọnwa 4.3, bụ oge ọkọchị. Jenụwarị nwere nkezi nke ụbọchị abụọ nà uma na ọ dịkarịa ala ụma sentimita nke mmiri ozuzo, na-eme ka ọ bụrụ ọnwa nwere ụbọchị mmiri ozuzo ole na ole na Yenagoa.<ref name=":0"/><ref>{{Cite web|title=Monthly climate in Yenagoa, Nigeria|url=https://nomadseason.com/climate/nigeria/bayelsa/yenagoa.html|accessdate=2023-07-25|work=nomadseason.com}}</ref> A na-ekewa ụbọchị mmiri n'ime ndị gụnyere snow, mmiri ozuzo, ma ọ bụ ngwakọta nke atọ ahụ. Na Yenagoa, Septemba nwere nkezi ụbọchị iri abụo na anọ mara ise nke mmiri ozuzo, nke bụ nke kachasị n'ọnwa ọ bụla. Dabere na nkewa a, mmiri ozuzo naanị bụ ụdị mmiri ozuzo kachasị n'afọ niile, na ohere dị elu nke pacenti iri asatọ na atọ na ọnwa Septemba dị mkpụrụ ụbọchị irí na abụo. <ref name=":0"/><ref>https://www.accuweather.com/en/ng/yenagoa/252198/current-weather/252198</ref> == Ihe ngosi == <gallery> Usòrò:Arid_Resort_Wellness_&_Spa,_Yenogoa,_Bayelsa_state.jpg Usòrò:Amusement_park,_Yenogoa,_Bayelsa_state.jpg Usòrò:Bayelsa_state_Economic_Centre,_Yenogoa,_Bayesla.jpg Usòrò:Diepreye_Alamieyeseigha_statue,_Yenogoa,_Bayelsa_state2.jpg Usòrò:Ministry_of_Transport,_Yenogoa,_Bayelsa_state.jpg Usòrò:Education_House,_Yenogoa,_Bayelsa_state.jpg Usòrò:High_Court_of_Justice,_Yenogoa,_Bayelsa_state.jpg Usòrò:Lambert_Eradiri_Road_signpost,_Yenogoa,_Bayelsa_state.jpg Usòrò:Nigerian_Airforce_Headquarters,_Yenogoa,_Bayelsa_state.jpg Usòrò:Nigerian_Law_School,_Yenogoa_campus,_Bayesla_state.jpg Usòrò:Revenue_House,_Yenogoa,_Bayelsa_state.jpg Usòrò:Yenogoa_Boat_Club,_Yenogoa,_Bayelsa_state4.jpg Usòrò:Yenogoa_Boat_Club,_Yenogoa,_Bayelsa_state7.jpg Usòrò:Yenogoa_Boat_Club,_Yenogoa,_Bayelsa_state.jpg Usòrò:Nigerian_Content_Tower,_Yenagoa_Bayelsa_2.jpg Usòrò:Nigerian_Content_Tower,_Yenagoa_Bayelsa.jpg Usòrò:Signpost_to_Bayelsa_International_Airport,_Yenagoa,_Bayelsa.jpg Usòrò:Federal_Pay_Office,_Onopa,_Yenagoa,_Bayelsa.jpg Usòrò:Government_House_,_Yenagoa,_Bayelsa.jpg Usòrò:Bayelsa_State_Environmental_Sanitation_Authority,_Yenagoa,_bayelsa.jpg Usòrò:Bayelsa_State_Independent_Electoral_Commission,_Yenagoa,_Bayelsa.jpg Usòrò:Central_Bank_of_Nigeria,_Yenagoa_Branch,_Bayelsa_01.jpg Usòrò:Chief_D.S.P_Alamieyeseigha_Memorial_Banquet_Hall,_Yenagoa,_Bayelsa_01.jpg Usòrò:Bayelsa_State_Ecumenical_Centre,_Bayelsa_01.jpg Usòrò:Bayelsa_State_Ecumenical_Centre,_Bayelsa_02.jpg Usòrò:Central_Bank_of_Nigeria,_Yenagoa_Branch,_Bayelsa.jpg </gallery> == Hụkwa == * Ụlọ Ọgwụ Federal, Yenagoa == Edensibia Ihe odide == [[Òtù:Ȯra Bayelsa]] [[Òtù:Nigerian state capitals]] 5xpwp6p34crfvan9fw20vju6uaih4gi Steeti Meperr anya 0 10808 705724 88601 2026-08-26T12:10:16Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705724 wikitext text/x-wiki   {{databox}} Ọchịchị steeti '''mepere anya''' bụ obodo na -anọchite anya mpaghara n'abụghị naanị mpaghara akụkọ ihe mere eme, otu agbụrụ, ma ọ bụ otu ọchịchị, kama ọ bụ mmepeanya pụrụ iche n'onwe ya. <ref name=":0"/> Ọ dị iche na echiche nke steeti mba site n'ịkọwa ụdị mmekọrịta ndọrọndọrọ ọchịchị nke obodo dị ka nke mejupụtara otu nke karịrị otu mba. Mgbe ị na -eke steeti dị ka steeti nwere mmepeanya, a na atọ ntọala n'ịkwalite akụkọ ihe mere eme nke obodo na ịdị n'otu omenala n'ofe nnukwu mpaghara. Ewepụtara okwu a na mgbe mbụ n'afọ ndị dị n'agbata 1990 Dịka ụzọ esi akọwa [[China]], <ref name="pye1990">Pye, Lucian W.1990. [https://www.foreignaffairs.com/articles/asia/1990-09-01/china-erratic-state-frustrated-society "Erratic State, Frustrated Society."] ''Foreign Affairs.'' 69(4): 56-74</ref> mana ejirikwara ya kọwaa mba ndị dịka [[Mpaghara Russia|Russia]], [[Ndia|India]] na [[Turkéy|Turkey]] . <ref name=":0"/> <ref name="TheEconomist">{{Cite news|title=Huntington's disease and the clash of civilisation-states|url=https://www.economist.com/europe/2020/01/02/huntingtons-disease-and-the-clash-of-civilisation-states|work=The Economist|date=2 January 2020}}</ref> == China dị ka steeti mepere anya == Ndị ọkà mmụta ji okwu ahụ bụ <nowiki>''</nowiki> mmepeanya-steeti" na mbụ n'afọ ndị di n'agbata 1990 iji kọwaa China dị ka obodo nwere akparamagwa mmekọrịta ndọrọndọrọ ọchịchị dị iche, dịka a jụrụ ile ya anya dị ka steeti mba Dị n'ụdịdị Europe. Ojiji nke okwu ọhụrụ a na -egosi na China bụ ma ka bụrụkwa “alaeze ukwu” nke nwere ọdịnala ndọrọ ndọrọ ọchịchị pụrụ iche na usoro ọchịchị gọọmenti, ndị na -akwado ya kwukwara na usoro steeti mba akọwaghị mmalite mgbanwe nke steeti China. Ndị na-akwado akara ahụ na -akọwa China dị ka mba nwere akụkọ ihe mere eme na ọdịbendị pụrụ iche, nke sitere na usoro na-aga n'ihu nke mmekọrịta mmekọrịta. <ref name="xingshaw2013">{{Cite journal|author=Xing|first=Li|date=2013|title=The political economy of Chinese state capitalism|journal=Journals.AAU.dk/Index.PHP/Jcir/Article/Download/218/155|volume=1}}</ref> E mere ka okwu a bụrụ okwu ama ama mgbe Martin Jacques jiri ya mee ''mgbe China na -achị ụwa'' . <ref name="xia2014">{{Cite journal|author=Xia|first=Guang|date=2014-08-22|title=China as a "Civilization-State": A Historical and Comparative Interpretation|journal=Procedia - Social and Behavioral Sciences|volume=140|pages=43–47|doi=10.1016/j.sbspro.2014.04.384|issn=1877-0428}}</ref> <ref name=":1">{{Cite book|title=When china rules the world : the end of the western world and the birth of a new global order|author=Jacques, Martin.|date=2014|publisher=Penguin Books|isbn=9781101151457|oclc=883334381}}</ref> Dabere na Li Xing na Timothy Shaw, isi ihe dị na nyocha China dị ka obodo mepere anya bụ nhụta na steeti China na-enweta ikike ya kwụ ọtọ site na ịga n'ihu n'usoro ọchịchịr mmekọrịta ndọrọndọrọ ọchịchị nke na -egosi na steeti ahụ nwere ikike ebumpụta ụwa karịa ndị ọ na -achị. " Ọ na-elekọta" ụmụ amaala ya na obodo ha, echiche steeti nke dị iche na ụdị steeti mba Westphalian . <ref name="xingshaw2013"/> Ndị ọkà mmụta ndị ọzọ na-ekwu na isi ihe dị na mmepeanya-steeti bụ idobe ụkpụrụ ịdị n'otu nke ọdịbendị n'agbanyeghị na-egosipụta oke ọdịbendị dị iche iche, n'ime ọtụtụ narị afọ nke akụkọ ntolite na nnukwu oghere. <ref name=":3">{{Cite web|url=http://www.martinjacques.com/articles/civilization-state-versus-nation-state-2/|title=Civilization state versus nation-state - Martin Jacques|work=www.martinjacques.com|accessdate=2019-07-01|archivedate=2021-10-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211019124236/http://www.martinjacques.com/articles/civilization-state-versus-nation-state-2/}}</ref> Ụfọdụ na -adọrọ uche gaa ogologo oge nke usoro ide ihe nke China , <ref>{{Cite book|title=The Living Tree: The Changing Meaning of Beijing Chinese Today|author=Tu|first=Weiming|publisher=Stanford University Press|year=1994|pages=3–4}}</ref> ma ọ bụ kọwaa ọdịdị China dị ka Obodo nwere Njikọta akụkọ mere na Ndịn'azụ. <ref>{{Cite book|title=Will China Become Democratic?: Elite, Class and Regime Transition|author=Zheng|first=Yongnian|publisher=Singapore EAI|year=2004|pages=81}}</ref> <ref name="beijing consensus">{{Cite book|title='Beijing Consensus' or 'Chinese Experiences' or what?|author=Huang|first=Ping|year=2005|pages=6}}</ref> Guang Xia na-agbagha azụ n'echiche nke ịdị iche nke mmepeanya steeti China. Xia na-ekwu na okwu mmepeanya-steeti n'ọmụmụ ihe China bụ mmepe dị mkpa ma dị mma, ebe ọ na-enye ohere ka e nyochaa njirimara steeti China ọgbara ọhụrụ na akụkọ nke akụkọ ha. Agbanyeghị, Xia kwubiri na n'ikpeazụ, mmepeanya niile ga-enwetaghachi onwe ha na akụkọ ha nke akụkọ ihe mere eme, na ọ bụ ihie ụzọ iwere China dị ka ihe kwụ akwụ ma ọ bụ gosipụta ya dị ka ejikọtara ya na ihe gara aga karịa ụwa ndị ọzọ. <ref name="xia2014"/> == Ọmụmaatụ ndị ọzọ gbasara mmepeanya kwuru == === India === Ọ bụ ezie na echepụtara echiche nke [[Ndia|India]] ọgbara ọhụrụ dị ka obodo nnwere onwe ya mgbe pụrụ na Ọchịchị Britain, a tụpụtala India ka ọ bụrụ atụ nke steeti mepere anya, ya na ndị na-akọwa ndọrọ ndọrọ ọchịchị na -arụ ụka na njirimara ndị India kesara tupu ọchịchị Britain na mwakpo ndị Alakụba. <ref name=":1"/> <ref>{{Cite web|date=2019-12-19|title=India is not a nation-state, or a state-nation. It is a civilisational-state|url=https://www.hindustantimes.com/columns/india-is-not-a-nation-state-or-a-state-nation-it-is-a-civilisational-state/story-rcuF9vFpAzLJK5hBgYv6DP.html|accessdate=2020-07-20|work=Hindustan Times|language=en}}</ref>  === Russia === Nchịkwa ọchịchị Vladimir Putin anabatala okwu mkparị nke ịkọwa Russia dị ka obodo mepere emepe nke Eurasia. <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/b6bc9ac2-3e5b-11e9-9bee-efab61506f44|title=China, India and the rise of the 'civilisation state'|author=Rachman|first=Gideon|date=4 March 2019|work=Financial Times|language=en-GB|accessdate=2019-07-01}}</ref> <ref name="TheEconomist"/> <ref>{{Cite journal|author=Tsygankov|first=Andrei|date=2016-05-03|title=Crafting the State-Civilization Vladimir Putin's Turn to Distinct Values|journal=Problems of Post-Communism|volume=63|issue=3|pages=146–158|doi=10.1080/10758216.2015.1113884|issn=1075-8216}}</ref> == Nyocha ọzọ == === Akụkụ gbara ọchịchịrị nke steeti mepere anya === Onye odeakụkọ Gideon Rachman rụrụ ụka na 2019 na echiche steeti mepere anya adabaghi n'echiche ọgbara ọhụrụ nke ikike ụmụ mmadụ zuru ụwa ọnụ na ụkpụrụ ọchịchị onye kwuo uche ya, na ọ bụ naanị nke ndị otu pere mpe n'anaghị ekerịta atụmatụ ndị nke na-akọwapụta otu ọnọdụ mmepeanya. (dịka ọmụmaatụ, ha nwere ike nwee okpukpe ọzọ). <ref name=":0"/> == Hụkwa == * Steeti obodo * Alaeze Ukwu * Sistemụ Tributary nke China * Sistemu Westphalian * Lucian Pye kwuru * Ọchịchị alaeze ukwu == Nkọwa == <references /> [[Òtù:Category:Okwu sayensị ndọrọndọrọ ọchịchị]] [[Òtù:Category:Okwu mpaghara ndọrọndọrọ ọchịchị]] [[Òtù:Category:Ọha mmadụ China]] iinzxmbdicpx4hx5wuvv1e2ztz81axz Steeti Mepere anya 0 10809 705723 394003 2026-08-26T12:10:13Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705723 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Ọchịchị steeti '''mepere anya''' bụ obodo na -anọchite anya mpaghara n'abụghị naanị mpaghara akụkọ ihe mere eme, otu agbụrụ, ma ọ bụ otu ọchịchị, kama ọ bụ mmepeanya pụrụ iche n'onwe ya. <ref name=":0"/> Ọ dị iche na echiche nke steeti mba site n'ịkọwa ụdị mmekọrịta ndọrọndọrọ ọchịchị nke obodo dị ka nke mejupụtara otu nke karịrị otu mba. Mgbe ị na -eke steeti dị ka steeti nwere mmepeanya, a na atọ ntọala n'ịkwalite akụkọ ihe mere eme nke obodo na ịdị n'otu omenala n'ofe nnukwu mpaghara. Ewepụtara okwu a na mgbe mbụ n'afọ ndị dị n'agbata 1990 Dịka ụzọ esi akọwa [[China]], <ref name="pye1990">Pye, Lucian W.1990. [https://www.foreignaffairs.com/articles/asia/1990-09-01/china-erratic-state-frustrated-society "Erratic State, Frustrated Society."] ''Foreign Affairs.'' 69(4): 56-74</ref> mana ejirikwara ya kọwaa mba ndị dịka [[Mpaghara Russia|Russia]], [[Ndia|India]] na [[Turkéy|Turkey]] . <ref name=":0"/> <ref name="TheEconomist">{{Cite news|title=Huntington's disease and the clash of civilisation-states|url=https://www.economist.com/europe/2020/01/02/huntingtons-disease-and-the-clash-of-civilisation-states|work=The Economist|date=2 January 2020}}</ref> == China dị ka steeti mepere anya == Ndị ọkà mmụta ji okwu ahụ bụ <nowiki>''</nowiki> mmepeanya-steeti" na mbụ n'afọ ndị di n'agbata 1990 iji kọwaa China dị ka obodo nwere akparamagwa mmekọrịta ndọrọndọrọ ọchịchị dị iche, dịka a jụrụ ile ya anya dị ka steeti mba Dị n'ụdịdị Europe. Ojiji nke okwu ọhụrụ a na -egosi na China bụ ma ka bụrụkwa “alaeze ukwu” nke nwere ọdịnala ndọrọ ndọrọ ọchịchị pụrụ iche na usoro ọchịchị gọọmenti, ndị na -akwado ya kwukwara na usoro steeti mba akọwaghị mmalite mgbanwe nke steeti China. Ndị na-akwado akara ahụ na -akọwa China dị ka mba nwere akụkọ ihe mere eme na ọdịbendị pụrụ iche, nke sitere na usoro na-aga n'ihu nke mmekọrịta mmekọrịta. <ref name="xingshaw2013">{{Cite journal|author=Xing|first=Li|date=2013|title=The political economy of Chinese state capitalism|journal=Journals.AAU.dk/Index.PHP/Jcir/Article/Download/218/155|volume=1}}</ref> E mere ka okwu a bụrụ okwu ama ama mgbe Martin Jacques jiri ya mee ''mgbe China na -achị ụwa'' . <ref name="xia2014">{{Cite journal|author=Xia|first=Guang|date=2014-08-22|title=China as a "Civilization-State": A Historical and Comparative Interpretation|journal=Procedia - Social and Behavioral Sciences|volume=140|pages=43–47|doi=10.1016/j.sbspro.2014.04.384|issn=1877-0428}}</ref> <ref name=":1">{{Cite book|title=When china rules the world : the end of the western world and the birth of a new global order|author=Jacques, Martin.|date=2014|publisher=Penguin Books|isbn=9781101151457|oclc=883334381}}</ref> Dabere na Li Xing na Timothy Shaw, isi ihe dị na nyocha China dị ka obodo mepere anya bụ nhụta na steeti China na-enweta ikike ya kwụ ọtọ site na ịga n'ihu n'usoro ọchịchịr mmekọrịta ndọrọndọrọ ọchịchị nke na -egosi na steeti ahụ nwere ikike ebumpụta ụwa karịa ndị ọ na -achị. " Ọ na-elekọta" ụmụ amaala ya na obodo ha, echiche steeti nke dị iche na ụdị steeti mba Westphalian . <ref name="xingshaw2013"/> Ndị ọkà mmụta ndị ọzọ na-ekwu na isi ihe dị na mmepeanya-steeti bụ idobe ụkpụrụ ịdị n'otu nke ọdịbendị n'agbanyeghị na-egosipụta oke ọdịbendị dị iche iche, n'ime ọtụtụ narị afọ nke akụkọ ntolite na nnukwu oghere. <ref name=":3">{{Cite web|url=http://www.martinjacques.com/articles/civilization-state-versus-nation-state-2/|title=Civilization state versus nation-state - Martin Jacques|work=www.martinjacques.com|accessdate=2019-07-01|archivedate=2021-10-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211019124236/http://www.martinjacques.com/articles/civilization-state-versus-nation-state-2/}}</ref> Ụfọdụ na -adọrọ uche gaa ogologo oge nke usoro ide ihe nke China , <ref>{{Cite book|title=The Living Tree: The Changing Meaning of Beijing Chinese Today|author=Tu|first=Weiming|publisher=Stanford University Press|year=1994|pages=3–4}}</ref> ma ọ bụ kọwaa ọdịdị China dị ka Obodo nwere Njikọta akụkọ mere na Ndịn'azụ. <ref>{{Cite book|title=Will China Become Democratic?: Elite, Class and Regime Transition|author=Zheng|first=Yongnian|publisher=Singapore EAI|year=2004|pages=81}}</ref> <ref name="beijing consensus">{{Cite book|title='Beijing Consensus' or 'Chinese Experiences' or what?|author=Huang|first=Ping|year=2005|pages=6}}</ref> Guang Xia na-agbagha azụ n'echiche nke ịdị iche nke mmepeanya steeti China. Xia na-ekwu na okwu mmepeanya-steeti n'ọmụmụ ihe China bụ mmepe dị mkpa ma dị mma, ebe ọ na-enye ohere ka e nyochaa njirimara steeti China ọgbara ọhụrụ na akụkọ nke akụkọ ha. Agbanyeghị, Xia kwubiri na n'ikpeazụ, mmepeanya niile ga-enwetaghachi onwe ha na akụkọ ha nke akụkọ ihe mere eme, na ọ bụ ihie ụzọ iwere China dị ka ihe kwụ akwụ ma ọ bụ gosipụta ya dị ka ejikọtara ya na ihe gara aga karịa ụwa ndị ọzọ. <ref name="xia2014"/> == Ọmụmaatụ ndị ọzọ gbasara mmepeanya kwuru == === India === Ọ bụ ezie na echepụtara echiche nke [[Ndia|India]] ọgbara ọhụrụ dị ka obodo nnwere onwe ya mgbe pụrụ na Ọchịchị Britain, a tụpụtala India ka ọ bụrụ atụ nke steeti mepere anya, ya na ndị na-akọwa ndọrọ ndọrọ ọchịchị na -arụ ụka na njirimara ndị India kesara tupu ọchịchị Britain na mwakpo ndị Alakụba. <ref name=":1"/> <ref>{{Cite web|date=2019-12-19|title=India is not a nation-state, or a state-nation. It is a civilisational-state|url=https://www.hindustantimes.com/columns/india-is-not-a-nation-state-or-a-state-nation-it-is-a-civilisational-state/story-rcuF9vFpAzLJK5hBgYv6DP.html|accessdate=2020-07-20|work=Hindustan Times|language=en}}</ref>  === Russia === Nchịkwa ọchịchị Vladimir Putin anabatala okwu mkparị nke ịkọwa Russia dị ka obodo mepere emepe nke Eurasia. <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/b6bc9ac2-3e5b-11e9-9bee-efab61506f44|title=China, India and the rise of the 'civilisation state'|author=Rachman|first=Gideon|date=4 March 2019|work=Financial Times|language=en-GB|accessdate=2019-07-01}}</ref> <ref name="TheEconomist"/> <ref>{{Cite journal|author=Tsygankov|first=Andrei|date=2016-05-03|title=Crafting the State-Civilization Vladimir Putin's Turn to Distinct Values|journal=Problems of Post-Communism|volume=63|issue=3|pages=146–158|doi=10.1080/10758216.2015.1113884|issn=1075-8216}}</ref> == Nyocha ọzọ == === Akụkụ gbara ọchịchịrị nke steeti mepere anya === Onye odeakụkọ Gideon Rachman rụrụ ụka na 2019 na echiche steeti mepere anya adabaghi n'echiche ọgbara ọhụrụ nke ikike ụmụ mmadụ zuru ụwa ọnụ na ụkpụrụ ọchịchị onye kwuo uche ya, na ọ bụ naanị nke ndị otu pere mpe n'anaghị ekerịta atụmatụ ndị nke na-akọwapụta otu ọnọdụ mmepeanya. (dịka ọmụmaatụ, ha nwere ike nwee okpukpe ọzọ). <ref name=":0"/> == Hụkwa == * Steeti obodo * Alaeze Ukwu * Sistemụ Tributary nke China * Sistemu Westphalian * Lucian Pye kwuru * Ọchịchị alaeze ukwu == Nkọwa == <references /> [[Òtù:Category:Okwu sayensị ndọrọndọrọ ọchịchị]] [[Òtù:Category:Okwu mpaghara ndọrọndọrọ ọchịchị]] [[Òtù:Category:Ọha mmadụ China]] aalxwz3j7rp60l4kzaurmtrmyztby2v Adeyinka Gladys Falusi 0 11977 705777 577799 2026-08-27T09:16:39Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705777 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Category:Pages using infobox person with unknown empty parameters|box_widthAdeyinka Gladys Falusi]] [[Category:Pages using infobox person with unknown empty parameters|home_townAdeyinka Gladys Falusi]] [[Category:Pages using infobox person with unknown empty parameters|influencesAdeyinka Gladys Falusi]] [[Category:Pages using infobox person with unknown empty parameters|influencedAdeyinka Gladys Falusi]] [[Category:Articles with hCards]] '''Adeyinka Gladys Falusi''', FAS NPOM, bụ onye Naịjirịa, Prọfesọ nke hematology na onye bụbu onye nduzi nke Institute for Advanced Medical Research and Training, College of Medicine, University of Ibadan. <ref name="africansuccess.org">{{Cite web|title=Biography of Adeyinka FALUSI|url=http://www.africansuccess.org/visuFiche.php?id=755&lang=en|publisher=African Success|accessdate=16 March 2014|date=November 8, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140316200256/http://www.africansuccess.org/visuFiche.php?id=755&lang=en|archivedate=16 March 2014}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Prof. Adeyinka G. Falusi|url=http://www.schafng.org/volunteer/prof-adeyinka-g-falusi/|date=2020-01-16|work=SCHAF|language=en-GB|accessdate=2020-05-28|archivedate=2021-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210212051806/http://www.schafng.org/volunteer/prof-adeyinka-g-falusi/}}</ref> Ọ bụ ọkachamara na mburupụta mmadụ, bioethics na mburupụta nke molecular metụtara ọrịa ọbara eketara eketa dị ka ọrịa mmịwụ na alpha-thalassemia . <ref name="UNESCO2001">{{Cite web|title=The 2001 L'Oréal Awards for Women in Science with the Support of UNESCO: Exceptional Woman Researchers from Five Continents|url=http://www.unesco.org/bpi/eng/unescopress/2001/01-24e.shtml|publisher=UNESCO|accessdate=16 March 2014|year=2001}}</ref> == Mmalite Ndụ na agụmakwụkwọ == Ọ bụ onye [[Ȯra Ekiti|Ekiti State]], southwest [[Naijiria|Nigeria]] . Dịka onye na-eto eto na Efon Alaaye na Ekiti State, Naịjirịa, Prof. Falusi bụ onye (Grace Oladunni Olaniyan, bụ ugbu a Prof. Taylor) kpaliri ịmụ sayensị n'ihi na ọ bụ nwa agbọghọ tọrọ mara biri na mpaghara ha. <ref name=":0">{{Cite web|title=Women in Science: Inspiring Stories from Africa|url=https://globalyoungacademy.net/wp-content/uploads/2017/08/Women-in-Science-Inspiring-Stories-from-Africa.pdf|author=Network of African Science Academies (NASAC)|date=2017|work=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181219134454/https://globalyoungacademy.net/wp-content/uploads/2017/08/Women-in-Science-Inspiring-Stories-from-Africa.pdf|archivedate=2018-12-19|accessdate=May 30, 2020}}</ref> Ọ gụrụ Chemistry na mahadum nke Ibadan (UI). O siri na Chemistry gaa gụọ Hematology (ọmụmụ ọbara) na College of Medicine, University College Hospital (UCH), Ibadan ebe o nwetara M.Phil na 1981 na PhD na 1986. <ref>{{Cite web|title=I almost blew up the laboratory in secondary school —Prof Adeyinka Falusi » Xquisite » Tribune Online|url=https://tribuneonlineng.com/i-almost-blew-up-the-laboratory-in-secondary-school-prof-adeyinka-falusi/|date=2020-01-18|work=Tribune Online|language=en-GB|accessdate=2020-05-30}}</ref> <ref name="schafng.org">{{Cite web|title=Professor Adeyinka G. Falusi|url=http://schafng.org/yinka.html|publisher=Sickle Cell Hope Alive Foundation|accessdate=16 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140316184233/http://schafng.org/yinka.html|archivedate=16 March 2014}}</ref> == Ọrụ == Prọfesọ Falusi agaala ọtụtụ mba na-eme nyocha banyere Genetics of Sickle Cell Disease tupu ọ ghọọ Prọfesọ na 2001. O so na ndị guzobere Sickle Cell Association of Nigeria (SCAN). Ọ bụ ya bụ onyeisi na onye nchọpụta Sickle Cell Hope Alive Foundation site n'afọ 2013. <ref>{{Cite web|title=Foundation tasks president-elect on sickle cell disease|url=https://guardian.ng/news/foundation-tasks-president-elect-on-sickle-cell-disease/|date=2015-04-16|work=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US|accessdate=2020-05-28}}</ref> N'afọ 2001, a họpụtara ya d[ka onyeisi oche nke Mahadum Ibadan na University College Hospital Institutional Review Committee ebe e hiwere kọmitii ụkpụrụ omume nke mbụ a haziri nke ọma na nke na-arụ ọrụ na Nigeria na Mahadum Ibadan n'okpuru nduzi ya. Ọ bụ otu afọ a ka o nwetara ihe nrite L'Oréal-UNESCO maka ụmụ nwanyị na sayensị . <ref name="UNESCOgeobs">{{Cite web|title=Global Ethics Observatory (GEObs)|url=http://www.unesco.org/shs/ethics/geo/user/index.php?action=view&db=GEO1&id=1240&lng=en&criteria=Tjs%3D|publisher=UNESCO|accessdate=17 March 2014}}</ref> Ọ rụrụ ọrụ ya afọ anọ. Na 2005, ọ ghọrọ onye nhazi nke Nigeria Networking for Ethics of Biomedical Research in Africa. <ref name="sharp">[https://web.archive.org/web/20180930194857/http://www.sharpedgenews.com/index.php/news/recent-news/4012-ekiti-honours-osundare-olajide-egunjobi-13-others Ekiti Honours Osundare, Olajide, Egunjobi, 13 Others], sharpedgenews, December 2013, retrieved March 2014</ref> Na 2005, e nyere ya National Productivity Order of Merit Fellowship. Na 2009, <ref>{{Cite web|title=University of Ibadan Official Bulletin|url=https://www.ui.edu.ng/sites/default/files/100609.pdf|author=|first=|date=June 10, 2009|work=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120511182733/http://ui.edu.ng/sites/default/files/100609.pdf|archivedate=2012-05-11|accessdate=May 30, 2020}}</ref> a họpụtara ya dị ka onye iso na Nigerian Academy of Science, ọgbakọ sayensị kachasị elu na Naịjirịa. <ref>{{Cite web|url=http://www.nas.org.ng/fellowship/fellows-of-the-academy/|title=Fellows of the academy|work=www.nas.org.ng|accessdate=September 15, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151109232120/http://www.nas.org.ng/fellowship/fellows-of-the-academy/|archivedate=November 9, 2015}}</ref> N'afọ 2013, ọ nwetara ihe nrite nrite steeti Ekiti ma bụrụ onye Kayode Fayemi, gọvanọ [[Ȯra Ekiti|Ekiti steeti]] ji aka ya chọọ mma . <ref>{{Cite web|title=Ekiti Honours Osundare, Olajide, Egunjobi, 13 Others|url=http://sharpedgenews.com/index.php?option=com_k2&view=item&id=5952:ekiti-honours-osundare-olajide-egunjobi-13-others&Itemid=641|work=sharpedgenews.com|language=en-gb|accessdate=2020-05-28}}</ref> Enyere ya ohere inweta Access Basic Care (ABC) . E nyekwara ya nturuugo kpụ ọkụ n'ọnụ maka ikwalite ọdịmma nke ndị ọrịa sickle cell n'ụwa niile na 2014. <ref name=":0" /> O meela nchọcha wee bipụta ihe na-akpata ọrịa na-anaghị efe efe ndị dịka kansa ara, ụkwara ume ọkụ, ịba na kpọmkwem hemoglobinopathies nke ọrịa mmịnwụ na thalassaemias tinyere mburupụtaụwa na-akpata. == Mbipụta == O nwere ihe karịrị akwụkwọ nkenke na isi akwụkwọ dị 60 na jonalụ, ụmị edemede 50 na ihe karịrị atịkulu 80. Ọ na-elekwasị anya ugbu a na mmata na nkuzi ọha na eze gbasara ọrịa sickle cell (Ref. The National Health Initiative for Rural Dwellers (HIRD) na Oyo State Nigeria - www.schafng.org).  == Ezinụlọ == Ọ lụrụ Prọfesọ Abiodun Falusi, bụ prọfesọ na-ahụ maka akụ na ụba ugbo ma mụọ ụmụ ise. <ref>{{Cite web|title=Prof. Adeyinka G. Falusi|url=http://www.schafng.org/volunteer/prof-adeyinka-g-falusi/|date=2020-01-16|work=SCHAF|language=en-GB|accessdate=2020-05-30|archivedate=2021-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210212051806/http://www.schafng.org/volunteer/prof-adeyinka-g-falusi/}}</ref> == Hụkwa == * [[Babalola Chinedum Peace|Babalola Chinedum Udo]] {{Reflist}} [[Òtù:Mmadụ ndi di ndụ]] [[Otú:Ụmụ nwanyị Naijiria gụrụ akwụkwọ]] [[Otú:Ụmụ nwanyị Naijiria]] 22r0ygj4h6kv64fk7tzja4gcupb1j0h Adaora Adimora 0 12098 705773 516235 2026-08-27T08:58:57Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705773 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Adaora Alise Adimora''' bụ dọkịta Amerika na agụmakwụkwọ. Ọ bụ Sarah Graham Kenan Prọfesọ Ọgwụ na Prọfesọ nke ọrịa na-efe efe na Mahadum [[Nort Kárólínạ|North Carolina]] School of Medicine . Nchọpụta ya gbadoro ụkwụ na mbufe nje HIV, yana ọrịa ndị ọzọ a na-ebute site ná mmekọahụ (STIs), n'etiti ndị pere mpe. Ọrụ ya egosila mkpa ọ dị ndị na-achọpụta mmekọrịta mmadụ na ibe ya na-ebufe nje HIV na mkpa ọ dị maka nhazi nhazi iji belata ihe ize ndụ. N'afọ 2019, ọ ghọrọ onye ahọpụtara na National Academy of Medicine iji kwado onyinye ya. [[Usòrò:Dr. Ada Adimora.jpg|thumb|áká_ịkẹngạ|Adaora Adimora]] == Agụmakwụkwọ na mmalite ọrụ == A zụlitere Adimora na Manhattan . Nne ya bụ onye nlekọta nọọsụ na nna ya bụ dibịa . <ref name=":0">{{Cite web|url=https://diverseeducation.com/article/4427/|title=Survival at Stake|author=Yates|first=Eleanor Lee|date=March 24, 2005|work=Diverse|language=en|accessdate=October 21, 2019}}</ref> Ọ gara Mahadum Cornell, ebe ọ nwetara nzere bachelọ nke Arts na 1977. Ọ gara ụlọ akwụkwọ ọgwụ nke Mahadum Yale, ebe ọ nwetara Dọkịta nke Ọgwụ na 1981. <ref name=":0" /> Ọ malitere ọzụzụ ya na Internal Medicine na Boston City Hospital . Mgbe ọ malitere ụlọ akwụkwọ ahụike, ọ nwere mmasị na mbụ ịghọ onye na-ahụ maka mgbaka, ma mgbe ọ gbasịrị ọrụ, kpebiri imecha ụlọ obibi ya na ọrịa na-efe efe. O mechara kwaga obodo New York iji mechaa mkpakọrịta ya na Montefiore Medical Center / [[Albert Einstein]] College of Medicine na 1986, wee bụrụ dibia bekee na Harlem Hospital Center's Divishon nke Ọrịa na-efe efe. <ref name=":0" /> Na 1993, ọ gụchara Master of Public Health na epidemiology site na UNC Gillings School of Global Public Health . <ref>{{Cite web|url=https://globalhealth.unc.edu/about/faculty/adaora-adimora/|title=Adaora Adimora|work=Institute for Global Health & Infectious Diseases|accessdate=October 22, 2019|date=October 7, 2013|archivedate=October 22, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191022034410/https://globalhealth.unc.edu/about/faculty/adaora-adimora/}}</ref> == Nnyocha na ọrụ == Na 1989, Adimora ghọrọ Prọfesọ Enyemaka nke Klinikal na Mahadum North Carolina na Chapel Hill . Na 2003, ọ ghọrọ nwanyị ojii mbụ na ngalaba ọrịa na-efe efe na Mahadum North Carolina iji nweta ikike. <ref name=":0"/> === Nyocha === Mmemme nchọcha Adimora gbadoro ụkwụ n'ịghọta usoro mgbasa HIV/AIDS n'etiti [[Ndị Afụrịka ǹkè Amerịka|ndị Afrịka Amerịka]] na-edina nwoke ma ọ bụ nwanyị na-emekọ ihe ọnụ wee pụta ìhè òkè akụ na ụba na mmekọrịta ọha na eze na-ekere na nje HIV. N'ọrụ ya, ọ na-akọwapụta mkpa usoro netwọkụ mmekọahụ dị na mgbasa nke ọrịa ahụ. N'ime nnyocha 2007, o jiri ozi sitere na National Survey of Family Growth, nke otu ìgwè nke ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ndị ikom 5,000 kọrọ banyere mmekọahụ ha, ma chọpụta na ihe dị ka otu n'ime ụmụ nwoke iri nwere ndị mmekọ nwoke na nwanyị na-enwe mmekọahụ, nke nwere ike ịbawanye ọnụ ọgụgụ nke mmekọahụ. ebutere ọrịa dịka nje HIV nwere ike gbasaa. <ref>{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/Health/Sex/story?id=3795959&page=1|title=One in 10 Men Has Multiple Sex Partners|work=ABC News|language=en|accessdate=October 21, 2019}}</ref> Adimora etinyewokwa nka nka nchọcha ya n'ịkwalite usoro amụma dabere na ihe akaebe iji gbochie mgbasa nke nje HIV. N'afọ 2018, ọ mepụtara atụmatụ ịgbanwe ụzọ e si abịarute ule ụlọ ọgwụ maka igbochi nje HIV n'etiti ndị mmadụ nwere obere ọrịa nje ahụ. <ref>{{Cite web|url=https://www.dailytarheel.com/article/2018/01/np5ihke2rkvk8si|title=Study by UNC professor proposes solution for lack of HIV testing for Black women|author=Buck|first=Taylor|date=January 23, 2018|work=The Daily Tar Heel|accessdate=October 21, 2019|archivedate=April 18, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180418040356/https://www.dailytarheel.com/article/2018/01/np5ihke2rkvk8si}}</ref> Nnwale ụlọ ọgwụ, nke chọrọ puku kwuru puku ndị sonyere, bụ ọkọlọtọ ọla edo maka ikpebi ịdị irè ọgwụgwọ. Otú ọ dị, ọ bụrụ na ọnụ ọgụgụ ndị nwere otu ọnọdụ dị ntakịrị, dịka ọnọdụ ndị na-emetụta ọnụ ọgụgụ dị nta, ịme ule ụlọ ọgwụ na-enweghị usoro agaghị ekwe omume. Maka ụdị ikpe dị otú ahụ, Adimora na ndị ọrụ ibe ya tụpụtara usoro ọhụrụ iji chọpụta ịdị irè nke ọgwụ ọjọọ site na ijikọta data ụlọ ọgwụ na ọgwụ sitere na ule ụlọ ọgwụ ọdịnala na ndị anakọtara site na obere ọmụmụ. <ref>{{Cite journal|author=Buchanan|first=Ashley L.|date=October 2018|title=Generalizing Evidence from Randomized Trials using Inverse Probability of Sampling Weights|journal=Journal of the Royal Statistical Society. Series A (Statistics in Society)|volume=181|issue=4|pages=1193–1209|doi=10.1111/rssa.12357|issn=0964-1998|pmid=30555215}}</ref> === Nduzi === Adimora bụ onye nchọpụta bụ isi nke saịtị UNC nke Women's Interagency HIV Study (WIHS), nke na-achọ ịghọta mmetụta HIV na ụmụ nwanyị na-enweta ego sitere na ụlọ ọrụ dị iche iche nke National Institutes of Health . <ref>{{Cite journal|author=Adimora|first=Adaora A.|date=April 1, 2018|title=Cohort Profile: The Women's Interagency HIV Study (WIHS)|journal=International Journal of Epidemiology|language=en|volume=47|issue=2|pages=393–394i|doi=10.1093/ije/dyy021|issn=0300-5771|pmid=29688497}}</ref> Adimora jere ozi n'oge gara aga na Council Advisory Council on HIV / AIDS, bụ nke a na-enye ndụmọdụ na United States Secretary of Health and Human Services na atụmatụ iji gbochie nje HIV na ịkwalite ọgwụgwọ. N'ụzọ doro anya, Adimora nọgidere na Ọgbakọ ọbụna mgbe ndị òtù isii gachara na Juunu 2017, na-ekwupụta nkụda mmụọ na amụma nlekọta ahụike Onye isi ala [[Donald Trump]] . <ref>{{Cite web|url=https://time.com/4824456/trump-hiv-aids-council-resign/|title=6 People Resigned from Trump's HIV/AIDS Advisory Board|author=Park|first=Alice|date=June 20, 2017|work=Time|language=en|accessdate=October 21, 2019|archivedate=July 27, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190727224539/https://time.com/4824456/trump-hiv-aids-council-resign/}}</ref> N'ajụjụ ọnụ, ọ gwara BuzzFeed News : "Ekpebiri m ịnọgide na-aga n'ihu n'ihi na echere m na ọ ga-akacha mma maka m iji olu m si n'ime kansụl gbalịsie ike na-emetụta amụma ndị na-emetụta ndị nwere na n'ihe ize ndụ maka HIV, ahụike. ndị na-ahụ maka nlekọta, na ahụike ọha." <ref>{{Cite web|url=https://www.buzzfeednews.com/article/davidmack/trump-hiv-aids-pacha-resignations|title=Six People Have Resigned From Trump's HIV/AIDS Advisory Council Because He "Doesn't Care"|work=BuzzFeed News|language=en|accessdate=October 21, 2019}}</ref> Otú ọ dị, ọ na-akatọ n'ihu ọha banyere atumatu nlekọta ahụike nke nlekọta ahụ, na-akwado ịdọ aka ná ntị nchịkọta akụkọ echiche na amụma nlekọta ahụike America nke 2017 (nke na-agafeghị) ga-eduga na ọnwụ ndị America na-enweghị isi, na-ahapụ ndị America kasị daa ogbenye enweghị mkpuchi. <ref>{{Cite web|url=https://thehill.com/blogs/pundits-blog/healthcare/335250-thousands-of-americans-will-die-unnecessary-deaths-is-ahca|title=Thousands of Americans will die unnecessary deaths if AHCA becomes a reality|author=Adimora|first=Adaora A.|date=May 27, 2017|work=The Hill|language=en|accessdate=October 21, 2019}}</ref> N'ọnwa nke asatọ n’ime 2017, Ndị Ogbako degara Tom Price akwụkwọ ozi, bụ onye odeakwụkwọ nke Health and Human Services mgbe ahụ, na-akọwapụta mmetụta nke ịkagbu Iwu Nlekọta Ahụike Affordable na mgbochi HIV. Adimora bụkwabu onye isi oche nke otu ndị ọkachamara n'ihe gbasara ahụike na-eme ọgwụ nje HIV. N'oge ya dị ka oche, Turing Pharmaceuticals, ụlọ ọrụ nke Martin Shkreli tọrọ ntọala, mụbara ọnụ ahịa ọgwụ a na-akpọ Daraprim karịa 4000 percent. <ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2015/09/21/how-an-obscure-drugs-4000-price-increase-might-finally-spur-action-on-soaring-health-care-costs/|title=How an obscure drug's 4,000% price increase might finally spur action on soaring health-care costs|author=Johnson|first=Carolyn Y.|date=September 21, 2015|work=Washington Post|language=en|accessdate=October 21, 2019}}</ref> A na-eji ọgwụ ahụ agwọ ọrịa parasitik toxoplasmosis, nke nwere ike ịdị njọ maka ndị ọrịa nwere usoro mgbochi ọrịa na ndị inyom dị ime. Adimora dekọtara akwụkwọ ozi nye ụlọ ọrụ ọgwụ na-adụ ọdụ ka ha gbanwee atụmatụ ọnụahịa ha maka ọgwụ ahụ, na-agba ụlọ ọrụ ahụ ume ka ha "nyere [ha] aka imeziwanye ahụike ọha na eze site n'itinye ngwa ngwa usoro atụmatụ ọnụahịa ziri ezi na ezi uche." <ref name=":1" /> <ref>{{Cite web|url=https://www.hivma.org/uploadedFiles/HIVMA/HomePageContent/PyrimethamineLetterFINAL.pdf|title=Letter to Tom Evegan and Kevin Bernier, Turing Pharmaceuticals LLC|author=Calderwood|first=Stephen B.|date=September 8, 2015|work=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180227044719/https://www.hivma.org/uploadedFiles/HIVMA/HomePageContent/PyrimethamineLetterFINAL.pdf|archivedate=2018-02-27|accessdate=October 21, 2019}}</ref> Na Maachị 2016, ọ gbara akaebe n'ihu Kọmitii Pụrụ Iche nke United States Senate maka ịka nká banyere nsonaazụ ọnụ ahịa ọgwụ dị otú ahụ na-abawanye na ndị na-adịghị ike na-enweghị ike ị nweta ọgwụ ha chọrọ. <ref>{{Cite web|url=https://www.aging.senate.gov/hearings/sudden-price-spikes-in-decades-old-rx-drugs-inside-the-monopoly-business-model|title=United States Senate Special Committee on Aging|work=www.aging.senate.gov|language=en|accessdate=October 21, 2019}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/03/18/business/lawyer-for-turing-said-he-warned-against-drug-price-increase.html|title=Lawyer for Turing Said He Warned Against Drug Price Increase|author=Pollack|first=Andrew|date=March 17, 2016|work=The New York Times|accessdate=October 21, 2019|language=en-US}}</ref> == Ihe nrite na nkwanye ugwu == N'afọ 2009, a kpọrọ Adimora otu n'ime ndị isi 100 Afrịkan Amerịkan site na ''The Root'' . <ref>{{Cite web|url=http://news.unchealthcare.org/som-vital-signs/archives/vital-signs-nov-12-2009/professor-adaora-adimora-named-to-the-root-100-list-of-top-african-american-leaders|title=Professor Adaora Adimora named to "The Root 100" list of top African-American leaders — News Room - UNC Health Care|work=news.unchealthcare.org|language=en|accessdate=October 21, 2019|archivedate=October 21, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191021161159/http://news.unchealthcare.org/som-vital-signs/archives/vital-signs-nov-12-2009/professor-adaora-adimora-named-to-the-root-100-list-of-top-african-american-leaders}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.theroot.com/views/root-100?m=AdimoraA|title=The Root 100 Recognizes Emerging and Established Black Leaders|author=|first=|date=October 13, 2011|work=The Root|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013120831/http://www.theroot.com/views/root-100?m=AdimoraA|archivedate=October 13, 2011|accessdate=October 25, 2019}}</ref> Ọ natara ihe nrite Mary Turner Lane na 2011. <ref>{{Cite news|url=http://news.unchealthcare.org/som-vital-signs/2011/may19/adimora|title=Adimora wins 2011 Mary Turner Lane award — News Room - UNC Health Care|accessdate=October 21, 2019|language=en}}</ref> A họpụtara ya onye otu National Academy of Medicine na 2019. <ref>{{Cite web|url=https://nam.edu/national-academy-of-medicine-elects-100-new-members/|title=National Academy of Medicine Elects 100 New Members|author=|first=|date=October 21, 2019|work=National Academy of Medicine|accessdate=October 21, 2019}}</ref> == Ebensịdee == {{Reflist}}{{Authority control}} [[Òtù:Mmadụ ndi di ndụ]] [[Òtù:Pages with unreviewed translations]] kejttsl19lfbis2cqx4tbl5nxjz0xlj Woody De Othello 0 15874 705755 181475 2026-08-26T21:12:28Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705755 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Woody De Othello''' (amụrụ n'afọ 1991) bụ ónyé America na-ese ite na ónyé na-ese ihe.<ref name=":3">{{Cite news|date=February 20, 2022|title=Woody De Othello: The Emotion of Everyday Objects|language=en|work=Frieze|url=https://www.frieze.com/video/woody-de-othello-emotion-everyday-objects|accessdate=2022-04-06}}</ref> Ọ bi ma na-arụ ọrụ na San Francisco Bay Area, California.<ref name=":0">{{Cite web|date=2020-07-07|title=How Woody De Othello Is Shaping the Future of Ceramics|url=https://galeriemagazine.com/woody-de-othello-shaping-future-ceramics/|accessdate=2022-01-25|work=Galerie|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Woody de Othello Mixes Playful with Political|url=http://www.culturedmag.com/article/2019/11/26/artist-woody-de-othello-sculptor-young-artists-2020|accessdate=2022-01-25|work=www.culturedmag.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|author=Adamson|first=Glenn|date=2021-09-27|title=Am I Blue?: Woody De Othello’s Ceramic Sculptures Give Funk Art a Musical Twist|url=https://www.artnews.com/art-in-america/features/woody-de-othello-ceramic-sculpture-blues-1234604922/|accessdate=2022-01-25|work=ARTnews.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|author=Boas|first=Natasha|date=2021-11-02|title=Woody De Othello’s Monuments to Everyday Life|language=en|work=Frieze|url=https://www.frieze.com/article/woody-de-othello-looking-in-2021-review|accessdate=2022-01-25}}</ref> == Mbido ndụ na agụmakwụkwọ == A mụrụ Wood De Othello na 1991 nà Miami, [[Flórídạ|Florida]].<ref name=":3"/> Ọ bụ onye Haiti.<ref name=":2">{{Cite web|title=Woody De Othello|url=https://sjmusart.org/embark/objects-1/info|accessdate=2022-02-28|work=San José Museum of Art|language=en|archivedate=2020-10-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201021074844/https://sjmusart.org/embark/objects-1/info}}</ref><ref>{{Cite news|author=Furman|first=Anna|date=2022-03-17|title=Woody De Othello’s Extraordinary Monuments to the Mundane|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2022/03/17/t-magazine/woody-de-othello-art.html|accessdate=2022-04-03}}</ref> Othello nwetara ákàrá ugo mmụta BFA na Mahadum Florida Atlantic na Boca Raton, na ákàrá ugo mmụta MFA na California College of Arts na San Francisco na 2017.<ref name=":0"/><ref>{{Cite web|author=Walls|first=Jaelynn|date=2022-03-28|title=Woody De Othello Imbues Life into His Sculptures of Everyday Objects|url=https://www.artsy.net/article/artsy-editorial-woody-de-othello-imbues-life-sculptures-everyday-objects|accessdate=2022-04-03|work=Artsy|language=en}}</ref> == Ọrụ == N'afọ 2015, emere ihe ngosi nké mbụ nkè Othello, It's Going To Be Ok, na gallery Unit ótụ na Lake Worth, Florida.<ref>{{Cite web|author=SouthFlorida.com|first=By Phillip Valys|title=Artist's creatures are ugly inside and out|url=https://www.sun-sentinel.com/entertainment/theater-and-arts/sf-lake-worth-woody-othello-unit-1-gallery-20150121-story.html|accessdate=2022-04-03|work=sun-sentinel.com}}</ref> N'afọ 2018, a gụnyere Othello na Yerba Buena Center for the Arts triennial exhibition, "Bay Area Now 8."<ref>{{Cite web|author=Walls|first=Jaelynn|date=2022-03-28|title=Woody De Othello Imbues Life into His Sculptures of Everyday Objects|url=https://www.artsy.net/article/artsy-editorial-woody-de-othello-imbues-life-sculptures-everyday-objects|accessdate=2022-04-03|work=Artsy|language=en}}</ref> N'afọ 2019, San Jose Museum of Art kwadoro, Woody De Othello: Ụlọ iku ume.<ref name=":2"/> Looking In, ihe ngosi nkè ọrụ Othello na Jessica Silverman Gallery na 2021 gụnyere ihe ọkpụkpụ, ihe osise, na ọrụ ndị e dere na akwụkwọ.<ref>{{Cite news|author=Boas|first=Natasha|date=2021-11-02|title=Woody De Othello’s Monuments to Everyday Life|language=en|work=Frieze|url=https://www.frieze.com/article/woody-de-othello-looking-in-2021-review|accessdate=2022-04-03}}</ref> N'afọ 2022 a họpụtara Othello kà ọ sonye na 2022 Whitney Biennial, nkè Adrienne Edwards na David Breslin haziri.<ref>{{Cite news|author=Mitter|first=Siddhartha|date=2022-01-25|title=Whitney Biennial Picks 63 Artists to Take Stock of Now|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2022/01/25/arts/design/whitney-biennial.html|accessdate=2022-01-25}}</ref> == Ihe ngosi == * UFO Gallery, Berkeley, California (2016)<ref name=":1">{{Cite web|date=2017-01-09|title=To speak of trees|url=http://minnesotastreetproject.com/exhibitions/1275-minnesota-st/speak-trees|accessdate=2022-02-28|work=Minnesota Street Project|language=en}}</ref> * Quality, Oakland, California (2016)<ref name=":1" /> * Jessica Silverman Gallery, San Francisco (2018)<ref name=":1" /> * Karma, New York (2019)<ref name=":1" /> * 33rd Ljublijana Biennial of Graphic Arts na Ljublijan, Slovenia (2019).<ref>{{Cite web|date=2019-06-15|title=Laughter That Will Bury You All: "Crack Up – Crack Down," the 33rd Ljubljana Biennial of Graphic Arts — Mousse Magazine and Publishing|url=https://www.moussemagazine.it/magazine/slavs-and-tatars-crack-up-crack-down-33rd-ljubljana-biennial-of-graphic-arts-chiara-moioli-2019|accessdate=2022-02-28|work=www.moussemagazine.it|language=en-US}}</ref> * San Jose Museum of Art, California (2019- 2020)<ref name=":1" /> * Pippy Houldsworth Gallery, London (2020)<ref name=":1" /> * Nina Johnson, Miami (2020)<ref name=":1" /> * Jessica Silverman Gallery, San Francisco (2021)<ref name=":1" /> * 2022 Whitney Biennial (2022) - na-abịa<ref>{{Cite web|author=Durón|first=Maximilíano|date=2022-01-25|title=Taking the Title ‘Quiet as It’s Kept,’ 2022 Whitney Biennial Names 63 Participating Artists|url=https://www.artnews.com/art-news/news/whitney-biennial-2022-artist-list-1234616604/|accessdate=2022-02-28|work=ARTnews.com|language=en-US}}</ref> == Nchịkọta == Ọrụ Othello dị na nchịkọta nke ọtụtụ ebe ngosi nka nke oge a gụnyere: Institute of Contemporary Art, Miami; San Francisco Museum of Modern Art; San Jose Museum of Art, San Jose, California; na Renwick Gallery, Smithsonian American Art Museum, Washington D.C.<ref>{{Cite web|title=Mourning Day and Night - Institute of Contemporary Art, Miami|url=https://icamiami.org/collection/woody-de-othello-mourning-day-and-night-2020/|accessdate=2022-02-28|work=icamiami.org|archivedate=2022-05-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220523150151/https://icamiami.org/collection/woody-de-othello-mourning-day-and-night-2020/}}</ref><ref>{{Cite web|title=De Othello, Woody|url=https://www.sfmoma.org/artist/woody-de-othello/|accessdate=2022-02-28|work=SFMOMA|language=en-US}}</ref><ref name=":2"/><ref>{{Cite web|title=Fact Sheet – "This Present Moment: Crafting a Better World" {{!}} Smithsonian American Art Museum|url=https://americanart.si.edu/press/2022/24/fact-sheet-present-moment-crafting-better-world|accessdate=2022-02-28|work=americanart.si.edu|language=en-US}}</ref> == Edensibia == {{Reflist}} [[Òtù:Mmadụ ndi di ndụ]] p661ahpaprektr7f3ztqzhmybu3fevo Thomas Commeraw 0 16006 705740 93666 2026-08-26T15:21:21Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705740 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Thomas''' W. Commeraw, ónyé a makwaara dị ka Thomas H. Commereau, bụ ónyé ọkpụite na ónyé ọchụnta ego nke Africa-America na narị afọ nke iri na itoolu. == Ọrụ == Commeraw bụ ónyé Africa-America na-emepụta ite na mmalite narị afọ nke irí nà itoolu na New York na-arụ ọrụ n'etiti 1797 na 1819.<ref>{{Cite web|date=2021-12-07|title=Failey Grants Awarded To Three Noteworthy Projects|url=https://www.antiquesandthearts.com/failey-grants-awarded-to-three-noteworthy-projects/|accessdate=2022-02-05|work=Antiques And The Arts Weekly|language=en-US}}</ref> Ọ na-arụ ọrụ na azụmaahịa ite na Lower East Side waterfront na Corlears Hook. A maara ọrụ Commeraw màkà ihe osise na-acha anụnụ anụnụ, scallops, na petals. A na-eji akpa Commeraw mee ihe n'ọtụtụ ụzọ gụnyere ijide ngwaahịa dịgasị íchè íchè gụnyere oysters, mkpụrụ osisi echekwara na mmanya na-aba n'anya. N'afọ 1820, ọ hapụrụ United States ka ya na American Colonization Society gaa Sierra Leone.<ref>{{Cite web|title=About {{!}} News {{!}} Thomas Commeraw artifact now curated by the NYC Archaeological Repository {{!}} NYC Landmark Preservation Commission|url=https://archaeology.cityofnewyork.us/about/news/thomas-commeraw-artifact-now-curated-by-the-nyc-archaeological-repository/page/1/view_as/grid|accessdate=2022-02-05|work=archaeology.cityofnewyork.us}}</ref><ref>{{Cite news|author=Kahn|first=Eve M.|date=2011-10-13|title=From Manhattan to Sierre Leone|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2011/10/14/arts/design/commeraw-pottery-and-a-siqueiros-mural.html|accessdate=2022-02-05}}</ref><ref>{{Cite web|title=365: Mark Shapiro on 19th-century potter Thomas Commeraw|url=https://www.talesofaredclayrambler.com/episodes/365-mark-shapiro-on-19th-century-potter-thomas-commeraw|accessdate=2022-02-05|work=Tales of a Red Clay Rambler|language=en-US}}</ref> [[Usòrò:Jar_MET_ADA42.jpg|thumb|ite nke Commeraw - 1797-1819]] Ọrụ Commeraw dị na nchịkọta ndị a: Metropolitan Museum of Art, Brooklyn Museum, National Museum of American History, The Winterthur Museum of Art.<ref>{{Cite web|title=Brooklyn Museum|url=https://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/54997|accessdate=2022-02-05|work=www.brooklynmuseum.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Met Museum collection|url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/4501|accessdate=2022-02-05|work=www.metmuseum.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Commeraw jug – Truths of the Trade: Slavery and the Winterthur Collection|url=http://truthsofthetrade.winterthur.org/commeraw-jug/|accessdate=2022-02-05|work=truthsofthetrade.winterthur.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Stoneware jar|url=https://americanhistory.si.edu/collections/search/object/nmah_574240|accessdate=2022-02-05|work=National Museum of American History|language=en|archivedate=2022-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220205185307/https://americanhistory.si.edu/collections/search/object/nmah_574240}}</ref> N'afọ 2022, e tinyere ọrụ Commeraw na ihe ngosi Before Yesterday We Could Fly na Metropolitan Museum of Art.<ref>{{Cite web|title=Before Yesterday We Could Fly: An Afrofuturist Period Room|url=https://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2021/afrofuturist-period-room|accessdate=2022-02-05|work=www.metmuseum.org}}</ref> N'afọ 2023, Commeraw ga-abụ isiokwu nke Crafting Freedom na New-York Historical Society, ihe ngosi mbụ nkè otu ónyé na-ese ihe a ga-enyefe ya.<ref>{{Cite web|date=2021-12-07|title=Failey Grants Awarded To Three Noteworthy Projects|url=https://www.antiquesandthearts.com/failey-grants-awarded-to-three-noteworthy-projects/|accessdate=2022-02-18|work=Antiques And The Arts Weekly|language=en-US}}</ref> [[Usòrò:Thomas_Commeraw_Jars_Afrofuturist_Period_Room_MET_Jan_2022.jpg|thumb|Thomas Commeraw ite (n'elu) na Before Yesterday We Could Fly show, Met Museum - Jenụwarị, 2022]] == Edensibia == {{Reflist}} == Njikọ mpụga == * [https://www.commeraw.com/ Ọrụ Thomas Commeraw] * [https://www.talesofaredclayrambler.com/episodes/365-mark-shapiro-on-19th-century-potter-thomas-commeraw Mark Shapiro na 19th Century Potter Thomas Commeraw - podcast] eprd6vs75eohswnv24wwf9cob7u8zkf Ted White (manager) 0 17913 705737 644124 2026-08-26T14:19:53Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705737 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Theodore Richard White''' (March 25, 1931 October 26, 2020) bụ ónyé ọchụnta ego America, ónyé na-ede egwu, ónyé na'emepụta egwu na ónyé si [[Detroit]], [[Michigan]].<ref name="KFH">[https://www.kempfuneralhome.com/obituaries/Theodore-White-5/#!/PhotosVideos Kemp Funeral Home, Mr. Theodore White, March 25, 1931 - October 26, 2020]</ref> White bụ onye njikwa na di mbụ nke ónyé na-agụ egwu mkpụrụ obi Aretha Franklin. Dị ka ónyé na-ede egwu, White dere ma ọ bụ soro dee egwu màkà Franklin, gụnyere "I Wonder (Where You Are Tonight)", "Lee Cross", "Dr. Feelgood", na "Think". A mụrụ White na Detroit, Michigan, na Machị 25, 1931.<ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Y5uyLgEfk34C&q=ted+white+aretha+franklin+march+25&pg=PT97|title=Higher Ground: Stevie Wonder, Aretha Franklin, Curtis Mayfield, and the Rise and Fall of American Soul|author=Werner|first=Craig|publisher=Crown/Archetype|year=2007|isbn=978-0-307-42087-9|language=en}}</ref> A kọwara ya na 1968 dị ka onye na-ere ahịa na ụlọ Detroit na onye na-azụ ahịa. O nwèrè ọtụtụ jukeboxes. White kọwara onwe ya dị ka ónyé na-akwalite sandlot tupu ọ weghara ọrụ nke ónyé na-agụ egwu Aretha Franklin na 1961.<ref>{{Cite journal|author=Garland|first=Phyl|date=October 1967|title=Aretha Franklin – Sister Soul|url=https://books.google.com/books?id=XXun934ThxwC&pg=PA50|journal=Ebony|pages=50}}</ref><ref name=":1" /> Ónyé na-agụ egwu Della Reese mere ka Franklin márá White na Twenty Grand Club na Detroit.<ref name=":4">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Z_aBDwAAQBAJ&q=ted+white+detroit+DELLA+REESE&pg=PT82|title=Aretha Franklin: The Queen of Soul|author=Bego|first=Mark|publisher=Simon and Schuster|year=2018|isbn=978-1-5107-4508-7|language=en}}</ref> Mgbe izu ole na ole nke mkpakọrịta nwoke na nwanyị gasịrị, ónyé ikpe nke udo lụrụ ha mgbè ha na-eme njem [[Ohaïyo|Ohio]] na 1961, mgbe Franklin dị afọ 18 na White dị afọ 30. Nna Franklin, C.L. Franklin, megidere njikọ ahụ. Onye na-emepụta Motown bụ Harvey Fuqua kọwara White dị ka ónyé na-ere ahịa.<ref name=":2">{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/aretha-franklin-tribute-cover-story-queen-729053/|title=The Queen: Aretha Franklin|last1=Gilmore|first1=Mikal|date=September 27, 2018|magazine=Rolling Stone}}</ref> === Ọnwụ na omenala pop === White nwụrụ na October 26, 2020 na Detroit, Michigan, afọ 89.<ref name="KFH"/> Malcolm Barrett gosipụtara White na ógè nke atọ nkè usoro anthology, Genius, na Marlon Wayans na 2021 Aretha Franklin biopic, Respect.<ref>{{Cite web|author=Victorian|first=Brande|date=March 23, 2021|title=Malcolm Barrett Explains Not Talking With Aretha Franklin's Ex-Husband Before 'Genius' Role|url=https://www.essence.com/entertainment/malcolm-barrett-explains-not-talking-with-aretha-franklins-ex-husband-before-genius-role/|accessdate=2021-11-12|work=Essence|language=en-US|archivedate=2021-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211112021552/https://www.essence.com/entertainment/malcolm-barrett-explains-not-talking-with-aretha-franklins-ex-husband-before-genius-role/}}</ref><ref>{{Cite web|author=Moore|first=Sam|date=2021-08-10|title=Aretha Franklin biopic avoided depicting husband Ted White as 'a monster'|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/respect-aretha-franklin-biopic-ted-white-marlon-wayans-b1899731.html|archiveurl=https://ghostarchive.org/archive/20220526/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/respect-aretha-franklin-biopic-ted-white-marlon-wayans-b1899731.html|archivedate=May 26, 2022|accessdate=2021-11-12|work=The Independent|language=en}}</ref> == Ihe odide abụ == * 1963: Aretha Franklin "I Wonder (Ebe Ị nọ n'abalị a) * 1964: Walter Jackson "Lee Cross" * 1965: Aretha Franklin "N'enweghị Onye Ị hụrụ n'anya" * 1967: Aretha Franklin "Dr. Feelgood" * 1967: Aretha Franklin "Ahapụla m ka nrọ a laa n'iyi" * 1968: Aretha Franklin "Think" * 1968: Aretha Franklin "Ezigbo nye m dịka m bụ gị" * 1968: Aretha Franklin "Sweet Sweet Baby) Ebe ọ bụ na ị lara" == Edensibia == {{Reflist|2}} hjh8c4q2mphb31q1e8kd7y6fm1nnqxn Temi Otedola 0 19199 705738 644132 2026-08-26T14:26:46Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705738 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{Infobox person|name=Temi Otedola|image=Temo Otedola 37.png|alt=JTOFashion|caption=Temi Otedola|birth_name=Temiloluwa Elizabeth Otedola|birth_date={{birth date and age|1996|3|20|df=yes}}|birth_place=|partner=Mr Eazi <ref name="Okonofua" /><ref name="channelstv.com">{{Cite web |title=Singer Mr Eazi Proposes To Girlfriend Temi Otedola |url=https://www.channelstv.com/2022/04/10/singer-mr-eazi-proposes-to-girlfriend-temi-otedola/ |access-date=2022-07-25 |website=Channels Television}}</ref>|children=|parents=[[Femi Otedola]] and Nana Otedola|nationality=Nigerian|net worth=|website={{URL|jtofashion.com/}}|alma_mater=[[University of London]]|occupation=Blogger, [[Actress]]}} [[Category:Articles with hCards]] '''Temiloluwa Elizabeth Otedola''' {{Audio|Yo-Temi Otedola.ogg|audio}} (Amụrụ na 20 Machị 1996) bụ onye Naijiria n' eme ihe nkiri ma bụrụkwa onye na-ede blọgụ. A maara ya maka ịrụ ọrụ "Moremi Oluwa" na <nowiki><i id="mwEg">ihe</i></nowiki> nkiri 2020 Citation .<ref name=":1">{{Cite web|author=Husseini|first=Shaibu|date=2020-11-14|title=Standing Ovation for leading stars of Citation|url=https://t.guardian.ng/saturday-magazine/standing-ovation-for-leading-stars-of-citation/|accessdate=April 9, 2021|work=Guardian.ng|archivedate=2020-11-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201127204509/https://guardian.ng/saturday-magazine/standing-ovation-for-leading-stars-of-citation/}}</ref><ref name="Ojo 2020">{{Cite web|author=Ojo|first=James|title=Kunle Afolayan: How Ibukun Awosika, Temi Otedola got roles in ‘Citation’|work=TheCable Lifestyle|date=November 16, 2020|url=http://lifestyle.thecable.ng/kunle-afolayan-how-ibukun-awosika-temi-otedola-got-roles-in-citation/|accessdate=July 25, 2022}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-11-14|title=Standing ovation for leading stars of Citation|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/standing-ovation-for-leading-stars-of-citation/|accessdate=2022-07-25|work=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US|archivedate=2022-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220502072055/https://guardian.ng/saturday-magazine/standing-ovation-for-leading-stars-of-citation/}}</ref> == Mbido ndụ na agụmakwụkwọ == Otedola (Amụrụ na 20 Machị 1996). Ọ gụrụ akụkọ na Mahadum College London, Mahadum London.<ref>{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/profile/Temi-Otedola|title=Profile: Temi Otedola|work=[[ResearchGate]]}}</ref><ref>{{Cite web|author=Owolabi|first=Agbolade|date=2017-07-22|title=8 things you should know about Eazi and Temi Otedola {{!}} Encomium Magazine|url=https://encomium.ng/8-things-you-should-know-about-eazi-and-temi-otedola/|accessdate=2021-07-11|language=en-US}}</ref> == Ọrụ == Otedola malitere blọọgụ ejiji a na-akpọ "JTO Fashion" na Disemba 2014. Ọ na-edekọ ejiji, ịma mma, nka, na ahụmịhe njem.<ref>{{Cite web|author=Ekechukwu|first=Ferdinand|date=2020-11-07|title=Temi Otedola is Star Attraction as Citation Premieres in Lagos|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2020/11/07/temi-otedola-is-star-attraction-as-citation-premieres-in-lagos/|accessdate=2021-07-11|work=[[This Day]]|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|author=Huber|first=Eliza|title=27 Black Influencers That You Should Be Following|url=https://www.refinery29.com/en-us/black-fashion-influencers-instagram|accessdate=2021-07-11|work=www.refinery29.com|language=en}}</ref> O mere [[Nollywood]] mbụ ya na 2020 na Citation nke Kunle Afolayan.<ref name=":1"/><ref>{{Cite web|author=Alfred|first=Lanre|date=2020-09-20|title=Phenomenal Femi Otedola as a Billionaire And Quintessential Father|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2020/09/20/phenomenal-femi-otedola-as-a-billionaire-and-quintessential-father/|accessdate=2021-07-11|work=[[This Day]]|language=en-US}}</ref> Ọrụ ya na Citation, mere ka o nweta ihe nrite na "Ghana Movie Awards "maka" Best Actress", ma họpụta ya maka Mkpughe nke Afọ na "Best of Nollywood Awards 2020". <ref name="Punch NG">{{Cite web|title=Temi Otedola wins Best Actress at Ghana Movie Awards|url=https://punchng.com/temi-otedola-wins-best-actress-at-ghana-movie-awards/|work=Punch Newspapers|accessdate=26 July 2021|date=31 December 2020}}</ref><ref name="Vanguard NG">{{Cite web|title=Temi Otedola gets DJ Cuppy's blessing on acting journey|url=https://www.vanguardngr.com/2020/11/temi-otedola-gets-dj-cuppys-blessing-on-acting-journey/|work=Vanguard News|accessdate=26 July 2021|date=23 November 2020}}</ref> Ọ laghachiri na nnukwu ihuenyo maka ihe ngosi nke abụọ ya ebe ọ bụ na ọ pụtara na "Kunle Afolayan's" "Citation" na Anthill studios' newest project "The Man For The Job", ihe nkiri nke Niyi Akinmolayan dere ma duzie.<ref>{{Cite web|author=Nwogu|first=Precious 'Mamazeus'|date=2022-02-07|title=Temi Otedola, Alibaba, Ini Edo to star in Niyi Akinmolayan's 'The Man for the Job'|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/temi-otedola-alibaba-ini-edo-to-star-in-niyi-akinmolayans-the-man-for-the-job/cjjxpsc|accessdate=2022-08-05|work=Pulse Nigeria|language=en}}</ref> == Ndụ onwe onye == Ọ bụ nwa nwanyị ikpeazụ nke onye Naijiria nwere ọtụtụ ijeri, Femi Otedola na nwanne nwanyị nke [[DJ Cuppy]] na Tolani. Ya na onye na-agụ egwu Naijiria, Maazị Eazi nwere mmekọrịta ya na ya nwere podcast aha ya bụ How Far na [[Mr Eazi|Maazị Eezi]] na Temi.<ref>{{Cite web|author=Dede|first=Steve|date=2020-12-17|title=7 things we learnt about Mr Eazi and Temi Otedola's relationship from their podcast 'How Far'|url=https://www.pulse.ng/lifestyle/relationships-weddings/7-things-we-learnt-about-mr-eazi-and-temi-otedolas-relationship-from-their-podcast/n2sw271|accessdate=2021-07-11|work=Pulse Nigeria|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-06-12|title=Temi Otedola: 4 Things you should know about Mr Eazi's new girlfriend|url=https://www.pulse.com.gh/temi-otedola-4-things-you-should-know-about-mr-eazis-new-girlfriend/zz4njsr|accessdate=2021-07-11|work=Pulse Ghana|language=en|archivedate=2021-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210711210310/https://www.pulse.com.gh/temi-otedola-4-things-you-should-know-about-mr-eazis-new-girlfriend/zz4njsr}}</ref> N'abalị iri n'ọnwa Eprel afọ 2022, ọ kwere [[Mr Eazi|Maazị Eazi]] nkwa ọlụlụ.<ref>{{Cite web|author=Olowolagba|first=Fikayo|title=Otedola, celebrities react as Mr Eazi engages daughter, Temi|url=https://dailypost.ng/2022/04/10/otedola-celebrities-react-as-mr-eazi-engages-daughter-temi/|work=Daily Post Nigeria|accessdate=11 April 2022|date=10 April 2022}}</ref><ref name="Okonofua">{{Cite web |first=Odion |date=2022-06-08 |title=Mr Eazi and Temi Otedola speak about wedding plans, want a very intimate ceremony |url=https://www.pulse.ng/entertainment/celebrities/mr-eazi-and-temi-otedola-speak-about-wedding-plans-want-a-very-intimate-ceremony/5tpl2p9 |language=en |author=Okonofua |accessdate=2022-07-25 |work=Pulse Nigeria |archivedate=2022-06-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220613011551/https://www.pulse.ng/entertainment/celebrities/mr-eazi-and-temi-otedola-speak-about-wedding-plans-want-a-very-intimate-ceremony/5tpl2p9 }}</ref><ref name="channelstv.com" /> == Ihe nkiri == # Nkwupụta (2020)<ref>{{Cite web|author=Augoye|first=Jayne|date=2020-11-14|title=Movie Review: ‘Citation' ticks the right boxes, Temi Otedola is Nollywood’s newest star|url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/nollywood/426080-movie-review-citation-ticks-the-right-boxes-temi-otedola-is-nollywoods-newest-star.html|accessdate=2022-08-06|work=Premium Times Nigeria|language=en-GB}}</ref> # Nwoke Maka Ọrụ (2022)<ref>{{Cite web|author=Nwogu|first=Precious 'Mamazeus'|date=2022-02-07|title=Temi Otedola, Alibaba, Ini Edo to star in Niyi Akinmolayan's 'The Man for the Job'|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/temi-otedola-alibaba-ini-edo-to-star-in-niyi-akinmolayans-the-man-for-the-job/cjjxpsc|accessdate=2022-08-06|work=Pulse Nigeria}}</ref> == Onyinye na nhọpụta == {| class="wikitable" !Afọ !Ihe nrite !Ụdị !Ihe nkiri !Nsonaazụ !Ref |- |2020 |Ihe nrite kacha mma nke Nollywood |Mkpughe nke Afọ |{{n/a}} |{{Nom}} |<ref name="Vanguard NG"/> |- | rowspan="2" |2021 |Ihe nrite ihe nkiri Ghana |Onye na-eme ihe nkiri kacha mma |''Ihe e dere n'akwụkwọ'' |{{Won}} |<ref name="Punch NG"/> |- |Nsọpụrụ Net |Onye A Na-achọkarị |{{n/a}} |{{Nom}} |<ref>{{Cite web|author=Oluwatoye|first=Dara|date=2021-06-15|title=NET Honours 2021: Israel Adesanya, Temi Otedola, Tacha, Others Nominated For Most Searched Person|url=https://thenet.ng/net-honours-2021-israel-adesanya-temi-otedola-tacha-others-nominated-for-most-searched-person/|accessdate=2021-07-11|work=[[Nigerian Entertainment Today]]|language=en-US}}</ref> |} == Ihe odide == {{Reflist|2}} == Njikọ mpụga == * {{IMDb name|11319652}} [[Òtù:Mmadụ ndi di ndụ]] 7o64zvf0jji5mw1650mg4plc42yaxfx Zanagee Artis 0 19211 705760 126279 2026-08-26T22:38:48Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705760 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Category:Articles with hCards]] '''Zanagee Artis''' (amụrụ n'afọ 2000 ma ọ bụ 2001) bụ onye America na-ahụ maka ihu igwe. A maara ya nke ọma maka ịtọ ntọala otu ndị ntorobịa na-eduzi ihu igwe nke a kpọrọ Zero Hour na 2017. Ka ọ na-erule 2021, Artis bụ onye na-anọchite anya onye nduzi iwu nke Zero Hour.<ref>{{Cite web|title=Who We Are|url=http://thisiszerohour.org/who-we-are/|work=Zero Hour|accessdate=20 April 2021|archivedate=16 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210416103301/http://thisiszerohour.org/who-we-are/}}</ref> == Akụkọ ndụ == N'ụlọ akwụkwọ sekọndrị, ọ malitere Kọmitii Nkwado nke ụlọ akwụkwọ sekọnị ya, nke gbanwere ghọọ Green Team.<ref name="TNC_2019">{{Cite web|author=Marguerite|first=Christianne|title=Young Environmentalist Is Inspired By Growing Up On Long Island Sound|url=https://www.liswaterquality.org/blog-young-environmentalist-inspired-by-long-island-sound/|work=The Nature Conservancy|accessdate=20 April 2021|date=23 January 2019|archivedate=22 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210422144350/https://www.liswaterquality.org/blog-young-environmentalist-inspired-by-long-island-sound/}}</ref> N'oge ọkọchị n'etiti afọ ndị dị obere na afọ ndị dị elu n'ụlọ akwụkwọ sekọndrị n'afọ 2017, ọ gara mmemme oge okpomọkụ na Mahadum Princeton. Artis kwuru na ọ malitere iche echiche karịa obodo ya mgbe ya na ndị otu mmemme Jamie Margolin na Madelaine Tew kwurịtara okwu. Ha na ndị ntorobịa ndị ọzọ na-eme ngagharị iwe guzobere Zero Hour.<ref name="NYT 20210420">{{Cite web|author=Yoon-Hendricks|first=Alexandra|title=Meet the Teenagers Leading a Climate Change Movement|url=https://www.nytimes.com/2018/07/21/us/politics/zero-hour-climate-march.html|work=The New York Times|accessdate=20 April 2021|date=21 July 2018}}</ref> Zero Hour na-akpọ colonialism, capitalism, ịkpa ókè agbụrụ, na nna ochie dị ka isi ihe kpatara nsogbu ihu igwe.<ref>{{Cite web|author=Janfaza|first=Rachel|title=9 Climate Activists of Color You Should Know|url=https://www.teenvogue.com/story/youth-climate-activists-of-color|work=Teen Vogue|accessdate=20 April 2021|language=en-us}}</ref> Zero Hour haziri Youth Climate March na July 2018 na Washington, D.C., na njem satellite e mere n'ụwa niile.<ref>{{Cite web|author=Amyx|first=Scott|title=Interview with Zanagee Artis, 19 Year Old Co-Founder of Zero Hour|url=https://scottamyx.com/2019/06/10/interview-with-zanagee-artis-19-year-old-co-founder-of-zero-hour/|work=Scott Amyx|accessdate=20 April 2021|date=10 June 2019}}</ref><ref name="NYer_20180722">{{Cite web|author=Kormann|first=Carolyn|title=The Teen-Agers Fighting for Climate Justice|url=https://www.newyorker.com/news/news-desk/the-teen-agers-fighting-for-climate-justice|work=The New Yorker|accessdate=20 April 2021|language=en-us|date=July 22, 2018}}</ref> Artis, dị ka onye nduzi nhazi, haziri ihe omume ahụ ma soro ndị uwe ojii United States Capitol am aka. Artis na-ekwu, "Nke ahụ bụ ezigbo mmalite maka mmegharị anyị, ọ mekwara ka ndị na-eto eto gburugburu ụwa. Greta Thunberg's Fridays for Future sitere n'ike mmụọ nsọ nke Youth Climate March.<ref name="Rewire_20200925">{{Cite web|author=Napoli|first=James|title='Climate Change Is a Barrier to Our Future'|url=https://www.rewire.org/climate-change-future-interview-with-zanagee-artis/|work=Rewire|accessdate=20 April 2021|language=en|date=25 September 2020}}</ref> N'ikpeazụ, Artis so ndị Sunrise Movement rụọ ọrụ na September na November 2019 climate strikes.<ref name="Brown_Artis">{{Cite web|title=Zanagee Artis|url=https://www.brown.edu/academics/college/swearer/programs/brown-washington-summer-fellowship/215/fellows/zanagee-artis|work=Swearer Center. Brown University.|accessdate=20 April 2021}}</ref> N'ọnwa Septemba 2020, o kwuru na Zero Hour agbanweela uche ya na agụmakwụkwọ. N'oge ntuli aka onye isi ala nke United States na 2020, dị ka onye nduzi iwu, Artis duziri mkpọsa #Vote4OurFuture. Mgbasa ozi ahụ lekwasịrị anya na steeti ndị na-agbanwe agbanwe dị ka [[Michigan]] na [[Pensílvéníyạ|Pennsylvania]], na ebumnuche nke ịbawanye ọnụ ọgụgụ ndị na-atụ vootu iji kwado Green New Deal.<ref name="Rewire_20200925"/> Artis kwuru, sị, "Anyị chọrọ ka mgbanwe ihu igwe bụrụ ihe kachasị mkpa n'uche ndị mmadụ mgbe ha na-aga ntuli aka na Nọvemba n'ihi ụzọ ọ ga-esi metụta ndị na-acha ọbara ọbara na ndị bi n'obodo ndị ahụ".<ref>{{Cite web|author=Aratani|first=Lauren|title=With big rallies cancelled, young climate activists are adapting election tactics|url=https://www.theguardian.com/us-news/2020/aug/03/young-climate-activists-rallies-us-elections-coronavirus|work=The Guardian|accessdate=20 April 2021|language=en|date=3 August 2020}}</ref> == Ndụ onwe ya == Artis tolitere na Clinton, Connecticut ma kwuo na oge ọ nọrọ na Hammonasset Beach State Park na-akpali mmasị ya na gburugburu ebe obibi.<ref name="TNC_2019"/> Artis banyere Mahadum Brown na 2018, na ebumnuche ịga ụlọ akwụkwọ iwu. Ọ bụ onye otu Zeta Delta Xi.<ref name="Brown_Artis"/> == Ebensidee == <references group="" responsive="1"></references> [[Òtù:Mmadụ ndi di ndụ]] hc4vwztgyamcit2xzadiprwr2lx8iza Age Concern 0 20198 705780 450357 2026-08-27T10:08:45Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705780 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Age Concern bụ aha ọkọlọtọ nke ọtụtụ òtù ọrụ ebere (NGOs) na-emetụta mkpa na ọdịmma nke ndị okenye niile (nke akọwapụtara dị ka ndị karịrị afọ 50) na-eji eme ihe, nke dị na mba anọ nke United Kingdom.<ref>{{Cite web|author=World|first=Disabled|title=Disable holiday makers|url=https://www.disabled-world.com/disability/insurance/Disability-travel-insurance.php}}</ref> Na mgbakwunye na inye nkwado bara uru nye ndị mmadụ n'otu n'otu, Age Concern na-eme mkpọsa na okwu ndị dị ka ịkpa ókè afọ na ezumike nká, na-emetụta echiche ọha na eze na iwu gọọmentị gbasara ndị agadi. E guzobere ọtụtụ òtù Age Concern na UK dum, na-arụ ọrụ na mba na mpaghara. Na mba, òtù anọ Age Concern kpuchiri England, Scotland, Wales na Northern Ireland.<ref name="national age concerns">{{Cite web|author=Staff|title=National Age Concerns|url=http://www.ageconcern.org.uk/AgeConcern/National_Age_Concerns.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071028093155/http://www.ageconcern.org.uk/AgeConcern/National_Age_Concerns.asp|archivedate=28 October 2007|accessdate=14 November 2019}}</ref> Nchegbu nke Obodo dịgasị iche site na obere obodo ruo na ụlọ ọrụ mpaghara niile. N'England, ihe karịrị 370 n'ime ọrụ ebere n'otu n'otu bụ ndị otu mba.<ref name="age concern federation">{{Cite web|author=Staff|title=Age Concern Federation|url=http://www.ageconcern.org.uk/AgeConcern/age_concern_federation.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071101095916/http://www.ageconcern.org.uk/AgeConcern/age_concern_federation.asp|archivedate=1 November 2007|accessdate=14 November 2019}}</ref> Ọ bụ ezie na nke ọ bụla bụ ọrụ ebere dị iche iche na-arụ ọrụ n'okpuru ọkọlọtọ Age Concern, njikọ ahụ nyere ndị otu ohere imekọ ihe ọnụ na mpaghara, mpaghara na mba, ịkekọrịta ihe onwunwe, nka na mmetụta. Òtù ndị yiri ya dịkwa na New Zealand, [[Spain]], [[Yukrain|Ukraine]], na ebe ndị ọzọ n'okpuru ọkọlọtọ yiri ya. E nwere njikọta nke Age Concern England na Help the Aged; na obere oge ka e mesịrị, Age UK weghaara uwe nke ihu nchegbu mba maka ndị agadi na UK, ọtụtụ òtù mpaghara anabatala aha ọhụrụ ahụ, mana ọtụtụ òtù mpaghara nọgidere na-arụ ọrụ dị ka ndị Age Concerns. Otu n'ime ndị a bụ Age Concern Manchester, na ihe atụ ndị ọzọ bụ Age Concorn Luton na Age Concern Central Lancashire.<ref name="age concern manchester">{{Cite web|author=Staff|title=Age Concern Manchester|url=http://www.silverservice.org.uk/|accessdate=14 November 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160118215441/http://www.silverservice.org.uk/|archivedate=18 January 2016}}</ref><ref>''Silver Service'' is the newsletter of Age Concern Manchester.</ref><ref name="age concern luton">{{Cite web|author=Staff|title=Age Concern Luton|url=http://www.ageconcernluton.org.uk/|accessdate=14 November 2019}}</ref><ref name="age is not a number">{{Cite web|author=Staff|title=Age Concern Central Lancashire|url=https://www.ageisjustanumber.org.uk/|accessdate=14 November 2019|archivedate=8 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190708142319/https://www.ageisjustanumber.org.uk/}}</ref> == Akụkọ ihe mere eme == Mmalite nke Age Concern dị na United Kingdom ma enwere ike ịchọta ya na mba ahụ nke mmetụta ndị agadi nke [[World War II|Agha Ụwa nke Abụọ]]; mgbagwoju anya na mmebi nke ndụ ezinụlọ sitere na ịdebanye aha dugara n'ịmata na iwu ndị ogbenye dị ugbu a enyeghị nkwado dị irè maka ndị agadi kewara site na netwọk nkwado ezinụlọ. N'afọ 1940, e guzobere Kọmitii Ahụike Ndị Ochie (OPWC), nke Eleanor Rathbone bụ onye isi oche ya, dị ka nzukọ maka mkparịta ụka n'etiti gọọmentị na òtù ndị ọrụ afọ ofufo. OPWC bụ obere kọmitii nke Liverpool Personal Service Society (PSS). N'afọ 1944, kọmitii ahụ gbanwere aha ya ka ọ bụrụ National Old People's Welfare Committee (NOPWC), ma were ọrụ maka ịhazi ọrụ nke ọtụtụ OPWC mpaghara. Site na 1950 gaa n'ihu, NOPWC nwetara ego gọọmentị na mpaghara metụtara mmepe nke ọdịmma steeti mgbe agha gasịrị, iji nye ọrụ na kọmitii mpaghara, na ọzụzụ maka ndị nlekọta ụlọ ndị agadi. N'afọ 1968, o doro Denise Newman, onye isi oche nke kansụl NOPW n'oge ahụ, anya na otu nzukọ na-enweta ego n'ime gọọmentị ma bụrụ nke ndị ukwu na-enweghị atụ na-achịkwa abụghị olu dị irè maka mkpa ndị agadi. N'oge ahụ, ego e nyere site na gọọmentị site na Ngalaba Ọrụ Ọha bụ £ 40,000 kwa afọ. Otu nsogbu bụ na onye minista na-ahụ maka ya (Dick Crossman) anọghị n'ọnọdụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị iji hụ na ọ bụrụ na otu ahụ kewapụ na gọọmentị na ego ahụ ga-eso ụlọ ọrụ ọhụrụ ahụ. Ya mere, ọ bụ iwere ihe ize ndụ ego a nke gosipụtara Age Concern dị ka akụkụ nke ụzọ ọhụrụ nke ịnagide ihe a ga-ahụ dị ka ọrụ ebere gọọmentị kwadoro. Nke abụọ, ebe o guzobere onwe ya na ụlọ nke ya ma jigide onyinye £ 40,000 ya, Newman siri ọnwụ na a ga-akwụ onye isi oche a họpụtara ọhụrụ ụgwọ, ya mere ọ ga-aza ajụjụ. Nke a bụ nhọpụta mbụ a na-akwụ ụgwọ nke onye isi ọrụ ebere ọ bụla na UK. N'afọ 1971, n'okpuru nduzi ọhụrụ nke David Hobman, NOPWC gbanwere aha ọha ya ka ọ bụrụ Age Concern, ma kewapụ onwe ya kpamkpam na gọọmentị na National Council for Social Service, ugbu a NCVO. O mere nke a mgbe ọ na-ebido 'akwụkwọ ntuziaka maka ịka nká' ma guzobe onwe ya na mba dị ka otu ndị na-akwado ya yana otu na-ahụ maka inye ọrụ na ịkwalite, ọzụzụ na nyocha. Ndị nduzi nke Age Concern England gụnyere David Hobman, Baroness Greengross, na Gordon Lishman - onye isi nchịkwa ugbu a. N'afọ 1986, Age Concern guzobere Institute of Gerontology na King's College [[London]] nke ọ na-agbakọta na Ngalaba Nnyocha nke Age Concern. == Oge Ọganihu == Na 30 Mee 2006, Age Concern malitere Heyday - na-egosi mmalite site na ịme nyocha kachasị [[Obodoézè Nà Ofú|uk]]<nowiki/>wuu na UK, na-arịọ nde mmadụ iri amụrụ na 1940s na 1950s maka echiche banyere okwu ndị dị ka afọ ndụ, ezumike nká na ahụike. A malitere Heyday dị ka òtù na-abụghị maka uru maka ndị na-eme atụmatụ maka ma ọ bụ na-ala ezumike nká. Heyday nyere ndị otu ohere ịnweta ndụmọdụ ọkachamara na ego, ọrụ, ezumike nká na ahụike, yana itinye ha na ibe ha, maka obere ndebanye aha kwa afọ. Site na ebumnuche ndị otu nwere oké ọchịchọ, Heyday gosipụtara na ọ bụ ọrụ dị oke ọnụ ma na-ese okwu n'ime otu Age Concern. N'ihi ọnụ ọgụgụ dị ala karịa ka a tụrụ anya ya, Age Concern gbanwere atụmatụ Heyday iji zute ọkwa dị ala nke ọrụ. N'oge na-adịghị anya mgbe akụkọ Charity Commission mere ọtụtụ aro, Heyday kwupụtara na atụmatụ ahụ ga-emechi na onwa Machị 31 na afọ puku abụọ na itoolu, na-ekwu na Heyday ga-anọgide na ebe nrụọrụ weebụ Age Concern.<ref>[http://www.thirdsector.co.uk/Channels/Finance/Article/879460/Heyday-close-damning-report/ Third Sector, retrieved 12 March 2009]</ref><ref>{{Cite web|url=http://heyday.org.uk/|title=Heyday website retrieved 9 March 2009|accessdate=4 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130903141314/http://www.heyday.org.uk/|archivedate=3 September 2013}}</ref> Ọrụ ebere ahụ nyere Sir Christopher Kelly ọrụ ịchọpụta ọrụ ahụ. Akụkọ ya nke afọ 2009 kwubiri na Age Concern efunahụla ihe karịrị £ 22 nde na ọrụ ahụ. == Njikọ == Na onwa Mee nke afọ puku abụọ na asatọ, Age Concern England na Help The Aged kwupụtara atụmatụ maka ọrụ ebere abụọ ahụ ijikọ.<ref>[http://www.fundraising.co.uk/news/2008/05/20/age-concern-and-help-aged-merger-consultation Fundraising UK article, retrieved 22 Oct 2008]</ref> Mgbe mkparịta ụka gasịrị, e gosipụtara nke a na Septemba, mgbe e gosipụtara Dianne Jeffrey dị ka onye isi oche ọhụrụ nke ndị nlekọta.<ref>[https://archive.today/20120724064037/http://www.communitycare.co.uk/Articles/2008/09/05/109325/help-the-aged-and-age-concern-england-merger-moves-forward.html Community Care article, retrieved 22 Oct 2008]</ref> A họpụtara Tom Wright CBE, onye isi nchịkwa nke VisitBritain ugbu a, na Trustee nke Imperial War Museum ka ọ bụrụ onye isi ọrụ nke ọrụ ebere ọhụrụ ahụ na Nọvemba na afọ puku abụọ na asatọ.<ref>[http://www.thirdsector.co.uk/Channels/Management/Article/860417/Chief-executive-named-age-charities-merger/ Third Sector, retrieved 12 March 2009]</ref> E guzobere ọrụ ebere a jikọtara ọnụ, nke a maara ugbu a dị ka Age UK na 1 Eprel 2009, wee malite nnukwu ọrụ na-egosi na onwa Eprel na afọ puku abụọ na iri , na-egosi Brian Cox, Ian McKellen na Eleanor Bron na mkpọsa telivishọn mbụ nke ọrụ ebere. Otú ọ dị, ọtụtụ n'ime ndị ọrụ ebere Age Concern, chọpụtara na usoro nke njikọta ahụ abụghị ihe a na-anabata ma nọgide na-enwe onwe ha ma enweghị njikọ na Age UK. Otu n'ime ọtụtụ ihe atụ bụ Age Concern Luton, Age Concern Eastbourne na Age Concern Central Lancashire.<ref name="age concern luton"/><ref>{{Cite web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/people/age-concern-eastbourne-covid-and-cost-of-living-crisis-has-been-a-double-whammy-3768781|title=Age Concern Eastbourne: Covid and cost of living crisis has been a 'double whammy'|date=14 July 2022}}</ref><ref name="age is not a number"/> == Ebemsidee == <references responsive="1"></references> == Njikọ mpụga == NOge uto: * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/5027216.stm Akụkọ BBC # 1] * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/5027154.stm Akụkọ BBC # 2] * [http://www.thirdsector.co.uk/News/648052/Lishman-defends-saga-Heyday/ Lishman na-agbachitere mkpebi Heyday, Third Sector, Eprel 2007] Òtù ndị na-echegbu onwe ha maka afọ ụwa: * [https://web.archive.org/web/20090207023306/http://ageconcern.bm/ Nchegbu Afọ Bermuda] * [http://www.ageconcern.org.nz/ Afọ Nchegbu New Zealand / He Manaakitanga Kaumātua Aotearoa] * [https://web.archive.org/web/20220924224159/https://www.acespana.org/ Afọ Mkpa Spain] * [https://web.archive.org/web/20220928095944/https://www.ageisjustanumber.org.uk/ Afọ Nchegbu Central Lancashire] {{Authority control}} [[Òtù:Pages with unreviewed translations]] p1axumqp99h21szth1215hw1ab5i9u3 Adaora Ukoh 0 23801 705774 206449 2026-08-27T09:01:52Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705774 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Adaora Ukoh''' bụ onye na-eme ihe nkiri [[Nollywood]] na onye ọchụnta ego nke gosipụtara na ihe nkiri gụnyere Thy Kingdom Come, ''Black Bra'' na Lekki Wives . Ọ bụ onye ọbịa nke Divas Dynasty na onye isi oche ṅke Adaora couture maka ụmụ nwanyị buru ibu.<ref>{{Cite web|title=DIVAS DYNASTY HOSTED BY BIG BOLD AND BEAUTIFUL ACTRESS(ADAORA UKOH) DEBUTS ON AIR|url=https://www.thenigerianvoice.com/movie/35714/divas-dynasty-hosted-by-big-bold-and-beautiful-actressadaor.html|accessdate=2022-08-06|work=Nigerian Voice}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-04-29|title=. Adaora Ukoh Abumere Biography {{!}} Profile {{!}} Fabwoman|url=https://fabwoman.ng/adaora-ukoh-biography-profile-fabwoman/|accessdate=2022-08-06|work=FabWoman {{!}} News, Style, Living Content For The Nigerian Woman|language=en-US}}</ref> Ọ kwukwara okwu mgbe ụmụ agbọghọ Chibok furu efù.<ref>{{Cite web|author=BellaNaija.com|title=#BringBackOurGirls – Adaora Ukoh & Keira Hewatch Let their Shirts Do the Talking|url=https://www.bellanaija.com/2014/05/bringbackourgirls-adaora-ukoh-keira-hewatch-let-their-shirts-do-the-talking/|accessdate=2022-08-06|work=www.bellanaija.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|author=News|first=T. S. B.|date=2014-05-06|title=Adaora Ukoh & Keira Hewatch Let their Shirts Speak #BringBackOurGirls {{!}} tsbnews.com|url=https://tsbnews.com/2014/05/adaora-ukoh-keira-hewatch-let-their-shirts-speak-bringbackourgirls/|accessdate=2022-08-06|language=en-US|archivedate=2022-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221023222351/https://tsbnews.com/2014/05/adaora-ukoh-keira-hewatch-let-their-shirts-speak-bringbackourgirls/}}</ref> == Akụkọ ndụ == A mụrụ Ada na 27 Eprelụ na steeti Anambra .<ref>{{Cite web|author=Tayo|first=Ayomide O.|date=2015-04-27|title=Lolo, Adaora Ukoh, Lisa Omorodion a year older today|url=https://www.pulse.ng/entertainment/celebrities/celebrity-birthday-lolo-adaora-ukoh-lisa-omorodion-a-year-older-today/58qv10r|accessdate=2022-08-06|work=Pulse Nigeria}}</ref><ref>{{Cite web|author=izuzu|first=chibumga|date=2016-04-27|title=7 things you should know about "Lekki Wives" actress|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/adaora-ukoh-7-things-you-should-know-about-lekki-wives-actress/xp1zv9y|accessdate=2022-08-06|work=Pulse Nigeria|language=en|archivedate=2022-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220806042450/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/adaora-ukoh-7-things-you-should-know-about-lekki-wives-actress/xp1zv9y}}</ref> Ọ gara kọleji St. John ma mụọ iwu na [[University of Lagos|Mahadum Lagos]] . Ọ banyere na ụlọ ọrụ Nollywood mgbe ọ dị afọ iri na isii na 2004, na-eme ihe nkiri na Evil Genius . N'ikpeazụ, ọ rụrụ ọrụ dị iche iche na ihe nkiri. Na Lekki wives, ọ gosipụtara dị ka Miranda.<ref>{{Cite web|author=Nwogu|first=Precious 'Mamazeus'|date=2022-07-12|title=A ‘Lekki Wives’ sequel is officially in the works!|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/a-lekki-wives-sequel-is-officially-in-the-works/s6bfhjc|accessdate=2022-08-06|work=Pulse Nigeria}}</ref> Ọrụ ya pere mpe n'ihi nṅukwu ibu ya mana ọ na-eche na ọdịdị ya bụ onyinye na ṅgọzi.<ref>{{Cite web|author=nigeriafilms.com|date=2009-11-30|title=’I want people to see me and get turned on.’----Adaora Ukoh|url=https://www.modernghana.com/nollywood/5989/i-want-people-to-see-me-and-get-turned-on-adaora-ukoh.html|accessdate=2022-08-06|work=Modern Ghana|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|author=Staff|first=Daily Post|date=2011-11-13|title=Adaorah Ukoh talks about discrimination against plus size people|url=https://dailypost.ng/2011/11/13/adaorah-ukoh-talks-about-discrimination-against-plus-size-people/|accessdate=2022-08-06|work=Daily Post Nigeria|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|author=demola|date=2020-04-26|title=The secret of my success as a plus size actress – Adaora Ukoh -|url=https://thenewsnigeria.com.ng/2020/04/26/the-secret-of-my-success-as-a-plus-size-actress-adaora-ukoh/|accessdate=2022-08-06|work=The NEWS|language=en-US}}</ref> Adaora nwere isi nkwọcha na ihe nkiri Thy Kingdom Come mgbe ọ rụrụ ọrụ dị ka nwanyị di ya nwụrụ.<ref>{{Cite web|date=2013-02-09|title=Actresses who dare to go bald in Movies|url=https://www.vanguardngr.com/2013/02/actresses-who-dare-to-go-bald-in-movies/|accessdate=2022-08-06|work=Vanguard News|language=en-GB}}</ref> == Ihe nkiri == ** ''Evil Genius'' ** ''Thy Kingdom Come'' ** ''[[Lekki Wives]]''<ref>{{Cite web|date=2013-08-07|title=Lekki wives: The dust in the diamond|url=https://www.vanguardngr.com/2013/08/lekki-wives-the-dust-in-the-diamond/|access-date=2022-08-06|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref> ** ''Black Bra'' ** ''[[Karishika]]''<ref>{{Cite web|last=izuzu|first=chibumga|date=2016-10-27|title=20 years ago, Nollywood released the classic "Karishika"|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/throwbackthursday-20-years-ago-nollywood-released-the-classic-karishika/wn2vgzr|access-date=2022-08-06|website=Pulse Nigeria}}</ref> ** ''Bora'' ** ''Blood Money'' == Ndụ onwe onye == Onye na-eme ihe nkiri ahụ lụrụ Basil Eriofolor ma nwee nwa nwoke nke pụtara mgbe awa ole na ole gachara n'ụlọ ọrụ.<ref>{{Cite web|author=Rapheal|date=2019-04-13|title=My 20 hours experience in labour room –Adaora Ukoh|url=https://www.sunnewsonline.com/my-20-hours-experience-in-labour-room-adaora-ukoh/|accessdate=2022-08-06|work=The Sun Nigeria|language=en-us}}</ref> == Ihe odide == {{Reflist}} [[Òtù:Mmadụ ndi di ndụ]] brv1ip40ymhb7z0eaqh553va6hurhya Yahaya Bello 0 24247 705756 452766 2026-08-26T21:25:28Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705756 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Yahaya Adoza Bello''' (amụrụ na 18 June 1975) bụ onye ọchụnta ego na [[Ndị Naijiria|onye]] ndọrọ ndọrọ ọchịchị Naijiria nke jere ozi dị ka Gọvanọ nke Kogi Steeti kemgbe 2016.<ref>{{Cite news|url=http://dailypost.ng/2016/01/27/breaking-yahaya-bello-sworn-in-as-kogi-governor/|title=Yahaya Bello sworn in as Kogi Governor|work=Daily Post Nigeria|author=Adoyi|first=Ali|date=January 27, 2016|accessdate=January 27, 2016}}</ref> Onye otu All Progressives Congress, Bello abụwo gọvanọ kachasị nta na Naịjirịa n'oge niile ọ nọ n'ọchịchị. A mụrụ ya na Okene, Bello gụrụ ndekọ ego na nchịkwa azụmahịa na [[Mahadum nke Ahmadu Bello|Mahadum Ahmadu Bello]] tupu ọ banye n'ọrụ n'etiti afọ 2000. Ọrụ ntuli aka ya malitere site na mmeri Abubakar Audu meriri na ntuli aka gọvanọ APC na 2015 tupu Audu emeri na ntuliaka; Otú ọ dị, Audu nwụrụ n'ụbọchị ntuli aka ahụ ma họrọ Bello dị ka onye nọchiri ya dị ka onye nnọchiteanya pati ma ṅụọ iyi n'afọ na-esote.<ref>{{Cite web|author=Alli|first=Yusuf|title=APC picks Yahaya Bello as Audu’s replacement|url=https://thenationonlineng.net/apc-picks-yahaya-bello-as-audus-replacement/|work=[[The Nation (Nigeria)|The Nation]]|accessdate=22 February 2022}}</ref> Afọ anọ ka e mesịrị, a họpụtara ya n'onwe ya, ọ bụ ezie na ọ bụ n'etiti nnukwu akụkọ banyere ime ihe ike na wayo.<ref>{{Cite web|author=Olasupo|first=Abisola|title=APC’s Yahaya Bello elected Kogi governor for second term|url=https://guardian.ng/news/apcs-yahaya-bello-re-elected-kogi-governor-for-second-term/|work=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]|accessdate=23 February 2022|archivedate=4 December 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231204122016/https://guardian.ng/news/apcs-yahaya-bello-re-elected-kogi-governor-for-second-term/}}</ref><ref name="2019 fraud">{{Cite journal|author=Okoye|first=Gabriel|title=The Election Security and Off-Season Elections in Nigeria: The November 16, 2019 Governorship Election in Kogi State Experience|journal=International Journal of Innovative Social Sciences & Humanities Research|pages=1–13|url=https://seahipaj.org/journals-ci/mar-2021/IJISSHR/full/IJISSHR-M-2-2021.pdf|accessdate=30 July 2021}}</ref> Akụkọ ya arịwo elu ngwa ngwa n'oge ọ na-anọ n'ọkwa, n'otu akụkụ n'ihi na ọ bụ nwata ma e jiri ya tụnyere ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị Naijiria ndị ọzọ yana nkwupụta ya na-ese okwu na mmefu ego a na-enyo enyo.<ref>{{Cite web|author=Olonilua|first=Ademola|title=COVID-19: Five controversies of Kogi gov Yahaya Bello|url=https://punchng.com/covid-19-five-controversies-of-kogi-gov-yahaya-bello/|work=[[The Punch]]|accessdate=23 February 2022}}</ref> == Mbido ndụ na agụmakwụkwọ == A mụrụ Bello na June 18, 1975, na Okene, [[Ȯra Kogi|Kogi]] State, nwa ikpeazụ n'ime ụmụ isii.<ref>{{Cite news|url=https://www.legit.ng/amp/1113984-yahaya-bello-biography-family.html|title=Yahaya Bello: biography of the famous Kogi governor|work=[[Legit.ng]]|author=Iyke|first=Ohanwe Emmanuel|date=July 13, 2017|accessdate=November 23, 2018}}</ref> Ọ gara ụlọ akwụkwọ praịmarị nke Ndị isi ọchịchị na-ahụ maka agụmakwụkwọ (Nigeria) (LGEA), Agassa na Okene LGA malite na 1984. A kpọrọ ya aha dị ka onye isi klas nke klas nke abụọ ma mee ya onye isi ụlọ akwụkwọ na klas nke isii.<ref name="auto">{{Cite news|url=https://www.takemetonaija.com/2017/05/governor-yahaya-bello-full-biography.html|title=Governor Yahaya Bello Full Biography|work=[[Media Trust|takemetonaija]]|author=Ohanwe|first=Emmanuel. I.|date=May 27, 2017|accessdate=November 23, 2018}}</ref> Ọ gara ụlọ akwụkwọ sekọndrị na Agassa Ụlọ akwụkwọ sekọndrị obodo, Anyava, Agassa-Okene wee nweta asambodo Nnwale asambodo ụlọ akwụkwọ sekọndrị (JSSCE) na Saịtị asambodo Senior Secondary Certificate (SSCE) na Ụlọ akwụkwọ sekọndrị gọọmentị.<ref name="auto" /> Bello gụrụ akwụkwọ na Kaduna State Polytechnic Zaria na 1995 wee nweta akara ugo mmụta na [[Mahadum nke Ahmadu Bello|Mahadum Ahmadu Bello]] na 1999. Yahaya Bello gara n'ihu debanye aha maka mmemme Masters na Mahadum Ahmadu Bello na Zaria ebe ọ nwetara Masters na Business Administration (MBA) n'afọ 2002. Bello ghọrọ onye otu Association of National Accountants of Nigeria na 2004.<ref name="auto" /> Gọvanọ Bello hụrụ egwuregwu na ahụike n'anya, ọkachasị ịkụ ọkpọ.<ref>{{Cite web|author=Idris|first=Amina|date=2019-03-17|title=Yahaya Bello prepares for ‘boxing’ match [See pictures]|url=https://meenatnigeria.com/yahaya-bello-prepares-for-boxing-match-see-pictures/|accessdate=2020-09-18|work=MeenatNigeria|language=en-US|archivedate=2025-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250224100850/https://meenatnigeria.com/yahaya-bello-prepares-for-boxing-match-see-pictures/}}</ref> == Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị == A mara Bello dị ka onye mmeri nke ntuli aka gọvanọ Kogi nke afọ 2015 mgbe a họpụtara ya na ikpo okwu nke All Progressives Congress dị ka onye nọchiri Abubakar Audu nwụrụ anwụ onye meriri ntuli aka ahụ na mbụ mana ọ nwụrụ tupu ekwupụta nsonaazụ ahụ.<ref>{{Cite news|url=http://www.dailytrust.com.ng/news/general/yahaya-bello-unveiling-the-man-who-took-a-short-walk-to-lugard-house/124015.html|title=Yahaya Bello: Unveiling the man who took a short walk to Lugard House|work=[[Media Trust|Daily Trust Newspaper]]|author=Sule|first=Itodo Daniel|date=December 13, 2015|accessdate=January 26, 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.sunnewsonline.com/new/breaking-news-yahaya-bello-wins-kogi-election/|title=BREAKING NEWS: Yahaya Bello wins Kogi election|work=[[The Sun (Nigeria)|The Sun Newspaper]]|date=December 6, 2015|accessdate=January 26, 2016}}</ref><ref>{{Cite web|title=Latest kogi news as at now|url=https://rq.centrosocialdasagradafamilia.com/16102/724|work=rq.centrosocialdasagradafamilia.com|accessdate=2020-05-26}}</ref> N'abalị iri na isii n'ọnwa Nọvemba n'afọ 2019, a họpụtara Bello maka oge nke abụọ mgbe o meriri onye nnọchiteanya PDP bụ Musa Wada site na ihe karịrị vootu 200,000.<ref>{{Cite web|url=https://guardian.ng/news/apcs-yahaya-bello-re-elected-kogi-governor-for-second-term/|title=APC’s Yahaya Bello elected Kogi governor for second term|date=18 November 2019|work=The Guardian|accessdate=15 November 2022|archivedate=4 December 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231204122016/https://guardian.ng/news/apcs-yahaya-bello-re-elected-kogi-governor-for-second-term/}}</ref> Bello bụ gọvanọ kachasị nta na Naịjirịa na naanị gọvanọ a mụrụ mgbe [[Nigerian Civil War|Agha Obodo Naịjirị]] gasịrị.<ref>{{Cite web|author=Haruspice|first=Abdullahi Haruna|date=2020-05-29|title=Nigeria: Governor Yahaya Bello - an Emerging Political Phenomenon in Nigeria?|url=https://allafrica.com/stories/202005290142.html|accessdate=2021-01-14|work=allAfrica.com|language=en}}</ref> Victory Obasi kwupụtara na 2020 na ọ ga-akwado Bello na ntuli aka onye isi ala nke afọ 2023.<ref name="AN">{{Cite news|author=Lateef Taiwo|first=Abdul|title=Nigerian lady vows to buy 2023 presidential nomination form for Yahaya Bello|url=https://aljazirahnews.com/nigerian-lady-vows-to-buy-2023-presidential-nomination-form-for-yahaya-bello/|accessdate=26 December 2021|work=Aljazirah news|date=14 December 2020}}</ref> Na Abuja na Eprel 2, 2022, Bello kwupụtara mmasị ya ịgba ọsọ na ntuli aka onye isi ala Naịjirịa maka afọ 2023.<ref>{{Cite news|title=Yahaya Bello declares for 2023 Presidential Election|url=https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/521551-2023-gov-bello-declares-for-president-promises-to-make-20-million-nigerians-millionaires.html|accessdate=2 April 2022|publisher=Premium Times}}</ref> Bello nwetara nkwado site n'aka otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị na mmekọrịta ọha na eze a maara dị ka Bello Netwọk Ambassadors nke Edogbo Anthony guzobere.<ref>{{Cite web|date=2022-05-23|title=2023: Anambra youths rally support for Bello|url=https://guardian.ng/politics/2023-anambra-youths-rally-support-for-bello/|accessdate=2022-10-06|work=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US|archivedate=2022-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221126201006/https://guardian.ng/politics/2023-anambra-youths-rally-support-for-bello/}}</ref> Ìgwè ahụ nwere ihe karịrị nde ndị Naijiria abụọ debanyere aha.<ref>{{Cite web|author=Nwafor|date=2021-02-16|title=Five million Nigerians to register as Bello Ambassadors Network launches support website|url=https://www.vanguardngr.com/2021/02/five-million-nigerians-to-register-as-bello-ambassadors-network-launches-support-website/|accessdate=2022-10-06|work=Vanguard News|language=en-GB}}</ref> == Ihe ndị dị mkpa ọ rụzuru n'ọchịchị == Ozugbo ahụ, onye ọhụrụ a ṅụrụ iyi na Gọvanọ malitere ọrụ n'ịsacha Gọọmentị nke steeti kogi. Ọ chọrọ ime ka usoro na usoro gọọmentị dị mfe ma weghachite ihe onwunwe gọọmentị furu efu na / ma ọ bụ zuru ohi gụnyere ego. Ọ malitekwara mmega ahụ iji kpochapụ ndị ọrụ gọọmentị nke Kogi steeti nke ndị ọrụ mmụọ.<ref>{{Cite web|date=2016-05-30|title=Kogi to Adopt Treasury Single Account|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2016/05/30/kogi-to-adopt-treasury-single-account/|accessdate=2016-05-30|work=Thisdaylive news|language=en-US}}</ref> Ka yahaya Bello rutere n'oche gọvanọ, ọ zutere steeti kogi nke a na-achịkwa nke ọma. A kọrọ na ihe karịrị nde ụmụaka 1.3 na-anọghị n'ụlọ akwụkwọ, ndị ntorobịa na-enweghị ọrụ na-agagharị n'okporo ámá, ụlọ ọgwụ na-adịghị arụ ọrụ na mpaghara gọọmentị ime obodo nke dara kpamkpam, ebe onye bụbu gọvanọ na ndị otu ya na-eme ka anyaukwu na aghụghọ ha.<ref>{{Cite web|title=: School feeding: FG verifies 117,004 pupils in Kogi|url=http://www.Vanguardngr.com/2021/08/school-feeding-fg-verifies-117604-pupils-in-kogi/|work=[[Vanguard Nigeria]]|accessdate=14 August 2021}}</ref> Ọchịchị yahaya Bello ji mpi jide ehi ahụ ngwa ngwa n'enyeghị ohere maka oge dị oké ọnụ ahịa iji kpochapụ. O tinyere nitty - gritty iji setịpụ ndị ọrụ kọmitii maka iweghachite ihe onwunwe na ego gọọmentị furu efu na nke e zuru ohi. Kọmitii nke ndị mmadụ si n'ofe òtù dị iche iche bi. Ndị ọrụ kọmitii ahụ nwere ike ịchọpụta ma weghachite ọtụtụ ijeri naira na ego steeti nke Gọvanọ tinyere n'ọrụ ozugbo saịtị na itinye ego na steeti saịtị na iwu ihe ndị na-adịgide adịgide dị ka okporo ụzọ [ụkpụrụ mba ụwa], ụlọ akwụkwọ, ụlọ ọrụ nhicha mmiri, mmelite ụlọ ọgwụ na nrụzigharị, ọrụ ugbo / ọrụ ugbo, ike na mmiri na-enye obodo ime obodo, na ngalaba ndị ọzọ dị oke egwu nke steeti ahụ.<ref>{{Cite web|title=:kogi overhauls revenue system to begin TSA|url=http://guardian.ng/business-services-/kogi-overhauls-revenue-system-to-begin-tsa/|work=[[Guardian Nigeria]]|accessdate=27 October 2016}}</ref> N'abalị iri abụọ na otu n'ọnwa Ọktoba n'afọ 2022 steeti Kogi esonyewo na otu egwuregwu nke steeti na-emepụta mmanụ na Naịjirịa ka ọ natara nkwekọrịta mbụ site na akaụntụ gọọmentị etiti. na ndekọ na yahaya bello nchịkwa edekọla ọtụtụ nnukwu ọganihu na ngalaba dị iche iche na-ekpuchi mpaghara isiokwu ahụ. nkwekọrịta steeti ahụ bịara n'oge gọọmentị steeti ahụ na-ewu ọrụ nketa gafee steeti ahụ.<ref>{{Cite web|title=:Kogi joins oil-producing state,gets,derivation allocation|url=https://www.vanguardngr.com/2022/10/kogi-joins-oil-producing-state-gets-derivation-allocation/|work=[[Vanguard Nigeria]]|accessdate=21 October 2022}}</ref> === Mgbanwe Nlekọta Ahụike === Gọọmentị Bello na steeti Kogi malitere nnukwu mkpọsa iji melite ma melite usoro nnyefe ahụike na steeti ahụ. Ọchịchị ya malitere na akụrụngwa ahụike. N'ime afọ anọ mbụ, e wuru ụlọ ọrụ ahụike 400, mezigharịa ya ma nye ya ihe zuru oke n'ime ime obodo ndị dị n'okpuru. N'ime afọ ndị ahụ, nchịkwa Bello wuru ụlọ ọgwụ nlekọta ahụike nke abụọ a rụzigharịrị, melite ma nwee ihe zuru oke dịka ụlọ ọgwụ ndị dị n'ofe mpaghara gọọmentị iri abụọ na otu nke steeti Kogi site na iwu ụlọ ọgwụ ọhụrụ na Prince Abubakar Audu mahadum na-akụzi ụlọ ọgwụ na-akwalite ma mezigharịa ụlọ ọgwụ nyocha ahụike na ihe oyiyi, lokoja. N'okpuru atụmatụ enyemaka ahụike nke yahaya Bello, e mere ihe dị ka narị asatọ na iri asaa na isii 876 ịwa ahụ na ihe karịrị 50,000 ọrịa sitere na steeti kogi. National Population Commission NPC na gọọmentị etiti nke ahụike na mba ndị dị n'otu họọrọ nlekọta ahụike nke gọọmentị yahaya Bello tinyere ọnụ ọgụgụ ndị nwụrụ anwụ kachasị ala na Naịjirịa. Gọọmentị Bello ewuwokwa ụlọ ọgwụ ọhụrụ na Badoko, Ajaokuta na Gega Bilu na steeti Kogi. Steeti Kogi rụzigharịrị ma mezigharịa ụlọ ọgwụ ọkachamara ahụ, lokoja gụnyere iwu ụlọ ọrụ nchịkwa ọhụrụ nke oge a. Atụmatụ mkpuchi ahụike Intiatine nwere uru sitere na mbelata ụgwọ ndị ọrụ.<ref>{{Cite web|title=:kogi establishes 21model primary Healthcare centre|url=http://dailytrust.com/kogi/-establishes-21-model-primary-healthcare-centres/|work=[[Daily trust]]|accessdate=27 April 2018}}</ref> === Mgbanwe n'iwu okporo ụzọ === N'ime afọ ise ọ bụ Gọvanọ nke Kogi steeti, yahaya Bello ewuola ihe karịrị kilomita 500 ma malitelarị usoro iwu okporo ụzọ na flyovers na obodo ime obodo na ugbo. Okporo ụzọ na-aga n'ihu nke e wuru n'okporo ụzọ lokoja 15.5 km na Idah Road na kogi ọwụwa anyanwụ bụ 60.8 km na okporo ụzọ obodo kabba na kogi steeti bụ 95.5 km. Gọvanọ yahaya Bello amalitela nnukwu ọrụ eletrik na Agasa, Ogori / Banda / Kyoto na akụkụ ndị ọzọ nke steeti iji kwalite ọrụ akụ na ụba. Gọọmentị Yahaya Bello wuru ụlọ nkwari akụ nke Kogi steeti nke ụlọ nzukọ KGHA na iwu ụlọ ọrụ ọhụrụ maka ọrụ ego nke kogi steeti. Nchịkwa yahaya Bello site na ngalaba ọrụ na ụlọ na-emefu ihe karịrị N26.5 ijeri maka iwu okporo ụzọ 30 gafee steeti ahụ. Iji kwụsị nsogbu dị ogologo nke enweghị mmiri a na-ebugharị ebugharị na okene yahaya Bello ọchịchị malitere reticulation nke okene mega mmiri ọrụ. Gọọmentị yahaya Bello ewuola àkwà mmiri na-agafe agafe na Ganaja junction.<ref>{{Cite web|title=:Kogi is Nigeria's New construction Hub-kogi commissioner'|url=http://Tribuneoline.com/kogi-is-nigerias-new-construction-hub-%E2%80%95-kogi-commissioner/|work=[[Tribuneoline newspaper]]|accessdate=22 July 2021}}</ref> === Ọchịchị site na mmemme inye ikike === Ọchịchị yahaya Bello n'okpuru nkwado nke yahaya Belro akụ na ụba na ike na-enye ya n'ụzọ ziri ezi malitere mmemme ike kachasị mma na nke na-adịgide adịgide na akụkọ ihe mere eme nke steeti kogi. Ụfọdụ n'ime mkpụrụ nke mmemme ahụ gụnyere nkesa nke narị bọs azụmahịa abụọ gafee 21 LGAs, nkesa nke 1800 igwe kwụ otu ebe, guzobe obere onyinye nke 10,000 obere azụmaahịa ọ bụla [ụmụ nwanyị] ma guzobe atụmatụ enyemaka micro na N300nde, malite atụmatụ N75nde na-edebe kwa LGAs ọ bụla maka ndị ntorobịa na ụmụ nwanyị, ego ọzọ nke N500nde echekwara maka ndị ahịa na ndị omenkà.<ref>{{Cite web|title=:Bello releases N 6.3 Bn for mega projects At varsity|url=http://dailytrust.com/bello-releases-n6-3bn-for-mega-projects-at-varsity/|work=[[Dailytrust Nigeria]]|accessdate=13 February 2022}}</ref> === Ịkwalite agụmakwụkwọ === A ghọtara ya, Gọvanọ kpọrọ agụmakwụkwọ, ọkachasị agụmakwụkwọ ụmụaka. Ọ na-ele agụmakwụkwọ ụmụaka anya dị ka ikike gọọmentị ji. N'okpuru ọchịchị yahaya Bello, a họpụtara kogi steeti dị ka onye na-eme ihe nke asaa n'etiti steeti niile na fct na kọmitii agụmakwụkwọ Universal Basic UBEC nke a bụ n'ihi iwu ihe karịrị 375 klas na imezigharị ihe karịrị 700 klas klas gafee steeti ahụ.<ref>{{Cite web|title=:yahaya-bello-kogis-confluence-university-of-science-and-tech-to-rival-mlt-st bello:kogi's confluence university of science and tech to rival MIT, stanford|url=http://www.thecable.ng/yahaya-bello-kogis-confluence-university-of-science-and-tech-to-rival-mit-stanford/amp/|work=[[Thecable Nigeria]]|accessdate=22 December 2020}}</ref> Gọọmentị steeti Kogi na-emefu 1.5 ijeri kwa afọ nke UBEC chọtara maka afọ anọ (4) n'usoro nke ruru ijeri 6. Maka inye ihe enyemaka mmụta na ụlọ ọrụ ICT e wuru maka ụmụ akwụkwọ gafee 21 LGAs. Ọchịchị Yahaya Bello emeela ka pasentị nke ụmụaka na-anọghị n'ụlọ akwụkwọ daa otu nọmba. Ntọala nke njikọ mahadum sayensị na teknụzụ (CUSTECH) osara. Ọzọkwa Sayensị ahụike na teknụzụ Obangede nyere ikike zuru oke maka mmemme ọzụzụ afọ anọ, sayensị ụlọ nyocha ahụike, Mgbatị ahụike obodo, sayensị ozi ahụike na Ndị na-ahụ maka ụlọ ahịa ọgwụ. N'ihi nke a, o mere agụmakwụkwọ otu n'ime ihe ndị kachasị mkpa ya. Ka ọ dị ugbu a, gọọmentị ya emefuola ọtụtụ ego na agụmakwụkwọ, ma kwado ịkwụ ụgwọ nke ụgwọ ule NABTEB maka ụmụ akwụkwọ SS3 niile nke 2000 nke Government Technical College na steeti ahụ.<ref>{{Cite web|title=: World Teachers Day:yahaya-bello-kogis-confluence-university-of-science-and-tech-to-rival-mlt-st bello pledges to improve teachers welfare, education in kogi|url=http://premiumtimes.com/regional/north-central/418676/-world-teachers-day-yahaya-bello-pledges-to-improve-teachers-welfare-education-in-kogi.html/|work=[[Premium Times Nigeria]]|accessdate=6 October 2022|archivedate=22 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221022171030/http://premiumtimes.com/regional/north-central/418676/-world-teachers-day-yahaya-bello-pledges-to-improve-teachers-welfare-education-in-kogi.html/}}</ref> === Ọrụ ugbo === N'ihe gbasara ọrụ ugbo, nchịkwa yahaya Bello lekwara ọrụ ugbo ụzọ dị ka otu n'ime atụmatụ ya bara uru. N'ime afọ ise gara aga, ọ zụtara ihe karịrị 10,000 metric ton nke fatịlaịza maka ndị ọrụ ugbo steeti Kogi ma kwado ụmụ akwụkwọ 2,000 maka ọrụ ugbo na usoro ọrụ ugbo ka mma, ihe karịrị ndị ọrụ ugbe 20,000 bụ ndị natara fatịla. E guzobere ụlọ ọrụ na-egweri osikapa kachasị ukwuu na Northern Nigeria na Ejiba, n'okpuru nchịkwa yahaya Bello na ikike ịmepụta tọn 50 nke osikapa 50 kilogram ma tinye ndị ntorobịa 5,000 n'ọrụ kpọmkwem na nke na-apụtaghị ìhè. E guzobere ugbo ụmụaka na kaba, lokoja na ochaja maka ịzụlite osisi koko, cashew na nkwụ mmanụ maka ndị ọrụ ugbo na steeti ahụ. Ihe karịrị ndị ntorobịa 600 na-etinye aka n'ịkpụchasị osisi nkwụ mmanụ 6,510 na Aloma na ịkpụcha ala dị hekta 40 na itinye ego nde N3 na ụlọ ọrụ ndị jikọtara Agro. Gọọmentị yahaya Bello kesara traktọ Massey Ferguson 140 nye ndị ọrụ ugbo gafee 21 LGAs. Kogi steeti site na ntinye aka nkeỤlọ akụ ụwa enyerela mmadụ 4,000, ndị ntorobịa na ụmụ nwanyị ike na agro-nhazi, mmepụta mmepụta ihe na nkwado mmezi ndụ (APPEALS) naEgo Mba Nile Maka Mmepe Ugbot (IFAD) iji bulie ọrụ ugbo na nchekwa nri na steeti ahụ.<ref>{{Cite web|title=Kogi rice milling industry, Shiva to generate 6000 jobs|url=http://guardian.ng/appointment/kogi-rice-milling-industry-ejiba-to-generate-6000-jobs/|work=[[Guardian Nigeria]]|accessdate=22 August 2019}}</ref> === Nchebe === Gọọmentị steeti Kogi emeela ka oge na-aga hụ na ngalaba nchekwa na steeti ahụ guzobere ụlọ ọrụ nchekwa na-aza ajụjụ nke na-enye nchebe n'ụzọ doro anya dị ka ihe ọma ọha na eze. Nke a emeela ka gọọmentị steeti Kogi nwee ọnọdụ udo n'ihi njikọ aka n'etiti ndị agha niile e zigara na steeti ahụ. Njikọ ha ewepụla ọnọdụ nke mpụ ndị a na-ahụkarị n'oge gara aga dị ka ịtọrọ mmadụ, ịpụnara mmadụ ihe, ịpụ ohi aka na omume ọjọọ ndị yiri ya. Gọọmentị Bello ewuola ebe ọrụ maka ndị agha Naịjirịa nke furu N200nde na nhazi nke ụgbọala 410 zụrụ n'etiti afọ 2016 na 2017. Ọ zụrụ ma nata ndị agha 3,000. E kesara ọgba tum tum 360 na ụgbọala Hilux 20 na ndị vigilante. Zụta 10,000 ekwentị nye ụmụ amaala maka Vigiscope maka akụkọ mberede ngwa ngwa. Ndị ntorobịa 441 na-etinye aka n'ịkpọbata na ọzụzụ ndị uwe ojii n'ime ndị uwe ojii Naijiria. Gọọmentị yahaya Bello emebiwo ihe onwunwe ndị na-eje ozi dị ka ebe nzuzo maka ndị omempụ na ndị ntọ na steeti kogi.<ref>{{Cite web|title=Kogi rice milling industry, Shiva to generate 6000 jobs|url=http://guardian.ng/appointment/kogi-rice-milling-indkogi/|work=[[PunchNigeria]]|accessdate=25 May 2017}}</ref> == Arụmụka == === Igwu wayo na ntuli aka, ihe na-akpali ime ihe ike, na mmachibido iwu visa US === Na Septemba 14, 2020, Bello so na ndepụta nke ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke Ngalaba Na-ahụ Maka Ọchịchị United States machibidoro iwu visa maka imebi ọchịchị onye kwuo uche ya na [[Naijiria|Naịjirịa]].<ref>{{Cite web|title=Imposing Visa Restrictions on Nigerians Responsible for Undermining the Democratic Process|url=https://www.state.gov/imposing-visa-restrictions-on-nigerians-responsible-for-undermining-the-democratic-process-2/|accessdate=2020-09-17|work=United States Department of State|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|author=editing|date=2020-09-15|title=BREAKING: Oshiomhole, Kano, Kogi Governors On US Visa Ban List, El-Rufai's Sanction Extended|url=http://saharareporters.com/2020/09/15/breaking-oshiomhole-kano-kogi-governors-us-visa-ban-list-el-rufais-sanction-extended|accessdate=2020-09-17|work=Sahara Reporters}}</ref> Ọ bụ ezie na ndị na-eme ngagharị iwe toro mkpebi ahụ ma kpọọ mba ndị ọzọ mepere emepe ka ha tinye mmachibido iwu yiri nke ahụ, Bello boro United States ebubo na ọ na-akwado ma kwuo na ntuli aka gọvanọ nke Kogi State nke 2019 bụ nke udo na nke ziri ezi.<ref>{{Cite web|author=Olufemi|first=Alfred|title=Yahaya Bello protests visa ban, accuses U.S. of partisanship|url=https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/415337-yahaya-bello-protests-visa-ban-accuses-u-s-of-partisanship.html|work=[[Premium Times]]|accessdate=30 July 2021}}</ref><ref>{{Cite web|author=Alawiye|first=Abeeb|title=Yahaya Bello protests visa ban by US, says Nigeria elections are complex|url=https://www.icirnigeria.org/yahaya-bello-protests-visa-ban-by-us-says-nigeria-elections-are-complex/|work=International Centre for Investigative Reporting|accessdate=30 July 2021}}</ref> N'agbanyeghị nkwupụta ya, ntuli aka ahụ nwere akụkọ dị ịrịba ama banyere ime ihe ike na wayo tinyere nkwupụta na Bello kpaliri ime ihe ike saịtị na abụ 'ta-ta-ta' nke na-eṅomi ụda égbè.<ref name="2019 fraud"/><ref>{{Cite web|author=Olafusi|first=Ebunoluwa|title=Elections: Foreign observers speak on violence in Kogi, Bayelsa|url=https://www.thecable.ng/elections-foreign-observers-speak-on-violence-in-kogi-bayelsa|work=[[TheCable]]|accessdate=6 September 2021}}</ref> N'afọ 2020, Bello kwughachiri abụ égbè 'ta-ta-ta' na [[Akure]], Ondo Steeti mgbe ọ na-ekwu okwu maka mkpọsa Rotimi Akeredolu.<ref>{{Cite web|author=Olatunji|first=Haleem|title=Gov poll: Yahaya Bello takes violence-charged ‘ta-ta-ta-ta chant’ to Ondo|url=https://www.thecable.ng/gov-poll-yahaya-bello-takes-violence-charged-ta-ta-ta-ta-chant-to-ondo|work=[[TheCable]]|accessdate=6 September 2021}}</ref> Ndị PDP katọrọ abụ ahụ bụ ndị boro Bello ebubo na ọ na-ahazi ndị omempụ iji menye ndị na-atụ vootu Ondo egwu.<ref>{{Cite web|author=Yakubu|first=Dirisu|title=Ondo: Call Yahaya Bello to order, PDP campaign urges Buhari|url=https://www.vanguardngr.com/2020/10/ondo-call-yahaya-bello-to-order-pdp-campaign-urges-buhari/|work=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]|accessdate=6 September 2021}}</ref> Bello gọnahụrụ nkwupụta ahụ ma boo PDP ebubo na ọ na-agbasa ozi na-ezighị ezi.<ref>{{Cite web|author=Odogun|first=Gbenga|title=I didn’t bring thugs to Ondo, Bello replies PDP|url=https://punchng.com/i-didnt-bring-thugs-to-ondo-bello-replies-pdp/|work=[[The Punch]]|accessdate=6 September 2021}}</ref> === Ịgọnahụ COVID-19 na mmegide maka ọgwụ mgbochi === N'oge dị iche iche n'oge ọrịa COVID-19, Bello kwuru na nje ahụ bụ 'ihe e kere eke' ma ọ bụ na-agọnahụ nje ahụ' ka gọọmentị steeti ya gbochiri nyocha ma lụọ ọgụ na NCDC iji mee ka ọnụ ọgụgụ ndị ọrịa dị ala.<ref>{{Cite web|author=Onyeji|first=Ebuka|title=COVID-19: Controversial Kogi Goes 120 Days Without Infection, Death|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/423628-covid-19-controversial-kogi-goes-120-days-without-infection-death.html|work=[[Premium Times]]|accessdate=9 May 2021}}</ref><ref>{{Cite web|author=Onyeji|first=Ebuka|title=COVID-19: Governor Yahaya Bello makes ‘false’ claims about ‘mass testing’ in Kogi|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/433689-covid-19-governor-yahaya-bello-makes-false-claims-about-mass-testing-in-kogi.html|work=[[Premium Times]]|accessdate=9 May 2021}}</ref> Bello jụkwara iyi ihe nkpuchi n'ihe omume ọha na eze, gụnyere mgbe nzukọ ndị Gọvanọ na Onye isi ala [[Muhammadu Buhari]] na olili ozu [[Tolulope Arotile]].<ref>{{Cite web|author=Olonilua|first=Ademola|title=COVID-19: Five controversies of Kogi gov Yahaya Bello|url=https://punchng.com/covid-19-five-controversies-of-kogi-gov-yahaya-bello/|work=[[The Punch]]|accessdate=9 May 2021}}</ref> N'ekpere ncheta maka Kogi State Chief Judge Nasir Ajanah, onye nwụrụ na COVID-19 na 28 June 2020, Bello kwuru ụgha na Ajanah anwụghị na COVID-19 wee sị "ma ndị ọkachamara na-ahụ maka ahụike na ndị ọkà mmụta sayensị, kwenyere na ọ bụ na ọ bụghị, COVID-19 ga-eme ka ndụ ndị mmadụ dị mkpirikpi, ọ bụ ọrịa a na-agbasa site n'ike maka ndị Naijiria ịnakwere. "<ref>{{Cite web|author=Odogun|first=Gbenga|title=COVID-19 only out to create fear, panic – Yahaya Bello|url=https://punchng.com/covid-19-only-out-to-create-fear-panic-yahaya-bello/|work=[[The Punch]]|accessdate=9 May 2021}}</ref> N'ọnwa Ọktoba 2020, Bello kwuru na ọ jụrụ ego nkwado ijeri 1.1 maka [[Ȯra Kogi|Kogi]] State site na World Bank n'ihi nkwenye ya na COVID-19 bụ ịba zuru oke. O kwukwara na ọ jụrụ ego ụlọ akụ ụwa n'ihi na ekwenyeghị m na COVID-19. Ọbụna ikpe ise a kọrọ na Kogi Steeti bụ ihe NCDC mepụtara. " Nkwupụta a bụ n'agbanyeghị na ya onwe ya kwetara na Kogi Steeti enwetala ijeri iri na otu site na Gọọmentị etiti maka mgbake COVID-19.<ref>{{Cite web|author=Oyeleke|first=Sodiq|title=COVID-19: Why Kogi rejected World Bank’s N1.1bn support fund – Yahaya Bello|url=https://punchng.com/covid-19-why-kogi-rejected-world-banks-n1-1bn-support-fund-yahaya-bello/|work=[[The Punch]]|accessdate=9 May 2021}}</ref> N'okwu ya n'abalị ọhụrụ nke afọ 2020, Bello jụrụ oke nke abụọ nke COVID na Naịjirịa, na-ekwu na "anyị ka kpebisiri ike dị ka gọọmentị ka anyị ghara imeghachi omume na oke esemokwu nke abụọ na oke hysteria" ma kwuo na Kogi "na-enweghị coronavirus".<ref>{{Cite web|author=Shibayan|first=Dyepkazah|title=Yahaya Bello: Kogi won’t respond to COVID-19 second wave with panic|url=https://www.thecable.ng/yahaya-bello-kogi-wont-respond-to-covid-19-second-wave-with-panic|work=The Cable|accessdate=9 May 2021}}</ref> Nkwupụta a bụ dịka Kogi State ka na-eme nyocha ma yabụ na ọ naghị achọta ikpe. Bello na-emegide ịgba ọgwụ mgbochi, n'ụzọ megidere nkwekọrịta sayensị na ọgwụ mgbochi dị mma ma dị irè. N'oge a na-agba ọgwụ mgbochi COVID-19, Bello kwuru n'ụzọ na-ezighị ezi na ndị na-eme ọgwụ mgbochi chọrọ... iwebata ọrịa ga-egbu gị, Chineke machibidoro ma jụ ịṅụ ọgwụ mgbochi ọrịa COVID-19.<ref>{{Cite web|author=Cocks|first=Tim|title=As vaccines arrive, South Africa faces widespread scepticism over safety|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-safrica-anti-vacci-idUSKBN2A81WJ|work=[[Reuters]]|accessdate=9 May 2021}}</ref><ref>{{Cite web|author=Oyedeji|first=Niyi|title=I will not take COVID-19 vaccine ― Yahaya Bellos|url=https://www.icirnigeria.org/i-will-not-take-covid-19-vaccine-%E2%80%95-yahaya-bello/|work=The International Centre for Investigative Reporting|accessdate=9 May 2021}}</ref> E gosipụtara nkwupụta ndị a dị ka ihe atụ nke ozi na-ezighi ezi gbasara ọgwụ mgbochi ma mee ka a katọọ ya n'ọtụtụ ebe, gụnyere site na Nzukọ Ndị Gọvanọ Naịjirịa.<ref>{{Cite web|author=Ufuoma|first=Vincent|title=NGF distances self from comments made by Yahaya Bello on COVID-19 vaccines|url=https://www.icirnigeria.org/ngf-distances-self-from-comments-made-by-yahaya-bello-on-covid-19-vaccines/|work=The International Centre for Investigative Reporting|accessdate=9 May 2021}}</ref> === Ihe ihere nke Prọfesọ Honorary nke adịgboroja === N'ọnwa Eprel 2021, Bello kwuru na ọ natara Prọfesọ Honorary na "Ọrụ Humanitarian, Human Resources Management, Peace Building" site na Mahadum St Thomas-a-Becket dị ka Kogi State Commissioner for Information Kingsley Fanwo si kwuo.<ref>{{Cite web|author=Fanwo|first=Kingsley|title=Professor (Honoris Causa) in Humanitarian services, Human Resources Management, Peace Building by the prestigious ST Thomas-A-Becket University, London and fellow of Wesley Synod Canterbury, KENT, United Kingdom. GYB, Your efforts in Kogi are noticed.|url=https://twitter.com/KingsleyFanwo/status/1386394628497108992|publisher=[[Twitter]]|accessdate=9 September 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210729185924/https://twitter.com/KingsleyFanwo/status/1386394628497108992|archivedate=29 July 2021}}</ref> Otú ọ dị, nyocha nke Sahara Reporters chọpụtara na Mahadum St Thomas-a-Becket anaghị enye nzere UK a ma ama ma ọ bụ nwee ọmụmụ ihe ọ bụla na ọrụ enyemaka, njikwa ndị ọrụ mmadụ, na / ma ọ bụ iwu udo.<ref>{{Cite web|title=Kogi Governor, Bello Flaunts Honorary Professorship From Non-degeee Awarding UK School, In Non-existent Course|url=http://saharareporters.com/2021/04/27/kogi-governor-bello-flaunts-honorary-professorship-non-degeee-awarding-uk-school-non|work=[[Sahara Reporters]]|accessdate=29 July 2021|archivedate=29 July 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210729185923/http://saharareporters.com/2021/04/27/kogi-governor-bello-flaunts-honorary-professorship-non-degeee-awarding-uk-school-non}}</ref> === Ebubo nrụrụ aka === ==== Ego nchekwa na imezigharị ọfịs ==== N'ime ụbọchị ole na ole mbụ ya dị ka Gọvanọ, Bello kwadoro mmefu nke ngụkọta nke nde 260 na ego nchekwa n'ọtụtụ ego. N'ụbọchị mbụ ya (Jenụwarị 27, 2016), onye odeakwụkwọ na-adịgide adịgide n'ụlọ gọọmentị Ilemona John rịọrọ nkwado maka mmefu nde 15 na ego nchekwa na Bello kwadoro ya ụbọchị abụọ ka e mesịrị; na Febụwarị 2, John rịọrọ ikike maka nde 20 ọzọ na ego nchekwa ma Bello kwadokwara ya n'otu ụbọchị ahụ. N'abalị atọ n'ọnwa Febụwarị, John rịọrọ nkwado ọzọ maka mmefu ego, na-arịọ maka nde 5 dịka ego nchekwa "agwụla" na Bello kwadoro ya n'otu ụbọchị ahụ. Ka e mesịrị na Febụwarị 3, John rịọrọ maka nde iri abụọ iji "juputa" ego ahụ ma Bello nyere nkwado ozugbo. N'ikpeazụ, na Febụwarị 8, John rịọrọ 100 nde ugboro abụọ na Bello na-akwado mmefu ego ahụ ozugbo ugboro abụọ ahụ. Bello kwadokwara ihe karịrị nde 148 maka ime ụlọ na imezigharị ọfịs Gọvanọ n'ụlọ gọọmentị. Na Febụwarị 1, 2016, John rịọrọ nkwado maka mmezigharị ahụ na Bello kwenyere ozugbo na mmefu ahụ. N'ọnwa na-esote, na Machị 4, John rịọrọ ọzọ nkwado maka mmefu ego, na-arịọ maka 48,593,250 iji kwụọ ụgwọ "maka ọrụ ndị ọzọ na mmezigharị / itinye ihe na mmezi nke ụlọ ọrụ gọvanọ na Kogi Government House". Nchịkwa Bello nyekwara Maj Global Construction Company nkwekọrịta ijeri 1.4 maka "Nmegharị na Nweghachi nke Ụlọ Ụlọ Gọọmentị;" na 2020, Maj Global Constructure Company Managing Director Michel Abboud kwuru na nchịkwa Bello akwụghị nde 726 n'agbanyeghị mmecha zuru ezu.<ref>{{Cite web|title=Kogi Governor Yahaya Bello Allegedly Refuses To Pay Contractor N726 Million After Renovation Of Government House|url=http://saharareporters.com/2020/11/09/kogi-governor-yahaya-bello-allegedly-refuses-pay-contractor-n726-million-after-renovation|work=[[Sahara Reporters]]|accessdate=30 July 2021}}</ref><ref>{{Cite web|title=Man Condemned To Suffering, Owed Over N1 Billion After Executing Projects For Yahaya Bello-led Kogi State Government|url=http://saharareporters.com/2020/11/18/man-condemned-suffering-owed-over-n1-billion-after-executing-projects-yahaya-bello-led|work=[[Sahara Reporters]]|accessdate=21 August 2021}}</ref> Kogi State Commissioner for Information Kingsley Fanwo kwuru na nnukwu mmefu ngwa ngwa dị mkpa n'ihi enweghị nchebe na Kogi State ebe nnukwu mmezigharị dị mkpa iji mee ka Ụlọ Gọọmentị bụrụ ebe obibi. Fanwo mechara kwuo, "ọchịchị Gọvanọ Yahaya Bello na-etinye aka na nkwekọrịta iji lụso nrụrụ aka ọgụ ma mee ka nghọta pụta ìhè na ọchịchị. "<ref>{{Cite web|author=Isine|first=Ibanga|title=Kogi Governor Squandered N260 Million Security Vote First Week In Office|url=https://www.icirnigeria.org/kogi-governor-squandered-n260-million-security-vote-first-week-in-office/|work=[[Premium Times]]|publisher=International Centre for Investigative Reporting|accessdate=20 July 2021}}</ref> N'afọ 2020, Fanwo gọnahụrụ na Kogi State ji Maj Global Construction Company ụgwọ ihe karịrị nde 100. ==== Nkwado mmefu ego ==== N'oge na-adịghị anya mgbe ọ banyere n'ọfịs gọvanọ na 2016, ndị otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị, Kogi in Action and Egalitarian Mission for Africa boro Bello na gọọmentị ya ebubo nrụrụ aka. Ndị otu ahụ kwuru na ha zitere EFCC ozi gbasara ihe a na-ekwu na ọ bụ ego a na-ewepụ na ihe akaebe nke nkwekọrịta nkwekọrịta nke gọọmentị Bello na 2016. Kogi na-ekwuchitere Action Majeed Abdullahi kwuru na o nyere EFCC nkọwa zuru ezu banyere enweghị uche nke gọvanọ na ndị nnọchi anya ya ma gosipụta nchegbu banyere ihe ụlọ ọrụ ahụ na-ekwu na ọ naghị eme.<ref>{{Cite web|title=EFCC ‘shielding’ Yahaya Bello over corruption allegations|url=https://www.thecable.ng/group-accuses-efcc-shielding-yahaya-bello|work=The Cable|accessdate=9 May 2021}}</ref> N'ọnwa Febụwarị 2021, nyocha nke mmefu ego steeti Kogi 2021 kpughere ọtụtụ ihe a kpọtụrụ aha COVID-19, nje Bello kwuru na ọ dịghị adị ma jụ ịlụ ọgụ na mgbochi. Ọ bụghị naanị na mmefu ego ahụ kwuru banyere COVID-19, o kenyere ọtụtụ ijeri naira maka usoro mgbochi COVID-19 dị iche iche site na "E-health COVID-19 nzaghachi" na "e-learning program (COVID-19 palliative for students in JSS 3 and SSS 3) " yana ijeri naia 9.7 e kenyere maka naanị "COVID-19." Fanwo emeghị arịrịọ maka ịza ajụjụ banyere mmefu ego dịka ụfọdụ boro gọọmentị Bello ebubo nrụrụ aka site na "COVID-19".<ref>{{Cite web|author=Princewill|first=Nimi|title=Gov. Bello allocates suspicious N9bn for COVID-19 while denying virus exists|url=https://gazettengr.com/gov-bello-allocates-suspicious-n9bn-for-covid-19-while-denying-virus-exists/|work=Peoples Gazette|accessdate=29 June 2021}}</ref> N'ozuzu, e kenyere ma ọ dịkarịa ala ijeri 16.8 iji kwado usoro mgbochi COVID-19.<ref name="Agric">{{Cite web|author=Olufemi|first=Alfred|title=Investigation: Kogi farmers excluded from billions of naira ‘spent’ on COVID-19 recovery|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/474447-investigation-kogi-farmers-excluded-from-billions-of-naira-spent-on-covid-19-recovery.html|work=[[Premium Times]]|accessdate=26 July 2021}}</ref> Nnyocha e mechara mee site na Premium Times gosiri na e kenyere ihe karịrị ijeri 2.6 maka mmemme mgbochi COVID metụtara ọrụ ugbo, Otú ọ dị, ndị ọrụ ugbo gbara ajụjụ ọnụ kwuru na gọọmentị steeti enyeghị ha enyemaka ọ bụla. Babaniyi Asorose, onye ọrụ ugbo na onye nhazi Lokoja nke All Farmers Association of Nigeria, kwuru na a kwụsịrị nkesa mkpụrụ na fatịlaịza [[Lokoja]] n'ụbọchị mgbe Minista Ọrụ Ugbo Sabo Nanono meghere atụmatụ nkesa Kogi State; e mechara wakpo ụlọ nkwakọba ihe niile n'etiti ngagharị iwe SARS End. Asorose, tinyere ndị ọrụ ugbo ndị ọzọ, gọnahụkwara ịnata nkwado gọọmentị steeti ọ bụla ma kwuo na ọtụtụ n'ime ihe ndị e kesara n'ezie bụ ndị e nyere "ndị ọrụ ugbo ndọrọ ndọrọ ọchịchị," na-enweghị ugbo n'ezie. Mgbe e tinyere ya na arịrịọ nnwere onwe nke ozi, Kọmishọna na-ahụ maka ọrụ ugbo David Apeh kwuru na enweghi enyemaka gọọmentị nyere ndị ọrụ ugbo n'ihi na ọ dịghị ego ọ bụla e mebiri emebi; mgbe onye nta akụkọ gwara ya na akụkọ ahụ gosipụtara na emefuola ego ahụ, Apeh tụgharịrị na-ekwu "ọ bụghị n'ọfịs nke m. " Kọmishọna na-ahụ maka ego bụ Asiru Idris, onye bịanyere aka na akụkọ ahụ, na Onye isi odeakwụkwọ mgbasa ozi Bello bụ Onogwu Mohammed azaghachighị arịrịọ maka ikwu okwu.<ref name="Agric" /> Ka e mesịrị na Febụwarị 2021, Anti-Corruption Network, otu Kogi nke boro Bello ebubo nrụrụ aka ọtụtụ ugboro gara aga, wepụtara akụkọ ọhụrụ na-ebo Bello ebu ebubo na ọ na-eme ka ọtụtụ ijeri naira na ego ọha na eze; nzukọ ahụ wee tinye akwụkwọ EFCC megide gọvanọ na 1 Machị. Dị ka onye bụbu Senator PDP Dino Melaye si kwuo, e zigakwara akwụkwọ mkpesa ahụ na Independent Corrupt Practices Commission, United States embassy, British High Commission, na Transparency International. Akụkọ ahụ kọwapụtara ụdị dị iche iche nke nrụrụ aka a na-ebo ebubo na 2016, 2017, 2018, na 2019 Kogi State Government Expenditures, gụnyere (ma ọ bụghị nanị) inye ndị na-abụghị ndị iwu kwadoro nkwekọrịta steeti, mmebi iwu n'inye nkwekọrịta, esemokwu nke mmasị n'inye kọntaktị, inye nkwekọrịta na-enweghị usoro kwesịrị ekwesị, na ịsa ego. Akụkọ ahụ kpaliri oku ọhụrụ maka nyocha EFCC na Bello, gụnyere site n'aka ndị otu Kogi na-emegide nrụrụ aka na [[Peoples Democratic Party]].<ref>{{Cite web|author=Joshua|first=Benneth|title=Civil Society Groups, PDP, Others Want Yahaya Bello Prosecuted Over Alleged Diversion of N300 Billion|url=https://thewhistler.ng/civil-society-groups-pdp-others-want-yahaya-bello-prosecuted-over-alleged-diversion-of-n300-billion/|work=The Whistler Nigeria|accessdate=10 May 2021}}</ref><ref>{{Cite web|author=Abolade|first=Lukman|title=Fraud allegation: Investigate Yahaya Bello now, PDP tells EFCC|url=https://www.icirnigeria.org/fraud-allegation-investigate-yahaya-bello-now-pdp-tells-efcc/|work=The International Centre for Investigative Reporting|accessdate=9 May 2021}}</ref> Gọọmentị Bello zaghachiri site n'ịkpọ ebubo ndị ahụ na-akpali ndọrọ ndọrọ ọchịchị ma na-azọrọ na PDP na-atụ egwu ọkwa Bello na-arịwanye elu.<ref>{{Cite web|author=Yakubu|first=Dirisu|title=N3.7bn Fraud Allegation: Probe Bello, PDP charges EFCC; act your usual comedy, Kogi replies|url=https://www.vanguardngr.com/2021/03/n3-7bn-fraud-allegation-probe-bello-pdp-charges-efcc-act-your-usual-comedy-kogi-replies/|work=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]|accessdate=9 May 2021}}</ref> N'abalị iri atọ n'ọnwa Machị, EFCC kwupụtara nyocha banyere ebubo aghụghọ nke Anti-Corruption Network.<ref>{{Cite web|author=Olubajo|first=Oyindamola|title=Yahaya Bello under investigation for fraud: EFCC|url=https://gazettengr.com/yahaya-bello-under-investigation-for-fraud-efcc/|work=Peoples Gazette|accessdate=9 May 2021}}</ref> Otú ọ dị, na Julaị 2021, Anti-Corruption Network kwuru na EFCC enwebeghị ọganihu na nyocha a mara ọkwa na Bello ma yie egwu ime ihe iwu ma ọ bụrụ na ụlọ ọrụ ahụ emeghị ihe ozugbo.<ref>{{Cite web|author=Nwosu|first=Annie|title=EFCC told to investigate alleged fraud charges against Gov Yahaya Bello|url=https://dailypost.ng/2021/07/22/efcc-told-to-investigate-alleged-fraud-charges-against-gov-yahaya-bello/|work=[[Daily Post (Nigeria)|Daily Post]]|accessdate=29 July 2021}}</ref> ==== Ngwá ọrụ na-eso COVID-19 ==== N'abalị iri abụọ na isii n'ọnwa Machị 2021, Premium Times kọrọ na gọọmentị Kogi Steeti emefuola ihe karịrị nde iri itoolu na ngwanrọ na-enyocha COVID nke na-efu naanị narị puku atọ. Akụkọ kpughere na n'agbanyeghị enweghị usoro mgbochi COVID nke gọọmentị Bello, ihe ndekọ ego gosipụtara na gọọmentị steeti zụtara otu afọ nke ngwanrọ nyocha ihe ize ndụ COVID-19 maka 90,720,000 na Machị 2020. Onye nta akụkọ na-eme ka ọ bụrụ onye ọrụ gọọmentị nke chọrọ ịmepụta ngwa yiri nke ahụ na steeti dị iche kpọtụrụ Telnet Technology Limited, ụlọ ọrụ teknụzụ nyere ọrụ Kogi, onye kwuru na ọrụ yiri nke ahụ ga-efu naanị 300,000 maka otu afọ. Fanwo kwuru na ọrụ ahụ na-efu ihe na-erughị otu nde naira mana ọ jụrụ ịkọwa ihe mere akụkọ ego steeti ji gosi ihe karịrị nde 90 ka a na-akwụ ụgwọ maka ọrụ ahụ.<ref>{{Cite web|author=Olufemi|first=Alfred|title=Investigation: Kogi govt spent N90 million on a N300,000 software|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/451147-investigation-kogi-govt-spent-n90-million-on-a-n300000-software.html|work=[[Premium Times]]|accessdate=10 May 2021}}</ref> Akụkọ Premium Times kpaliri ọbụna oku maka nyocha ọzọ, na Socio-Economic Rights and Accountability Project (SERAP) na-arịọ Onye isi ala Buhari ka ọ nye onye ọka iwu ukwu nke Federation na Minista Ikpe Abubakar Malami, SAN na ụlọ ọrụ ndị na-emegide nrụrụ aka kwesịrị ekwesị iji nyochaa ojiji na-ezighị ezi nke onyinye N4.5 ijeri, mgbazinye ego na nkwado gọọmentị Kogi State nwetara site na Gọọmentị etiti, gụnyere N90,720,000 a kọrọ na ha jiri ngwanrọ nyochaa ikpe COVID-19 na steeti ahụ.<ref>{{Cite web|title=SERAP demands probe of Kogi’s inflated N90 million software, other COVID-19 expenditure|url=https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/451714-serap-demands-probe-of-kogis-inflated-n90-million-software-other-covid-19-expenditure.html|work=[[Premium Times]]|accessdate=10 May 2021}}</ref> ==== Akụkọ "Kogi State Salary Bailout" ==== N'abalị iri atọ na otu n'ọnwa Ọgọstụ n'afọ 2021, Ngalaba Lagos nke Ụlọikpe Kasị Elu nke Federal kwụsịrị "Kogi State Salary Bailout" Sterling Bank mgbe etinyechara akwụkwọ site na EFCC. Nkwupụta nke kọmitii ahụ kwuru na ọ nwere "ihe ọmụma a pụrụ ịtụkwasị obi na nke a na-ahụ anya" na e ji ijeri 20 mejupụta akaụntụ ahụ n'ụzọ iwu na-akwadoghị site na akaụntụ mgbazinye ego gọọmentị steeti na 25 Julaị 2019 ma e jighị ya kwụọ ụgwọ ọrụ ndị ọrụ gọọmentị. Dị ka EFCC si kwuo, n'ime afọ abụọ dị n'etiti mmalite akaụntụ na ụbọchị ụlọ ikpe, e wepụrụ 666,666,666.64 na akaụntụ ahụ na kọmitii ahụ na-azọrọ na ha na-anwa ịchọta ego ndị ahụ n'ihi na "ejighị ha maka ịkwụ ụgwọ ụgwọ". Ọkàikpe Tijjani Ringim, onye kwadoro arịrịọ nke kọmitii ahụ iji mechie akaụntụ ahụ, kwuru na nkwụsị ahụ ga-anọgide ruo 1 Disemba na-echere nyocha EFCC na ikpe ikpe nwere ike.<ref>{{Cite web|title=N20bn Bailout Loan: Court freezes Kogi govt’s account|url=https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/482328-n20bn-bailout-loan-court-freezes-kogi-govts-account.html|work=[[Premium Times]]|accessdate=9 September 2021}}</ref> Na nzaghachi, Sterling kwuru na Kogi State enweghị akaụntụ a kapịrị ọnụ na ụlọ akụ ha ma kwuo na akaụntụ ahụ EFCC kwuru bụ nọmba dị n'ime ụlọ ụlọ akụ ahụ na-eji jikwaa akaụntụ Kogi State; Otú ọ dị, Sterling kwetara na enwere akaụntụ a kapịtara ọnụ nke ụlọ akụ ahụ anaghị arụ ọrụ. Gọọmentị Bello haziri nzukọ ndị nta akụkọ ebe Fanwo kwukwara na gọọmentị steeti enweghị akaụntụ ọ bụla na Sterling Bank nakwa na akaụntụ gọọmentị atọ dị na Sterling bank nwere naanị nde 46. Fanwo bokwara EFCC ebubo na ọ na-eduhie ndị ọka ikpe na ọha na eze tupu ọ yie egwu ịgba ndị ọrụ na ndị mgbasa ozi akwụkwọ maka ịkọ akụkọ banyere usoro ụlọ ikpe.<ref>{{Cite web|author=Adenekan|first=Samson|title=N20 Billion Bailout Loan: Kogi govt fumes, threatens to sue EFCC for maligning Gov Bello|url=https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/482676-n20-billion-bailout-loan-kogi-govt-fumes-threatens-to-sue-efcc-for-maligning-gov-bello.html|work=[[Premium Times]]|accessdate=9 September 2021}}</ref> Bello n'onwe ya gọnahụ ebubo ahụ, na-akpọ ikpe ahụ "nkwupụta ụgha nke eziokwu" yana na-azọrọ na ọ nweghị akaụntụ steeti Kogi kwụsịtụrụ nakwa na "ndị ọrụ EFCC" nwere ike iduhie ndị ọrụ ahụ.<ref>{{Cite web|title=Bawa’s EFCC peddling lies about Kogi N20 billion scandal: Gov. Bello|url=https://gazettengr.com/bawas-efcc-peddling-lies-about-kogi-n20-billion-scandal-gov-bello/|work=[[Peoples Gazette]]|accessdate=9 September 2021}}</ref><ref>{{Cite web|title=Yahaya Bello vows never to 'touch one kobo' belonging to Kogi|url=https://www.pulse.ng/news/local/yahaya-bello-vows-never-to-touch-one-kobo-belonging-to-kogi/6e29bep|work=Pulse Nigeria|accessdate=9 September 2021|archivedate=9 September 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210909122613/https://www.pulse.ng/news/local/yahaya-bello-vows-never-to-touch-one-kobo-belonging-to-kogi/6e29bep}}</ref> EFCC gwara gọọmentị steeti Kogi ka ha gaa n'ụlọ ikpe ma ọ bụrụ na ha agbagha nchọpụta ha. Ka ọ dị ugbu a, onye na-ahụ maka ihe ndị ruuru mmadụ Deji Adeyanju kwuru na Bello "kwesịrị ịnọ n'ụlọ mkpọrọ ruo mgbe ebighị ebi" n'ihi nrụrụ aka na Septemba 2021, ndị omeiwu atọ niile nke Kogi (Smart Adeyemi, Jibrin Isah, na Yakubu Oseni - niile APC) zutere Onye isi oche EFCC Abdulrasheed Bawa iji kwado ikpe Bello.<ref>{{Cite web|title=Kogi Governor, Yahaya Bello Should Be In Jail Forever Over Exposed N20Billion Bailout Fraud—Activist, Deji Adeyanju|url=http://saharareporters.com/2021/09/02/kogi-governor-yahaya-bello-should-be-jail-forever-over-exposed-n20billion-bailout-fraud|work=[[Sahara Reporters]]|accessdate=9 September 2021}}</ref><ref>{{Cite web|author=Alli|first=Yusuf|title=N20b probe: EFCC forges ahead as Kogi Senators meet Bawa|url=https://thenationonlineng.net/n20b-probe-efcc-forges-ahead-as-kogi-senators-meet-bawa/|work=The Nation|accessdate=23 September 2021}}</ref> Bawa jụrụ ikpe ndị omeiwu ahụ mgbe ọ kọwapụtara ihe mere EFCC ji ghara ilekwasị anya na Kogi; ndị nyocha kwuru na ikpe ahụ nwere ike ịbụ ule kachasị ukwuu maka Bawa kemgbe nhọpụta ya na Febụwarị 2021.<ref>{{Cite web|title=Between Bello and Bawa: Who Blinks First?|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2021/09/07/between-bello-and-bawa-who-blinks-first/|work=[[ThisDay]]|accessdate=9 September 2021}}</ref> N'ọnwa Nọvemba 2021, Central Bank nke Naịjirịa kwetara na ọ natara ego enyemaka ụgwọ ọnwa nke Kogi State nke ihe dị ka ijeri 19.3 mgbe EFCC nwetaghachiri ego ahụ.<ref>{{Cite web|author=Sanni|first=Kunle|title=CBN has received N19.3 billion Kogi salary bailout funds – EFCC|url=https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/496338-cbn-has-received-n19-3-billion-kogi-salary-bailout-funds-efcc.html|work=[[Premium Times]]|accessdate=26 November 2021}}</ref> Fanwo gọnahụrụ ọzọ na ego ahụ bụ nke Gọọmentị Steeti Kogi, na-akpọ akụkọ EFCC "ajọ, ụgha na ndọrọ ndọrọ ọchịchị".<ref>{{Cite web|title=Bailout Fund Scandal: Kogi govt denies ownership of returned N19.3 billion, demands apology from EFCC|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/496599-bailout-fund-scandal-kogi-govt-denies-ownership-of-returned-n19-3-billion-demands-apology-from-efcc.html|work=[[Premium Times]]|accessdate=26 November 2021}}</ref> N'abalị iri na abụọ n'ọnwa Disemba, Gọọmentị Kogi Steeti gbara EFCC akwụkwọ maka mmebi nke ijeri 35 maka nkwupụta nke kọmitii ahụ na okwu ahụ.<ref>{{Cite web|author=Olubajo|first=Oyindamola|title=N19.3 Billion Bailout: Kogi sues EFCC, demands N35 billion damages|url=https://gazettengr.com/n19-3-billion-bailout-kogi-sues-efcc-demands-n35-billion-damages/|work=[[Peoples Gazette]]|accessdate=13 December 2021}}</ref> == Onyinye na nkwanye ùgwù == * Onye na-ebu oriọna nchebe<ref>{{Cite web|date=2021-05-31|title=NUJ honours Yahaya Bello with Torchbearer of Security Award|url=https://thisnigeria.com/nuj-honours-yahaya-bello-with-torchbearer-of-security-award/|accessdate=2021-10-03|work=ThisNigeria|language=en-GB}}</ref> * Gọvanọ Sun nke Afọ (Daily Sun)<ref>{{Cite web|date=2021-09-16|title=Yahaya Bello’s Governor of the year award, a well-deserved honor - Mayaki|url=https://www.vanguardngr.com/2021/09/yahaya-bellos-governor-of-the-year-award-a-well-deserved-honor-mayaki/|accessdate=2021-10-03|work=Vanguard News|language=en-US}}</ref> * Gender Equality Award (National council of women Societies)<ref>{{Cite web|date=2021-01-11|title=Yahaya Bello bags gender equality award|url=https://guardian.ng/news/yahaya-bello-bags-gender-equality-award/|accessdate=2021-10-03|work=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US}}</ref> * Ihe nrite ihe nlereanya NUJ (Nigerian Union of journalists)<ref>{{Cite web|date=2021-05-20|title=NUJ presents role model award to Yahaya Bello|url=https://punchng.com/nuj-presents-role-model-award-to-yahaya-bello/|accessdate=2021-10-03|work=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref> * Ihe ngosi nke ihe nrite nchekwa (Association of people in Diaspora)<ref>{{Cite web|date=2021-05-30|title=Yahaya Bello bags "icon on security" award - Precise Post|url=https://precisepost.ng/yahaya-bello-bags-icon-on-security-award/|accessdate=2021-10-03|language=en-US|archivedate=2021-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211003135902/https://precisepost.ng/yahaya-bello-bags-icon-on-security-award/}}</ref> * Onye nchebe nke afọ (Ụlọ akwụkwọ nke Nchebe na Ọmụmụ Atụmatụ)<ref>{{Cite web|date=2021-04-12|title=Bogoro, Yahaya, Others Receive ISSS Security Personality Awards|url=https://aljazirahnews.com/bogoro-yahaya-others-receive-isss-security-personality-awards/|accessdate=2021-10-03|work=aljazirahnews|language=en-US|archivedate=2022-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220612064649/https://aljazirahnews.com/bogoro-yahaya-others-receive-isss-security-personality-awards/}}</ref> * Ihe nrite Hero of Women Inclusion Award (National Association of Women Entrepreneurs)<ref>{{Cite web|date=2021-10-25|title=Yahaya Bello wins Hero of Women Inclusion award|url=https://www.pulse.ng/news/politics/yahaya-bello-wins-hero-of-women-inclusion-award/qx7x4yj|accessdate=2021-11-04|work=Pulse Nigeria|language=en}}</ref> * ICAN's Novel Accountability Index Award (The Institute of Chartered Accountants of Nigeria)<ref>{{Cite web|date=2021-10-15|title=ICAN lauds improvement in Kogi’s accountability index|url=https://thenationonlineng.net/ican-lauds-improvement-in-kogis-accountability-index/|accessdate=2021-11-04|work=The Nation Newspaper|language=en-US}}</ref> * Onyinye Onye isi ala maka Nlekọta Nchebe.<ref>{{Cite web|date=2022-10-20|title=Bello Bags Presidential Award for security Management|url=https://www.enduringnews.com.ng/bello-bags-presidential-award-for-security-management/|accessdate=2022-10-20|work=Enduringnews company|language=en-US|archivedate=2022-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221023124457/https://www.enduringnews.com.ng/bello-bags-presidential-award-for-security-management/}}</ref> == Hụkwa == * Ndepụta nke ndị Gọvanọ nke Kogi Steeti == Ihe odide == <references group="" responsive="1"></references> [[Òtù:Mmadụ ndi di ndụ]] [[Òtù:Pages with unreviewed translations]] cwcsn0w2soycjx5wd7bhnacoo2bmd0c 705757 705756 2026-08-26T21:25:31Z KiranBOT 25138 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 705757 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Yahaya Adoza Bello''' (amụrụ na 18 June 1975) bụ onye ọchụnta ego na [[Ndị Naijiria|onye]] ndọrọ ndọrọ ọchịchị Naijiria nke jere ozi dị ka Gọvanọ nke Kogi Steeti kemgbe 2016.<ref>{{Cite news|url=http://dailypost.ng/2016/01/27/breaking-yahaya-bello-sworn-in-as-kogi-governor/|title=Yahaya Bello sworn in as Kogi Governor|work=Daily Post Nigeria|author=Adoyi|first=Ali|date=January 27, 2016|accessdate=January 27, 2016}}</ref> Onye otu All Progressives Congress, Bello abụwo gọvanọ kachasị nta na Naịjirịa n'oge niile ọ nọ n'ọchịchị. A mụrụ ya na Okene, Bello gụrụ ndekọ ego na nchịkwa azụmahịa na [[Mahadum nke Ahmadu Bello|Mahadum Ahmadu Bello]] tupu ọ banye n'ọrụ n'etiti afọ 2000. Ọrụ ntuli aka ya malitere site na mmeri Abubakar Audu meriri na ntuli aka gọvanọ APC na 2015 tupu Audu emeri na ntuliaka; Otú ọ dị, Audu nwụrụ n'ụbọchị ntuli aka ahụ ma họrọ Bello dị ka onye nọchiri ya dị ka onye nnọchiteanya pati ma ṅụọ iyi n'afọ na-esote.<ref>{{Cite web|author=Alli|first=Yusuf|title=APC picks Yahaya Bello as Audu’s replacement|url=https://thenationonlineng.net/apc-picks-yahaya-bello-as-audus-replacement/|work=[[The Nation (Nigeria)|The Nation]]|accessdate=22 February 2022}}</ref> Afọ anọ ka e mesịrị, a họpụtara ya n'onwe ya, ọ bụ ezie na ọ bụ n'etiti nnukwu akụkọ banyere ime ihe ike na wayo.<ref>{{Cite web|author=Olasupo|first=Abisola|title=APC’s Yahaya Bello elected Kogi governor for second term|url=https://guardian.ng/news/apcs-yahaya-bello-re-elected-kogi-governor-for-second-term/|work=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]|accessdate=23 February 2022|archivedate=4 December 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231204122016/https://guardian.ng/news/apcs-yahaya-bello-re-elected-kogi-governor-for-second-term/}}</ref><ref name="2019 fraud">{{Cite journal|author=Okoye|first=Gabriel|title=The Election Security and Off-Season Elections in Nigeria: The November 16, 2019 Governorship Election in Kogi State Experience|journal=International Journal of Innovative Social Sciences & Humanities Research|pages=1–13|url=https://seahipaj.org/journals-ci/mar-2021/IJISSHR/full/IJISSHR-M-2-2021.pdf|accessdate=30 July 2021}}</ref> Akụkọ ya arịwo elu ngwa ngwa n'oge ọ na-anọ n'ọkwa, n'otu akụkụ n'ihi na ọ bụ nwata ma e jiri ya tụnyere ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị Naijiria ndị ọzọ yana nkwupụta ya na-ese okwu na mmefu ego a na-enyo enyo.<ref>{{Cite web|author=Olonilua|first=Ademola|title=COVID-19: Five controversies of Kogi gov Yahaya Bello|url=https://punchng.com/covid-19-five-controversies-of-kogi-gov-yahaya-bello/|work=[[The Punch]]|accessdate=23 February 2022}}</ref> == Mbido ndụ na agụmakwụkwọ == A mụrụ Bello na June 18, 1975, na Okene, [[Ȯra Kogi|Kogi]] State, nwa ikpeazụ n'ime ụmụ isii.<ref>{{Cite news|url=https://www.legit.ng/1113984-yahaya-bello-biography-family.html|title=Yahaya Bello: biography of the famous Kogi governor|work=[[Legit.ng]]|author=Iyke|first=Ohanwe Emmanuel|date=July 13, 2017|accessdate=November 23, 2018}}</ref> Ọ gara ụlọ akwụkwọ praịmarị nke Ndị isi ọchịchị na-ahụ maka agụmakwụkwọ (Nigeria) (LGEA), Agassa na Okene LGA malite na 1984. A kpọrọ ya aha dị ka onye isi klas nke klas nke abụọ ma mee ya onye isi ụlọ akwụkwọ na klas nke isii.<ref name="auto">{{Cite news|url=https://www.takemetonaija.com/2017/05/governor-yahaya-bello-full-biography.html|title=Governor Yahaya Bello Full Biography|work=[[Media Trust|takemetonaija]]|author=Ohanwe|first=Emmanuel. I.|date=May 27, 2017|accessdate=November 23, 2018}}</ref> Ọ gara ụlọ akwụkwọ sekọndrị na Agassa Ụlọ akwụkwọ sekọndrị obodo, Anyava, Agassa-Okene wee nweta asambodo Nnwale asambodo ụlọ akwụkwọ sekọndrị (JSSCE) na Saịtị asambodo Senior Secondary Certificate (SSCE) na Ụlọ akwụkwọ sekọndrị gọọmentị.<ref name="auto" /> Bello gụrụ akwụkwọ na Kaduna State Polytechnic Zaria na 1995 wee nweta akara ugo mmụta na [[Mahadum nke Ahmadu Bello|Mahadum Ahmadu Bello]] na 1999. Yahaya Bello gara n'ihu debanye aha maka mmemme Masters na Mahadum Ahmadu Bello na Zaria ebe ọ nwetara Masters na Business Administration (MBA) n'afọ 2002. Bello ghọrọ onye otu Association of National Accountants of Nigeria na 2004.<ref name="auto" /> Gọvanọ Bello hụrụ egwuregwu na ahụike n'anya, ọkachasị ịkụ ọkpọ.<ref>{{Cite web|author=Idris|first=Amina|date=2019-03-17|title=Yahaya Bello prepares for ‘boxing’ match [See pictures]|url=https://meenatnigeria.com/yahaya-bello-prepares-for-boxing-match-see-pictures/|accessdate=2020-09-18|work=MeenatNigeria|language=en-US|archivedate=2025-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250224100850/https://meenatnigeria.com/yahaya-bello-prepares-for-boxing-match-see-pictures/}}</ref> == Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị == A mara Bello dị ka onye mmeri nke ntuli aka gọvanọ Kogi nke afọ 2015 mgbe a họpụtara ya na ikpo okwu nke All Progressives Congress dị ka onye nọchiri Abubakar Audu nwụrụ anwụ onye meriri ntuli aka ahụ na mbụ mana ọ nwụrụ tupu ekwupụta nsonaazụ ahụ.<ref>{{Cite news|url=http://www.dailytrust.com.ng/news/general/yahaya-bello-unveiling-the-man-who-took-a-short-walk-to-lugard-house/124015.html|title=Yahaya Bello: Unveiling the man who took a short walk to Lugard House|work=[[Media Trust|Daily Trust Newspaper]]|author=Sule|first=Itodo Daniel|date=December 13, 2015|accessdate=January 26, 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.sunnewsonline.com/new/breaking-news-yahaya-bello-wins-kogi-election/|title=BREAKING NEWS: Yahaya Bello wins Kogi election|work=[[The Sun (Nigeria)|The Sun Newspaper]]|date=December 6, 2015|accessdate=January 26, 2016}}</ref><ref>{{Cite web|title=Latest kogi news as at now|url=https://rq.centrosocialdasagradafamilia.com/16102/724|work=rq.centrosocialdasagradafamilia.com|accessdate=2020-05-26}}</ref> N'abalị iri na isii n'ọnwa Nọvemba n'afọ 2019, a họpụtara Bello maka oge nke abụọ mgbe o meriri onye nnọchiteanya PDP bụ Musa Wada site na ihe karịrị vootu 200,000.<ref>{{Cite web|url=https://guardian.ng/news/apcs-yahaya-bello-re-elected-kogi-governor-for-second-term/|title=APC’s Yahaya Bello elected Kogi governor for second term|date=18 November 2019|work=The Guardian|accessdate=15 November 2022|archivedate=4 December 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231204122016/https://guardian.ng/news/apcs-yahaya-bello-re-elected-kogi-governor-for-second-term/}}</ref> Bello bụ gọvanọ kachasị nta na Naịjirịa na naanị gọvanọ a mụrụ mgbe [[Nigerian Civil War|Agha Obodo Naịjirị]] gasịrị.<ref>{{Cite web|author=Haruspice|first=Abdullahi Haruna|date=2020-05-29|title=Nigeria: Governor Yahaya Bello - an Emerging Political Phenomenon in Nigeria?|url=https://allafrica.com/stories/202005290142.html|accessdate=2021-01-14|work=allAfrica.com|language=en}}</ref> Victory Obasi kwupụtara na 2020 na ọ ga-akwado Bello na ntuli aka onye isi ala nke afọ 2023.<ref name="AN">{{Cite news|author=Lateef Taiwo|first=Abdul|title=Nigerian lady vows to buy 2023 presidential nomination form for Yahaya Bello|url=https://aljazirahnews.com/nigerian-lady-vows-to-buy-2023-presidential-nomination-form-for-yahaya-bello/|accessdate=26 December 2021|work=Aljazirah news|date=14 December 2020}}</ref> Na Abuja na Eprel 2, 2022, Bello kwupụtara mmasị ya ịgba ọsọ na ntuli aka onye isi ala Naịjirịa maka afọ 2023.<ref>{{Cite news|title=Yahaya Bello declares for 2023 Presidential Election|url=https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/521551-2023-gov-bello-declares-for-president-promises-to-make-20-million-nigerians-millionaires.html|accessdate=2 April 2022|publisher=Premium Times}}</ref> Bello nwetara nkwado site n'aka otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị na mmekọrịta ọha na eze a maara dị ka Bello Netwọk Ambassadors nke Edogbo Anthony guzobere.<ref>{{Cite web|date=2022-05-23|title=2023: Anambra youths rally support for Bello|url=https://guardian.ng/politics/2023-anambra-youths-rally-support-for-bello/|accessdate=2022-10-06|work=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US|archivedate=2022-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221126201006/https://guardian.ng/politics/2023-anambra-youths-rally-support-for-bello/}}</ref> Ìgwè ahụ nwere ihe karịrị nde ndị Naijiria abụọ debanyere aha.<ref>{{Cite web|author=Nwafor|date=2021-02-16|title=Five million Nigerians to register as Bello Ambassadors Network launches support website|url=https://www.vanguardngr.com/2021/02/five-million-nigerians-to-register-as-bello-ambassadors-network-launches-support-website/|accessdate=2022-10-06|work=Vanguard News|language=en-GB}}</ref> == Ihe ndị dị mkpa ọ rụzuru n'ọchịchị == Ozugbo ahụ, onye ọhụrụ a ṅụrụ iyi na Gọvanọ malitere ọrụ n'ịsacha Gọọmentị nke steeti kogi. Ọ chọrọ ime ka usoro na usoro gọọmentị dị mfe ma weghachite ihe onwunwe gọọmentị furu efu na / ma ọ bụ zuru ohi gụnyere ego. Ọ malitekwara mmega ahụ iji kpochapụ ndị ọrụ gọọmentị nke Kogi steeti nke ndị ọrụ mmụọ.<ref>{{Cite web|date=2016-05-30|title=Kogi to Adopt Treasury Single Account|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2016/05/30/kogi-to-adopt-treasury-single-account/|accessdate=2016-05-30|work=Thisdaylive news|language=en-US}}</ref> Ka yahaya Bello rutere n'oche gọvanọ, ọ zutere steeti kogi nke a na-achịkwa nke ọma. A kọrọ na ihe karịrị nde ụmụaka 1.3 na-anọghị n'ụlọ akwụkwọ, ndị ntorobịa na-enweghị ọrụ na-agagharị n'okporo ámá, ụlọ ọgwụ na-adịghị arụ ọrụ na mpaghara gọọmentị ime obodo nke dara kpamkpam, ebe onye bụbu gọvanọ na ndị otu ya na-eme ka anyaukwu na aghụghọ ha.<ref>{{Cite web|title=: School feeding: FG verifies 117,004 pupils in Kogi|url=http://www.Vanguardngr.com/2021/08/school-feeding-fg-verifies-117604-pupils-in-kogi/|work=[[Vanguard Nigeria]]|accessdate=14 August 2021}}</ref> Ọchịchị yahaya Bello ji mpi jide ehi ahụ ngwa ngwa n'enyeghị ohere maka oge dị oké ọnụ ahịa iji kpochapụ. O tinyere nitty - gritty iji setịpụ ndị ọrụ kọmitii maka iweghachite ihe onwunwe na ego gọọmentị furu efu na nke e zuru ohi. Kọmitii nke ndị mmadụ si n'ofe òtù dị iche iche bi. Ndị ọrụ kọmitii ahụ nwere ike ịchọpụta ma weghachite ọtụtụ ijeri naira na ego steeti nke Gọvanọ tinyere n'ọrụ ozugbo saịtị na itinye ego na steeti saịtị na iwu ihe ndị na-adịgide adịgide dị ka okporo ụzọ [ụkpụrụ mba ụwa], ụlọ akwụkwọ, ụlọ ọrụ nhicha mmiri, mmelite ụlọ ọgwụ na nrụzigharị, ọrụ ugbo / ọrụ ugbo, ike na mmiri na-enye obodo ime obodo, na ngalaba ndị ọzọ dị oke egwu nke steeti ahụ.<ref>{{Cite web|title=:kogi overhauls revenue system to begin TSA|url=http://guardian.ng/business-services-/kogi-overhauls-revenue-system-to-begin-tsa/|work=[[Guardian Nigeria]]|accessdate=27 October 2016}}</ref> N'abalị iri abụọ na otu n'ọnwa Ọktoba n'afọ 2022 steeti Kogi esonyewo na otu egwuregwu nke steeti na-emepụta mmanụ na Naịjirịa ka ọ natara nkwekọrịta mbụ site na akaụntụ gọọmentị etiti. na ndekọ na yahaya bello nchịkwa edekọla ọtụtụ nnukwu ọganihu na ngalaba dị iche iche na-ekpuchi mpaghara isiokwu ahụ. nkwekọrịta steeti ahụ bịara n'oge gọọmentị steeti ahụ na-ewu ọrụ nketa gafee steeti ahụ.<ref>{{Cite web|title=:Kogi joins oil-producing state,gets,derivation allocation|url=https://www.vanguardngr.com/2022/10/kogi-joins-oil-producing-state-gets-derivation-allocation/|work=[[Vanguard Nigeria]]|accessdate=21 October 2022}}</ref> === Mgbanwe Nlekọta Ahụike === Gọọmentị Bello na steeti Kogi malitere nnukwu mkpọsa iji melite ma melite usoro nnyefe ahụike na steeti ahụ. Ọchịchị ya malitere na akụrụngwa ahụike. N'ime afọ anọ mbụ, e wuru ụlọ ọrụ ahụike 400, mezigharịa ya ma nye ya ihe zuru oke n'ime ime obodo ndị dị n'okpuru. N'ime afọ ndị ahụ, nchịkwa Bello wuru ụlọ ọgwụ nlekọta ahụike nke abụọ a rụzigharịrị, melite ma nwee ihe zuru oke dịka ụlọ ọgwụ ndị dị n'ofe mpaghara gọọmentị iri abụọ na otu nke steeti Kogi site na iwu ụlọ ọgwụ ọhụrụ na Prince Abubakar Audu mahadum na-akụzi ụlọ ọgwụ na-akwalite ma mezigharịa ụlọ ọgwụ nyocha ahụike na ihe oyiyi, lokoja. N'okpuru atụmatụ enyemaka ahụike nke yahaya Bello, e mere ihe dị ka narị asatọ na iri asaa na isii 876 ịwa ahụ na ihe karịrị 50,000 ọrịa sitere na steeti kogi. National Population Commission NPC na gọọmentị etiti nke ahụike na mba ndị dị n'otu họọrọ nlekọta ahụike nke gọọmentị yahaya Bello tinyere ọnụ ọgụgụ ndị nwụrụ anwụ kachasị ala na Naịjirịa. Gọọmentị Bello ewuwokwa ụlọ ọgwụ ọhụrụ na Badoko, Ajaokuta na Gega Bilu na steeti Kogi. Steeti Kogi rụzigharịrị ma mezigharịa ụlọ ọgwụ ọkachamara ahụ, lokoja gụnyere iwu ụlọ ọrụ nchịkwa ọhụrụ nke oge a. Atụmatụ mkpuchi ahụike Intiatine nwere uru sitere na mbelata ụgwọ ndị ọrụ.<ref>{{Cite web|title=:kogi establishes 21model primary Healthcare centre|url=http://dailytrust.com/kogi/-establishes-21-model-primary-healthcare-centres/|work=[[Daily trust]]|accessdate=27 April 2018}}</ref> === Mgbanwe n'iwu okporo ụzọ === N'ime afọ ise ọ bụ Gọvanọ nke Kogi steeti, yahaya Bello ewuola ihe karịrị kilomita 500 ma malitelarị usoro iwu okporo ụzọ na flyovers na obodo ime obodo na ugbo. Okporo ụzọ na-aga n'ihu nke e wuru n'okporo ụzọ lokoja 15.5 km na Idah Road na kogi ọwụwa anyanwụ bụ 60.8 km na okporo ụzọ obodo kabba na kogi steeti bụ 95.5 km. Gọvanọ yahaya Bello amalitela nnukwu ọrụ eletrik na Agasa, Ogori / Banda / Kyoto na akụkụ ndị ọzọ nke steeti iji kwalite ọrụ akụ na ụba. Gọọmentị Yahaya Bello wuru ụlọ nkwari akụ nke Kogi steeti nke ụlọ nzukọ KGHA na iwu ụlọ ọrụ ọhụrụ maka ọrụ ego nke kogi steeti. Nchịkwa yahaya Bello site na ngalaba ọrụ na ụlọ na-emefu ihe karịrị N26.5 ijeri maka iwu okporo ụzọ 30 gafee steeti ahụ. Iji kwụsị nsogbu dị ogologo nke enweghị mmiri a na-ebugharị ebugharị na okene yahaya Bello ọchịchị malitere reticulation nke okene mega mmiri ọrụ. Gọọmentị yahaya Bello ewuola àkwà mmiri na-agafe agafe na Ganaja junction.<ref>{{Cite web|title=:Kogi is Nigeria's New construction Hub-kogi commissioner'|url=http://Tribuneoline.com/kogi-is-nigerias-new-construction-hub-%E2%80%95-kogi-commissioner/|work=[[Tribuneoline newspaper]]|accessdate=22 July 2021}}</ref> === Ọchịchị site na mmemme inye ikike === Ọchịchị yahaya Bello n'okpuru nkwado nke yahaya Belro akụ na ụba na ike na-enye ya n'ụzọ ziri ezi malitere mmemme ike kachasị mma na nke na-adịgide adịgide na akụkọ ihe mere eme nke steeti kogi. Ụfọdụ n'ime mkpụrụ nke mmemme ahụ gụnyere nkesa nke narị bọs azụmahịa abụọ gafee 21 LGAs, nkesa nke 1800 igwe kwụ otu ebe, guzobe obere onyinye nke 10,000 obere azụmaahịa ọ bụla [ụmụ nwanyị] ma guzobe atụmatụ enyemaka micro na N300nde, malite atụmatụ N75nde na-edebe kwa LGAs ọ bụla maka ndị ntorobịa na ụmụ nwanyị, ego ọzọ nke N500nde echekwara maka ndị ahịa na ndị omenkà.<ref>{{Cite web|title=:Bello releases N 6.3 Bn for mega projects At varsity|url=http://dailytrust.com/bello-releases-n6-3bn-for-mega-projects-at-varsity/|work=[[Dailytrust Nigeria]]|accessdate=13 February 2022}}</ref> === Ịkwalite agụmakwụkwọ === A ghọtara ya, Gọvanọ kpọrọ agụmakwụkwọ, ọkachasị agụmakwụkwọ ụmụaka. Ọ na-ele agụmakwụkwọ ụmụaka anya dị ka ikike gọọmentị ji. N'okpuru ọchịchị yahaya Bello, a họpụtara kogi steeti dị ka onye na-eme ihe nke asaa n'etiti steeti niile na fct na kọmitii agụmakwụkwọ Universal Basic UBEC nke a bụ n'ihi iwu ihe karịrị 375 klas na imezigharị ihe karịrị 700 klas klas gafee steeti ahụ.<ref>{{Cite web|title=:yahaya-bello-kogis-confluence-university-of-science-and-tech-to-rival-mlt-st bello:kogi's confluence university of science and tech to rival MIT, stanford|url=http://www.thecable.ng/yahaya-bello-kogis-confluence-university-of-science-and-tech-to-rival-mit-stanford/amp/|work=[[Thecable Nigeria]]|accessdate=22 December 2020}}</ref> Gọọmentị steeti Kogi na-emefu 1.5 ijeri kwa afọ nke UBEC chọtara maka afọ anọ (4) n'usoro nke ruru ijeri 6. Maka inye ihe enyemaka mmụta na ụlọ ọrụ ICT e wuru maka ụmụ akwụkwọ gafee 21 LGAs. Ọchịchị Yahaya Bello emeela ka pasentị nke ụmụaka na-anọghị n'ụlọ akwụkwọ daa otu nọmba. Ntọala nke njikọ mahadum sayensị na teknụzụ (CUSTECH) osara. Ọzọkwa Sayensị ahụike na teknụzụ Obangede nyere ikike zuru oke maka mmemme ọzụzụ afọ anọ, sayensị ụlọ nyocha ahụike, Mgbatị ahụike obodo, sayensị ozi ahụike na Ndị na-ahụ maka ụlọ ahịa ọgwụ. N'ihi nke a, o mere agụmakwụkwọ otu n'ime ihe ndị kachasị mkpa ya. Ka ọ dị ugbu a, gọọmentị ya emefuola ọtụtụ ego na agụmakwụkwọ, ma kwado ịkwụ ụgwọ nke ụgwọ ule NABTEB maka ụmụ akwụkwọ SS3 niile nke 2000 nke Government Technical College na steeti ahụ.<ref>{{Cite web|title=: World Teachers Day:yahaya-bello-kogis-confluence-university-of-science-and-tech-to-rival-mlt-st bello pledges to improve teachers welfare, education in kogi|url=http://premiumtimes.com/regional/north-central/418676/-world-teachers-day-yahaya-bello-pledges-to-improve-teachers-welfare-education-in-kogi.html/|work=[[Premium Times Nigeria]]|accessdate=6 October 2022|archivedate=22 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221022171030/http://premiumtimes.com/regional/north-central/418676/-world-teachers-day-yahaya-bello-pledges-to-improve-teachers-welfare-education-in-kogi.html/}}</ref> === Ọrụ ugbo === N'ihe gbasara ọrụ ugbo, nchịkwa yahaya Bello lekwara ọrụ ugbo ụzọ dị ka otu n'ime atụmatụ ya bara uru. N'ime afọ ise gara aga, ọ zụtara ihe karịrị 10,000 metric ton nke fatịlaịza maka ndị ọrụ ugbo steeti Kogi ma kwado ụmụ akwụkwọ 2,000 maka ọrụ ugbo na usoro ọrụ ugbo ka mma, ihe karịrị ndị ọrụ ugbe 20,000 bụ ndị natara fatịla. E guzobere ụlọ ọrụ na-egweri osikapa kachasị ukwuu na Northern Nigeria na Ejiba, n'okpuru nchịkwa yahaya Bello na ikike ịmepụta tọn 50 nke osikapa 50 kilogram ma tinye ndị ntorobịa 5,000 n'ọrụ kpọmkwem na nke na-apụtaghị ìhè. E guzobere ugbo ụmụaka na kaba, lokoja na ochaja maka ịzụlite osisi koko, cashew na nkwụ mmanụ maka ndị ọrụ ugbo na steeti ahụ. Ihe karịrị ndị ntorobịa 600 na-etinye aka n'ịkpụchasị osisi nkwụ mmanụ 6,510 na Aloma na ịkpụcha ala dị hekta 40 na itinye ego nde N3 na ụlọ ọrụ ndị jikọtara Agro. Gọọmentị yahaya Bello kesara traktọ Massey Ferguson 140 nye ndị ọrụ ugbo gafee 21 LGAs. Kogi steeti site na ntinye aka nkeỤlọ akụ ụwa enyerela mmadụ 4,000, ndị ntorobịa na ụmụ nwanyị ike na agro-nhazi, mmepụta mmepụta ihe na nkwado mmezi ndụ (APPEALS) naEgo Mba Nile Maka Mmepe Ugbot (IFAD) iji bulie ọrụ ugbo na nchekwa nri na steeti ahụ.<ref>{{Cite web|title=Kogi rice milling industry, Shiva to generate 6000 jobs|url=http://guardian.ng/appointment/kogi-rice-milling-industry-ejiba-to-generate-6000-jobs/|work=[[Guardian Nigeria]]|accessdate=22 August 2019}}</ref> === Nchebe === Gọọmentị steeti Kogi emeela ka oge na-aga hụ na ngalaba nchekwa na steeti ahụ guzobere ụlọ ọrụ nchekwa na-aza ajụjụ nke na-enye nchebe n'ụzọ doro anya dị ka ihe ọma ọha na eze. Nke a emeela ka gọọmentị steeti Kogi nwee ọnọdụ udo n'ihi njikọ aka n'etiti ndị agha niile e zigara na steeti ahụ. Njikọ ha ewepụla ọnọdụ nke mpụ ndị a na-ahụkarị n'oge gara aga dị ka ịtọrọ mmadụ, ịpụnara mmadụ ihe, ịpụ ohi aka na omume ọjọọ ndị yiri ya. Gọọmentị Bello ewuola ebe ọrụ maka ndị agha Naịjirịa nke furu N200nde na nhazi nke ụgbọala 410 zụrụ n'etiti afọ 2016 na 2017. Ọ zụrụ ma nata ndị agha 3,000. E kesara ọgba tum tum 360 na ụgbọala Hilux 20 na ndị vigilante. Zụta 10,000 ekwentị nye ụmụ amaala maka Vigiscope maka akụkọ mberede ngwa ngwa. Ndị ntorobịa 441 na-etinye aka n'ịkpọbata na ọzụzụ ndị uwe ojii n'ime ndị uwe ojii Naijiria. Gọọmentị yahaya Bello emebiwo ihe onwunwe ndị na-eje ozi dị ka ebe nzuzo maka ndị omempụ na ndị ntọ na steeti kogi.<ref>{{Cite web|title=Kogi rice milling industry, Shiva to generate 6000 jobs|url=http://guardian.ng/appointment/kogi-rice-milling-indkogi/|work=[[PunchNigeria]]|accessdate=25 May 2017}}</ref> == Arụmụka == === Igwu wayo na ntuli aka, ihe na-akpali ime ihe ike, na mmachibido iwu visa US === Na Septemba 14, 2020, Bello so na ndepụta nke ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke Ngalaba Na-ahụ Maka Ọchịchị United States machibidoro iwu visa maka imebi ọchịchị onye kwuo uche ya na [[Naijiria|Naịjirịa]].<ref>{{Cite web|title=Imposing Visa Restrictions on Nigerians Responsible for Undermining the Democratic Process|url=https://www.state.gov/imposing-visa-restrictions-on-nigerians-responsible-for-undermining-the-democratic-process-2/|accessdate=2020-09-17|work=United States Department of State|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|author=editing|date=2020-09-15|title=BREAKING: Oshiomhole, Kano, Kogi Governors On US Visa Ban List, El-Rufai's Sanction Extended|url=http://saharareporters.com/2020/09/15/breaking-oshiomhole-kano-kogi-governors-us-visa-ban-list-el-rufais-sanction-extended|accessdate=2020-09-17|work=Sahara Reporters}}</ref> Ọ bụ ezie na ndị na-eme ngagharị iwe toro mkpebi ahụ ma kpọọ mba ndị ọzọ mepere emepe ka ha tinye mmachibido iwu yiri nke ahụ, Bello boro United States ebubo na ọ na-akwado ma kwuo na ntuli aka gọvanọ nke Kogi State nke 2019 bụ nke udo na nke ziri ezi.<ref>{{Cite web|author=Olufemi|first=Alfred|title=Yahaya Bello protests visa ban, accuses U.S. of partisanship|url=https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/415337-yahaya-bello-protests-visa-ban-accuses-u-s-of-partisanship.html|work=[[Premium Times]]|accessdate=30 July 2021}}</ref><ref>{{Cite web|author=Alawiye|first=Abeeb|title=Yahaya Bello protests visa ban by US, says Nigeria elections are complex|url=https://www.icirnigeria.org/yahaya-bello-protests-visa-ban-by-us-says-nigeria-elections-are-complex/|work=International Centre for Investigative Reporting|accessdate=30 July 2021}}</ref> N'agbanyeghị nkwupụta ya, ntuli aka ahụ nwere akụkọ dị ịrịba ama banyere ime ihe ike na wayo tinyere nkwupụta na Bello kpaliri ime ihe ike saịtị na abụ 'ta-ta-ta' nke na-eṅomi ụda égbè.<ref name="2019 fraud"/><ref>{{Cite web|author=Olafusi|first=Ebunoluwa|title=Elections: Foreign observers speak on violence in Kogi, Bayelsa|url=https://www.thecable.ng/elections-foreign-observers-speak-on-violence-in-kogi-bayelsa|work=[[TheCable]]|accessdate=6 September 2021}}</ref> N'afọ 2020, Bello kwughachiri abụ égbè 'ta-ta-ta' na [[Akure]], Ondo Steeti mgbe ọ na-ekwu okwu maka mkpọsa Rotimi Akeredolu.<ref>{{Cite web|author=Olatunji|first=Haleem|title=Gov poll: Yahaya Bello takes violence-charged ‘ta-ta-ta-ta chant’ to Ondo|url=https://www.thecable.ng/gov-poll-yahaya-bello-takes-violence-charged-ta-ta-ta-ta-chant-to-ondo|work=[[TheCable]]|accessdate=6 September 2021}}</ref> Ndị PDP katọrọ abụ ahụ bụ ndị boro Bello ebubo na ọ na-ahazi ndị omempụ iji menye ndị na-atụ vootu Ondo egwu.<ref>{{Cite web|author=Yakubu|first=Dirisu|title=Ondo: Call Yahaya Bello to order, PDP campaign urges Buhari|url=https://www.vanguardngr.com/2020/10/ondo-call-yahaya-bello-to-order-pdp-campaign-urges-buhari/|work=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]|accessdate=6 September 2021}}</ref> Bello gọnahụrụ nkwupụta ahụ ma boo PDP ebubo na ọ na-agbasa ozi na-ezighị ezi.<ref>{{Cite web|author=Odogun|first=Gbenga|title=I didn’t bring thugs to Ondo, Bello replies PDP|url=https://punchng.com/i-didnt-bring-thugs-to-ondo-bello-replies-pdp/|work=[[The Punch]]|accessdate=6 September 2021}}</ref> === Ịgọnahụ COVID-19 na mmegide maka ọgwụ mgbochi === N'oge dị iche iche n'oge ọrịa COVID-19, Bello kwuru na nje ahụ bụ 'ihe e kere eke' ma ọ bụ na-agọnahụ nje ahụ' ka gọọmentị steeti ya gbochiri nyocha ma lụọ ọgụ na NCDC iji mee ka ọnụ ọgụgụ ndị ọrịa dị ala.<ref>{{Cite web|author=Onyeji|first=Ebuka|title=COVID-19: Controversial Kogi Goes 120 Days Without Infection, Death|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/423628-covid-19-controversial-kogi-goes-120-days-without-infection-death.html|work=[[Premium Times]]|accessdate=9 May 2021}}</ref><ref>{{Cite web|author=Onyeji|first=Ebuka|title=COVID-19: Governor Yahaya Bello makes ‘false’ claims about ‘mass testing’ in Kogi|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/433689-covid-19-governor-yahaya-bello-makes-false-claims-about-mass-testing-in-kogi.html|work=[[Premium Times]]|accessdate=9 May 2021}}</ref> Bello jụkwara iyi ihe nkpuchi n'ihe omume ọha na eze, gụnyere mgbe nzukọ ndị Gọvanọ na Onye isi ala [[Muhammadu Buhari]] na olili ozu [[Tolulope Arotile]].<ref>{{Cite web|author=Olonilua|first=Ademola|title=COVID-19: Five controversies of Kogi gov Yahaya Bello|url=https://punchng.com/covid-19-five-controversies-of-kogi-gov-yahaya-bello/|work=[[The Punch]]|accessdate=9 May 2021}}</ref> N'ekpere ncheta maka Kogi State Chief Judge Nasir Ajanah, onye nwụrụ na COVID-19 na 28 June 2020, Bello kwuru ụgha na Ajanah anwụghị na COVID-19 wee sị "ma ndị ọkachamara na-ahụ maka ahụike na ndị ọkà mmụta sayensị, kwenyere na ọ bụ na ọ bụghị, COVID-19 ga-eme ka ndụ ndị mmadụ dị mkpirikpi, ọ bụ ọrịa a na-agbasa site n'ike maka ndị Naijiria ịnakwere. "<ref>{{Cite web|author=Odogun|first=Gbenga|title=COVID-19 only out to create fear, panic – Yahaya Bello|url=https://punchng.com/covid-19-only-out-to-create-fear-panic-yahaya-bello/|work=[[The Punch]]|accessdate=9 May 2021}}</ref> N'ọnwa Ọktoba 2020, Bello kwuru na ọ jụrụ ego nkwado ijeri 1.1 maka [[Ȯra Kogi|Kogi]] State site na World Bank n'ihi nkwenye ya na COVID-19 bụ ịba zuru oke. O kwukwara na ọ jụrụ ego ụlọ akụ ụwa n'ihi na ekwenyeghị m na COVID-19. Ọbụna ikpe ise a kọrọ na Kogi Steeti bụ ihe NCDC mepụtara. " Nkwupụta a bụ n'agbanyeghị na ya onwe ya kwetara na Kogi Steeti enwetala ijeri iri na otu site na Gọọmentị etiti maka mgbake COVID-19.<ref>{{Cite web|author=Oyeleke|first=Sodiq|title=COVID-19: Why Kogi rejected World Bank’s N1.1bn support fund – Yahaya Bello|url=https://punchng.com/covid-19-why-kogi-rejected-world-banks-n1-1bn-support-fund-yahaya-bello/|work=[[The Punch]]|accessdate=9 May 2021}}</ref> N'okwu ya n'abalị ọhụrụ nke afọ 2020, Bello jụrụ oke nke abụọ nke COVID na Naịjirịa, na-ekwu na "anyị ka kpebisiri ike dị ka gọọmentị ka anyị ghara imeghachi omume na oke esemokwu nke abụọ na oke hysteria" ma kwuo na Kogi "na-enweghị coronavirus".<ref>{{Cite web|author=Shibayan|first=Dyepkazah|title=Yahaya Bello: Kogi won’t respond to COVID-19 second wave with panic|url=https://www.thecable.ng/yahaya-bello-kogi-wont-respond-to-covid-19-second-wave-with-panic|work=The Cable|accessdate=9 May 2021}}</ref> Nkwupụta a bụ dịka Kogi State ka na-eme nyocha ma yabụ na ọ naghị achọta ikpe. Bello na-emegide ịgba ọgwụ mgbochi, n'ụzọ megidere nkwekọrịta sayensị na ọgwụ mgbochi dị mma ma dị irè. N'oge a na-agba ọgwụ mgbochi COVID-19, Bello kwuru n'ụzọ na-ezighị ezi na ndị na-eme ọgwụ mgbochi chọrọ... iwebata ọrịa ga-egbu gị, Chineke machibidoro ma jụ ịṅụ ọgwụ mgbochi ọrịa COVID-19.<ref>{{Cite web|author=Cocks|first=Tim|title=As vaccines arrive, South Africa faces widespread scepticism over safety|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-safrica-anti-vacci-idUSKBN2A81WJ|work=[[Reuters]]|accessdate=9 May 2021}}</ref><ref>{{Cite web|author=Oyedeji|first=Niyi|title=I will not take COVID-19 vaccine ― Yahaya Bellos|url=https://www.icirnigeria.org/i-will-not-take-covid-19-vaccine-%E2%80%95-yahaya-bello/|work=The International Centre for Investigative Reporting|accessdate=9 May 2021}}</ref> E gosipụtara nkwupụta ndị a dị ka ihe atụ nke ozi na-ezighi ezi gbasara ọgwụ mgbochi ma mee ka a katọọ ya n'ọtụtụ ebe, gụnyere site na Nzukọ Ndị Gọvanọ Naịjirịa.<ref>{{Cite web|author=Ufuoma|first=Vincent|title=NGF distances self from comments made by Yahaya Bello on COVID-19 vaccines|url=https://www.icirnigeria.org/ngf-distances-self-from-comments-made-by-yahaya-bello-on-covid-19-vaccines/|work=The International Centre for Investigative Reporting|accessdate=9 May 2021}}</ref> === Ihe ihere nke Prọfesọ Honorary nke adịgboroja === N'ọnwa Eprel 2021, Bello kwuru na ọ natara Prọfesọ Honorary na "Ọrụ Humanitarian, Human Resources Management, Peace Building" site na Mahadum St Thomas-a-Becket dị ka Kogi State Commissioner for Information Kingsley Fanwo si kwuo.<ref>{{Cite web|author=Fanwo|first=Kingsley|title=Professor (Honoris Causa) in Humanitarian services, Human Resources Management, Peace Building by the prestigious ST Thomas-A-Becket University, London and fellow of Wesley Synod Canterbury, KENT, United Kingdom. GYB, Your efforts in Kogi are noticed.|url=https://twitter.com/KingsleyFanwo/status/1386394628497108992|publisher=[[Twitter]]|accessdate=9 September 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210729185924/https://twitter.com/KingsleyFanwo/status/1386394628497108992|archivedate=29 July 2021}}</ref> Otú ọ dị, nyocha nke Sahara Reporters chọpụtara na Mahadum St Thomas-a-Becket anaghị enye nzere UK a ma ama ma ọ bụ nwee ọmụmụ ihe ọ bụla na ọrụ enyemaka, njikwa ndị ọrụ mmadụ, na / ma ọ bụ iwu udo.<ref>{{Cite web|title=Kogi Governor, Bello Flaunts Honorary Professorship From Non-degeee Awarding UK School, In Non-existent Course|url=http://saharareporters.com/2021/04/27/kogi-governor-bello-flaunts-honorary-professorship-non-degeee-awarding-uk-school-non|work=[[Sahara Reporters]]|accessdate=29 July 2021|archivedate=29 July 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210729185923/http://saharareporters.com/2021/04/27/kogi-governor-bello-flaunts-honorary-professorship-non-degeee-awarding-uk-school-non}}</ref> === Ebubo nrụrụ aka === ==== Ego nchekwa na imezigharị ọfịs ==== N'ime ụbọchị ole na ole mbụ ya dị ka Gọvanọ, Bello kwadoro mmefu nke ngụkọta nke nde 260 na ego nchekwa n'ọtụtụ ego. N'ụbọchị mbụ ya (Jenụwarị 27, 2016), onye odeakwụkwọ na-adịgide adịgide n'ụlọ gọọmentị Ilemona John rịọrọ nkwado maka mmefu nde 15 na ego nchekwa na Bello kwadoro ya ụbọchị abụọ ka e mesịrị; na Febụwarị 2, John rịọrọ ikike maka nde 20 ọzọ na ego nchekwa ma Bello kwadokwara ya n'otu ụbọchị ahụ. N'abalị atọ n'ọnwa Febụwarị, John rịọrọ nkwado ọzọ maka mmefu ego, na-arịọ maka nde 5 dịka ego nchekwa "agwụla" na Bello kwadoro ya n'otu ụbọchị ahụ. Ka e mesịrị na Febụwarị 3, John rịọrọ maka nde iri abụọ iji "juputa" ego ahụ ma Bello nyere nkwado ozugbo. N'ikpeazụ, na Febụwarị 8, John rịọrọ 100 nde ugboro abụọ na Bello na-akwado mmefu ego ahụ ozugbo ugboro abụọ ahụ. Bello kwadokwara ihe karịrị nde 148 maka ime ụlọ na imezigharị ọfịs Gọvanọ n'ụlọ gọọmentị. Na Febụwarị 1, 2016, John rịọrọ nkwado maka mmezigharị ahụ na Bello kwenyere ozugbo na mmefu ahụ. N'ọnwa na-esote, na Machị 4, John rịọrọ ọzọ nkwado maka mmefu ego, na-arịọ maka 48,593,250 iji kwụọ ụgwọ "maka ọrụ ndị ọzọ na mmezigharị / itinye ihe na mmezi nke ụlọ ọrụ gọvanọ na Kogi Government House". Nchịkwa Bello nyekwara Maj Global Construction Company nkwekọrịta ijeri 1.4 maka "Nmegharị na Nweghachi nke Ụlọ Ụlọ Gọọmentị;" na 2020, Maj Global Constructure Company Managing Director Michel Abboud kwuru na nchịkwa Bello akwụghị nde 726 n'agbanyeghị mmecha zuru ezu.<ref>{{Cite web|title=Kogi Governor Yahaya Bello Allegedly Refuses To Pay Contractor N726 Million After Renovation Of Government House|url=http://saharareporters.com/2020/11/09/kogi-governor-yahaya-bello-allegedly-refuses-pay-contractor-n726-million-after-renovation|work=[[Sahara Reporters]]|accessdate=30 July 2021}}</ref><ref>{{Cite web|title=Man Condemned To Suffering, Owed Over N1 Billion After Executing Projects For Yahaya Bello-led Kogi State Government|url=http://saharareporters.com/2020/11/18/man-condemned-suffering-owed-over-n1-billion-after-executing-projects-yahaya-bello-led|work=[[Sahara Reporters]]|accessdate=21 August 2021}}</ref> Kogi State Commissioner for Information Kingsley Fanwo kwuru na nnukwu mmefu ngwa ngwa dị mkpa n'ihi enweghị nchebe na Kogi State ebe nnukwu mmezigharị dị mkpa iji mee ka Ụlọ Gọọmentị bụrụ ebe obibi. Fanwo mechara kwuo, "ọchịchị Gọvanọ Yahaya Bello na-etinye aka na nkwekọrịta iji lụso nrụrụ aka ọgụ ma mee ka nghọta pụta ìhè na ọchịchị. "<ref>{{Cite web|author=Isine|first=Ibanga|title=Kogi Governor Squandered N260 Million Security Vote First Week In Office|url=https://www.icirnigeria.org/kogi-governor-squandered-n260-million-security-vote-first-week-in-office/|work=[[Premium Times]]|publisher=International Centre for Investigative Reporting|accessdate=20 July 2021}}</ref> N'afọ 2020, Fanwo gọnahụrụ na Kogi State ji Maj Global Construction Company ụgwọ ihe karịrị nde 100. ==== Nkwado mmefu ego ==== N'oge na-adịghị anya mgbe ọ banyere n'ọfịs gọvanọ na 2016, ndị otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị, Kogi in Action and Egalitarian Mission for Africa boro Bello na gọọmentị ya ebubo nrụrụ aka. Ndị otu ahụ kwuru na ha zitere EFCC ozi gbasara ihe a na-ekwu na ọ bụ ego a na-ewepụ na ihe akaebe nke nkwekọrịta nkwekọrịta nke gọọmentị Bello na 2016. Kogi na-ekwuchitere Action Majeed Abdullahi kwuru na o nyere EFCC nkọwa zuru ezu banyere enweghị uche nke gọvanọ na ndị nnọchi anya ya ma gosipụta nchegbu banyere ihe ụlọ ọrụ ahụ na-ekwu na ọ naghị eme.<ref>{{Cite web|title=EFCC ‘shielding’ Yahaya Bello over corruption allegations|url=https://www.thecable.ng/group-accuses-efcc-shielding-yahaya-bello|work=The Cable|accessdate=9 May 2021}}</ref> N'ọnwa Febụwarị 2021, nyocha nke mmefu ego steeti Kogi 2021 kpughere ọtụtụ ihe a kpọtụrụ aha COVID-19, nje Bello kwuru na ọ dịghị adị ma jụ ịlụ ọgụ na mgbochi. Ọ bụghị naanị na mmefu ego ahụ kwuru banyere COVID-19, o kenyere ọtụtụ ijeri naira maka usoro mgbochi COVID-19 dị iche iche site na "E-health COVID-19 nzaghachi" na "e-learning program (COVID-19 palliative for students in JSS 3 and SSS 3) " yana ijeri naia 9.7 e kenyere maka naanị "COVID-19." Fanwo emeghị arịrịọ maka ịza ajụjụ banyere mmefu ego dịka ụfọdụ boro gọọmentị Bello ebubo nrụrụ aka site na "COVID-19".<ref>{{Cite web|author=Princewill|first=Nimi|title=Gov. Bello allocates suspicious N9bn for COVID-19 while denying virus exists|url=https://gazettengr.com/gov-bello-allocates-suspicious-n9bn-for-covid-19-while-denying-virus-exists/|work=Peoples Gazette|accessdate=29 June 2021}}</ref> N'ozuzu, e kenyere ma ọ dịkarịa ala ijeri 16.8 iji kwado usoro mgbochi COVID-19.<ref name="Agric">{{Cite web|author=Olufemi|first=Alfred|title=Investigation: Kogi farmers excluded from billions of naira ‘spent’ on COVID-19 recovery|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/474447-investigation-kogi-farmers-excluded-from-billions-of-naira-spent-on-covid-19-recovery.html|work=[[Premium Times]]|accessdate=26 July 2021}}</ref> Nnyocha e mechara mee site na Premium Times gosiri na e kenyere ihe karịrị ijeri 2.6 maka mmemme mgbochi COVID metụtara ọrụ ugbo, Otú ọ dị, ndị ọrụ ugbo gbara ajụjụ ọnụ kwuru na gọọmentị steeti enyeghị ha enyemaka ọ bụla. Babaniyi Asorose, onye ọrụ ugbo na onye nhazi Lokoja nke All Farmers Association of Nigeria, kwuru na a kwụsịrị nkesa mkpụrụ na fatịlaịza [[Lokoja]] n'ụbọchị mgbe Minista Ọrụ Ugbo Sabo Nanono meghere atụmatụ nkesa Kogi State; e mechara wakpo ụlọ nkwakọba ihe niile n'etiti ngagharị iwe SARS End. Asorose, tinyere ndị ọrụ ugbo ndị ọzọ, gọnahụkwara ịnata nkwado gọọmentị steeti ọ bụla ma kwuo na ọtụtụ n'ime ihe ndị e kesara n'ezie bụ ndị e nyere "ndị ọrụ ugbo ndọrọ ndọrọ ọchịchị," na-enweghị ugbo n'ezie. Mgbe e tinyere ya na arịrịọ nnwere onwe nke ozi, Kọmishọna na-ahụ maka ọrụ ugbo David Apeh kwuru na enweghi enyemaka gọọmentị nyere ndị ọrụ ugbo n'ihi na ọ dịghị ego ọ bụla e mebiri emebi; mgbe onye nta akụkọ gwara ya na akụkọ ahụ gosipụtara na emefuola ego ahụ, Apeh tụgharịrị na-ekwu "ọ bụghị n'ọfịs nke m. " Kọmishọna na-ahụ maka ego bụ Asiru Idris, onye bịanyere aka na akụkọ ahụ, na Onye isi odeakwụkwọ mgbasa ozi Bello bụ Onogwu Mohammed azaghachighị arịrịọ maka ikwu okwu.<ref name="Agric" /> Ka e mesịrị na Febụwarị 2021, Anti-Corruption Network, otu Kogi nke boro Bello ebubo nrụrụ aka ọtụtụ ugboro gara aga, wepụtara akụkọ ọhụrụ na-ebo Bello ebu ebubo na ọ na-eme ka ọtụtụ ijeri naira na ego ọha na eze; nzukọ ahụ wee tinye akwụkwọ EFCC megide gọvanọ na 1 Machị. Dị ka onye bụbu Senator PDP Dino Melaye si kwuo, e zigakwara akwụkwọ mkpesa ahụ na Independent Corrupt Practices Commission, United States embassy, British High Commission, na Transparency International. Akụkọ ahụ kọwapụtara ụdị dị iche iche nke nrụrụ aka a na-ebo ebubo na 2016, 2017, 2018, na 2019 Kogi State Government Expenditures, gụnyere (ma ọ bụghị nanị) inye ndị na-abụghị ndị iwu kwadoro nkwekọrịta steeti, mmebi iwu n'inye nkwekọrịta, esemokwu nke mmasị n'inye kọntaktị, inye nkwekọrịta na-enweghị usoro kwesịrị ekwesị, na ịsa ego. Akụkọ ahụ kpaliri oku ọhụrụ maka nyocha EFCC na Bello, gụnyere site n'aka ndị otu Kogi na-emegide nrụrụ aka na [[Peoples Democratic Party]].<ref>{{Cite web|author=Joshua|first=Benneth|title=Civil Society Groups, PDP, Others Want Yahaya Bello Prosecuted Over Alleged Diversion of N300 Billion|url=https://thewhistler.ng/civil-society-groups-pdp-others-want-yahaya-bello-prosecuted-over-alleged-diversion-of-n300-billion/|work=The Whistler Nigeria|accessdate=10 May 2021}}</ref><ref>{{Cite web|author=Abolade|first=Lukman|title=Fraud allegation: Investigate Yahaya Bello now, PDP tells EFCC|url=https://www.icirnigeria.org/fraud-allegation-investigate-yahaya-bello-now-pdp-tells-efcc/|work=The International Centre for Investigative Reporting|accessdate=9 May 2021}}</ref> Gọọmentị Bello zaghachiri site n'ịkpọ ebubo ndị ahụ na-akpali ndọrọ ndọrọ ọchịchị ma na-azọrọ na PDP na-atụ egwu ọkwa Bello na-arịwanye elu.<ref>{{Cite web|author=Yakubu|first=Dirisu|title=N3.7bn Fraud Allegation: Probe Bello, PDP charges EFCC; act your usual comedy, Kogi replies|url=https://www.vanguardngr.com/2021/03/n3-7bn-fraud-allegation-probe-bello-pdp-charges-efcc-act-your-usual-comedy-kogi-replies/|work=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]|accessdate=9 May 2021}}</ref> N'abalị iri atọ n'ọnwa Machị, EFCC kwupụtara nyocha banyere ebubo aghụghọ nke Anti-Corruption Network.<ref>{{Cite web|author=Olubajo|first=Oyindamola|title=Yahaya Bello under investigation for fraud: EFCC|url=https://gazettengr.com/yahaya-bello-under-investigation-for-fraud-efcc/|work=Peoples Gazette|accessdate=9 May 2021}}</ref> Otú ọ dị, na Julaị 2021, Anti-Corruption Network kwuru na EFCC enwebeghị ọganihu na nyocha a mara ọkwa na Bello ma yie egwu ime ihe iwu ma ọ bụrụ na ụlọ ọrụ ahụ emeghị ihe ozugbo.<ref>{{Cite web|author=Nwosu|first=Annie|title=EFCC told to investigate alleged fraud charges against Gov Yahaya Bello|url=https://dailypost.ng/2021/07/22/efcc-told-to-investigate-alleged-fraud-charges-against-gov-yahaya-bello/|work=[[Daily Post (Nigeria)|Daily Post]]|accessdate=29 July 2021}}</ref> ==== Ngwá ọrụ na-eso COVID-19 ==== N'abalị iri abụọ na isii n'ọnwa Machị 2021, Premium Times kọrọ na gọọmentị Kogi Steeti emefuola ihe karịrị nde iri itoolu na ngwanrọ na-enyocha COVID nke na-efu naanị narị puku atọ. Akụkọ kpughere na n'agbanyeghị enweghị usoro mgbochi COVID nke gọọmentị Bello, ihe ndekọ ego gosipụtara na gọọmentị steeti zụtara otu afọ nke ngwanrọ nyocha ihe ize ndụ COVID-19 maka 90,720,000 na Machị 2020. Onye nta akụkọ na-eme ka ọ bụrụ onye ọrụ gọọmentị nke chọrọ ịmepụta ngwa yiri nke ahụ na steeti dị iche kpọtụrụ Telnet Technology Limited, ụlọ ọrụ teknụzụ nyere ọrụ Kogi, onye kwuru na ọrụ yiri nke ahụ ga-efu naanị 300,000 maka otu afọ. Fanwo kwuru na ọrụ ahụ na-efu ihe na-erughị otu nde naira mana ọ jụrụ ịkọwa ihe mere akụkọ ego steeti ji gosi ihe karịrị nde 90 ka a na-akwụ ụgwọ maka ọrụ ahụ.<ref>{{Cite web|author=Olufemi|first=Alfred|title=Investigation: Kogi govt spent N90 million on a N300,000 software|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/451147-investigation-kogi-govt-spent-n90-million-on-a-n300000-software.html|work=[[Premium Times]]|accessdate=10 May 2021}}</ref> Akụkọ Premium Times kpaliri ọbụna oku maka nyocha ọzọ, na Socio-Economic Rights and Accountability Project (SERAP) na-arịọ Onye isi ala Buhari ka ọ nye onye ọka iwu ukwu nke Federation na Minista Ikpe Abubakar Malami, SAN na ụlọ ọrụ ndị na-emegide nrụrụ aka kwesịrị ekwesị iji nyochaa ojiji na-ezighị ezi nke onyinye N4.5 ijeri, mgbazinye ego na nkwado gọọmentị Kogi State nwetara site na Gọọmentị etiti, gụnyere N90,720,000 a kọrọ na ha jiri ngwanrọ nyochaa ikpe COVID-19 na steeti ahụ.<ref>{{Cite web|title=SERAP demands probe of Kogi’s inflated N90 million software, other COVID-19 expenditure|url=https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/451714-serap-demands-probe-of-kogis-inflated-n90-million-software-other-covid-19-expenditure.html|work=[[Premium Times]]|accessdate=10 May 2021}}</ref> ==== Akụkọ "Kogi State Salary Bailout" ==== N'abalị iri atọ na otu n'ọnwa Ọgọstụ n'afọ 2021, Ngalaba Lagos nke Ụlọikpe Kasị Elu nke Federal kwụsịrị "Kogi State Salary Bailout" Sterling Bank mgbe etinyechara akwụkwọ site na EFCC. Nkwupụta nke kọmitii ahụ kwuru na ọ nwere "ihe ọmụma a pụrụ ịtụkwasị obi na nke a na-ahụ anya" na e ji ijeri 20 mejupụta akaụntụ ahụ n'ụzọ iwu na-akwadoghị site na akaụntụ mgbazinye ego gọọmentị steeti na 25 Julaị 2019 ma e jighị ya kwụọ ụgwọ ọrụ ndị ọrụ gọọmentị. Dị ka EFCC si kwuo, n'ime afọ abụọ dị n'etiti mmalite akaụntụ na ụbọchị ụlọ ikpe, e wepụrụ 666,666,666.64 na akaụntụ ahụ na kọmitii ahụ na-azọrọ na ha na-anwa ịchọta ego ndị ahụ n'ihi na "ejighị ha maka ịkwụ ụgwọ ụgwọ". Ọkàikpe Tijjani Ringim, onye kwadoro arịrịọ nke kọmitii ahụ iji mechie akaụntụ ahụ, kwuru na nkwụsị ahụ ga-anọgide ruo 1 Disemba na-echere nyocha EFCC na ikpe ikpe nwere ike.<ref>{{Cite web|title=N20bn Bailout Loan: Court freezes Kogi govt’s account|url=https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/482328-n20bn-bailout-loan-court-freezes-kogi-govts-account.html|work=[[Premium Times]]|accessdate=9 September 2021}}</ref> Na nzaghachi, Sterling kwuru na Kogi State enweghị akaụntụ a kapịrị ọnụ na ụlọ akụ ha ma kwuo na akaụntụ ahụ EFCC kwuru bụ nọmba dị n'ime ụlọ ụlọ akụ ahụ na-eji jikwaa akaụntụ Kogi State; Otú ọ dị, Sterling kwetara na enwere akaụntụ a kapịtara ọnụ nke ụlọ akụ ahụ anaghị arụ ọrụ. Gọọmentị Bello haziri nzukọ ndị nta akụkọ ebe Fanwo kwukwara na gọọmentị steeti enweghị akaụntụ ọ bụla na Sterling Bank nakwa na akaụntụ gọọmentị atọ dị na Sterling bank nwere naanị nde 46. Fanwo bokwara EFCC ebubo na ọ na-eduhie ndị ọka ikpe na ọha na eze tupu ọ yie egwu ịgba ndị ọrụ na ndị mgbasa ozi akwụkwọ maka ịkọ akụkọ banyere usoro ụlọ ikpe.<ref>{{Cite web|author=Adenekan|first=Samson|title=N20 Billion Bailout Loan: Kogi govt fumes, threatens to sue EFCC for maligning Gov Bello|url=https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/482676-n20-billion-bailout-loan-kogi-govt-fumes-threatens-to-sue-efcc-for-maligning-gov-bello.html|work=[[Premium Times]]|accessdate=9 September 2021}}</ref> Bello n'onwe ya gọnahụ ebubo ahụ, na-akpọ ikpe ahụ "nkwupụta ụgha nke eziokwu" yana na-azọrọ na ọ nweghị akaụntụ steeti Kogi kwụsịtụrụ nakwa na "ndị ọrụ EFCC" nwere ike iduhie ndị ọrụ ahụ.<ref>{{Cite web|title=Bawa’s EFCC peddling lies about Kogi N20 billion scandal: Gov. Bello|url=https://gazettengr.com/bawas-efcc-peddling-lies-about-kogi-n20-billion-scandal-gov-bello/|work=[[Peoples Gazette]]|accessdate=9 September 2021}}</ref><ref>{{Cite web|title=Yahaya Bello vows never to 'touch one kobo' belonging to Kogi|url=https://www.pulse.ng/news/local/yahaya-bello-vows-never-to-touch-one-kobo-belonging-to-kogi/6e29bep|work=Pulse Nigeria|accessdate=9 September 2021|archivedate=9 September 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210909122613/https://www.pulse.ng/news/local/yahaya-bello-vows-never-to-touch-one-kobo-belonging-to-kogi/6e29bep}}</ref> EFCC gwara gọọmentị steeti Kogi ka ha gaa n'ụlọ ikpe ma ọ bụrụ na ha agbagha nchọpụta ha. Ka ọ dị ugbu a, onye na-ahụ maka ihe ndị ruuru mmadụ Deji Adeyanju kwuru na Bello "kwesịrị ịnọ n'ụlọ mkpọrọ ruo mgbe ebighị ebi" n'ihi nrụrụ aka na Septemba 2021, ndị omeiwu atọ niile nke Kogi (Smart Adeyemi, Jibrin Isah, na Yakubu Oseni - niile APC) zutere Onye isi oche EFCC Abdulrasheed Bawa iji kwado ikpe Bello.<ref>{{Cite web|title=Kogi Governor, Yahaya Bello Should Be In Jail Forever Over Exposed N20Billion Bailout Fraud—Activist, Deji Adeyanju|url=http://saharareporters.com/2021/09/02/kogi-governor-yahaya-bello-should-be-jail-forever-over-exposed-n20billion-bailout-fraud|work=[[Sahara Reporters]]|accessdate=9 September 2021}}</ref><ref>{{Cite web|author=Alli|first=Yusuf|title=N20b probe: EFCC forges ahead as Kogi Senators meet Bawa|url=https://thenationonlineng.net/n20b-probe-efcc-forges-ahead-as-kogi-senators-meet-bawa/|work=The Nation|accessdate=23 September 2021}}</ref> Bawa jụrụ ikpe ndị omeiwu ahụ mgbe ọ kọwapụtara ihe mere EFCC ji ghara ilekwasị anya na Kogi; ndị nyocha kwuru na ikpe ahụ nwere ike ịbụ ule kachasị ukwuu maka Bawa kemgbe nhọpụta ya na Febụwarị 2021.<ref>{{Cite web|title=Between Bello and Bawa: Who Blinks First?|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2021/09/07/between-bello-and-bawa-who-blinks-first/|work=[[ThisDay]]|accessdate=9 September 2021}}</ref> N'ọnwa Nọvemba 2021, Central Bank nke Naịjirịa kwetara na ọ natara ego enyemaka ụgwọ ọnwa nke Kogi State nke ihe dị ka ijeri 19.3 mgbe EFCC nwetaghachiri ego ahụ.<ref>{{Cite web|author=Sanni|first=Kunle|title=CBN has received N19.3 billion Kogi salary bailout funds – EFCC|url=https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/496338-cbn-has-received-n19-3-billion-kogi-salary-bailout-funds-efcc.html|work=[[Premium Times]]|accessdate=26 November 2021}}</ref> Fanwo gọnahụrụ ọzọ na ego ahụ bụ nke Gọọmentị Steeti Kogi, na-akpọ akụkọ EFCC "ajọ, ụgha na ndọrọ ndọrọ ọchịchị".<ref>{{Cite web|title=Bailout Fund Scandal: Kogi govt denies ownership of returned N19.3 billion, demands apology from EFCC|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/496599-bailout-fund-scandal-kogi-govt-denies-ownership-of-returned-n19-3-billion-demands-apology-from-efcc.html|work=[[Premium Times]]|accessdate=26 November 2021}}</ref> N'abalị iri na abụọ n'ọnwa Disemba, Gọọmentị Kogi Steeti gbara EFCC akwụkwọ maka mmebi nke ijeri 35 maka nkwupụta nke kọmitii ahụ na okwu ahụ.<ref>{{Cite web|author=Olubajo|first=Oyindamola|title=N19.3 Billion Bailout: Kogi sues EFCC, demands N35 billion damages|url=https://gazettengr.com/n19-3-billion-bailout-kogi-sues-efcc-demands-n35-billion-damages/|work=[[Peoples Gazette]]|accessdate=13 December 2021}}</ref> == Onyinye na nkwanye ùgwù == * Onye na-ebu oriọna nchebe<ref>{{Cite web|date=2021-05-31|title=NUJ honours Yahaya Bello with Torchbearer of Security Award|url=https://thisnigeria.com/nuj-honours-yahaya-bello-with-torchbearer-of-security-award/|accessdate=2021-10-03|work=ThisNigeria|language=en-GB}}</ref> * Gọvanọ Sun nke Afọ (Daily Sun)<ref>{{Cite web|date=2021-09-16|title=Yahaya Bello’s Governor of the year award, a well-deserved honor - Mayaki|url=https://www.vanguardngr.com/2021/09/yahaya-bellos-governor-of-the-year-award-a-well-deserved-honor-mayaki/|accessdate=2021-10-03|work=Vanguard News|language=en-US}}</ref> * Gender Equality Award (National council of women Societies)<ref>{{Cite web|date=2021-01-11|title=Yahaya Bello bags gender equality award|url=https://guardian.ng/news/yahaya-bello-bags-gender-equality-award/|accessdate=2021-10-03|work=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US}}</ref> * Ihe nrite ihe nlereanya NUJ (Nigerian Union of journalists)<ref>{{Cite web|date=2021-05-20|title=NUJ presents role model award to Yahaya Bello|url=https://punchng.com/nuj-presents-role-model-award-to-yahaya-bello/|accessdate=2021-10-03|work=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref> * Ihe ngosi nke ihe nrite nchekwa (Association of people in Diaspora)<ref>{{Cite web|date=2021-05-30|title=Yahaya Bello bags "icon on security" award - Precise Post|url=https://precisepost.ng/yahaya-bello-bags-icon-on-security-award/|accessdate=2021-10-03|language=en-US|archivedate=2021-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211003135902/https://precisepost.ng/yahaya-bello-bags-icon-on-security-award/}}</ref> * Onye nchebe nke afọ (Ụlọ akwụkwọ nke Nchebe na Ọmụmụ Atụmatụ)<ref>{{Cite web|date=2021-04-12|title=Bogoro, Yahaya, Others Receive ISSS Security Personality Awards|url=https://aljazirahnews.com/bogoro-yahaya-others-receive-isss-security-personality-awards/|accessdate=2021-10-03|work=aljazirahnews|language=en-US|archivedate=2022-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220612064649/https://aljazirahnews.com/bogoro-yahaya-others-receive-isss-security-personality-awards/}}</ref> * Ihe nrite Hero of Women Inclusion Award (National Association of Women Entrepreneurs)<ref>{{Cite web|date=2021-10-25|title=Yahaya Bello wins Hero of Women Inclusion award|url=https://www.pulse.ng/news/politics/yahaya-bello-wins-hero-of-women-inclusion-award/qx7x4yj|accessdate=2021-11-04|work=Pulse Nigeria|language=en}}</ref> * ICAN's Novel Accountability Index Award (The Institute of Chartered Accountants of Nigeria)<ref>{{Cite web|date=2021-10-15|title=ICAN lauds improvement in Kogi’s accountability index|url=https://thenationonlineng.net/ican-lauds-improvement-in-kogis-accountability-index/|accessdate=2021-11-04|work=The Nation Newspaper|language=en-US}}</ref> * Onyinye Onye isi ala maka Nlekọta Nchebe.<ref>{{Cite web|date=2022-10-20|title=Bello Bags Presidential Award for security Management|url=https://www.enduringnews.com.ng/bello-bags-presidential-award-for-security-management/|accessdate=2022-10-20|work=Enduringnews company|language=en-US|archivedate=2022-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221023124457/https://www.enduringnews.com.ng/bello-bags-presidential-award-for-security-management/}}</ref> == Hụkwa == * Ndepụta nke ndị Gọvanọ nke Kogi Steeti == Ihe odide == <references group="" responsive="1"></references> [[Òtù:Mmadụ ndi di ndụ]] [[Òtù:Pages with unreviewed translations]] 4lfok7w139h12ofyl5t1r89p5dspqw6 Victoria Herrmann 0 25817 705753 205593 2026-08-26T19:10:40Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705753 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Victoria Herrmann''' bụ ónyé America na-ahụ màkà ọdịdị ala na onye na-ahụkarị mgbanwe ihu igwe. Ọ bụ ónyé isi nchịkwa nke The Arctic Institute, ónyé nchọpụta National Geographic, na ónyé enyemaka prọfesọ nyocha na Mahadum Georgetown nke Walsh School of Foreign Service, ébé nyocha ya na-elekwasị ányà na mmekorita Arctic na ndọrọ ndọrọ ọchịchị na mgbanwe mgbanwe ihu igwe na US na US Territories.<ref name="thearcticinstitute.org">{{Cite web|title=Dr. Victoria Herrmann President & Managing Director|url=https://www.thearcticinstitute.org/experts/victoria-herrmann/|accessdate=2021-08-25|work=The Arctic Institute|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|author=@NatGeoUK|date=2017-11-27|title=Victoria Herrmann, Coastal Communities Explorer|url=https://www.nationalgeographic.co.uk/environment-and-conservation/2017/11/victoria-herrmann-coastal-communities-explorer|accessdate=2021-08-25|work=National Geographic|language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web|title=Victoria Herrmann|url=https://isim.georgetown.edu/profile/victoria-herrmann/|accessdate=2021-08-25|work=ISIM|language=en-US}}</ref> Herrmann bụkwa ónyé American Association for the Advancement of Science (AAAS) IF/THEN Ambassador ma na-arụ ọrụ iji nyé ụmụ agbọghọ na ụmụ nwanyị ike na STEM.<ref name=":0">{{Cite web|title=#IfThenSheCan – The Exhibit|url=https://ifthenexhibit.org/|accessdate=2021-08-25|work=ifthenexhibit.org|language=en}}</ref> A na-akpọ ya áhà na Forbes 30 Under 30 list, National Trust for Historic Preservation 40 under 40 list, a North American Young Leader by Friends of Europe, otu n'ime otu narị Most Influential People in Climate Policy world by Apolitical, na dị ka akụkụ nke "CAFE 100 ː extraordinary change-emers who are take action to dozie ụfọdụ n'ime nsogbu ndị kachasị mkpà na America na gburu-gburu ụwa" site n'aka ónyé ọka iwu US Preet Bharara.<ref>{{Cite web|title=Victoria Herrmann|url=https://www.forbes.com/profile/victoria-herrmann/|accessdate=2021-08-25|work=Forbes|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=40 Under 40: People #SavingPlaces {{!}} National Trust for Historic Preservation|url=https://savingplaces.org/40-under-40-people|accessdate=2021-08-25|work=savingplaces.org|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|author=EPIC|title=European Young Leaders|url=https://www.friendsofeurope.org/initiatives/european-young-leaders/|accessdate=2021-08-25|work=Friends of Europe|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=The World's 100 Most Influential People In Climate Policy|url=https://apolitical.co/lists/most-influential-climate-100/|accessdate=2021-08-25|work=Apolitical}}</ref><ref>[[Preet Bharara]] (April 24, 2018). "[https://web.archive.org/web/20190328104631/https://www.cafe.com/2018-cafe-100/ CAFE 100 2018]". ''[[CAFE.com]]''. Archived from the original on March 28, 2019. Retrieved April 26, 2018.</ref> == Ndụ na agụmakwụkwọ == A mụrụ ya na Paramus, [[Nú Jezị|New Jersey]], Herrmann nwèrè mmasị n'ihe gbasara gburu-gburu ébé obibi.<ref name=":1">{{Cite web|title=Meet Victoria Herrmann{{!}} She Can STEM. So Can You.|url=https://shecanstem.com/stories/victoria-herrmann|accessdate=2021-08-25|work=She Can Stem|language=en|archivedate=2021-08-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210820063646/https://shecanstem.com/stories/victoria-herrmann}}</ref> A zụlitere ya dị ka ónyé Juu ma kwuo na nné na nnà ya ochie bụ ndị lanarịrị Oké Mgbukpọ ahụ dị ka ihe kpaliri nyocha ya na nkwado ya na mmetụta nke mgbanwe ihu igwe na obodo [[Judaism|ndị]] na-enweghị ikike.<ref>{{Cite web|author=Goldrich|first=Lois|title=Activist helps indigenous communities adapt to changing climate|url=https://jewishstandard.timesofisrael.com/activist-helps-indigenous-communities-adapt-to-changing-climate/|accessdate=2021-08-25|work=jewishstandard.timesofisrael.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-04-21|title=Seeking Climate Change Solutions―in the Arctic and Beyond|url=https://www2.lehigh.edu/news/sustainability/seeking-climate-change-solutions-in-the-arctic-and-beyond|accessdate=2021-08-25|work=Lehigh University|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=AAAS IF/THEN Ambassador Victoria Herrmann on the Human Dimension of Climate Research {{!}} American Association for the Advancement of Science|url=https://www.aaas.org/membership/member-spotlight/aaas-ifthen-ambassador-victoria-herrmann-human-dimension-climate|accessdate=2021-08-25|work=www.aaas.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-01-21|title=S2 E4: Climate Displacement and Cultural Resilience|url=https://material-memory.clir.org/s2-e4-climate-displacement-and-cultural-resilience/|accessdate=2021-08-25|work=Material Memory|language=en-US}}</ref> Ọ gara Paramus High School.<ref>Vartanian, Lisa. [https://web.archive.org/web/20230609090629/https://www.njsba.org/news-publications/school-leader/january-february-2020-vol-50-no-4/a-commitment-to-arts-education/ "A Commitment to Arts Education; How the Paramus school district built a first-class arts program for its students"], New Jersey School Boards Association. Accessed August 30, 2021. "The 'why' of arts education is embodied by Dr. Victoria Herrmann, a Paramus High School alumna. Herrmann, 29, is currently the president and managing director of The Arctic Institute, a nonprofit that promotes research into the complex issues facing the Arctic."</ref> N'afọ 2012, ọ gụsịrị B.A. na International Relations and Art History na Mahadum Lehigh ma mesịa nyé ya otu afọ Junior Fellowship na Carnegie Endowment for International Peace na Washington, DC, ébé ọ rụrụ ọrụ na njem na-adịgide adịgide na iwu ihu igwe n'obodo ukwu.<ref>{{Cite web|title=Victoria Herrmann|url=https://carnegieendowment.org/2018/01/04/victoria-herrmann-pub-75164|accessdate=2021-08-25|work=Carnegie Endowment for International Peace|language=en|archivedate=2023-05-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230510113130/https://carnegieendowment.org/2018/01/04/victoria-herrmann-pub-75164}}</ref> Herrmann kwagara Canada na 2013 dị ka Fulbrightgrantee, na-emecha MA na International Affairs na Mahadum Carleton Norman Paterson School of International Affairs.<ref>{{Cite web|title=Home|url=https://www.fulbright.ca/|accessdate=2021-08-25|work=Fulbright Canada|language=en}}</ref> N'afọ 2014, e nyèrè ya Gates Cambridge Scholarship maka ọmụmụ doctoral na Scott Polar Research Institute. N'afọ 2017, e nyèrè Herrmann onyinye Bill Gates Sr. maka mkpebi imeziwanye ndụ ndị ọzọ, n'afọ 2019 natara PhD ya na Mahadum Cambridge.<ref>{{Cite web|date=2017-05-04|title=Two scholars share Bill Gates Sr. Award {{!}} Gates Cambridge|url=https://www.gatescambridge.org/about/news/two-scholars-share-bill-gates-sr-award/|accessdate=2021-08-25|work=Gates Cambridge -|language=EN}}</ref> N'afọ ikpeazụ nke PhD ya, Herrmann nọrọ ọnwa atọ na National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine dị ka ónyé otu na mmemme Christine Mirzayan Science and Technology Policy Fellowship.<ref>{{Cite web|title=Christine Mirzayan Science and Technology Policy Graduate Fellows 2018 Biographical Sketches|url=https://webassets.nationalacademies.org/mirzayan/mirzayan-biosketch-2018.pdf}}</ref> == Iwu Arctic na nyocha nke mbata == Herrmann sonyeere The Arctic Institute n'afọ 2015, na 2016 ọ ghọrọ ónyé isi oche na ónyé isi nchịkwa.<ref name="thearcticinstitute.org"/> Ọ na-eduzi atụmatụ atụmatụ iji mezuo ebumnuche ya iji mee ka iwu màkà ezi omume, na-adịgide adịgide, na [[Arktik|Arctic]] dị nchebe. Herrmann na-ahụ màkà mmejuputa mmekọrịta nyocha zuru ụwa ọnụ ma na-elekọta otu ìgwè gafee North America na Europe. N'okpuru ógè Herrmanns, The Arctic Institute anọgidewo na-ahọrọ dị ka ébé kachasị elu-iri asaa na ise na-eche echiche site na Mahadum nke [[Pensílvéníyạ|Pennsylvania]] Think Tanks<ref>{{Cite web|title=Global Go To Think Tank Index|url=https://www.gotothinktank.com/global-goto-think-tank-index|accessdate=2021-08-25|work=Think Tanks and Civil Societies Program|language=en-US|archivedate=2019-03-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190322130224/https://www.gotothinktank.com/global-goto-think-tank-index}}</ref> and Civil Societies Program ma bụrụ nke Prospect Magazine depụtara dị ka US Energy and Environment Think Tank kacha mma.<ref>{{Cite web|date=January 2017|title=Think Tank Awards 2016: the winners|url=http://www.prospectmagazine.co.uk/features/think-tank-awards-2016-the-winners|accessdate=2023-04-26|archivedate=2018-01-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180114020403/http://www.prospectmagazine.co.uk/features/think-tank-awards-2016-the-winners}}</ref> == Nkwurịta okwu mgbanwe ihu igwe == Herrmann na-arụ ọrụ ma dị ka onye nkwurịta okwu sayensị màkà ndị na-ege ntị ọha na eze ma dị ka ọkà mmụta nyocha agụmakwụkwọ na-amụ nkwurịta Ókwú mgbanwe ihu igwe. O bipụtara ihe karịrị akụkọ irí abụọ nke akwụkwọ akụkọ na isi akwụkwọ agụmakwụkwọ.<ref>{{Cite web|title=Victoria Herrmann PhD|url=https://scholar.google.com/citations?user=ZZTk7QsAAAAJ&hl=en|accessdate=2021-08-25|work=scholar.google.com}}</ref> Nnyocha ya na-elekwasị ányà n'otú ihe oyiyi eji eme ihe na mgbasa ozi ọha na eze si ewulite ụkpụrụ, njirimara, na echiche nke ike banyéré mgbanwe mgbanwe ihu igwe, obodo ndị na-adịghị ike, na iwu Arctic. Herrmann ekwuola na agụmakwụkwọ mgbanwe ihu igwe nwèrè ike ma kwesịkwa ịkọwa ihe doro ányà, na otu omume nwere ike isi mee ka agụmakwụkwọ baa ọgaranya. N'ịtụle nyocha ya na mahadum, ọ gbara ndị nchọpụta ndị ọzọ ume ịchọta olu ọha na eze ha ma tụlee mkpà ịkọ akụkọ dị ịkwalite mgbanwe ihu igwe.<ref>{{Cite web|title=Victoria Herrmann, Climate Change Expert by Sandi Klein's Conversations with Creative Women|url=https://www.podchaser.com/podcasts/sandi-kleins-conversations-wit-82331/episodes/victoria-herrmann-climate-chan-16851613|accessdate=2021-08-25|work=Podchaser|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=A Conversation with Victoria Herrmann: Activism and Storytelling in a Warming World|url=http://www.historicalclimatology.com/6/post/2019/12/a-conversation-with-victoria-herrmann-activism-and-storytelling-in-a-warming-world.html|accessdate=2021-08-25|work=HISTORICALCLIMATOLOGY.COM|language=en|archivedate=2023-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230422210259/https://www.historicalclimatology.com/6/post/2019/12/a-conversation-with-victoria-herrmann-activism-and-storytelling-in-a-warming-world.html}}</ref><ref>{{Cite web|title=Rising Tides – A National Geographic Explorer’s Adaptation Journey with Dr. Victoria Herrmann|url=https://www.americaadapts.org/episodes/2021/4/26/rising-tides-a-national-geographic-explorers-adaptation-journey-with-dr-victoria-herrmann|accessdate=2021-08-25|work=AMERICA ADAPTS|language=en-US}}</ref> Ọ na-edekarị édémédé echiche banyéré mgbanwe ihu igwe na iwu Arctic maka ''The Guardian'', Scientific American, na CNN.<ref>{{Cite web|title=Victoria Herrmann|url=https://www.theguardian.com/profile/victoria-herrmann|accessdate=2021-08-25|work=The Guardian|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Stories by Victoria Herrmann|url=https://www.scientificamerican.com/victoria-herrmann/|accessdate=2021-08-25|work=Scientific American|language=en|archivedate=2023-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230418032200/https://www.scientificamerican.com/victoria-herrmann/}}</ref><ref>{{Cite web|author=Herrmann|first=By Victoria|date=2019-05-10|title=In the Arctic, America is its own worst enemy|url=https://www.cnn.com/2019/05/10/opinions/victoria-herrmann-arctic-america-is-its-own-worst-enemy/index.html|accessdate=2021-08-25|work=CNN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|author=Herrmann|first=Victoria|title=Opinion: Trump's ruinous parting shot at the Arctic National Wildlife Refuge|url=https://www.cnn.com/2020/11/17/opinions/trump-ruining-arctic-wildlife-refuge-herrmann/index.html|accessdate=2021-08-25|work=CNN}}</ref> Herrmann na-apụta mgbè mgbè dị ka ọkachamara na akụkọ, gụnyere NPR[[s Science Friday, On Point, All Things Considered, na Weekend Edition; ABC News; na BBC, n'etiti ndị ọzọ.<ref>{{Cite web|title=Victoria Herrmann|url=https://www.sciencefriday.com/person/victoria-herrmann/|accessdate=2021-08-25|work=Science Friday|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Going After The Arctic|url=https://www.wbur.org/onpoint/2015/09/01/competition-for-resources-in-the-arctic|accessdate=2021-08-25|work=www.wbur.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Oil Spill From Russian Nickel Mine Is Moving Toward The Arctic Ocean|url=https://www.npr.org/2020/06/16/878852931/the-oil-spill-from-russian-nickel-mine-is-moving-towards-the-arctic-ocean|accessdate=2021-08-25|work=NPR.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Blinken To Head North On Arctic Trip|url=https://www.npr.org/2021/05/15/997105721/blinken-to-head-north-on-arctic-trip|accessdate=2021-08-25|work=NPR.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|author=Miracle|first=Veronica|date=2020-03-20|title=Climate researchers report an unintended side effect of coronavirus as residents remain home|url=https://abc7.com/6029104/|accessdate=2021-08-25|work=ABC7 Los Angeles|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Video: Trump calls US a 'world leader' on environmental issues|url=https://abcnews.go.com/US/video/trump-calls-us-world-leader-environmental-issues-64205201|accessdate=2021-08-25|work=ABC News|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=BBC Radio Scotland - Good Morning Scotland, 11/05/2019, China’s Reach|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p0794nd9|accessdate=2021-08-25|work=BBC|language=en-GB}}</ref> N'afọ 2019, a kpọrọ Herrmann American Association for the Advancement of Science (AAAS) IF/THEN Ambassador, ọ bụkwa ónyé na-akwado ịhụ ụmụ nwanyị n'anya na nyocha mgbanwe ihu igwe na ụmụ agbọghọ na-etinye aka na [[STIM|STEM]].<ref name=":0"/><ref>{{Cite web|date=2019-04-22|title=Climate Change Will Disproportionately Affect Women, and Women Scientists Are Sounding the Alarm|url=https://www.glamour.com/story/climate-change-will-disproportionately-affect-women-gender-bias|accessdate=2021-08-25|work=Glamour|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-01-15|title=Women Are America's Climate Change Champions|url=https://www.thearcticinstitute.org/women-americas-climate-change-champions/|accessdate=2021-08-25|work=The Arctic Institute|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=Why is it so important for girls to see women in STEM Careers?|url=https://boostcafe.org/important-girls-see-women-stem-careers/|accessdate=2021-08-25|work=BOOST Cafe|language=en-US}}</ref> E gosipụtara Herrmann dị ka ihe nlereanya màkà ụmụ agbọghọ na STEM site na National Children's Museum the Ad Council o She Can STEM campaign.<ref>{{Cite web|title=Innovation Sandbox|url=https://nationalchildrensmuseum.org/explore/exhibits/innovation-sandbox/|accessdate=2021-08-25|work=National Children's Museum|language=en-US|archivedate=2023-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230422210304/https://nationalchildrensmuseum.org/explore/exhibits/innovation-sandbox/}}</ref><ref>{{Cite web|title=Experience Virtual Field Trips at National Children's Museum|url=https://nationalchildrensmuseum.org/virtual-field-trips/|accessdate=2021-08-25|work=National Children's Museum|language=en-US}}</ref><ref name=":1"/> == Akwụkwọ ndị a họọrọ == === Akụkọ ndị a na-ebipụta na akwụkwọ akụkọ === * 2020 Herrmann, V. “Strategic Communications of the Arctic Council: 20 Years of Circumpolar Imaging.” Journal of Strategic Communications. <nowiki>https://doi.org/10.1007/s10767-020-09384-2</nowiki> * 2020 Marchman, P., Siders, A.R., Leilani Main, Kelly, Herrmann, V., Butler, Debra. “Planning Relocation in Response to Climate Change: Multi-Faceted Adaptations.” Planning Theory and Practice. * 2020 Raspotnik, A, Groenning, R., and Herrmann, V. “A Tale of Three Cities: The Concept of Smart Cities for the Arctic.” Polar Geography. Accepted. * 2019 Herrmann, V. “The Birth of Petroleum Path Dependence: Oil Narratives and Development in the North.” American Review of Canadian Studies, 49:2, 301-331, [[Digital object identifier|DOI]]: 10.1080/02722011.2019.1634309. * 2019 Herrmann, V. “Rural Ruins in America’s Climate Change Story: Photojournalism, Perception, and Agency in Shishmaref, Alaska.” Annals of the American Association of Geographers, 109:3, 857-874, DOI: 10.1080/24694452.2018.1525272. * 2017 Herrmann, V. “Arctic Indigenous Societal Security at COP21: The Divergence of Security Discourse and Instruments in Climate Negotiations.” POLITIK, 20:3, 65-82, DOI: <nowiki>https://doi.org/10.7146/politik.v20i3.97174</nowiki>. * 2017 Herrmann, V. “Culture on the Move: Towards an Inclusive Framework for Cultural Heritage Considerations in Climate-Related Migration, Displacement and Relocation Policies.” Archaeological Review from Cambridge, 32 (2), 182-196. DOI: <nowiki>https://doi.org/10.17863/CAM.23647</nowiki>. * 2017 Herrmann, V. “America’s First Climate Change Refugees: Victimization and Empowerment in Journalistic Storytelling.” Energy Research and Social Science Journal, 31, 205-214. DOI: <nowiki>https://doi.org/10.1016/j.erss.2017.05.033</nowiki>. * 2016 Herrmann, V. “Investing in Community: Conceptualizing Inclusive School Design for America’s Arctic.” Polar Geography, 39:4, 239-257, DOI: 10.1080/1088937X.2016.1239280. * 2016 McCorristine, S. and Herrmann, V. “The ‘Old Arctics’: Notices of Franklin Search Expedition Veterans in British Press: 1876-1934.” Polar Record, 39:4, 215-229, DOI: <nowiki>https://doi.org/10.1017/S0032247415000728</nowiki>. * 2016 Herrmann, V. “The Cold War of Global Warming: Recycled Visual Narratives from the Top of the World.” Polar Geography, 38:4, 289-305, DOI: 10.1080/1088937X.2015.1117532. * 2015 Herrmann, V. “Climate Change, Arctic Aesthetics, and Indigenous Agency in the Age of the Anthropocene.” The Yearbook of Polar Law, 7:1, 375-409, DOI: <nowiki>https://doi.org/10.1163/2211-6427_015</nowiki>. == Edensibia == {{Reflist}} [[Òtù:Mmadụ ndi di ndụ]] 6i8w40keg4jwetrx27bunfoaritbwa0 Adewale Sunday Amusan 0 30881 705776 136908 2026-08-27T09:15:02Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705776 wikitext text/x-wiki   {{Databox}} '''Adewale Sunday Amusan''' (amụrụ na 12 June 1989 na [[Makurdi]]) bụ [[Ndị Naijiria|onye Naijiria]] na-agba bọọlụ nke na-agbachitere ndị otu Naijiria Wikki Tourists F.C. Ọ gbara [[Footbọl|bọọlụ]] na Slovenia, Romania na North Macedonia.<ref>{{Cite web|url=https://www.zurnal24.si/sport/nogomet/amusan-slovenci-ste-prevec-zaprti-31982|title=Amusan: Slovenci ste preveč zaprti|author=Kos|first=Klemen|date=18 September 2009|work=zurnal24.si|language=Slovenian}}</ref> == Ọrụ == Amusan malitere ọrụ ya na ndị otu Naijiria Lobi Stars FC, wee sonye n'akụkụ Slovenia FC Koper na 2 Septemba 2007 na mbinye ego maka 140.000 €, laghachi na Lobi Stars ka ọnwa 18 gasịrị. Ọ bịanyere aka na 7 February 2009 na Romanian FC Unirea Urziceni, na mbinye ego sitere na Lobi Stars, na-egwu egwuregwu mbụ ya maka ndị otu ọhụrụ ya na enyi na enyi megide FC Shakhtar Donetsk na 25 January 2009 wee laghachi na Lobi Stars na July 2009. Ọ bịanyere aka na ya. n'oge okpomọkụ 2010 maka Macedonian First League akụkụ FK Rabotnički tupu ịkwaga n'akụkụ Nigeria Wikki Tourists FC. na Mee 2012. == Ihe odide == <references /> == Ebe ndị ọzọ e si nweta ya == * [https://web.archive.org/web/20160303194125/http://www.prvaliga.si/klubi/mostvo/igralec.asp?id_sezone=2010&tip=2&id=&idi=81806 Profaịlụ na stats] si Slovenia na PrvaLiga (n'asụsụ Slovene) [[Òtù:Mmadụ ndi di ndụ]] 4451z3t1qpw2i2ilp7qmbnaz0s4ajsu Three Thieves 0 31661 705741 176143 2026-08-26T15:27:31Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705741 wikitext text/x-wiki {{Databox}}   Three Thieves bụ ihe nkiri na-atọ ọchị na Naijiria nke 2019 nke Udoka Oyeka duziri, nke Egbemawei Sammy, Abba Makama na Africa Ukoh dere nke Trino Motion Pictures mepụtara. Ndị ohi atọ na-atọ ọchị na Naijiria Udoka Oyeka<ref>{{Cite web|url=https://guardian.ng/art/in-search-of-three-thieves/|title=In search of three thieves|work=Guardian|accessdate=2020-01-13|archivedate=2019-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191002063102/https://guardian.ng/art/in-search-of-three-thieves/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vanguardngr.com/2019/09/three-thieves-movie-comedy-on-not-how-to-be-criminals/|title=Three Thieves movie: Comedy on not how to be criminals|work=Vanguard|accessdate=2020-01-13}}</ref> A tọhapụrụ ya na Cinemas na Ọktoba 4. == Atụmatụ == N'ihi ikpe nke njirimara na-ezighi ezi, a na-etinye ndị enyi atọ na-enweghị afọ ojuju ka ha mee ihe yiri ka ọ dị mfe. Ọbụna nke ka njọ, nwoke ahụ e nyere ọrụ ahụ na mbụ na-achọ ha. Ihe na-aga n'ihu ma ha nwere ike ịgbakwunye ịtọrọ mmadụ na ndepụta nke mpụ ha na-eme. Site na ntụgharị na-atọ ọchị na ya niile, ọ bụ ihe ijuanya otú ha si mechie dị ka ndị dike nke ụbọchị ahụ.<ref>[[imdbtitle:11133472|Three Thieves (2019)]]</ref> == Ndị na-eme ihe nkiri ==   == Ntọhapụ == A tọhapụrụ ụgbọala na-adọkpụ maka ihe nkiri ahụ na 10 Septemba 2019 na ngosipụta mgbasa ozi na Lagos nke emere na 12 Septemba, 2019. ụgbọala na-adọkpụ Ndị ohi atọ malitere na Genesis Cinemas Oniru na 27 Septemba 2019 na ndị ọbịa dị ka Frank Donga na Lasisi Elenu ma wepụta ya na sinima na October 4, 2019. Lasisi Elenu<ref>{{Cite web |url=https://guardian.ng/art/three-thieves-now-in-cinemas/ |title=Three Thieves now in cinemas |accessdate=2023-10-03 |archivedate=2023-10-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231011065649/https://guardian.ng/art/three-thieves-now-in-cinemas/ }}</ref><ref>[https://www.bellanaija.com/2019/09/three-thieves-premiere/ Ayoola Ayolola, Lasisi Elenu, Lolo 1, Frank Donga at the ‘Three Thieves’ Movie Premiere]</ref> == Mmeghachi omume == Ndị ohi atọ nwetara nyocha site n'aka ndị nkatọ. Dị ka Precious of MamaZeus si kwuo "Ọ bụrụ na ị ga-ekpe ihe ọ bụla ikpe site na mkpuchi ya ma ọ bụ n'okwu a, ụgbọala na-adọkpụ.... Kwụsị! Gbanwee nzọụkwụ ndị ahụ dị ka ndị ohi atọ bụ ihe dị ụkọ na Nollywood. "<ref>{{Cite web |url=https://mamazeus.com.ng/movie-review-three-thieves-mamazeus-no-spoilers/ |title=Film Review: Three Thieves – Mamazeus (No Spoilers) |accessdate=2023-10-03 |archivedate=2021-10-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211009143918/https://mamazeus.com.ng/movie-review-three-thieves-mamazeus-no-spoilers/ }}</ref> Tha Revue toro mmepụta ihe nkiri na ihe nkiri nke nyere ndị na-ege ntị ahụmịhe na-atọ ụtọ. O mekwara ka kemịkalụ na ihe ọchị dị n'etiti ndị isi atọ bụ Koye, Shawn na Frank pụta ìhè.<ref>{{Cite web |url=https://tharevue.com/revue-of-three-thieves/ |title=REVUE OF THREE THIEVES |accessdate=2023-10-03 |archivedate=2023-03-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230323152727/https://tharevue.com/revue-of-three-thieves/ }}</ref> Ifeoma Okeke nke Business Day Nigeria kwuru nke a ka a na-ewepụta ihe nkiri ahụ. "Dị ka ihe nkiri Naijiria na-eme ka mba ụwa mara, ọ bụ naanị ihe nkiri ole na ole nwere ngwakọta nke ọchị, na-ejide ọrụ kwa ụbọchị ma ghara ịhapụ nkuzi omume. Otu n'ime ihe nkiri ole na ole dị otú ahụ bụ 'Three Thieves, nke ga-apụta na sinima na 4th nke Ọktoba, 2019. "<ref>[https://businessday.ng/life-arts/article/three-thieves-projecting-nigerian-youthscomedy-and-lifestyle/ Three Thieves: Projecting Nigerian youths,comedy, and lifestyle]</ref> Osa Amadi si Vanguard "Ọ bụ ọrụ na-atọ ọchị nke nwere ebumnuche ime ka ọgịrịga nke ndị na-ege ntị jiri ọchị na-agbaji site na mmalite ruo na njedebe, ọ rụkwara ọrụ na ebumnuche ahụ na ọbụna karịa.<ref>{{Cite web|url=https://www.vanguardngr.com/2019/09/three-thieves-movie-comedy-on-not-how-to-be-criminals/|title=Three Thieves movie: Comedy on not how to be criminals|work=Vanguard|accessdate=2020-01-13}}</ref> {| class="wikitable" !Ụbọchị !Ememme |- |Septemba 18, 2020 |Toronto International Nollywood Film Festival<ref>{{Cite web|url=https://www.tinff.net/news/|work=TINFF|title=TINFF 2020 AWARDS NOMINEES / OFFICIAL SELECTION|accessdate=2021-01-26}}</ref> |- |Ọktoba 9, 2020 |Silicon Valley African Film Festival Silicon Valley African film Festival<ref>{{Cite web|url=https://svaff.org/annual-film-festival/|work=SVAFF|title=11th Annual Silicon Valley African Film Festival!|accessdate=2021-01-26|archivedate=2021-01-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109231847/https://svaff.org/annual-film-festival/}}</ref> |- |Disemba 6, 2020 |Emume ihe nkiri Africa nke New York<ref>{{Cite web|url=https://africanfilmny.org/event/three-thieves/|work=AfricanFilmNY|title=New York African Film Festival|accessdate=2021-01-26}}</ref> |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%" |+Ndepụta nke Ntinye aha !Ihe nrite !Ụdị !Ndị natara na ndị a họpụtara !Nsonaazụ |- | rowspan="1" |Africa Magic Viewers' Choice Awards (2020 Africa Magic Viewer' Choice Award) Africa Magic Views' Choice awards 2020 Africa Magic Viectors' Choice<br /><br /><br /><br /><ref>{{Cite web|url=https://africamagic.dstv.com/show/amvca/nominees|title=AMVCA Nominees|publisher=Africa Magic|accessdate=26 January 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/2020-amvca-check-out-the-full-nominees-list/c3m2esq|title=2020 AMVCA: Check out the full nominees’ list|publisher=Pulse.ng|accessdate=26 January 2021}}</ref> |Onye nchịkọta ụda kacha mma |Michael "Eziokwu" Ogunlade | {{Nom}} |- |} == Ihe odide == {{Reflist}} b3u7jvo0u4v440ib4i39lhahqb9v55x Tijjani Muhammad-Bande 0 31779 705742 141300 2026-08-26T15:40:56Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705742 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{Infobox officeholder|children=2004}} Tijjani Muhammad-Bande GCON OFR (amuru 7 Disemba 1957) bu onye osote onye isi ala Naijiria, okammuta na oka mmụta ndọrọndọrọ ọchịchị bụ onye isi oche otu United Nations General Assembly 74th session site na 17 Septemba 2019 ruo 15 Septemba 2020. Ọ rụrụbu dịka osote onye isi oche Oge nke iri asaa na otu site na Septemba 2016 ruo Septemba 2017. Ọ rụrụ ọrụ dịka onye nnọchi anya Nigeria na-adịgide adịgide na United Nations kemgbe 2017. Site na 2010 ruo 2016, ọ bụ onye isi ụlọ ọrụ National Institute of Policy and Strategic Studies na Kuru, Nigeria, ma bụrụkwa osote onyeisi ụlọ akwụkwọ mahadum Usmanu Danfodiyo site na 2004 ruo 2009. N'ọnwa Jenụwarị 2021, Onye isi ala Buhari degharịrị ya aha dịka onye nnọchi anya United Nations na New York. == Oge ọ malitere == Muhammad-Bande mụrụ ma gụ akwụkwọ na Zagga, obodo dị na Kebbi steeti ugbu a. == Mmụta == Ọ gara mahadum Ahmadu Bello dị na Zaria ebe ọ nwetara nzere bachelọ na sayensị ndọrọ ndọrọ ọchịchị n'afọ 1979 tupu ọ gawa na Mahadum Boston, ebe ọ gụchara Master of Arts na sayensị ndọrọ ndọrọ ọchịchị na 1981. Muhammad-Bande nwetara Ph.D. na sayensị ndọrọ ndọrọ ọchịchị na Mahadum Toronto na 1987. == Ọrụ == N'afọ 1980, ọ kụziri na mahadum Usman Danfodio dị na Sokoto wee ruo ọkwa onye nkuzi n'afọ 1998. N'agbata afọ 2000 na 2004, Bande jere ozi dịka onye isi ụlọ ọrụ African Training and Research Centre in Administration for Development na Tangier, Morocco. . N'agbata afọ 2004 na afọ 2009, ọ rụrụ ọrụ dịka osote onyeisi ụlọ akwụkwọ mahadum Usman Danfodio tupu a họpụta ya onye isi ụlọ ọrụ National Institute for Policy and Strategic Studies nke Naijiria, ọkwa ọ nọrọ n'afọ 2010 ruo 2016. == Ndụ onwe onye == Ọ lụrụ di ma nwee ụmụ anọ.<ref>{{Cite web|author=Osso|first=Sera|date=2019-11-28|title=MUHAMMAD-BANDE, H.E, Prof. (Amb.) Tijjani|url=https://blerf.org/index.php/biography/muhammad-bande-h-e-prof-amb-tijjani/|accessdate=2020-07-06|work=Biographical Legacy and Research Foundation|language=en-US|archivedate=2020-07-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200706203611/https://blerf.org/index.php/biography/muhammad-bande-h-e-prof-amb-tijjani/}}</ref> == Hụkwa == * Ndepụta nke Ahmadu Bello University alumni == Ihe odide == {{Reflist}}{{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[María Fernanda Espinosa]]}} {{s-ttl|title=[[President of the United Nations General Assembly]]|years=2019–2020}} {{s-aft|after=[[Volkan Bozkır]]}} {{s-end}}{{Authority control}}{{Presidents of the UN General Assembly}} [[Òtù:Mmadụ ndi di ndụ]] nb3wgzpaw9jideneb7ltcs3oe1qqid3 Zaidu Sanusi 0 31871 705759 452788 2026-08-26T22:31:21Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705759 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{updated|match played 19 September 2023}}<ref name=SW>{{Soccerway|zaidu-sanusi/473912}}</ref>Zaidu Sanusipronunciationⓘ (amuru 13 June 1997) bu onye okacha amara n'egwuregwu ndi Naijiria nke na-agba egwu dika onye agba aka ekpe maka Primeira Liga club Porto na ndi otu mba Naijiria. Ọ nọrọ ọrụ ya dị elu na Portugal, soro Santa Clara na Porto soro na Primeira Liga, merie otu egwuregwu na Taça de Portugal na nke ikpeazụ na 2022. Sanusi mere nke mbụ ya na mba ụwa maka Naijiria na 2020, wee gbaa bọọlụ na 2021 Africa Cup of Nations . Iko Mba Afrịka nke 2021 == Ọrụ klọb == Amụrụ na Jega, Kebbi, Sanusi dị afọ 19 binyere aka na Gil Vicente FC.  nke Portuguese Primeira Liga na 2016. Na Jenụwarị 2017, a gbaziri ya na klọb nke atọ SC Mirandela.<ref>{{Cite web|url=https://www.proscout.pt/zaidu-sanusi-perola-acoriana-a-deriva/|title=Zaidu Sanusi: pérola açoriana à deriva|publisher=Pro Scout|first=André|author=Zeferino|language=pt|date=30 August 2020|accessdate=3 January 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ojogo.pt/futebol/1a-liga/porto/noticias/zaidu-recorda-fui-assinar-com-o-gil-vicente-e-vesti-a-camisola-do-fc-porto-13642321.html|title=Zaidu recorda: "Fui assinar com o Gil Vicente e vesti a camisola do FC Porto"|work=[[O Jogo]]|language=pt|date=1 May 2021|accessdate=3 January 2022}}</ref> Sanusi ruru nkwekọrịta isonyere C.D. Santa Clara na 16 Machị 2019, na nkwekọrịta ahụ na-arụ ọrụ na 1 Julaị. C.D. Santa Clara<ref>{{Cite web|url=https://www.owngoalnigeria.com/2019/03/16/rising-nigerian-left-back-zaidu-confirms-agreement-to-join-portuguese-side-santa-clara/|title=Rising Nigerian left back Zaidu confirms agreement to join Portuguese side Santa Clara|publisher=Own Goal Nigeria|date=16 March 2019|accessdate=14 December 2021}}</ref> O mere nke mbụ ya na Portuguese n'ụbọchị iri na ise n'ọnwa Septemba n'afọ ahụ, na-abịa dị ka onye nnọchi anya na mmeri 2-0 n'ụlọ megide Moreirense FC. dochie Moreirense FC<ref>{{Cite web|url=https://maisfutebol.iol.pt/jogo/aominuto/santa-clara/moreirense/13583131|title=Santa Clara-Moreirense, 2–0 (crónica)|publisher=Mais Futebol|first=José|author=Garcia|language=pt|date=15 September 2019|accessdate=3 January 2022}}</ref> Ọ gbara goolu mbụ ya na asọmpi ahụ na 23 June 2020, na mmeri 4-3 na S.L. Benfica nke gosipụtara Azoreans mbụ na Estádio da Luz. S.L. Benfica Azoreans Estádio da Luz<ref>{{Cite web|url=https://www.tsf.pt/desporto/santa-clara-venceu-pela-primeira-vez-na-luz-veja-o-resumo-do-jogo-12345209.html|title=Santa Clara vence pela primeira vez na Luz. Veja o resumo do jogo|publisher=[[TSF (radio station)|TSF]]|language=pt|date=23 June 2020|accessdate=3 January 2022|archivedate=3 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220103110626/https://www.tsf.pt/desporto/santa-clara-venceu-pela-primeira-vez-na-luz-veja-o-resumo-do-jogo-12345209.html}}</ref> === Porto === Na 30 Ọgọst 2020, Sanusi bịanyere aka na nkwekọrịta afọ ise na FC Porto. FC Porto<ref>{{Cite news|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2020/08/31/zaidu-seals-five-year-deal-with-fc-porto/|title=Zaidu seals five-year deal with FC Porto|work=[[This Day]]|date=31 August 2020|accessdate=18 May 2021}}</ref> Ọ gbara goolu mbụ ya na 25 Nọvemba, na-emeghe mmeri 2-1 na Olympique de Marseille na otu nke UEFA Champions League, a na-akpọ ya na Team of the Week nke asọmpi ahụ. Olympique de Marseille nke otu UEFA Champions League<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/en-gb/news/porto-left-back-sanusi-makes-champions-league-team-of-the-week/1dbxnis2ll1bx1mg1fcrtl4oba|title=Porto left-back Sanusi makes Champions League Team of the Week|publisher=[[Goal (website)|Goal]]|first=Taye|author=Taiwo|date=26 November 2020|accessdate=6 March 2023}}</ref> O meriri iko mbụ nke ọrụ ya na 23 Disemba, mgbe ọ gbara mmeri 2-0 nke Benfica na Supertaça Cândido de Oliveira, wee mechaa afọ mbụ ya na egwuregwu 41 asọmpi, na-agba na mmeri 4-3 league na C.D. Tondela. 2-0 mmeri Supertaça Cândido de Oliveira afọ mbụ C.D. Tondela<ref name="SC">{{Cite news|url=https://www.ojogo.pt/futebol/noticias/fc-porto-bate-benfica-e-conquista-supertaca-pela-22-vez-13169898.html|title=FC Porto bate Benfica e conquista Supertaça pela 22ª vez|work=O Jogo|language=pt|date=23 December 2020|accessdate=14 December 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.brila.net/zaidu-sanusi-wins-portuguese-super-cup-with-fc-porto/|title=Zaidu Sanusi wins Portuguese super cup with FC Porto|publisher=[[Brila FM]]|first=Moses|author=Ojewunmi|date=24 December 2020|accessdate=18 May 2021|archivedate=18 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210518102736/https://www.brila.net/zaidu-sanusi-wins-portuguese-super-cup-with-fc-porto/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ojogo.pt/futebol/1a-liga/porto/noticias/zaidu-tornou-a-nigeria-portista-digo-a-muita-gente-para-ver-a-nossa-equipa-13853424.html|title=Zaidu tornou a Nigéria portista: "Digo a muita gente para ver a nossa equipa"|work=O Jogo|first=Carlos|author=Gouveia|language=pt|date=19 June 2021|accessdate=3 January 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dn.pt/desportos/fc-porto-tondela-com-marega-e-sem-corona-13110475.html|title=FC Porto 4–3 Tondela. Campeão acaba encostado às cordas|work=[[Diário de Notícias]]|language=pt|date=5 December 2020|accessdate=3 January 2022}}</ref> Sanusi nọgidere bụrụ nhọrọ mbụ na mkpọsa 2021-22 n'agbanyeghị mbinye aka nke Wendell, ma gbaa naanị goolu na nkeji nke 93 nke O Clássico megide Benfica na 7 Mee 2022 iji mechie aha league nke 30 nke klọb ahụ. Mgbasa ozi 2021-22 Wendell nkeji nke 93 O Clássico<ref>{{Cite web|url=https://soccernet.ng/2022/05/zaidu-sanusi-from-rejected-stone-to-chief-cornerstone.html|title=Zaidu Sanusi: from rejected stone to chief cornerstone|publisher=Soccernet.ng|first=Kelvin|author=Omachonu|date=7 May 2022|accessdate=6 March 2023}}</ref><ref name="PL">{{Cite web|url=https://portugoal.net/club-news/2577-zaidu-winner-takes-porto-to-the-title-away-to-bitter-rivals-benfica|title=Zaidu winner takes Porto to the title away to bitter rivals Benfica|publisher=PortuGOAL|first=Patrick|author=Ribeiro|date=7 May 2022|accessdate=7 May 2022}}</ref> Ụbọchị iri na ise ka e mesịrị, ọ malitere ma mechaa asọmpi ikpeazụ nke Taça de Portugal, na-emeri Tondela 3-1. Iko ikpeazụ nke Portugal<ref name="TP">{{Cite web|url=https://portugoal.net/club-news/2599-taca-de-portugal-final-porto-take-down-tondela-to-seal-domestic-double|title=Taça de Portugal Final: Porto take down Tondela to seal domestic double|publisher=PortuGOAL|first=Jamie|author=Farr|date=22 May 2022|accessdate=6 March 2023}}</ref> N'afọ 2022-23, Sanusi lụrụ ọgụ maka ebe mbido ya na onye Brazil. 2022-23 O merụrụ ahụ n'ọkpụkpụ n'otu mmeri Champions League megide Atlético Madrid na 1 Nọvemba, ọ laghachighị ruo n'ọnwa Febụwarị. Otu egwuregwu Champions League Atlético Madrid<ref>{{Cite web|url=https://soccernet.ng/2023/01/zaidu-sanusi-super-eagles-defender-comments-on-injury-return-after-portos-cup-victory.html|title=Zaidu Sanusi: Super Eagles defender comments on injury return after Porto’s Cup victory|publisher=Soccernet.ng|first=Ayomide|author=Oguntimehin|date=30 January 2023|accessdate=6 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ojogo.pt/futebol/1a-liga/porto/noticias/zaidu-escreve-mensagem-nas-redes-sociais-esta-fase-da-minha-vida-15792521.html|title=Zaidu escreve mensagem nas redes sociais: "Esta fase da minha vida..."|work=O Jogo|language=pt|date=6 February 2023|accessdate=6 March 2023}}</ref> == Ọrụ mba ụwa == == Ndekọ ọnụ ọgụgụ ọrụ == === Klọb === <references group="" responsive="1"></references> == Edensibia == {{Reflist}} == Njikọ mpụga == * Zaidu Sanusi at National-Football-Teams.com {{FC Porto squad}} [[Òtù:Mmadụ ndi di ndụ]] bbwajpqj6xedupr5v12n9cpqeovspc2 Ịgba Ọgụgụ 0 32646 705766 596372 2026-08-27T00:44:23Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705766 wikitext text/x-wiki   Ịgba ọgụgụ bụ usoro ntinye aka dị mkpirikpi nke e mere maka ụmụaka na-asụ Bekee dị afọ ise ma ọ bụ isii, ndị kachasị ala ma ọbu ndị nwere nsogbu n'ịgụ na ide ihe mgbe afọ mbụ ha gachara. Dịka ọmụmaatụ, nwatakịrị na-enweghị ike ịgụ akwụkwọ kachasị mfe ma ọ bụ dee aha nke ya, mgbe otu afọ gachara n'ụlọ akwụkwọ, ga-adaba adaba maka iziga ya na mmemme Ịgba ọgụgụ . Ntinye aka na-agụnye nkuzi siri ike otu na otu maka nkeji iri atọ n'ụbọchị na onye nkuzi a zụrụ na usoro Reading ịgba ọgụgụ, maka n'etiti izu iri na abụọ na iri abụọ. Onye nkuzi New Zealand bụ Marie Clay mepụtara Ịgba ọgụgụ n'afọ ndị 1970. Mgbe nyocha nke ogologo oge nke ndị na-agụ akwụkwọ mbụ, Clay kọwaputara ịgụ ihe dị ka ọrụ na-enweta ozi, ọrụ na-edozi nsogbu ma ọbu ọrụ na egbọ mkpá, na ide ihe dị ka ozi na-eziga, ọrụ na na-edoza nsogbu. Clay tụrụ aro na ọrụ abụọ ahụ gụnyere ijikọ usoro a na-adịghị ahụ anya nke asụsụ ọnụ na akara a na-ahụ anya. <ref>{{Cite book|author=Clay|first=Marie|date=1977|title=Reading: The Patterning of Complex Behaviour.|url=https://eric.ed.gov/?id=ED166654|location=Exeter, New Hampshire|publisher=Heinemann Educational Books}}</ref>Usoro a abụrụla n'okpuru nyocha na-arịwanye elu na narị afọ nke 21, dịka nyocha gosipụtara na ọ naghị arụ ọrụ. == Iji weghachi Ịgụ Ihe na Omume == "Ịgba ọgụgụ" nọ na orụ na n'ọtụtụ mba na-asụ Bekee. Okwu ahụ bụ "ịgba ọgụgụ" bụ akara ahịa edebanyere aha nke Marie Clay Trust na New Zealand, na Mahadum Ohio State na US na Institute of Education na UK. <ref>{{Cite web|title=Marie Clay Literacy Trust|url=http://irrto.org/marie-clay-literacy-trust/|work=irrto.org|accessdate=28 August 2019|archivedate=3 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190803155734/http://irrto.org/marie-clay-literacy-trust/}}</ref>Marie Clay Trust na International Reading Recovery Trainers Organization (IRRTO) na-enye ikikere iji aha Reading Recovery mee ihe na ụlọ ọrụ ndị mmekọ gburugburu ụwa.<ref>{{Cite web|title=International Reading Recovery Trainers Organization|url=http://irrto.us/|accessdate=28 August 2019|archivedate=31 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170531011720/http://irrto.us/}}</ref> ; Australia N'afọ 2015, akụkọ sitere na Ngalaba Mmụta nke New South Wales, kpebirii na Ịgba ọgụgụ adịghị arụ ọrụ nke ọma ebe ụmụaka nọ , ekwesighi iji ya mee ihe maka ọtụtụ ụmụaka. <ref>{{Cite news|author=Smith|first=Alexandra|date=20 December 2015|title=Reading Recovery program used in 960 NSW public schools does not work|url=https://www.smh.com.au/national/nsw/reading-recovery-program-used-in-960-nsw-public-schools-does-not-work-20151218-glqplg.html|work=The Sydney Morning Herald|accessdate=19 April 2018}}</ref>N'ihi ya, na 2016, Ịgba ọgụgụ tụfuru "ọnọdụ iwu" ya dị ka akụkụ nke usoro mmụta na ụlọ akwụkwọ ọha na eze nke NSW karịa 900, ọ bụ ezie na ụlọ akwụkwọ ọ bụla ka nwere ike ịhọrọ iji ya. <ref>{{Cite news|author=Bagshaw|first=Eryk|date=21 September 2016|title=Reading Recovery: NSW government ditches 30-year-old, $55m a year program|url=https://www.smh.com.au/education/reading-recovery-nsw-government-ditches-30yearold-55m-a-year-program-20160921-grkv1n.html|work=The Sydney Morning Herald|accessdate=19 April 2018}}</ref>Nsonaazụ ọzọ nke mgbanwe a na iwu bụ na, na 2017, Ngalaba Mmụta NSW malitere mmemme iwe n'ọrụ iji nweta ọtụtụ ndị ọkachamara ọhụrụ na agụmakwụkwọ na mgbakọ na mwepụ iji kwado ndị nkuzi na "amụta ọkachamara dabere na ihe akaebe", dị ka Minista NSW maka Mmụta, Rob Stokes si kwuo.<ref>{{Cite news|author=Smith|first=Alexandra|date=30 December 2017|title=New literacy teachers recruited as NSW government axes Reading Recovery|url=https://www.smh.com.au/education/new-literacy-teachers-recruited-as-nsw-government-axes-reading-recovery-20171222-h09c5f.html|work=The Sydney Morning Herald|accessdate=19 April 2018}}</ref> ; New Zealand Mgbe ewepụrụ ịgba ọgụgụ na usoro mmụta n'ọtụtụ ụlọ akwụkwọ Australia, ndị nchọpụta na ndị na-eme iwu na New Zealand jụọla ajụjụ banyere uru ya. <ref>{{Cite news|author=Bagshaw|first=Eryk|date=21 September 2016|title=Reading Recovery: NSW government ditches 30-year-old, $55m a year program|url=https://www.smh.com.au/education/reading-recovery-nsw-government-ditches-30yearold-55m-a-year-program-20160921-grkv1n.html|work=The Sydney Morning Herald|accessdate=19 April 2018}}</ref><ref>{{Cite news|author=Thomas|first=Rachel|date=13 February 2016|title=Experts want 'outdated' Reading Recovery scrapped in favour of new programme|url=https://www.stuff.co.nz/national/education/76612535/|work=Sunday Star-Times|accessdate=1 June 2019}}</ref>Ka ọ na-eru 2019, nke a emeela ka e belata ojiji nke Ịgba ọgụgụ na ụlọ akwụkwọ ọha na eze nke New Zealand, na nkwenye dị ukwuu na ntụziaka phonics. Mgbalị ndị nne na nna enyekwara aka n'ịbawanye ntụziaka dabere na fonics na mbelata na-aga n'ihu na ntụziaka atọ dabere na usoro ntụziaka na ụlọ akwụkwọ New Zealand.<ref>{{Cite news|author=Collins|first=Simon|date=19 August 2019|title=Ministry of Education adds more phonics to school readers|url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=12259594|work=NZ Herald|accessdate=22 August 2019}}</ref><ref>{{Cite news|author=Collins|first=Simon|title=Parents of dyslexic children campaign for phonics: "Nothing worse than watching a little boy's sparkling eyes disappear"|url=https://www.nzherald.co.nz/index.cfm?objectid=12262775&ref=twitter|accessdate=8 September 2019|date=28 August 2019}}</ref> ; Ebe Ugwu America Ogbako nke Ịgba ọgụgụ nke North America, Inc. bụ òtù na-abụghị maka uru nke ndị ọkachamara ịgba ọgụgụ, ndị nkwado, na ndị mmekọ. Ọ bụ onye na-akwado ịgba ọgụgụ na North America (United States na Canada). Ọ na-ebipụta akwụkwọ akụkọ abụọ maka ebumnuche a: The Journal of Reading Recovery and Literacy Teaching and Learning.<ref>{{Cite web|title=Journals - Reading Recovery Council of North America|url=https://readingrecovery.org/rrcna/journals/|accessdate=28 August 2019}}</ref> A ka na-eji ịgba ọgụgụ na mmemme ndị dị ka ya gbàsàrà echiche na United States, mana enwere nnukwu mmeghachi omume megide usoro ahụ. Ọtụtụ nnukwu mpaghara ụlọ akwụkwọ ajụla usoro ahụ maka nkuzi fonics. Ndị a gụnyere Columbus, Ohio, na Bethlehem, Pennsylvania.<ref>{{Cite web|title=Reading Recovery Bites the Dust in Columbus, Ohio|url=http://www.nrrf.org/learning/reading-recovery-bites-the-dust-in-columbus-ohio/|work=National Right to Read Foundation|accessdate=8 September 2019|archivedate=26 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190726123939/http://www.nrrf.org/learning/reading-recovery-bites-the-dust-in-columbus-ohio/}}</ref><ref>{{Cite news|author=Hanford|first=Emily|title=Why Millions Of Kids Can't Read And What Better Teaching Can Do About It|url=https://www.npr.org/2019/01/02/677722959/why-millions-of-kids-cant-read-and-what-better-teaching-can-do-about-it|accessdate=8 September 2019|publisher=National Public Radio|date=2 January 2019}}</ref> N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Eprel afọ 2022, ụlọ ọrụ na-ahụ maka nyocha na nchoputa nà agụmakwụkwọ na iwu mmekọrịta mmadụ na ibe ya na Mahadum Delaware gosipụtara nsonaazụ nke nyocha nke mmetụta ogologo oge nke Ịgba ọgụgụ. Mkpebi ahụ bụ na "atụle mmetụta ogologo oge dị ịrịba ama ma dị njọ". Nnyocha ahụ chọpụtara na ụmụaka natara ịgba ọgụgụ nwere akara na ule ọgụgụ nke steeti na klas nke atọ na nke anọ nke dị n'okpuru akara ule nke ụmụaka yiri ya na-enwetaghị ịgba ọgụgụ . Ọ na-atụ aro echiche atọ nwere ike ịbụ maka nsonaazụ a: # Ọ bụ ezie na Ịgba ọgụgụ na-enwe mmetụta dị ukwuu na usoro ịgụ na ide n'oge, ọ naghị enye ụmụ akwụkwọ nkà achọrọ maka ihe ịga nke ọma na akara ndị ọzọ; ma ọ bụ, # Mmeri ndị ahụ na-efu n'ihi na ụmụ akwụkwọ anaghị enweta ntinye aka zuru ezu na akara ndị ọzọ; ma ọ bụ, # Mmetụta nke ntinye aka mbụ ahụ ka ahụmahụ ndị sochirinụ kpochapụrụ. == Ịgụ ihe ọzọ == # Baker, S., Berninger, V. W., Bruck, M., Chapman, J., Eden, G., Elbaum, B., Fletcher, J. M., Fletch, J., Fowler, C., Francis, D. J., Fuchs, L. S., Greaney, K., Katz, L., Manis, F., Mather, N., McCutchen, D., Mencl, E., Molfese, D. L., M., M., L., M. L., F., M., F., F., V., M., S., V., S., S., W., S., M., V., V., W., V., F., S., F., W., W., F., Mencl., S., Mencl. Ndị ọkachamara na-ekwu na Reading Recovery adịghị arụ ọrụ, na-ahapụ ọtụtụ ụmụaka n'azụ: Akwụkwọ ozi mepere emepe sitere n'aka ndị na-agụ akwụkwọ. E nwetara ya na http://www.wrightslaw.com/info/read.rr.ltr.experts.htm # Buckingham, J., Reading Recovery a Failed Investment. (2019) Akwụkwọ Iwu CIS. https://web.archive.org/web/20221018005612/https://fivefromfive.com.au/wp-content/uploads/2019/07/PP15-RE-BRAND.pdf # [Ihe e dere n'ala ala peeji] Nnyocha nke Nweghachi Ọgụgụ. Ịgụ Nnyocha Quarterly, 30 (2). doi:10.2307/748034 # [Ihe e dere n'ala ala peeji] Iweghachi Nweghachi Ntụziaka Ịgụ Ihe. Australia na New Zealand Journal of Developmental Disabilities, 17 (1), 59-71. doi:10.1080/07263869100034271 # [Ihe e dere n'ala ala peeji] Ịgụgụ Ọgụgụ bụ Ntinye aka dị irè maka ụmụ akwụkwọ nwere nsogbu ịgụ ihe? Nkatọ nke i3 Scale-Up Study. [Ihe e dere n'ala ala peeji] doi:10.1080/02702711.2016.1157538 # [Ihe e dere n'ala ala peeji] Ihe ịga nke ọma na Reading Recovery Program ọ dabere na ịzụlite nkà na Phonological-Processing Skills? Nnyocha Longitudinal n'asụsụ zuru oke. Scientific Studies of Reading, 5 (2), 141-176. doi:10.1207/S1532799Xssr0502_2 # [Ihe e dere n'ala ala peeji] Agha Ịgụ na Nweghachi Ịgụ Ihe: Ihe Ndị Nkụzi, Ezinụlọ, na Ndị Na-atụ Ụtụ Isi Kachasịrị Ịmara. Enweghị nkwarụ mmụta: A Multidisciplinary Journal, 22 (2), 12-23. doi:10.18666/ldmj-2017-v22-i2-8391 [https://eric.ed.gov/?id=EJ1168862] # [Ihe e dere n'ala ala peeji] Ụmụaka nwere nsogbu ịgụ ihe: Ohere efuola ime mgbanwe. [Ihe e dere n'ala ala peeji] doi:10.1177/00049441145584 ''Ịdị irè'' # Schmitt, M. C., (2001) 'Ọganihu nke nhazi atụmatụ ụmụaka na Reading Recovery. [Ihe e dere n'ala ala peeji] # Phillips, G. na Smith, P. (1997) 'Imechi oghere: Ịgụ na ide maka ndị siri ike ịkụzi'. New Zealand Council for Educational Research: Wellington, 3, 1-36. # Pinnell, G. S., Lyons, C. A., DeFord, D. E., Bryk, A. S. na Seltzer, M (1994) 'Ịtụle ụdị nkuzi maka agụmakwụkwọ nke ndị nọ n'ihe ize ndụ dị elu'. [Ihe e dere n'ala ala peeji] # May, H., Gray, A., Sirinides, P., Goldsworthy, H., Armijo, M., Sam, C., ... [Ihe e dere n'ala ala peeji] Afọ nke mbụ sitere na nyocha randomized multisite nke i3 scale-up nke Reading Recovery. American Educational Research Journal, 52 (3), 547-581. ''Ọganihu na-aga n'ihu'' # Hurry, J. na Sylva, K. (2007) 'Nsonaazụ ogologo oge nke ntinye aka ọgụgụ n'oge'. Journal of Reading Research, 30 (3), 227-248. # Moore, M. na Wade, B. (1998) 'Ịgụ na nghọta: Nnyocha ogologo nke ụmụ akwụkwọ na-agụghachi'. [Ihe e dere n'ala ala peeji] # Askew, B. J. na Frasier, D. F. (1994) 'Mmetụta na-aga n'ihu nke Reading Recovery intervention na omume ọgụgụ isi nke ụmụaka nọ na klas nke abụọ na nghọta nke ndị nkuzi ha'. Ịgụ na ide, Ịkụzi Ihe na Ịmụta Ihe, 1 (1), 87-107. ''Nsọpụrụ Onwe Onye'' # Ngalaba maka agụmakwụkwọ (2011), 'Nnyocha nke Nwatakịrị Ọ bụla na-agụ (ECaR) ', DFE-RR114 # Hummel-Rossi, B & Ashdown, J (2006) 'Nnyocha nke mmetụta mmeghachi omume: Ihe ịga nke ọma na nkwenye onwe onye n'ime ụmụaka nọ na klas mbụ'. International Journal of Learning, 12 (10), 269-276. # Rumbaugh, W. na Brown, C. (2000) 'Mmetụta nke ntinye aka Reading Recovery na echiche onwe onye nke ụmụ akwụkwọ'. [Ihe e dere n'ala ala peeji] # Schwartz, R. M., Hobsbaum, A., Briggs, C. na Scull, J. (2009) 'Reading Recovery and evidence-based practice: A response to Reynolds and Wheldall (2007) '. International Journal of Disability, Development and Education, 56 (1), 5-15. # Shanahan, T. na Barr, R. (1995) 'Reading Recovery: Nnyocha onwe onye nke mmetụta nke ntinye aka nkuzi n'oge maka ndị na-amụ ihe n'ihe ize ndụ.' Reading Research Quarterly, 30 (4), 958-996. ''Ọnụ ego dị irè'' # Schwartz, R.M. Schmitt, M.C. na Lose, M.K. (2012), 'Mmetụta nke ọnụ ọgụgụ onye nkuzi na nwa akwụkwọ na nzaghachi maka ntinye aka' The Elementary School Journal, 112 (4), 547-567 ''Akụkọ ọdịyo'' # {{Cite web|author=Hanford|first=Emily|title=Sold a Story: How Teaching Kids to Read Went So Wrong|url=https://features.apmreports.org/sold-a-story/|work=APM Reports|publisher=[[American Public Media]]|accessdate=12 February 2023}} # {{Cite web|author=Hanford|first=Emily|title=A popular program for teaching kids to read just took another hit to its credibility|url=https://www.npr.org/2022/05/05/1096672803/reading-recovery-research-schools|work=All Things Considered|publisher=[[npr.org]] <!-- |access-date=12 February 2023 -->|date=May 5, 2022}} # {{Cite web|author=Hanford|first=Emily|title=How Teaching Kids to Read Went So Wrong|url=https://revealnews.org/podcast/how-teaching-kids-to-read-went-so-wrong/|work=Reveal|publisher=[[The Center for Investigative Reporting]]|accessdate=12 February 2023|date=February 11, 2023}} * Ndepụta nke mmemme phonics * Asụsụ zuru ezu * [[Ihe mere Johnny Na-apụghị Ịgụ Ihe]] == Edensibia == {{Reflist}} d4zan4qzbae1psygqgqjumx7qq65uu6 O.b. (akara) 0 34241 705768 207591 2026-08-27T02:00:02Z CommonsDelinker 87 Removing [[:c:File:O.b._tampons.jpg|O.b._tampons.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Abzeronow|Abzeronow]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:O.b. tampons.jpg|]]. 705768 wikitext text/x-wiki {| class="infobox hproduct" |+ class="infobox-title fn" id="4" |o.b. | colspan="2" class="infobox-image" | |- | colspan="2" class="infobox-image" | |- ! class="infobox-label" scope="row" |Ụdị ngwaahịa | class="infobox-data type" |[[Tampon]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Onye nwe ya | class="infobox-data brand" |[[Edgewell Personal Care|Nlekọta Onwe Onye Edgewell]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |E webatara ya | class="infobox-data" |March 1950; 73 afọ gara aga <span style="display:none"> (<span class="bday dtstart published updated">1950-03</span>)&nbsp;</span> &nbsp; |- ! class="infobox-label" scope="row" |Ahịa | class="infobox-data" |N'ụwa nile |- ! class="infobox-label" scope="row" |Ndị nwe ya n'oge gara aga | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css" /><div class="plainlist"> * <span class="nowrap">Carl Hahn GmbH (1950-1974) </span> * <span class="nowrap">Johnson &amp;amp; Johnson (1974-2013) </span> (naanị US) </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Ebe nrụọrụ weebụ | class="infobox-data" |<span class="url">[http://ob-tampons.com ob-tampons.com]</span> |} O.b. bu aha ahia tampon, nke bidoro na Germany n'afo 1950, ndi meputara ya bu Carl Hahn GmbH. Nke ndi Edgewwll Personal care nwe. Gynecologist Judith Esser-Mittag guru ngwa ihe ahia ha aha ma burukwa onye kwalitere ya. O.B. bu nkerisi okwu nke ndi Germany phrase ohne Binde.<ref>[http://www.ob-tampons.com/faq/about-ob-tampons The o.b. Tampon Story]. ob-tampons.com. Retrieved 11 December 2016.</ref> == Akụkọ ihe mere eme == Echiche maka tampon nke enwere ike itinye na-enweghị onye na-achọ ọrụ dị iche bụ nke onye injinia ụgbọ ala Germany bụ Carl Hahn na onye ọka iwu Heinz Mittag malitere na 1947. Ha chọrọ iwebata tampons n'ahịa ndị Germany, mana kaadị eji eme ihe maka onye na-etinye akwụkwọ na ngwaahịa tampon America Tampax, nke na-achịkwa ahịa n'oge ahụ, adịghị na Germany mgbe agha gasịrị. Hahn na Mittag gakwuuru Karl Julius Anselmino, onye nduzi nke ụlọ ọgwụ ụmụ nwanyị Landesfrauenklinik na Wuppertal maka ndụmọdụ gbasara imewe na mmepe ya. Ọ gwara ha na ọrụ ahụ chọrọ nwanyị ma tụọ aro ka onye na-ahụ maka ọrịa ụmụ nwanyị na-eto eto Judith Esser. Nhazi Esser gwụchara malitere imepụta ya na Wuppertal na Machị 1950. ọ na-erule afọ 2010, ụlọ ọrụ Wuppertal aghọwo ụlọ ọrụ tampon kachasị ukwuu n'ụwa ma na-ebupụ ya na mba 30. 'afọ 1974, Johnson &amp;amp; Johnson weghaara ụlọ ọrụ Hahn ma afọ abụọ ka e mesịrị webata tampons na ahịa America na mkpọsa mgbasa ozi nde $ 8 na telivishọn na redio. Esser 'onwe ya pụtara na ụfọdụ n'ime mgbasa ozi telivishọn America. <ref>Yang, Yingzhi (18 March 2016). [http://www.latimes.com/world/asia/la-fg-china-tampons-20160318-story.html "China made 85 billion sanitary pads last year, and not one tampon. Here's why"]. ''[[Los Angeles Times]]''. Retrieved 11 December 2016.</ref> & Johnson webatara tampons o.b. na China na 1993, ma ka ọ na-erule 2016 ha ka bụ naanị ụdị tampon a na-ere na ụlọ ahịa China. <ref>Goodman. Andrew (29 June 2015). [https://www.forbes.com/sites/agoodman/2015/06/25/with-the-energizer-split-what-will-edgewell-look-like/#55a8bab65492 "With The Energizer Split, What Will Edgewell Look Like?"]. ''[[Forbes]]''. Retrieved 11 December 2016.</ref>'afọ 2013, Edgewell Personal Care nwetara akara o.b. site na Johnson & Johnson. == Ngwaahịa == [[Usòrò:Ob-Tampon-A139730.jpg|áká_ịkẹngạ|thumb|308x308px|O.B. tampon]] * O.B. ProComfort * O.B. ProComfort Night * O.B. Nke mbụ * O.B. Compact Applicator == Ihe odide == <references group="" responsive="1"></references> == Njikọ mpụga == * Ebe nrụọrụ weebụ gọọmentị n5c9z5y1g3qga7lbkvhtf2qjdufnttb Ịdọ aka ná ntị EU 0 35356 705765 688100 2026-08-27T00:38:13Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705765 wikitext text/x-wiki EUwarn (mkpoputa ziri ezi: EUWARN) - nkè a na-akpọkwa KATWARN international - bụ usoro '''Ịdọ aka ná ntị EU''' ozi Europe dịka Ntuziaka 110 EU (EU) 2018/1972. EUwarn / Katwarn-international bụ nkè European Commission na Brussels na [[Luxembourg]] na nkè [[Austria|Austrian]] Federal Ministry of the Interior na-eji eme ihe iji mee ka ndị na-emetụta site na ngwa smartphone màrà n'ọnọdụ dị ize ndụ (dịka, nnukwu ọkụ, nkwụsị ọkụ, mwakpo ndị na-eyi ọha egwu, ma ọ bụ ọrịa na-efe efe).<ref name=":0">{{Cite web|title=Fraunhofer FOKUS {{!}} Fraunhofer development "EUWARN" for more safety launched|url=https://www.fokus.fraunhofer.de/en/fokus/presse/euwarn_2019|accessdate=2021-04-28|work=www.fokus.fraunhofer.de|archivedate=2021-04-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210430104117/https://www.fokus.fraunhofer.de/en/fokus/presse/euwarn_2019}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=Your guardian angel EUWARN|url=http://www.turm-solutions.com/euwarn/english/|accessdate=2021-04-28|work=TURM solutions|language=de-DE}}</ref> Usoro a dabere na usoro ịdọ aka ná ntị KATWARN, nkè a na-eji na [[Jémanị|Germany]] kemgbe afọ 2011, <ref>{{Cite web|title=Warnsystem KATWARN startet App für Android-Smartphones|url=https://idw-online.de/en/news540060|accessdate=2021-04-28|work=idw-online.de|archivedate=2021-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210418030626/https://idw-online.de/en/news540060}}</ref> ma na-ejikọta ya na teknụzụ na-agagharị agagharị. <ref>{{Cite journal|author=Reinhardt|first=Niklas|date=2018|title=Vernetzte Krisenkommunikation – Warnsystem KATWARN bietet Informationen aus einer Hand|url=https://www.schadenprisma.de/wp-content/uploads/pdf/1/sp_1_2018_art4.pdf|journal=Schadenprisma|volume=1/2018}}</ref> == Ọrụ == === Ịnata ịdọ aka ná ntị (nkà na ụzụ dị iche iche) === Iji wee gbasaa ịdọ aka ná ntị nye ndị otu dị n'ime na ndị dị n'èzí, EUwarn na-eji ọwa nkwukọrịta dijitalụ (ngwa EUwarn, kọmputa dị n'ụgbọ, [[Ịrụ ọrụ n'ụlọ|smarthome]], wearables, ngosipụta, ọnụ ụzọ, wdg) - nkè a na-akpọ "multi-channel. " <ref name=":0"/> Usoro EUwarn bụ usoro ọtụtụ ọwa. === Ịmụ ọtụtụ asụsụ === EUwarn nwèrè ike ịsụ ọtụtụ asụsụ, ya bụ, dabere na ntọala usoro nke smartphone, ngwa ahụ na-egosipụta ịdọ aka ná ntị n'asụsụ dị iche ma ọ bụ - dịka ndabara - na Bekee. Enwere ike ịkwadebe template màkà asụsụ <ref name=":0"/> ichè ichè ma, ma ọ bụrụ na ọ dị mkpa, rụọ ọrụ na-akpaghị aka. === Teknụzụ === N'ịbụ nke Fraunhofer Society mepụtara, EUwarn na-aga n'ihu na-agagharị na mgbanwe ya na ndị ọchịchị, òtù nchekwa na ụlọ ọrụ. <ref>Eridy Lukau: ''Privacy by Design based Early Warning System for 5G enabled Vehicular Networks''. 27 September 2018, [[Digital Object Identifier|doi]]:10.13140/RG.2.2.14839.47523.</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Katwarn the Warning System|url=https://www.katwarn.de/downloads/en/KATWARN.pdf|accessdate=28 April 2021}}</ref>'ime nkèéa, a na-agbaso ụkpụrụ nke "privacy site na imewe" na "privaity site na ndabara" ya na ihe achọrọ nke General Data Protection Regulation (GDPR) mgbè niile. == Ebe a na-egwu mmiri == Nnyocha nke European Commission banyéré egwu tsunami na agwaetiti Kos na-egosi na Katwarn-international dị oke mkpa màkà ịdọ ndị metụtara aka ná ntị ngwa ngwa. N'oge afọ 2019 drill, Katwarn-international bụ naanị ngwa ịdọ aka ná ntị eji, ya na ọwa ịdọ akaebe ndị ọzọ dị ka sirens, scoreboards na loudspeakers. N'ọnwa Nọvemba ụbọchị iri abụo na otu n'afọ 2019, European Commission's Joint Research Centre (JRC) nwalere teknụzụ na usoro sitere na ọrụ EU Tsunami Last Mile. N'oge ọzụzụ ahụ, e ji EUwarn (ma ọ bụ Katwarn-international) zipụ ịdọ aka ná ntị tsunami nye ndị sonyere ma nye ha ntụziaka màkà otu esi apụ. Nnyocha ahụ gosiri na mgbasa ozi ịdọ aka ná ntị zuru oke ga-ekwe omume naanị site na iji Katwarn. <ref>{{Cite web|title=Fraunhofer FOKUS, ESPRI {{!}} Tsunami early warning: KATWARN can save lives|url=https://www.fokus.fraunhofer.de/en/espri/news/tsunami_drill_kos|accessdate=2021-04-28|work=www.fokus.fraunhofer.de|archivedate=2021-04-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428125402/https://www.fokus.fraunhofer.de/en/espri/news/tsunami_drill_kos}}</ref> ọmụmaatụ, ébé ọ bụ na a pụghị ịnụ sirens na klas, naanị ụzọ isi ruo klas ụlọ akwụkwọ bụ site na ngwa Katwarn na smartphone ónyé nkuzi. == Edensibia == {{Reflist}} 4c08n0s0aaeeonm814tj7gxr0kezl5e To the Death (1993 film) 0 36949 705743 151444 2026-08-26T15:58:55Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705743 wikitext text/x-wiki {{Databox}}{{Infobox film|name=To the Death|director=[[Darrell Roodt]]|producer=Anant Singh|writer=Greg Latter|starring={{plainlist| * John Barrett * [[Michel Qissi]] * Robert Whitehead * Michelle Bestbier * Greg Latter }}|music=Frank Becker|editing=Renee Engelbrecht|cinematography=Mark Vicente|studio=Distant Horizon|distributor=[[Cannon Films]]|released={{Film date|df=yes|1993|10|13|United States}}|runtime=95 minutes|country={{plainlist| * South Africa * United States }}|language=English}}To the Death bụ Ihe nkiri martial arts nke 1993 nke South Africa nke Darrell Roodt duziri na John Barrett, [[Michel Qissi]], na Robert Whitehead. <ref>{{Cite web|date=2019-06-19|title=To the Death (South Africa, 1993)|url=https://worldfilmgeek.com/2019/06/19/to-the-death-1993/|accessdate=2022-10-07|work=WorldFilmGeek|language=en|archivedate=2022-10-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221007154758/https://worldfilmgeek.com/2019/06/19/to-the-death-1993/}}</ref> bụ ihe na-esote ihe nkiri American Kickboxer nke afọ 1991. == Atụmatụ == Onye mmeri kickboxing Rick Quinn ekwuputala ezumike nká ya na egwuregwu ahụ. Willard, onye nta akụkọ otu oge ọ na-enweghị ike ịnagide, aghọwo ezigbo enyi ya ugbu a na Quinn na-eme atụmatụ ibi na nzuzo na nwunye ya dị ime Carol. Otú ọ dị, otu onye na-enweghị obi ụtọ na ezumike nká ahụ bụ Jacques Denard, onye chọrọ ịbọ ọbọ na Quinn site na ọgụ ha gara aga. Denard chọrọ ịlụso Quinn ọgụ maka asọmpi ahụ ma ugbu a ọ na-achọpụta na ohere ahụ agwụla ka Quinn lara ezumike nká. Mgbe Denard pụtara n'ụlọ Quinn iji chee ya ihu, Carol manyere ya ịhapụ ya na egbe. Ka ọ dị ugbu a, Quinn adọtawo uche Dominique Le Braque, onye ọchụnta ego bara ọgaranya na onye hụrụ ọgụ n'anya. Dị ka onye na-akwalite ọgụ, ọ na-eme ọgụ n'okpuru ala ebe onye meriri na-ahụ onwe ya ka onye na'isi gbagburu ya n'isi mgbe egwuregwu ahụ gasịrị. Mgbe Le Braque nwara ịrata Quinn ka ọ lụọ ọgụ maka ya, Quinn jụrụ ka ọ na-agwa ya na ọ bụ ọkachamara. Iji hụ na Quinn sonyeere ya, Le Braque goro ụfọdụ ndị ikom ka ha tinye bọmbụ ụgbọ ala, na-egbu Carol na nwa ha a na-amụbeghị amụ. Ihe omume ahụ mebiri Quinn n'uche ruo n'ókè ebe n'agbanyeghị enyemaka Willard, Quinn tụgharịrị gaa n'ịṅụbiga mmanya ókè. Ọ na-eche na Denard bụ onye kpatara igbu Carol ma na-aṅụbiga mmanya ókè, na-eche ya ihu ma na-eje ozi ọnwa atọ n'ụlọ mkpọrọ maka mwakpo mmanya na-egbu. Le Braque na-agbapụta Quinn. N'ikwu na ọ dịghị ihe fọdụrụnụ, Quinn nabatara onyinye Le Braque ma manye ya ịnọ n'ụlọ ya na ala ya, ebe ọ malitere ọzụzụ. Ọ na-enwetakwa nlebara anya site n'aka nwunye Le Braque Angelica, onye ji nwayọọ nwayọọ malite ike ọgwụgwụ nke azụmahịa di ya na-ekpuchi alụmdi na nwunye ha. Mgbe Quinn nwere ọgụ mbụ ya ma merie, ọ mụtara eziokwu dị egwu banyere ihe na-eme ndị meriri ma chọọ ịhapụ. Otú ọ dị, ebe ọ maara na ọ tọrọ atọ, Quinn enweghị ihe ọzọ ọ ga-eme ma ọ bụghị ịga n'ihu na-emeri iji mee ka onwe ya dị ndụ. N'ikpeazụ, ya na Angelica malitere inwe mmekọrịta, nke na-ewute Le Braque, na-enye onye ọchụnta ego ahụ ezi echiche. N'oge na-adịghị anya, Quinn chọpụtara na o nwere ihu ọ maara dị ka onye mmegide, Denard. Quinn na-anwa ime ka Denard nwee nghọta banyere ihe na-eme onye meriri. N'ikpeazụ na-aghọta ya n'onwe ya, Denard na-enyere Quinn aka ma ha abụọ malitere ịlụso ndị ikom Le Braque ọgụ. Mgbe Le Braque tụgidere Quinn égbè ya, Angelica gbara Le Braque égbè, gbuo ya. == Ndị na-eme ihe nkiri == * John Barrett dị ka Rick Quinn * [[Michel Qissi]] dị ka Jacques Denard * Robert Whitehead dị ka Dominique Le Braque * Michele Bestbier dị ka Angelica Le Braque * Ted Le Plat dị ka Willard * Greg Latter dị ka Roger * Norman Antsey dị ka Tony * Claudia Udy-Harris dị ka Carol Quinn * Nick Lorentz dị ka onye na-eme ihe nkiri * Charles Comyn dị ka Bob * Danny Keough dị ka Hank * Len Sparrowhawk dị ka Solly * Tyrone Stevenson dị ka Legansi * Leonard Nketsi dị ka Sobah * Kiki Architto dị ka Trokowsky * Dudley Du Plessis dị ka Sang Lo & Sayan * Neville Thomas dị ka onye Bekee * Grant Sammons dị ka onye America na-akụ ọkpọ * Lazlo Fagyas dị ka onye na-akụ ọkpọ na Thailand * Rudi Strydom dị ka onye mmekọ Denard * Graham Press dị ka Prince * Annabella Forbes dị ka Enyi nwanyị Roger * Barbora Tellinger dị ka onye njikwa * Vanessa Cooke dị ka nwanyị akwụna E sere ihe nkiri ahụ na South Africa n'afọ 1992. A na-ewere ihe nkiri ahụ dị ka mmepụta pụrụ iche maka onye nduzi Roodt, onye tupu ihe nkiri a enwetala asambodo dị mkpa mgbe ọ duziri ihe nkiri ''[[Sarafina! (ihe nkiri)|Sarafina!]]''. <ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1992/02/23/movies/film-martial-arts-movies-find-a-home-in-south-africa.html|title=Martial-Arts Movies Find a Home In South Africa|date=23 February 1992|work=The New York Times}}</ref> == Ntọhapụ == Cannon Video nke na-adịghịzi adị wepụtara ihe nkiri ahụ na VHS na 13 Ọktoba 1993.   <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[wikipedia:Tinye edensibịa|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2022)">citation needed</span>]]''&#x5D;</sup> == Edensibia == nwee nghọta banyere ihe na-eme onye meriri. N'ikpeazụ na-aghọta ya n'onwe ya, Denard na-enyere Quinn aka ma ha abụọ malitere ịlụso ndịnwee nghọta banyere ihe na-eme onye meriri. N'ikpeazụ na-aghọta ya n'onwe ya, Denard na-enyere Quinn aka ma ha abụọ malitere ịlụso ndị{{Reflist}} == Njikọ mpụga == * {{IMDb title|tt0108349|To the Death}} 4pjm0h9fec8g5pjeu3ipsmxit45bkfg Aisha Umar 0 38738 705781 631816 2026-08-27T10:57:15Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705781 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn" style="display:inline-block">Aisha Umar</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Mba | class="infobox-data category" |Onye Naijiria |- ! class="infobox-label" scope="row" |Ọrụ | class="infobox-data role" |Onye na-egwu volleyball |} '''Aisha Umar''' bụ onye Naijiria na-egwu volleyball nke na-egwu na otu egwuregwu volleyball Customs nke Naijiria. <ref>{{Cite web|author=Saliu|first=Mohammed|date=2021-08-17|title=NVBF invites 54 players ahead of Nations Cup in Rwanda|url=https://www.brila.net/nvbf-invites-54-players-ahead-of-nations-cup-in-rwanda/|accessdate=2023-03-21|work=Latest Sports News In Nigeria|language=en-US|archivedate=2023-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230321200639/https://www.brila.net/nvbf-invites-54-players-ahead-of-nations-cup-in-rwanda/}}</ref> == Mmezu == Aisha na-agba otu egwuregwu volleyball "b" na Beach maka otu egwuregwu bọọlụ ụmụnwaanyị Naịjirịa. <ref>{{Cite web|date=2019-03-17|title=Africa Club Championship: Nigeria Customs women volleyball team pummel USFA of Burkina Faso|url=https://dailytrust.com/africa-club-championship-nigeria-customs-women-volleyball-team-pummel-usfa-of-burkina-faso/|accessdate=2023-03-21|work=Daily Trust|language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web|author=NNN|date=2019-03-16|title=Africa Club Championship: Nigeria Customs women volleyball team pummel USFA of Burkina Faso|url=https://nnn.ng/africa-club-championship-nigeria-customs-women-volleyball-team-pummel-usfa-of-burkina-faso/|accessdate=2023-03-21|work=NNN|language=en|archivedate=2023-03-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230320192548/https://nnn.ng/africa-club-championship-nigeria-customs-women-volleyball-team-pummel-usfa-of-burkina-faso/}}</ref> Aisha tinyere Priscilla Agera na Tochukwu Nnourge meriri Burkina Faso na egwuregwu mmeghe na asọmpi Volleyball nke Afrịka nke afọ 2019 na Cairo, Egypt. Aisha sokwa <ref>{{Cite web|date=2021-08-21|title=Volleyball Federation opens camp in Kaduna with 54 players|url=https://guardian.ng/sport/volleyball-federation-opens-camp-in-kaduna-with-54-players/|accessdate=2023-03-21|work=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US|archivedate=2023-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230321200440/https://guardian.ng/sport/volleyball-federation-opens-camp-in-kaduna-with-54-players/}}</ref>'òtù ndị Nigeria Volleyball Federation kpọrọ maka asọmpi Africa Volleybball nke 2021 na [[Rwanda]]. Ndị otu ụmụ nwanyị Naịjirịa <ref>{{Cite web|date=2021-09-20|title=Nigeria's women volleyball team finish fourth in Kigali, men seventh|url=https://punchng.com/nigerias-women-volleyball-team-finish-fourth-in-kigali-men-seventh/|accessdate=2023-03-21|work=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref> n'ọnọdụ nke anọ na ngwụcha asọmpi ahụ. <ref>{{Cite web|author=Magazine|first=BrandPower|date=2017-08-17|title=Women volleyball World Cup Qualifier: Nigerian team heads for Abidjan|url=https://brandpowerng.com/women-volleyball-world-cup-qualifier-nigerian-team-heads-for-abidjan/|accessdate=2023-03-21|work=BrandPower Magazine|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-08-17|title=Melandi: Nigeria Women Volleyball Federation Team to depart to Abidjan for World Cup Tournament|url=https://reportcircle.com/melandi-nigeria-women-volleyball-federation-team-expected-depart-abidjan-world-cup-tournament/|accessdate=2023-03-21|work=Reportcircle|language=en-US}}</ref> Ya na Albertina Francis so na ndị otu Naijiria na asọmpi ntozu mba ụwa nke 2018 FIVB na Ivory Coast. <ref>{{Cite web|date=2022-09-26|title=Pictures: Offa VC, Customs emerge champions of 2022 Nigeria Volleyball Premier League|url=https://www.blueprint.ng/pictures-offa-vc-customs-emerge-champions-of-2022-nigeria-volleyball-premier-league/|accessdate=2023-03-21|work=Blueprint Newspapers|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-09-27|title=Offa Volleyball Club, Customs win 2022 titles|url=https://guardian.ng/sport/offa-volleyball-club-customs-win-2022-titles/|accessdate=2023-03-21|work=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US|archivedate=2023-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230321200832/https://guardian.ng/sport/offa-volleyball-club-customs-win-2022-titles/}}</ref>Ndị otu kọstọm Naịjirịa pụtara dịka ndị mmeri nke asọmpị bọọlụ bọọlụ Naịjirịa nke afọ 2022. == Edensibia == {{Reflist}} [[Òtù:Mmadụ ndi di ndụ]] 36d499x3pqxvtfexoinw2cl5m5e3wot Adijat Gbadamosi 0 38781 705779 393352 2026-08-27T09:21:19Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705779 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[Usòrò:Victory Ceremony Girls' flyweight Boxing 2018 YOG 08.jpg|thumb|Victory Ceremony Girls' flyweight Boxing 2018 YOG 12.|240x240px]] '''Adijat Gbadamosi''' bụ onye ọkpọ bantamweight / super bantamweight na onye nwetara ọlaọcha na 2018 Buenos Aires Youth Olympic . <ref name=":0">{{Cite news|author=The Nation|first=Nation|date=2019-04-19|title=Adijat Gbadamosi shines|work=The Nation|url=https://thenationonlineng.net/adijat-gbadamosi-shines/|accessdate=2023-03-09}}</ref> <ref>{{Cite web|author=Eludini|first=Tunde|date=2023-07-02|title=Adijat Gbadamosi: New African boxing queen sets sights on world title|url=https://www.premiumtimesng.com/sports/nigeria-sports-news/607584-adijat-gbadamosi-new-african-boxing-queen-sets-sights-on-world-title.html|accessdate=2023-10-25|work=Premium Times Nigeria|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|author=Agbede|first=Wale|date=2023-06-29|title=Nigeria's first female professional boxing champion Adijat Gbadamosi pushes for world title|url=https://gazettengr.com/nigerias-first-female-professional-boxing-champion-adijat-gbadamosi-pushes-for-world-title/|accessdate=2023-10-25|work=Peoples Gazette|language=en-US}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|author=Sports|first=Pulse|date=2023-06-22|title=Nigeria's Adijat Gbadamosi makes history as she wins ABU Title at 'King of the Ring 3'|url=https://www.pulsesports.ng/boxing/story/nigerias-adijat-gbadamosi-makes-history-as-she-wins-abu-title-at-king-of-the-ring-3-2023062217093947914|accessdate=2023-10-25|work=Pulse Sports Nigeria|language=en}}</ref> ọ bụ nwanyị Naijiria mbụ na-akụ ọkpọ meriri n'asọmpi ịkụ ọkpọ n'Afrịka mgbe o meriri onye Zimbabwe Patience Mastara n'oge asọmpi iko ụmụ nwanyị nke Afrịka Super Bantamweight nke afọ 2023.   == Ndụ mbido == <ref>{{Cite web|author=Walter|first=Abed|date=2022-02-02|title=Adijat Gbadamosi's biography, fact, career, awards, net worth and life story|url=https://44bars.com/adijat-gbadamosis-biography-fact-career-awards-net-worth-and-life-story/|accessdate=2023-03-12|work=44Bars.com|language=en-US|archivedate=2023-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230312093504/https://44bars.com/adijat-gbadamosis-biography-fact-career-awards-net-worth-and-life-story/}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Adijat Gbadamosi – Monarch Champions|url=http://monarchchampions.com/portfolio/adijat-gbadamosi/|accessdate=2023-03-12|language=en-US|archivedate=2023-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230312092339/http://monarchchampions.com/portfolio/adijat-gbadamosi/}}</ref>Adijat Gbadamosi mụrụ na 31st Disemba 2001 na Naijiria. == Ọrụ == <ref>{{Cite web|date=2018-10-17|title=Italy's Martina La Piana puts her father through the ringer|url=https://www.iba.sport/news/italys-la-piana-puts-father-ringer|accessdate=2023-03-12|work=IBA|language=en-US}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web|author=Ogunseye|first=Adebanjo|date=2018-10-22|title=Boxing Sensation Gbadamosi says Youth Olympic Silver Medal is Consolation|url=https://www.brila.net/boxing-sensation-gbadamosi-says-youth-olympic-silver-medal-is-consolation/|accessdate=2023-03-12|work=Latest Sports News In Nigeria|language=en-US|archivedate=2022-10-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221014132009/https://www.brila.net/boxing-sensation-gbadamosi-says-youth-olympic-silver-medal-is-consolation/}}</ref>Adijat Gbadamosi malitere dị ka onye ọkpọ ọkpọ, na-anọchite anya Nigeria na 2018 Buenos Aires Youth Olympic na Argentina, ebe ọ nwetara ihe nrite ọlaọcha ka Martina La Piana nke Italy meriri n'asọmpi ọla edo. <ref name=":0"/><ref>{{Cite web|date=2022-12-12|title=WBO bout tops King of The Ring contest|url=https://punchng.com/wbo-bout-tops-king-of-the-ring-contest/|accessdate=2023-03-12|work=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref> N'otu afọ ahụ, ọ meriri ihe nrite ọla edo na asọmpi ịkụ ọkpọ nke ndị ntorobịa Afrịka na Morocco N'afọ 2019, Gbadamosi meriri onye ọkpọ ụbọchị kacha mma n'ọgbọ egwuregwu, mbipụta 101st nke ihe nkiri ịkụ ọkpọ Satọde kwa ọnwa emere na Mobolaji Johnson Sports Hall, Lagos. N'afọ 2022, Gbadamosi gbara arụrụ arụ dịka onye ọkpọ ọkpọ na njem ịkụ ọkpọ King of the Ring megide Taiye Kodjo. <ref>{{Cite web|author=Eludini|first=Tunde|date=2022-12-12|title=King of the Ring boxing tourney returns to Lagos|url=https://www.premiumtimesng.com/sports/nigeria-sports-news/570190-king-of-the-ring-boxing-tourney-returns-to-lagos.html|accessdate=2023-03-12|work=Premium Times Nigeria|language=en-GB}}</ref> == Onyinye == * African Super Bantamweight 2023<ref name=":2"/> * <ref name=":1"/> nrite ọlaọcha nke egwuregwu Olympic nke ndị ntorobịa, 2018[1] * <ref name=":0"/> nrite ọla edo nke African Youth Boxing, 2018 [1] == Edensibia == {{Reflist}} [[Òtù:Mmadụ ndi di ndụ]] lowskg067zx5rn9ljw6pi7bga9ezwbq Adekite Fatuga-Dada 0 38804 705775 181769 2026-08-27T09:05:15Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705775 wikitext text/x-wiki [[Usòrò:Adekite Fatuga-Dada and Corinne Henson Lewes FC Women 1 Watford Women 2 07 11 2021-173 (51663195514).jpg|thumb|Adekite Fatuga-Dada and Corinne Henson Lewes FC Women 1 Watford Women 2 07 11 2021-173 (51663195514).|232x232px]] '''Adekite Fatuga-Dada''' (amụrụ na 5 Septemba 1996) bụ [[Footbọl|onye na-agba bọọlụ]] nke na-agba ọsọ dị ka onye na-eme egwuregwu n'etiti, onye na-aga n'ihu, ma ọ bụ onye na'ihu maka Watford. <ref>{{Cite web|url=https://www.brila.net/im-honored-to-be-invited-by-nigeria-says-english-born-adekite-dada/|title=I'm honored to be invited by Nigeria, says Adekite Fatuga-Dada|date=29 November 2021|publisher=brila.net|accessdate=12 March 2024|archivedate=10 May 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230510022509/https://www.brila.net/im-honored-to-be-invited-by-nigeria-says-english-born-adekite-dada/}}</ref> A mụrụ ya n'England, o ruru eru ịnọchite anya Naijiria na mba ụwa. == Ndụ mbido == <ref>{{Cite web|url=https://thenationonlineng.net/adekite-fatuga-dada-meet-watford-ladies-longest-serving-player/|title=Adekite Fatuga-Dada - The Nation Newspaper article}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://dailycannon.com/2017/10/daily-cannon-exclusive-interview-with-watfords-adekite-fatuga-dada/|title=Interview with Watford's Adekite Fatuga-Dada|date=14 October 2017}}</ref> A mụrụ Fatuga-Dada na London na 1996 site na nne na nna Naijiria.nwanne nna ya mmetụtara ya ka ọ gbaa bọọlụ ma mesịa wepụta ya na Watford site na mmemme. == Ọrụ klọb ndị ntorobịa == Mgbe <ref>{{Cite web|url=https://punchng.com/how-nigerians-made-vicarage-road-home/|title=How Nigerians made Vicarage Road home|date=20 February 2022|publisher=punchng.com}}</ref> dị afọ iri na abụọ, ọ sonyeere ụlọ akwụkwọ ndị ntorobịa nke otu egwuregwu England bụ Watford tupu ọ banye n'ụlọ akwụkwọ ndị ntụrụndụ nke Arsenal, merie FA Youth Cup tupu ọ laghachi Watford na 2015. == Ọrụ klọb ndị okenye == Fatuga-Dada malitere ọrụ ya dị elu na otu ndị England bụ Watford . <ref>{{Cite web|url=https://www.watfordobserver.co.uk/sport/19408434.podcast-talking-watford-fc-women-adekite-fatuga-dada/|title=Talking Watford FC women with Adekite Fatuga-Dada|date=30 June 2021|publisher=watfordobserver.co.uk}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.allnigeriasoccer.com/read_news.php?nid=33328|title=Watford's Nigeria-Eligible Striker Fatuga-Dada Dreams Of Playing At Wembley|publisher=allnigeriasoccer.com}}</ref> ọ rụrụ ọrụ na Converse mgbe ọ na-egwuri egwu maka klọb ahụ. <ref>{{Cite web|url=https://www.thetimes.co.uk/article/the-historical-meaning-behind-watford-womens-shirt-numbers-p9tdvsp9j|title=The historical meaning behind Watford women's shirt numbers|publisher=telegraph.co.uk (Archived)|accessdate=2024-03-12|archivedate=2021-07-07|archiveurl=https://archive.today/20210707020611/https://www.thetimes.co.uk/article/the-historical-meaning-behind-watford-womens-shirt-numbers-p9tdvsp9j}}</ref>'N'afọ 2020, ọ gbanwere nọmba jersey ya ruo nwa oge ka ọ bụrụ 96 iji cheta afọ onye America na-eti egwu Tupac Shakur nwụrụ. <ref>{{Cite web|url=https://www.watfordobserver.co.uk/sport/18648460.watford-players-adrian-mariappa-adekite-fatuga-dada-named-pfa-community-champions/|title=Watford players Adrian Mariappa and Adekite Fatuga-Dada named PFA community champions|date=13 August 2020|publisher=watfordobserver.co.uk}}</ref>'otu afọ ahụ, e nyere ya ihe nrite onye mmeri obodo PFA maka ọrụ obodo n'oge ahụ. <ref>{{Cite web|url=https://www.allnigeriasoccer.com/read_news.php?nid=41248|title=Two Nigerian strikers nominated for Watford's Goal of the Month award|publisher=allnigeriaosccer.com}}</ref>'N'afọ 2021, a họpụtara ihe mgbaru ọsọ ya ọ gbara n'egwuregwu FA Women's Championship megide Blackburn Rovers maka Goal of the Month. <ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.co.uk/football/promotion-start-of-something-special-for-whole-club-says-watford-star-adekite-fatuga-dada_sto8371421/story.shtml|title='Promotion start of something special for whole club,' says Adekite Fatuga-Dada|publisher=eurosport.com (Archived)|accessdate=2024-03-12|archivedate=2023-02-25|archiveurl=https://archive.today/20230225055212/https://www.eurosport.co.uk/football/promotion-start-of-something-special-for-whole-club-says-watford-star-adekite-fatuga-dada_sto8371421/story.shtml}}</ref>'otu afọ ahụ, ọ nwetara nkwalite na Watford na ọkwa nke abụọ nke Bekee. == Ọrụ mba ụwa == Fatuga-Dada ruru eru ịnọchite anya <ref>{{Cite web|url=https://metro.co.uk/2020/03/25/sport-racism-problem-impacting-mental-health-bame-athletes-12442726/|title=Adekite Fatuga-Dada - Metro UK article|date=25 March 2020}}</ref> na mba ụwa. <ref>{{Cite web|url=https://www.mynigeria.com/NigeriaHomePage/SportsArchive/Falcons-cash-in-on-overseas-born-stars-531101|title=Falcons cash in on overseas-born stars|date=28 February 2022|publisher=mynigeria.com|accessdate=12 March 2024|archivedate=10 May 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230510134900/https://www.mynigeria.com/NigeriaHomePage/SportsArchive/Falcons-cash-in-on-overseas-born-stars-531101}}</ref> ọ nọchitere anya England na mba ụwa na ọkwa ndị ntorobịa ma a kpọrọ ya ka ọ nọchite anya Naijiria na mba ụwa. == Ndụ onwe onye == Fatuga-Dada abụrụla onye na-akwado otu egwuregwu Premier League nke Manchester United.<ref>{{Cite web|url=https://www.allnigeriasoccer.com/read_news.php?nid=41546|title=Watford's Fatuga-Dada names Man Utd greats Ronaldo, Rooney, Best as role|publisher=allnigeriasoccer.com}}</ref> == Edensibia == {{Reflist}} [[Òtù:Mmadụ ndi di ndụ]] sk2efyt1tr3vnkq4wrnmxj9zrx1okv9 Uche Chika Elumelu 0 38872 705745 175145 2026-08-26T17:35:14Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705745 wikitext text/x-wiki '''Uche Chika Elumelu''' bụ onye Naijiria na-eme ihe nkiri. == Ọrụ == Uche gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Ibadan na nzere mbụ na ime ihe nkiri ma nweta asambodo ihe nkiri na New York Film Academy. Ya na Terra Kulture arụkọwo ọrụ n'ọtụtụ mmepụta dị ka onye na-eme ihe nkiri. == Ihe nkiri == {| class="wikitable" |+ !Afọ !Aha ya !Ọrụ !Ihe mgbochi. |- |2020 |''[[This Lady Called Life|Nwaanyị A Na-akpọ Ndụ]]'' |Onye agbata obi | |- |2021 |[[The Wait (ihe nkiri 2021)|''Chere'']] |Amaka |<ref>{{Cite web|date=2023-02-01|title=The Wait - Nollywire|url=https://www.nollywire.com/titles/the-wait/|accessdate=2023-12-19|language=en-GB}}</ref> |- |2023 |''[[Agba nile nke Ụwa dị n'etiti oji na ọcha]]'' |Nne |<ref>{{Cite web|title=All the Colours of the World Are Between Black and White - Panorama 2023|url=https://www.berlinale.de/en/2023/programme/202303853.html|accessdate=2023-12-19|work=www.berlinale.de|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|author=Udodiong|first=Inemesit|date=2023-02-15|title=Nigerian film about gay couple lands major deal ahead global debut|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/all-the-colours-of-the-world-are-between-black-and-white-lands-major-deal-ahead/yt7k153|accessdate=2023-12-19|work=Pulse Nigeria|language=en}}</ref> |} == Ihe nkiri == {| class="wikitable" |+ !Afọ !Mmepụta !Ọrụ !Ihe nkiri !Ihe mgbochi. |- |2014 |Gee Okwu! | |MUSON Center, American Repertory TheatreỤlọ Egwuregwu America |<ref>{{Cite web|author=Tugbobo|first=Babatunde|date=2022-11-18|title='Hear Word' to travel across five cities, three countries|url=https://punchng.com/hear-word-to-travel-across-five-cities-three-countries/|accessdate=2023-12-19|work=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|author=Nigeria|first=Guardian|date=2023-02-12|title=In hear word! Naija women talk true, women issues cut deep for men, society|url=https://guardian.ng/art/in-hear-word-naija-women-talk-true-women-issues-cut-deep-for-men-society/|accessdate=2023-12-21|work=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US}}</ref> |- |2016 |Obi na-akụ Egwú |Eseosa |Ebe MUSON |<ref>https://pmnewsnigeria.com/2016/12/20/heartbeat-the-musical-hits-a-graceful-home-run/</ref> |- |2018 |Akụkọ ifo The Music |Eze Nwanyị Amina nke Zazzau |Ebe MUSON |<ref>{{Cite web|date=2020-03-21|title=LEGENDS THE MUSICAL RETURNS TO MUSON THIS DECEMBER - THISDAYLIVE|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2018/12/16/legends-the-musical-returns-to-muson-this-december/|accessdate=2023-12-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200321053652/https://www.thisdaylive.com/index.php/2018/12/16/legends-the-musical-returns-to-muson-this-december/|archivedate=2020-03-21}}</ref> |- |2018 |Saro Egwú | |Ebe MUSON |<ref>{{Cite web|title=The Secret Lives of Baba Segi's Wives – ELUFOWOJU JR ENSEMBLE|url=https://elufowojujrensemble.com/the-secret-lives-of-baba-segis-wives/|accessdate=2023-12-19|work=elufowojujrensemble.com}}</ref> |- |2018 |Ndụ Nzuzo nke Ndị Nwunye Baba Segi | |E gosipụtara ya dị ka akụkụ nke 2018 Ake Arts and Book FestivalAke Arts na Ememme Akwụkwọ |<ref>{{Cite web|author=Rats|first=Film|date=2020-04-16|title=Uche Chika Elumelu on respecting the Director's Ultimate Eye.|url=https://www.filmratsclub.com/2020/04/16/uche-chika-elumelu-on-respecting-the-directors-eye/|accessdate=2023-12-19|work=Film Rats Club|language=en-US}}</ref> |- |2019 |Obi Ike |Kesiena |Ebe Ngosipụta Ihe Osise nke Kongi, Freedom Park[[Freedom Park (Lagos)|Ogige Nnwere Onwe]] |<ref>{{Cite web|author=Nigeria|first=Guardian|date=2019-02-17|title='Hertitude'... on Lagos theatre festival stage|url=https://guardian.ng/art/hertitude-on-lagos-theatre-festival-stage/|accessdate=2023-12-19|work=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US|archivedate=2023-12-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231221140420/https://guardian.ng/art/hertitude-on-lagos-theatre-festival-stage/}}</ref> |- |2023 |Anatomy nke Nwaanyị | |Ịkpa anụ |<ref>{{Cite web|author=Kan|first=Toni|date=2023-08-13|title=Exploring Desires and Societal Pressures: "Anatomy of a Woman" takes centre stage at Terra Kulture|url=https://thelagosreview.ng/exploring-desires-and-societal-pressures-anatomy-of-a-woman-takes-centre-stage-at-terra-kulture/|accessdate=2023-12-19|work=The Lagos Review|language=en-US}}</ref> |- |2022 |Mmiri Mmiri |Amanda |Ịkpa anụ |<ref>{{Cite web|author=Nwogu|first=Precious 'Mamazeus'|date=2022-10-10|title=Austine Onuoha's 'Baby Shower' set for November debut|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/austine-onuohas-baby-shower-set-for-november-debut/05cww8r|accessdate=2023-12-19|work=Pulse Nigeria|language=en|archivedate=2023-12-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231221140420/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/austine-onuohas-baby-shower-set-for-november-debut/05cww8r}}</ref><ref>{{Cite web|author=Nigeria|first=Guardian|date=2021-12-19|title=With Baby Shower, Mina Davies reflects on Theme of Betrayal|url=https://guardian.ng/art/with-baby-shower-mina-davies-reflects-on-theme-of-betrayal/|accessdate=2023-12-21|work=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US|archivedate=2023-12-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231221140418/https://guardian.ng/art/with-baby-shower-mina-davies-reflects-on-theme-of-betrayal/}}</ref> |} == Edensibia == {{Reflist}} joyyu9h76u4q3eq11eet9nv48aakogc Zukisa Tshiqi 0 39326 705761 155756 2026-08-26T23:05:15Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705761 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|honorific-prefix=[[The Honourable]]|office=[[Constitutional Court of South Africa|Justice of the Constitutional Court]]|term_start=1 October 2019|appointer=[[Cyril Ramaphosa]]|office1=[[Supreme Court of Appeal of South Africa|Judge of the Supreme Court of Appeal]]|termend1=30 September 2019|nominator1=|appointer1=[[Jacob Zuma]]|predecessor1=|successor1=|office2=[[High Court of South Africa|Judge of the High Court]]|termend2=30 November 2009|nominator2=|appointer2=[[Thabo Mbeki]]|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1961|01|11}}|birth_place=[[Ngcobo|Cefane]], [[Cape Province]]<br />[[Union of South Africa]]|death_date=|death_place=|birthname=Zukisa Laura Lumka Qingana|nationality=|party=|otherparty=<!--For additional political affiliations-->|spouse=F. V. Tshiqi|partner=<!--For those with a domestic partner and not married-->|relations=|children=|alma_mater=[[University of the Witwatersrand]]|termstart2=25 July 2005|termstart1=1 December 2009|1blankname2=Division|1namedata2=[[Gauteng Division|Gauteng]]}} {{Databox}}'''Zukisa Laura Lumka Tshiqi''' ( née Qingana ; amuru 11 Jenuarị 1961) bu onye ọka ikpe South Africa nke thelọ ikpe gbasara iwu nke South Africa . Ọ rụrụ ọrụ na Courtlọikpe Kasị Elu nke Mkpegharị site na Disemba 2009 ruo Ọktoba 2019, mgbe Onye isi ala Cyril Ramaphosa buliri ya gaa n'Ụlọikpe Iwu. Ọ bụ onye ọka iwu na-arụ ọrụ ruo mgbe mbụ a họpụtara ya na bench na Ụlọikpe Kasị Elu Gauteng na 2005. == Ndụ mmalite na agụmakwụkwọ == A mụrụ Tshiqi na 11 Jenụwarị 1961 na Cefane, ime ime obodo dị nso na Ngcobo na mpaghara Cape mbụ. <ref name=":1">{{Cite web|title=Justice Tshiqi|url=https://www.concourt.org.za/index.php/judges/current-judges/13-current-judges/353-justice-tshiqi|accessdate=12 April 2021|work=Constitutional Court of South Africa}} </ref> <ref name=":0">{{Cite web|date=|title=Judges of the Supreme Court of Appeal|url=https://www.justice.gov.za/sca/judges_cv.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170110052124/https://www.justice.gov.za/sca/judges_cv.html|archivedate=2017-01-10|accessdate=2023-12-21|work=Supreme Court of Appeal of South Africa}}</ref> Ọ bụ otu n'ime ụmụ asatọ na nna ya bụ onye ọrụ ugbo. <ref name=":2">{{Cite web|author=Rabkin|first=Franny|date=2019-09-13|title=Zukisa Tshiqi: The quiet fighter|url=https://mg.co.za/article/2019-09-13-00-zukisa-tshiqi-the-quiet-fighter/|accessdate=2023-12-21|work=The Mail & Guardian|language=en-ZA}}</ref> Ọ gara ụlọ akwụkwọ praịmarị Cefane wee gụọ akwụkwọ na 1979 na Blythswood High School na Nqamakwe . <ref name=":3">{{Cite journal|date=August 2005|title=Names in the News: Judge Zukisa Tshiqi|url=https://www.gcbsa.co.za/law-journals/2005/august/2005-august-vol018-no2-p37.pdf|journal=Advocate|volume=18|issue=2|pages=37}}</ref> Mgbe nke ahụ gasịrị, ọ gara na Mahadum Fort Hare mana a manyere ya ịhapụ n'ihi enweghị ego. <ref name=":2"/> Mgbe alụmdi na nwunye ya gasịrị, ọ kwagara Johannesburg, bụ́ ebe o debanyere aha na Mahadum Witwatersrand . Ọ gụsịrị akwụkwọ na BPRC na 1989, gụchara akara ugo mmụta ya mgbe ejidere di ya maka mmejọ ndọrọ ndọrọ ọchịchị na mgbe ọ dị ime nwa mbụ ya. <ref name=":2" /> Na mahadum, [[Halton Cheadle]] kụziri ya, onye kpalitere mmasị ya na iwu ọrụ . <ref name=":2" /> Mgbe e mesịrị, na 2001, ọ gụchara diploma diploma na iwu ọrụ na Rand Afrikaans University . <ref name=":1"/> == Ọrụ iwu == Mgbe ọ na-agụ akwụkwọ maka BPRC ya, Tshiqi bụ onye nhazi iwu nke South Africa Council of Churches . <ref name=":1"/> Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ, ọ dechara akwụkwọ akụkọ ya na Neluheni Attorneys, na-enweta nnabata dị ka onye ọka iwu na 1991. Mgbe afọ ahụ gasịrị, ọ sonyeere Matlala Attorneys dị ka onye enyemaka ọkachamara. <ref name=":1" /> Na 1992, ọ kwagara na Black Lawyers Association, ebe ọ bụ onye na-ahụ maka ịgba akwụkwọ na onye na-enye ndụmọdụ ikpe ikpe ruo 1994. <ref name=":1" /> <ref name=":0"/> N'agbata 1994 na 2005, ọ na-elekọta onye ọlụlụ na ụlọ ọrụ nke ya, Tshiqi-Zebediela Attorneys. <ref name=":0"/> Ọ bụ ọkachamara n'ihe gbasara iwu ọrụ na azụmahịa . <ref name=":2"/> N'oge ahụ, site na 1995 ruo 2005, ọ bụkwa onye isi kọmishọna na Commission for Conciliation, Mediation and Arbitration, <ref name=":1"/> na ọ jere ozi dị ka onye ọka ikpe na Ụlọikpe Kasị Elu na Ụlọikpe Mkpegharị Ọrụ n'etiti 2003 na 2004. <ref name=":0" /> == Ụlọ ikpe dị elu nke Gauteng: 2005-2009 == Na 31 May 2005, Onye isi ala Thabo Mbeki kwupụtara na Tshiqi ga-esonye n'Ụlọikpe Kasị Elu na-adịgide adịgide dị ka onye ọka ikpe nke Transvaal Provincial Division (mgbe e mesịrị na Gauteng Division ). <ref>{{Cite news|date=31 May 2005|title=Mbeki appoints new deputy Chief Justice|work=IOL|url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/mbeki-appoints-new-deputy-chief-justice-242560|accessdate=21 December 2023}}</ref> Ọ sonyere na bench na 25 Julaị 2005. <ref name=":3"/> N'ime afọ anọ ya na Ụlọikpe Kasị Elu, a kwadoro ya maka ogologo oge na Ụlọikpe Mkpegharị Mkpegharị, ebe ọ bụ onye ọka ikpe n'etiti 2007 na 2009. <ref name=":0"/> Ọ mekwara ihe n'Ụlọikpe Mkpegharị Kasị Elu site na Eprel ruo Nọvemba 2009. <ref name=":0" /> == Ụlọikpe Mkpegharị Kasị Elu: 2009–2019 == Na 25 Nọvemba 2009, Onye isi ala Jacob Zuma kwupụtara na a ga-ebuli Tshiqi gaa n'Ụlọikpe Kasị Elu nke Mkpegharị na-adịgide adịgide site na 1 Disemba 2009. A họpụtara ya na Jeremaya Shongwe na Eric Leach, <ref>{{Cite web|date=2009-11-25|title=New judges announced by Zuma|url=https://mg.co.za/article/2009-11-25-new-judges-announced-by-zuma/|accessdate=2023-12-21|work=The Mail & Guardian|language=en-ZA}}</ref> na-aghọ nwanyị ojii Afrịka nke atọ n'ụlọ ikpe. <ref name=":4">{{Cite web|author=Rabkin|first=Franny|date=2019-09-11|title=Ramaphosa makes his first ConCourt appointments|url=https://mg.co.za/article/2019-09-11-ramaphosa-makes-his-first-concourt-appointments/|accessdate=2023-12-21|work=The Mail & Guardian|language=en-ZA}}</ref> Ọ jere ozi n'ụlọikpe mkpegharị ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ iri. N'ime oge ahụ, n'etiti Nọvemba 2014 na Mee 2015, <ref name=":5">{{Cite web|author=Evans|first=Sarah|date=2015-06-25|title=Top court nominations begin to address judicial gender injustice|url=https://mg.co.za/article/2015-06-25-top-court-nominations-begin-to-address-judicial-gender-injustice/|accessdate=2023-12-21|work=The Mail & Guardian|language=en-ZA}}</ref> ọ jere ozi dị ka onye na-ahụ maka ikpe na Ụlọikpe Iwu nke South Africa, na-ejuputa oche nke Justice Chris Jafta . <ref>{{Cite web|date=25 July 2014|title=ConCourt appoints 3 female acting judges|url=https://www.news24.com/news24/concourt-appoints-3-female-acting-judges-20140725|accessdate=2023-07-01|work=News24|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|author=Benjamin|first=Chantelle|date=2015-01-27|title=Acting Concourt judges appointments boast a female majority|url=https://mg.co.za/article/2015-01-27-acting-concourt-judges-appointments-boast-a-female-majority/|accessdate=2023-12-21|work=The Mail & Guardian|language=en-ZA}}</ref> N'oge ọ na-arụ ọrụ, o dere ọtụtụ ikpe abụọ maka Ụlọikpe Iwu Iwu n'ihe gbasara ''City Power v Grinpal Energy Management Services'' na ''Coughlan NO v Road Accident Fund'' . <ref name=":6">{{Cite web|title=JSC Candidates Judge Zukisa Tshiqi|url=https://www.judgesmatter.co.za/interviews/april-2019-interviews/jsc-candidates-apr-19/judge-zukisa-tshiqi/|accessdate=2023-12-21|work=Judges Matter|language=en-ZA}}</ref> N'oge na-adịghị anya ka njedebe nke ọrụ ya gasịrị, na June 2015, Tshiqi bụ otu n'ime ndị mmadụ ise, ndị inyom niile, bụ ndị Ụlọ Ọrụ Na-ahụ Maka Ikpe na-ahọrọ maka ịhọpụta oge na-adịgide adịgide na Justice Thembile Skweyiya 's oche ohere ohere na Ụlọikpe Iwu. <ref name=":5"/> A gbara ya ajụjụ ọnụ maka ọnọdụ ahụ n'ọnwa na-eso ya, mana News24 kọwara ajụjụ ọnụ ya dị ka "oke": ndị otu panel katọrọ o doro anya na ọ na-ala azụ ide ikpe na Ụlọikpe Kasị Elu nke Mkpegharị; enweghị ahụmahụ ya na-abụghị nke mpụ; na nhazi nke ụlọ ọrụ iwu mbụ ya gara n'ihu na-akwụ ụgwọ ụgwọ ekwentị ya, nke onye ọka ikpe Mogoeng Mogoeng kọwara dịka "ezighị ezi". <ref>{{Cite web|author=Evans|first=Jenni|date=9 July 2015|title=Four women judges grilled over vacant ConCourt position|url=https://www.news24.com/news24/four-women-judges-grilled-over-vacant-concourt-position-20150709|accessdate=2023-12-21|work=News24|language=en-US}}</ref> Dị ka ''Daily Maverick'' si kwuo, ndị ọkachamara n'ihe gbasara iwu nwekwara mmetụta na, n'ime ndị na-eme ntuli aka ise, Tshiqi nwere "ihe ndekọ kachasị ike n'ihe gbasara mgbagwoju anya nke ikpe ya". <ref>{{Cite web|author=Thamm|first=Marianne|date=2015-07-06|title=Judges and the rise of traditional leaders and customary law: A new legal frontier|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2015-07-06-judges-and-the-rise-of-traditional-leaders-and-customary-law-a-new-legal-frontier/|accessdate=2023-12-21|work=Daily Maverick|language=en}}</ref> Onye isi ala Zuma họpụtara Nonkosi Mhlantla n'ọkwa ahụ. == Ụlọ ikpe gbasara iwu: 2019- dị ugbu a == N’ọnwa Febụwarị afọ 2019, Kọmịshọna Na-ahụ Maka Ikpe ahọpụtara Tshiqi maka otu n’ime ohere ọhụrụ abụọ n’ụlọ ikpe gbasara iwu, oge a mere site n’aka ndị ọkaikpe ezumike nka Dikgang Moseneke na [[Bess Nkabinde]] . <ref>{{Cite web|date=11 February 2019|title=Commission names judges shortlisted for key court positions|url=https://www.sowetanlive.co.za/news/south-africa/2019-02-11-commission-names-judges-shortlisted-for-key-court-positions/|accessdate=2023-12-21|work=Sowetan|language=en-ZA}}</ref> Otu n'ime mmadụ isii na-azọ ọkwa abụọ ahụ, ndị otu ndị ọka iwu ojii họpụtara ya. <ref name=":6"/> Mgbe a gbara ya ajụjụ ọnụ n'April, ọ kọwara onwe ya dị ka "onye na-agba ọsọ" nwere ahụmahụ n'akụkụ dị iche iche nke iwu, kwupụta echiche ya na nkọwa ikpe enweghị ike ịbụ "usoro iwu kwadoro", ma zaa ajụjụ gbasara ọkwa nke kọleji na Ụlọ Akwụkwọ Kasị Elu. Ụlọikpe Mkpegharị. <ref name=":6" /> <ref name=":7">{{Cite web|author=Karim|first=Aisha Abdool|date=2019-04-04|title=Ramaphosa gets his shortlist for Constitutional Court judge vacancies|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2019-04-05-ramaphosa-gets-his-shortlist-for-constitutional-court-judge-vacancies/|accessdate=2023-12-21|work=Daily Maverick|language=en}}</ref> Ọ jụkwara echiche nke General Council of the Bar, nke dị na nrubeisi nke Bar na ngwa ya, na o nwere ndekọ ikpe dị ntakịrị. <ref name=":6" /> <ref name=":7" /> Mgbe ajụjụ ọnụ ahụ gasịrị, Ụlọ Ọrụ Na-ahụ Maka Ikpe na-akpọ Tshiqi na anọ ndị ọzọ na-aga ime - Annali Basson, Patricia Goliath, Jody Kollapen, na Steven Majiedt - dị ka ndị kwesịrị ekwesị maka nhọpụta. <ref>{{Cite web|author=Rabkin|first=Franny|date=2019-04-05|title=SCA tensions dominate at interviews|url=https://mg.co.za/article/2019-04-05-00-sca-tensions-dominate-at-interviews/|accessdate=2023-12-21|work=The Mail & Guardian|language=en-ZA}}</ref> Na Septemba 2019, Onye isi ala Cyril Ramaphosa kwupụtara na ya ahọrọla Tshiqi na Majiedt ịbanye n'ụlọ ikpe gbasara iwu na-amalite site na 1 October. <ref name=":4"/> <ref>{{Cite web|author=Gerber|first=Jan|date=11 September 2019|title=ConCourt Bench: Ramaphosa appoints judges Zukisa Tshiqi, Stevan Majiedt|url=https://www.news24.com/news24/concourt-bench-ramaphosa-appoints-judges-zukisa-tshiqi-stevan-majiedt-20190911|accessdate=2023-12-21|work=News24|language=en-US}}</ref> == Ndụ onwe onye == Ọ lụrụ FV Tshiqi, onye ya na ya nwere ụmụ atọ. <ref name=":3"/> Ọ bụ [[Onye Kraịst]] . <ref name=":3" /> == Edensibia == {{Reflist}} == Njikọ mpụga == * [https://www.judgesmatter.co.za/interviews/april-2019-interviews/jsc-candidates-apr-19/judge-zukisa-tshiqi/ ZLL Tshiqi] na Ndị Ikpe Matter * [https://web.archive.org/web/20160418200759/https://www.johannesburgbar.co.za/wp-content/uploads/Judge-ZLL-Tshiqi.pdf Nyochaa] Kansụl Bar (2016) * [https://web.archive.org/web/20240330103754/https://gcbsa.co.za/jscdocs/2019%20April/JUDGE%20TSHIQI..pdf Nyochaa] Kansụl Bar (2019) * [https://www.youtube.com/watch?v=U-tisIyYsGk Ajụjụ ọnụ] ya na Kọmitii Ọrụ Ikpe (2019) [[Òtù:Mmadụ ndi di ndụ]] [[Òtù:Pages with unreviewed translations]] amokkmrk3m9unzfpn7y1h6eib2dgt8i Ịda ogbenye na Vietnam 0 39918 705764 638293 2026-08-27T00:32:14Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705764 wikitext text/x-wiki [[Usòrò:Poverty_in_Vietnam.jpg|thumb| Oke nke ndị bi na oke ịda ogbenye ka oge na-aga]] [[Usòrò:Map_poverty_rates_by_district_of_vietnam_in_2010_and_2014.jpg|thumb| Map ọnụego ịda ogbenye site na mpaghara Viet Nam na 2010 na 2014.]] {{Databox}}Ruo n'afọ ndị 1920, ọtụtụ ndị bi na Vietnam bi n'okpuru ahịrị ịda ogbenye . Nke a bụ n'ihi ọtụtụ ihe kpatara ya, nke sitere na ọtụtụ afọ dị ka ndị France na-achị, <ref>{{Cite web|title=Vietnam - The conquest of Vietnam by France {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Vietnam/The-conquest-of-Vietnam-by-France|accessdate=2021-12-16|work=www.britannica.com|language=en}}</ref> ndị Japan na-arụ na Vietnam, <ref>{{Cite web|title=When the Japanese Occupied Vietnam: Part 1 {{!}} Saigoneer|url=https://saigoneer.com/vietnam-heritage/2073-when-the-japanese-occupied-vietnam-part-i|accessdate=2021-12-16|work=saigoneer.com|language=en-gb}}</ref> Vietnam-American War, <ref>{{Cite web|title=Vietnam War {{!}} Facts, Summary, Years, Timeline, Casualties, Combatants, & Facts {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/event/Vietnam-War|accessdate=2021-12-16|work=www.britannica.com|language=en}}</ref> na esemokwu ndị ọzọ n'ime Mainland Ndịda Ebe Ọwụwa Anyanwụ Eshia (nke bụ isi. agha Cambodia-Vietnamese <ref>{{Cite news|date=2014-09-14|title=Vietnam's forgotten Cambodian war|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-29106034|accessdate=2021-12-16}}</ref> <ref>{{Cite book|author=Morris|first=Stephen J.|url=https://www.sup.org/books/title/?id=998|title=Why Vietnam Invaded Cambodia: Political Culture and the Causes of War|date=1999|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-3049-5|location=Stanford}}</ref> na agha Sino-Vietnamese <ref>{{Cite web|title=The Bitter Legacy of the 1979 China-Vietnam War|url=https://thediplomat.com/2017/02/the-bitter-legacy-of-the-1979-china-vietnam-war/|accessdate=2021-12-16|work=thediplomat.com|language=en-US}}</ref> ). Esemokwu na-aga n'ihu site na 1887 ruo 1991, ihe karịrị 100 afọ nke enweghị ntụkwasị obi ahapụla Vietnam obodo agha tisasịrị <ref>{{Cite web|author=VietnamPlus|date=2022-01-07|title=Quang Tri: 227kg bomb successfully relocated {{!}} Society {{!}} Vietnam+ (VietnamPlus)|url=https://en.vietnamplus.vn/quang-tri-227kg-bomb-successfully-relocated/220395.vnp|accessdate=2022-01-07|work=VietnamPlus|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|author=VnExpress|title=340-kg wartime bomb found in south central rice field - VnExpress International|url=https://e.vnexpress.net/news/news/340-kg-wartime-bomb-found-in-south-central-rice-field-4260634.html|accessdate=2022-01-07|work=VnExpress International – Latest news, business, travel and analysis from Vietnam|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|author=VnExpress|title=900-kg wartime bomb found in famous Vietnam battlefield - VnExpress International|url=https://e.vnexpress.net/news/news/900-kg-wartime-bomb-found-in-famous-vietnam-battlefield-4153515.html|accessdate=2022-01-07|work=VnExpress International – Latest news, business, travel and analysis from Vietnam|language=en}}</ref> nke nwere nnukwu idei mmiri sitere na typhoons, oke oke osimiri, yana nke a na-akpọ " oge idei mmiri" site na udu mmiri oge ( Osimiri East [[Asia]] n'oge oyi na mmiri ozuzo South Asia n'oge okpomọkụ), yana mmetụta nke mgbanwe ihu igwe . <ref>{{Cite journal|author=Palmer|first=Michael|date=2015-07-21|title=The Economic Lives of People with Disabilities in Vietnam|journal=PLOS ONE|volume=10|issue=7|pages=e0133623|doi=10.1371/journal.pone.0133623|issn=1932-6203|pmid=26197034}}</ref> <ref>{{Cite web|author=T.M|first=Hang Thai|title=In Vietnam poverty and poor development, not just floods, kill the most marginalised|url=http://theconversation.com/in-vietnam-poverty-and-poor-development-not-just-floods-kill-the-most-marginalised-82785|accessdate=2021-12-16|work=The Conversation|language=en}}</ref> <ref>{{Cite journal|author=Mook|first=Bangalore|date=2016|title=Exposure to Floods, Climate Change, and Poverty in Vietnam|url=https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/24846|journal=Policy Research Working Paper|language=en-US|volume=7765}}</ref> Ndozigharị ndọrọ ndọrọ ọchịchị na nke akụ na ụba nke malitere na 1986, nke bụ usoro iwu maka nnwere onwe ahịa nke akpọrọ Đổi Mới (Mmeghari / Innovation), ọnọdụ nke ịda ogbenye na agụụ na Vietnam emeela ka ọ dịkwuo mma - site na otu n'ime mba ndị kasị daa ogbenye n'ụwa. Ego onye ọ bụla na-enweta n'okpuru US $100 kwa afọ, ka ọ na-erule njedebe nke 2013 Viet Nam ghọrọ mba etiti na-akpata ego na ego onye ọ bụla na-enweta US$1,910 (na 2013). <ref>{{Cite web|url=https://www.worldbank.org/en/results/2013/04/12/vietnam-achieving-success-as-a-middle-income-country|title=Vietnam: Achieving Success as a Middle-income Country|publisher=World Bank|accessdate=April 26, 2013|archivedate=July 21, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130721090525/http://www.worldbank.org/en/results/2013/04/12/vietnam-achieving-success-as-a-middle-income-country}}</ref> Ọnụego ịda ogbenye belatara site na pasent 58 na 1993 ruo pasent 28.9 na 2002, pasent 14.5 na 2008, ruo ihe dị ka pasent 12 na 2011. A na-eche na ihe dị ka nde mmadụ 28 bụ ndị ewepụrụla n'ịda ogbenye kemgbe iri afọ abụọ. <ref name="program135">{{Cite web|url=https://www.un.org/esa/socdev/egms/docs/2009/Ghana/Quan.pdf|title=Programme 135 - Sharing lessons on poverty reduction and development schemes for ethnic minorities in Vietnam|publisher=United Nations|accessdate=March 6, 2012}}</ref> Akuko 2014 Global Hunger Index (GHI) gosiputara Vietnam nke iri na ise n'ime mba 81 na-enwe aguu, yana GHI nke 7.5 ma e jiri ya tụnyere 27.7 di egwu na 1990 (mba nwere oke egwu (GHI ≥ 30), di egwu (GHI n'etiti 20.0 na 29.9) ma ọ bụ dị njọ (GHI n'etiti 10.0 na 19.9) ọnọdụ <ref>{{Cite web|url=http://www.ifpri.org/tools/2014-ghi-map|title=2014 Global Hunger Index Map|publisher=International Food Policy Research Institute|accessdate=March 20, 2015}}</ref> . Mmezu e nwetara na mbelata ịda ogbenye na ikpochapụ agụụ nwere nnukwu ekele ma nwee ihe ịga nke ọma n'ịkwalite mmepe akụ na ụba . Otú ọ dị, Vietnam ka nwere ọtụtụ ọrụ dị n'ihu n'ịlụso ịda ogbenye na agụụ ọgụ yana maka ndị ọzọ na-adịghị ike dị ka [[Minority group|agbụrụ dị nta]], ndị nwere nkwarụ, ilekọta ndị agadi, na ndị na-adịghị ike ime mpụ . <ref name="achievement">{{Cite web|url=http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2011/08/25/000356161_20110825031518/Rendered/PDF/642790WP0P107600Box0361535B0PUBLIC0.pdf|title=Poverty Reduction in Vietnam: Achievements and Challenges|publisher=World Bank|date=March 2011|accessdate=March 6, 2012}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Bank loans help ethnic minority in Nghệ An escape poverty|url=http://vietnamnews.vn/society/1106243/bank-loans-help-ethnic-minority-in-nghe-an-escape-poverty.html|accessdate=2021-12-14|work=vietnamnews.vn|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Businesses, government abet migration, but Vietnam's 'container people' bear the risk|url=https://www.rfa.org/english/news/vietnam/europe-trafficking-12102021155942.html|accessdate=2021-12-16|work=Radio Free Asia|language=en}}</ref> <ref name=":1">{{Cite journal|author=Ngo|first=Quyen|date=2019|title=Reducing rural poverty in Vietnam: issues, policies, challenges|url=https://www.un.org/development/desa/dspd/wp-content/uploads/sites/22/2019/03/Reducing-rural-poverty-in-Vietnam-Issues-Policies-Challenges.pdf|journal=}} [[Òtù:CS1 errors: missing periodical]]</ref> [[Usòrò:Famine_in_Vietnam,_1945_(6).jpg|thumb| Ụnwụ na Vietnam, 1945]] N'ihe gbasara agụmakwụkwọ, ewezuga ụlọ akwụkwọ praịmarị na ụlọ akwụkwọ sekọndrị nke ọtụtụ ndị Vietnam zuru ezu, ọnụego mmecha ụlọ akwụkwọ sekọndrị na mbido 2021 n'afọ nke abụọ nke ọrịa [[Nje Korona|coronavirus]] bụ naanị ihe dị njọ 58%, nke agbanyeghị, sitere na naanị 55% na 2013. <ref name=":0">{{Cite web|first=Viet|author=Anh|date=December 14, 2021|title=Just 58 percent of Vietnamese children graduate from high school|url=https://e.vnexpress.net/news/news/just-58-percent-of-vietnamese-children-graduate-from-high-school-4401632.html}}</ref> Site na 1990 ruo 2016, oke ndebanye aha Vietnam Nam na agụmakwụkwọ mahadum tolitere site na naanị 2.7% ruo 28.3%. Ka o sina dị, oke a ka dị n'okpuru nke mba ndị ọzọ na mpaghara ahụ. <ref>{{Cite web|title=Home|url=https://www.oecd-ilibrary.org/sites/482cd95f-en/index.html?itemId=/content/component/482cd95f-en|accessdate=2021-12-16|work=www.oecd-ilibrary.org|language=en|archivedate=2021-12-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211216013458/https://www.oecd-ilibrary.org/sites/482cd95f-en/index.html?itemId=/content/component/482cd95f-en}}</ref> Mpaghara akọwapụtara nke Vietnam ebe enwere oke nha nhata nke inweta agụmakwụkwọ na akụ na ụba dọdara nkezi ala. <ref name=":0" /> Dabere na akụkọ sitere na Asia Development Bank, Vietnam nwere ọnụ ọgụgụ mmadụ 91.70 dị ka nke 2015, ihe dị ka otu nde mmadụ karịa afọ gara aga. <ref>Asian Development Bank. (2016, April). ''Basic Statistics 2016''. Retrieved 21, November 2016, from https://www.adb.org/publications/basic-statistics-2016</ref> Na 2016, 5.8% nke ndị bi na-ebi n'okpuru ahịrị ịda ogbenye mba; na 2019, ọnụ ọgụgụ enweghị ọrụ bụ 2.0%. <ref>{{Cite web|url=https://www.adb.org/countries/viet-nam/poverty|title=Poverty Data: Viet Nam|date=April 2020|publisher=Asian Development Bank|accessdate=July 12, 2020}}</ref> Onu ogugu ndi mmadu bi na mkpọturu gbadara site na 60.5% na 1992 rue 13.8% ibi n'ime mkpọka site na 2018. <ref>{{Cite web|title=Population living in slums (% of urban population) - Vietnam {{!}} Data|url=https://data.worldbank.org/indicator/EN.POP.SLUM.UR.ZS?locations=VN|accessdate=2022-02-18|work=data.worldbank.org}}</ref> === Mmekọrịta n'etiti ndị otu === Mbelata ịda ogbenye bụ naanị ihe ịga nke ọma ma ọ bụrụ na akụkụ niile sitere na gọọmentị gaa na ọha mmadụ na ndị na-enye onyinye, site na etiti gọọmentị etiti na ndị mmadụ n'onwe ha na-etinye aka na usoro ahụ. Otú ọ dị, ọ dị mkpa ka e kenye ọrụ na ọrụ dị iche iche nke ndị dị iche iche nke ọma na kpọmkwem. Dokwuo anya nke ọrụ ha ga-eme ka ọ dịkwuo mma na ịdị n'otu dị ukwuu n'etiti ha. [https://web.archive.org/web/20120113123918/http://www.adb.org/Documents/Reports/VietNam_2010/Part1.pdf Akụkọ mmepe Vietnam (2001)] na-atụ aro ụzọ isi dozie nke a site n'ime ka ọrụ dị n'etiti gọọmentị etiti na nke ime obodo, ọrụ nke ndị ọrụ mbelata ịda ogbenye na ọkwa mpaghara, na ndị metụtara ya, maka njikwa na nnyefe nke ọrụ mbelata ịda ogbenye. . <ref name="VNpoverty">{{Cite web|url=https://dfat.gov.au/about-us/publications/Documents/vietnam_poverty_analysis.pdf|title=Vietnam Poverty Analysis|publisher=Australian Government|date=May 9, 2002|accessdate=April 21, 2019}}</ref> === Usoro nchekwa ọha === Usoro nchebe ọha na eze na-arụ ọrụ dị mkpa maka mbelata ịda ogbenye na-adịgide adịgide. Na Vietnam, usoro nchebe ọha na eze dị ugbu a nwere ihe atọ bụ isi bụ nchekwa ọha, enyemaka mmadụ na mmemme dabeere na mpaghara. Nchekwa ọha gụnyere mkpuchi ọha, mkpuchi ahụike na mkpuchi enweghị ọrụ. Enyemaka mmekọrịta mmadụ na ibe ya na-elekwasị anya na ndị na-erite uru gụnyere ndị agadi 85 na karịa ma ọ bụ ndị bi naanị ha, ndị nwere nkwarụ, ndị nwere nkwarụ uche, nne na nna nanị ha na-azụ ụmụ, ụmụ mgbei na ndị ọzọ, ebe a ga-eji mmemme ahụ dabeere na mpaghara na enyemaka mberede iji nyere aka na ọdachi ndị na-emere onwe ha. ndị a tara ahụhụ. <ref name="achievement"/> Otú ọ dị, mmetụta dị n'akụkụ nke [[Iba|ịba]] ụba mmekọrịta ọha na eze na akụ na ụba na-edugakwa n'ịbawanye nrụgide ọha na eze. Ọnụ ọgụgụ igbu onwe onye na Vietnam abawanyela n'ime iri afọ gara aga (2000-2021), ebe ụmụ nwoke nwere ike ịbụ ndị na-enweta ọnwụ igbu onwe ha mgbe ahụ ụmụ nwanyị. <ref>{{Cite web|title=Vietnam Suicide Rate 2000-2021|url=https://www.macrotrends.net/countries/VNM/vietnam/suicide-rate|accessdate=2021-12-21|work=www.macrotrends.net}}</ref> Ọnụ ọgụgụ igbu onwe onye enweela ahaghị nhata nke nwoke na nwanyị n'ofe ọtụtụ mba ma ọ bụ mba ma ọ bụ ndị mmadụ. Dị ka nke a, usoro nchebe ọha na eze ( ''tư-vấn tâm-lý,'' ndụmọdụ uche-ndụ na Vietnamese) maka ndị nọ n'ihe ize ndụ nke igbu onwe ( ''tự tử'' ma ọ bụ ''tự sát'' ) dị mkpa, na-enwekwu nyocha na ọmụmụ ihe gbasara mgbochi igbu onwe maka Vietnamese chọrọ. . <ref>{{Cite book|author=Thanh|first=Huong Tran Thi|chapterurl=https://oxfordmedicine.com/view/10.1093/med/9780198570059.001.0001/med-9780198570059-chapter-112|chapter=Suicide prevention in Vietnam|title=Oxford Textbook of Suicidology and Suicide Prevention|year=2009|pages=779–780|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-964046-1|language=en-US|doi=10.1093/med/9780198570059.003.0112}}</ref> N'otu oge ahụ, a na-achọkwu nyocha na ọmụmụ ihe iji dozie nsogbu nke mwakpo mmekọahụ, mmekpa ahụ na trauma, na ụmụ nwanyị na ụmụ agbọghọ na-enwekwu ihe ize ndụ mgbe ahụ ndị nwoke na ụmụ nwoke, yana dozie nsogbu gbasara ịzụ ahịa ( ịzụ ahịa mmadụ & ịzụ ahịa mmekọahụ ) na ịgba ohu . <ref>{{Cite web|title=Vietnam {{!}} Sexual Violence Research Initiative|url=https://www.svri.org/documents/vietnam|accessdate=2021-12-21|work=www.svri.org|language=en}}</ref> <ref>{{Cite journal|author=HUONG|first=NGUYEN THU|title=Rape in Vietnam from Socio-Cultural and Historical Perspectives|date=2006|url=https://www.jstor.org/stable/41933447|journal=Journal of Asian History|volume=40|issue=2|pages=185–206|issn=0021-910X}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2021-02-28|title=Opinion: South Korea must recognise allegations of sexual violence in Vietnam|url=https://www.independent.co.uk/voices/south-korea-vietnam-war-sexual-violence-women-b1806764.html|accessdate=2021-12-21|work=The Independent|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Vietnam: Nearly half of female garment workers experience violence & sexual harassment; Study finds link to brands' purchasing practices|url=https://www.business-humanrights.org/en/latest-news/vietnam-nearly-half-of-female-garment-workers-experience-violence-sexual-harassment-study-finds-link-to-brands-purchasing-practices/|accessdate=2021-12-21|work=Business & Human Rights Resource Centre|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2020-12-04|title=Vietnam's US$9 fine for groping a woman sparks calls for tougher laws|url=https://www.scmp.com/week-asia/politics/article/3112618/heres-why-vietnam-needs-embrace-metoo-right-now-fine-groping|accessdate=2021-12-21|work=South China Morning Post|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Laws not helping Vietnam's women and children|url=https://theaseanpost.com/article/laws-not-helping-vietnams-women-and-children|accessdate=2021-12-21|work=The ASEAN Post|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Sexual Harassment Still Rampant In Vietnam|url=https://theaseanpost.com/article/sexual-harassment-still-rampant-vietnam|accessdate=2021-12-21|work=The ASEAN Post|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Vietnam's Human Trafficking Problem Is Too Big to Ignore|url=https://thediplomat.com/2019/11/vietnams-human-trafficking-problem-is-too-big-to-ignore/|accessdate=2021-12-21|work=thediplomat.com|language=en-US}}</ref> === Agụmakwụkwọ & Ahụike === O doro anya na ịnweta agụmakwụkwọ na ahụike na-enye ụzọ isi belata ịda ogbenye maka ndị na-adịghị ike. <ref name=":1"/> Maka ndị nwere ohere mmụta ugbua, nkuzi onwe ( ''học thêm'' na Vietnamese) bụ ihe a na-ahụkarị maka ndị nwere ike ịkwụ ụgwọ maka oge ụlọ akwụkwọ gachara. Okwu ndị dị mgbagwoju anya gbasara nkuzi nkeonwe dị ka ndị nwere 'oke' ma ọ bụ 'nwere ihe ùgwù' nwere ike ị nweta ma nweta nkuzi nke onwe ebe ndị ogbenye na-agbasi mbọ ike iji nweta ọrụ ndị dị otú ahụ, ma ọ bụ na nnukwu akwụkwọ nkuzi nke onwe bụ ihe na-egosi mkpa ọ dị ịkwalite ngalaba ọha. bụ arụmụka nkịtị nke mgbagwoju anya nke ọdịdị nkuzi nkeonwe. Maka ndị nọ n'ọnọdụ dara ogbenye, ọ bụ maka imeziwanye ohere ịnweta ọrụ mmụta na ahụike ka enwere ohere nke mmekọrịta akụ na ụba ka mma. <ref>{{Cite journal|author=Dang|first=Hai-Anh|title=A bird's-eye view of the private tutoring phenomenon in Vietnam|url=https://www.iias.asia/sites/default/files/nwl_article/2019-05/IIAS_NL56_2627_0.pdf|journal=International Institute for Asian Studies|volume=2011}}</ref> === Hụkwa ===   * Ahụike na Vietnam * Vietnam&amp;nbsp;– Akụ na ụba :* Economy nke Vietnam == Edensibia == {{Reflist}} === Isi mmalite ndị ọzọ === * {{Cite web|author=Vandemoortele, Milo|year=2010|url=http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=5057&title=viet-nams-progress-economic-growth-poverty-reduction-impressive-improvements|title=Viet Nam's Progress on Economic Growth and Poverty Reduction: Impressive improvements|publisher=[[Overseas Development Institute]]|accessdate=2024-04-01|archivedate=2011-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514200140/http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=5057&title=viet-nams-progress-economic-growth-poverty-reduction-impressive-improvements}} == Njikọ mpụga == qbhy0t7nfkilunkh8rjhwq0jr9hxr5v Ịda ogbenye na Algeria 0 40407 705762 158199 2026-08-27T00:18:43Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705762 wikitext text/x-wiki [[Usòrò:Flag_of_Algeria.svg|alt=|thumb| Ọkọlọtọ mba Algeria]] . <ref name="brgen">{{Cite web|url=https://brgenproject.org/causes-of-poverty-in-algeria/|title=Addressing Four Main Causes of Poverty in Algeria|author=Kakar|first=Aslam|date=October 2017|work=The Borgen Project}}</ref>Algeria bụ dị na Africa n'ụdị oke osimiri Mediterenian .  Ọ bụ obodo nwere ike na North Africa ma nwee ihe ruru nde 42. [1] Ruo n'afọ 1980, Algeria nwere akụ na ngwaọrụ mgbe ha na-emepụta fim onwe na France na 1962 ka ọnụ na-egosi na-ebuwanye ibu na-enweta akụ.  na dị ya.  Ịda ogbenye na Algeria nnukwu nsogbu na-esochi ike nke uto akụ na anụrụ ya n'ihe dị ka etiti iri.  ihe ngosi 1980s, ahaan nke ọnụ ahịa n'ahịa mba ụwa mere ka Algeria nwee ike ndakpọ akụ na-ahụ, na-enye aka n'ịkwalite ngwaahịa ọrụ na-egosi ogbenye.  [2] Enweghị onye kwuo uche ya, ụgbọ agha na-egosi ego na-emefu emewokwa ka ego ogbenye == Akụ na ụba == <ref>{{Cite journal|author=Lowi|first=Miriam R.|date=June 2013|title=Response to Pauline Jones Luong's review of Oil Wealth and the Poverty of Politics: Algeria Compared|url=https://www.cambridge.org/core/journals/perspectives-on-politics/article/response-to-pauline-jones-luongs-review-of-oil-wealth-and-the-poverty-of-politics-algeria-compared/4F6F8DE2B335BEAE3FD1C785D0B6D25B|journal=Perspectives on Politics|language=en|volume=11|issue=2|pages=598|doi=10.1017/S1537592713000868|issn=1537-5927}}</ref>Dị ka World Bank si kwuo, akụ na dị Algeria na-adabere na mbupụ nke hydrocarbons, nke eri 30% nke GDP obodo yana 60% nke ego fu ego.  [1] Algeria nwere ebe nchekwa ikuku ikuku nke ihu n'ụwa ma bụrụ nke isii kacha ebupụ gas eke.  Ngwakọta gas na sitere sitere na 95% nke ego a na-enweta na mbupụ nke Algeria.  [1] Nnukwu gas na isiokwu dị na Algeria arụla ya aka ike na-enwe nkwụsi ike n'ihe gbasara akụ na ụdị Algeria agbasiwo mbọ ike imepụta ụlọ ọrụ na-abụghị hydrocarbon. Mgbanwe nke ọnụ ahịa mmanụ nwere mmetụta dị ukwuu na ọdịmma ndị bi na Algeria n'ihi na gọọmentị kwesịrị ịbawanye ego ụtụ isi. Kemgbe 2013, nchekwa ego mba ofesi Algeria agbadala karịa 40%. <ref name=":5">{{Cite web|url=https://www.worldbank.org/en/country/algeria/overview|title=The World Bank in Algeria|work=The World Bank|accessdate=11 October 2018}}</ref> Nke a bụ ọkachasị n'ihi igbu oge ọrụ ugboro ugboro yana ihe isi ike na-adọta itinye ego. Ọdịda nke gas na ego mmanụ butere na gọọmentị Algeria na-agbaso usoro mgbazi na mmefu ego gọọmentị etiti nke afọ 2016 iji belata mmefu na mbelata ọdịda nke ọnụ ahịa mmanụ. Ego mmefu nke 2016 gụnyere mmụba 4% na ụtụ ụtụ isi yana mbelata 9% na mmefu. <ref name=":5" /> Gọọmenti Algeria akwụsịla ibelata enyemaka ozugbo na ahụike, agụmakwụkwọ na mmemme ụlọ nke gọọmentị na-akwado. <ref>{{Cite journal|date=1977|title=Errata|journal=African Studies Review|volume=20|issue=1|pages=131|doi=10.2307/523868}}</ref> . <ref>{{Cite web|url=http://databank.worldbank.org/data/views/reports/reportwidget.aspx?Report_Name=CountryProfile&Id=b450fd57&tbar=y&dd=y&inf=n&zm=n&country=DZA|title=CountryProfile|accessdate=2018-10-23}}</ref>Dị ka National Statistics Office si kwuo, Algeria enwetawo mbelata dị ukwuu na ego ogbenye, na-adaba na 5.5% na 2011 site na 14.1% na 1995. Ọ bụ ebe na nsogbu nke ndị na-adị ndụ na- $2 kwa ụbọchị kwụsiri ike.  ike na 14.1% na 1995 ka ha gbadara site na 81% na 1988, ọ darala ruo 5% na 2011. Oke ego nke 20% kacha daa ogbenye nke ndị Algeria rịgoro site na 6.5% na 1990 ruo 9.4% na 2010 Dị ka Central Intelligence Agency si kwuo, ndị bi n'okpuru ego ogbenye na Algeria dị ka nke 2011 na-eme mmemme na ọ bụ 5.5%, [1] na ekiri nke oke ogbenye na-anọdụ na 0.5%.  achọ, 10% nke ndị Algeria na-ahụta na ha nwere ike ikpugheba na-egosi ogbenye ma ọ bụrụ na ihiere gbara izu ha.  [2] Ihe dị ka 75% nke ndị Algeria bi na ego ogbenye bi n'obodo mepere emepe na ọrụ zuru oke.  Esemokwu dị n’okirikiri ebutela ọnụ ọgụgụ ndị dara ogbenye bi na Sahara ugboro ugboro, na okpukpu nke mba ahụ bi n’ala mgba <ref name="worldbank">{{Cite web|url=http://www.worldbank.org/en/news/feature/2016/10/17/poverty-has-fallen-in-the-maghreb-but-inequality-persists|title=Poverty has Fallen in the Maghreb, but Inequality Persists|work=World Bank|language=en|accessdate=2018-09-14|archivedate=2023-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230206193059/https://www.worldbank.org/en/news/feature/2016/10/17/poverty-has-fallen-in-the-maghreb-but-inequality-persists}}</ref> . <ref>{{Cite web|url=https://data.worldbank.org/country/algeria|title=Algeria {{!}} Data|work=data.worldbank.org|language=en-us|accessdate=2018-10-23}}</ref>Dị ka Global Hunger Index si kwuo, nke mba 119 na-eru eru, Algeria debere 39th, na akara nke 9.4, nke ihe na mba ahụ na-enwe oke agụụ.  Akara a na-akawanye mma n'ime iri afọ abụọ gara aga.  Na 2000, Algeria de akara nke 15.6 (oke agụụ na-agụghị oke) wee nweta 10.6 (ọkwa oke agụụ) na 2010. [1] Na mgbakwunye, ọnụ ọgụgụ ndị na-erighị nri agbadala site na 10.7% na 2000 ruo 4.7%  na 2018. Ozi, ọnụ ọgụgụ na-eru na-eru nke afọ ise site na 3.1% ruo 4.1% na 2018 [1] na-egosi na-eru afọ 5 agbadala ruo 2.6% (2009).  [2] Ọzọkwa, ndụ ndụ mgbe a echiche Algeria dị ka nke 2016 bụ 76.078 Nnukwu enweghị ọrụ bụ isi ihe kpatara ịda ogbenye na Algeria. Nyocha nke Òtù Na-ahụ Maka Akụ na ụba Mba Ndị Dị n'Otu maka Afrịka na-ekpughe nnukwu ọdịiche dị na Algeria dabere na okike na afọ. Ọnụ ọgụgụ enweghị ọrụ dịka nke 2015 e mere atụmatụ na ọ bụ 11.2%; Otú ọ dị, ndị nọ n'ime afọ 16-24 guzoro ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ 30%. Na mgbakwunye na nke a, enweghị ọrụ na-emetụta ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ọnụ ọgụgụ ụmụ nwanyị okpukpu abụọ ka ọ na-emetụta ụmụ nwoke, na-eche na enweghị ọrụ na-eme atụmatụ na 16.6% maka ụmụ nwanyị. <ref name="Countryprofile">{{Cite book|title=Country profile Algeria 2016|others=Biha, Giovanie|isbn=9789994470198|location=Addis Ababa, Ethiopia|oclc=1023498269|author=Biha|first=Giovanie|year=2017}}</ref> Dị ka World Bank si kwuo, enweghị ọrụ ntorobịa na-adịgide adịgide na-enwe mmetụta dị ukwuu na mmepe na ọnọdụ obibi ndụ ezinụlọ, na-eme ka ọtụtụ ndị ntorobịa enweghị ike ịkpata ezigbo ụgwọ ọrụ na ezigbo ọnọdụ ibi ndụ. <ref name=":3">{{Cite journal|author=Tiliouine|first=Habib|date=January 2006|title=Measuring Wellbeing in Developing Countries: The Case of Algeria|journal=Social Indicators Research|language=en|volume=75|issue=1|pages=1–30|doi=10.1007/s11205-004-2012-2|issn=0303-8300}}</ref> == Mgbọrọgwụ akụkọ ihe mere eme nke ịda ogbenye Algeria == <ref name=":1">{{Cite web|url=https://sites.google.com/a/oxy.edu/the-algerian-story/pre-revolution-algeria/french-algeria|title=French Algeria 1830-1962|work=The Algerian Story|accessdate=19 October 2018|archivedate=24 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220224202133/https://sites.google.com/a/oxy.edu/the-algerian-story/pre-revolution-algeria/french-algeria}}</ref>Ruo 1517 ruo 1830, Algeria bụ ebe nke ndị Ukwu Ottoman .  Mbelata nke tọrọ Ukwu Ottoman na Algeria dugara n'oge na-adịte aka nke akwụkwọ onwe ruo mgbe eze France kwuru agha n'ebumnobi nke ihe ọrụ zuru oke na 1830. N'ihi ihe a na-eme "ụfụ ijiji ", France  Ịhụ afụ 3 megide Algeria na 1827. [1] Dey Hussein, onye Ottoman ikpeazụ na Algeria jiri whisk ijiji tie onye ihe anya onye anya onye France mgbe ọ zara ihe nke dey njikọ njikọ France ji Algeria.  A na-hazikwa mmeri ndị France meri Algeria iji kwalite mbelata ogo nke eze France.  N'ịzaghachi na " ihe omume ijiji ofufe ", ndị France na-egosipụta mmeri zuru oke nke Algeria na 1830 na fim nke ịmanye Frence.  Mgbe izu atọ gachara, France weghaara Algeria wee weghara ya == Nzaghachi gọọmentị == Algeria siri ike n'ọgụ ya iji belata ịda ogbenye na amụma mmepe mmekọrịta ọha na eze na njedebe nke 1990s, bụ nke mere ka ọganihu na ọkwa obibi ndụ n'etiti ndị Algeria. <ref name="Countryprofile"/> Usoro nke Iwu Ego 2016 nyere ọtụtụ n'ime mmefu ego ya na ngalaba dịka agụmakwụkwọ (15.9%), ahụike (7.9%) na enyemaka ọrụ (4.7%), si otú a na-eme ka ọnụ ọgụgụ dị elu nke ndụ dịkwuo elu ma belata ọnụ ọgụgụ ịda ogbenye. Ọnụ ọgụgụ enweghị ọrụ agbadala n'ime afọ iri gara aga, yana akụkọ sitere na 2008 na-ekwupụta na enweghị ọrụ n'etiti ndị nọ n'okpuru afọ 30 nọ na 70% dị oke elu. Ọnụ ọgụgụ ndị na-enweghị ọrụ dị elu jikọtara ya na ndụ dị ala manyere ndị ntorobịa Algeria ime ihe siri ike, dị ka mbata na ọpụpụ iwu na-akwadoghị, ịchọta ọrụ na Europe. <ref name="brgen"/> == Ntụaka == {{Reflist}} [[Òtù:Ịda ogbenye]] ptabpm68on6kh8oc15wsdrwckck25ro Ịda ogbenye na Lebanọn 0 41745 705763 159727 2026-08-27T00:23:20Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705763 wikitext text/x-wiki <ref>Multidimensional poverty in Lebanon (2019-2021) Painful reality and uncertain prospects. UN ESCWA. Policy Brief 2. 3 September 2021. https://www.unescwa.org/sites/default/files/news/docs/21-00634-_multidimentional_poverty_in_lebanon_-policy_brief_-_en.pdf</ref>Ịda ogbenye na Lebanon na-ezo aka n mfe iche iche.  Nke, ọ mbụ na-ezo aka na ndị mmadụ n'otu n'otu na isiokwu ndị bi n'okpuru oke ego ogbenye, nke edobere dị ka nha ego-metric.  Uzo a bu ihe kachasi nkiti na ihe nlere anya nke ogbenye.  Otú ọ dị, ndị na-akpata na Lebanon kwere ka echiche nke echiche dị iche anya: ego ogbenye multidimensional .  Ịda ogbenye multidimensional na-eburu n'uche nke ego nke nwere ike ọ na-emepụta ihe ego: Ndị bi na Lebanon nwere ike pụpụ ngwaọrụ, ọgwụ, ọrụ, ma ọ bụ ngwaọrụ mgbe ha na-adịghị dara ogbenye n'  ụzọ ihe <ref>{{Cite web|date=2021-09-03|title=Lebanon: Almost three-quarters of the population living in poverty|url=https://news.un.org/en/story/2021/09/1099102|accessdate=2021-12-23|work=UN News|language=en}}</ref>A na-ewere Lebanon dị ka mba na-akpata ego tupu akụ na mụrụ 2019 na nsogbu akụ na mana, ike n'oge ahụ, ahaghị nhata bụ otu n'ime ndị kasị elu n'ụwa [1] [2]  na 28% nke ndị bi na-ebi n'okpuru ego ogbenye, dị ka ego ogbenye.  na egwuregwu nke Central Administration of Statistics na World Bank mere na 2011. [3] Na 2021, ka obodo ahụ nnukwu nsogbu akụ na-enye, [4] United Nations mere mmemme na ihe ụmụaka mụrụ nke abụọ nke ndị bi na ya  bi na ego ogbenye multidimensional. == Nzụlite akụkọ ihe mere eme == .Dị ka Fawwaz Traboulsi si kwuo, Lebanon na-emeso ndị ogbenye mgbe niile dị ka ihe na mba ọzọ nke obodo Lebanon.  Laa azụ mgbe e sere Lebanọn Ukwu ahụ, ọ na-arụ ụka na e sere ndị ogbenye dị ka ndị sitere na "ihe mgbakwunye na mpaghara ndị a gbakwunyere n'Ugwu Lebanon na n'elu osimiri iji Lebanon ka ukwuu."  [1] Nke a mgbasa ozi na-eme nke ọma ka ndị ogbenye nsogbu isiokwu na-ahụ nke ọha mmadụ [1] na n'eche echiche, ọkọlọtọ, Dị ka Lama Karame si kwuo, ịda ogbenye na ọdịmma na Lebanon si otú a bụrụ ebe nchekwa nke ndị ama ama na ụlọ ọrụ okpukpe. <ref name=":0">{{Cite web|author=Karame|first=Lama|date=2020-05-26|title=Manufacturing Poverty in Lebanon|url=https://english.legal-agenda.com/manufacturing-poverty-in-lebanon/|accessdate=2021-12-23|work=Legal Agenda|language=en-US}}</ref> Ruo taa, ịda ogbenye na Lebanon na-emekarị ihe site n'akụkụ ọrụ ebere na onyinye ọ bụghị site n'echiche nke ikike ụmụ amaala na ọrụ obodo. === Oge Chehab (1958–1964) === N'ime afɔ isii nke onye isi oche Fouad Chehab, Lebanọn malite mba mbụ iji nye nsogbu na eze na ịlụso ndị ogbenye.  Ọ bụ onye mbụ nakweere slogan nke "mmepe ziri ezi": [1] O bu n'obi ịhụ na mpaghara Lebanon kacha ?  Na 1959, Chehab nkeji Ngalaba Na-ahụ Maka Ọha na Ọha na-ahụ maka ndị ogbenye, na-esote agha 1958 .  Mana dị ka Karame siri kwuo, Chehab gbabara n'ihe akwụkwọ ya na ụlọ ọrụ dị adị, ndị na-aa mpi n'otu mpaghara.  [2] N'ihi ya, Chehab mebiri: Ngalaba na-ahụ maka nsogbu nsogbu na-eme ihe atumatu ya site n'aka ndị a nọọrọ onwe ha ma emetụta ọrụ ha, kama ibuga nsogbu na eze <ref name=":2">Fawaz Mohammad: « L’Aménagement du territoire et l’environnement au Liban depuis l’Indépendance », dans la ''Lettre de l’ORBR/CERMOC'' n° 11, p. 7</ref> <ref name=":1">{{Cite journal|author=Salti|first=Nisreen|title=The Role of Sectarianism in the Allocation of Public Expenditure in Postwar Lebanon|date=2010|url=https://www.jstor.org/stable/41308713|journal=International Journal of Middle East Studies|volume=42|issue=4|pages=637–655|issn=0020-7438}}</ref>Otú ọ dị, oge ngosi ngosi n'ezie nke ọnọdụ ibi ndụ n'etiti ndị bi na Lebanọn.  Na 1959, Chehab nyere ikike IRFED ( Institut de Recherches et de Formation en vue de Développement<nowiki></link></nowiki> ) iji hazie ọkụ ihe na mba niile.  Turn ya bụ inyere ndị Ministry of Plan aka , n'etiti ndị ọzọ, mkpa ndị na ibe ya na akụ na nke ndị mmadụ.  The ọkụ na-agwụagwụ na 1963 na Ministry of Plan mgbe wuru na ya na-agwa ya master plan maka ihe nke Lebanon.  [1] Otú ọ dị, o akụkụ Ministri Atụmatụ ahụ aka ihe ngosi usoro ihe omume ndị rụpụtara ike n'ezie.  Ka ọ na-erule 1974, Lebanon emechiela okporo ụzọ gaa n'obodo nta niile, weta mmiri oriri na 94% nke ndị Lebanon na ọkụ eletrị site na grid ruo 99%. === Agha obodo (1975–1990) === Dị ka Karame si kwuo, agha obodo Lebanọn kwalitere otu echiche nke mpaghara obodo na-echere nke steeti.  [1] Ndị otu ọ elala na-ese okwu ahụ usoro ọrụ ebere nke ya iji kwado ndị bi na ya na-agbasọ usoro dabere na aha aha aha. N'afọ 1977, a na-arụ ụka ụka n'iji Ministri nke Atụmatụ eme ihe n'etiti ndị na-asụ ụzọ ebe ọ na-emezughị akwụkwọ ọ ruo ruo ugbu a.  [1] N'otu afọ ahụ, Arab Fund for Economic and Social Development (AFESD) ndị na-arịa Lebanon na mbọ ọrụ ya.  Mana ọ nwa onye na-eme egwuregwu ihe iche ka onye ọrụ n'ala.  N'ihi ya, iwu iwu (5/1977) isi Ministry of Plan na Council for Development and Reconstruction (CDR) nke isi ụgbọ ala maka ego isi mba ụwa. === Agha obodo na nwughari mgbe aghachara (1990s ruo taa) === == Ịtụ ịda ogbenye na Lebanon == Ọnụ ọgụgụ gọọmentị Lebanon dị ụkọ nke ukwuu: nke ikpeazụ, na mba dum, ọnụ ọgụgụ ndị mmadụ ka emere na 1932. <ref>{{Cite web|title=Lebanon - Population|url=http://countrystudies.us/lebanon/34.htm|accessdate=2022-04-18|work=countrystudies.us}}</ref> N’ihi ya, ọnụ ọgụgụ ndị gọọmenti kwuru banyere ịda ogbenye dị ntakịrị. <ref>{{Cite web|author=Central Administration of Statistics (CAS) and The World Bank|date=8 December 2015|title=Measuring poverty in Lebanon using 2011 HBS - Technical report|url=http://cas.gov.lb/images/PDFs/Poverty/Measuring%20poverty%20in%20Lebanon%20using%202011%20HBS_technical%20report.pdf|accessdate=12 April 2024|archivedate=4 September 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230904214142/http://cas.gov.lb/images/PDFs/Poverty/Measuring%20poverty%20in%20Lebanon%20using%202011%20HBS_technical%20report.pdf}}</ref>The Central Administration of Statistics (CAS), ya na World Bank, na-agbanyeghị na-arụ ọrụ na-atụ egwu ogbenye na-eji ọtụtụ proxies.  Na 2004 na ụzo na 2011-2012, CAS na World Bank mere ihe gbasara ekpofu ego, ụda, mgbasa ozi nke ụkọ n'etiti ihe ndị Lebanọn.  nsogbu ndị a bụ proxies na ndị otu mere ha ajụjụ ha jụrụ ha === Nyocha gbasara mmefu ego ezinụlọ nke afọ 2011–2012 === furu ego egwuregwu nke afọ 2011-2012 mere atụmatụ na 27% nke ọnụ ọgụgụ na-ahapụ n'okpuru ahịrị ego ogbenye, ihe na £ L 4,729,000 kwa onye kwa afọ (US $ 3,137 na ike ike n'oge ahụ)  . == Ntụaka == {{Reflist|30em}} [[Òtù:Ịda ogbenye]] syjmgjac4mwms9bfwxvl46fegohaucl Walloon Export and Foreign Investment Agency 0 43093 705754 164741 2026-08-26T19:51:01Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705754 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Ụlọ ọrụ Walloon Export and Foreign Investment Agency''' ( French: '''AWEX''' ) bụ ọgbakọ ọhaneze na-ahụ maka ịkwalite azụmaahịa mba ofesi na mmasị nke itinye ego na mba ofesi maka Wallonia na [[Belgium]] . Emepụtara ya na 1 Eprel 2004 dị ka njikọ nke ''Walloon Export Agency'' (AWEX) na ''Office for Foreign Investors'' (OFI). </link><sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[wikipedia:Tinye edensibịa|<span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2023)">a chọrọ nkọwa</span>]]'' &#x5D;</sup> == Nhazi == Board of Directors of ''Walloon Export and Foreign Investment Agency'' mejupụtara ndị nnọchianya nke Gọọmenti Walloon, otu ndị ọrụ na ndị na-ewe ọrụ. == Nhazi == E kewara ọrụ AWEX na: * Isi ụlọ ọrụ na Brussels (AWEX) na Namur (OFI); * Ebe etiti mpaghara asaa, dị na mpaghara Walloon ọ bụla: ** Charleroi ** Eupen ** Libramont ** Liege ** Mons ** Namur ** Nivelles * Netwọk akụ na ụba na azụmahịa nke mba ụwa == Hụkwa == * FIT * Regional Investment Company of Wallonia * Science and technology in Wallonia * SOWALFIN == Isi mmalite == mba ofesi na mmasị nke itinye ego na mba ofesi maka Wallonia na Belgium . Emepụtara * [http://www.euroffice-services.eu/index.php?id=107 AWEX] * [https://web.archive.org/web/20090702064823/http://www.wallonia-export.be/ Wallonia mbupụ] * [https://web.archive.org/web/20090106195815/http://www.walloniatech.org/AWEX.html AWEX] == Njikọ mpụga == * AWEX n83mnue9psa7q4wg5n8ys5o7z5b6wvd Ụlọ elu Hilliard 0 43175 705771 177446 2026-08-27T04:33:39Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705771 wikitext text/x-wiki [[File:Raymond M Hilliard Center Historic District A Chicago IL.jpg|thumb|Ụlọ elu Hilliard]]<ref name="chi-hist-soc">{{Cite web|url=http://chsmedia.org/media/fa/fa/M-H/Hilliard-inv.htm|title=Raymond M. Hilliard papers, 1922-1967|publisher=Chicago History Museum|accessdate=2024-04-15|archivedate=2022-07-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220701221109/http://chsmedia.org/media/fa/fa/M-H/Hilliard-inv.htm}}</ref>Hilliard Towers Apartments, nke a na-akpọbu Raymond Hilliard Homes CHA oru ngo ụlọ, bụ ụlọ dị elu na nso South Side nke Chicago, Illinois .  Ọ bụ Bertrand Goldberg mere ya ma gbachie ya na Clark Street, State Street, Cullerton Street na Cermak Road .  Na 1999, etinyere ya na National Register of Historic Places [1] dị ka Raymond M. Hilliard Center Historic District .  Akpọrọ a aha maka Raymond Marcellus Hilliard, onye bụ onye ntụzịaka nke ngalaba nke Cook County site na 1954 ruo mgbe ọ nwụrụ na 1966. == Ihe owuwu == Nhazi onu na 1963, na-enwewanye ụlọ maka ụlọ ọha dị ọnụ ala yana ọrụ mmeghari ohuru nke obodo mepere emepe na-ewu ewu na mba ahụ dum.  Ọ bụrụ na Goldberg haziri ihe owuwu ahụ ka ọ nke a na-akwado ikike site na shei dị n'ụdị, na-anya Marina City, bụ nke isi ya tọrọ.  [1] Echiche ya sere ụlọ ọrụ na eze ndị ọzọ bụ na e ibu ha n'ụzọ iji taa ndị bi ebe ahụ ire maka ego ogbenye;  Goldberg ụgbọala ụlọ nke ndị bi na ya ga-eji na-anya isi.  [1] Ejiri enyo enyo ndị bi na ya, n'ihi nke a, mpụ na nsogbu nsogbu na eze na Hilliard Homes dị ala ọzọ na ọrụ ụlọ ndị ọzọ nke CHA.  Ọ bụ naanị ọrụ a na-achọghị ndị uwe ojii nwere uwe.  [2] Edebere ụlọ elu cylindrical ejima ahụ maka ndị agadi na ụlọ abụọ dị n'ụdị ọkara el ka edobere maka ndị isi nwere obere ego. == Nkwalite == Ka ọ na-erule ná nwa 1990s, ụlọ ndị ahụ adawo n'imebi.  Na 1997, CHA ụzọ usoro nke ego na nrụgharị nke were afá 9, na-agwụ na 2006. [1] Ngwongwo a bụ ego a na-enweta ugbu a, yana nchikota nke ndị bi na etiti na-eji pressing, gbakwunyere.  akwụkwọ ndị nwere obere ego na ndị agadi nwere ikike nke ngalaba 8 == Ntụaka == {{Reflist}}{{Chicago skyscrapers}} [[Òtù:Aha]] nv1x09p905mq33khgf6zvso26k0c90k Suzanne Blier 0 44870 705726 692062 2026-08-26T13:19:15Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705726 wikitext text/x-wiki   {{Databox}}'''Suzanne Preston Blier''' bụ onye ọkọ akụkọ ihe mere eme nka nke America nke na-eje ozi ugbu a dị ka Allen Whitehill Clowes Prọfesọ nke Fine Arts na Prọfesọ nke African na African American Studies na Mahadum Harvard nwere nhọpụta na ngalaba akụkọ ihe mere eme nke Art na Architecture na ngalaba ọmụmụ Africa na African American. . Ọ bụkwa onye otu [[Institute for Quantitative Social Science]] na onye otu ngalaba na Weatherhead Center for International Affairs . Ọrụ ya lekwasịrị anya n'ụzọ bụ isi na nka, ihe owuwu na omenala ndị Africa. == Ọrụ == Mmasị Blier nwere n'ihe osise Africa malitere mgbe ọ jere ozi dị ka onye ọrụ afọ ofufo nke Peace Corps, site na 1969 ruo 1971 na Savé, ụlọ ọrụ [[Ndi Yoruba|Yoruba]] dị na Dahomey (ugbu a [[Benin|Benin Republic]] ). <ref>Suzanne Preston Blier "Autobiography and Art History: The Imperative of Peripheral Vision," RES: Anthropology and Aesthetics No. 39 (Spring, 2001), pp. 24-40.</ref> <ref>{{Cite web|title=The Volunteer Who’s Professional Career Focused on African Art, Architecture & Culture {{!}} Suzanne Preston Blier (Dahomey {{!}} Benin) – Peace Corps Worldwide|url=https://peacecorpsworldwide.org/the-volunteer-whos-professional-career-focused-on-african-art-architecture-culture-suzanne-preston-blier-dahomey-benin/|accessdate=2023-12-03|work=peacecorpsworldwide.org}}</ref> Ọ malitere ọrụ prọfesọ ya na Vassar College na-eje ozi dị ka onye nkuzi site na 1979 ruo 1981. Ọ nọrọ afọ ndị na-esonụ na Northwwest University dị ka osote prọfesọ. Na 1983, ọ malitere ịrụ ọrụ na [[Alma mater|onye nkụzi]] ya, Mahadum Columbia dị ka onye inyeaka na prọfesọ na-akpakọrịta tupu e kwalite ya na prọfesọ zuru oke. Ọ nọrọ na Columbia ruo 1993, mechaa nyefee nkuzi na Mahadum Harvard . Na 1988, e nyere ya Guggenheim Fellowship . Mmekọrịta ndị ọzọ gụnyere American Council of Learned Societies, National Endowment for Humanities, na Institute for Advanced Study na Princeton New Jersey yana Getty Research Institute na Los Angeles, Ca. (ugboro abụọ), [[Center for Advanced Study in the Visual Arts]] (CASVA) na Washington, DC, na Clark Art Institute na Williamstown, Ma. Na 2022, a kpọrọ ya onye otu ibe nke American Academy of Arts and Sciences . <ref>{{Cite web|date=2023-12-03|title=Suzanne Preston Blier|url=https://www.amacad.org/person/suzanne-preston-blier|accessdate=2023-12-03|work=American Academy of Arts & Sciences|language=en}}</ref> Na 2023, Blier bipụtara ''History of African Art'', nke na-ekwu maka nka n'ofe kọntinent ahụ n'usoro nke usoro nhazi oge maka onye mbipụta Thames na usoro ihe nka nke Hudson. Ndị nta akụkọ kọwara akwụkwọ a dị ka "nduzi mmalite mmalite dị mkpa na-enyocha nka nke kọntinent Africa site na mmalite ya kemgbe ihe karịrị afọ 150,000 gara aga ruo ugbu a." <ref>{{Cite book|author=Blier|first=Suzanne Preston|url=https://www.amazon.com/History-African-Art-Essentials/dp/0500296251/ref=sr_1_1?adgrpid=1338106212853831&hvadid=83631877551277&hvbmt=bp&hvdev=c&hvlocphy=51740&hvnetw=o&hvqmt=p&hvtargid=kwd-83631973251733:loc-190&hydadcr=22342_13325100&keywords=history+of+african+art&qid=1697564715&sr=8-1|title=The History of African Art|date=2023-11-14|publisher=Thames & Hudson|isbn=978-0-500-29625-7|language=English}}</ref> Akwụkwọ 2023 ọzọ nke Blier, ''The Streets of Newtowne: A Story of Cambridge, MA'' (Imagine and Wonder Publications) edere maka ndị na-eto eto na ndị okenye na-ekwu maka obodo a dị iche iche nke ndị bi na akụkọ ihe mere eme site na ụmụ amaala obodo ruo taa. Akwụkwọ a gụnyere akụkụ nke ya na onye otu Massachusett Tribal Council kwadoro ya. Maka wor a, Blier nwetara onyinye nchekwa 2023 site na Cambridge Historical Commission nke "na-eme mmemme pụtara ìhè na ndị ama ama na-echekwa ma chebe ụlọ na akụkọ ihe mere eme obodo." [https://www.cambridgema.gov/historic/aboutchc/preservationawards] Akwụkwọ Blier's 2019, ''Picasso's Demoiselles, Untold Origins of a Modern Masterpiece'', meriri 2020 Robert Motherwell Award maka mbipụta pụtara ìhè na akụkọ ihe mere eme na nkatọ nke modernism na nka site na Dedalus Foundation. Ntụle ahụ na-agụ na akụkụ: "Akwụkwọ a na-ekpughe akụkọ ihe mere eme nke Pablo Picasso's Les Demoiselles d'Avignon nke a na-amaghị na mbụ, otu n'ime narị afọ nke iri abụọ kachasị mkpa, na-eme ememe ma na-amụ ihe osise .... N'ime ọrụ a nwere nghọta miri emi, Blier na-agbanwe agbanwe ihe. anyị maara banyere ọrụ mgbanwe a na akara ngosi. " Akwụkwọ a bụkwa nhọrọ akwụkwọ nka ezumike 2019 ''Wall Street Journal'' ma kwanyere ya ugwu dị ka otu n'ime akwụkwọ kacha mma nke 2020 site na Art Forum. Na mgbakwunye, akwụkwọ ahụ bụ onye ikpeazụ maka 2020 [https://proseawards.com/winners/ PROSE Award] in Art History and Criticism, nke a na-enye kwa afọ maka nkwado kacha mma na mbipụta ọkachamara na nke ndị ọkà mmụta. Akwụkwọ Blier's 2019 gosikwara na 2023 ''Art na nyocha America'' "Akwụkwọ 8 kachasị mkpa ịgụ banyere Pablo Picasso" site n'aka onye nkatọ na onye nchịkọta akụkọ, Alex Greenberger. Ndị ode akwụkwọ anọ ndị ọzọ e zoro aka na nkọwa a gụnyere onye na-ede uri na onye edemede Gertrude Stein, Artist na onye mmekọ Picasso Françoise Gilot (na onye na-ede akwụkwọ Carlton Lake), onye na-ede akwụkwọ akụkọ Picasso John Richardson (akwụkwọ anọ <ref>{{Cite web|author=Greenberger|first=Alex|date=2023-09-19|title=The 8 Most Essential Books to Read About Pablo Picasso|url=https://www.artnews.com/list/art-in-america/columns/essential-books-pablo-picasso-1234679306/|accessdate=2023-10-17|work=ARTnews.com|language=en-US}}</ref> ), ọkọ akụkọ ihe mere eme Annie Cohen-Solal. Greenberger na-akọwa na Blier's "na ''Les Demoiselles d'Avignon'' enweghị ike iwere nanị ihe osise nke ndị inyom ise na-arụ ọrụ mmekọahụ. N'igosi na masks Africa kpaliri Picasso nkọwa nke ụmụ nwanyị ndị a, Blier na-ede na Picasso's ''Demoiselles d'Avignon'' bụ " .. .dakọtara na nnukwu colonial ụwa nke Picasso na ndị enyi ya bi na ya nyocha nke nwanyị na-agụnye ile titular ''demoiselles'' ka ihe karịrị mmekọahụ Ọ na-enyocha ihe African art pụtara na-acha ọcha Europe dị ka Picasso, onye zutere na-arụ ọrụ site n'ebe dị anya site na mgbidi nke ụlọ ngosi ihe mgbe ochie nke na-elebara obere ihe gbasara ihe mbụ ha nwere." <ref>{{Cite web|author=Greenberger|first=Alex|date=2023-09-19|title=The 8 Most Essential Books to Read About Pablo Picasso|url=https://www.artnews.com/list/art-in-america/columns/essential-books-pablo-picasso-1234679306/|accessdate=2023-10-17|work=ARTnews.com|language=en-US}}</ref> Na 2017, akwụkwọ Blier ''Art and Risk in Ancient Yoruba: Ife History, Politics, and Identity c.1300'', nwetara ihe nrite PROSE a n'otu ụdị nka nka nka na nkatọ. Akwụkwọ ya n'afọ 2004, ''Butabu: Adobe Architecture nke West Africa,'' nke James Morris sere foto, bụ ''Washington Post'' họpụtara akwụkwọ "Kasị Mma nke Afọ" ma ''New York Times Book Review'' họpụtara ya maka itinye ya na Nhọrọ ezumike n'afọ ahụ. . Akwụkwọ ọzọ nke Blier, ''The Royal Arts of Africa'' (1998), onye meriri nturu ugo nhọrọ, ka a tụgharịrị n'asụsụ ise ma bụrụ akwụkwọ ọgụgụ isi n'ọhịa; eweghachiri ya na 2012. Akwụkwọ ya 1995 akpọrọ ''African Vodun: Art, Psychology, and Power'' nwetara ihe nrite akwụkwọ 1997 Charles Rufus Morey nke College Art Association nyere maka akwụkwọ pụtara ìhè na akụkọ ihe mere eme nka wee bụrụ onye ikpeazụ maka Melville J. Herskovits Award nke African Studies Association. . <ref>{{Cite web|url=http://www.collegeart.org/awards/moreypast|title=Awards for Distinction &#124; Programs &#124; CAA|accessdate=2024-05-22|archivedate=2016-01-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160108012244/http://www.collegeart.org/awards/moreypast}}</ref> Akwụkwọ Blier's 1987, ''The Anatomy of Architecture: Ontology and Metaphor in Batammaliba Architectural Expression'', nwetara 1989 Arnold Rubin Outstanding Publication Award nke ACASA (Arts Council of the African Studies Association) nyere. <ref>{{Cite web|title=Book awards: Arnold Rubin Outstanding Publication Award {{!}} LibraryThing|url=https://www.librarything.com/|accessdate=2022-10-06|work=LibraryThing.com|language=en}}</ref> Ihe nkwado sitere n'aka CAA's [https://web.archive.org/web/20160830020859/http://www.collegeart.org/meiss/pastwinners '''Millard Meiss Publication Fund'''] kwadoro mmepụta nke ma ''African Vodun'' na ''The Anatomy of Architecture'' . Nkà mmụta Blier apụtawo n'ọtụtụ akwụkwọ akụkọ, akwụkwọ akụkọ, na mpịakọta edezi, gụnyere ''African Arts'', ''Journal of African History'', ''American Journal of Semiotics'', ''Res:'' ''Anthropology and Art'', na ''Journal of the Society of Architectural Historians'' na ''The Art Bulletin'' . Na 2018 isi ya, "Obodo obodo Africa gara aga: Echiche akụkọ ihe mere eme na obodo ukwu," nke pụtara na David Adjaye's ''African Metropolitan Architecture'' (2011 na 2018 Rizzoli) ka ahọpụtara maka ntinye na mbipụta Getty Conservation Institute: Obodo akụkọ ihe mere eme: Okwu na nchekwa obodo (2011 na 2018 Rizzoli). N'oge opupu ihe ubi 2019), mpịakọta amatara dị ka nchịkọta ederede "oge gboo" nwere mmetụta na akụkọ ihe mere eme nke echiche na omume n'ihe gbasara nchekwa obodo. Na 2015 ''Homme Blanc/Homme Noir: Mmetụta d'Afrique'' nke gụnyere Blier's "L'Afrique et l'Occident: une mmeghe," natara [[Prix International du Livre d'Art Tribal]] . Na 2011, abụọ n'ime edemede ya, "Imaging Otherness in Ivory: African Portrayals of the Portuguese ca. 1492" <ref>Suzanne Preston Blier "Imaging Otherness in Ivory: African Portrayals of the Portuguese ca. 1492" The Art Bulletin Vol. 75, No. 3 (Sep., 1993), pp. 375-396</ref> na "Ndị Eze, Crowns and Rights of Succession: Obalufon Arts in Ife and Other Yoruba Centre" <ref>Suzanne Preston Blier "Kings, Crowns, and Rights of Succession: Obalufon Arts at Ife and Other Yoruba Centers," The Art Bulletin, Vol. 67, No. 3 (Sep., 1985), pp. 383-401.</ref> ahọpụtara. maka nsonye na [https://web.archive.org/web/20170311115229/http://www.collegeart.org/artbulletin/centennial The Centennial Anthology of the Art Bulletin] nwere akụkọ iri atọ na atọ n'elu akụkọ ihe mere eme otu narị afọ nke akwụkwọ akụkọ ahụ. Blier bụ otu n'ime ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme nka atọ (ya na Meyer Shapiro na Leo Steinberg) nwere isiokwu abụọ gụnyere. N'afọ 2014 Blier bipụtara edemede gbasara mkpa nka nke Africa dị na ihe ngosi nka nke akpọrọ " [http://www.thecrimson.com/article/2014/12/5/harvard-african-art-matters Art Matters] ." Mmasị nke Blier na nkewa mere ka e mepụta ọrụ mgbasa ozi eletrọnịkị, Baobab: Sources and Studies in African Visual Culture (nke a makwaara dị ka "The Baobab Project"). <ref name="16 January 2013">{{Cite web|author=Liu|first=Alan|date=September 14, 2022|title="The Baobab Project"|url=http://vos.ucsb.edu/browse.asp?id=3636|accessdate=September 14, 2022|work=General Resources for African Art|publisher=University of California, Santa Barbara}}</ref> Emebere oru a na Harvard na 1993 ma kwadoro ya site na Seaver Institute. Ọ nọchitere anya otu n'ime ihe ọmụmụ agụmakwụkwọ kacha ukwuu nke nka Africa. <ref>{{Cite web|author=Hutchins Center|date=2007|title=African Art Database|url=https://hutchinscenter.fas.harvard.edu/files/dubois-annual-report-2007_0.pdf|accessdate=September 14, 2022|work=Hutchins Center|archivedate=March 3, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230303114203/https://hutchinscenter.fas.harvard.edu/files/dubois-annual-report-2007_0.pdf}}</ref> Ebe nrụọrụ weebụ na-emekọrịta ihe gụnyere ihe oyiyi na nchekwa data ethnographic nke dabeere na GIS, tinyere akwụkwọ akụkọ-ụdị akụkọ gbasara ajụjụ gbasara mgbọrọgwụ mmekọrịta nke okike. Isiokwu gụnyere ịdị n'otu nke nka ọdịnala na Islam, mgbasawanye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Africa n'ihe gbasara ụdị, na mgbanwe nka na obodo Yoruba oge ochie. Ihe oru Baobab a mere ka e mepụta AfricaMap na 2007, webụsaịtị na-achọ ikpokọta data eserese kacha mma dị na kọntinent na usoro GIS mmekọrịta. <ref>{{Cite journal|title=Mapping Africa|journal=Harvard Magazine|date=March–April 2009|url=http://harvardmagazine.com/2009/03/mapping-africa}}</ref> Na 2011, webụsaịtị AfricaMap, nke dị na Harvard's Center for Geographic Research, gbasaara na WorldMap yana ọtụtụ ụdị maapụ ndị ọzọ. <ref>{{Cite journal|author=Lawson|first=Konrad|title=Using the WorldMap Platform|journal=The Chronicle of Higher Education|date=14 March 2012|url=http://chronicle.com/blogs/profhacker/using-the-worldmap-platform/38992}}</ref> Na 2013, Blier na Peter Bol nwetara onyinye onyinye ntinye aka nke Digital Humanities Implementation Grant iji kwalite webụsaịtị a na oru ngo ha, "Na-agbatị WorldMap iji mee ka ọ dị mfe maka ndị mmadụ na ndị ọzọ ịchọta, jiri, na bipụta ozi Geospatial." Blier bụ onye so na kọmitii mba maka akụkọ ihe mere eme nke nka ma bụrụ onye isi 43rd nke College Art Association (CAA), otu mba nke Artists, Art Historians, and Designers from 2016-2018. Ọ bụ onye isi oche kọmitii nke mmụta na nyocha nke CAA (2020-). Onye so na bọọdụ CAA site na 2012 ruo 2018, Blier jere ozi dị ka osote onye isi oche maka mbipụta (2013 – 15) na osote onye isi oche ọgbakọ kwa afọ (2015–16), ma jee ozi na ndị ọrụ ọrụ maka mmepe CAA's ''Code of Best Practices na Ojiji nke ọma maka nka ihe onyonyo,'' ''ntuziaka maka nyocha nke mmụta mmụta dijitalụ na nka nka na nka nka'' na ''ntuziaka maka mkpa ọ dị idekọ akụkọ ihe mere eme nke ihe na saịtị.'' Ọ chịkwara ndị ọrụ 2015-16 na Nzukọ Ọgbakọ nke weputara mgbanwe ndị dị mkpa na mmemme a na-eme ugboro ugboro ma durukwa ndị ọrụ 2016-2018 na ọchịchị nke butere mgbanwe dị mkpa n'aha otu, akara ngosi, na usoro nhọpụta Board. Ntinye aka Blier na CAA were ọtụtụ iri afọ. Ọ rụrụ ọrụ na bọọdụ site na 1989 ruo 1994. Ọ bụ onye otu akwụkwọ akụkọ ''Art Bulletin'' Editorial site na 2003 ruo 2007, na-eje ozi otu afọ dị ka oche, wee sonye na ndị juri maka CAA's [https://web.archive.org/web/20170204101242/http://www.collegeart.org/awards/writing '''Distinguished Lifetime Achievement Award for Writing on Art'''] (2004 – 6) na [https://web.archive.org/web/20170204095920/http://www.collegeart.org/awards/morey '''Charles Rufus Morey Book Award'''] (2009– 11). Blier nyekwara aka n'ịkpụzi [https://web.archive.org/web/20210416213808/https://www.collegeart.org/about/plan '''''atụmatụ Strategic CAA 2015–2020'''''] na, n'ọrụ ya dị ka osote onye isi oche, duru ma [https://web.archive.org/web/20161227205516/http://www.collegeart.org/committees/annualconference '''kọmitii ọgbakọ ọgbakọ kwa afọ'''] yana ndị ọrụ 2016 nke wetara mgbanwe dị ukwuu na nhazi na nhazi nke ọgbakọ kwa afọ. Blier na-ejekwa ozi na ndị isi oche nke Society of Architectural Historians . Na 2022 ka ahọpụtara na American Academy of Arts and Sciences. == Agụmakwụkwọ == Blier gara ụlọ akwụkwọ sekọndrị Burlington . Ọ natara BA na akụkọ ihe mere eme nka na Mahadum Vermont na 1973. O mechara nweta MA (1976) na Ph.D. na akụkọ ihe mere eme nka na nkà mmụta ihe ochie (1981), ha abụọ sitere na Mahadum Columbia . == Na-arụ ọrụ == * ''Mma na anụ ọhịa: Ọmụmụ ihe dị iche iche, 1976'' ,  * ''Africa Cross River (Nkà nke Nigeria Cameroon Border Redefined), 1980'', ISBN B000N90BM0 * ''Mmegharị ahụ na Art Africa, 1982'', ISBN B0006EBIHE * ''The Anatomi of Architecture: Ontology and Metaphor in Batammaliba Architectural Expression'', 1987,  * ''African Vodun: Art, Psychology, and Power'', 1995,  * ''Royal Arts nke Africa: Ebube nke Ụdị'', 1998,  * ''A History of Art in Africa, onye na-ede akwụkwọ, 2000'' ,  * ''Butabu: Adobe Architecture nke West Africa'', 2003,  * ''Art of the Senses'', ya na Edmund Gaither na Michael Kan, 2004,  * ''Royal Arts nke Africa'', 2012,  * ''Nkà na ihe ize ndụ na Yoruba Ochie: Ife History, Power, and Identity, c.1300'', 2015,  * ''Onyonyo nke Black na Africa na Eshia Art, ya na David Bindman na Henry Louis Gates, Jr.'', 2017,  * ''Nkà nke Jazz: Ụdị / arụmọrụ / ndetu'', ya na David Bindman na Vera Ingrid Grant, 2017,  * ''Asen: Mémoires de fer forgé: Art vodun du Danhomè'', 2019,  * ''Picasso's Demoiselles: Mmalite a na-akọghị nke ọmarịcha ọmarịcha ọgbara ọhụrụ'', 2019,  <ref>{{Cite web|author=Wallace|first=Michele|date=2020-12-01|title=SUZANNE PRESTON BLIER’S PICASSO’S DEMOISELLES: THE UNTOLD ORIGINS OF A MODERN MASTERPIECE|url=https://www.artforum.com/columns/suzanne-preston-bliers-picassos-demoiselles-the-untold-origins-of-a-modern-masterpiece-248826/|accessdate=2023-12-03|work=Artforum|language=en-US}}</ref> * ''Akụkọ ihe mere eme nke Art Africa.'' 2023. <nowiki>ISBN 978-0500296257</nowiki> * ''Okporo ámá nke Newtowne: Akụkọ nke Cambridge, MA'', 2023,  == Edensibia == {{Reflist}} == Njikọ mpụga == * [https://web.archive.org/web/20150226110352/http://aaas.fas.harvard.edu/people/suzanne-p-blier Profaịlụ Mahadum Harvard] * [https://web.archive.org/web/20130528054715/http://www.iq.harvard.edu/people/suzanne-blier IQSS profaịlụ] [[Òtù:Mmadụ ndi di ndụ]] [[Òtù:Pages with unreviewed translations]] qx3fyxbs67qwnvf84of6rfmhp1t3q0x Ụbọchị ubi (ọrụ ugbo) 0 49895 705770 179665 2026-08-27T03:34:42Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705770 wikitext text/x-wiki [[Usòrò:Horseshoes2.jpg|áká_ịkẹngạ|thumb|364x364px|Asọmpi Ịgba ịnyịnya n'ụbọchị ubi kwa afọ nke ndị ọrụ ugbo FSA, Yuma, Arizona (1942) ]] Ụbọchị ubi bụ nnukwu ihe ngosi azụmaahịa maka ụlọ ọrụ ugbo na akụrụngwa, ọkachasị maka ọrụ ugbo sara mbara. Ọ dị iche na ihe ngosi ọrụ ugbo na ihe ngosi na-elekwasị anya na anụ ụlọ na ikpe ikpe, ụbọchị ubi na-elekwasị anya na ngwá ọrụ, ihe ngosi na usoro. Ụbọchị ubi nwere ike ịgụnye mmemme dị ka asọmpi ịkọ ubi anaghị ejikọta ya na ihe ngosi n'ihi nnukwu ohere achọrọ. Ihe omume a bụ ezigbo isi mmalite nke ozi ugbo, dịka ndị nhazi nwere ike ịhazi ka ndị ọbịa na-ekwu okwu n'ọtụtụ isiokwu. == Ụbọchị ubi site na mba == === Australia === === New Zealand === A na-eme Fieldays National Agricultural Fieldays na Mystery Creek, Hamilton, New Zealand ma na-adọta ndị ngosi 1,000 na ndị ọbịa 115,000 n'ọnụ ụzọ ya. Ihe ngosi nta, nke a na-eme kwa afọ na obodo na obodo New Zealand, a na-akpọkarị ihe ngosi Agricultural and Pastoral (A&P). === Ukraine === N'abalị iri abụọ na asatọ n'ọnwa Ọgọstụ n'afọ 2013, Mahadum Mba Agrarian nke Mykolaiv malitere omenala ọhụrụ nke ụbọchị ubi na Ukraine. N'abalị iri abụọ na asatọ n'ọnwa Ọgọstụ n'afọ 2013, e mere Field Day na teknụzụ nke ịkọ akwụkwọ nri na Educational, Scientific and Practical Center nke Mykolayiv NAU tinyere "ụlọ ọrụ S-Rostok" yana ntinye aka nke Mykola Kruglov, Onye isi nke Mykolayev Regional State Administration. Genius dị n'ụzọ dị mfe, yana echiche ụlọ ọrụ Mykolayiv NAU na "S-Rostok" iji jikọta mbọ nke sayensị mahadum, agụmakwụkwọ ugbo na azụmaahịa iji mezuo ọrụ nnwale ahụ. Isi ihe bụ - okike nke ogige nnwale na ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ụdị ọhụrụ 150 na ngwakọta nke akwụkwọ nri nke ndị na-emepụta ihe a ma ama n'ụwa. Ụlọ ọrụ ndị a ma ama n'ụwa niile na azụmaahịa mkpụrụ akwụkwọ nri sitere na France, Germany, Italy, Spain, Japan, USA, Israel, na Netherlands (mba iri na isii n'ozuzu) sonyere na ihe omume ahụ.<ref>{{Cite web|url=http://en-news.mnau.edu.ua/2013/10/the-field-day-at-the-mykolayiv-nau.html|title=The Field Day at the Mykolaiv National Agrarian University – Agroexperiment 2013!|work=En-news.mnau.edu.ua|accessdate=31 August 2017|archivedate=1 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170901023530/http://en-news.mnau.edu.ua/2013/10/the-field-day-at-the-mykolayiv-nau.html}}</ref> == Ebem si dee == {{Reflist}} lsxf4n8w65w5g5cvmz2bk134wdbmg1b Abụ Africa 0 54899 705772 193737 2026-08-27T08:37:30Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705772 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Poetry Africa''' bụ mmemme [[Ábu|uri]] mba ụwa na-eme kwa afọ na Durban, [[South Africa]] . Ihe karịrị ndị na-ede uri iri abụọ, ndị ọkachasị ndị si South Africa na ebe ndị ọzọ na kọntinent Africa, na-ekere òkè na abụ uri nke ụbọchị asaa ruo ụbọchị iri, bụ mmemme uri mba ụwa nke dabere na Durban, South Africa, n'ime nkeji iri na ise ikpeazụ nke afọ. Nnukwu mmemme nke mmemme a gụnyere ihe nkiri ihe nkiri, ịgụ akwụkwọ, egwu na mwepụta akwụkwọ nwere mmecha mmemme na BAT Center. Ihe omume ụbọchị gụnyere nzukọ ọmụmụ ihe, ogbako, ohere igwe okwu mepere emepe, na nleta ụlọ akwụkwọ. A na-ahazi uri Africa site n'aka Center for Creative Arts nke bụ ụlọ ọrụ nka ọtụtụ ọzụzụ n'ime ngalaba nke sayensị mmadụ na Mahadum KwaZulu-Natal na Durban. Site na nkwupụta ozi Mission CCA:<blockquote>Ebe a na-arụ ọrụ dị ka onye nhazi, onye nkwalite, netwọk, na onye na-ewuli ikike, ma na-arụ ọrụ dị mkpa n'iweta ikike nka nke mpaghara ahụ. Ndị CCA na-ahazi mmemme anọ kwa afọ bụ nke kachasị n'ụdị ha na mpaghara; Oge nke onye edemede, <ref>{{Àtụ:Cite web|url=http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=95&Itemid=72|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120622052940/http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=95&Itemid=72|archivedate=2012-06-22|title=Time of the Writer Festival|work=Time of the Writer|accessdate=2012-02-09}}</ref> Poetry Africa, Durban International Film Festival, <ref>{{Àtụ:Cite web|url=http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=80&Itemid=73|title=Durban International Film Festival|work=Durban International Film Festival|accessdate=2012-02-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120225120458/http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=80&Itemid=73|archivedate=2012-02-25}}</ref> na JOMBA! Ememme ịgba egwu nke oge a. <ref>{{Àtụ:Cite web|url=http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=89&Itemid=74|title=JOMBA! Contemporary Dance Festival|work=JOMBA! Contemporary Dance Festival|accessdate=2012-02-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120622052925/http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=89&Itemid=74|archivedate=2012-06-22}}</ref> CCA na-etinyekwa aka na ọrụ na mmemme ndị ọzọ. Ememme ndị a na-egosipụta iguzosi ike n'ezi ihe nka, a na-emepụta nke ọma, ma nata mkpuchi mgbasa ozi mara mma. Ha niile nwere njikọ mba ụwa siri ike na-eme ka mmekọrịta nka nka dị n'etiti yana na South Africa, kọntinenti Africa na obodo zuru ụwa ọnụ. Ihe omume niile nwere akụkụ mmepe dị mkpa na-erute n'ime obodo ndị na-enweghị ohere ịnweta ndị ọkachamara nka dị elu dịka ndị na-ekere òkè na mmemme anyị. Ụlọ akwụkwọ na ụlọ akwụkwọ sekọndrị bụ ihe a na-elekwasị anya; dị ka ahịhịa mgbọrọgwụ ụlọ ọrụ obodo nka. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[wikipedia:Tinye edensibịa|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2010)">a chọrọ nkọwa</span>]]'' &#x5D;</sup></blockquote>Ihe karịrị ndị na-ede uri na ndị edemede 300 agaala ememme ahụ na mbipụta iri na ise ya, gụnyere: * [[Chris Abani]], 2002 * Didier Awadi, 2011 * [[Gabeba Baderoon|Gababa Baderoon]], 2005 * Dennis Brutus, ọtụtụ afọ * Sutardji Calzoum Bachri, 2004 * Gary Cummiskey, 2008 * Kwame Dawes, 2011 * Bob Holman, 2003 * Stanley Onjezani Kenani, 2007 * [[Werewere Liking|Werewere mmasị]], 2004 * Myroslav Laiuk, 2018 * [[Gcina Mhlophe|Gcina Mhlope]], otutu afọ * [[Bantu Mwaura]], 2008 (nakwa maka Poetry Africa na World Social Forum, Kenya 2007) * [[Pitika Ntuli]], otutu afọ * [[Lesego Rampolokeng]], ọtụtụ afọ * Mamta Sagar, 2005 * Benjamin Zefanaịa, 2000, 2006 == Hụkwa == * Ndepụta ndị odee South Africa * Ndepụta ndị odee South Africa * Abụ South Africa == Ntụaka == <references /> == Njikọ mpụga == * [https://web.archive.org/web/20120216184453/http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=93&Itemid=44 Weebụsaịtị Africa] * [https://web.archive.org/web/20111015114920/http://www.witness.co.za/index.php?showcontent&global%5B_id%5D=69931 Onye akaebe - Akụkọ na 15th Poetry Africa 2011] * [http://www.cca.ukzn.ac.za Ebe nrụọrụ weebụ nke Center for Creative Arts (Nhazi).] * [https://web.archive.org/web/20160303233743/http://www.literarytourism.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=492:15th-poetry-africa-international-poetry-festival&catid=1:latest-news Njem nlegharị anya nke akwụkwọ KZN - Akụkọ banyere abụ Africa] cfnpbw08xmqxe8ux7ocovqjlbm1h9q4 Tunde Adegbola 0 71840 705744 595002 2026-08-26T16:56:06Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705744 wikitext text/x-wiki   {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn">Tunde Adegbola</div> |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Tunde_Adegbola_at_70.jpg|frameless]]<div class="infobox-caption">Tunde Adegbola na 70 (2025) </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |A mụrụ ya | class="infobox-data" |<div class="nickname" style="display:inline">Tunde Adegbola</div> <span style="display:none">(<span class="bday">1955-08-01</span>)</span> 1 Ọgọst 1955 (afọ 70) <div class="birthplace" style="display:inline">[[Ibadan]], Naịjirịa</div><br /><br /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Ọrụ | class="infobox-data role" |Onye Nkà na Ụzụ Asụsụ |- ! class="infobox-label" scope="row" |Ebe nrụọrụ weebụ | class="infobox-data" |<span class="url">[http://www.alt-i.org/ www.alt-i.org]</span> |} '''Tunde Adegbola''' (Yoruba: Túndé Adégbọlá;Amụmụrụ na afọz1 Ọgọst 1955), nke a makwaara dịka T. A. ma ọ bụ Uncle T, bụ onye ọkà mmụta sayensị, onye egwu, injinia, ọkà mmụta asụsụ na onye na-akwado omenala. A maara ya nke ọma maka ọrụ ya n'ịhazi ọtụtụ ụlọ ọrụ telivishọn na redio nkeonwe na Naịjirịa. Ọ bụ onye guzobere usoro TIWA n' onye isi nchịkwa nke Alt-i (African Languages ​​​​Teknology Initiative).. == Ọrụ == Tunde gụsịrị zere bachelọ na injinia eletrik na [[University of Lagos|Mahadum Lagọs]], ma mesịa bụrụ ọkachamara na teknụzụ mgbasa ozi. O mechara nweta nzere masta na sayensị kọmputa na Mahadum Wales (Swansea). Ọ rụrụ ọrụ ọtụtụ afọ dị ka onye injinia ụda, na-arụzi ngwá egwú maka ndụ. Mgbe nke ahụ gasịrị, ọ gụsịrị PhD na sayensị ozi (nke nwere ọkachamara na teknụzụ asụsụ mmadụ) na Mahadum Ibadan. Tunde enweela mmetụta dị ukwuu na ụlọ ọrụ mgbasa ozi, ọkachasị na Naijiria, ebe o guzobere ọtụtụ ụlọ ọrụ telivishọn na ụlọ ọrụ redio, yana ụfọdụ mba ndị ọzọ dị n'Afrịka dịka São Tomé na Príncipe. Nhazi ya na ntinye nke ụlọ ọrụ mgbasa ozi na mmepụta maka Africa Independent Television (AIT), Channels Television, Mainframe Film and Television Productions Studios, Media International Productions Studios na Klink Studios bụ ụfọdụ n'ime ọrụ ya kachasị mma. Ọ bụkwa onye ndụmọdụ teknụzụ na Open Society Initiative for West Africa (OSIWA) nke chepụtara, chepụta ma wuo West Africa Democracy Radio (WADR) dị ka ebe etiti nke ụlọ ọrụ redio na West Africa. Dị ka onye nchọpụta na teknụzụ asụsụ mmadụ, ọ na-arụ ọrụ n'ịgbanwe teknụzụ ozi na nkwukọrịta iji mee ka ha nwee ike iji ya mee ihe n'asụsụ Afrịka. Ya na Microsoft jikọrọ aka iji mee ka Microsoft Windows na Office gaa na Hausa, Igbo na Yoruba, asụsụ Naijiria atọ a na-asụkarị, malite na Windows Vista. Site na Windows 8, asụsụ na-abịa na sistemụ arụmọrụ. Ọ na-akụzi ọgụgụ isi dị ka onye enyemaka na Mahadum Lagos, Mahadum Ibadan na Mahadim Afe Babalola, Ado Ekiti, niile na Naijiria. Ọ bụ onye nchọpụta na Innovative Computing Inc (Quik Cat) nke Cleveland, Ohio, United States, ebe ọ rụrụ ọrụ iji gbanwee ụkpụrụ psycho-acoustic maka mkpakọ ọdịyo site na iji mgbanwe mkpụrụ ndụ. == Usoro Tiwa == Mgbe ọ rụchara ọrụ nke ọma ọtụtụ afọ dị ka onye injinia mgbasa ozi na ọrụ ọha na eze nke Naijiria, Tunde guzobere TIWA Systems na 1985 na ebumnuche nke iweta uru nke teknụzụ dijitalụ na mgbanwe ozi ya na Naijiria. Ewezuga inye ndụmọdụ na ọrụ ndị ọzọ na kọmpụta azụmahịa na nke sayensị, na TIWA, ọ malitere mbipụta desktọọpụ na Naịjirịa site n'ịgbanwe ọrụ nke ụlọ mbipụta dị ka Spectrum Books, Evans Brothers, Onibonoje na ọtụtụ ndị ọzọ n'etiti 1985 na 1990. Ọ bụkwa onye ọsụ ụzọ na-abụghị nke na-aga n'ihu (NLE) nke vidiyo na 3D animation na ụlọ ọrụ ihe nkiri Naijiria site na itinye ihe ndekọ animation mbụ na uwe NLE maka ụlọ mmepụta gụnyere Media International, Klink Studios, Mainframe Productions na Shell Production Nigeria na ọtụtụ ndị ọzọ na 1990s. Ihe ndị a dugara na kọmitii ya dị iche iche maka imepụta ọtụtụ ụlọ ọrụ TV nke onwe ya na Naịjirịa, gụnyere Channels Television, MITV na Africa Independent Television (AIT), ebe o mepụtara, nye, wụnye ma nye iwu ụlọ ọrụ ndị ahụ n'etiti afọ 1994 na 1997. Ọ bụ onye ndụmọdụ teknụzụ na Open Society Initiative for West Africa (OSIWA) maka imepụta na mmejuputa West Africa Democracy Radio (WADR) n'etiti afọ 2003 na 2006. Ọ bụkwa onye ndụmọdụ teknụzụ na OSIWA na ọtụtụ ọrụ mgbasa ozi ndị ọzọ, iwu ma wusie telecenters na ụlọ ọrụ redio obodo ike na ihe karịrị mba ise dị n'Ebe Ọdịda Anyanwụ Afrịka. N'afọ 2006, ọ malitere inye UNICEF ndụmọdụ iji nyochaa redio na telivishọn mba nke São Tomé na Príncipe. International Alert, UNICEF na UNDP mechara nye ya ọrụ na 2007 iji wuo ụlọ ọrụ redio obodo abụọ na São Tomé na Príncipe. <ref>{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/pub/tunde-adegbola/1/968/265|title=Tunde Adegbola on LinkedIn, Tiwa Systems}}</ref> == Alt-i == Tunde Adegbola malitere African Languages Technology Initiative (Alt-i) na 2002 maka ebumnuche nke ịzụlite ihe ndị dị mkpa nke ga-eme ka itinye aka na teknụzụ ozi na nkwukọrịta (ICT) n'asụsụ Afrịka.<ref>{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/pub/tunde-adegbola/1/968/265|title=Tunde Adegbola on LinkedIn, Tiwa Systems}}</ref> Ọ bụ onye nduzi nke Alt-i ugbu a, nke dị na Ibadan, steeti Oyo, Naijiria. E guzobere Alt-i iji mee ka teknụzụ dịkwuo mkpa n'asụsụ Afrịka. Alt-i bụ òtù na-enweghị uru nke ebumnuche ya bụ "itinye nsogbu Afrịka n'ime usoro ihe omume nke oge ihe ọmụma" site n'ịkwado ICT dị ka ihe nwere ike imebi asụsụ. Alt-i na-akwado site na ụlọ ọrụ enyemaka mba ụwa dị iche iche, dị ka Bait Al-Hikmah, OSIWA, IDRC, na ACALAN. Nanị isi iyi ego dị n'ógbè ahụ ruo ugbu a bụ Kansụl Nnyocha na Mmepe nke Lagos State, nke nyere onyinye iji mepụta teknụzụ iji nyere ndị na-amaghị akwụkwọ aka iji nweta ohere na-arịwanye elu maka ozi site na weebụ. Alt-i na-etinye aka na nyocha na mmepe na mpaghara ndị a: <ref>{{Cite web|url=http://aflat.org/files/aflat2009/slides/new-AfricanLanguageInitiative.pdf|title=Building Capacities in Human Language Technology for African Languages|accessdate=2025-12-08|archivedate=2012-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120402203438/http://aflat.org/files/aflat2009/slides/new-AfricanLanguageInitiative.pdf}}</ref> * Ịmata okwu n'onwe yaNkwupụta okwu * Nchịkọta ederede na okwu * Ịsụgharị ihe * Nnyocha nke mkpụrụedemede * Ngwa na-akpaghị aka * Ebe ngwanrọ dị * Enyemaka na mahadum == keyboard Yoruba == Adegbola mepụtara keyboard nwere ike ịnagide ọdịiche nke orthography nke Yoruba, nke bụ asụsụ ụda. Iji nhazi keyboard Bekee maka Yoruba nwere ike isi ike n'ihi na enwere ike ide okwu Yoruba dị iche iche na otu ụdaume na ụdaume, nke a na-ahụ naanị site na itinye akara akara ngosi iji gosipụta ụda; ya mere, mgbe ụfọdụ ọ na-ewe ọtụtụ mkpịsị aka iji ghọta otu njirimara Yoruba mgbe ị na-eji nhazi keyboard Bọns. Iji mezuo otu nsonaazụ ahụ na obere mkpịsị aka, Tunde mere keyboard na-enweghị mkpụrụedemede Q, Z, X, C na V, nke Yoruba anaghị eji (ma e wezụga maka ụfọdụ olumba, ebe ha na-eji V, Z na 'C' na digraph 'ch'). O weghachiri ụdaume, nke dị elu, na ntụpọ ndị ọzọ a ma ama ma gbakwunye akara ụda na akara ndị ọzọ, na-emepụta nhazi keyboard nke asụsụ Yoruba kwesịrị ekwesị. Ugbu a, ọ na-arụ ọrụ na njirimara okwu iji gbanwee okwu Yoruba a na-asụ n'ihe odide.<ref>{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/pub/tunde-adegbola/1/968/265|title=Tunde Adegbola on LinkedIn, Tiwa Systems}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/pub/tunde-adegbola/1/968/265|title=Tunde Adegbola on LinkedIn, Tiwa Systems}}</ref> == Ndụ onwe onye == A mụrụ Tunde n'ụbọchị mbụ n'ọnwa Ọgọstụ n'afọ 1955. Nna ya, onye nwụrụ anwụ Bishọp Adeolu Adegbola, bụ onye ndị ozi ala ọzọ kụziiri ma bụrụ otu n'ime ndị mbụ n'obodo ya natara agụmakwụkwọ ọdịda anyanwụ. Tunde Adegbola lụrụ Inyang (née Ndaeyo) si Nkari na Akwa Ibom State, Nigeria. Ha nwere ụmụ nwoke atọ: Emem, Edidiong na Imoh. Tunde bụ nwoke dị umeala n'obi, onye na-akpa nganga maka ihe nketa Africa ya ma na-egosipụta nke a mgbe niile site n'iyiri uwe ọdịnala Africa na akpụkpọ ụkwụ. Ọ na-eme njem ugboro ugboro, na-anakọta ngwá egwú nke ebe ọ gara. Ọ bụ onye na-eti egwu, na onye bụbu onye na-eme egwuregwu mba. == Mgbalị ọdịnala == Adegbola na-alụ ọgụ maka nlọghachi nke asụsụ Naijiria na nnabata ha na teknụzụ. Ọ na-akwadokwa maka agụmakwụkwọ nke na-edozi nsogbu mpaghara n'ezie. == Edemsibia == {{Reflist}} == Njikọ mpụga == * [https://www.youtube.com/watch?v=3x4Q0etU0h0 Tunde Kelani Celebrates Tunde Adegbola na 60] * [http://speakyoruba.blogspot.com/2011/03/omowe-tunde-adegbola-is-saving-yoruba.html Tunde Adegbola na-azọpụta Asụsụ Yoruba] * [https://www.youtube.com/watch?v=3x4Q0etU0h0 Tunde Adegbola na Community Radio] * [https://www.linkedin.com/pub/tunde-adegbola/1/968/265 Tunde Adegbola na LinkedIn] * [https://web.archive.org/web/20150331002654/http://gala-global.org/galaxy/features/localizing-information-society-africa Ịchọta Society nke Ozi maka Africa] * [http://www.africafocus.org/docs07/el0705.php Ajụjụ ọnụ na Dr. Tunde Adegbola] * [https://afropop.org/articles/27499 Ajụjụ ọnụ: Túndé Adégbolá Na Ned Sublette Na-ekwu] * [https://wayback.archive-it.org/3908/20150511205347/http://ictupdate.cta.int/Feature-Articles/Hitting-the-right-tone/(40)/1197301631 Ịkụ ụda olu ziri ezi] * [https://medium.com/@baroka/conversation-with-a-language-engineer-5f81a1d6d6cf Mkparịta ụka na Onye Injinia Asụsụ] * [https://web.archive.org/web/20240706230724/https://s2pafrica.org/people/dr-tunde-adegbola.html Ihe Omume S2PAfrica] * [https://www.youtube.com/watch?v=YlsAIOwkYWM Dr. Tunde Adegbola kwuru banyere ihe S2P Africa]  [[Otú:Mmadụ ndi di ndụ]] [[Otú:Pages with unreviewed translations]] qgkr442jw5gk60ch57vvjeo5cn72064 Adhyatma Ramayanam Kilippattu 0 73742 705778 696143 2026-08-27T09:18:16Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705778 wikitext text/x-wiki [[Faịlụ:Ramapanchayan,_Raja_Ravi_Varma_(Lithograph).jpg|thumb|Rama na Sita, na Hanuman, na ụmụnne atọ nke Rama Lakshmana, Bharata, na Shatrughna.]] '''''Adhyatma ''Ramayana'' Kilippattu''''' bụ nsụgharị Malayalam kachasị ewu ewu nke Sanskrit Hindu epic ''Ramayana''. E kwenyere na ọ bụ Thunchaththu Ramanujan Ezhuthachan dere ya na mmalite narị afọ nke iri na asaa, <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zB4n3MVozbUC&q=Adhyathmaramayanam+Kilippattu&pg=PA1251|title=Encyclopaedia of Indian Literature: Devraj to Jyoti|author=Datta|first=Amaresh|date=1988|publisher=Sahitya Akademi|isbn=9788126011940|pages=1251|language=en}}</ref> a na-ewerekwa ya dị ka Akwụkwọ Malayalam na ederede dị mkpa na akụkọ ihe mere eme nke asụsụ Malayalam. Ọ bụ akụkọ nke ọrụ Sanskrit ''Adhyatma Ramayana'' na Kilippattu (abụ nnụnụ).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YCJrUfVtZxoC&q=Adhyathmaramayanam+Kilippattu&pg=PA5|title=A Dictionary of Indian Literature: Beginnings-1850|author=Mukherjee|first=Sujit|date=1998|publisher=Orient Blackswan|isbn=9788125014539|pages=5|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=c-p9Iyk3lpkC&q=Adhyathmaramayanam+Kilippattu|title=Ramayana Stories in Modern South India: An Anthology|author=Richman|first=Paula|date=2008|publisher=Indiana University Press|isbn=9780253219534|pages=17|language=en}}</ref> Ezhuthachan jiri edemede Malayalam nke dabeere na Grantha dee Ramayana ya, ọ bụ ezie na usoro ederede Vatteluttu bụ usoro ederede ọdịnala nke Kerala n'oge ahụ.<ref>{{Cite book|title=William Logan's Malabar manual : new edition with commentaries|year=2000|publisher=Kerala Gazetteers Dept|isbn=9788185499376|pages=90–92}}</ref> Ịgụ Adhyatma Ramayanam Kilippattu dị oke mkpa n'ezinụlọ ndị Hindu na Kerala. A na-eme emume ọnwa Karkitakam na kalenda Malayalam dị ka ọnwa ịgụ Ramayana, a na-agụkwa Ramayana n'ụlọ na ụlọ nsọ ndị Hindu dị na Kerala..<ref>{{Cite journal|author=Chandran|first=Mini|date=2013-10-01|title=The Fugitive Reader: Reading Adhyatmaramayanam through the Ages|journal=South Asian Review|volume=34|issue=2|pages=123–138|doi=10.1080/02759527.2013.11932933|issn=0275-9527}}</ref> == Oge na onye dere ya == [[Faịlụ:Ramayanam_Kilippattu_page.png|thumb|Peeji sitere na mbipụta nke Adhyatma Ramayanam Kilippattu nke e dere na 1870s.]] Omenala na-ekwu na ọ bụ Ramananda dere akwụkwọ Sanskrit Adhyatma Ramayana ebe ọ bụ na a na-ekwu n ọ bụ akụkụ dị mkpa nke Brahmanda Purana.. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[wikipedia:Tinye edensibịa|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2022)">citation needed</span>]]''&#x5D;</sup> Agbanyeghị, ụfọdụ ndị ọkà mmụta na-ekwu na ọ bụ n'oge narị afọ nke 14 - 15 OA, onye dere ya amaghịkwa ihe ọ bụ. Adhyatma Ramayana bụ ihe osise nke mkparịta ụka dị n'etiti chi Shiva na nwunye ya Parvati, dịka chi Brahma si kọọrọ onye amamihe Narada. Ọ bụ ọrụ a nyere Tulasidas mmụọ nsọ ide akwụkwọ ya na-anaghị anwụ anwụ, Ramacharitamanasa . <ref name="esamskriti" /> Nke a bụ otu ọrụ ahụ nke Thunchathu Ezhuthachan sụgharịrị n'asụsụ Malayalam n'ụdị ''Kilippattu,'' ụdị ndịda India nke parrot na-agụghachi onye na-ede uri.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=c-p9Iyk3lpkC&q=Adhyathmaramayanam+Kilippattu|title=Ramayana Stories in Modern South India: An Anthology|author=Richman|first=Paula|date=2008|publisher=Indiana University Press|isbn=9780253219534|pages=17|language=en}}</ref>  == Mgbanwe site na Valmiki Ramayana == # Na Adhyatma Ramayana onye ọ bụla na-eto ma na-abụ abụ Rama malite na Vamadeva, Valmiki, Bharadwaja, Narada, Viradha, Sarabanga River, Sutikshna, Agasthya, Viswamitra, Vasishta, Jatayu, Kabhanda, Shabari, Swayamprabha, Parasurama, Vibhishana, na Hanuman. Nke a adịghị na Valmiki.<ref name="esamskriti">{{Cite web|author=T.N.Sethumadhavan|title=Adhyatma Ramayana, The Spiritual Version Of The Story Of Sri Rama|url=http://www.esamskriti.com/essay-chapters/Adhyatma-Ramayana,-The-Spiritual-Version-of-the-Story-of-Sri-Rama-2.aspx|work=esamskriti|publisher=esamskriti|accessdate=23 October 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFT.N.Sethumadhavan">T.N.Sethumadhavan. [http://www.esamskriti.com/essay-chapters/Adhyatma-Ramayana,-The-Spiritual-Version-of-the-Story-of-Sri-Rama-2.aspx "Adhyatma Ramayana, The Spiritual Version Of The Story Of Sri Rama"]. ''esamskriti''. esamskriti<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">23 October</span> 2015</span>.</cite></ref> == Hụkwa == * Kaikulangara Ụdị ahịhịa == Edensibia == {{Reflist}} == Njikọ mpụga == * [http://ramayanam.guruvayoor.com Audio nke Adhyathma Ramayanam - Nkwupụta nke Dr. A. P. Sukumar] * [https://web.archive.org/web/20250726125324/https://sanskritdocuments.org/sanskrit/by-category/adhyatmaramayana.php Adhyatma Ramayana na Devanagari, Malayalam na ihe odide ndị ọzọ dị ka ibe weebụ na PDF] * [[iarchive:AdhyathmRaramayanam-Malayalam-TunchathuEzhuthachan|Adhyatma Raramayanam - Malayalam - Tunchathu Ezhuthachan]] okgnwsmtnwhl16qmyww61eag5qcekgq Theophilus Afelokhai 0 75311 705739 632288 2026-08-26T15:05:51Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705739 wikitext text/x-wiki  {{Reflist}}'''Joel Theophilus Afelokhai''' (amụrụ n'ụbọchị nke 7 n'ọnwa Eprel n'afọ 1988) bụ [[Ndị Naijiria|Onye Naijiria]] na-eche goolu na Rivers United nke Nigeria Professional Football League (NPFL). Tupu ọ gbaa [[Footbọl|bọọlụ]] maka Rivers United, Afelokhai gbara bọọlụ na Kano Pillars na [[Enyimba International F.C.|Enyimba]].<ref>{{Cite news|date=11 January 2017|title=Afelokhai sparks off fight for shirt at Enyimba|url=https://www.vanguardngr.com/2017/01/afelokhai-sparks-off-fight-shirt-enyimba/|work=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}</ref> == Ọrụ == Afelokhai sonyeere Rivers United site na Enyimba n'afọ 2020.<ref>{{Cite web|author=Alao|first=Seyi|date=26 August 2020|title=Rivers United confirms the signing of Afelokhai and Anaemena from Enyimba|url=https://www.brila.net/rivers-united-confirms-the-signing-of-afelokhai-and-anaemena-from-enyimba/|accessdate=30 April 2024|work=Brila|archivedate=30 April 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240430175028/https://www.brila.net/rivers-united-confirms-the-signing-of-afelokhai-and-anaemena-from-enyimba/}}</ref> Ọ ghọrọ onye na-agba bọọlụ a na-akwụ ụgwọ kachasị elu na Nigeria Professional Football League . <ref>{{Cite web|url=https://spnafricanews.com/most-expensive-npfl-star-afelokhai-speaks-on-rivers-united-switch|title=Most expensive NPFL star, Afelokhai speaks on Rivers United switch|work=spnafricanews.com|date=8 September 2020}}</ref> Na 2021-2022 NPFL title, ọ meriri ya nke asaa Nigerian League title dị ka onye egwuregwu na Rivers United. Afelokhai na-anọchi anya klọb ya na asọmpi kọntinent Africa gụnyere ma CAF Champions League, [1] na CAF Confederation Cup. <ref>{{Cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2021/10/24/africa/caf-champions-league/al-hilal-omdurman/rivers-united/3617503|title=AL HILAL OMDURMAN VS. RIVERS UNITED 1 - 0|work=Int.Soccerway}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2021/11/28/africa/caf-confederation-cup/rivers-united/el-masry/3689603|title=RIVERS UNITED VS. AL MASRY 2-1|work=int.soccerway}}</ref> == Ọrụ mba ụwa == Afelokhai nwetara ọkpụkpọ oku mbụ ya na ndị otu egwuregwu bọọlụ Naịjirịa n'afọ 2018 ka mmerụ ahụ mechara bụrụ Francis Uzoho bụ onye mbụ. <ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/en-ng/amp/news/enyimbas-theophilus-afelokhai-replaces-uzoho-for-south/4n0g0e32f05o1pox3k10wmu4o|title=Enyimba's Theophilus Afelokhai replaces Uzoho for South Africa, Uganda clashes|work=Goal.com}}</ref> Ọ bụ otu n'ime ndị otu Naịjirịa maka 2018 African Nations Championship, mana ọ nọ n'elu oche ka ha meriri 4-0 na ngwụcha na Morocco na Stade Mohammed V na Casablanca.<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/en-ng/amp/news/chan-2018-nigeria-announce-23-man-squad/11b7tyc0una9d1fanyelhyii0r|title=CHAN 2018: Nigeria announce 23-man squad|work=Goal.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/02/04/africa/african-nations-championship/morocco/nigeria/2687069/|title=MOROCCO VS. NIGERIA 4-0|work=int.soccerway.com}}</ref> == Nsọpụrụ == '''Onye mmeri''' '''Ogidi Kano''' * NPFL: 2011-2012, 2012-2013, 2013-2014 '''[[Enyimba International F.C.|Enyimba F.C.]]''' * NPFL: 2019 '''Osimiri United''' * NPFL: 2021-2022 == Edensibia ==    == Njikọ mpụga == * Theophilus Afelokhain'okporo ụzọ bọọlụ [[Otú:Mmadụ ndi di ndụ]] t4pa4m8ob1wjt50gcfvtev318upj6ou Stéphanie Nicot 0 75823 705725 673889 2026-08-26T12:42:44Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705725 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  [[Faịlụ:Imaginales 2016 - Stéphanie Nicot.jpg|thumb|Stéphanie Nicot]] '''Stéphanie Nicot''' (amụrụ na 13 Mee 1952 na Saint-Brieuc) bụ onye edemede French, onye na-ede akụkọ, na onye na-enyocha akwụkwọ, ọkachamara na akụkọ sayensị na fantasy.   == Akụkọ ndụ == Stéphanie Nicot gụsịrị akwụkwọ na akwụkwọ nke oge a na nkwurịta okwu ozi. Ọ rụrụ ọrụ dị iche iche tupu ya akụzi akwụkwọ na akụkọ ihe mere eme na lycée ọrụ aka, tupu etinye onwe ya kpam kpam na akwụkwọ. Ọ na-etinye aka na ikike nke ndị trans. <ref>{{Cite web|author=Belaïch|first=Charlotte|title=«Un tout petit pas en avant» vers le changement de sexe à l'état civil pour les transexuels|url=https://www.liberation.fr/france/2016/05/17/un-tout-petit-pas-en-avant-vers-le-changement-de-sexe-a-l-etat-civil-pour-les-transexuels_1453120/|accessdate=2024-07-20|work=Libération|language=fr}}</ref> e kenyere ya nwa nwoke mgbe a mụrụ ya ma mee mgbanwe ya n'ihe dị ka afọ 2003. N'afọ 2004, o nyere aka chọta njikọ Trans Aide na Nancy, nke mesịrị ghọọ Association nationale transgenre. Ọ bụ onye isi oche ya ruo mgbe a họpụtara ya ka ọ bụrụ onye isi nke LGBTI+ Federation na 2014.<ref>{{Cite web|author=Le Corre|first=Maelle|date=2014-04-08|title=Bilan de 10 ans de militantisme trans' avec Stéphanie Nicot, présidente de la Fédération LGBT|url=https://www.komitid.fr/2014/04/08/bilan-de-10-ans-de-militantisme-trans-avec-stephanie-nicot-presidente-de-la-federation-lgbt/|archiveurl=https://archive.today/20240720130955/https://www.komitid.fr/2014/04/08/bilan-de-10-ans-de-militantisme-trans-avec-stephanie-nicot-presidente-de-la-federation-lgbt/|archivedate=20 July 2024|accessdate=2024-07-20|work=[[:fr:Komitid]]|language=fr}}</ref><ref>{{Cite web|author=|date=2021-09-15|title=Stéphanie Nicot, une fan de science-fiction|url=https://vivre-trans.fr/stephanie-nicot-une-fan-de-science-fiction/|accessdate=2024-07-20|work=Vivre Trans|language=fr-FR|archivedate=2024-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240615132626/https://vivre-trans.fr/stephanie-nicot-une-fan-de-science-fiction/}}</ref> Ya na Alexandra Augst-Merelle, bipụtara Changer de sexe: Identités transsexuelles, nke Le Cavalier Bleu bipụtara na 2006. <ref>{{Cite book|author=Augst-Merelle|first=Alexandra|title=Changer de sexe: identités transsexuelles|date=2006|publisher=Cavalier bleu|isbn=978-2-84670-142-6|location=Paris}}</ref> N'afọ 2011, alụmdi na nwunye ya na nwunye ya, n'ụbọchị Njem mpako, ọ bụ ezie na ọ gbanweghị okike ya n'ọfịs ndebanye aha, bụ otu n'ime alụmdi na ụba nwoke na nwanyị mbụ na France.<ref>{{Cite news|date=2011-06-05|title=A Nancy, une femme née homme a pu épouser sa compagne|url=https://www.lemonde.fr/societe/article/2011/06/05/a-nancy-un-homme-ne-femme-a-pu-epouser-sa-compagne_1532175_3224.html|accessdate=2024-07-20|work=Le Monde.fr|language=fr}}</ref> == Ọrụ n'akwụkwọ == Site na 1996 ruo 2007, Stéphanie Nicot bụ onye isi nchịkọta akụkọ nke magazin Galaxie (magazine French) . N'afọ 2001, o guzobere ụlọ obibi akwụkwọ Imaginaire sans frontières . <ref>{{Cite web|author=Voyageurs|first=Etonnants|date=2024-07-20|title=NICOT Stéphanie|url=https://www.etonnants-voyageurs.com/NICOT-Stephanie.html|accessdate=2024-07-20|work=Etonnants Voyageurs|language=fr}}</ref> Ọ bụ ọkachamara n'akwụkwọ akụkọ ifo.<ref>{{Cite web|author=Le Goff|first=Delphine|date=2017-10-11|title=La tendance est à l'uchronie – Stratégies|url=https://www.strategies.fr/etudes-tendances/tendances/4001844W/la-tendance-est-a-l-uchronie.html|archiveurl=https://archive.today/20240720132108/https://www.strategies.fr/etudes-tendances/tendances/4001844W/la-tendance-est-a-l-uchronie.html|archivedate=20 July 2024|accessdate=2024-07-20|work=www.strategies.fr|language=fr}}</ref> Ọ ghọrọ onye ntụzi nka nke mmemme edemede nke Les Imaginales mgbe e hiwere ya na Épinal na 2002. Ọ na-ahazi akụkọ mgbe ochie niile e bipụtara mgbe mbipụta dị iche iche, gụnyere Magiciennes et Sorciers, Victimes et Bourreaux na Les coups de cœur des Imaginales.<ref>{{Cite web|title=NICOT Stéphanie|url=https://www.imaginales.fr/invites/nicot-stephanie/|archiveurl=https://archive.today/20240720132445/https://www.imaginales.fr/invites/nicot-stephanie/|archivedate=20 July 2024|accessdate=2024-07-20|work=Les Imaginales|language=fr-FR}}</ref> Ịchụpụ ya na Les Imaginales site n'aka ụlọ nzukọ obodo Spinal na-esote mbipụta 2022 mere n'ọnọdụ esemokwu siri ike: mbipụta 2021 bụ oge maka ọtụtụ mkpesa banyere ịkpa ókè nwoke na nwanyị n'ụwa na-ebipụta akwụkwọ, ndị na-ahazi ememme kwadoro - megide ndụmọdụ Nicot, o yiri ka ọ bụ - ndị na-etinye aka na ngagharị iwe ahụ.<ref>{{Cite web|author=Prolongeau|first=Hubert|date=2022-05-24|title=Aux Imaginales d'Épinal, les polémiques éclatent en série|url=https://www.telerama.fr/livre/aux-imaginales-d-epinal-les-polemiques-eclatent-en-serie-7010551.php|archiveurl=https://archive.today/20240720132852/https://www.telerama.fr/livre/aux-imaginales-d-epinal-les-polemiques-eclatent-en-serie-7010551.php|archivedate=20 July 2024|accessdate=2024-07-20|work=www.telerama.fr|language=fr}}</ref><ref>{{Cite web|title=Imaginales d'Épinal : un anniversaire sous tension|url=https://www.livreshebdo.fr/article/imaginales-depinal-un-anniversaire-sous-tension|accessdate=2024-07-20|work=Livres Hebdo|language=fr}}</ref> Mbipụta 2022 bụkwa oge ọzọ maka ngagharị iwe megide njikwa ahụ, omume Nicot kwuru na ya ji aka ya kwado.<ref>{{Cite web|author=Addictic|title=Imaginales – Stéphanie Nicot revient sur son éviction|url=https://www.actusf.com/detail-d-un-article/imaginales-st%C3%A9phanie-nicot-revient-sur-son-%C3%A9viction|accessdate=2024-07-20|work=ActuSF – Site sur l'actualité de l'imaginaire|language=fr}}</ref> Ọtụtụ ndị edemede bipụtara akwụkwọ ozi nkwado maka Stéphanie Nicot, n'etiti ha ïan Larue, Floriane Soulas, Silène Edgar, Sylvie Lainé, Robin Hobb, Estelle Faye, Sara Doke, Sylvie Denis, Lucie Chenu, Sarah Buschmann , Charlotte Bousquet na Anne Besson .<ref>{{Cite web|accessdate=2024-07-19|language=fr-FR|title=Affirmer à Stéphanie Nicot "confiance, estime et fidélité"|url=https://actualitte.com/article/107018/tribunes/affirmer-a-stephanie-nicot-confiance-estime-et-fidelite|work=ActuaLitté.com}}</ref> Kemgbe afọ 2016, ọ bụ onye isi nke nchịkọta akụkọ sayensị na Scrineo . <ref>{{Cite web|author=Addictic|title=Interview 2016 : Stéphanie Nicot pour la collection Space Opera de Scrineo|url=https://www.actusf.com/detail-d-un-article/Interview-2016-Stephanie-Nicot,23698|accessdate=2024-07-20|work=ActuSF – Site sur l'actualité de l'imaginaire|language=fr}}</ref> == Ọrụ == === Akwụkwọ akụkọ ihe mere eme === * {{Cite book|title=Espaces imaginaires: anthologie de nouvelles de science-fiction|date=1983|publisher=Les Imaginoïdes|isbn=978-2-920513-00-6|editor=Gouanvic|location=Montréal, Québec, Canada|language=fr}} * {{Cite book|author=Ruolz|first=France-Anne|title=Les navigateurs de l'impossible|date=2001|publisher=Imaginaires sans frontières|isbn=978-2-84727-003-7|location=Nancy|language=fr}} * {{Cite book|title=Détectives de l'impossible|date=2002|publisher=Éd. J'ai lu|isbn=978-2-290-31877-5|series=Millénaires|location=Paris|language=fr}} * {{Cite book|title=Rois et capitaines|date=2009|publisher=les Éd. Mnémos|isbn=978-2-35408-052-5|series=Icares|location=Paris|language=fr}} * {{Cite book|title=Magiciennes & sorciers|date=2010|publisher=Éd. Mnémos|isbn=978-2-35408-079-2|location=Lyon|language=fr}} * {{Cite book|title=Victimes & bourreaux|date=2011|publisher=Éd. Mnémos|isbn=978-2-35408-118-8|location=Saint-Laurent-d'Oingt|language=fr}} * {{Cite book|author=Dunyach|first=Jean-Claude|title=Dimensions galaxies|date=2011|publisher=Black Coat Press|isbn=978-1-61227-013-5|series=Rivière blanche|location=Encino (Calif.)|language=fr}} * {{Cite book|title=Anthologie de la fantasy|date=2012|publisher=Flammarion-Jeunesse|isbn=978-2-08-123371-3|location=Paris|language=fr}} * {{Cite book|title=Destinations: anthologies des Imaginales 2017|date=2017|publisher=Mnémos|others=Imaginales|isbn=978-2-35408-576-6|location=Saint-Laurent-d'Oingt|language=fr}} * {{Cite book|author=Grousset|first=Alain|title=Anthologie du monstre|date=2017|publisher=le Livre de poche jeunesse|isbn=978-2-01-701007-4|location=Vanves|language=fr}} * {{Cite book|title=Natures: anthologie des Imaginales 2019|date=2019|publisher=Mnémos|others=Imaginales|isbn=978-2-35408-736-4|location=Saint-Laurent-d'Oingt|language=fr}} * {{Cite book|title=Frontières: anthologies des Imaginales 2021|date=2021|publisher=Mnémos|others=Imaginales|isbn=978-2-35408-786-9|location=Saint-Laurent-d'Oingt|language=fr}} * {{Cite book|title=Et si Napoléon: treize récits d'uchronies napoléoniennes|date=2021|publisher=Mnémos|isbn=978-2-35408-907-8|location=Saint-Laurent-d'Oingt|language=fr}} * {{Cite book|author=Nicot|first=Stéphanie|title=Afrofuturisme: l'avenir change de visage|date=2022|publisher=Les éditions Mnémos|isbn=978-2-35408-976-4|series=Anthologie des imaginales|location=Saint-Laurent d'Oingt|language=fr}} === Ihe odide === * {{Cite book|author=Guiot|first=Denis|title=Dictionnaire de la science-fiction|date=1998|publisher=Hachette jeunesse|isbn=978-2-01-321572-5|series=Le livre de poche|location=Paris|language=fr}} * {{Cite book|author=Augst-Merelle|first=Alexandra|title=Changer de sexe: identités transsexuelles|date=2006|publisher=le Cavalier bleu éd|isbn=978-2-84670-142-6|location=Paris|language=fr}} == Edensibia == {{Reflist}}{{Feminist science fiction}}{{Authority control}} [[Otú:Mmadụ ndi di ndụ]] [[Otú:Articles with hCards]] 38l8ejuyyml8i9wxsu4suejlcje0zzx Event:Improving spelling accuracy on Igbo Wiktionary 1728 76592 705746 705718 2026-08-26T18:36:20Z Geraldine Kene 23189 /* Project work list with links */ 705746 wikitext text/x-wiki =='''Improving spelling accuracy on Igbo Wiktionary '''== === Project Overview=== This project focuses on improving existing entries on Igbo Wiktionary by correcting spelling and orthographic errors. Many Igbo words online need small but important corrections to make them clearer and more accurate for users. By fixing these issues, the project will help make Igbo Wiktionary a more reliable and useful resource. The work will involve going through selected entries and correcting spelling mistakes based on standard Igbo writing rules. Each edited entry will be carefully checked to ensure it is clear, correct, and consistent with others. All changes made during the project will be recorded for proper tracking and reporting. Overall, the project aims to strengthen the quality of Igbo language content on Wiktionary. It will make it easier for learners, translators, and native speakers to trust and use the platform. It also supports the wider goal of improving the visibility and standardization of the Igbo language online. === Project Goals === 1. To improve the spelling accuracy of selected entries on Igbo Wiktionary. 2. To enhance the quality and consistency of existing Igbo Wiktionary content. 3. To make Igbo language resources on Wiktionary more reliable and accessible to users. ===Project Timeline=== 13 June - 14 July === Project work list with links === {| class="wikitable" |+ !S/N !Igbo Words with error !Link !Edited Igbo Words !Link !{{Doing}} |- |1. |Chukwunedum |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunedum |pụtara |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunedum |Done |- |2. |Okwu mbite |https://ig.wiktionary.org/wiki/Okwu_Mbite |Mejuo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Okwu_Mbite#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |3. |Okili |https://ig.wiktionary.org/wiki/Okili |Ọṅụṅụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Okili#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |4. |Ịba |https://ig.wiktionary.org/wiki/Iba |Ọrịa |https://ig.wiktionary.org/wiki/%E1%BB%8Aba |Done |- |5. |Dike |https://ig.wiktionary.org/wiki/d%E1%BB%8B%CC%81k%C3%A9 |n'agha |https://ig.wiktionary.org/wiki/D%C3%ADk%C3%A9 |Done |- |6. |Dị mma |https://ig.wiktionary.org/wiki/d%E1%BB%8B_mma |ma ọ bụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/D%E1%BB%8B_mma#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |7. |Duputa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Duputa |ma ọ bụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Duputa |Done |- |8. |Dimkpa |https://ig.wiktionary.org/wiki/dimkpa |Nwaanyị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Dimkpa |Done |- |9. |Die |https://ig.wiktionary.org/wiki/Die |Ịnagide |https://ig.wiktionary.org/wiki/Die |Done |- |10. |Dibia bekee akwara |https://ig.wiktionary.org/wiki/dibia_bekee_akwara |ogidigi |https://ig.wiktionary.org/wiki/Dibia_bekee_akwara#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |11. |Dada |https://ig.wiktionary.org/wiki/Dada |afịkọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Dada |Done |- |12. |Chukwunelo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunelo |nwanne m |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunelo |Done |- |13. |Chukwunedum |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunedum |a na-akpọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunedum |Done |- |14. |Chukwuma |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuma |n'ala Igbo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuma#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |15. |Chukwukaọdịlị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukaodili |Chukwukaọdịlị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuka%E1%BB%8Dd%E1%BB%8Bl%E1%BB%8B |Done |- |16. |Chukwukamso |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukamso#Nk%E1%BB%8Dwa |e nwere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukamso#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |17. |Chukwukadibia |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukadibia |Ụmụnwoke |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukadibia |Done |- |18. |Chukwugaemezu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwugaemezu |Nwaanyị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwugaemezu#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |19. |Chukwueze |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwueze |na-egosi |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwueze |Done |- |20. |Chukwuemeka |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuemeka |n'ihe |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuemeka |Done |- |21. |Chukwuebuka |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuebuka |nnukwu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuebuka |Done |- |22. |Chizaramekpere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chizaramekpere |a na-akpọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chizaramekpere |Done |- |23. |Chisom |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chisom |na-akpọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chisom |Done |- |24. |Chinwendu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinwendu |Aha |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinwendu |Done |- |25. |Chinenyenwa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinenyenwa |Ụmụnwaanyị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinenyenwa |Done |- |26. |Chinenye |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinenye |na-enye |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinenye |Done |- |27. |Chinelo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinelo |na-echere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinelo |Done |- |27. |Chikamso |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chikamso |a na-akpọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chikamso |Done |- |28. |Chijioke |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chijioke |n'ala |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chijioke |Done |- |29. |Chigọzie |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chigozie |Chigọzie |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chig%E1%BB%8Dzie |Done |- |30. |Chiedozie |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chiedozie |emeziela |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chiedozie |Done |- |31. |Chidịmma |https://ig.wiktionary.org/wiki/chidimma |Chidịmma |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chid%E1%BB%8Bmma |Done |- |32. |Chidịebere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chidiebere |Chidịebere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chid%E1%BB%8Bebere |Done |- |33. |Chidera |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chidera |nwaanyị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chidera#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |34. |Chiadịgo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chiadigo |Kemgbe |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chiad%E1%BB%8Bgo |Done |- |35. |chi |https://ig.wiktionary.org/wiki/chi |na-achụrụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/chi |Done |- |36. |Chaja |https://ig.wiktionary.org/wiki/chaja |Akụrụngwa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chaja |Done |- |37. |Bọọlụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/boolu |Mbite |https://ig.wiktionary.org/wiki/B%E1%BB%8D%E1%BB%8Dl%E1%BB%A5 |Done |- |38. |Ịchafụ isi |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ichafu-isi |ndị inyom |https://ig.wiktionary.org/wiki/%E1%BB%8Achaf%E1%BB%A5_isi |Done |- |39. |ibu ụzọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/ibu_%E1%BB%A5z%E1%BB%8D |e nwere |https://ig.wiktionary.org/wiki/ibu_%E1%BB%A5z%E1%BB%8D |Done |- |40. |Ibịarute |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ibiarute |iru |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ibiarute |Done |- |41. |Ji abana |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ji_abana |n'afọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ji_abana |Done |- |42. |Kamfeechukwu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamfeechukwu |pụtara |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamfeechukwu |Done |- |43. |Kamgharịda |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamharida |Kamgharịda |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamghar%E1%BB%8Bda |Done |- |44. |Kamtoochukwu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamtochukwu |pụtara |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamtochukwu |Done |- |45. |Kambili |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kambili |bụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kambili |Done |- |46. |Kama ụsụ ga-atagbu m, ya fere laa. |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kama_%E1%BB%A5s%E1%BB%A5ga-atagbu_m,_ya_fere_laa. |Kama ụsụ ga-atagbu m |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kama_%E1%BB%A5s%E1%BB%A5_ga-atagbu_m,_ya_fere_laa. |Done |- |47. |Kagbuo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kagbuo |Kachaa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kagbuo |Done |- |48. |Karama ọgwụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Karama_Ogwu |Karama ọgwụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Karama_%E1%BB%8Cgw%E1%BB%A5 |Done |- |49. |Mbudu Ọkụkọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mbudu_%E1%BB%8Dkuk%E1%BB%8D |Aha |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mbudu_%E1%BB%8Dkuk%E1%BB%8D |Done |- |50. |Mbugharị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mbughari |akagharịala |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mbughar%E1%BB%8B |Done |- |51. |Mgba |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mgba |na-adị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mgba |Done |- |52. | | g330a9ffuyc3uhryzzz0l72f91whggl 705747 705746 2026-08-26T18:38:05Z Geraldine Kene 23189 /* Project work list with links */ 705747 wikitext text/x-wiki =='''Improving spelling accuracy on Igbo Wiktionary '''== === Project Overview=== This project focuses on improving existing entries on Igbo Wiktionary by correcting spelling and orthographic errors. Many Igbo words online need small but important corrections to make them clearer and more accurate for users. By fixing these issues, the project will help make Igbo Wiktionary a more reliable and useful resource. The work will involve going through selected entries and correcting spelling mistakes based on standard Igbo writing rules. Each edited entry will be carefully checked to ensure it is clear, correct, and consistent with others. All changes made during the project will be recorded for proper tracking and reporting. Overall, the project aims to strengthen the quality of Igbo language content on Wiktionary. It will make it easier for learners, translators, and native speakers to trust and use the platform. It also supports the wider goal of improving the visibility and standardization of the Igbo language online. === Project Goals === 1. To improve the spelling accuracy of selected entries on Igbo Wiktionary. 2. To enhance the quality and consistency of existing Igbo Wiktionary content. 3. To make Igbo language resources on Wiktionary more reliable and accessible to users. ===Project Timeline=== 13 June - 14 July === Project work list with links === {| class="wikitable" |+ !S/N !Igbo Words with error !Link !Edited Igbo Words !Link !{{Doing}} |- |1. |Chukwunedum |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunedum |pụtara |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunedum |Done |- |2. |Okwu mbite |https://ig.wiktionary.org/wiki/Okwu_Mbite |Mejuo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Okwu_Mbite#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |3. |Okili |https://ig.wiktionary.org/wiki/Okili |Ọṅụṅụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Okili#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |4. |Ịba |https://ig.wiktionary.org/wiki/Iba |Ọrịa |https://ig.wiktionary.org/wiki/%E1%BB%8Aba |Done |- |5. |Dike |https://ig.wiktionary.org/wiki/d%E1%BB%8B%CC%81k%C3%A9 |n'agha |https://ig.wiktionary.org/wiki/D%C3%ADk%C3%A9 |Done |- |6. |Dị mma |https://ig.wiktionary.org/wiki/d%E1%BB%8B_mma |ma ọ bụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/D%E1%BB%8B_mma#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |7. |Duputa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Duputa |ma ọ bụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Duputa |Done |- |8. |Dimkpa |https://ig.wiktionary.org/wiki/dimkpa |Nwaanyị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Dimkpa |Done |- |9. |Die |https://ig.wiktionary.org/wiki/Die |Ịnagide |https://ig.wiktionary.org/wiki/Die |Done |- |10. |Dibia bekee akwara |https://ig.wiktionary.org/wiki/dibia_bekee_akwara |ogidigi |https://ig.wiktionary.org/wiki/Dibia_bekee_akwara#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |11. |Dada |https://ig.wiktionary.org/wiki/Dada |afịkọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Dada |Done |- |12. |Chukwunelo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunelo |nwanne m |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunelo |Done |- |13. |Chukwunedum |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunedum |a na-akpọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunedum |Done |- |14. |Chukwuma |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuma |n'ala Igbo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuma#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |15. |Chukwukaọdịlị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukaodili |Chukwukaọdịlị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuka%E1%BB%8Dd%E1%BB%8Bl%E1%BB%8B |Done |- |16. |Chukwukamso |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukamso#Nk%E1%BB%8Dwa |e nwere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukamso#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |17. |Chukwukadibia |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukadibia |Ụmụnwoke |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukadibia |Done |- |18. |Chukwugaemezu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwugaemezu |Nwaanyị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwugaemezu#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |19. |Chukwueze |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwueze |na-egosi |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwueze |Done |- |20. |Chukwuemeka |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuemeka |n'ihe |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuemeka |Done |- |21. |Chukwuebuka |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuebuka |nnukwu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuebuka |Done |- |22. |Chizaramekpere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chizaramekpere |a na-akpọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chizaramekpere |Done |- |23. |Chisom |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chisom |na-akpọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chisom |Done |- |24. |Chinwendu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinwendu |Aha |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinwendu |Done |- |25. |Chinenyenwa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinenyenwa |Ụmụnwaanyị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinenyenwa |Done |- |26. |Chinenye |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinenye |na-enye |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinenye |Done |- |27. |Chinelo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinelo |na-echere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinelo |Done |- |27. |Chikamso |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chikamso |a na-akpọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chikamso |Done |- |28. |Chijioke |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chijioke |n'ala |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chijioke |Done |- |29. |Chigọzie |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chigozie |Chigọzie |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chig%E1%BB%8Dzie |Done |- |30. |Chiedozie |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chiedozie |emeziela |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chiedozie |Done |- |31. |Chidịmma |https://ig.wiktionary.org/wiki/chidimma |Chidịmma |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chid%E1%BB%8Bmma |Done |- |32. |Chidịebere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chidiebere |Chidịebere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chid%E1%BB%8Bebere |Done |- |33. |Chidera |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chidera |nwaanyị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chidera#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |34. |Chiadịgo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chiadigo |Kemgbe |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chiad%E1%BB%8Bgo |Done |- |35. |chi |https://ig.wiktionary.org/wiki/chi |na-achụrụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/chi |Done |- |36. |Chaja |https://ig.wiktionary.org/wiki/chaja |Akụrụngwa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chaja |Done |- |37. |Bọọlụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/boolu |Mbite |https://ig.wiktionary.org/wiki/B%E1%BB%8D%E1%BB%8Dl%E1%BB%A5 |Done |- |38. |Ịchafụ isi |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ichafu-isi |ndị inyom |https://ig.wiktionary.org/wiki/%E1%BB%8Achaf%E1%BB%A5_isi |Done |- |39. |ibu ụzọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/ibu_%E1%BB%A5z%E1%BB%8D |e nwere |https://ig.wiktionary.org/wiki/ibu_%E1%BB%A5z%E1%BB%8D |Done |- |40. |Ibịarute |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ibiarute |iru |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ibiarute |Done |- |41. |Ji abana |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ji_abana |n'afọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ji_abana |Done |- |42. |Kamfeechukwu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamfeechukwu |pụtara |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamfeechukwu |Done |- |43. |Kamgharịda |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamharida |Kamgharịda |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamghar%E1%BB%8Bda |Done |- |44. |Kamtoochukwu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamtochukwu |pụtara |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamtochukwu |Done |- |45. |Kambili |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kambili |bụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kambili |Done |- |46. |Kama ụsụ ga-atagbu m, ya fere laa. |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kama_%E1%BB%A5s%E1%BB%A5ga-atagbu_m,_ya_fere_laa. |Kama ụsụ ga-atagbu m |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kama_%E1%BB%A5s%E1%BB%A5_ga-atagbu_m,_ya_fere_laa. |Done |- |47. |Kagbuo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kagbuo |Kachaa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kagbuo |Done |- |48. |Karama ọgwụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Karama_Ogwu |Karama ọgwụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Karama_%E1%BB%8Cgw%E1%BB%A5 |Done |- |49. |Mbudu Ọkụkọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mbudu_%E1%BB%8Dkuk%E1%BB%8D |Aha |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mbudu_%E1%BB%8Dkuk%E1%BB%8D |Done |- |50. |Mbugharị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mbughari |akagharịala |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mbughar%E1%BB%8B |Done |- |51. |Mgba |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mgba |na-adị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mgba |Done |- |52. |Mgbakasị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mgbakas%E1%BB%8B_ah%E1%BB%A5 | lppaexy35jex7j6ewuty8y87mkclqpb 705748 705747 2026-08-26T18:39:51Z Geraldine Kene 23189 /* Project work list with links */ 705748 wikitext text/x-wiki =='''Improving spelling accuracy on Igbo Wiktionary '''== === Project Overview=== This project focuses on improving existing entries on Igbo Wiktionary by correcting spelling and orthographic errors. Many Igbo words online need small but important corrections to make them clearer and more accurate for users. By fixing these issues, the project will help make Igbo Wiktionary a more reliable and useful resource. The work will involve going through selected entries and correcting spelling mistakes based on standard Igbo writing rules. Each edited entry will be carefully checked to ensure it is clear, correct, and consistent with others. All changes made during the project will be recorded for proper tracking and reporting. Overall, the project aims to strengthen the quality of Igbo language content on Wiktionary. It will make it easier for learners, translators, and native speakers to trust and use the platform. It also supports the wider goal of improving the visibility and standardization of the Igbo language online. === Project Goals === 1. To improve the spelling accuracy of selected entries on Igbo Wiktionary. 2. To enhance the quality and consistency of existing Igbo Wiktionary content. 3. To make Igbo language resources on Wiktionary more reliable and accessible to users. ===Project Timeline=== 13 June - 14 July === Project work list with links === {| class="wikitable" |+ !S/N !Igbo Words with error !Link !Edited Igbo Words !Link !{{Doing}} |- |1. |Chukwunedum |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunedum |pụtara |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunedum |Done |- |2. |Okwu mbite |https://ig.wiktionary.org/wiki/Okwu_Mbite |Mejuo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Okwu_Mbite#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |3. |Okili |https://ig.wiktionary.org/wiki/Okili |Ọṅụṅụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Okili#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |4. |Ịba |https://ig.wiktionary.org/wiki/Iba |Ọrịa |https://ig.wiktionary.org/wiki/%E1%BB%8Aba |Done |- |5. |Dike |https://ig.wiktionary.org/wiki/d%E1%BB%8B%CC%81k%C3%A9 |n'agha |https://ig.wiktionary.org/wiki/D%C3%ADk%C3%A9 |Done |- |6. |Dị mma |https://ig.wiktionary.org/wiki/d%E1%BB%8B_mma |ma ọ bụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/D%E1%BB%8B_mma#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |7. |Duputa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Duputa |ma ọ bụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Duputa |Done |- |8. |Dimkpa |https://ig.wiktionary.org/wiki/dimkpa |Nwaanyị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Dimkpa |Done |- |9. |Die |https://ig.wiktionary.org/wiki/Die |Ịnagide |https://ig.wiktionary.org/wiki/Die |Done |- |10. |Dibia bekee akwara |https://ig.wiktionary.org/wiki/dibia_bekee_akwara |ogidigi |https://ig.wiktionary.org/wiki/Dibia_bekee_akwara#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |11. |Dada |https://ig.wiktionary.org/wiki/Dada |afịkọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Dada |Done |- |12. |Chukwunelo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunelo |nwanne m |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunelo |Done |- |13. |Chukwunedum |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunedum |a na-akpọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunedum |Done |- |14. |Chukwuma |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuma |n'ala Igbo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuma#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |15. |Chukwukaọdịlị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukaodili |Chukwukaọdịlị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuka%E1%BB%8Dd%E1%BB%8Bl%E1%BB%8B |Done |- |16. |Chukwukamso |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukamso#Nk%E1%BB%8Dwa |e nwere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukamso#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |17. |Chukwukadibia |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukadibia |Ụmụnwoke |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukadibia |Done |- |18. |Chukwugaemezu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwugaemezu |Nwaanyị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwugaemezu#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |19. |Chukwueze |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwueze |na-egosi |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwueze |Done |- |20. |Chukwuemeka |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuemeka |n'ihe |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuemeka |Done |- |21. |Chukwuebuka |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuebuka |nnukwu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuebuka |Done |- |22. |Chizaramekpere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chizaramekpere |a na-akpọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chizaramekpere |Done |- |23. |Chisom |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chisom |na-akpọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chisom |Done |- |24. |Chinwendu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinwendu |Aha |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinwendu |Done |- |25. |Chinenyenwa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinenyenwa |Ụmụnwaanyị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinenyenwa |Done |- |26. |Chinenye |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinenye |na-enye |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinenye |Done |- |27. |Chinelo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinelo |na-echere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinelo |Done |- |27. |Chikamso |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chikamso |a na-akpọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chikamso |Done |- |28. |Chijioke |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chijioke |n'ala |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chijioke |Done |- |29. |Chigọzie |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chigozie |Chigọzie |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chig%E1%BB%8Dzie |Done |- |30. |Chiedozie |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chiedozie |emeziela |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chiedozie |Done |- |31. |Chidịmma |https://ig.wiktionary.org/wiki/chidimma |Chidịmma |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chid%E1%BB%8Bmma |Done |- |32. |Chidịebere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chidiebere |Chidịebere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chid%E1%BB%8Bebere |Done |- |33. |Chidera |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chidera |nwaanyị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chidera#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |34. |Chiadịgo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chiadigo |Kemgbe |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chiad%E1%BB%8Bgo |Done |- |35. |chi |https://ig.wiktionary.org/wiki/chi |na-achụrụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/chi |Done |- |36. |Chaja |https://ig.wiktionary.org/wiki/chaja |Akụrụngwa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chaja |Done |- |37. |Bọọlụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/boolu |Mbite |https://ig.wiktionary.org/wiki/B%E1%BB%8D%E1%BB%8Dl%E1%BB%A5 |Done |- |38. |Ịchafụ isi |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ichafu-isi |ndị inyom |https://ig.wiktionary.org/wiki/%E1%BB%8Achaf%E1%BB%A5_isi |Done |- |39. |ibu ụzọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/ibu_%E1%BB%A5z%E1%BB%8D |e nwere |https://ig.wiktionary.org/wiki/ibu_%E1%BB%A5z%E1%BB%8D |Done |- |40. |Ibịarute |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ibiarute |iru |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ibiarute |Done |- |41. |Ji abana |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ji_abana |n'afọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ji_abana |Done |- |42. |Kamfeechukwu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamfeechukwu |pụtara |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamfeechukwu |Done |- |43. |Kamgharịda |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamharida |Kamgharịda |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamghar%E1%BB%8Bda |Done |- |44. |Kamtoochukwu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamtochukwu |pụtara |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamtochukwu |Done |- |45. |Kambili |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kambili |bụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kambili |Done |- |46. |Kama ụsụ ga-atagbu m, ya fere laa. |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kama_%E1%BB%A5s%E1%BB%A5ga-atagbu_m,_ya_fere_laa. |Kama ụsụ ga-atagbu m |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kama_%E1%BB%A5s%E1%BB%A5_ga-atagbu_m,_ya_fere_laa. |Done |- |47. |Kagbuo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kagbuo |Kachaa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kagbuo |Done |- |48. |Karama ọgwụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Karama_Ogwu |Karama ọgwụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Karama_%E1%BB%8Cgw%E1%BB%A5 |Done |- |49. |Mbudu Ọkụkọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mbudu_%E1%BB%8Dkuk%E1%BB%8D |Aha |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mbudu_%E1%BB%8Dkuk%E1%BB%8D |Done |- |50. |Mbugharị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mbughari |akagharịala |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mbughar%E1%BB%8B |Done |- |51. |Mgba |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mgba |na-adị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mgba |Done |- |52. |Mgbakasị ahụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mgbakas%E1%BB%8B_ah%E1%BB%A5 |Enugwu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mgbakas%E1%BB%8B_ah%E1%BB%A5 |Done |- |53. | | | 6fqylk6svirfppn0wg6zq9642hut0r2 705749 705748 2026-08-26T18:41:40Z Geraldine Kene 23189 /* Project work list with links */ 705749 wikitext text/x-wiki =='''Improving spelling accuracy on Igbo Wiktionary '''== === Project Overview=== This project focuses on improving existing entries on Igbo Wiktionary by correcting spelling and orthographic errors. Many Igbo words online need small but important corrections to make them clearer and more accurate for users. By fixing these issues, the project will help make Igbo Wiktionary a more reliable and useful resource. The work will involve going through selected entries and correcting spelling mistakes based on standard Igbo writing rules. Each edited entry will be carefully checked to ensure it is clear, correct, and consistent with others. All changes made during the project will be recorded for proper tracking and reporting. Overall, the project aims to strengthen the quality of Igbo language content on Wiktionary. It will make it easier for learners, translators, and native speakers to trust and use the platform. It also supports the wider goal of improving the visibility and standardization of the Igbo language online. === Project Goals === 1. To improve the spelling accuracy of selected entries on Igbo Wiktionary. 2. To enhance the quality and consistency of existing Igbo Wiktionary content. 3. To make Igbo language resources on Wiktionary more reliable and accessible to users. ===Project Timeline=== 13 June - 14 July === Project work list with links === {| class="wikitable" |+ !S/N !Igbo Words with error !Link !Edited Igbo Words !Link !{{Doing}} |- |1. |Chukwunedum |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunedum |pụtara |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunedum |Done |- |2. |Okwu mbite |https://ig.wiktionary.org/wiki/Okwu_Mbite |Mejuo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Okwu_Mbite#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |3. |Okili |https://ig.wiktionary.org/wiki/Okili |Ọṅụṅụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Okili#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |4. |Ịba |https://ig.wiktionary.org/wiki/Iba |Ọrịa |https://ig.wiktionary.org/wiki/%E1%BB%8Aba |Done |- |5. |Dike |https://ig.wiktionary.org/wiki/d%E1%BB%8B%CC%81k%C3%A9 |n'agha |https://ig.wiktionary.org/wiki/D%C3%ADk%C3%A9 |Done |- |6. |Dị mma |https://ig.wiktionary.org/wiki/d%E1%BB%8B_mma |ma ọ bụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/D%E1%BB%8B_mma#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |7. |Duputa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Duputa |ma ọ bụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Duputa |Done |- |8. |Dimkpa |https://ig.wiktionary.org/wiki/dimkpa |Nwaanyị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Dimkpa |Done |- |9. |Die |https://ig.wiktionary.org/wiki/Die |Ịnagide |https://ig.wiktionary.org/wiki/Die |Done |- |10. |Dibia bekee akwara |https://ig.wiktionary.org/wiki/dibia_bekee_akwara |ogidigi |https://ig.wiktionary.org/wiki/Dibia_bekee_akwara#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |11. |Dada |https://ig.wiktionary.org/wiki/Dada |afịkọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Dada |Done |- |12. |Chukwunelo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunelo |nwanne m |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunelo |Done |- |13. |Chukwunedum |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunedum |a na-akpọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunedum |Done |- |14. |Chukwuma |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuma |n'ala Igbo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuma#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |15. |Chukwukaọdịlị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukaodili |Chukwukaọdịlị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuka%E1%BB%8Dd%E1%BB%8Bl%E1%BB%8B |Done |- |16. |Chukwukamso |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukamso#Nk%E1%BB%8Dwa |e nwere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukamso#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |17. |Chukwukadibia |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukadibia |Ụmụnwoke |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukadibia |Done |- |18. |Chukwugaemezu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwugaemezu |Nwaanyị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwugaemezu#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |19. |Chukwueze |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwueze |na-egosi |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwueze |Done |- |20. |Chukwuemeka |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuemeka |n'ihe |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuemeka |Done |- |21. |Chukwuebuka |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuebuka |nnukwu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuebuka |Done |- |22. |Chizaramekpere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chizaramekpere |a na-akpọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chizaramekpere |Done |- |23. |Chisom |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chisom |na-akpọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chisom |Done |- |24. |Chinwendu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinwendu |Aha |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinwendu |Done |- |25. |Chinenyenwa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinenyenwa |Ụmụnwaanyị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinenyenwa |Done |- |26. |Chinenye |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinenye |na-enye |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinenye |Done |- |27. |Chinelo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinelo |na-echere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinelo |Done |- |27. |Chikamso |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chikamso |a na-akpọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chikamso |Done |- |28. |Chijioke |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chijioke |n'ala |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chijioke |Done |- |29. |Chigọzie |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chigozie |Chigọzie |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chig%E1%BB%8Dzie |Done |- |30. |Chiedozie |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chiedozie |emeziela |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chiedozie |Done |- |31. |Chidịmma |https://ig.wiktionary.org/wiki/chidimma |Chidịmma |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chid%E1%BB%8Bmma |Done |- |32. |Chidịebere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chidiebere |Chidịebere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chid%E1%BB%8Bebere |Done |- |33. |Chidera |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chidera |nwaanyị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chidera#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |34. |Chiadịgo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chiadigo |Kemgbe |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chiad%E1%BB%8Bgo |Done |- |35. |chi |https://ig.wiktionary.org/wiki/chi |na-achụrụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/chi |Done |- |36. |Chaja |https://ig.wiktionary.org/wiki/chaja |Akụrụngwa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chaja |Done |- |37. |Bọọlụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/boolu |Mbite |https://ig.wiktionary.org/wiki/B%E1%BB%8D%E1%BB%8Dl%E1%BB%A5 |Done |- |38. |Ịchafụ isi |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ichafu-isi |ndị inyom |https://ig.wiktionary.org/wiki/%E1%BB%8Achaf%E1%BB%A5_isi |Done |- |39. |ibu ụzọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/ibu_%E1%BB%A5z%E1%BB%8D |e nwere |https://ig.wiktionary.org/wiki/ibu_%E1%BB%A5z%E1%BB%8D |Done |- |40. |Ibịarute |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ibiarute |iru |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ibiarute |Done |- |41. |Ji abana |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ji_abana |n'afọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ji_abana |Done |- |42. |Kamfeechukwu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamfeechukwu |pụtara |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamfeechukwu |Done |- |43. |Kamgharịda |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamharida |Kamgharịda |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamghar%E1%BB%8Bda |Done |- |44. |Kamtoochukwu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamtochukwu |pụtara |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamtochukwu |Done |- |45. |Kambili |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kambili |bụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kambili |Done |- |46. |Kama ụsụ ga-atagbu m, ya fere laa. |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kama_%E1%BB%A5s%E1%BB%A5ga-atagbu_m,_ya_fere_laa. |Kama ụsụ ga-atagbu m |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kama_%E1%BB%A5s%E1%BB%A5_ga-atagbu_m,_ya_fere_laa. |Done |- |47. |Kagbuo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kagbuo |Kachaa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kagbuo |Done |- |48. |Karama ọgwụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Karama_Ogwu |Karama ọgwụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Karama_%E1%BB%8Cgw%E1%BB%A5 |Done |- |49. |Mbudu Ọkụkọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mbudu_%E1%BB%8Dkuk%E1%BB%8D |Aha |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mbudu_%E1%BB%8Dkuk%E1%BB%8D |Done |- |50. |Mbugharị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mbughari |akagharịala |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mbughar%E1%BB%8B |Done |- |51. |Mgba |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mgba |na-adị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mgba |Done |- |52. |Mgbakasị ahụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mgbakas%E1%BB%8B_ah%E1%BB%A5 |Enugwu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mgbakas%E1%BB%8B_ah%E1%BB%A5 |Done |- |53. |àkpà |https://ig.wiktionary.org/wiki/%C3%A0kp%C3%A0 | 7goopziqbliphtzbj1crvab6awq081p 705750 705749 2026-08-26T18:42:44Z Geraldine Kene 23189 /* Project work list with links */ 705750 wikitext text/x-wiki =='''Improving spelling accuracy on Igbo Wiktionary '''== === Project Overview=== This project focuses on improving existing entries on Igbo Wiktionary by correcting spelling and orthographic errors. Many Igbo words online need small but important corrections to make them clearer and more accurate for users. By fixing these issues, the project will help make Igbo Wiktionary a more reliable and useful resource. The work will involve going through selected entries and correcting spelling mistakes based on standard Igbo writing rules. Each edited entry will be carefully checked to ensure it is clear, correct, and consistent with others. All changes made during the project will be recorded for proper tracking and reporting. Overall, the project aims to strengthen the quality of Igbo language content on Wiktionary. It will make it easier for learners, translators, and native speakers to trust and use the platform. It also supports the wider goal of improving the visibility and standardization of the Igbo language online. === Project Goals === 1. To improve the spelling accuracy of selected entries on Igbo Wiktionary. 2. To enhance the quality and consistency of existing Igbo Wiktionary content. 3. To make Igbo language resources on Wiktionary more reliable and accessible to users. ===Project Timeline=== 13 June - 14 July === Project work list with links === {| class="wikitable" |+ !S/N !Igbo Words with error !Link !Edited Igbo Words !Link !{{Doing}} |- |1. |Chukwunedum |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunedum |pụtara |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunedum |Done |- |2. |Okwu mbite |https://ig.wiktionary.org/wiki/Okwu_Mbite |Mejuo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Okwu_Mbite#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |3. |Okili |https://ig.wiktionary.org/wiki/Okili |Ọṅụṅụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Okili#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |4. |Ịba |https://ig.wiktionary.org/wiki/Iba |Ọrịa |https://ig.wiktionary.org/wiki/%E1%BB%8Aba |Done |- |5. |Dike |https://ig.wiktionary.org/wiki/d%E1%BB%8B%CC%81k%C3%A9 |n'agha |https://ig.wiktionary.org/wiki/D%C3%ADk%C3%A9 |Done |- |6. |Dị mma |https://ig.wiktionary.org/wiki/d%E1%BB%8B_mma |ma ọ bụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/D%E1%BB%8B_mma#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |7. |Duputa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Duputa |ma ọ bụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Duputa |Done |- |8. |Dimkpa |https://ig.wiktionary.org/wiki/dimkpa |Nwaanyị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Dimkpa |Done |- |9. |Die |https://ig.wiktionary.org/wiki/Die |Ịnagide |https://ig.wiktionary.org/wiki/Die |Done |- |10. |Dibia bekee akwara |https://ig.wiktionary.org/wiki/dibia_bekee_akwara |ogidigi |https://ig.wiktionary.org/wiki/Dibia_bekee_akwara#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |11. |Dada |https://ig.wiktionary.org/wiki/Dada |afịkọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Dada |Done |- |12. |Chukwunelo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunelo |nwanne m |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunelo |Done |- |13. |Chukwunedum |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunedum |a na-akpọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunedum |Done |- |14. |Chukwuma |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuma |n'ala Igbo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuma#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |15. |Chukwukaọdịlị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukaodili |Chukwukaọdịlị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuka%E1%BB%8Dd%E1%BB%8Bl%E1%BB%8B |Done |- |16. |Chukwukamso |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukamso#Nk%E1%BB%8Dwa |e nwere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukamso#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |17. |Chukwukadibia |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukadibia |Ụmụnwoke |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukadibia |Done |- |18. |Chukwugaemezu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwugaemezu |Nwaanyị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwugaemezu#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |19. |Chukwueze |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwueze |na-egosi |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwueze |Done |- |20. |Chukwuemeka |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuemeka |n'ihe |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuemeka |Done |- |21. |Chukwuebuka |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuebuka |nnukwu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuebuka |Done |- |22. |Chizaramekpere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chizaramekpere |a na-akpọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chizaramekpere |Done |- |23. |Chisom |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chisom |na-akpọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chisom |Done |- |24. |Chinwendu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinwendu |Aha |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinwendu |Done |- |25. |Chinenyenwa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinenyenwa |Ụmụnwaanyị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinenyenwa |Done |- |26. |Chinenye |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinenye |na-enye |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinenye |Done |- |27. |Chinelo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinelo |na-echere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinelo |Done |- |27. |Chikamso |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chikamso |a na-akpọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chikamso |Done |- |28. |Chijioke |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chijioke |n'ala |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chijioke |Done |- |29. |Chigọzie |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chigozie |Chigọzie |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chig%E1%BB%8Dzie |Done |- |30. |Chiedozie |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chiedozie |emeziela |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chiedozie |Done |- |31. |Chidịmma |https://ig.wiktionary.org/wiki/chidimma |Chidịmma |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chid%E1%BB%8Bmma |Done |- |32. |Chidịebere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chidiebere |Chidịebere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chid%E1%BB%8Bebere |Done |- |33. |Chidera |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chidera |nwaanyị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chidera#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |34. |Chiadịgo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chiadigo |Kemgbe |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chiad%E1%BB%8Bgo |Done |- |35. |chi |https://ig.wiktionary.org/wiki/chi |na-achụrụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/chi |Done |- |36. |Chaja |https://ig.wiktionary.org/wiki/chaja |Akụrụngwa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chaja |Done |- |37. |Bọọlụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/boolu |Mbite |https://ig.wiktionary.org/wiki/B%E1%BB%8D%E1%BB%8Dl%E1%BB%A5 |Done |- |38. |Ịchafụ isi |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ichafu-isi |ndị inyom |https://ig.wiktionary.org/wiki/%E1%BB%8Achaf%E1%BB%A5_isi |Done |- |39. |ibu ụzọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/ibu_%E1%BB%A5z%E1%BB%8D |e nwere |https://ig.wiktionary.org/wiki/ibu_%E1%BB%A5z%E1%BB%8D |Done |- |40. |Ibịarute |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ibiarute |iru |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ibiarute |Done |- |41. |Ji abana |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ji_abana |n'afọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ji_abana |Done |- |42. |Kamfeechukwu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamfeechukwu |pụtara |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamfeechukwu |Done |- |43. |Kamgharịda |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamharida |Kamgharịda |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamghar%E1%BB%8Bda |Done |- |44. |Kamtoochukwu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamtochukwu |pụtara |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamtochukwu |Done |- |45. |Kambili |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kambili |bụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kambili |Done |- |46. |Kama ụsụ ga-atagbu m, ya fere laa. |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kama_%E1%BB%A5s%E1%BB%A5ga-atagbu_m,_ya_fere_laa. |Kama ụsụ ga-atagbu m |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kama_%E1%BB%A5s%E1%BB%A5_ga-atagbu_m,_ya_fere_laa. |Done |- |47. |Kagbuo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kagbuo |Kachaa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kagbuo |Done |- |48. |Karama ọgwụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Karama_Ogwu |Karama ọgwụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Karama_%E1%BB%8Cgw%E1%BB%A5 |Done |- |49. |Mbudu Ọkụkọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mbudu_%E1%BB%8Dkuk%E1%BB%8D |Aha |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mbudu_%E1%BB%8Dkuk%E1%BB%8D |Done |- |50. |Mbugharị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mbughari |akagharịala |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mbughar%E1%BB%8B |Done |- |51. |Mgba |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mgba |na-adị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mgba |Done |- |52. |Mgbakasị ahụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mgbakas%E1%BB%8B_ah%E1%BB%A5 |Enugwu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mgbakas%E1%BB%8B_ah%E1%BB%A5 |Done |- |53. |àkpà |https://ig.wiktionary.org/wiki/%C3%A0kp%C3%A0 |ụdị |https://ig.wiktionary.org/wiki/%C3%A0kp%C3%A0 6bl5m948gde6ps8rlsg657hmsvdelhp 705751 705750 2026-08-26T18:44:33Z Geraldine Kene 23189 /* Project work list with links */ 705751 wikitext text/x-wiki =='''Improving spelling accuracy on Igbo Wiktionary '''== === Project Overview=== This project focuses on improving existing entries on Igbo Wiktionary by correcting spelling and orthographic errors. Many Igbo words online need small but important corrections to make them clearer and more accurate for users. By fixing these issues, the project will help make Igbo Wiktionary a more reliable and useful resource. The work will involve going through selected entries and correcting spelling mistakes based on standard Igbo writing rules. Each edited entry will be carefully checked to ensure it is clear, correct, and consistent with others. All changes made during the project will be recorded for proper tracking and reporting. Overall, the project aims to strengthen the quality of Igbo language content on Wiktionary. It will make it easier for learners, translators, and native speakers to trust and use the platform. It also supports the wider goal of improving the visibility and standardization of the Igbo language online. === Project Goals === 1. To improve the spelling accuracy of selected entries on Igbo Wiktionary. 2. To enhance the quality and consistency of existing Igbo Wiktionary content. 3. To make Igbo language resources on Wiktionary more reliable and accessible to users. ===Project Timeline=== 13 June - 14 July === Project work list with links === {| class="wikitable" |+ !S/N !Igbo Words with error !Link !Edited Igbo Words !Link !{{Doing}} |- |1. |Chukwunedum |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunedum |pụtara |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunedum |Done |- |2. |Okwu mbite |https://ig.wiktionary.org/wiki/Okwu_Mbite |Mejuo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Okwu_Mbite#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |3. |Okili |https://ig.wiktionary.org/wiki/Okili |Ọṅụṅụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Okili#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |4. |Ịba |https://ig.wiktionary.org/wiki/Iba |Ọrịa |https://ig.wiktionary.org/wiki/%E1%BB%8Aba |Done |- |5. |Dike |https://ig.wiktionary.org/wiki/d%E1%BB%8B%CC%81k%C3%A9 |n'agha |https://ig.wiktionary.org/wiki/D%C3%ADk%C3%A9 |Done |- |6. |Dị mma |https://ig.wiktionary.org/wiki/d%E1%BB%8B_mma |ma ọ bụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/D%E1%BB%8B_mma#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |7. |Duputa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Duputa |ma ọ bụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Duputa |Done |- |8. |Dimkpa |https://ig.wiktionary.org/wiki/dimkpa |Nwaanyị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Dimkpa |Done |- |9. |Die |https://ig.wiktionary.org/wiki/Die |Ịnagide |https://ig.wiktionary.org/wiki/Die |Done |- |10. |Dibia bekee akwara |https://ig.wiktionary.org/wiki/dibia_bekee_akwara |ogidigi |https://ig.wiktionary.org/wiki/Dibia_bekee_akwara#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |11. |Dada |https://ig.wiktionary.org/wiki/Dada |afịkọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Dada |Done |- |12. |Chukwunelo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunelo |nwanne m |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunelo |Done |- |13. |Chukwunedum |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunedum |a na-akpọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunedum |Done |- |14. |Chukwuma |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuma |n'ala Igbo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuma#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |15. |Chukwukaọdịlị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukaodili |Chukwukaọdịlị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuka%E1%BB%8Dd%E1%BB%8Bl%E1%BB%8B |Done |- |16. |Chukwukamso |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukamso#Nk%E1%BB%8Dwa |e nwere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukamso#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |17. |Chukwukadibia |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukadibia |Ụmụnwoke |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukadibia |Done |- |18. |Chukwugaemezu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwugaemezu |Nwaanyị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwugaemezu#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |19. |Chukwueze |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwueze |na-egosi |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwueze |Done |- |20. |Chukwuemeka |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuemeka |n'ihe |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuemeka |Done |- |21. |Chukwuebuka |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuebuka |nnukwu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuebuka |Done |- |22. |Chizaramekpere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chizaramekpere |a na-akpọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chizaramekpere |Done |- |23. |Chisom |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chisom |na-akpọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chisom |Done |- |24. |Chinwendu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinwendu |Aha |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinwendu |Done |- |25. |Chinenyenwa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinenyenwa |Ụmụnwaanyị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinenyenwa |Done |- |26. |Chinenye |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinenye |na-enye |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinenye |Done |- |27. |Chinelo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinelo |na-echere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinelo |Done |- |27. |Chikamso |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chikamso |a na-akpọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chikamso |Done |- |28. |Chijioke |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chijioke |n'ala |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chijioke |Done |- |29. |Chigọzie |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chigozie |Chigọzie |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chig%E1%BB%8Dzie |Done |- |30. |Chiedozie |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chiedozie |emeziela |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chiedozie |Done |- |31. |Chidịmma |https://ig.wiktionary.org/wiki/chidimma |Chidịmma |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chid%E1%BB%8Bmma |Done |- |32. |Chidịebere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chidiebere |Chidịebere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chid%E1%BB%8Bebere |Done |- |33. |Chidera |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chidera |nwaanyị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chidera#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |34. |Chiadịgo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chiadigo |Kemgbe |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chiad%E1%BB%8Bgo |Done |- |35. |chi |https://ig.wiktionary.org/wiki/chi |na-achụrụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/chi |Done |- |36. |Chaja |https://ig.wiktionary.org/wiki/chaja |Akụrụngwa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chaja |Done |- |37. |Bọọlụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/boolu |Mbite |https://ig.wiktionary.org/wiki/B%E1%BB%8D%E1%BB%8Dl%E1%BB%A5 |Done |- |38. |Ịchafụ isi |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ichafu-isi |ndị inyom |https://ig.wiktionary.org/wiki/%E1%BB%8Achaf%E1%BB%A5_isi |Done |- |39. |ibu ụzọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/ibu_%E1%BB%A5z%E1%BB%8D |e nwere |https://ig.wiktionary.org/wiki/ibu_%E1%BB%A5z%E1%BB%8D |Done |- |40. |Ibịarute |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ibiarute |iru |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ibiarute |Done |- |41. |Ji abana |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ji_abana |n'afọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ji_abana |Done |- |42. |Kamfeechukwu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamfeechukwu |pụtara |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamfeechukwu |Done |- |43. |Kamgharịda |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamharida |Kamgharịda |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamghar%E1%BB%8Bda |Done |- |44. |Kamtoochukwu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamtochukwu |pụtara |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamtochukwu |Done |- |45. |Kambili |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kambili |bụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kambili |Done |- |46. |Kama ụsụ ga-atagbu m, ya fere laa. |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kama_%E1%BB%A5s%E1%BB%A5ga-atagbu_m,_ya_fere_laa. |Kama ụsụ ga-atagbu m |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kama_%E1%BB%A5s%E1%BB%A5_ga-atagbu_m,_ya_fere_laa. |Done |- |47. |Kagbuo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kagbuo |Kachaa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kagbuo |Done |- |48. |Karama ọgwụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Karama_Ogwu |Karama ọgwụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Karama_%E1%BB%8Cgw%E1%BB%A5 |Done |- |49. |Mbudu Ọkụkọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mbudu_%E1%BB%8Dkuk%E1%BB%8D |Aha |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mbudu_%E1%BB%8Dkuk%E1%BB%8D |Done |- |50. |Mbugharị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mbughari |akagharịala |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mbughar%E1%BB%8B |Done |- |51. |Mgba |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mgba |na-adị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mgba |Done |- |52. |Mgbakasị ahụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mgbakas%E1%BB%8B_ah%E1%BB%A5 |Enugwu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mgbakas%E1%BB%8B_ah%E1%BB%A5 |Done |- |53. |àkpà |https://ig.wiktionary.org/wiki/%C3%A0kp%C3%A0 |ụdị |https://ig.wiktionary.org/wiki/%C3%A0kp%C3%A0 |Done |- |54. |Iko Osikapa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Iko_Osikapa | by0kg45m894uccbxf7ndtxa3ay0vabp 705752 705751 2026-08-26T18:47:14Z Geraldine Kene 23189 /* Project work list with links */ 705752 wikitext text/x-wiki =='''Improving spelling accuracy on Igbo Wiktionary '''== === Project Overview=== This project focuses on improving existing entries on Igbo Wiktionary by correcting spelling and orthographic errors. Many Igbo words online need small but important corrections to make them clearer and more accurate for users. By fixing these issues, the project will help make Igbo Wiktionary a more reliable and useful resource. The work will involve going through selected entries and correcting spelling mistakes based on standard Igbo writing rules. Each edited entry will be carefully checked to ensure it is clear, correct, and consistent with others. All changes made during the project will be recorded for proper tracking and reporting. Overall, the project aims to strengthen the quality of Igbo language content on Wiktionary. It will make it easier for learners, translators, and native speakers to trust and use the platform. It also supports the wider goal of improving the visibility and standardization of the Igbo language online. === Project Goals === 1. To improve the spelling accuracy of selected entries on Igbo Wiktionary. 2. To enhance the quality and consistency of existing Igbo Wiktionary content. 3. To make Igbo language resources on Wiktionary more reliable and accessible to users. ===Project Timeline=== 13 June - 14 July === Project work list with links === {| class="wikitable" |+ !S/N !Igbo Words with error !Link !Edited Igbo Words !Link !{{Doing}} |- |1. |Chukwunedum |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunedum |pụtara |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunedum |Done |- |2. |Okwu mbite |https://ig.wiktionary.org/wiki/Okwu_Mbite |Mejuo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Okwu_Mbite#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |3. |Okili |https://ig.wiktionary.org/wiki/Okili |Ọṅụṅụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Okili#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |4. |Ịba |https://ig.wiktionary.org/wiki/Iba |Ọrịa |https://ig.wiktionary.org/wiki/%E1%BB%8Aba |Done |- |5. |Dike |https://ig.wiktionary.org/wiki/d%E1%BB%8B%CC%81k%C3%A9 |n'agha |https://ig.wiktionary.org/wiki/D%C3%ADk%C3%A9 |Done |- |6. |Dị mma |https://ig.wiktionary.org/wiki/d%E1%BB%8B_mma |ma ọ bụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/D%E1%BB%8B_mma#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |7. |Duputa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Duputa |ma ọ bụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Duputa |Done |- |8. |Dimkpa |https://ig.wiktionary.org/wiki/dimkpa |Nwaanyị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Dimkpa |Done |- |9. |Die |https://ig.wiktionary.org/wiki/Die |Ịnagide |https://ig.wiktionary.org/wiki/Die |Done |- |10. |Dibia bekee akwara |https://ig.wiktionary.org/wiki/dibia_bekee_akwara |ogidigi |https://ig.wiktionary.org/wiki/Dibia_bekee_akwara#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |11. |Dada |https://ig.wiktionary.org/wiki/Dada |afịkọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Dada |Done |- |12. |Chukwunelo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunelo |nwanne m |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunelo |Done |- |13. |Chukwunedum |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunedum |a na-akpọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwunedum |Done |- |14. |Chukwuma |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuma |n'ala Igbo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuma#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |15. |Chukwukaọdịlị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukaodili |Chukwukaọdịlị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuka%E1%BB%8Dd%E1%BB%8Bl%E1%BB%8B |Done |- |16. |Chukwukamso |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukamso#Nk%E1%BB%8Dwa |e nwere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukamso#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |17. |Chukwukadibia |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukadibia |Ụmụnwoke |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwukadibia |Done |- |18. |Chukwugaemezu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwugaemezu |Nwaanyị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwugaemezu#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |19. |Chukwueze |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwueze |na-egosi |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwueze |Done |- |20. |Chukwuemeka |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuemeka |n'ihe |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuemeka |Done |- |21. |Chukwuebuka |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuebuka |nnukwu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chukwuebuka |Done |- |22. |Chizaramekpere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chizaramekpere |a na-akpọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chizaramekpere |Done |- |23. |Chisom |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chisom |na-akpọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chisom |Done |- |24. |Chinwendu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinwendu |Aha |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinwendu |Done |- |25. |Chinenyenwa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinenyenwa |Ụmụnwaanyị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinenyenwa |Done |- |26. |Chinenye |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinenye |na-enye |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinenye |Done |- |27. |Chinelo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinelo |na-echere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chinelo |Done |- |27. |Chikamso |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chikamso |a na-akpọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chikamso |Done |- |28. |Chijioke |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chijioke |n'ala |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chijioke |Done |- |29. |Chigọzie |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chigozie |Chigọzie |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chig%E1%BB%8Dzie |Done |- |30. |Chiedozie |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chiedozie |emeziela |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chiedozie |Done |- |31. |Chidịmma |https://ig.wiktionary.org/wiki/chidimma |Chidịmma |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chid%E1%BB%8Bmma |Done |- |32. |Chidịebere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chidiebere |Chidịebere |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chid%E1%BB%8Bebere |Done |- |33. |Chidera |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chidera |nwaanyị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chidera#Nk%E1%BB%8Dwa |Done |- |34. |Chiadịgo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chiadigo |Kemgbe |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chiad%E1%BB%8Bgo |Done |- |35. |chi |https://ig.wiktionary.org/wiki/chi |na-achụrụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/chi |Done |- |36. |Chaja |https://ig.wiktionary.org/wiki/chaja |Akụrụngwa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Chaja |Done |- |37. |Bọọlụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/boolu |Mbite |https://ig.wiktionary.org/wiki/B%E1%BB%8D%E1%BB%8Dl%E1%BB%A5 |Done |- |38. |Ịchafụ isi |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ichafu-isi |ndị inyom |https://ig.wiktionary.org/wiki/%E1%BB%8Achaf%E1%BB%A5_isi |Done |- |39. |ibu ụzọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/ibu_%E1%BB%A5z%E1%BB%8D |e nwere |https://ig.wiktionary.org/wiki/ibu_%E1%BB%A5z%E1%BB%8D |Done |- |40. |Ibịarute |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ibiarute |iru |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ibiarute |Done |- |41. |Ji abana |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ji_abana |n'afọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Ji_abana |Done |- |42. |Kamfeechukwu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamfeechukwu |pụtara |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamfeechukwu |Done |- |43. |Kamgharịda |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamharida |Kamgharịda |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamghar%E1%BB%8Bda |Done |- |44. |Kamtoochukwu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamtochukwu |pụtara |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kamtochukwu |Done |- |45. |Kambili |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kambili |bụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kambili |Done |- |46. |Kama ụsụ ga-atagbu m, ya fere laa. |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kama_%E1%BB%A5s%E1%BB%A5ga-atagbu_m,_ya_fere_laa. |Kama ụsụ ga-atagbu m |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kama_%E1%BB%A5s%E1%BB%A5_ga-atagbu_m,_ya_fere_laa. |Done |- |47. |Kagbuo |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kagbuo |Kachaa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Kagbuo |Done |- |48. |Karama ọgwụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Karama_Ogwu |Karama ọgwụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Karama_%E1%BB%8Cgw%E1%BB%A5 |Done |- |49. |Mbudu Ọkụkọ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mbudu_%E1%BB%8Dkuk%E1%BB%8D |Aha |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mbudu_%E1%BB%8Dkuk%E1%BB%8D |Done |- |50. |Mbugharị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mbughari |akagharịala |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mbughar%E1%BB%8B |Done |- |51. |Mgba |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mgba |na-adị |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mgba |Done |- |52. |Mgbakasị ahụ |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mgbakas%E1%BB%8B_ah%E1%BB%A5 |Enugwu |https://ig.wiktionary.org/wiki/Mgbakas%E1%BB%8B_ah%E1%BB%A5 |Done |- |53. |àkpà |https://ig.wiktionary.org/wiki/%C3%A0kp%C3%A0 |ụdị |https://ig.wiktionary.org/wiki/%C3%A0kp%C3%A0 |Done |- |54. |Iko Osikapa |https://ig.wiktionary.org/wiki/Iko_Osikapa |E siri m |https://ig.wiktionary.org/wiki/Iko_Osikapa#%E1%BB%8Cm%E1%BB%A5maat%E1%BB%A5 |Done |- |55. ev27nt2c9cobaejpbqmgl1p4948yilp Ọwara Longxu 0 76620 705769 655323 2026-08-27T03:21:08Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705769 wikitext text/x-wiki Longxu Ditch (龙须沟), nke a maara n'oge gara aga dị ka '''Jiaotan Houhe''' (郊坛后河), bụ osimiri mmadụ mere na ndịda Beijing, nke e wuru n'oge Yongle nke Dynasty Ming. Mgbe usoro ndị eze Qing , Longxu Ditch jiri ma ọ bụrụ na ọ bụrụ ebe a na-edebe akụ, na obodo dị nso na-aghọ ngwaọrụ. N'afọ 1950, ụlọ ọrụ na-ahụ maka akwụkwọ na Beijing Municipal Sanitation Engineering Bureau n'isi iyi ya ma elu osimiri ahụ kpamkpam. Lao O ihe nkiri "Longxu Ditch" maka imezigharị Longxu Ditch na 1950 == Mmiri na-amụ banyere mmiri == Longxu Ditch sitere na ndịda ọdịda anyanwụ Hufang Bridge na mpụga Qianmen, n'ebe ndịda ọwụwa anyanwụ site na Yongan Bridge, n'elu, n'ọwụwa anyanwụ gafere Jinyu Pond, Zhuangyuan Bridge, Red Bridge, n"ebe ndịda Ọwụwa Anyanwụ mgbe Temple of Heaven gasịrị, n'ime ọwara dị n'akụkụ ọdịda anyanwụ nke Zuoan Gate, ngụkọta nke ihe dị ka kilomita 8.<ref>{{Cite book|title=崇文区志|publisher=北京市崇文区志编纂委员会|isbn=7200051837|location=北京出版社}}</ref> == Akụkọ ihe mere eme == A Longju Ditch na mbụ n'ihe ihe mere eme nke oge Ming Xuande, a na-ekwu na e wuru Ming Chengzu maka ndị nsọ nke Eluigwe na Beijing, e wuru ụlọ ns nke ugwu na osimiri, n'ihi na ọ dị na egwuregwu ugwu nke ebe àjà dị ike n'ihi aha ebe àjà ahụ n'azụ ụgbọ ahụ. N'Ị Qing, a hụrụ ya Longxigou. Ruo n'afọ ndị mbụ nke Guangxu n'abyer Qing, Ndagwurugwu Longxu ihe na-enwu gbaa ma bụrụ nke a na-ebighị na ya. Site na Grand Canal e mechiri mgbe a tụsasa Yellow, mmiri mmiri dị n'elu mmirika nkụ, na ọwa osimiri nke Longxu Valley bịara na-ama na-agbaji. Ka ndị ogbenye na-abanye, Ndagwurugwu Longxu dị ala ma jiri ikike, mmiri ozuzo na ihe mkpofu sitere n'aka ndị bi nso emetọ ya. N'afọ 1950, ndị Beijing Municipal People's Congress vootu iji meefu 2.25% nke fufu ego kwa afọ iji mezi mmekọrịta Longxu Ditch, nke ikpe ọrụ obodo mbụ e mgbe e mere Chinese Communist Party. N'otu apụ ahụ, n'okpuru nkwado nke Beijing Municipal Health Engineering Bureau, ọrụ ahụ irohin na Mee 16, na-emetụta ndị agha, ndị bi n'I wiil ahụ, na site na "Anweghị ihe" iji nweta ụfọdụ ọrụ obodo na ndị ọrụ ugbo ime obodo, ma wuchaa na Nọvemba 12. Ngụkọta nke ọrụ ahụ, mmiri 199 nke ala ọwara, ree ree,okpuru iwu na-ewu pa, ma wuchaa. ụzọ n'elu..<ref>{{Cite web|date=2022-08-17|title=永不落幕《龙须沟》|url=https://4g.dahe.cn/tour/20210913898465|archivedate=2025-08-05|accessdate=2026-06-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250805141805/https://4g.dahe.cn/tour/20210913898465}}</ref> == Edemsibia == {{Reflist}} kbwmerrrjzy3vjto6guhxtfor768o7b Ọdọ Mmiri Bot 0 77435 705767 672740 2026-08-27T01:49:21Z InternetArchiveBot 11600 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 705767 wikitext text/x-wiki {{Short description|Section of the Bot-Kleinmond Estuarine System}} {{Use South African English|date = April 2024}} {{Infobox protected area | name = Bot - Kleinmond Estuarine System | alt_name = Botriviervlei | image_map = {{maplink|frame=yes|frame-align=center|plain=yes | id1=Q61361433|type1=shape|fill-colour1=#4271ae|stroke-colour1=#4271ae| stroke-width1=1|title1=Bot - Kleinmond Estuarine System (Ramsar wetland)}} | coordinates = {{Coord|-34.34|19.12|display=inline,title}} | module = {{Designation list | embed = yes | designation1 = Ramsar | designation1_offname = Bot - [[Kleinmond]] Estuarine System | designation1_date = 31 January 2017 | designation1_number = 2291<ref>{{Cite web|title=Bot - Kleinmond Estuarine System|website=[[Ramsar Convention|Ramsar]] Sites Information Service|url=https://rsis.ramsar.org/ris/2291|access-date=25 April 2018}}</ref>}} }}   [[Faịlụ:Prinia_maculosa_-Rooisands_Nature_Reserve,_near_Bot_River_Lagoon,_South_Africa-8.jpg|áká_ịkẹngạ|thumb|Karoo prinia na Rooisands Nature Reserve, n'akụkụ Osimiri Bot]] Bot River Estuary, nke a makwaara dị ka Bot River Lagoon, bụ akụkụ nke Bot-Kleinmond Estuarine System na mpaghara Overberg na Western Cape nke South Africa. Ọ ghọrọ ala mmiri Ramsar na 2017.<ref name="ramsar" /> Ọ dị n'ime Kogelberg Biosphere Reserve. == Ọdịdị ala == Ala mmiri a bụ ọnụ Osimiri Bot, aha obodo Botrivier. Ọdọ mmiri ahụ ruru ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ 13.6 km2 (5.3 sq mi)<ref name="manage">{{Cite web|url=https://saeis.saeon.ac.za/Archive/Literature/Reports/C.A.P.E/iRAP_Bot-Kleinmond%20SA_2009.pdf|title=Eastuary Management Plan for the Bot/Kleinmand estuarine system Overberg region Western Cape|accessdate=10 November 2019|date=February 2009|publisher=Western Cape Nature Conservation Board}}</ref> A na-ekewa mmiri ọdọ mmiri ahụ site na oke osimiri site na eriri ájá dị obosara nke mita 100 ruo 200 (330 ruo 660) nke dị elu nke mita 3 ruo 6 (9.8 ruo 19.7) nke ahịhịa na osisi ndị dị n'ụsọ oké osimiri kpuchiri. Ala ndị ahụ nwere obere osisi abụọ dị warara nke a na-agbaji n'ụzọ ebumpụta ụwa ma ọ bụ site n'aka mmadụ. Akụkụ bụ isi nke ọdọ mmiri ahụ nwere ike inwe ogologo ruo kilomita 7 (mile 4.3) na obosara ihe dị ka kilomita 2 (mile 1.2). <ref>{{Cite web|url=http://www.westerncapebirding.co.za/conservation/585/cape_whale_coast_important_bird_and_biodiversity_area|title=Cape whale coast and important bird and biodiversity area|date=25 November 2015|accessdate=10 November 2019|publisher=Western Cape Birding|archivedate=10 November 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191110040048/http://www.westerncapebirding.co.za/conservation/585/cape_whale_coast_important_bird_and_biodiversity_area}}</ref> Rooisand Nature Reserve na-ewe ihe dị ka 60% nke ihu ọdịda anyanwụ ruo n'ọdọ mmiri ahụ. Ọ bụ CapeNature na-elekọta ebe nchekwa okike ahụ ma bụrụkwa ebe nchekwa okpomọkụ nke Provincial. Akụkụ ọwụwa anyanwụ nke ọdọ mmiri ahụ na-ejikarị mmepe obibi. Ala ugbo gbara isi ọdọ mmiri ahụ dị n'akụkụ ime obodo gburugburu.<ref name="manage" />{{Cite web|url=https://saeis.saeon.ac.za/Archive/Literature/Reports/C.A.P.E/iRAP_Bot-Kleinmond%20SA_2009.pdf|title=Eastuary Management Plan for the Bot/Kleinmand estuarine system Overberg region Western Cape|accessdate=10 November 2019|date=February 2009|publisher=Western Cape Nature Conservation Board}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://saeis.saeon.ac.za/Archive/Literature/Reports/C.A.P.E/iRAP_Bot-Kleinmond%20SA_2009.pdf "Eastuary Management Plan for the Bot/Kleinmand estuarine system Overberg region Western Cape"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> == Mmekọrịta gburugburu ebe obibi == N'oge ọkọchị, Lagoon bụ ebe mgbaba maka nnụnụ mmiri, nke a pụrụ ịchọta ụdị 86 ebe a.<ref name="ramsar">{{Cite web|url=https://www.ramsar.org/news/south-africa-designates-the-bot-kleinmond-estuarine-system-as-a-ramsar-site|title=South Africa designates the Bot-Kleinmond Estuarine System as a Ramsar Site|date=30 March 2017|accessdate=10 November 2019|publisher=Ramsar.org}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.ramsar.org/news/south-africa-designates-the-bot-kleinmond-estuarine-system-as-a-ramsar-site "South Africa designates the Bot-Kleinmond Estuarine System as a Ramsar Site"]. </cite></ref> Coots na-abịa afọ ole na ole n'ọnụ ọgụgụ buru ibu. Otú ọ dị, ọnụ ọgụgụ nnụnụ ahụ na-adịgasị iche iche site n'afọ ruo n'afọ dabere na mgbanwe nke omimi mmiri na ogo yana otu esi ejikọta ala mmiri na oké osimiri. Ọdọ mmiri ahụ bụkwa ebe dị mkpa maka ụmụ [[Fish|azụ]]. A na-edekọ ụdị azụ iri anọ na otu ebe a, nke iri na itoolu n'ime ha dabere na ọnụ mmiri dị otú ahụ maka ndụ ha.<ref name="ramsar"/> Ụdị ndị na-awakpo, ọkachasị Acacia cyclops na African clawed frogs, bụ ihe na-arịwanye elu na ala mmiri. Ndị bi na ndị ezumike na-enwe mmasị [[Iku azu|ịkụ azụ]], igwu mmiri, ịkwọ Ụgbọ mmiri, na ịnya ụgbọ mmiri ebe a. [Ihe e dere n'ala ala peeji] <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[wikipedia:Tinye edensibịa|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2026)">citation needed</span>]]''&#x5D;</sup> == Edensibịa == {{Reflist}} == Njikọ mpụga == * [https://madikwesafarilodge.co.za/ Madikwe Safari Lodge] * [https://web.archive.org/web/20260704203438/https://showme.co.za/tourism/birding-the-bot-river-lagoon-rooisand-nature-reserve/ Isiokwu Nleta Banyere Nlegharị Anya Nnụnụ] eswnjp8v0ew6g33yt64knghervfb0of Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia 0 77964 705727 705720 2026-08-26T13:19:20Z Goodymeraj 16207 /* Ngwaike na Ngwanrọ */ 705727 wikitext text/x-wiki [[Faịlụ:First_preserved_Main_Page_of_Wikipedia.jpeg|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (20 Disemba 2001) ]] [[Wikipidia|Wikipedia]], encyclopedia dị n'ịntanetị n'efu nke òtù ndị ọrụ afọ ofufo a maara dị ka Ndị Wikipedia na-ede ma na-elekọta, jiri ndezi mbụ ya malite na 15 Jenụwarị 2001, ụbọchị abụọ mgbe edebachara aha ngalaba ahụ.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org WHOIS, DNS, & Domain Info – DomainTools|url=http://whois.domaintools.com/wikipedia.org|accessdate=24 October 2016|work=[[WHOIS]]|archivedate=17 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170417083509/http://whois.domaintools.com/wikipedia.org}}</ref> Ọ malitere dịka [[Nupedia]], encyclopedia dị n'efu nke ahaziri ahazi karị, dị ka ụzọ isi nye ohere ide edemede na mee nsụgharị n'ụzọ ka dị mfe ma dị ngwa. Ihe ndabere teknụzụ na echiche nke Wikipedia bu nke a ụzọ; Rick Gates mere atụmatụ mbụ a maara maka encyclopedia n'ịntanetị n'afọ 1993, <ref name="listserv.uh.edu">{{Cite web|year=2010|title=Wikipedia of Jimmy Wales and Larry Sanger|url=http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415133700/http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archivedate=15 April 2012|accessdate=9 November 2013|publisher=History Computer}}</ref> na echiche nke encyclopedia ịntanetị n'efu (dị ka dị iche na naanị isi iyi mepere emepe) <ref>{{Cite web|title=Philosophy|url=https://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html#open-source|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014132149/http://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html#open-source|archivedate=14 October 2013|accessdate=5 November 2013|publisher=GNU}}</ref> bụ nke Richard Stallman chepụtara na 1998.<ref name="stallmanencyclopedia">{{Cite web|author=Stallman|first=Richard|authorlink=Richard Stallman|year=1998|title=The Free Universal Encyclopedia and Learning Resource (1998 Draft)|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124065108/https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archivedate=24 January 2021|accessdate=29 October 2021|publisher=GNU}}</ref> Echiche Stallman gụnyere kpọmkwem echiche na ọ dịghị nzukọ dị n'etiti kwesịrị ịchịkwa nhazi. Nke a dị iche na encyclopedia dijitalụ nke oge a dị ka [[Wiki|Microsoft Encarta]] na ''Encyclopædia Britannica.'' N'afọ 2001, a gbanwere akwụkwọ ikikere maka [[Nupedia]] ka ọ bụrụ [[GNU Free Documentation License|GFDL]], meziri ka [[Jimmy Wales]] na [[Larry Sanger]] malite Wikipedia dị ka ọrụ ga-anọchi ya, na-eji wiki n'ịntanetị dị ka ngwá ọrụ nchịkọta.<ref>{{Cite web|title=WikiHistory|url=http://c2.com/cgi/wiki?WikiHistory|archiveurl=https://web.archive.org/web/20020621221535/http://c2.com/cgi/wiki?WikiHistory|archivedate=21 June 2002|accessdate=15 May 2013|publisher=[[WikiWikiWeb]]}}</ref> Ọ bụ ezie na e cheburu Wikipedia na mbụ dị ka ebe a ga na-edetu edemede na echiche ndị a ga-achọ ibipụta na Nupedia, ọ gafere onye bu ya ụzọ ngwa ngwa, na-aghọ ma oghere ndetu ederede nwa mgbe nakwa ọ̀bà maka edemede ikpeazụ zuru ụwa ọnụ n'ọtụtụ narị asụsụ, na-akpali ọtụtụ ọrụ ntanetị ndị ọzọ. N'afọ 2014, Wikipedia nwere ihe dịka nde mmadụ narị anọ na iri itoolu na ise na-agụ ya kwa ọnwa. <ref name="EconWikiPeaks" /> Na 2015, dị ka comScore si kwuo, Wikipedia natara ihe karịrị nde mmadụ otu narị na iri na ise na-eleta ya kwa ọnwa site na United States naanị. <ref name="comScore2012" /> Na Septemba 2018, ọrụ Wikipedia hụrụ ndị nkiri peeji ya dị ijeri iri na ise na ọkara kwa ọnwa.<ref>{{Cite web|title=Monthly overview|url=https://stats.wikimedia.org/v2/#/all-projects|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200124235329/https://stats.wikimedia.org/v2/#/all-projects|archivedate=24 January 2020|accessdate=31 May 2019|work=Wikimedia statistics|publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> == Nchịkọta akụkọ ihe mere eme == === Ihe ndị mere n'oge gara aga === Echiche nke ịchịkọta ihe ọmụma ụwa niile n'otu ebe malitere na [[:en:Library_of_Alexandria|Ọbá Akwụkwọ oge ochie nke Alexandria]] na [[Library of Pergamum|Ọ́bá Akwụkwọ nke Pergamum]], ma e nwere ndị bu ụzọ n'oge ochie n'echiche inweta encyclopedia zuru oke, dị ka ''[[:en:Natural_History_(Pliny)|Naturalis historia]]'', ''nke'' [[:en:Pliny_the_Elder|Pliny the Elder]] mana echiche nke oge a nke encyclopedia zuru oke, nke a na-ekesa n'ọtụtụ ebe, nke e biri ebi sitere na [[Denis Diderot]] na ndị French dere [[Encyclopédie|encyclopedia]] nke narị afọ nke iri na asatọ.<ref>{{Cite journal|author=Miloš|first=Todorović|year=2018|title=From Diderot's Encyclopedia to Wales's Wikipedia: a brief history of collecting and sharing knowledge|url=https://www.researchgate.net/publication/347489594|journal=Časopis KSIO|volume=1|pages=88–102|doi=10.5281/zenodo.3235309|accessdate=20 October 2021}}</ref> Echiche nke iji ígwè ọrụ na-arụ ọrụ n'onwe ya karịa [[Printing press|ígwè obibi akwụkwọ]] iji wuo encyclopedia bara uru karị ka e nwere ike ịchọta mmalite ya site na akwụkwọ [[Paul Otlet]] nke afọ 1934 bụ ''[[:en:Traité_de_Documentation|Traité de Documentation]]''. Otlet guzobekwara [[Mundaneum]], ụlọ ọrụ raara onwe ya nye ndepụta nke ihe ọmụma ụwa, na 1910. Echiche a nke encyclopedia nke ígwè na-enyere aka ka [[H. G. Wells]] gbasakwuru n'akwụkwọ ederede ya bụ ''[[:en:World_Brain|World Brain]]'' (1938) na ọhụụ Vannevar Bush n'ọdịnihu nke Memex dabeere na microfilm na edemede ya "[[:en:As_We_May_Think|As We May Think]]" (1945). Ihe ọzọ dị ịrịba ama bụ atụmatụ [[hypertext]] nke [[Ted Nelson]] bụ [[:en:Project_Xanadu|Project Xanadu]], nke malitere na 1960. <ref name="reaglechap2"> Ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo bụ ihe dị mkpa n'ime na idebe Wikipedia. Otú ọ dị, ọbụlagodi ma enweghị ịntanetị, nnukwu ọrụ dị mgbagwoju anya nke ụdị ahụ ejirila ndị ọrụ afọ ofufo mee ihe. N'ụzọ doro anya, e chepụtara echiche ide akwukwọ nkọwa okwu ''Oxford English Dictionary'' na okwu ngosi pụta e kwuru na London Library,ụbọchị ncheta [[:en:Guy_Fawkes_Day|Guy Fawkes]], 5 Nọvemba 1857, site n'aka [[:en:Richard_Chenevix_Trench|Richard Chenevix Trench]]. O weere ihe dị ka afọ iri asaa iji mezue ya. Dr. Trench chepụtara nnukwu akwụkwọ ọkọwa okwu ọhụrụ nke okwu ọ bụla n'asụsụ Bekee dị na ya, nke a ga-eji mee ihe n'ụzọ ọchịchị onye kwuo uche ya na n'efu. Dị ka onye edemede Simon Winchester si kwuo, "Nrụ ọrụ nke atụmatụ ahụ, ka o kwuru, karịrị ikike nke otu nwoke ọ bụla. Ịgụ akwụkwọ Bekee niile - na ịchọ n'akwụkwọ akụkọ London na New York niile na magazin na akwụkwọ akụkọ ndị a kachasị agụ - ga-abụrịrị 'ihe ọtụtụ ndị ga-eme.' Ọ ga-adị mkpa iwebata otu ìgwè n'ọru- ọkacha, nke dị nnukwu - ma eleghị anya nwere ọtụtụ narị na narị ndị aka esibeghị ike na-adịghị akwụ ụgwọ, ha niile na-arụ ọrụ dị ka ndị ọrụ afọ ofufo.        Ọganihu ndị e nwere na teknụzụ ozi n'ebe ngwụcha narị afọ nke iri abụọ dugara na mgbanwe n'ụdị encyclopedia ndị a. Ebe encyclopedia ndị gara aga, ọkachasị ''Encyclopædia Britannica'', na-adabere n'akwụkwọ ọtụtụ mgbe, Encarta nke Microsoft, nke e bipụtara na 1993, dị na CD-ROM, e mekwara ya hyperlink. Mmepe nke [[:en:World_Wide_Web|World Wide Web]] dugara n'ọtụtụ mgbalị iji mepụta Ọrụ encyclopedia ịntanetị. Otu aro mbụ a tụtara maka encyclopedia n'ịntanetị bụ Interpedia na 1993 site n'aka Rick Gates; <ref name="listserv.uh.edu"/> ọrụ a nwụrụ tupu ọ mepụta ọdịnaya encyclopedia ọ bụla. Onye na-akwado ngwanrọ n'efu Richard Stallman kọwara uru nke "Free Universal Encyclopedia and Learning Resource" na 1998. <ref name="stallmanencyclopedia"/> Akwụkwọ o bipụtara depụtara otu a ga-esi "hụ na ọganihu na-aga n'ihu na nsonaazụ a kachasị mma". Onye so guzobe Wikipedia bụ Jimmy Wales kwuru na echiche nke Wikipedia bịara mgbe ọ bụ nwa akwụkwọ gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Indiana, ebe ọ masịrị ya na ihe ịga nke ọma nke mmegharị na-emeghe ma chọpụta na Emacs Manifesto nke Richard Stallman na-akwalite ngwanrọ dị n'efu yana ọnọdụ nkesa ihe n'efu na-adọrọ mmasị ya. Wales na-ekwukwa okwu otuto gbasara ederede onye ọkachamara mkpata na mmefu nke [[:en:Austrian_School|Ụlọ akwụkwọ Austria]] bụ Friedrich Hayek, "The Use of Knowledge in Society," nke ọ gụrụ dị ka nwa akwụkwọ mahadum, na ọ bụ ya nọ "n'etiti" n'echiche ya banyere "otú ọ ga-esi jikwaa ọrụ Wikipedia." <ref>{{Cite web|author=Mangu-Ward|first=Katherine|date=2007-05-30|title=Wikipedia and Beyond|url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/|accessdate=2024-11-07|work=Reason.com|language=en-US}}</ref> Ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo bụ ihe dị mkpa n'ime na idebe Wikipedia. Otú ọ dị, ọbụlagodi n'enweghị ịntanetị, nnukwu ọrụ dị mgbagwoju anya nke ụdị ahụ ejirila ndị ọrụ afọ ofufo mee ihe. N'ụzọ doro anya, e chepụtara ''[[Oxford English Dictionary|Akwụkwọ Nkọwa Okwu Bekee Oxford]]'' n'oge okwu [[:en:Richard_Chenevix_Trench|Richard Chenevix Trench]] kwuru na London Library, na [[:en:Guy_Fawkes_Day|Guy Fawkes Day]], 5 Nọvemba 1857. O weere ihe dị ka afọ iri asaa iji mezue. Dr. Trench chepụtara nnukwu akwụkwọ ọkọwa okwu ọhụrụ nke okwu ọbụla n'asụsụ Bekee ga-adị na ya, nke a ga-eji mee ihe n'ụzọ ọchịchị onye kwuo uche ya na n'efu. Dị ka onye edemede Simon Winchester si kwuo, "Nrụ ọrụ nke atụmatụ ahụ, ka o kwuru, karịrị ikike nke otu nwoke ọbụla. Ịgụ akwụkwọ Bekee niile - na ịgụkwa akwụkwọ akụkọ London na New York niile ya na magazin na akwụkwọ akụkọ ndị gụsịri akwụkwọ ike dere - ga-abụrịrị 'ihe ọtụtụ ga-eme.' Ọ ga-adị mkpa iwebata ìgwè nbdị mmadụ - karịa, nke dị nnukwu - ma eleghị anya nwere ọtụtụ narị na narị ndị na-amụ ọrụ a na-adịghị, ha niile na-arụ ọrụ dị ka ndị ọrụ afọ ofufo.<ref>Winchester, Simon (1998).</ref> Ọganihu na teknụzụ ozi na ngwụcha narị afọ nke iri abụọ dugara na mgbanwe n'ụdị encyclopedias. Ọ bụ ezie na encyclopedia ndị gara aga, ọkachasị ''[[Encyclopædia Britannica]]'', na-adabere n'akwụkwọ ọtụtụ mgbe, [[Encarta]] nke Microsoft, nke e bipụtara na 1993, dị na CD-ROM na dị n'ụdị [[Hyperlink|hyperlinked]]. Mmepe nke [[:en:World_Wide_Web|World Wide Web]] dugara n'ọtụtụ mgbalị iji mepụta [[Online encyclopedia|Ọrụ encyclopedia ịntanetị]]. Otu aro mbụ a tụrụ maka encyclopedia a ga-enwe n'ịntanetị bụ [[Interpedia]] na 1993 site n'aka [[Rick Gates (Internet pioneer)|Rick Gates]]; <ref name="listserv.uh.edu2">{{Cite web|year=2010|title=Wikipedia of Jimmy Wales and Larry Sanger|url=http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415133700/http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archivedate=15 April 2012|accessdate=9 November 2013|publisher=History Computer}}</ref> ọrụ a nwụrụ tupu ọ mepụta ihe ọbụla n'ime encyclopedia ahụ. Onye na-akwado [[:en:Free_software|ngwanrọ n'efu]] bụ [[Richard Stallman]] kọwara uru nke "Free Universal Encyclopedia and Learning Resource" na 1998. <ref name="stallmanencyclopedia2">{{Cite web|author=Stallman|first=Richard|authorlink=Richard Stallman|year=1998|title=The Free Universal Encyclopedia and Learning Resource (1998 Draft)|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124065108/https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archivedate=24 January 2021|accessdate=29 October 2021|publisher=GNU}}</ref> Akwụkwọ ya o bipụtara depụtara otu a ga-esi "hụ na ọganihu na-aga n'ihu na nsonaazụ a kachasị mma na nke kachasị mma". Onye so guzobe Wikipedia bụ Jimmy Wales kwuru na echiche nke Wikipedia bịara mgbe ọ bụ nwa akwụkwọ gụsịrị akwụkwọ na [[Indiana University Bloomington|Mahadum Indiana]], ebe ọ masịrị ya bụ ihe ịga nke ọma nke [[Open-source movement|mmegharị na-emeghe emeghe]] ma hụta [[GNU Manifesto|Emacs Manifesto]] nke Richard Stallman nke na-akwalite [[Free software movement|ngwanrọ n'efu]] na akụ na ụba gụnyere nkerịta akụ dịka ihe na-adọrọ mmasị ya. Wales na-ekwukwa na edemede "[[:en:The_Use_of_Knowledge_in_Society|The Use of Knowledge in Society]]," nke onye ọkachamara na ọmụmụ mkpata na mmefu na [[:en:Austrian_School|Austrian School]] bụ [[Friedrich Hayek]] dere, nke ya bụ Wales gụrụ dị ka nwa akwụkwọ mahadum, <ref>{{Cite magazine|date=2014-09-30|title=Know It All - The New Yorker|magazine=[[The New Yorker]]|url=http://www.newyorker.com/magazine/2006/07/31/know-it-all|archive-url=https://web.archive.org/web/20140930011944/http://www.newyorker.com/magazine/2006/07/31/know-it-all|url-status=dead|archive-date=2014-09-30|access-date=2024-11-07}}</ref> nọ n'"etiti" na echiche ya banyere "otú ọ ga-esi jikwaa ọrụ Wikipedia."<ref>{{Cite web|author=Mangu-Ward|first=Katherine|date=2007-05-30|title=Wikipedia and Beyond|url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/|accessdate=2024-11-07|work=Reason.com|language=en-US|archivedate=July 25, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/}}</ref> Edemede ahụ na-ekwusi ike na [[:en:Dispersed_knowledge|e kesara ozi ekesa]] - na onye ọbụla maara naanị obere akụkụ nke ihe a maara n'ozuzu ya - nakwa n'ihi ya, ndị nwere ihe ọmụma mpaghara na-eme mkpebi kachasị mma, karịa site na ndị isi ọchịchị nọ n'etiti. N'oge ahụ, Wales na-amụ ego ma nwee mmasị site na mkpali nke ọtụtụ ndị nyere aka dị ka ndị ọrụ afọ ofufo iji mepụta ngwanrọ n'efu, ebe ọtụtụ ihe atụ na-enwe ezigbo nsonaazụ.<ref>{{Citation}} Richard Stallman discussed at 20min, with further Open Source discussion at 16min.</ref> Dị ka ''[[:en:The_Economist|The Economist]]'' si kwuo, Wikipedia "nwere mgbọrọgwụ ya na [[:en:Technological_utopianism|nchekwube teknụzụ]] nke e ji mara ịntanetị na ngwụcha narị afọ nke iri abụọ. O kwenyere na ndị nkịtị nwere ike iji kọmputa ha dị ka ngwá ọrụ maka nnwere onwe, agụmakwụkwọ, na ihe ọmụma. "<ref>{{Cite news|date=9 January 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|work=The Economist|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|accessdate=29 August 2022}}</ref> === Nhazi nke echiche ahụ === E bu ụzọ chepụta Wikipedia dị ka ọrụ ebe a ga-esi na-enweta ihe ndị ga-adị na [[Nupedia]] nke Wales guzobere, nke bụ ọrụ mbụ ya iji mepụta encyclopedia dị n'ịntanetị n'efu, nke [[Bomis]], ụlọ ọrụ mgbasa ozi weebụ nke Jimmy Wales, [[Tim Shell]] na [[Michael E. Davis (businessman)|Michael E. Davis]] nwere wepụtara.<ref name="Jonathan Sidener2">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=6 December 2004|title=Everyone's Encyclopedia|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="memoirofwiki2">{{Cite web|first=Larry|author=Sanger|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/18/164213&tid=95&tid=149&tid=9|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part I|date=2005-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090722235956/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F18%2F164213&tid=95&tid=149&tid=9|archivedate=22 July 2009}} {{Cite web|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/19/1746205&tid=95|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part II|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061108094801/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F19%2F1746205&tid=95|archivedate=8 November 2006|work=[[Slashdot]]|date=19 April 2005|quote=My initial idea was that the wiki would be set up as part of Nupedia; it was to be a way for the public to develop a stream of content that could be fed into the Nupedia process. I think I got some of the basic pages written—how wikis work, what our general plan was, and so forth—over the next few days. I wrote a general proposal for the Nupedia community, and the Nupedia wiki went live January 10. The first encyclopedia articles for what was to become Wikipedia were written then. It turned out, however, that a clear majority of the Nupedia Advisory Board wanted to have nothing to do with a wiki. Again, their commitment was to rigor and reliability, a concern I shared with them and continue to have. Still, perhaps some of those people are kicking themselves now. They (some of them) evidently thought that a wiki could not resemble an encyclopedia at all, that it would be too informal and unstructured, as the original WikiWikiWeb was (and is), to be associated with Nupedia. They of course were perfectly reasonable to doubt that it would turn into the fantastic source of content that it did. Who could reasonably guess that it would work? But it did work, and now the world knows better.}}</ref> E guzobere Nupedia n'elu ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo ruru eru na usoro nyocha nke ọtụtụ nzọụkwụ.<ref>Kaplan Andreas, Haenlein Michael (2014) Collaborative projects (social media application): About Wikipedia, the free encyclopedia.</ref> N'agbanyeghị ndepụta ozi ya nke ihe karịrị ndị editọ 2000 nwere mmasị, na ọnụnọ nke Sanger dị ka onye isi nchịkọta akụkọ oge niile, mmepụta nke ọdịnaya maka Nupedia dị nnọọ nwayọ, naanị isiokwu 12 edere n'ime afọ mbụ.<ref name="resignation2">{{Cite web|title=My resignation – Larry Sanger – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/My_resignation--Larry_Sanger|accessdate=16 March 2023|work=meta.wikimedia.org|language=en|quote=I was more or less offered the job of editing Nupedia when I was, as an ABD philosophy graduate student, soliciting Jimbo's (and other friends') advice on a website I was thinking of starting. It was the first I had heard of Jimbo's idea of an open content encyclopedia, and I was delighted to take the job.|archivedate=20 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230320142105/https://meta.wikimedia.org/wiki/My_resignation--Larry_Sanger}}</ref><ref name="memoirofwiki2" /> Ndị odee Nupedia tụlere ụzọ dị iche iche iji mepụta ọdịnaya ngwa ngwa.<ref name="Jonathan Sidener3">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=6 December 2004|title=Everyone's Encyclopedia|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html|accessdate=25 March 2007}}</ref> A na-ejibu [[wiki]] eme ihe n'ebe ndị ọzọ na ịntanet iji hazie ihe ọmụma, na echiche nke ihe mgbakwunye dabeere na [[wiki]] nye Nupedia sitere na mkparịta ụka dị n'etiti Sanger na Ben Kovitz, <ref>{{Cite web|date=2013-01-12|title=From the archives: Highland Park teen is finalist in web competition|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2013-01-12-chi-archives-aaron-swartz-20130112-story.html|accessdate=2023-08-21|work=Chicago Tribune|archivedate=January 19, 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240119130522/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2013-01-12-chi-archives-aaron-swartz-20130112-story.html}}</ref> <ref name="Ben_Kovitz2">{{Cite news|title=Ben Kovitz|publisher=[[WikiWikiWeb]]|url=http://c2.com/cgi/wiki?BenKovitz|accessdate=25 March 2007}}</ref> na ọzọkwa dị n'etiti Wales na Jeremy Rosenfeld.<ref name="Glyn Moody2">{{Cite news|author=Moody|first=Glyn|date=13 July 2006|title=This time, it'll be a Wikipedia written by experts|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/2006/jul/13/media.newmedia|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="Origins_of_Wikipedia2">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=23 September 2006|title=Wikipedia co-founder looks to add accountability, end anarchy|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20060923/news_lz1n23wiki.html|accessdate=25 March 2007|quote=The origins of Wikipedia date to 2000, when Sanger was finishing his doctoral thesis in philosophy and had an idea for a Web site.}}</ref> Kovitz bụ onye [[:en:Computer_programmer|ọkachamara na ngwanrọ kọmputa]] na onye na-ahụkarị na wiki mgbanwe nke [[Ward Cunningham]] bụ "[[WikiWikiWeb]]". Ọ kọwaara Sanger ihe wikis bụ, n'oge ha na-eri nri abalị na Jenụwarị 2, 2001.<ref name="Ben_Kovitz2" /><ref name="Glyn Moody2" /><ref name="Origins_of_Wikipedia2" /><ref name="the hive">{{Cite magazine|last=Poe|first=Marshall|date=September 2006|title=The Hive|url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia/3|url-status=live|magazine=[[The Atlantic Monthly]]|page=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20061110160718/http://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia/3|archive-date=10 November 2006|access-date=25 March 2007}}</ref> Wales kwuru n'ọnwa Ọktoba afọ 2001 na "Larry nwere echiche iji ngwanrọ Wiki" maka ndị na-enweghị mmasị na usoro Nupedia, ma mesịa kwuo na Disemba afọ 2005 na Rosenfeld mere ka ọ mata maka echiche wiki. <ref name="Wikipedia-l-0006712">{{Cite news|author=Wales|first=Jimmy|date=30 October 2001|title=LinkBacks?|publisher=Wikimedia|format=Email|url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-October/000671.html|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="Wired News">{{Cite magazine|date=3 May 2007|title=Assignment Zero First Take: Wiki Innovators Rethink Openness|url=https://www.wired.com/techbiz/media/news/2007/05/assignment_zero_citizendium|url-status=dead|magazine=[[Wired News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328235925/http://www.wired.com/techbiz/media/news/2007/05/assignment_zero_citizendium|archive-date=28 March 2014|access-date=1 November 2007}}</ref><ref name="cadenhead2">{{Cite web|author=Rogers Cadenhead|title=Wikipedia Founder Looks Out for Number 1|url=http://www.cadenhead.org/workbench/news/2828/wikipedia-founder-looks-out-number-1|accessdate=15 October 2006|archivedate=26 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080926103410/http://www.cadenhead.org/workbench/news/2828/wikipedia-founder-looks-out-number-1}}</ref><ref name="rosenfeld">Also stated on Wikipedia, on Friday 2 December 2005 [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jimmy_Wales&diff=next&oldid=29849184 permanent reference] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210311054329/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jimmy_Wales&diff=next&oldid=29849184|date=11 March 2021}}</ref><ref>Stated on Wikipedia on Monday 14 March 2005: [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=11139857 reference] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210222221915/https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=11139857|date=22 February 2021}}</ref> Sanger chere na wiki ga-abụ ezigbo ikpo okwu iji mee ihe, ma tụọ aro na [[Mailing list|Ndepụta ozi]] Nupedia na a ga-eguzobe wiki dabeere na [[:en:UseModWiki|UseModWiki]] (nke bụ v. 0.90 mgbe ahụ) dị ka ọrụ "ebe e si eweta ihe ga-adị" na Nupedia. N'okpuru isiokwu "Ka anyị mee wiki", o dere, sị: <ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Let's make a wiki|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html}}</ref> Mba, nke a abụghị atụmatụ na-adịghị mma ma ọ bụ nke na-akpata ihere. Ọ bụ echiche ịgbakwunye obere atụmatụ na Nupedia. Jimmy Wales chere na ọtụtụ mmadụ nwere ike ịjụ ma ọ bụ ghara ịnabata echiche a, mana echere m na ọ gaghị adị otu ahụ... Banyere iji '''wiki''' eme ihe na Nupedia, nke a bụ usoro “emeghe” ma dị mfe nke ukwuu maka imepụta ọdịnaya. Anyị ekwuola mgbe ụfọdụ banyere echiche nke ịmepụta ọrụ ndị dị mfe ma meghee karịa, ma ọ bụ iji dochie Nupedia ma ọ bụ tinye ha n’akụkụ ya. Ọ dị m ka enwere ike itinye wikis n’ọrụ ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ozugbo, ha anaghị achọ nlekọta dị ukwuu, ma n’ozuzu ha nwere obere ihe ize ndụ. Ha bụkwa isi iyi ọdịnaya nwere nnukwu ohere. Ya mere, dịka m nwere ike ịhụ, ọ dịghị nnukwu ọghọm dị na ya. Wales guzobere otu ma tinye ya n'ịntanetị na Wednesday abalị iri ọnwa Jenụwarị 2001, n'okpuru ngalaba [[Nupedia]].com.<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Nupedia's wiki: try it out|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html}}</ref> Nke a ghọrọ wiki ọhụrụ n'okpuru ngalaba wikipedia.com na Jenụwarị 15. Na 17 Jenụwarị, ọrụ GNUPedia nke Free Software Foundation (FSF) gara n'ịntanetị, na-enwe ike ịsọ mpi ya na [[:en:Nupedia|Nupedia]], mana n'ime afọ ole na ole FSF gbara ndị mmadụ ume "ịga ma nye aka na [Wikipedia]".<ref>{{Cite web|date=17 January 2001|title=Slashdot Comments &#124; GNUPedia Project Starting|url=http://slashdot.org/comments.pl?sid=9990&threshold=1&commentsort=0&mode=thread&cid=502603|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220612010030/https://slashdot.org/comments.pl?sid=9990|archivedate=12 June 2022|accessdate=13 April 2010|publisher=Slashdot.org}}</ref><ref>{{Cite web|year=2012|title=The Free Encyclopedia Project|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121221000617/http://www.gnu.org/encyclopedia/|archivedate=21 December 2012|accessdate=20 December 2012|publisher=GNU.org}}</ref> === Ntọala nke Wikipedia === E nwere ịsụ ngọngọ n'etiti ndị ndezi maka ijikọ Nupedia n'ebe o chiri anya yana ụdị ịrụ ọrụ Wiki.<ref name="memoirofwiki">{{Cite web|first=Larry|author=Sanger|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/18/164213&tid=95&tid=149&tid=9|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part I|date=2005-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090722235956/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F18%2F164213&tid=95&tid=149&tid=9|archivedate=22 July 2009}}</ref> Mgbe a malitecharaa Nupedia wiki n'okpuru [[:en:Nupedia|nupedia.com]] na 10 Jenụwarị 2001,<ref>{{Cite web|date=2003-04-25|title=[Nupedia-l] Nupedia's wiki: try it out|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html|accessdate=2023-08-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030425173342/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html|archivedate=25 April 2003}}</ref> Wales tụrụ aro inye ọrụ ọhụrụ ahụ aha nke ya, Sanger e wee tụọ aro aha ''Wikipedia'', na-asị na ọ bu <nowiki>''</nowiki>ọrụ mgbakwunye nye Nupedia nke kwụụrụ onwe ya na-arụ ọrụ."<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=11 January 2001|title=Re: [Advisory-l] The wiki...|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html}}</ref> A malitere wiki ọhụrụ na wikipedia.com na Mọnde 15 Jenụwarị 2001. Isi ebe nrụọrụ ya na sava ya (nke dị na San Diego) nke e ji malite ọrụ ndị a na mbido bụ Bomis nyere ha n'efu. Ọtụtụ ndị na-arụbu ọrụ na Bomis mechara na-eme ntinye na encyclopedia ahụ: nkekanke Tim Shell, onye so hiwe ma mechaa bụrụ onye isi nchịkwa nke Bomis, na onye njikwa ngwanro Jason Richey. [[Faịlụ:Jimmy_Wales'_Mac_and_the_First_Wikipedia_Edit_—_"Hello_World"_(51738433963).jpg|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|iMac Jimmy Wales jiri mee ndezi mbụ na Wikipedia]] Wales kwuru na Disemba 2008 na o mere ndezi mbụ nke Wikipedia, ndezi nnwale nke nwere ederede "Alo, Ụwa!", mana nke a nwere ike ịbụ na Wikipedia ochie nke e wepụrụ n'oge na-adịghị anya ma jiri ịmalitegharị nke ọhụrụ dochie ya. Ndezigharị mbụ e nwetara na Wikipedia.com bụ na Ihu Mbụ ya na 15 Jenụwarị 2001, nke na-agụ "Nke a bụ WikiPedia ọhụrụ!"; enwere ike ịchọta ya ebe a. A mara ọkwa ịdị adị nke ọrụ ahụ n'ụzọ doro anya ma rịọ arịrịọ ka ndị ọrụ afọ ofufo tinye aka n'ịmepụta ọdịnaya na ndepụta nzipu Nupedia na 17 Jenụwarị 2001.<ref>{{Cite web|date=31 March 2003|title=&#91;Nupedia-l&#93; Wikipedia is up!|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000684.html|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030331101007/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000684.html|archivedate=31 March 2003}}</ref> Ọrụ ahụ nwetara ọtụtụ ndị ọhụrụ sonyere mgbe a kpọtụrụ ya aha na ebe nrụọrụ weebụ [[:en:Slashdot|Slashdot]] na Julaị 2001, <ref name="slashdot26july">{{Cite web|date=26 July 2001|title=Britannica and Free Content|url=http://slashdot.org/articles/01/07/26/0312258.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114204227/http://slashdot.org/articles/01/07/26/0312258.shtml|archivedate=14 January 2009|publisher=Slashdot}}</ref> ebe ọ nwetabururị obere ịkpọ aha ugboro abụọ na Maachị 2001.<ref>{{Cite web|date=5 March 2001|title=Nupedia and Project Gutenberg Directors Answer|url=http://slashdot.org/article.pl?sid=01/03/02/1422244&tid=99|publisher=Slashdot}}</ref><ref>{{Cite web|date=29 March 2001|title=Everything2 Hits One Million Nodes|url=http://slashdot.org/article.pl?sid=01/03/29/2035230&tid=95|publisher=Slashdot}}</ref> Mgbe ahụ, ọ natara ihe ngosi a ma ama maka akụkọ dị na ebe nrụọrụ weebụ teknụzụ na ọdịbendị nke obodo niile na-edezi Kuro5hin na 25 Julaị. <ref>{{Cite web|date=25 July 2001|title=Britannica or Nupedia? The Future of Free Encyclopedias|url=http://www.kuro5hin.org/story/2001/7/25/103136/121|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011107050810/http://www.kuro5hin.org/story/2001/7/25/103136/121|archivedate=7 November 2001|publisher=Kuro5hin}}</ref> N'etiti nnubata nke ndị mmadụ a, e nweelarị ọtụtụ ndị na-abịa na ya na-aga n'ihu site n'ebe weebụ ndị ọzọ, ọkachasị Google, nke naanị ya zigara ọtụtụ narị ndị ọbịa ọhụrụ na saịtị ahụ kwa ụbọchị. [[:en:Mainstream_media|Ihe mgbasa ozi mbụ ya bụ isi]] bụ na ''The New York Times'' na 20 Septemba 2001.<ref>{{Cite news|author=Meyers|first=Peter|date=20 September 2001|title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html|accessdate=16 March 2023}}</ref> === Nkewa na Ịbanye mba ụwa Ndị Ọzọ === Na mmalite Wikipedia, no bidoro gbasawa, na-aga mba ndị ọzọ, na-enwe nkepụta nke namespace ọhụrụ gasị, nke ọbụla n'ime usoro ndetu aha ndị ojieme dị iche na nke ibe ya. Nkega subdomain mbụ nke e kepụtara maka Wikipedia na-abụghị n'asụsụ Bekee bụ deutsche.wikipedia.com (nke e kere na Fraịdee 16 Maachị 2001, 01:38 UTC),<ref>{{Cite web|date=15 March 2001|title=Alternative language Wikipedias|url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000049.html|accessdate=13 April 2010|work=Lists|publisher=Wikimedia|archivedate=20 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140620120726/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000049.html}}</ref> nke ihe sochiri ya ka awa ole na ole gasịrị bụ {{Mono|[[Catalan Wikipedia|catalan.wikipedia.com]]}} (n'elekere 13:07 UTC).<ref>{{Cite web|title=History of the Catalan Homepage|url=http://catalan.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010413083954/http://catalan.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archivedate=13 April 2001|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref> Japanese Wikipedia, nke a malitere dịka {{Mono|nihongo.wikipedia.com}}, ka e kepụtakwara na gburugburu oge ahụ,<ref>{{Cite web|date=20 April 2001|title=Nihongo No Wikipedia: HomePage|url=http://nihongo.wikipedia.com/wiki.cgi?action=browse&id=HomePage&revision=3|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010420120143/http://nihongo.wikipedia.com/wiki.cgi?action=browse&id=HomePage&revision=3|archivedate=20 April 2001}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 March 2001|title=Wikipedia: HomePage|url=http://www.wikipedia.com/|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010331173908/http://www.wikipedia.com/|archivedate=31 March 2001}}</ref> ma na-eji naanị Romanized Japanese mgbe ahụ. Ruo ihe dịka ọnwa abụọ Catalan bụ ya bụ nke kacha nwee ederede na-abụghị n'asụsụ bekee <ref>{{Cite web|url=http://ca.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%80bac&oldid=1|title=First edition in the Catalan Wikipedia|language=ca|publisher=Wikipedia|accessdate=13 April 2010|archivedate=12 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201112014959/https://ca.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%80bac}}</ref> n'agbanyeghị na ngụkọta nke mmalite oge ahụ adịchaghị kpọmkwem. E mepụtara Wikipedia French na ma ọ bụ gburugburu 11 Mee 2001, n'oge nnubata nke ọtụtụ nsụgharị asụsụ ọhụrụ nke gụnyere Chinese, Dutch, Esperanto, Hebrew, Italian, Portuguese, Russian, Spanish, na Swedish. N'oge na-adịghị anya, Arabic na [[:en:Hungarian_Wikipedia|Hungarian]] sonyeere asụsụ ndị a. <ref>{{Cite web|title=Homepage from the Internet Archive|url=http://ar.wikipedia.com/wiki.cgi?HomePage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011118054300/http://ar.wikipedia.com/wiki.cgi?HomePage|archivedate=18 November 2001|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=International_Wikipedia&action=history|title=International Wikipedia|publisher=Wikipedia|accessdate=13 April 2010}}</ref> N'ọnwa Septemba afọ 2001, otu ọkwa a mara kwere nkwa itinye aka na ndokwa asụsụ dị iche iche nke Wikipedia, na-agwa ndị ọrụ banyere nnupụta n'uju nke Wikipedia na-abịanụ n'asụsụ niile dị mkpa, nguzobe ụkpụrụ ndị bụ isi, na ịmanye ntụgharị nke isi peeji maka wiki ọhụrụ ndị ahụ. Na ngwụcha afọ ahụ, mgbe mbụ a malitere idepụta ọnụ ọgụgụ mba ụwa, a mara ọkwa nsụgharị n'asụsụ [[:en:Afrikaans_Wikipedia|Afrikaans]], [https://en.wikipedia.org/wiki/Afrikaans_Wikipedia][[:en:Norwegian_Wikipedia|Norway]], na Serbia.<ref>{{Cite web|title=International Wikipedias statistics|url=http://www.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:International_wikipedias_statistics|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030305012547/http://www.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:International_wikipedias_statistics|archivedate=5 March 2003|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref> Na Jenụwarị 2002, pasent iri itoolu nke ederede Wikipedia nile dị n'asụsụ Bekee. Ka ọ na-erule Jenụwarị 2004, ihe n'eruughị ọkara ya dị n'asụsụ Bekee, ịgazu mba ụwa ọnụ a na-agakwa n'ihu n'abawanye dịka encyclopedia a na-eto. {{As of|2014}}, ihe dịka pasent iri asatọ na ise nke ederede Wikipedia niile dị na nsụgharị ndị na-abụghị n'asụsụ Bekee.<ref name="Grand20" /> {{As of|2023}}, English na Simple English Wikipedias nwere ederede dị nde asaa n'etiti ha mana ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ pasent ịrị itoolu nke ederede Wikipedia niile bụ ndịa-adịghị n'asụsụ Bekee.<ref>{{Cite web|title=List of Wikipedias – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias|accessdate=2023-08-21|work=meta.wikimedia.org|language=en}}</ref> === Mmepe nke Wikipedia === [[Faịlụ:Old_Wikipedia.png|áká_ịkẹngạ|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (28 Septemba 2002) ]] N'ọnwa Machị afọ 2002, mgbe Bomis wepụrụ ego n'oge nkwụsịtụ dot-com, Sanger hapụrụ ma Nupedia na Wikipedia. Ka ọ na-erule afọ 2002, ya na Wales dị iche n'echiche ha banyere otu esi elekọta encyclopedias mepere emepe. Ha abụọ ka na-akwado echiche imekọ ihe ọnụ, mana ha ekwekọrịtaghị n'otú ha ga-esi jikwaa ndị editọ na-akpaghasị, ọrụ ụfọdụ maka ndị ọkachamara, na ụzọ kachasị mma iji duzie ọrụ ahụ gaa n'ihu. Wales gara n'ihu guzobe ọchịchị onwe onye na ntụziaka onwe onye [[:en:Business_development|site na ndị dị ala ruo na ndị isi]] site n'aka ndị editọ na Wikipedia. O mere ka o doo anya na ọ gaghị etinye aka na njikwa kwa ụbọchị nke otu ndị ọrụ ahụ, mana ọ ga-agba ya ume ịmụta njikwa onwe ya ma chọta ụzọ kachasị mma nke ya. Ka ọ na-erule afọ 2007, Wales mere ka ọrụ ya jedebe mgbe ụfọdụ naanị na ntinye aka n'ihe ndị dị mkpa, ọrụ ndị isi, nkwado nke ihe ọmụma, na ịgba ume maka ọrụ ntụaka yiri ya. Sanger kwuru na ọ bụ "onye na-agụnye" ma dịrị njikere ịnabata ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ihe ọ bụla, <ref>{{Cite web|author=Anderson|first=Nate|date=25 February 2007|title=Citizendium: building a better Wikipedia|url=https://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars/3|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081020001720/http://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars/3|archivedate=20 October 2008|accessdate=22 October 2011|work=Ars Technica}}</ref> ma kwuo na ndị ọkachamara ka nwere ọnọdụ na ụwa Web 2.0. N'afọ 2006, o guzobere [[:en:Citizendium|Citizendium]], encyclopedia mepere emepe nke jiri ezigbo aha maka ndị na-eme ntinye na ya iji belata nhazi ọgba aghara, ma nwee olileanya ime ka "nlekọta ọkachamara dị nro" dịkwuo mfe iji mee ka ihe ziri ezi bụrụ ọdịnaya ya. Mkpebi banyere ọdịnaya isiokwu ga-abụ otu ndị editọ ga-eme ya, mana saịtị ahụ ga-agụnye nkwupụta banyere "ihe dị mma gbasara ezinụlọ". <ref>{{Cite web|title=Archive: Family-Friendly Policy – Citizendium|url=http://en.citizendium.org/wiki/CZ:Family-Friendly_Policy|accessdate=16 March 2023|work=en.citizendium.org|archivedate=20 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101120030154/http://en.citizendium.org/wiki/CZ:Family-Friendly_Policy}}</ref> <ref name="Nate Anderson">{{Cite web|author=Anderson|first=Nate|date=25 February 2007|title=Citizendium: building a better Wikipedia|url=https://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070324225040/http://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars|archivedate=24 March 2007|accessdate=25 March 2007|work=Ars Technica}}</ref> === Ihe ndị dị na Wikipedia n'oge gara aga === Isiokwu encyclopedia ochie, ọbụnakwa nke ochie na-adịghịzị bara uru nke ukwuu maka nnyocha akụkọ ihe mere eme.<ref>{{Cite web|date=26 January 2021|title=Encyclopedias Are Time Capsules – The Atlantic|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/12/encyclopedias-are-time-capsules/419619/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126035016/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/12/encyclopedias-are-time-capsules/419619/|archivedate=26 January 2021|accessdate=25 June 2022|work=[[The Atlantic]]}}</ref> Maka isiokwu Wikipedia ọ bụla, n swere ike inweta nụgharị nmaọbụ ddezi nị gara aga nite na njikọ "Vlee onye rụrụ ọrụ a n'ke na-adị nelu ibe ahụ. Akụkọ ihe mere eme zuru ezu nke isiokwu Wikipedia niile dịkwa maka nbudata dị ka [[:en:Wikipedia:Database_download|data dumps]], dị n'ụdị faịlụ XML.<ref>{{Cite web|author=Koehrsen|first=Will|date=2018-10-26|title=Wikipedia Data Science: Working with the World's Largest Encyclopedia|url=https://medium.com/towards-data-science/wikipedia-data-science-working-with-the-worlds-largest-encyclopedia-c08efbac5f5c|accessdate=2025-02-04|work=Towards Data Science|language=en}}</ref> Na mgbakwunye, ZIM File Archive, <ref name=":0">{{Cite web|title=ZIM File Archive: Free Data: Free Download, Borrow and Streaming|url=https://archive.org/details/zimarchive|accessdate=25 June 2022|work=Internet Archive|language=en}}</ref> dị na [[:en:Internet_Archive|Internet Archive]], nwere foto zuru ezu gara aga nke Wikipedia niile yana nhọrọ isiokwu, dị n'ọtụtụ asụsụ, site na afọ dị iche iche. Enwere ike ijimanrọ Kiwix. meghee haN'etiti 20afọ 07 na 2011, a tọhapụrụ nsụgharị [[:en:History_of_Wikipedia#English_Wikipedia_CD/DVD/Kiwix_ZIM_file_releases|CD/DVD]] atọ (nke a na-akpọ Wikipedia Version 0.5, 0.7 na 0.8) nwere nhọrọ nke isiokwu ụfọdụ sitere na [[Wikipedia nke ndị bekee|Wikipedia Bekee]]. Ha dị ka faịlụ Kiwix ZIM, ma site na ZIM File Archive <ref name=":0" /> ma site na ebe nrụọrụ weebụ Kiwix. <ref name="auto">{{Cite web|title=Index of /archive/zim/wikipedia|url=https://download.kiwix.org/archive/zim/wikipedia/|accessdate=25 June 2022|work=download.kiwix.org|archivedate=22 June 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220622124809/https://download.kiwix.org/archive/zim/wikipedia/}}</ref> === Mgbanwe nke akara ngosi Ya === <gallery mode="packed"> File:Old wikipedia logo.png|alt=This is the very first logo|Nke o ji malite – na ngwụcha 2001 (nke dị naanị nwa oge) File:Wiki logo The Cunctator.png|alt=This is the second "improved" logo|Site na ngwụcha 2001 ruo 12 Ọktoba 2003 File:Wikipedia-logo-en.png|alt=This is the next logo.|13 October 2003 – 13 May 2010 File:Wikipedia-logo-v2.svg|alt=This is the present logo|13 May 2010 ruo ugbu a </gallery> == Usoro Ka Ihe Si Na-Eme == <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> === Afọ iri mbụ: 2000 ruo 2009 === ==== 2000 ==== [[Faịlụ:Bomis-staff-summer-2000.jpg|alt=The Bomis staff, summer 2000|thumb|Ndị ọrụ Bomis n'etiti afọ 2000]] Na Machị 2000, a malitere ọrụ [[Nupedia]]. Ebumnuche ya bụ ibipụta isiokwu ndị ọkachamara dere nke a ga-enye ikikere dị ka [[Free content|ọdịnaya n'efu]]. Nupedia bụ nke Wales guzobere, ebe Sanger dị ka onye isi nchịkọta akụkọ, ma ụlọ ọrụ mgbasa ozi weebụ Bomis kwadoro ya. ==== 2001 ==== Na Jenụwarị 2001, Wikipedia malitere dị ka ọrụ dịniche 'akụkụ Nupedia, iji nye ohere imekọ ihe ọnụ na isiokwu ọbụla tupu ịbanye n'usoro nnyocha ndị ọgbọ.<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Let's make a wiki|work=Nupedia-l mailing list|publisher=Internet Archive|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html}}</ref> Sanger tụrụ aro aha ahụ na 11 Jenụwarị 2001 dị ka [[:en:Portmanteau|njikọ okwu]] nke okwu ''[[wiki]]'' (okwu Hawaiian pụtara "ngwa ngwa") yana ''encyclopedia''. <ref>{{Cite web|title=[Nupedia-l] Re: [Advisory-l] The wiki...|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html|archivedate=14 April 2003|work=nupedia.com}}</ref> E debara aha ngalaba ''wikipedia.com'' na ''wikipedia.org'' na 12 na 13 Jenụwarị, n'otu n'otu, ebe ewebatara wikipedia. org n'ịntanetị n'otu ụbọchị ahụ.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/http://en.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101006010812/http://www.alexa.com/siteinfo/en.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archivedate=6 October 2010|accessdate=6 September 2010|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> Ọrụ ahụ meghere n'ozuzu na 15 Jenụwarị ("[[:en:Wikipedia:Wikipedia_Day|Ụbọchị Wikipedia]]"), na-enwe ndị Wikipedia mba ụwa ndị ọzọ mbụ - mbipụta German, Katalan, French, Swedish, na Italian - na-emepụta n'etiti Machị na Mee. E guzobere iwu "n'ụzọ na-anọpụ iche" ([[wikipedia:Neutral point of view|NPOV]]) n'oge a, na [[:en:Slashdot_effect|slashdotter wave]] nke mbụ nke Wikipedia rutere na 26 Julaị. <ref name="slashdot26july"/> Akụkọ mgbasa ozi mbụ banyere Wikipedia pụtara n'ọnwa Ọgọstụ afọ 2001 na akwụkwọ akụkọ ''[[:en:Western_Mail_(Wales)|Wales on Sunday]]''. [[:en:September_11_attacks|Mwakpo nke Septemba 11]] kpaliri mpụta nke akụkọ na-akpali akpali na isi peeji ya, yana igbe ozi na-ejikọta isiokwu ndị metụtara ya. N'oge ahụ, e mepụtara ihe dịka isiokwu otu narị metụtara 9/11 . <ref>{{Cite web|author=Keegan|first=Brian|date=17 November 2020|title=How 9/11 Made Wikipedia What It Is Today|url=https://slate.com/technology/2020/11/wikipedia-september-11-breaking-news.html|accessdate=10 May 2021|work=Slate|language=en|archivedate=6 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506060557/https://slate.com/technology/2020/11/wikipedia-september-11-breaking-news.html}}</ref> Mgbe mwakpo nke Septemba 11 gasịrị, njikọ na-eduga n'akụkọ Wikipedia banyere mwakpo ahụ pụtara n'isi peeji Yahoo!, nke kpatara mmụba nke ndị na-enubata na Wikipedia.<ref>{{Cite web|author=Pasternack|first=Alex|date=11 September 2021|title=How 9/11 turned a new site called Wikipedia into history's crowdsourced front page|url=https://www.fastcompany.com/90674998/how-9-11-turned-a-new-site-called-wikipedia-into-historys-crowdsourced-front-page|accessdate=11 September 2021|work=Fast Company|language=en-US|archivedate=11 September 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210911121514/https://www.fastcompany.com/90674998/how-9-11-turned-a-new-site-called-wikipedia-into-historys-crowdsourced-front-page}}</ref> ==== 2002 ==== 2002 hụrụ mbelata nke inye ego maka Wikipedia site na Bomis na ọpụpụ Sanger. Otu ngwanrọ yiri ibe ya nke Spanish Wikipedia mere, na nguzobe nke ''[[:en:Enciclopedia_Libre|Enciclopedia Libre]]'' Jimmy Wales kwupụtara na Wikipedia agaghị eme mkpọsa azụmahịa. Ngwá ọrụ [[MediaWiki]] mbụ a na-ebugharị ebugharị malitere na Jenụwarị 25. E webatara [[:en:Internet_bot|Bots]]. A malitere ọrụ nwanne mbụ ya ([[Wiktionary]]) yana [[:en:Manual_of_Style|Manual of Style]]. Ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ndị na-eme ntinye narị abụọ na-edezi Wikipedia kwa ụbọchị.<ref name="Singer2002">{{Cite news|author=Singer|first=Michael|date=16 January 2002|title=Free Encyclopedia Project Celebrates Year One|work=[[Mecklermedia|Jupitermedia]]|url=http://siliconvalley.internet.com/news/article.php/3531_956641}}</ref> ==== 2003 ==== [[Faịlụ:2003-08-31_English_Wikipedia_main_page.svg|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (Ọgọst 2003) ]] Wikipedia Bekee gafere isiokwu dị otu narị puku n'afọ 2003, ebe mbipụta n'asụsụ ọzọ n'abụghị asụsụ bekee kachasị ukwuu, Wikipedia German, gafere isiokwu puku iri. E guzobere [[Wikimedia Foundation|Ntọala Wikimedia]]. Wikipedia nakweere akara ngosi ụwa jigsaw ya. E weghachiri usoro mgbakọ na mwepụ site na iji TeX na ebe nrụọrụ weebụ ahụ. [[:de:Wikipedia:Stammtisch München/Archiv/2003|Nzukọ mmekọrịta mbụ nke Wikipedia]] mere na Munich, Germany, n'ọnwa Ọktoba. E mepụtara ụkpụrụ ndị bụ isi nke usoro Arnitration na Kọmitii nke Wikipedia Bekee ("ArbCom"). E mepụtara [[:en:Wikisource|Wikisource]] dị ka ọrụ nwanne ya dịkwa iche na 24 Nọvemba 2003, iji kwado ederede ndị dị n'efu dị ka ebumnuche ya n'ọtụtụ asụsụ na nsụgharị si dị. ==== 2004 ==== Akụkọ Wikipedia zuru ụwa ọnụ nọgidere na-eto ngwa ngwa na 2004, na-eto okpukpu abụọ n'ime ọnwa iri na abụọ, site na ihe na-erughị isiokwu narị puku ise na ngwụcha afọ 2003 ruo ihe karịrị otu nde n'ihe karịrị asụsụ otu narị na ngwụcha afọ 2004. Wikipedia Bekee nwere ihe na-erughị ọkara nke isiokwu ndị a niile. A kwapụrụ ugbo sava weebụsaịtị ahụ site na California gaa Florida. E webatara ụhazi isiokwu n'ụdị n'ụdị ({{self-reference link|Wikipedia:Categories|Categories}}) na ụdị nhazi usoro CSS. Mgbalị mbụ iji gbochie Wikipedia mere, ebe e gbochiri ebe nrụọrụ weebụ ahụ na China ruo izu abụọ na Juun. Ime ntụli aka nke iwu kwadoro malitere maka bọọdụ maka Ntọala ahụ, yana Kọmitii Arbitration na Wikipedia Bekee. A nabatara isi nke mba mbụ nke Ntọala ahụ, [[:en:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland]]. Nzukọ mmekọrịta mbụ na United States mere na Boston, na Juaị. E kere [[Wikimedia Commons]] na 7 Septemba 2004 iji kwadoo faịlụ ndị dị n'ụdị foto na vidiyo maka Wikipedia n'asụsụ niile. Bourgeois v. Peters, <ref name="Bour v Pete">{{Cite web|title=387 F.3d 1303|url=http://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121221140312/http://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf|archivedate=21 December 2012|accessdate=19 November 2013}}</ref> (11th Cir. 2004), bụ ikpe ụlọ ikpe nke [[:en:United_States_Court_of_Appeals_for_the_Eleventh_Circuit|United States Court of Appeals for the Eleventh Circuit]] kpebiri bụ otu n'ime echiche ụlọ ikpe mbụ kpọrọ Wikipedia aha maọbụ rụtụ ya aka. <ref>{{Cite journal|author=Peoples, Lee|date=January 2010|title=The Citation of Wikipedia in Judicial Opinions|url=http://digitalcommons.law.yale.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1055&context=yjolt|journal=Yale Journal of Law and Technology|volume=12|issue=1}}</ref> O kwuru, sị: "Anyị jụkwara echiche ahụ na ọkwa ndụmọdụ maka iyi egwu nke Ngalaba Nchebe Obodo n'ụzọ ụfọdụ na-akwado ọchụchọ ndị a. Ọ bụ ezie na e mere ka ọkwa iyi egwu ahụ 'buo ibu' i' n'oge ngagharị iwe ahụ, 'ruo ugbu a, ọkwa egwu ana-hụ eguzo na oodo do (ebul ebuliiri) maka ọtụtụ oge ọrịla dị. E buliri gaa na ka oromịa (dị elu) ugboro isi i.'"<ref name="Bour v Pete" /> Na 29 Mee, Wikipedia gbanwere akpụkpọ ahụ ya site na [[mw:Skin:Standard|Standard]] gaa na [[mw:Skin:MonoBook|MonoBook]], interface nke nọgidere na-abụ ndabara maka ebe nrụọrụ weebụ Wikimedia Foundation ruo 2010. <ref>{{Cite web|title=MonoBook|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Skin:MonoBook|work=MediaWiki|accessdate=30 April 2026}}</ref> ==== 2005 ==== N'afọ 2005, Wikipedia ghọrọ ebe nrụọrụ weebụ kachasị ewu ewu na Ịntanetị, dị ka [[:en:Hitwise|Hitwise]], si kwuo, ebe naanị Wikipedia Bekee karịrị isiokwu narị puku asaa na iri ise.(750,000). E guzobere pọtal dị n'ọtụtụ asụsụ nakwa ọtụtụ isiokwu mbụ nke Wikipedia na 2005. Nchịkọta ego nke emere n'ime ọnwa atọ mbụ nke afọ ahụ nwetara ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ narị puku dọla (US $100,000) maka mmelite usoro iji dozie ọchịchọ na-arịwanye elu. China gbochiri Wikipedia ọzọ n'ọnwa Ọktoba afọ 2005. Ihe ihere mbụ dị na Wikipedia, [[:en:Seigenthaler_incident|ihe omume Seigenthaler]], mere n'afọ 2005 mgbe a chọpụtara na otu onye a ma ama nwere akụkọ ndụ e mebiri emebi nke a na-amaghị ama ruo ọtụtụ ọnwa. N'ihi nke a na nchegbu ndị ọzọ, e guzobere iwu mbụ na mgbanwe usoro kpọmkwem iji gbochie ụdị mmegbu a. Ihe ndị a gụnyere mmelite iwu ọhụrụ nke [[m:CheckUser policy|Checkuser]] iji nye aka na nnyocha megide sọks, ihe ọhụrụ a na-akpọ ọkara nchebe, iwu siri ike karị maka akụkọ ndụ nke ndị dị ndụ, na mkpado nke isiokwu ndị dị otú ahụ maka nyocha siri ike. E tinyere ihe mgbochi nke ịmepụta isiokwu ọhụrụ maka ndị ọrụ edebanyere aha ha na Disemba 2005 na Wikipedia Bekee. <ref>{{Cite web|author=Terdiman|first=Daniel|title=Growing pains for Wikipedia|url=https://www.cnet.com/culture/growing-pains-for-wikipedia/|accessdate=16 March 2023|publisher=CNET|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://www.cnet.com/culture/growing-pains-for-wikipedia/}}</ref> Wikimania 2005, nzukọ Wikimania mbụ, ka e mere site na 4 ruo 8 Ọgọst 2005 na Haus der Jugend dị na Frankfurt, na-adọta ihe dị ka ndị bịara narị atọ na iri asatọ (380). [[Faịlụ:Wikimania_-_the_Wikimentary.webm|áká_ịkẹngạ|thumbtime=00:17|thumb|200x200px|''Wikimania – the Wikimentary'', akụkọ nkọwa maka Wikimania 2005, nke [[Jimmy Wales]] na Ward Cunningham nọ na ya]] ==== 2006 ==== Wikipedia Bekee nwetara isiokwu mezuru edemede dị na ya otu nde, nke bụ [[:en:Jordanhill_railway_station|ọdụ ụgbọ okporo igwe Jordanhill]], na Machị 1, 2006.<ref>{{Cite web|author=Lemon|first=Sumner|date=2 March 2006|title=Millionth English article posted on Wikipedia|work=[[Computerworld]]|url=https://www.computerworld.com/article/2563140/millionth-english-article-posted-on-wikipedia.html|accessdate=1 April 2024}}</ref> A kwadoro nhọrọ isiokwu Wikipedia mbụ n'efu maka nbudata, e wee debanyekwa aha "Wikipedia" dị ka akara ahịa nke Wikimedia Foundation. [[:en:United_States_congressional_staff_edits_to_Wikipedia|ihe ihere akụkọ ndụ ndị enyemaka nke ndị omeiwu]] - ihe mere ọtụtụ ugboro ebe e jidere ndị ọrụ omeiwu na onye njikwa mkpọsa na-anwa ịgbanwe akụkọ ndụ ndị mmadụ dị na Wikipedia na nzuzo - bịara n'uche ọha na eze, na-eduga n'ịgba arụkwaghịm nke onye njikwa mkpọsa ahụ. Ka o sina dị, a họpụtara Wikipedia dị ka otu n'ime ụdị ise kachasị elu n'ụwa niile nke afọ 2006. <ref>{{Cite web|date=21 March 2007|title=brandchannel.com &#124; branding news|url=http://www.brandchannel.com/start1.asp?fa_id=352|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070321033410/http://www.brandchannel.com/start1.asp?fa_id=352|archivedate=21 March 2007}}</ref> Jimmy Wales gosipụtara na Wikimania 2006 na Wikipedia enwetala ọnụ ọgụ isiokwu edemede juru afọ ma kpọọ oku ka a kwusie ike maka ịdị mma nke edemede ndị ahụ, ikekwe nke o gosipụtara n'ụzọ kachasị mma n'oku ọ kpọrọ maka isiokwu otu narị puku dị mma ([[:en:Wikipedia:100,000_feature-quality_articles|100,000 feature-quality articles]]). E mepụtara ikike ọhụrụ, "nlekọta", na-enye ohere ka e nwee nsụgharị kpọmkwem ụfọdụ nke ibe ndị echekwara ndị nwere ọdịnaya a na-anabataghị dị ka ndị a na-apụghị ịhụ anya. Ọkara nchebe megide mmebi siteina ndị na-amaghị aha yh, nke e webatara na 2005, gosipụtara niu ewu karịa ka a tụrụ anya ya, ebe ihe karịrị 1otuppuku eeji nka c hebe rey'oge ọ bụla na 2006. ==== 2007 ==== Wikipedia gara n'ihu na-eto ngwa ngwa na 2007, na-enwe ihe karịrị nde mmadụ ise debanyere aha ha ka ọ na-erule 13 Ọgọst. Mbipụta n'asụsnarị abụọ na iri ise nke Wikipedia nwere ngụkọta nke nde isiokwu asaa na ọkara (7.5 million), nke ruru ijeri okwu otu na ụma asaa na anọ (1.74 biilion), ka ọ na-erule 13 Ọgọst. Wikipedia Bekee nwetara isiokwu ndị a na-edebata na ya n'ogo kwụ chịm na isiokwu otu puku na narị asaa (1,700) kwa ụbọchị, nke mere na aha ngalaba wikipedia.org ghọrọ nke iri kachasị arụ ọrụ n'ụwa. Wikipedia gara n'ihu na-enweta ngosi ya na [[:en:Category:Wikipedia_publicity|ndị nta akụkọ]] - [[:en:Essjay_controversy|esemokwu Essjay]] malitere mgbe a chọpụtara na onye otu Wikipedia a ma ama ghara ụgha banyere asambodo ya. [[:en:Citizendium|Citizendium]], encyclopedia na-amasa Wikipedia aka n'ịntanetị, malitere n'ihu ọha. Omume ọhụrụ mepụtara na Wikipedia, nke na encyclopedia ahụ tinyewara anya na ndị e bidoro mawa site n'ịbụ ndị so na akụkọ wuru ewu a kọrọ site n'ịgbakwunye njikọ nduga site na aha ha gaa na ya bụ akụkọ a kọrọ, kama ịmepụtara ha akụkọ ndụ dị iche. Na 9 Septemba 2007, Wikipedia Bekee nwetara edemede nke mezuru ya nde abụọ ya, ''El Hormiguero'' . <ref name="WFpressrelease">{{Cite web|url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Wikipedia_Reaches_2_Million_Articles|title=English Wikipedia Reaches 2 Million Articles|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170708005830/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Wikipedia_Reaches_2_Million_Articles|archivedate=8 July 2017|work=[[Wikimedia Foundation]]|date=9 September 2007|accessdate=3 June 2012}}</ref> E nwere ụfọdụ esemokwu na ngwụcha afọ 2007 mgbe [[:en:Volapük_Wikipedia|Volapük Wikipedia]] si na edemede isiokwu dị narị asaa na iri itoolu na asaa (797) gaa n'ihe karịrị otu narị puku na iri na abụọ (112,000) isiokwu, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke iri na ise kachasị ukwuu, n'ihi ụmụ irighiri edemede a na-akpọ stub ndị na-ede n'onwe ha, nke ọ bụ otu onye ọ na-anụ ọkụ n'obi maka asụsụ [[:en:Volapük|Volapük]]. mere ya.<ref>{{Cite journal|date=1 December 2007|title=Ciekawe wydarzenia w Internecie|url=http://www.pcworld.pl/artykuly/56502/MySpace.kontra.Facebook.html#t_34252|journal=PC World (Polish)|language=pl|accessdate=26 April 2013}}</ref><ref>{{Cite web|author=Yves Nevelsteen|date=15 September 2007|title=Volapuko jam superas Esperanton en Vikipedio|url=http://www.liberafolio.org/2007/volapukapedio|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130329091247/http://www.liberafolio.org/2007/volapukapedio|archivedate=29 March 2013|accessdate=26 April 2013|work=Libera Folio|language=eo}}</ref> Dị ka ''[[:en:MIT_Technology_Review|MIT Technology Review]]'' si kwuo, ọnụ ọgụgụ ndị editọ na-arụsi ọrụ ike na Wikipedia asụsụ Bekee ruru n'ókè dị elu n'afọ 2007 na ihe karịrị puku mmadụ ise na otu (51,000), ma kemgbe ahụ na-ebelata.<ref name="MIT">{{Cite journal|author=Simonite|first=Tom|date=22 October 2013|title=The Decline of Wikipedia|url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/|journal=[[MIT Technology Review]]|accessdate=6 December 2020}}</ref> N'ọnwa Eprel afọ 2007, e bipụtara mbipụta nke Wikipedia Version 0.5 . ==== 2008 ==== Ọrụ Wiki dị iche iche n'ọtụtụ ebe nọgidere na-agbasawanye ma na-emeziwanye ọdịnaya isiokwu n'ime ha. N'ọnwa Eprel afọ 2008, e mepụtara akụkọ Wikipedia nke mezuru ya nde iri, ma na-erula na ngwụcha afọ ahụ, Wikipedia Bekee nwezuru ma gafee nde isiokwu abụọ na ọkara. ==== 2009 ==== Na 25 Jun 2009 n'elekere 22:15 UTC, mgbe [[:en:Death_of_Michael_Jackson|ọnwụ Michael Jackson]] gasịrị, ebe nrụọrụ weebụ ahụ dara nwa oge. [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] kọrọ na ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ otu nde ndị ọbịa bịara na akụkọ ndụ Jackson n'ime otu awa, ma eleghị anya na nke ahụ bụ ọnụ ọgụ ndị ọbịa kachasị ukwuu n'ime oge otu awa na isiokwu ọ bụla na akụkọ ihe mere eme Wikipedia. Ka ọ na-erule ngwụcha Ọgọstụ 2009, ọnụ ọgụgụ isiokwu dị na mbipụta Wikipedia niile agafeela nde iri na anọ.<ref name="wikistats">{{Cite web|url=https://stats.wikimedia.org/EN/TablesArticlesTotal.htm|title=Wikipedia Statistics, Article count (official)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140305100104/https://stats.wikimedia.org/EN/TablesArticlesTotal.htm|archivedate=5 March 2014|work=Wikimedia.org}}</ref> E kere isiokwu nke mezuru ya nde atọ na Wikipedia Bekee, Beate Eriksen, na 17 Ọgọst 2009 na 04:05 UTC. Na 27 Disemba 2009, [[:en:German_Wikipedia|German Wikipedia]] gafere otu nde isiokwu, na-aghọ mbipụta nke abụọ ma e wepụ Wikipedia asụsụ bekee mere ya. Akụkọ [[:en:Time_(magazine)|''TIME'']]<nowiki/>depụtara Wikipedia n'etiti ebe nrụọrụ weebụ kachasị mma nke afọ 2009. Ihe dị na Wikipedia nwetara ikikere n'okpuru ikikere Creative Commons Attribution-ShareAlike na 2009. <ref>{{Cite web|date=30 October 2020|title=Licensing update/Timeline – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline|accessdate=29 August 2022|work=meta.wikimedia.org|language=en|archivedate=17 August 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline}}</ref> === Afọ iri nke abụọ: 2010-2019 === ==== 2010 ==== Na 13 Mee, saịtị ahụ wepụtara ihu peeji ọhụrụ. Ihe ọhụrụ ndị e wepụtaragụnyere akara ngosi emelitere, ngwaọrụ igodo ọhụrụ, na ihe nchịkwa njikọ.<ref name="New features">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:UsabilityInitiativePrefSwitch|title=New features|publisher=[[Wikipedia]]|accessdate=6 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100822062045/http://en.wikipedia.org/wiki/Special%3AUsabilityInitiativePrefSwitch|archivedate=22 August 2010}}</ref> Otú ọ dị, interface ochie ahụ nọgidere na-adị maka ndị chọrọ iji ya arụ ọrụ. N'abalị iri na abụọ n'ọnwa Disemba, Wikipedia Bekee gafere isiokwu nde atọ na ọkara, ebe e mepụtara isiokwu nke mezuru ya otu nde na Wikipedia French na 21 Septemba. E mere ndezi mezuru ya otu ijeri na Wikimedia na 16 Eprel. Na mbido afọ 2010, e bipụtara mbipụta nhọrọ isiokwu Wikipedia agba nke 0.7. ==== 2011 ==== [[Faịlụ:Armwikicake.png|thumb|Otu n'ime [[c:Wikipedia 10 Photo gallery#Wikipedia_10_Cakes|ọtụtụ achịcha]] e mere iji mee emume ncheta afọ iri nke Wikipedia na 2011 <ref>{{Cite web|title=Wikipedia 10|url=https://ten.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131231212611/http://ten.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archivedate=31 December 2013|accessdate=26 February 2014|publisher=Ten.wikipedia.org}}</ref>]] Wikipedia na ndị ọrụ ya mere ọtụtụ ememe [[:en:Wikipedia:10_years_of_Wikipedia|ncheta ịgba afọ iri]] nke saịtị ahụ n'ụwa niile na Jenụwarị 15. Ebe nrụọrụ ahụ malitere mgbalị ịgbasawanye uto ya na India, na-enwe nzukọ India mbụ ya na Mumbai na Nọvemba 2011.<ref>{{Cite news|date=19 November 2011|title=Wikipedia hosts India conference amid expansion push|language=en-GB|work=BBC News|first=Rajini|author=Vaidyanathan|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-15803308|accessdate=16 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=12 January 2011|title=Wikipedia, 10 years old, targets India|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/idUSN1116765620110112|accessdate=13 January 2011}}</ref> [[Wikipedia nke ndị bekee|Wikipedia Bekee]] gafere inwezu isiokwu dị nde atọ na ụma isii na 2 Eprel, wee ruo nde isiokwu atọ na ụma asatọ na 18 Nọvemba. Na 7 Nọvemba 2011, [[:en:German_Wikipedia|German Wikipedia]] gafere ndezi peeji dị nde otu narị, na-aghọ mbipụta asụsụ nke abụọ mere ya ma e wepụ mbipụta nke asụsụ Bekee, nke ruru nde ndezi narị ise ya na 24 Nọvemba 2011. [[:en:Dutch_Wikipedia|Dutch Wikipedia]] gafere otu nde isiokwu na 17 Disemba 2011, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke anọ mere ya. Na 3 Machị 2011, e bipụtara mbipụta nhọrọ isiokwu Wikipedia nke agba 0.8. Israel Post wepụtara stampụ"Wikimania 2011 - Haifa, Israel" bụ nke na 2 Ọgọst 2011. Nke a bụ stampụ mbụ ya kemgbe ụwa a raara nye ọrụ metụtara Wikimedia. N'agbata 4 na 6 Ọktoba 2011, Wikipedia Italian kpachapụrụ anya bụrụ nke a na-apụghị iru iji mee mkpesa megide iwu DDL intercettazioni nke [[:en:Italian_Parliament|Nzukọ Ndị Omeiwu Itali]], nke, ma ọ bụrụ na a kwadoo ya, ga-enye onye ọ bụla ohere ịmanye ebe nrụọrụ weebụ ọbụla iwepu ozi a na-ele anya dị ka ihe na-abụghị eziokwu ma ọ bụ dịka mkparị, na-enweghị mkpa ọ ga-adị inye ihe akaebe.<ref name="PCmagDDL">{{Cite web|title=Italian Wikipedia Hidden To Protest WireTap Law|url=https://www.pcmag.com/archive/italian-wikipedia-hidden-to-protest-wiretap-law-288689|accessdate=16 March 2023|work=PC Magazine|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://www.pcmag.com/archive/italian-wikipedia-hidden-to-protest-wiretap-law-288689}}</ref> Ọzọkwa n'ọnwa Ọktoba afọ 2011, Wikimedia kwupụtara mwepụta nke Wikipedia Zero, atụmatụ iji mee ka ị na-enweta Wikipedia dị n'efu n'ekwentị na akụrụngwa mkpanaaka ndị ọzọ na mba ndị na-emepe emepe site na mmekorita ya na ndị ọrụ mkpanaka.<ref>{{Cite news|author=Kapoor|first=Amit|date=26 October 2011|title=Wikipedia seeks global operator partners to enable free access|work=Wikimedia blog|url=http://blog.wikimedia.org/2011/10/26/wikipedia-seeks-global-operator-partners-to-enable-free-access/}}</ref><ref>{{Cite web|title=Wikipedia Zero|url=http://www.mediawiki.org/wiki/Wikipedia_Zero|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529101704/http://www.mediawiki.org/wiki/Wikipedia_Zero|archivedate=29 May 2012|accessdate=27 May 2012|publisher=MediaWiki}}</ref> ==== 2012 ==== [[Faịlụ:Wikimedia_Foundation_Wikipedia_Blackout_SOPA_January_18,_2012.theora.ogv|thumbtime=13|thumb|200x200px|Ndị ọrụ [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] n'oge SOPA blackout mere]] Na 16 Jenụwarị, onye so guzobe Wikipedia bụ [[Jimmy Wales]] kwupụtara na Wikipedia Bekee ga-emechi ruo awa iri abụọ na anọ na 18 Jenụwarị dị ka akụkụ nke ngagharị iwe iji mee ka ọha na eze mara Iwu [[:en:Stop_Online_Piracy_Act|Iwu Kwụsị Izu Ohi n'ịntanetị]] yana [[:en:PROTECT_IP_Act|Iwu PROTECT IP]], iwu abụọ na-emegide ndị [[Copyright infringement|ohi n'ịntanetị]]<nowiki/>a ka nọ n'arụmụka ya na [[:en:United_States_Congress|United States Congress]]. N'ịkpọ mgbanyụ ọkụ ahụ " mkpebi obodo", Wales na ndị ọzọ na-emegide iwu ahụ kwenyere na ha ga-etinye nnwere onwe ikwu okwu na ihe ọhụrụ n'ịntanetị n'ihe ize ndụ.<ref>{{Cite news|author=Ortenzi|first=T. J.|date=17 January 2012|title=Wikipedia blackout coming Wednesday, says co-founder Jimmy Wales|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/blogpost/post/wikipedia-blackout-coming-jan-18-says-co-founder-jimmy-wales/2012/01/16/gIQAh2Ke3P_blog.html|accessdate=16 March 2023|work=The Washington Post|language=en-US}}</ref> E mekwara mgbanyụ ọkụ yiri nke ahụ na 10 Julaị site na Wikipedia nke Russia, iji mee mkpesa megide iwu nchịkwa ịntanetị nke Russia. <ref>{{Cite web|date=10 July 2012|title=Russian Wikipedia shuts in protest|url=https://www.express.co.uk/news/world/332016/Russian-Wikipedia-shuts-in-protest|publisher=UKPA via Google}}</ref> Na ngwụcha Machị 2012, [[m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]] kwupụtara Wikidata, ikpo okwu zuru ụwa ọnụ maka ịkekọrịta data n'etiti mbipụta asụsụ Wikipedia niile. <ref>{{Cite web|title=Wikidata announcement on Facebook|url=https://www.facebook.com/wikipedia/posts/158388724283345|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160101031943/https://www.facebook.com/wikipedia/posts/158388724283345|archivedate=1 January 2016|accessdate=28 October 2015|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref><ref>{{Cite news|author=Chalabi|first=Mona|date=April 26, 2013|title=Welcome to Wikidata! Now what?|url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2013/apr/26/wikidata-launch|accessdate=October 2, 2021}}</ref> Ufọdụ n'ime ego e ji rụọ ọrụ iwepụta Wikidata ahụ furu otu nde dọla na ụma asaa (US $1.7) sitere na Google, [[:en:Gordon_and_Betty_Moore_Foundation|Gordon and Betty Moore Foundation]], na Allen Institute for Artificial Intelligence.<ref>{{Cite web|author=Terdiman|first=Daniel|title=Wikidata to provide structured data for all Wikipedia versions|url=https://www.cnet.com/culture/wikidata-to-provide-structured-data-for-all-wikipedia-versions/|accessdate=16 March 2023|publisher=CNET|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055527/https://www.cnet.com/culture/wikidata-to-provide-structured-data-for-all-wikipedia-versions/}}</ref> Wikimedia Deutschland hụrụ maka akụkụ mbụ nke Wikidata, ma na mbụ ha mere atụmatụ ime ka ndị editọ nweenwuo ike ịrụ ọrụ na ikpo okwu site na Disemba 2012. Akụkụ mbụ nke Wikidata malitere ịrụ ọrụ n'ụzọ zuru ezu na Machị 2013. <ref>{{Cite news|author=Perez|first=Sarah|date=30 March 2012|title=Wikipedia's Next Big Thing: Wikidata, A Machine-Readable, User-Editable Database Funded By Google, Paul Allen And Others|work=TechCrunch|url=https://techcrunch.com/2012/03/30/wikipedias-next-big-thing-wikidata-a-machine-readable-user-editable-database-funded-by-google-paul-allen-and-others/}}</ref><ref name="WikidataLiveNow">{{Cite web|author=Pintscher, Lydia|date=13 February 2013|title=Wikidata live on the English Wikipedia|url=http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130219054033/http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archivedate=19 February 2013|accessdate=15 February 2013|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref> [[Faịlụ:Justin_Anthony_Knapp_(cropped).jpg|áká_ịkẹngạ|thumb|231x231px|Justin Knapp]] N'ọnwa Eprel afọ 2012, Justin Knapp ghọrọ onye ndezi mbụ naanị ya nyere aka mee ndezi karịrị otu nde na Wikipedia. <ref>{{Cite web|title=First man to make 1 million Wikipedia edits|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/9215151/First-man-to-make-1-million-Wikipedia-edits.html|first=James|author=Titcomb|accessdate=16 March 2023|work=The Daily Telegraph|date=20 April 2012|archivedate=19 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151119233646/http://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/9215151/First-man-to-make-1-million-Wikipedia-edits.html}}</ref><ref>{{Cite web|author=Skelton|first=Alissa|date=24 April 2012|title=Wikipedia Volunteer Editor Reaches 1 Million Edits|url=https://mashable.com/archive/wikipedia-volunteer-editor|accessdate=16 March 2023|work=Mashable|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://mashable.com/archive/wikipedia-volunteer-editor}}</ref> Jimmy Wales kelere Knapp maka ọrụ ya ma nye ya ihe nrite Special Barnstar nke saịtị ahụ yana onyinye ''Golden Wiki'' maka ihe ọ rụzuru.<ref>{{Cite web|title=Hardest working man on the internet passes one million Wikipedia edits|url=https://www.engadget.com/2012/04/20/one-million-wikipedia-edits/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120820003926/http://www.engadget.com/2012/04/20/one-million-wikipedia-edits|archivedate=20 August 2012|accessdate=3 September 2012|work=Engadget|date=20 April 2012}}</ref> Wales kwupụtakwara na 20 Eprel ga-abụ "Ụbọchị Ncheta Justin Knapp". <ref name="declared">{{Cite news|author=Skelton|first=Alissa|date=23 April 2012|title=Wikipedia Volunteer Editor Reaches 1 Million Edits|work=Mashable|url=http://mashable.com/2012/04/23/wikipedia-volunteer-editor/|accessdate=24 October 2012}}</ref> N'abalị iri na atọ n'ọnwa Julaị n'afọ 2012, Wikipedia Bekee nwetara edemede nde anọ ya, Izbat al-Burj . <ref name="4Million2012">{{Cite web|date=13 July 2012|title=English language Wikipedia hits 4 million articles!|url=http://blog.wikimedia.org.uk/2012/07/english-language-wikipedia-hits-4-million-articles/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121222030833/http://blog.wikimedia.org.uk/2012/07/english-language-wikipedia-hits-4-million-articles/|archivedate=22 December 2012|accessdate=13 July 2012|work=Wikimedia UK Blog|publisher=[[Wikimedia UK]]}}</ref> N'ọnwa Ọktoba n'afọ 2012, onye na-akọ akụkọ ihe mere eme na onye nchịkọta akụkọ Wikipedia Richard J. Jensen kwuru na Wikipedia Bekee "na-eru ọgwụgwụ", na-ekwu na ọnụ ọgụgụ ndị editọ na-arụ ọrụ mgbe niile adaala nke ukwuu kemgbe afọ 2007, n'agbanyeghị uto ngwa ngwa nke Wikipedia na ọnụ ọgụgụ isiokwu na ndị na-agụ ya.<ref>{{Cite web|author=Rosen|first=Rebecca J.|date=25 October 2012|title=Surmounting the Insurmountable: Wikipedia Is Nearing Completion, in a Sense|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/10/surmounting-the-insurmountable-wikipedia-is-nearing-completion-in-a-sense/264111/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121028064456/http://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/10/surmounting-the-insurmountable-wikipedia-is-nearing-completion-in-a-sense/264111/|archivedate=28 October 2012|accessdate=27 October 2012|work=The Atlantic}}</ref> Dị ka Alexa Internet si kwuo, Wikipedia bụ ebe nrụọrụ weebụ nke isii kachasị ewu ewu n'ụwa ka ọ na-erule Nọvemba 2012. <ref name="AlexaSiteInfoNov12">{{Cite web|title=Amazon Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|accessdate=16 March 2023|work=alexa.com|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> Dow Jones họọrọ Wikipedia nke ise n'ụwa niile ka ọ na-erula Disemba 2012. <ref>{{Cite web|title=The Fifth-Biggest Site in the World Operated on a Budget of $27M Last Year|url=http://allthingsd.com/20121220/the-fifth-biggest-site-in-the-world-operated-on-a-budget-of-27m-last-year|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131206225138/http://allthingsd.com/20121220/the-fifth-biggest-site-in-the-world-operated-on-a-budget-of-27m-last-year/|archivedate=6 December 2013|accessdate=3 December 2013}}</ref> ==== 2013 ==== Na 22 Jenụwarị 2013, Wikipedia Italian ghọrọ mbipụta asụsụ nke ise nke Wikipedia nwere karịaotu nde isiokwu, ebe Wikipedia nke Russia na [[:en:Spanish_Wikipedia|Spanish]]<nowiki/>nwetara isiokwu nke nde ha na 11 na 16 Mee n'otu n'otu. Na 15 Julaị Wikipedia Swedish yana na 24 Septemba [[:en:Polish_Wikipedia|Wikipedia Polish]] nwetara edemede nke otu nde ha, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke asatọ na nke itoolu iji mee ya. N'abalị iri abụọ na asaa n'ọnwa Jenụwarị, [[:en:Committee_for_Small_Body_Nomenclature#Minor_planets|Kọmitii maka Ịgụ obere ahụ aha]] gbanwere aha [[:en:Main_belt_asteroid|main belt asteroid]] [[:en:274301_Wikipedia|274301]] n'ụzọ iwu kwadoro ịbụzi "Wikipedia".<ref name="TND-20130205">{{Cite web|author=Workman|first=Robert|date=5 February 2013|title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia'|url=http://www.technewsdaily.com/16749-asteroid-named-wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130206105134/http://www.technewsdaily.com/16749-asteroid-named-wikipedia.html|archivedate=6 February 2013|accessdate=7 February 2013|publisher=[[TechMediaNetwork, Inc.|TechNewsDaily]]}}</ref> Akụkụ mbụ nke nchekwa data Wikidata, na-enye njikọ otu asụsụ na ibe ya na data ndị ọzọ na-akpaghị ya aka, gh nke dị ọrọ maka mbipụta asụsụ niile na Machị 2013.<ref name="WikidataLiveNow" /> N'ọnwa Eprel afọ 2013, e boro ndị Ọrụ nzuzo nke France ebubo ịnwa inyocha Wikipedia site n'iyi onye ọrụ afọ ofufo Wikipedia egwu ịnwụchi ya ọgwụla ma ehichapụrụ "ihe ọmụma nzuzo" banyere ụlọ ọrụ redio ndị aghana saịtị ahụ.<ref>{{Cite news|author=Willsher|first=Kim|date=7 April 2013|title=French secret service accused of censorship over Wikipedia page|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2013/apr/07/french-secret-service-wikipedia-page|accessdate=9 April 2013}}</ref> [[Faịlụ:Wikimania_2013_-_VisualEditor_-_The_present_and_future_of_editing_our_wikis.webm|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Nkuzi ihe banyere Wikipedia VisualEditor]] N'ọnwa Julaị, a malitere usoro nhazi VisualEditor, na-eme ka ọ bụrụ nzọụkwụ mbụ na mgbalị e mere iji kwe ka a na-edezi isiokwu na interface yiri kama iji [[Wiki|akara wiki]].<ref name="VisualEd2013">{{Cite news|author=Arthur|first=Charles|date=2 July 2013|title=Boot up: wireless contact lens, Wikipedia's visual editing, Samsung's share slide and more|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2013/jul/02/rabbit-contact-lens|accessdate=2 July 2013}}</ref> E weputaraa onngwahrọ maka ime ndezi nke e mere kpọmkwem maka ekwentị na ngwaọrụ mkpanaka ndị ọzọ.<ref name="MobileWiki2013">{{Cite web|author=Gonera|first=Juliusz|date=25 July 2013|title=Edit Wikipedia on the go|url=https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/|accessdate=16 March 2023|work=Diff|language=en-US|archivedate=25 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230325104612/https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/}}</ref> ==== 2014 ==== [[Faịlụ:Wikipedia_Edit_2014.webm|áká_èkpè|thumb|200x200px|Nnyocha vidiyo nke ọdịnaya Wikipedia n'afọ 2014, na-agba ndị na-ekiri ya ume idezi Wikipedia]] N'ọnwa Febụwarị afọ 2014, ndị na-enye aka na Wikipedia nke Germany malitere ọrụ iji bipụta mbipụta nke Wikipedia Bekee, nke nwere mpịakọta otu puku na ihe karịrịotu nde na narị puku peeji.<ref name="EconWikiPeaks">{{Cite news|date=1 March 2014|title=The future of Wikipedia: WikiPeaks?|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks|accessdate=2 April 2014}}</ref> Ọrụ ahụ chọrọ nkwado ego site na Indiegogo, ọ ma buru n'uche ịsọpụrụ ntinye nke ndị editọ Wikipedia mere.<ref>{{Cite web|date=20 February 2014|title=Wikipedia 1,000-volume print edition planned|url=https://www.theguardian.com/books/2014/feb/20/wikipedia-1000-volume-print-edition-crowdfunding|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140311014332/http://www.theguardian.com/books/2014/feb/20/wikipedia-1000-volume-print-edition-crowdfunding|archivedate=11 March 2014|accessdate=12 April 2014|work=The Guardian}}</ref> N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Ọktoba n'afọ 2014, a kpughere ihe ncheta a kpụrụ akpụ mbụ nke Wikipedia n'obodo Slubice dị na Poland.<ref>{{Cite web|author=Day, Matthew|date=10 October 2014|title=Polish town to build statue honouring Wikipedia|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/poland/11153603/Polish-town-to-build-statue-honouring-Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141011191441/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/poland/11153603/Polish-town-to-build-statue-honouring-Wikipedia.html|archivedate=11 October 2014|accessdate=11 October 2014|work=The Daily Telegraph}}</ref> Na 8 Jun, 15 Jun, na 16 Julaị 2014, [[:en:Waray_Wikipedia|Waray Wikipedia]], Wikipedia Vietnamese yana [[:en:Cebuano_Wikipedia|Cebuano Wikipedia]] nke ọ bụla gafere akara otu nde isiokwu. Ha bụ Wikipedias nke iri, nke iri na otu na nke iri na abụọ iji ruzuo ihe dị ịrịba ama ahụ. N'agbanyeghị na ha nwere ndị ọrụ ole na ole na-arụsi ọrụ ike, Wikipedias nke Wai na Cebuano nwere ọnụ ọgụgụ dị elu nke isiokwu ndị e dere na-akpaghị aka nke bots mepụtara. ==== 2015 ==== [[Faịlụ:Wikipedia_5_million_articles_milestone_video_November_2015.ogv|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Vidio na-egosi ihe ịrịba ama nke Wikipedia inwe [[:en:Wikipedia:Five_million_articles|isiokwu nde ise]] na 1 Nọvemba 2015]] N'etiti afọ 2015, Wikipedia bụ ebe nrụọrụ weebụ nke asaa kachasị ewu ewu n'ụwa niile dịka Alexa Internetsi kwuo, <ref name="AlexaSiteInfoOct26">{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171009035134/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=9 October 2017|accessdate=9 October 2017|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> gbadaa n'otu ọnọdụ site n'ọnọdụ ọ nọbu na Nọvemba 2012. Na mbido afọ 2015, Wikipedia ihe ọmụma izugbe nọgidere bụrụ encyclopedia kachasị n'ịntanetị, nke nwere ngụkọta nke ihe karịrị nde isiokwu iri atọ na isii n'asụsụ niile.<ref name="Grand20">{{Cite web|title=List of Wikipedias – Grand Total (retrieved 2014)|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#Grand_Total|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141219233704/http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#Grand_Total|archivedate=19 December 2014|accessdate=20 December 2014|publisher=Wikimedia.org}}</ref> Na nkezi, Wikipedia na-enweta ngụkọta dị ijeri iri zuru ụwa ọnụ nke [[:en:Page_view|ndị na-abịa na saịtị ahụ]] site na ihe dị ka nde mmadụ narị anọ na iri itoolu na ise na-eleta pụrụ iche kwa ọnwa, gụnyere nde mmadụ iri asatọ na ise si United States naanị, ebe ọ bụ saịtị nke isii kachasị ewu ewu.<ref name="EconWikiPeaks">{{Cite news|date=1 March 2014|title=The future of Wikipedia: WikiPeaks?|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks|accessdate=2 April 2014}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks "The future of Wikipedia: WikiPeaks?"]. </cite></ref><ref>{{Cite web|date=20 April 2011|title=Wikimedia Statistics|url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm|archivedate=20 October 2011|accessdate=14 October 2011}}</ref><ref name="comScore2012">{{Cite web|date=24 February 2015|title=comScore Ranks the Top 50 U.S. Digital Media Properties for January 2015|url=http://www.comscore.com/Insights/Market-Rankings/comScore-Ranks-the-Top-50-US-Digital-Media-Properties-for-January-2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150317071240/http://www.comscore.com/Insights/Market-Rankings/comScore-Ranks-the-Top-50-US-Digital-Media-Properties-for-January-2015|archivedate=17 March 2015|accessdate=17 March 2015|publisher=comScore}}</ref><ref name="AlexaSiteInfoOct26" /> [[Faịlụ:Print_Wikipedia_(no_subtitles).webm|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Onye na-ese ihe Michael Mandiberg dịka ọ na-ekwu maka Print Wikipedia.]] Print Wikipedia bụ ọrụ nka nke Michael Mandiberg mepụtara ikike ibipụta mpịakọta puku asaa, narị anọ na iri asaa na atọ (7473) nke Wikipedia dị ka ọ dị na 7 Eprel 2015. Mpịakọta ọ bụla nwere peeji narị asaa mana ọ bụ naanị otu narị na iri ka onye na-ese ya bụ ihe bipụtara.<ref name="NYT">{{Cite news|author=Schuessler|first=Jennifer|date=16 June 2015|title=Moving Wikipedia From Computer to Many, Many Bookshelves|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2015/06/17/books/moving-wikipedia-from-computer-to-many-many-bookshelves.html|accessdate=24 December 2016}}</ref> N'ụbọchị mbụ n'ọnwa Nọvemba n'afọ 2015, Wikipedia Bekee ruru nde isiokwu ise site n'ịmepụta otu isiokwu na ''Persoonia terminalis'', bụ ụdị akụmakụ. N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Ọktoba, Wikipedia natara ''Onyinye Princess of Asturias maka imekọ ihe ọnụ na mba ụwa''.<ref>{{Cite news|date=2015-06-17|title=Wikipedia, Premio Princesa de Asturias de Cooperación|url=https://elpais.com/tecnologia/2015/06/17/actualidad/1434535111_709353.html|accessdate=2026-02-04|work=El País|language=es}}</ref><ref>{{Cite news|author=Poyo|first=Ana|date=2015-10-22|title=Los Premios Princesa de Asturias 2015 (al detalle)|url=https://www.vogue.es/moda/news/articulos/agenda-premios-princesa-asturias-2015-ceremonia-entrega-reyes-felipe-letizia-mejores-looks-leonor-de-borbon/23909|accessdate=2026-02-04|work=Vogue España|language=es-ES}}</ref> ==== 2016 ==== Na abalị iri na itoolu ọnwa Jenụwarị 2016, Wikipedia nke Japan gafere inweta otu nde isiokwu, na-aghọ Wikipedia nke iri na atọ ya ruru ihe dị ịrịba ama ahụ. Akụkọ ahụ nke mezuru ya otu nde bụ maka Wave 224, ụgbọ mmiri n'okpuru mmiri nke [[World War II|Agha Ụwa nke Abụọ]] nke Ndị ọlụagha na mmiri Imperial nke Japan. N'etiti afọ 2016, Wikipedia ghọkwara ebe nrụọrụ weebụ nke isii kachasị ewu ewu n'ụwa dịka [[:en:Alexa_Internet|Alexa Internet]] si kwuo, <ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160706214359/http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=6 July 2016|accessdate=7 July 2016|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> gbagoo n'otu ọnọdụ pụọ n'ọnọdụ ọ nwere n'afọ gara aga. ==== 2017 ==== N'etiti afọ 2017, edepụtara Wikipedia dị ka ebe nrụọrụ weebụ nke ise kachasị ewu ewu n'ụwa dịka [[:en:Alexa_Internet|Alexa Internet]] si kwuo, <ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170704011642/http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=4 July 2017|accessdate=4 July 2017|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> na-arịgo site n'otu ọnọdụ pụọ na ọnọdụ ọ nwere n'afọ gara aga. E mere ka Wikipedia Zero dị na Iraq na Afghanistan. N'abalị iri abụọ na itoolu n'ọnwa Eprel n'afọ 2017, ndị ọchịchị Turkey [[:en:Block_of_Wikipedia_in_Turkey|gbochiri ịnweta Wikipedia n'ịntanetị n'ofe mbipụta asụsụ niile dị na Turkey]]. Mgbochi a dịgidere ruo 15 Jenụwarị 2020, ebe ụlọ ikpe nke Turkey kpebiri na mgbochi ahụ mebiri ikike mmadụ. A na-egbochi Wikipedia nke Japan ezoro ezo na China kemgbe 28 Disemba 2017. <ref>{{Cite web|title=ja.wikipedia.org|url=https://en.greatfire.org/https/ja.wikipedia.org|work=[[GreatFire]]|accessdate=7 April 2018|archivedate=20 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180120065845/https://en.greatfire.org/https/ja.wikipedia.org}}</ref> ==== 2018 ==== N'abalị iri na atọ n'ọnwa Eprel afọ 2018, ọnụ ọgụgụ isiokwu ndị dị na Wikipedia nke China gafere otu nde, na-aghọ Wikipedia nke iri na anọ iji ruo ọkwa ahụ. A machibidola Wikipedia nke China na Mainland China kemgbe Mee 2015. <ref>{{Cite web|date=4 September 2015|title=Wikipedia founder defends decision to encrypt the site in China|url=https://www.theverge.com/2015/9/4/9260981/jimmy-wales-wikipedia-china|accessdate=17 April 2018|archivedate=12 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612141751/https://www.theverge.com/2015/9/4/9260981/jimmy-wales-wikipedia-china}}</ref> Ka e mesịrị n'afọ ahụ, na 26 Jun, Wikipedia Portuguese gafere otu nde isiokwu, na-aghọ Wikipedia nke iri na ise ruru ihe dị ịrịba ama ahụ. Isiokwu nke mezuru ya otu nde bụ ''[[:pt:Perdão de Richard Nixon|Perdão de Richard Nixon]]'' (''[[:pt:Perdão de Richard Nixon|Mgbaghara nke Richard Nixon]]''). N'afọ 2018, Wikipedia nọgidere na-ndepụta ya dị ka ebe nrụọrụ weebụ nke ise kachasị ewu ewu n'ụwa dịka Alexa Internet si kwuo.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|accessdate=28 October 2018|work=alexa.com|language=en|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> Otu mmepe a ma ama bụ iji [[:en:Artificial_Intelligence|Artificial Intelligence]] mepụta edemede na isiokwu ndị a na-eleghara anya.<ref>{{Cite news|title=AI spots 40,000 prominent scientists overlooked by Wikipedia|work=The Verge|url=https://www.theverge.com/2018/8/8/17663544/ai-scientists-wikipedia-primer|accessdate=28 October 2018}}</ref> ==== 2019 ==== N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Eprel afọ 2019, ndị ọchịchị China gbasara mmachibido nke Wikipedia gaa na nsụgharị niile. <ref name="cn2019apr">{{Cite news|author=Gandolfo|first=Ryan|title=Wikipedia Currently Down in China|work=That's Beijing|url=http://www.thatsmags.com/beijing/post/27660/wikipedia-currently-down-in-china|accessdate=24 April 2019}}</ref><ref name="ooni">{{Cite web|author=Sukhbir Singh|date=4 May 2019|title=China is now blocking all language editions of Wikipedia|url=https://ooni.io/post/2019-china-wikipedia-blocking/|accessdate=7 May 2019|publisher=Open Observatory of Network Interference|quote=The following chart, based on OONI data, illustrates that multiple language editions of Wikipedia have been blocked in China as of April 2019.{...}OONI measurements show that many of these Wikipedia domains were previously accessible, but all measurements collected from 25 April 2019 onwards present the same DNS anomalies for all Wikipedia sub-domains.{...}Based on these tests, we were able to conclude that China Telecom does in fact block all language editions of Wikipedia by means of both DNS injection and SNI filtering.}}</ref> Oge nke mgbochi ahụ dakọtara ya na mmemme ncheta afọ iri atọ nke [[:en:1989_Tiananmen_Square_protests_and_massacre|ngagharị iwe na ogbugbu Tiananmen Square nke afọ 1989]] na ncheta nke ịgba afọ otu narị nke [[:en:May_Fourth_Movement|May Fourth Movemen]], nke mere ka [[:en:Internet_censorship_in_China|nnyocha ịntanetị na China]] sie ike karịa.<ref name="515news18">{{Cite news|date=15 May 2019|title=Ahead of Tiananmen Anniversary, Chinese Government Blocks Wikipedia|publisher=News18|url=https://www.news18.com/news/world/ahead-of-tiananmen-anniversary-chinese-government-blocks-wikipedia-2142621.html|accessdate=2 June 2019}}</ref> N'ọnwa Ọgọstụ 2019, dị ka Alexa.com si kwuo, Wikipedia si na ọnọdụ nke ise dalaa na ebe nrụọrụ weebụ nke asaa n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> N'otu afọ ahụ, e zigara otu Wikipedia n'ọnwa, dị ka akụkụ nke Arch Lunar Library. N'ihi ọdịda mere, rọket ahụ dara n'elu ọnwa, mana, n'ihi iji diski nickel pụrụ iche, nke na-eguzogide onwe ya, a kwenyere na ọ lanarịrị ọdịda ahụ.<ref>{{Cite web|author=Taylor|first=Chris|date=2019-04-17|title=There may be a copy of Wikipedia somewhere on the moon. Here's how to help find it.|url=https://mashable.com/article/moon-library-beresheet-crash-wikipedia|accessdate=2026-03-30|work=Mashable|language=en}}</ref>  ===Afọ Iri Nke Atọ (2020 ruo Ugbu a)=== ====2020==== N'abalị iri abụọ na atọ ọnwa Jenụwarị 2020, agbakwunyere isiokwu mezuru ya nde isii, bụ akụkọ ndụ [[Maria Elise Turner Lauder]], na Wikipedia Bekee. N'agbanyeghị uto a n'isiokwu ndị dị na ya, ntinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ nke Wikipedia, dịka Alexa tụrụ, nọgidere na-ebelata. Ka ọ na-erule n'ọnwa Febụwarị 2020, Wikipedia dara ruo ịbụ ebe nrụọrụ weebụ nke iri na otu n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com2">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> A na-eche na akụkọ Wikipedia banyere [[:en:COVID-19_pandemic|nsogbu ọrịa COVID-19]] na ndezi nkwado ndị metụtara ya, mkparịta ụka gasị, na ọbụna nhichapụ ndị e mere bụ ihe bara uru maka ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme n'ọdịnihu ga-achọ ịghọta oge ahụ n'ụzọ zuru ezu.<ref>{{Cite web|author=Harrison|first=Stephen|date=27 May 2020|title=Future Historians Will Need Access to Coronavirus Misinformation|url=https://slate.com/technology/2020/05/wikipedia-coronavirus-information-future-historians.html|work=Slate|accessdate=9 June 2020|archivedate=27 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200527165139/https://slate.com/technology/2020/05/wikipedia-coronavirus-information-future-historians.html}}</ref> [[World Health Organization|Òtù Ahụ Ike Ụwa]] jikọrọ aka ha na Wikipedia dị ka isi ihe maka mgbasa ozi metụtara COVID-19 iji nyere aka lụso mgbasa ozi na-ezighi ezi ọgụ.<ref>{{Cite news|author=Matt|first=Chase|date=9 January 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|accessdate=9 January 2021}}</ref><ref>{{Cite web|author=McNeil|first=Donald G.|date=22 October 2020|title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation|url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201227064918/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html|archivedate=27 December 2020|accessdate=25 October 2020|work=[[The New York Times]]}}</ref> '''2021''' Na Jenụwarị 2021, e kwuru n'ụlọ ọrụ mgbasa ozi dị iche iche na a na-eme ncheta [[Wikipedia:20th anniversary|Afọ iri abụọ nke Wikipedia]]. <ref name="Kelly">{{Cite news|author=Kelly|first=Heather|date=15 January 2021|title=Technology: On its 20th birthday, Wikipedia might be the safest place online|work=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/01/15/wikipedia-20-year-anniversary/|quote=The world's largest online encyclopedia has learned lessons from fighting misinformation for two decades|accessdate=16 January 2021}}</ref> <ref name="Kent">{{Cite web|author=Kent|first=German|date=15 January 2021|title=In a post-truth world, we need Wikipedia more than ever|url=https://www.cnet.com/news/in-a-post-truth-world-we-need-wikipedia-more-than-ever/|publisher=[[CNET]]|quote=Commentary: Wikipedia celebrated its 20th anniversary today. The free encyclopedia may not be exciting, but its neutral, volunteer-driven content is incredibly valuable.|accessdate=16 January 2021|archivedate=21 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220221144855/https://www.cnet.com/news/in-a-post-truth-world-we-need-wikipedia-more-than-ever/}}</ref> <ref>{{Cite web|title=World in Progress: 20 years of Wikipedia|url=https://www.dw.com/en/world-in-progress-20-years-of-wikipedia/av-56212410|publisher=[[Deutsche Welle]]|format=Audio|quote=The year marks the 20th anniversary of Wikipedia. Every month, more than 1.7 billion people visit the open-source website in search of information about, well, just about anything! We speak with Dr. Bernie Hogan from the [[Oxford Internet Institute]] about Wikipedia's successes, where it fits into the discrimination crisis, and the website's future.|accessdate=17 January 2021|archivedate=5 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005082902/https://www.dw.com/en/world-in-progress-20-years-of-wikipedia/av-56212410}}</ref><ref name="Wales">{{Cite web|author=Wales|first=Jimmy|date=14 January 2021|title=As Wikipedia turns 20 it aims to reach more readers|url=https://news.yahoo.com/wikipedia-turns-20-aims-reach-035212015.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly9zZWFyY2gueWFob28uY29tLw&guce_referrer_sig=AQAAAHKHaTI72xUEUz_BdVPt8DFvi-uLdmApcbSckrJrAbM_GpTwHsHtNHRdxX-KYAS6xk81e_p_w46bfh10PJVV7cmUzE-pWR5gsID2T8Kd1k0u-2r78p4Y4V16CKTPFcWRJzV0LwQMJyuEeeR7Vv-_lfVBiCT30KvF47aGzyE3QP-a|quote=Wikipedia is the web's seventh-most visited site|accessdate=17 January 2021|archivedate=23 September 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220923105157/https://news.yahoo.com/wikipedia-turns-20-aims-reach-035212015.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly9zZWFyY2gueWFob28uY29tLw&guce_referrer_sig=AQAAAHKHaTI72xUEUz_BdVPt8DFvi-uLdmApcbSckrJrAbM_GpTwHsHtNHRdxX-KYAS6xk81e_p_w46bfh10PJVV7cmUzE-pWR5gsID2T8Kd1k0u-2r78p4Y4V16CKTPFcWRJzV0LwQMJyuEeeR7Vv-_lfVBiCT30KvF47aGzyE3QP-a}}</ref> N'abalị iri na atọ ọnwa Jenụwarị 2021, Wikipedia Bekee ruru otu ijeri ndezi e mere na ya, ebe [[Steven Pruitt]] mere ndezi nke mezuru ya otu ijeri.<ref name="vice.com">{{Cite web|date=15 January 2021|title=The English Language Wikipedia Just Had Its Billionth Edit|url=https://www.vice.com/en/article/the-english-language-wikipedia-just-had-its-billionth-edit/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210115145145/https://www.vice.com/en/article/k7appn/the-english-language-wikipedia-just-had-its-billionth-edit|archivedate=15 January 2021|accessdate=26 February 2021|work=[[Vice (magazine)|Vice]]|language=en}}</ref> [[:en:MIT_Press|MIT Press]] bipụtara akwụkwọ edemede [[:en:Open_access|open access]] bụ ''[[:en:Wikipedia_@_20|Wikipedia @ 20]]'': Stories of an Unfinished Revolution, nke [[Joseph M. Reagle Jr.|Joseph Reagle]] na Jackie Koerner dezigharịrị nke ntinye banyere ya sitere n'aka ndị Wikipedia, ndị Wikimedia, ndị nchọpụta, ndị nta akụkọ, ndị na-ahụ maka ọbá akwụkwọ na ndị ọkachamara ndị ọzọ na-atụgharị uche na akụkọ na isiokwu ụfọdụ. <ref>{{Cite book|url=https://mitpress.mit.edu/books/wikipedia-20|title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution|date=2020|publisher=MIT Press|isbn=978-0262538176|editor=Reagle|location=Cambridge, MA|language=en|accessdate=12 November 2021}}</ref> Ka ọ na-erule n'ọnwa Nọvemba 2021, Wikipedia adaala bụrụ ebe nrụọrụ weebụ nke iri na atọ n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com3">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> '''2022''' N'abalị isii ọnwa Disemba 2022, onye Wikipedian [[Richard Knipel]] mepụtara isiokwu [[:en:Artwork_title|Artwork title]], nke mmezigharị mbụ ya bụ draft nke [[:en:ChatGPT|ChatGPT]] mepụtara, nke Knipel mere obere ndezi na ya iji kwekọọ na ụkpụrụ Wikipedia. Knipel kwuru na [[:en:Talk_page|ibe mkparịtaụka]] na o kwenyere na nke a bụ oge mbụ onye ọbụla jiri ChatGPT dee edemede Wikipedia. Ndị ndezi ndị ọzọ katọrọ mbipụta nke isiokwu a ma kpata esemokwu n'ime obodo Wikipedia, na-eduga na arụmụka sara mbara banyere ma a ga-eji ChatGPT na ụdị ndị yiri ya dee ọdịnaya maka Wikipedia na, ọ bụrụ na ọ dị otú ahụ, ruo n'ókè ole?.<ref>{{Cite web|author=Harrison|first=Stephen|date=12 January 2023|title=Should ChatGPT Be Used to Write Wikipedia Articles?|url=https://slate.com/technology/2023/01/chatgpt-wikipedia-articles.html|accessdate=30 January 2023|work=Slate|language=en|archivedate=28 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230128200141/https://slate.com/technology/2023/01/chatgpt-wikipedia-articles.html}}</ref> '''2023''' Na Jenụwarị 2023, a gbanwere interface desktọọpụ Wikipedia na nke mbụ kemgbe 2010, gaa na [[Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia|Vector 2022]].<ref>{{Cite web|date=18 January 2023|title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront|url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/|accessdate=20 January 2023|work=Wikimedia Foundation|language=en-US|archivedate=19 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/}}</ref> Njikọ ọhụrụ ahụ nwetara nkatọ dị ukwuu site n'aka ndị ọrụ. Ọtụtụ mmegide lekwasịrị anya na nhazi nke obosara ya, nke mepụtara ohere ọcha gabigara ókè n'akụkụ ya niile na monitor ndị sara mbara, na-eduga na mkparịta ụka dị okwu puku iri itoolu ma akpụkpọ ọhụrụ ahụ kwesịrị ịghọ nke ndabara. [[Swahili Wikipedia|Wikipedia Swahili]] ji otu olu tụọ vootu ịjụ akpụkpọ ọhụrụ ahụ ma "n'ụzọ dị njọ" chọọ ịlaghachi na akpụkpọ nke ochie. Nkatọ ndị ọzọ gara na Wikimedia Foundation maka iwe ndị otu imepụta ihe nwere obere ahụmịhe na wikis. Brandon Harris, onye bụ onye isi na-emepụta ihe na Wikipedia site na 2010 ruo 2014, kwuru, sị: "Wikimedia Foundation mgbe ụfọdụ na-ewe ndị na-emepụta ihe ndị na-amaghị wiki nke ọma, ha na-abata ma gbalịa ime mgbanwe ndị a niile - na-agba ọsọ na mbụ banye n'ime mkpọtụ ụzụ - bụ ụzọ obodo ahụ na-esi eguzogide nke ọma".<ref name="slate">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref> [[File:Wikimedia Sound Logo Finalist VQ97.wav|thumb|[[Sound logo]] of Wikimedia (including Wikipedia)<ref name="wikimediafoundation.org">{{Cite web |date=2023-03-28 |title=Wikipedia's new sound logo: Winner of The Sound of All Human Knowledge contest announced |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/03/28/wikipedias-new-sound-logo-winner/ |access-date=2023-05-02 |website=Wikimedia Foundation |language=en-US |archive-date=6 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406101352/https://wikimediafoundation.org/news/2023/03/28/wikipedias-new-sound-logo-winner/ |url-status=live }}</ref>]] Mgbe mkparịta ụka na asọmpi gasịrị, a nabatara [[:en:Sound_logo|akara ngosi ụda]] mbụ nke Wikimedia (gụnyere Wikipedia). <ref name="wikimediafoundation.org" /> '''2024''' Na Jenụwarị 13, 2024, etinyere otu Wikipedia Bekee, echekwara na [[5D optical data storage|Nchekwa data anya 5D]], n'ụlọ nnyocha dị n'okpuru ala na Switzerland, na-enwe ikike ịnọgide na nchekwa ruo ijeri afọ iri na anọ, n'ihi teknụzụ nchekwa ejiri. Enwere ike ịgụ akwụkwọ ahụ site na iji [[:en:Microscope|microscope]], na-enweghị mkpa iji [[Digital electronics|teknụzụ dijitalụ]].<ref>{{Cite web|title=Global Knowledge Vault|url=https://www.archmission.org/gkv|accessdate=2026-05-26|work=Arch Mission Foundation - Preserving humanity forever, in space and on Earth.|language=en-US|archivedate=July 30, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260730024832/https://www.archmission.org/gkv}}</ref> N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2024, e nwere ihe ịga nke ọma n'ibugo otu Wikipedia Bekee n'ime ọnwa, dịka akụkụ nke ọrụ Galactic Legacy Archive. Ọrụ ahụ bụ nke [[:en:Intuitive_Machines|Intuitive Machines]], ebe [[SpaceX]] tụbara rọket ahụ. A na-echekwa data ahụ dị ka iji layer iri na isii nke nickel, a na-eme atụmatụ na ọ nwere ike ịnọ n'elu ọnwa ruo ijeri afọ ise. <ref>{{Cite web|title=Galactic Legacy Archive|url=https://www.archmission.org/galactic-legacy-archive|accessdate=2026-05-26|work=Arch Mission Foundation - Preserving humanity forever, in space and on Earth.|language=en-US|archivedate=March 28, 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240328153354/https://www.archmission.org/galactic-legacy-archive}}</ref> '''2025''' N'ụbọchị nke anọ n'ọnwa Nọvemba afọ 2025, ewepụtara [[:en:Wikipedia:Temporary_accounts|akaụntụ nwa oge]] maka ndị editọ Wikipedia pụrụ na akaụntụ ha, na-anọchi anya iji [[Wikipedia:IP users|Adreesị IP]]. '''2026''' [[File:Work-in-progress animation of the Wikipedia 25 birthday mascot scrolling on a phone.gif|thumb|Illustration of Baby Globe scrolling on a phone]] N'abalị iri na ise ọnwa Jenụwarị 2026, Wikipedia mere emume ncheta afọ iri abụọ na ise ya. <ref>{{Cite journal|date=2026-01-28|title=Wikipedia is needed now more than ever, 25 years on|url=https://www.nature.com/articles/d41586-026-00074-1|journal=Nature|language=en|volume=649|issue=8099|pages=1079–1080|doi=10.1038/d41586-026-00074-1|pmid=41606158|issn=1476-4687|accessdate=February 4, 2026}}</ref> E mepụtara ihe ngosi na "oge capsule" dị ka akụkụ nke ememe ahụ.<ref>{{Cite web|author=Roth|first=Emma|date=2026-01-15|title=Wikipedia turns 25 and shares a glimpse into the lives of its volunteer editors|url=https://www.theverge.com/news/861935/wikipedia-25th-anniversary-2026|accessdate=2026-02-25|work=The Verge|language=en-US|archivedate=February 27, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260227081325/https://www.theverge.com/news/861935/wikipedia-25th-anniversary-2026}}</ref> A tọhapụrụ ihe nkedo nke onye ọrụ BaduFerreira mepụtara nke a na-akpọ [[Baby Globe]]. Ọ pụtara mgbe emere usoro ncheta ọmụmụ na Wikipedia. E mepụtara [[:en:Collectable|ihe mkpofu]] [[:en:Plush|na-anakọta]] Baby Globe na mmekorita ya na Makeship.<ref>{{Cite web|author=Fear|first=Natalie|date=2026-01-15|title=Wikipedia's new mascot is too cute for words|url=https://www.creativebloq.com/design/wikipedia-unveils-adorable-mascot-for-25th-anniversary|accessdate=2026-02-25|work=Creative Bloq|language=en}}</ref> E wepụrụ Baby Globe na saịtị Wikipedia na Eprel 7. <ref>{{Cite web|title=Meet Baby Globe, Wikipedia's 25th birthday mascot|url=https://wikimediafoundation.org/wikipedia25/wikipedia-mascot/|accessdate=2026-04-14|work=Wikimedia Foundation|language=en|archivedate=February 24, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260224032253/https://wikimediafoundation.org/wikipedia25/wikipedia-mascot/}}</ref> N'abalị ir abụọ na asaa ọnwa Machị 2026, Wikipedia machibidoro iji ọdịnaya nke [[Large language model|LLMs]] mepụtara na isiokwu ya, ma e wezụga nsụgharị na obere mbipụta ndị ọzọ. <ref>{{Cite news|author=Milman|first=Oliver|date=2026-03-27|title=Wikipedia bans AI-generated content in its online encyclopedia|url=https://www.theguardian.com/technology/2026/mar/27/wikipedia-bans-ai|accessdate=2026-03-31|work=The Guardian|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2026-03-27|title=Wikipedia bans one type of content after 'heated debate'|url=https://www.newsweek.com/wikipedia-bans-ai-content-after-debate-11746790|accessdate=2026-03-31|work=Newsweek|language=en|archivedate=July 29, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260729125759/https://www.newsweek.com/wikipedia-bans-ai-content-after-debate-11746790}}</ref> N'abalị ir na otu ọnwa Mee 2026, Wikipedia wepụtara 25th Anniversary Reading Challenge maka ngwa iOS site na Mee iri na otu ruo Jun abalị iri na asatọ, ma weghachitekwa Baby Globe.<ref>{{Cite web|date=2026-05-11|title=Wikimedia Apps/Team/25th Birthday Reading Challenge|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|accessdate=2026-06-14|work=MediaWiki|language=en|archivedate=June 5, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260605021801/https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge}}</ref> ==Akụkọ ihe mere eme site n’akụkụ isiokwu== ===Ngwaike na Ngwanrọ=== * N’ọnwa Jenụwarị 2001, Wikipedia na-arụ ọrụ n’elu [[:en:UseModWiki|UseModWiki]], nke [[:en:Clifford_Adams|Clifford Adams]] dere n’asụsụ mmemme [[:en:Perl|Perl]]. Sava ahụ ka na-arụ ọrụ n’elu [[:en:Linux|Linux]], ọ bụ ezie na e debere ederede mbụ n’ime faịlụ kama ịnọ n’ime nchekwa data. A na-akpọ isiokwu ndị ahụ site n’iji usoro [[:en:CamelCase|CamelCase]]. * N’ọnwa Jenụwarị 2002, e webatara '''“'''Phase II'''”''' nke ngwanrọ wiki na-akwado Wikipedia, dochie [[:en:UseModWiki|UseModWiki]] ochie. [[:en:Magnus_Manske|Magnus Manske]] dere ya kpọmkwem maka ọrụ ahụ, ma o nwere [[:en:Wiki_engine|wiki engine]] nke e dere n’asụsụ [[:en:PHP|PHP]]'''.''' * N’ọnwa Julaị 2002, e tinyere n’ọrụ [[:en:Rewrite_(programming)|mmegharị ukwu nke ngwanrọ]] na-akwado Wikipedia; a kpọrọ ya '''“'''Phase III'''”'''. Ọ dochiri ụdị “Phase II” ochie ma bụrụ [[:en:MediaWiki|MediaWiki]]. Ọ bụ [[:en:Lee_Daniel_Crocker|Lee Daniel Crocker]] dere ya n’ihi mkpa ọrụ ahụ na-abawanye ka Wikipedia na-eto. * N’ọnwa Ọktoba 2002, Derek Ramsey mepụtara [[:en:Internet_bot|bot]] —usoro mmemme na-arụ ọrụ na-akpaghị aka nke a kpọrọ [[:en:Rambot|Rambot]] — iji tinye ọtụtụ isiokwu gbasara obodo ndị dị na United States. E mepụtara isiokwu ndị a na-akpaghị aka site na data [[:en:U.S._census|ngụkọ ọnụ ọgụgụ ndị mmadụ na United States]]'''.''' N’ụzọ dị otú a, o mere ka ọnụ ọgụgụ isiokwu Wikipedia bawanye site n'ọnụọgụ dị puku iri atọ na atọ narị asatọ na iri atọ na abụọ.<ref>{{Cite book|author=Lih|first=Andrew|url=https://books.google.com/books?id=AWuZAAAAQBAJ&q=%22Derek+Ramsey+%28Wikipedian%29%22|title=The Wikipedia Revolution|date=2009|publisher=Hachette Digital, Inc|isbn=978-1401395858|pages=99–106|authorlink=Andrew Lih}}</ref> A kpọrọ ihe omume a '''“'''mmegharị kacha kpatara esemokwu n’akụkọ ihe mere eme Wikipedia.'''”'''.<ref>Lih, p. 99.</ref> * N’ọnwa Jenụwarị 2003, agbakwunyere nkwado maka usoro mgbakọ na mwepụ n’asụsụ [[:en:TeX|TeX]]. Ọ bụ Tomasz Węgrzanowski nyere koodu ahụ * Na 9 Juún 2003, a gbanwere [[:en:ISBN|ISBN]] interface nke Wikipedia iji mee ka ISBN ndị dị n’ime isiokwu wee nwee njikọ ha na Special:Booksources, nke na-enweta ọdịnaya ya site na ibe ndị ọrụ nwere ike idezi, Wikipedia:Book sources. Tupu oge ahụ, e tinyere ebe njikọ ISBN gaa n’ime ngwanrọ ahụ n’onwe ya, ma na-atụ aro njikọ ọhụrụ na ibe Wikipedia:ISBN. Lee ndezi nke gbanwere nke a. * Mgbe abalị isii ọnwa Disemba 2003 gachara, ozi sistemụ dị iche iche a na-egosi ndị ọrụ Wikipedia kwụsịziri ịbụ ụdị [[:en:Hard_coding|hard coded]]; nke a nyere ndị nchịkwa Wikipedia ohere ịgbanwe akụkụ ụfọdụ nke interface MediaWiki, dịka ozi a na-egosi ndị ọrụ a kpọchiri. * Na 12 Febụwarị 2004, a kpaliri ọrụ sava site na San Diego, California gaa [[Tampa, Florida]].<ref>{{Cite web|title=Server swapping soon|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2004-February/008420.html|work=lists.wikimedia.org|accessdate=10 February 2007|archivedate=18 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140618061009/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2004-February/008420.html}}</ref> * N'abalị iri abụọ na itoolu ọnwa Mee 2004''',''' e melitere ebe nrụọrụ weebụ dị iche iche niile ka ọ bụrụ ụdị ọhụrụ nke ngwanrọ [[MediaWiki]] * N'abalị iri atọ ọnwa Mee 2004, ihe atụ mbụ nke ntinye '''“'''categorization'''”''' (nhazi n’ụdị otu/category) pụtara. Usoro ụdị dị iche iche dịka Recent Changes yana Edit This Page adịlarị kemgbe e guzobere Wikipedia. Otú ọ dị, Sanger lere usoro ndị a anya dịka ndepụta, ma ọbụna na-etinye isiokwu ụfọdụ n’aka ya, ebe ọrụ nhazi n’ụdị otu lekwasịrị anya n’itinye category nke ọbụla n’isiokwu nke ọbụla dị na encyclopedia ahụ, dịka akụkụ nke usoro buru ibu nke iji akpaghị aka hazie isiokwu niile nke encyclopedia <ref>"[[Wikipedia:Categorization]]", Wikipedia.</ref> * Mgbe 3 Jun 2004 gachara, ndị nchịkwa nwere ike idezi ụdị na ọdịdị interface ahụ site n’ịgbanwe [[:en:Cascading_Style_Sheets|CSS]] (Cascading Style Sheets) dị na stylesheet monobook na[[MediaWiki:Monobook.css]] * Ọzọkwa na 30 Mee 2004, na MediaWiki 1.3, e mepụtara oghere aha Template, na-enye ohere [[:en:Transclusion|ịmegharị]] ederede ọkọlọtọ.<ref>"[[Wikipedia:Template namespace]]", Wikipedia.</ref> * Na 7 Jun 2005 n'elekere atọ nke ụtụtụ, oge [[:en:Eastern_Time_Zone|Eastern Standard Time]], a kpaliri ọtụtụ sava Wikimedia gaa n’ụlọ ọrụ ọhụrụ dị n’akụkụ okporo ụzọ ahụ. Ọrụ Wikimedia niile kwụsịrị nwa oge n’oge a * N’ọnwa Maachị 2013, e mere ka akụkụ mbụ nke [[:en:Wikidata|Wikidata]] interwiki database dịrị n’akwụkwọ Wikipedia n’asụsụ dị iche iche <ref name="WikidataLiveNow2">{{Cite web|author=Pintscher, Lydia|date=13 February 2013|title=Wikidata live on the English Wikipedia|url=http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130219054033/http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archivedate=19 February 2013|accessdate=15 February 2013|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref> * N’ọnwa Julaị 2013, a malitere VisualEditor editing interface, nke nyere ndị ọrụ ohere idezi Wikipedia site na iji [[:en:WYSIWYG|WYSIWYG]] text editor (nke yiri [[:en:Word_processor|word processor]]) kama iji [[:en:Wiki_markup|akara wiki]]. E wepụtakwara interface ndezi nke e mere ka ọ daba adaba maka ngwa mkpanaka (mobile devices).<ref name="VisualEd20132">{{Cite news|author=Arthur|first=Charles|date=2 July 2013|title=Boot up: wireless contact lens, Wikipedia's visual editing, Samsung's share slide and more|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2013/jul/02/rabbit-contact-lens|accessdate=2 July 2013}}</ref><ref name="MobileWiki20132">{{Cite web|author=Gonera|first=Juliusz|date=25 July 2013|title=Edit Wikipedia on the go|url=https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/|accessdate=16 March 2023|work=Diff|language=en-US|archivedate=25 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230325104612/https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/}}</ref> === Ihe ndekọ Wikipedia na ndị E Chekwara === Faịlụ ọrụ Wikipedia nwere ọtụtụ ntụaka na ihe ndị echekwara. Ihe onwunwe bara uru n'ime akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia gụnyere: '''Nchịkọta akụkọ ihe mere eme''' * Ụdị: Afọ Wikipedia - ihe omume akụkọ ihe mere eme site n'afọ * [[m:History of Wikipedia|Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia]] - site na [[wikipedia:Meta|Wikipedia:Meta]] * meta:Wikimedia News - akụkọ na ihe ịrịba ama index site na Wikipedias niile * Wikipedia:BrilliantProse - onye bu Wikipedia ụzọ:Akụkọ ndị a na-ahụ anya na Wikipedia:Akụkọ ọmaWikipedia:Ezi isiokwu * Wikipedia:Nkwurịta okwu akụkọ ihe mere eme * Wikipedia:Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia bots * Wikipedia: Ihe ndekọ Wikipedia * Wikipedia:Akụkọ kachasị ochie nke Wikipedia '''Ihe ịrịba ama, ogo na ọnụ ọgụgụ''' * [[stats:|Stats.wikimedia.org]] - isi interface nke Wikimedia Foundation maka ọnụ ọgụgụ ọrụ niile, gụnyere Wikipedia dị iche iche na nke jikọtara ọnụ. * [[m:Wikipedia milestones|Ihe ịrịba ama Wikipedia]] * Wikipedia:Milestones <small> (na-adịghị arụ ọrụ) </small> * Wikipedia: Iri na abụọ nke Wikipedia * Wikipedia: Ndekọ ọnụ ọgụgụ '''Ebe Nchekwa Nkwurịta okwu na arụmụka''' * Wikipedia:Nkwupụta Archive * Wikipedia: Ndepụta ozi Na 24 Maachị, sava niile nke Wikipedia Europe pụrụ n'ịntanetị n'ihi nsogbu inwe oke okpomokụ. [[:en:Failover|Failover]] gaa na sava niile dị na Florida gbajiri, na-akpata nhazigharị nke [[:en:Domain_Name_System|DNS]] maka Wikipedia daa n'ụwa niile. E doziri nsogbu ahụ ngwa ngwa, mana n'ihi nsogbu caching nke DNS, o gbuturu oge ụfọdụ ebe inwetakwa Wikipedia karịa ebe ndị ọzọ. * [[mw:MediaWiki history|Akụkọ MediaWiki]] * [https://nostalgia.wikipedia.org Nostalgia Wikipedia] - foto nke Wikipedia site na 20 Disemba 2001 dị ka saịtị MediaWiki na-eji akpụkpọ ahụ nke yiri ngwanrọ nke oge ahụ * Wikipedia:CamelCase na Wikipedia * Wikipedia:Magnus Manske Day - Software MediaWiki na-aga ndụ na mmepụta * Wikipedia: Ngalaba Ọkụ Ọkụ Ndị Ofu Ofu - njikwa nke nnukwu nchịkọta akụkọ. A gbasara ya mgbe ọ na-adịghịzi mkpa (2004) * ZIM File Archive, na Internet Archive, nwere foto zuru ezu nke Wikipedia (yana nhọrọ isiokwu) n'ọtụtụ asụsụ, site na afọ dị iche iche. Enwere ike imeghe faịlụ na ngwanrọ Kiwix. {{Clear}} == Edensibịa == * [http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf "Fatally Flawed: Gbagha ọmụmụ ihe na-adịbeghị anya banyere izi ezi encyclopedic site na akwụkwọ akụkọ Nature"]. ''Encyclopædia Britannica''. March 2006. * [https://web.archive.org/web/20010303221706/http://www.wikipedia.com/wiki/HomePage Foto mbụ nke Wikipedia] site na Internet Archive. 28 Febụwarị 2001. * Giles, Jim, "Encyclopedias nke Ịntanetị na-aga isi na isi". Ntụnyere <nowiki><i id="mwGXE">Okike</i></nowiki> n'etiti Wikipedia na ''Britannica''. 14 Disemba 2005 (a chọrọ ndebanye aha) * [[Larry Sanger]] "The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir" na "Part II". Ihe na-adịghị mma. 18 Eprel 2005 ruo 19 Eprel 2005. * [http://www.nature.com/nature/britannica/index.html Nzaghachi] ''Okike'' na ''Encyclopædia Britannica''. Okike. 23 Machị 2006. (A chọrọ ndebanye aha) * [https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html ''New York Times'' na Wikipedia]. Septemba 2001. * [https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html The Free Universal Encyclopedia na Learning Resource] E debere na Wayback Machine - Free Software Foundation nkwado nke Nupedia (mgbe e mesịrị melite iji tinye Wikipedia). 1999. {{Wikipedia}}{{Wikipedias}}{{Wikimedia Foundation}} [[Otú:Pages with unreviewed translations]] g1uud67z81dp1ed1cw9havhz1vx78e9 705728 705727 2026-08-26T13:22:02Z Goodymeraj 16207 /* Ngwaike na Ngwanrọ */ 705728 wikitext text/x-wiki [[Faịlụ:First_preserved_Main_Page_of_Wikipedia.jpeg|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (20 Disemba 2001) ]] [[Wikipidia|Wikipedia]], encyclopedia dị n'ịntanetị n'efu nke òtù ndị ọrụ afọ ofufo a maara dị ka Ndị Wikipedia na-ede ma na-elekọta, jiri ndezi mbụ ya malite na 15 Jenụwarị 2001, ụbọchị abụọ mgbe edebachara aha ngalaba ahụ.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org WHOIS, DNS, & Domain Info – DomainTools|url=http://whois.domaintools.com/wikipedia.org|accessdate=24 October 2016|work=[[WHOIS]]|archivedate=17 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170417083509/http://whois.domaintools.com/wikipedia.org}}</ref> Ọ malitere dịka [[Nupedia]], encyclopedia dị n'efu nke ahaziri ahazi karị, dị ka ụzọ isi nye ohere ide edemede na mee nsụgharị n'ụzọ ka dị mfe ma dị ngwa. Ihe ndabere teknụzụ na echiche nke Wikipedia bu nke a ụzọ; Rick Gates mere atụmatụ mbụ a maara maka encyclopedia n'ịntanetị n'afọ 1993, <ref name="listserv.uh.edu">{{Cite web|year=2010|title=Wikipedia of Jimmy Wales and Larry Sanger|url=http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415133700/http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archivedate=15 April 2012|accessdate=9 November 2013|publisher=History Computer}}</ref> na echiche nke encyclopedia ịntanetị n'efu (dị ka dị iche na naanị isi iyi mepere emepe) <ref>{{Cite web|title=Philosophy|url=https://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html#open-source|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014132149/http://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html#open-source|archivedate=14 October 2013|accessdate=5 November 2013|publisher=GNU}}</ref> bụ nke Richard Stallman chepụtara na 1998.<ref name="stallmanencyclopedia">{{Cite web|author=Stallman|first=Richard|authorlink=Richard Stallman|year=1998|title=The Free Universal Encyclopedia and Learning Resource (1998 Draft)|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124065108/https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archivedate=24 January 2021|accessdate=29 October 2021|publisher=GNU}}</ref> Echiche Stallman gụnyere kpọmkwem echiche na ọ dịghị nzukọ dị n'etiti kwesịrị ịchịkwa nhazi. Nke a dị iche na encyclopedia dijitalụ nke oge a dị ka [[Wiki|Microsoft Encarta]] na ''Encyclopædia Britannica.'' N'afọ 2001, a gbanwere akwụkwọ ikikere maka [[Nupedia]] ka ọ bụrụ [[GNU Free Documentation License|GFDL]], meziri ka [[Jimmy Wales]] na [[Larry Sanger]] malite Wikipedia dị ka ọrụ ga-anọchi ya, na-eji wiki n'ịntanetị dị ka ngwá ọrụ nchịkọta.<ref>{{Cite web|title=WikiHistory|url=http://c2.com/cgi/wiki?WikiHistory|archiveurl=https://web.archive.org/web/20020621221535/http://c2.com/cgi/wiki?WikiHistory|archivedate=21 June 2002|accessdate=15 May 2013|publisher=[[WikiWikiWeb]]}}</ref> Ọ bụ ezie na e cheburu Wikipedia na mbụ dị ka ebe a ga na-edetu edemede na echiche ndị a ga-achọ ibipụta na Nupedia, ọ gafere onye bu ya ụzọ ngwa ngwa, na-aghọ ma oghere ndetu ederede nwa mgbe nakwa ọ̀bà maka edemede ikpeazụ zuru ụwa ọnụ n'ọtụtụ narị asụsụ, na-akpali ọtụtụ ọrụ ntanetị ndị ọzọ. N'afọ 2014, Wikipedia nwere ihe dịka nde mmadụ narị anọ na iri itoolu na ise na-agụ ya kwa ọnwa. <ref name="EconWikiPeaks" /> Na 2015, dị ka comScore si kwuo, Wikipedia natara ihe karịrị nde mmadụ otu narị na iri na ise na-eleta ya kwa ọnwa site na United States naanị. <ref name="comScore2012" /> Na Septemba 2018, ọrụ Wikipedia hụrụ ndị nkiri peeji ya dị ijeri iri na ise na ọkara kwa ọnwa.<ref>{{Cite web|title=Monthly overview|url=https://stats.wikimedia.org/v2/#/all-projects|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200124235329/https://stats.wikimedia.org/v2/#/all-projects|archivedate=24 January 2020|accessdate=31 May 2019|work=Wikimedia statistics|publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> == Nchịkọta akụkọ ihe mere eme == === Ihe ndị mere n'oge gara aga === Echiche nke ịchịkọta ihe ọmụma ụwa niile n'otu ebe malitere na [[:en:Library_of_Alexandria|Ọbá Akwụkwọ oge ochie nke Alexandria]] na [[Library of Pergamum|Ọ́bá Akwụkwọ nke Pergamum]], ma e nwere ndị bu ụzọ n'oge ochie n'echiche inweta encyclopedia zuru oke, dị ka ''[[:en:Natural_History_(Pliny)|Naturalis historia]]'', ''nke'' [[:en:Pliny_the_Elder|Pliny the Elder]] mana echiche nke oge a nke encyclopedia zuru oke, nke a na-ekesa n'ọtụtụ ebe, nke e biri ebi sitere na [[Denis Diderot]] na ndị French dere [[Encyclopédie|encyclopedia]] nke narị afọ nke iri na asatọ.<ref>{{Cite journal|author=Miloš|first=Todorović|year=2018|title=From Diderot's Encyclopedia to Wales's Wikipedia: a brief history of collecting and sharing knowledge|url=https://www.researchgate.net/publication/347489594|journal=Časopis KSIO|volume=1|pages=88–102|doi=10.5281/zenodo.3235309|accessdate=20 October 2021}}</ref> Echiche nke iji ígwè ọrụ na-arụ ọrụ n'onwe ya karịa [[Printing press|ígwè obibi akwụkwọ]] iji wuo encyclopedia bara uru karị ka e nwere ike ịchọta mmalite ya site na akwụkwọ [[Paul Otlet]] nke afọ 1934 bụ ''[[:en:Traité_de_Documentation|Traité de Documentation]]''. Otlet guzobekwara [[Mundaneum]], ụlọ ọrụ raara onwe ya nye ndepụta nke ihe ọmụma ụwa, na 1910. Echiche a nke encyclopedia nke ígwè na-enyere aka ka [[H. G. Wells]] gbasakwuru n'akwụkwọ ederede ya bụ ''[[:en:World_Brain|World Brain]]'' (1938) na ọhụụ Vannevar Bush n'ọdịnihu nke Memex dabeere na microfilm na edemede ya "[[:en:As_We_May_Think|As We May Think]]" (1945). Ihe ọzọ dị ịrịba ama bụ atụmatụ [[hypertext]] nke [[Ted Nelson]] bụ [[:en:Project_Xanadu|Project Xanadu]], nke malitere na 1960. <ref name="reaglechap2"> Ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo bụ ihe dị mkpa n'ime na idebe Wikipedia. Otú ọ dị, ọbụlagodi ma enweghị ịntanetị, nnukwu ọrụ dị mgbagwoju anya nke ụdị ahụ ejirila ndị ọrụ afọ ofufo mee ihe. N'ụzọ doro anya, e chepụtara echiche ide akwukwọ nkọwa okwu ''Oxford English Dictionary'' na okwu ngosi pụta e kwuru na London Library,ụbọchị ncheta [[:en:Guy_Fawkes_Day|Guy Fawkes]], 5 Nọvemba 1857, site n'aka [[:en:Richard_Chenevix_Trench|Richard Chenevix Trench]]. O weere ihe dị ka afọ iri asaa iji mezue ya. Dr. Trench chepụtara nnukwu akwụkwọ ọkọwa okwu ọhụrụ nke okwu ọ bụla n'asụsụ Bekee dị na ya, nke a ga-eji mee ihe n'ụzọ ọchịchị onye kwuo uche ya na n'efu. Dị ka onye edemede Simon Winchester si kwuo, "Nrụ ọrụ nke atụmatụ ahụ, ka o kwuru, karịrị ikike nke otu nwoke ọ bụla. Ịgụ akwụkwọ Bekee niile - na ịchọ n'akwụkwọ akụkọ London na New York niile na magazin na akwụkwọ akụkọ ndị a kachasị agụ - ga-abụrịrị 'ihe ọtụtụ ndị ga-eme.' Ọ ga-adị mkpa iwebata otu ìgwè n'ọru- ọkacha, nke dị nnukwu - ma eleghị anya nwere ọtụtụ narị na narị ndị aka esibeghị ike na-adịghị akwụ ụgwọ, ha niile na-arụ ọrụ dị ka ndị ọrụ afọ ofufo.        Ọganihu ndị e nwere na teknụzụ ozi n'ebe ngwụcha narị afọ nke iri abụọ dugara na mgbanwe n'ụdị encyclopedia ndị a. Ebe encyclopedia ndị gara aga, ọkachasị ''Encyclopædia Britannica'', na-adabere n'akwụkwọ ọtụtụ mgbe, Encarta nke Microsoft, nke e bipụtara na 1993, dị na CD-ROM, e mekwara ya hyperlink. Mmepe nke [[:en:World_Wide_Web|World Wide Web]] dugara n'ọtụtụ mgbalị iji mepụta Ọrụ encyclopedia ịntanetị. Otu aro mbụ a tụtara maka encyclopedia n'ịntanetị bụ Interpedia na 1993 site n'aka Rick Gates; <ref name="listserv.uh.edu"/> ọrụ a nwụrụ tupu ọ mepụta ọdịnaya encyclopedia ọ bụla. Onye na-akwado ngwanrọ n'efu Richard Stallman kọwara uru nke "Free Universal Encyclopedia and Learning Resource" na 1998. <ref name="stallmanencyclopedia"/> Akwụkwọ o bipụtara depụtara otu a ga-esi "hụ na ọganihu na-aga n'ihu na nsonaazụ a kachasị mma". Onye so guzobe Wikipedia bụ Jimmy Wales kwuru na echiche nke Wikipedia bịara mgbe ọ bụ nwa akwụkwọ gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Indiana, ebe ọ masịrị ya na ihe ịga nke ọma nke mmegharị na-emeghe ma chọpụta na Emacs Manifesto nke Richard Stallman na-akwalite ngwanrọ dị n'efu yana ọnọdụ nkesa ihe n'efu na-adọrọ mmasị ya. Wales na-ekwukwa okwu otuto gbasara ederede onye ọkachamara mkpata na mmefu nke [[:en:Austrian_School|Ụlọ akwụkwọ Austria]] bụ Friedrich Hayek, "The Use of Knowledge in Society," nke ọ gụrụ dị ka nwa akwụkwọ mahadum, na ọ bụ ya nọ "n'etiti" n'echiche ya banyere "otú ọ ga-esi jikwaa ọrụ Wikipedia." <ref>{{Cite web|author=Mangu-Ward|first=Katherine|date=2007-05-30|title=Wikipedia and Beyond|url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/|accessdate=2024-11-07|work=Reason.com|language=en-US}}</ref> Ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo bụ ihe dị mkpa n'ime na idebe Wikipedia. Otú ọ dị, ọbụlagodi n'enweghị ịntanetị, nnukwu ọrụ dị mgbagwoju anya nke ụdị ahụ ejirila ndị ọrụ afọ ofufo mee ihe. N'ụzọ doro anya, e chepụtara ''[[Oxford English Dictionary|Akwụkwọ Nkọwa Okwu Bekee Oxford]]'' n'oge okwu [[:en:Richard_Chenevix_Trench|Richard Chenevix Trench]] kwuru na London Library, na [[:en:Guy_Fawkes_Day|Guy Fawkes Day]], 5 Nọvemba 1857. O weere ihe dị ka afọ iri asaa iji mezue. Dr. Trench chepụtara nnukwu akwụkwọ ọkọwa okwu ọhụrụ nke okwu ọbụla n'asụsụ Bekee ga-adị na ya, nke a ga-eji mee ihe n'ụzọ ọchịchị onye kwuo uche ya na n'efu. Dị ka onye edemede Simon Winchester si kwuo, "Nrụ ọrụ nke atụmatụ ahụ, ka o kwuru, karịrị ikike nke otu nwoke ọbụla. Ịgụ akwụkwọ Bekee niile - na ịgụkwa akwụkwọ akụkọ London na New York niile ya na magazin na akwụkwọ akụkọ ndị gụsịri akwụkwọ ike dere - ga-abụrịrị 'ihe ọtụtụ ga-eme.' Ọ ga-adị mkpa iwebata ìgwè nbdị mmadụ - karịa, nke dị nnukwu - ma eleghị anya nwere ọtụtụ narị na narị ndị na-amụ ọrụ a na-adịghị, ha niile na-arụ ọrụ dị ka ndị ọrụ afọ ofufo.<ref>Winchester, Simon (1998).</ref> Ọganihu na teknụzụ ozi na ngwụcha narị afọ nke iri abụọ dugara na mgbanwe n'ụdị encyclopedias. Ọ bụ ezie na encyclopedia ndị gara aga, ọkachasị ''[[Encyclopædia Britannica]]'', na-adabere n'akwụkwọ ọtụtụ mgbe, [[Encarta]] nke Microsoft, nke e bipụtara na 1993, dị na CD-ROM na dị n'ụdị [[Hyperlink|hyperlinked]]. Mmepe nke [[:en:World_Wide_Web|World Wide Web]] dugara n'ọtụtụ mgbalị iji mepụta [[Online encyclopedia|Ọrụ encyclopedia ịntanetị]]. Otu aro mbụ a tụrụ maka encyclopedia a ga-enwe n'ịntanetị bụ [[Interpedia]] na 1993 site n'aka [[Rick Gates (Internet pioneer)|Rick Gates]]; <ref name="listserv.uh.edu2">{{Cite web|year=2010|title=Wikipedia of Jimmy Wales and Larry Sanger|url=http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415133700/http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archivedate=15 April 2012|accessdate=9 November 2013|publisher=History Computer}}</ref> ọrụ a nwụrụ tupu ọ mepụta ihe ọbụla n'ime encyclopedia ahụ. Onye na-akwado [[:en:Free_software|ngwanrọ n'efu]] bụ [[Richard Stallman]] kọwara uru nke "Free Universal Encyclopedia and Learning Resource" na 1998. <ref name="stallmanencyclopedia2">{{Cite web|author=Stallman|first=Richard|authorlink=Richard Stallman|year=1998|title=The Free Universal Encyclopedia and Learning Resource (1998 Draft)|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124065108/https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archivedate=24 January 2021|accessdate=29 October 2021|publisher=GNU}}</ref> Akwụkwọ ya o bipụtara depụtara otu a ga-esi "hụ na ọganihu na-aga n'ihu na nsonaazụ a kachasị mma na nke kachasị mma". Onye so guzobe Wikipedia bụ Jimmy Wales kwuru na echiche nke Wikipedia bịara mgbe ọ bụ nwa akwụkwọ gụsịrị akwụkwọ na [[Indiana University Bloomington|Mahadum Indiana]], ebe ọ masịrị ya bụ ihe ịga nke ọma nke [[Open-source movement|mmegharị na-emeghe emeghe]] ma hụta [[GNU Manifesto|Emacs Manifesto]] nke Richard Stallman nke na-akwalite [[Free software movement|ngwanrọ n'efu]] na akụ na ụba gụnyere nkerịta akụ dịka ihe na-adọrọ mmasị ya. Wales na-ekwukwa na edemede "[[:en:The_Use_of_Knowledge_in_Society|The Use of Knowledge in Society]]," nke onye ọkachamara na ọmụmụ mkpata na mmefu na [[:en:Austrian_School|Austrian School]] bụ [[Friedrich Hayek]] dere, nke ya bụ Wales gụrụ dị ka nwa akwụkwọ mahadum, <ref>{{Cite magazine|date=2014-09-30|title=Know It All - The New Yorker|magazine=[[The New Yorker]]|url=http://www.newyorker.com/magazine/2006/07/31/know-it-all|archive-url=https://web.archive.org/web/20140930011944/http://www.newyorker.com/magazine/2006/07/31/know-it-all|url-status=dead|archive-date=2014-09-30|access-date=2024-11-07}}</ref> nọ n'"etiti" na echiche ya banyere "otú ọ ga-esi jikwaa ọrụ Wikipedia."<ref>{{Cite web|author=Mangu-Ward|first=Katherine|date=2007-05-30|title=Wikipedia and Beyond|url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/|accessdate=2024-11-07|work=Reason.com|language=en-US|archivedate=July 25, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/}}</ref> Edemede ahụ na-ekwusi ike na [[:en:Dispersed_knowledge|e kesara ozi ekesa]] - na onye ọbụla maara naanị obere akụkụ nke ihe a maara n'ozuzu ya - nakwa n'ihi ya, ndị nwere ihe ọmụma mpaghara na-eme mkpebi kachasị mma, karịa site na ndị isi ọchịchị nọ n'etiti. N'oge ahụ, Wales na-amụ ego ma nwee mmasị site na mkpali nke ọtụtụ ndị nyere aka dị ka ndị ọrụ afọ ofufo iji mepụta ngwanrọ n'efu, ebe ọtụtụ ihe atụ na-enwe ezigbo nsonaazụ.<ref>{{Citation}} Richard Stallman discussed at 20min, with further Open Source discussion at 16min.</ref> Dị ka ''[[:en:The_Economist|The Economist]]'' si kwuo, Wikipedia "nwere mgbọrọgwụ ya na [[:en:Technological_utopianism|nchekwube teknụzụ]] nke e ji mara ịntanetị na ngwụcha narị afọ nke iri abụọ. O kwenyere na ndị nkịtị nwere ike iji kọmputa ha dị ka ngwá ọrụ maka nnwere onwe, agụmakwụkwọ, na ihe ọmụma. "<ref>{{Cite news|date=9 January 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|work=The Economist|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|accessdate=29 August 2022}}</ref> === Nhazi nke echiche ahụ === E bu ụzọ chepụta Wikipedia dị ka ọrụ ebe a ga-esi na-enweta ihe ndị ga-adị na [[Nupedia]] nke Wales guzobere, nke bụ ọrụ mbụ ya iji mepụta encyclopedia dị n'ịntanetị n'efu, nke [[Bomis]], ụlọ ọrụ mgbasa ozi weebụ nke Jimmy Wales, [[Tim Shell]] na [[Michael E. Davis (businessman)|Michael E. Davis]] nwere wepụtara.<ref name="Jonathan Sidener2">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=6 December 2004|title=Everyone's Encyclopedia|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="memoirofwiki2">{{Cite web|first=Larry|author=Sanger|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/18/164213&tid=95&tid=149&tid=9|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part I|date=2005-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090722235956/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F18%2F164213&tid=95&tid=149&tid=9|archivedate=22 July 2009}} {{Cite web|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/19/1746205&tid=95|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part II|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061108094801/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F19%2F1746205&tid=95|archivedate=8 November 2006|work=[[Slashdot]]|date=19 April 2005|quote=My initial idea was that the wiki would be set up as part of Nupedia; it was to be a way for the public to develop a stream of content that could be fed into the Nupedia process. I think I got some of the basic pages written—how wikis work, what our general plan was, and so forth—over the next few days. I wrote a general proposal for the Nupedia community, and the Nupedia wiki went live January 10. The first encyclopedia articles for what was to become Wikipedia were written then. It turned out, however, that a clear majority of the Nupedia Advisory Board wanted to have nothing to do with a wiki. Again, their commitment was to rigor and reliability, a concern I shared with them and continue to have. Still, perhaps some of those people are kicking themselves now. They (some of them) evidently thought that a wiki could not resemble an encyclopedia at all, that it would be too informal and unstructured, as the original WikiWikiWeb was (and is), to be associated with Nupedia. They of course were perfectly reasonable to doubt that it would turn into the fantastic source of content that it did. Who could reasonably guess that it would work? But it did work, and now the world knows better.}}</ref> E guzobere Nupedia n'elu ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo ruru eru na usoro nyocha nke ọtụtụ nzọụkwụ.<ref>Kaplan Andreas, Haenlein Michael (2014) Collaborative projects (social media application): About Wikipedia, the free encyclopedia.</ref> N'agbanyeghị ndepụta ozi ya nke ihe karịrị ndị editọ 2000 nwere mmasị, na ọnụnọ nke Sanger dị ka onye isi nchịkọta akụkọ oge niile, mmepụta nke ọdịnaya maka Nupedia dị nnọọ nwayọ, naanị isiokwu 12 edere n'ime afọ mbụ.<ref name="resignation2">{{Cite web|title=My resignation – Larry Sanger – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/My_resignation--Larry_Sanger|accessdate=16 March 2023|work=meta.wikimedia.org|language=en|quote=I was more or less offered the job of editing Nupedia when I was, as an ABD philosophy graduate student, soliciting Jimbo's (and other friends') advice on a website I was thinking of starting. It was the first I had heard of Jimbo's idea of an open content encyclopedia, and I was delighted to take the job.|archivedate=20 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230320142105/https://meta.wikimedia.org/wiki/My_resignation--Larry_Sanger}}</ref><ref name="memoirofwiki2" /> Ndị odee Nupedia tụlere ụzọ dị iche iche iji mepụta ọdịnaya ngwa ngwa.<ref name="Jonathan Sidener3">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=6 December 2004|title=Everyone's Encyclopedia|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html|accessdate=25 March 2007}}</ref> A na-ejibu [[wiki]] eme ihe n'ebe ndị ọzọ na ịntanet iji hazie ihe ọmụma, na echiche nke ihe mgbakwunye dabeere na [[wiki]] nye Nupedia sitere na mkparịta ụka dị n'etiti Sanger na Ben Kovitz, <ref>{{Cite web|date=2013-01-12|title=From the archives: Highland Park teen is finalist in web competition|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2013-01-12-chi-archives-aaron-swartz-20130112-story.html|accessdate=2023-08-21|work=Chicago Tribune|archivedate=January 19, 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240119130522/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2013-01-12-chi-archives-aaron-swartz-20130112-story.html}}</ref> <ref name="Ben_Kovitz2">{{Cite news|title=Ben Kovitz|publisher=[[WikiWikiWeb]]|url=http://c2.com/cgi/wiki?BenKovitz|accessdate=25 March 2007}}</ref> na ọzọkwa dị n'etiti Wales na Jeremy Rosenfeld.<ref name="Glyn Moody2">{{Cite news|author=Moody|first=Glyn|date=13 July 2006|title=This time, it'll be a Wikipedia written by experts|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/2006/jul/13/media.newmedia|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="Origins_of_Wikipedia2">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=23 September 2006|title=Wikipedia co-founder looks to add accountability, end anarchy|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20060923/news_lz1n23wiki.html|accessdate=25 March 2007|quote=The origins of Wikipedia date to 2000, when Sanger was finishing his doctoral thesis in philosophy and had an idea for a Web site.}}</ref> Kovitz bụ onye [[:en:Computer_programmer|ọkachamara na ngwanrọ kọmputa]] na onye na-ahụkarị na wiki mgbanwe nke [[Ward Cunningham]] bụ "[[WikiWikiWeb]]". Ọ kọwaara Sanger ihe wikis bụ, n'oge ha na-eri nri abalị na Jenụwarị 2, 2001.<ref name="Ben_Kovitz2" /><ref name="Glyn Moody2" /><ref name="Origins_of_Wikipedia2" /><ref name="the hive">{{Cite magazine|last=Poe|first=Marshall|date=September 2006|title=The Hive|url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia/3|url-status=live|magazine=[[The Atlantic Monthly]]|page=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20061110160718/http://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia/3|archive-date=10 November 2006|access-date=25 March 2007}}</ref> Wales kwuru n'ọnwa Ọktoba afọ 2001 na "Larry nwere echiche iji ngwanrọ Wiki" maka ndị na-enweghị mmasị na usoro Nupedia, ma mesịa kwuo na Disemba afọ 2005 na Rosenfeld mere ka ọ mata maka echiche wiki. <ref name="Wikipedia-l-0006712">{{Cite news|author=Wales|first=Jimmy|date=30 October 2001|title=LinkBacks?|publisher=Wikimedia|format=Email|url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-October/000671.html|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="Wired News">{{Cite magazine|date=3 May 2007|title=Assignment Zero First Take: Wiki Innovators Rethink Openness|url=https://www.wired.com/techbiz/media/news/2007/05/assignment_zero_citizendium|url-status=dead|magazine=[[Wired News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328235925/http://www.wired.com/techbiz/media/news/2007/05/assignment_zero_citizendium|archive-date=28 March 2014|access-date=1 November 2007}}</ref><ref name="cadenhead2">{{Cite web|author=Rogers Cadenhead|title=Wikipedia Founder Looks Out for Number 1|url=http://www.cadenhead.org/workbench/news/2828/wikipedia-founder-looks-out-number-1|accessdate=15 October 2006|archivedate=26 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080926103410/http://www.cadenhead.org/workbench/news/2828/wikipedia-founder-looks-out-number-1}}</ref><ref name="rosenfeld">Also stated on Wikipedia, on Friday 2 December 2005 [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jimmy_Wales&diff=next&oldid=29849184 permanent reference] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210311054329/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jimmy_Wales&diff=next&oldid=29849184|date=11 March 2021}}</ref><ref>Stated on Wikipedia on Monday 14 March 2005: [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=11139857 reference] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210222221915/https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=11139857|date=22 February 2021}}</ref> Sanger chere na wiki ga-abụ ezigbo ikpo okwu iji mee ihe, ma tụọ aro na [[Mailing list|Ndepụta ozi]] Nupedia na a ga-eguzobe wiki dabeere na [[:en:UseModWiki|UseModWiki]] (nke bụ v. 0.90 mgbe ahụ) dị ka ọrụ "ebe e si eweta ihe ga-adị" na Nupedia. N'okpuru isiokwu "Ka anyị mee wiki", o dere, sị: <ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Let's make a wiki|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html}}</ref> Mba, nke a abụghị atụmatụ na-adịghị mma ma ọ bụ nke na-akpata ihere. Ọ bụ echiche ịgbakwunye obere atụmatụ na Nupedia. Jimmy Wales chere na ọtụtụ mmadụ nwere ike ịjụ ma ọ bụ ghara ịnabata echiche a, mana echere m na ọ gaghị adị otu ahụ... Banyere iji '''wiki''' eme ihe na Nupedia, nke a bụ usoro “emeghe” ma dị mfe nke ukwuu maka imepụta ọdịnaya. Anyị ekwuola mgbe ụfọdụ banyere echiche nke ịmepụta ọrụ ndị dị mfe ma meghee karịa, ma ọ bụ iji dochie Nupedia ma ọ bụ tinye ha n’akụkụ ya. Ọ dị m ka enwere ike itinye wikis n’ọrụ ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ozugbo, ha anaghị achọ nlekọta dị ukwuu, ma n’ozuzu ha nwere obere ihe ize ndụ. Ha bụkwa isi iyi ọdịnaya nwere nnukwu ohere. Ya mere, dịka m nwere ike ịhụ, ọ dịghị nnukwu ọghọm dị na ya. Wales guzobere otu ma tinye ya n'ịntanetị na Wednesday abalị iri ọnwa Jenụwarị 2001, n'okpuru ngalaba [[Nupedia]].com.<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Nupedia's wiki: try it out|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html}}</ref> Nke a ghọrọ wiki ọhụrụ n'okpuru ngalaba wikipedia.com na Jenụwarị 15. Na 17 Jenụwarị, ọrụ GNUPedia nke Free Software Foundation (FSF) gara n'ịntanetị, na-enwe ike ịsọ mpi ya na [[:en:Nupedia|Nupedia]], mana n'ime afọ ole na ole FSF gbara ndị mmadụ ume "ịga ma nye aka na [Wikipedia]".<ref>{{Cite web|date=17 January 2001|title=Slashdot Comments &#124; GNUPedia Project Starting|url=http://slashdot.org/comments.pl?sid=9990&threshold=1&commentsort=0&mode=thread&cid=502603|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220612010030/https://slashdot.org/comments.pl?sid=9990|archivedate=12 June 2022|accessdate=13 April 2010|publisher=Slashdot.org}}</ref><ref>{{Cite web|year=2012|title=The Free Encyclopedia Project|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121221000617/http://www.gnu.org/encyclopedia/|archivedate=21 December 2012|accessdate=20 December 2012|publisher=GNU.org}}</ref> === Ntọala nke Wikipedia === E nwere ịsụ ngọngọ n'etiti ndị ndezi maka ijikọ Nupedia n'ebe o chiri anya yana ụdị ịrụ ọrụ Wiki.<ref name="memoirofwiki">{{Cite web|first=Larry|author=Sanger|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/18/164213&tid=95&tid=149&tid=9|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part I|date=2005-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090722235956/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F18%2F164213&tid=95&tid=149&tid=9|archivedate=22 July 2009}}</ref> Mgbe a malitecharaa Nupedia wiki n'okpuru [[:en:Nupedia|nupedia.com]] na 10 Jenụwarị 2001,<ref>{{Cite web|date=2003-04-25|title=[Nupedia-l] Nupedia's wiki: try it out|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html|accessdate=2023-08-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030425173342/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html|archivedate=25 April 2003}}</ref> Wales tụrụ aro inye ọrụ ọhụrụ ahụ aha nke ya, Sanger e wee tụọ aro aha ''Wikipedia'', na-asị na ọ bu <nowiki>''</nowiki>ọrụ mgbakwunye nye Nupedia nke kwụụrụ onwe ya na-arụ ọrụ."<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=11 January 2001|title=Re: [Advisory-l] The wiki...|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html}}</ref> A malitere wiki ọhụrụ na wikipedia.com na Mọnde 15 Jenụwarị 2001. Isi ebe nrụọrụ ya na sava ya (nke dị na San Diego) nke e ji malite ọrụ ndị a na mbido bụ Bomis nyere ha n'efu. Ọtụtụ ndị na-arụbu ọrụ na Bomis mechara na-eme ntinye na encyclopedia ahụ: nkekanke Tim Shell, onye so hiwe ma mechaa bụrụ onye isi nchịkwa nke Bomis, na onye njikwa ngwanro Jason Richey. [[Faịlụ:Jimmy_Wales'_Mac_and_the_First_Wikipedia_Edit_—_"Hello_World"_(51738433963).jpg|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|iMac Jimmy Wales jiri mee ndezi mbụ na Wikipedia]] Wales kwuru na Disemba 2008 na o mere ndezi mbụ nke Wikipedia, ndezi nnwale nke nwere ederede "Alo, Ụwa!", mana nke a nwere ike ịbụ na Wikipedia ochie nke e wepụrụ n'oge na-adịghị anya ma jiri ịmalitegharị nke ọhụrụ dochie ya. Ndezigharị mbụ e nwetara na Wikipedia.com bụ na Ihu Mbụ ya na 15 Jenụwarị 2001, nke na-agụ "Nke a bụ WikiPedia ọhụrụ!"; enwere ike ịchọta ya ebe a. A mara ọkwa ịdị adị nke ọrụ ahụ n'ụzọ doro anya ma rịọ arịrịọ ka ndị ọrụ afọ ofufo tinye aka n'ịmepụta ọdịnaya na ndepụta nzipu Nupedia na 17 Jenụwarị 2001.<ref>{{Cite web|date=31 March 2003|title=&#91;Nupedia-l&#93; Wikipedia is up!|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000684.html|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030331101007/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000684.html|archivedate=31 March 2003}}</ref> Ọrụ ahụ nwetara ọtụtụ ndị ọhụrụ sonyere mgbe a kpọtụrụ ya aha na ebe nrụọrụ weebụ [[:en:Slashdot|Slashdot]] na Julaị 2001, <ref name="slashdot26july">{{Cite web|date=26 July 2001|title=Britannica and Free Content|url=http://slashdot.org/articles/01/07/26/0312258.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114204227/http://slashdot.org/articles/01/07/26/0312258.shtml|archivedate=14 January 2009|publisher=Slashdot}}</ref> ebe ọ nwetabururị obere ịkpọ aha ugboro abụọ na Maachị 2001.<ref>{{Cite web|date=5 March 2001|title=Nupedia and Project Gutenberg Directors Answer|url=http://slashdot.org/article.pl?sid=01/03/02/1422244&tid=99|publisher=Slashdot}}</ref><ref>{{Cite web|date=29 March 2001|title=Everything2 Hits One Million Nodes|url=http://slashdot.org/article.pl?sid=01/03/29/2035230&tid=95|publisher=Slashdot}}</ref> Mgbe ahụ, ọ natara ihe ngosi a ma ama maka akụkọ dị na ebe nrụọrụ weebụ teknụzụ na ọdịbendị nke obodo niile na-edezi Kuro5hin na 25 Julaị. <ref>{{Cite web|date=25 July 2001|title=Britannica or Nupedia? The Future of Free Encyclopedias|url=http://www.kuro5hin.org/story/2001/7/25/103136/121|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011107050810/http://www.kuro5hin.org/story/2001/7/25/103136/121|archivedate=7 November 2001|publisher=Kuro5hin}}</ref> N'etiti nnubata nke ndị mmadụ a, e nweelarị ọtụtụ ndị na-abịa na ya na-aga n'ihu site n'ebe weebụ ndị ọzọ, ọkachasị Google, nke naanị ya zigara ọtụtụ narị ndị ọbịa ọhụrụ na saịtị ahụ kwa ụbọchị. [[:en:Mainstream_media|Ihe mgbasa ozi mbụ ya bụ isi]] bụ na ''The New York Times'' na 20 Septemba 2001.<ref>{{Cite news|author=Meyers|first=Peter|date=20 September 2001|title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html|accessdate=16 March 2023}}</ref> === Nkewa na Ịbanye mba ụwa Ndị Ọzọ === Na mmalite Wikipedia, no bidoro gbasawa, na-aga mba ndị ọzọ, na-enwe nkepụta nke namespace ọhụrụ gasị, nke ọbụla n'ime usoro ndetu aha ndị ojieme dị iche na nke ibe ya. Nkega subdomain mbụ nke e kepụtara maka Wikipedia na-abụghị n'asụsụ Bekee bụ deutsche.wikipedia.com (nke e kere na Fraịdee 16 Maachị 2001, 01:38 UTC),<ref>{{Cite web|date=15 March 2001|title=Alternative language Wikipedias|url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000049.html|accessdate=13 April 2010|work=Lists|publisher=Wikimedia|archivedate=20 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140620120726/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000049.html}}</ref> nke ihe sochiri ya ka awa ole na ole gasịrị bụ {{Mono|[[Catalan Wikipedia|catalan.wikipedia.com]]}} (n'elekere 13:07 UTC).<ref>{{Cite web|title=History of the Catalan Homepage|url=http://catalan.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010413083954/http://catalan.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archivedate=13 April 2001|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref> Japanese Wikipedia, nke a malitere dịka {{Mono|nihongo.wikipedia.com}}, ka e kepụtakwara na gburugburu oge ahụ,<ref>{{Cite web|date=20 April 2001|title=Nihongo No Wikipedia: HomePage|url=http://nihongo.wikipedia.com/wiki.cgi?action=browse&id=HomePage&revision=3|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010420120143/http://nihongo.wikipedia.com/wiki.cgi?action=browse&id=HomePage&revision=3|archivedate=20 April 2001}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 March 2001|title=Wikipedia: HomePage|url=http://www.wikipedia.com/|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010331173908/http://www.wikipedia.com/|archivedate=31 March 2001}}</ref> ma na-eji naanị Romanized Japanese mgbe ahụ. Ruo ihe dịka ọnwa abụọ Catalan bụ ya bụ nke kacha nwee ederede na-abụghị n'asụsụ bekee <ref>{{Cite web|url=http://ca.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%80bac&oldid=1|title=First edition in the Catalan Wikipedia|language=ca|publisher=Wikipedia|accessdate=13 April 2010|archivedate=12 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201112014959/https://ca.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%80bac}}</ref> n'agbanyeghị na ngụkọta nke mmalite oge ahụ adịchaghị kpọmkwem. E mepụtara Wikipedia French na ma ọ bụ gburugburu 11 Mee 2001, n'oge nnubata nke ọtụtụ nsụgharị asụsụ ọhụrụ nke gụnyere Chinese, Dutch, Esperanto, Hebrew, Italian, Portuguese, Russian, Spanish, na Swedish. N'oge na-adịghị anya, Arabic na [[:en:Hungarian_Wikipedia|Hungarian]] sonyeere asụsụ ndị a. <ref>{{Cite web|title=Homepage from the Internet Archive|url=http://ar.wikipedia.com/wiki.cgi?HomePage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011118054300/http://ar.wikipedia.com/wiki.cgi?HomePage|archivedate=18 November 2001|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=International_Wikipedia&action=history|title=International Wikipedia|publisher=Wikipedia|accessdate=13 April 2010}}</ref> N'ọnwa Septemba afọ 2001, otu ọkwa a mara kwere nkwa itinye aka na ndokwa asụsụ dị iche iche nke Wikipedia, na-agwa ndị ọrụ banyere nnupụta n'uju nke Wikipedia na-abịanụ n'asụsụ niile dị mkpa, nguzobe ụkpụrụ ndị bụ isi, na ịmanye ntụgharị nke isi peeji maka wiki ọhụrụ ndị ahụ. Na ngwụcha afọ ahụ, mgbe mbụ a malitere idepụta ọnụ ọgụgụ mba ụwa, a mara ọkwa nsụgharị n'asụsụ [[:en:Afrikaans_Wikipedia|Afrikaans]], [https://en.wikipedia.org/wiki/Afrikaans_Wikipedia][[:en:Norwegian_Wikipedia|Norway]], na Serbia.<ref>{{Cite web|title=International Wikipedias statistics|url=http://www.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:International_wikipedias_statistics|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030305012547/http://www.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:International_wikipedias_statistics|archivedate=5 March 2003|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref> Na Jenụwarị 2002, pasent iri itoolu nke ederede Wikipedia nile dị n'asụsụ Bekee. Ka ọ na-erule Jenụwarị 2004, ihe n'eruughị ọkara ya dị n'asụsụ Bekee, ịgazu mba ụwa ọnụ a na-agakwa n'ihu n'abawanye dịka encyclopedia a na-eto. {{As of|2014}}, ihe dịka pasent iri asatọ na ise nke ederede Wikipedia niile dị na nsụgharị ndị na-abụghị n'asụsụ Bekee.<ref name="Grand20" /> {{As of|2023}}, English na Simple English Wikipedias nwere ederede dị nde asaa n'etiti ha mana ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ pasent ịrị itoolu nke ederede Wikipedia niile bụ ndịa-adịghị n'asụsụ Bekee.<ref>{{Cite web|title=List of Wikipedias – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias|accessdate=2023-08-21|work=meta.wikimedia.org|language=en}}</ref> === Mmepe nke Wikipedia === [[Faịlụ:Old_Wikipedia.png|áká_ịkẹngạ|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (28 Septemba 2002) ]] N'ọnwa Machị afọ 2002, mgbe Bomis wepụrụ ego n'oge nkwụsịtụ dot-com, Sanger hapụrụ ma Nupedia na Wikipedia. Ka ọ na-erule afọ 2002, ya na Wales dị iche n'echiche ha banyere otu esi elekọta encyclopedias mepere emepe. Ha abụọ ka na-akwado echiche imekọ ihe ọnụ, mana ha ekwekọrịtaghị n'otú ha ga-esi jikwaa ndị editọ na-akpaghasị, ọrụ ụfọdụ maka ndị ọkachamara, na ụzọ kachasị mma iji duzie ọrụ ahụ gaa n'ihu. Wales gara n'ihu guzobe ọchịchị onwe onye na ntụziaka onwe onye [[:en:Business_development|site na ndị dị ala ruo na ndị isi]] site n'aka ndị editọ na Wikipedia. O mere ka o doo anya na ọ gaghị etinye aka na njikwa kwa ụbọchị nke otu ndị ọrụ ahụ, mana ọ ga-agba ya ume ịmụta njikwa onwe ya ma chọta ụzọ kachasị mma nke ya. Ka ọ na-erule afọ 2007, Wales mere ka ọrụ ya jedebe mgbe ụfọdụ naanị na ntinye aka n'ihe ndị dị mkpa, ọrụ ndị isi, nkwado nke ihe ọmụma, na ịgba ume maka ọrụ ntụaka yiri ya. Sanger kwuru na ọ bụ "onye na-agụnye" ma dịrị njikere ịnabata ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ihe ọ bụla, <ref>{{Cite web|author=Anderson|first=Nate|date=25 February 2007|title=Citizendium: building a better Wikipedia|url=https://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars/3|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081020001720/http://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars/3|archivedate=20 October 2008|accessdate=22 October 2011|work=Ars Technica}}</ref> ma kwuo na ndị ọkachamara ka nwere ọnọdụ na ụwa Web 2.0. N'afọ 2006, o guzobere [[:en:Citizendium|Citizendium]], encyclopedia mepere emepe nke jiri ezigbo aha maka ndị na-eme ntinye na ya iji belata nhazi ọgba aghara, ma nwee olileanya ime ka "nlekọta ọkachamara dị nro" dịkwuo mfe iji mee ka ihe ziri ezi bụrụ ọdịnaya ya. Mkpebi banyere ọdịnaya isiokwu ga-abụ otu ndị editọ ga-eme ya, mana saịtị ahụ ga-agụnye nkwupụta banyere "ihe dị mma gbasara ezinụlọ". <ref>{{Cite web|title=Archive: Family-Friendly Policy – Citizendium|url=http://en.citizendium.org/wiki/CZ:Family-Friendly_Policy|accessdate=16 March 2023|work=en.citizendium.org|archivedate=20 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101120030154/http://en.citizendium.org/wiki/CZ:Family-Friendly_Policy}}</ref> <ref name="Nate Anderson">{{Cite web|author=Anderson|first=Nate|date=25 February 2007|title=Citizendium: building a better Wikipedia|url=https://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070324225040/http://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars|archivedate=24 March 2007|accessdate=25 March 2007|work=Ars Technica}}</ref> === Ihe ndị dị na Wikipedia n'oge gara aga === Isiokwu encyclopedia ochie, ọbụnakwa nke ochie na-adịghịzị bara uru nke ukwuu maka nnyocha akụkọ ihe mere eme.<ref>{{Cite web|date=26 January 2021|title=Encyclopedias Are Time Capsules – The Atlantic|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/12/encyclopedias-are-time-capsules/419619/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126035016/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/12/encyclopedias-are-time-capsules/419619/|archivedate=26 January 2021|accessdate=25 June 2022|work=[[The Atlantic]]}}</ref> Maka isiokwu Wikipedia ọ bụla, n swere ike inweta nụgharị nmaọbụ ddezi nị gara aga nite na njikọ "Vlee onye rụrụ ọrụ a n'ke na-adị nelu ibe ahụ. Akụkọ ihe mere eme zuru ezu nke isiokwu Wikipedia niile dịkwa maka nbudata dị ka [[:en:Wikipedia:Database_download|data dumps]], dị n'ụdị faịlụ XML.<ref>{{Cite web|author=Koehrsen|first=Will|date=2018-10-26|title=Wikipedia Data Science: Working with the World's Largest Encyclopedia|url=https://medium.com/towards-data-science/wikipedia-data-science-working-with-the-worlds-largest-encyclopedia-c08efbac5f5c|accessdate=2025-02-04|work=Towards Data Science|language=en}}</ref> Na mgbakwunye, ZIM File Archive, <ref name=":0">{{Cite web|title=ZIM File Archive: Free Data: Free Download, Borrow and Streaming|url=https://archive.org/details/zimarchive|accessdate=25 June 2022|work=Internet Archive|language=en}}</ref> dị na [[:en:Internet_Archive|Internet Archive]], nwere foto zuru ezu gara aga nke Wikipedia niile yana nhọrọ isiokwu, dị n'ọtụtụ asụsụ, site na afọ dị iche iche. Enwere ike ijimanrọ Kiwix. meghee haN'etiti 20afọ 07 na 2011, a tọhapụrụ nsụgharị [[:en:History_of_Wikipedia#English_Wikipedia_CD/DVD/Kiwix_ZIM_file_releases|CD/DVD]] atọ (nke a na-akpọ Wikipedia Version 0.5, 0.7 na 0.8) nwere nhọrọ nke isiokwu ụfọdụ sitere na [[Wikipedia nke ndị bekee|Wikipedia Bekee]]. Ha dị ka faịlụ Kiwix ZIM, ma site na ZIM File Archive <ref name=":0" /> ma site na ebe nrụọrụ weebụ Kiwix. <ref name="auto">{{Cite web|title=Index of /archive/zim/wikipedia|url=https://download.kiwix.org/archive/zim/wikipedia/|accessdate=25 June 2022|work=download.kiwix.org|archivedate=22 June 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220622124809/https://download.kiwix.org/archive/zim/wikipedia/}}</ref> === Mgbanwe nke akara ngosi Ya === <gallery mode="packed"> File:Old wikipedia logo.png|alt=This is the very first logo|Nke o ji malite – na ngwụcha 2001 (nke dị naanị nwa oge) File:Wiki logo The Cunctator.png|alt=This is the second "improved" logo|Site na ngwụcha 2001 ruo 12 Ọktoba 2003 File:Wikipedia-logo-en.png|alt=This is the next logo.|13 October 2003 – 13 May 2010 File:Wikipedia-logo-v2.svg|alt=This is the present logo|13 May 2010 ruo ugbu a </gallery> == Usoro Ka Ihe Si Na-Eme == <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> === Afọ iri mbụ: 2000 ruo 2009 === ==== 2000 ==== [[Faịlụ:Bomis-staff-summer-2000.jpg|alt=The Bomis staff, summer 2000|thumb|Ndị ọrụ Bomis n'etiti afọ 2000]] Na Machị 2000, a malitere ọrụ [[Nupedia]]. Ebumnuche ya bụ ibipụta isiokwu ndị ọkachamara dere nke a ga-enye ikikere dị ka [[Free content|ọdịnaya n'efu]]. Nupedia bụ nke Wales guzobere, ebe Sanger dị ka onye isi nchịkọta akụkọ, ma ụlọ ọrụ mgbasa ozi weebụ Bomis kwadoro ya. ==== 2001 ==== Na Jenụwarị 2001, Wikipedia malitere dị ka ọrụ dịniche 'akụkụ Nupedia, iji nye ohere imekọ ihe ọnụ na isiokwu ọbụla tupu ịbanye n'usoro nnyocha ndị ọgbọ.<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Let's make a wiki|work=Nupedia-l mailing list|publisher=Internet Archive|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html}}</ref> Sanger tụrụ aro aha ahụ na 11 Jenụwarị 2001 dị ka [[:en:Portmanteau|njikọ okwu]] nke okwu ''[[wiki]]'' (okwu Hawaiian pụtara "ngwa ngwa") yana ''encyclopedia''. <ref>{{Cite web|title=[Nupedia-l] Re: [Advisory-l] The wiki...|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html|archivedate=14 April 2003|work=nupedia.com}}</ref> E debara aha ngalaba ''wikipedia.com'' na ''wikipedia.org'' na 12 na 13 Jenụwarị, n'otu n'otu, ebe ewebatara wikipedia. org n'ịntanetị n'otu ụbọchị ahụ.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/http://en.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101006010812/http://www.alexa.com/siteinfo/en.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archivedate=6 October 2010|accessdate=6 September 2010|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> Ọrụ ahụ meghere n'ozuzu na 15 Jenụwarị ("[[:en:Wikipedia:Wikipedia_Day|Ụbọchị Wikipedia]]"), na-enwe ndị Wikipedia mba ụwa ndị ọzọ mbụ - mbipụta German, Katalan, French, Swedish, na Italian - na-emepụta n'etiti Machị na Mee. E guzobere iwu "n'ụzọ na-anọpụ iche" ([[wikipedia:Neutral point of view|NPOV]]) n'oge a, na [[:en:Slashdot_effect|slashdotter wave]] nke mbụ nke Wikipedia rutere na 26 Julaị. <ref name="slashdot26july"/> Akụkọ mgbasa ozi mbụ banyere Wikipedia pụtara n'ọnwa Ọgọstụ afọ 2001 na akwụkwọ akụkọ ''[[:en:Western_Mail_(Wales)|Wales on Sunday]]''. [[:en:September_11_attacks|Mwakpo nke Septemba 11]] kpaliri mpụta nke akụkọ na-akpali akpali na isi peeji ya, yana igbe ozi na-ejikọta isiokwu ndị metụtara ya. N'oge ahụ, e mepụtara ihe dịka isiokwu otu narị metụtara 9/11 . <ref>{{Cite web|author=Keegan|first=Brian|date=17 November 2020|title=How 9/11 Made Wikipedia What It Is Today|url=https://slate.com/technology/2020/11/wikipedia-september-11-breaking-news.html|accessdate=10 May 2021|work=Slate|language=en|archivedate=6 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506060557/https://slate.com/technology/2020/11/wikipedia-september-11-breaking-news.html}}</ref> Mgbe mwakpo nke Septemba 11 gasịrị, njikọ na-eduga n'akụkọ Wikipedia banyere mwakpo ahụ pụtara n'isi peeji Yahoo!, nke kpatara mmụba nke ndị na-enubata na Wikipedia.<ref>{{Cite web|author=Pasternack|first=Alex|date=11 September 2021|title=How 9/11 turned a new site called Wikipedia into history's crowdsourced front page|url=https://www.fastcompany.com/90674998/how-9-11-turned-a-new-site-called-wikipedia-into-historys-crowdsourced-front-page|accessdate=11 September 2021|work=Fast Company|language=en-US|archivedate=11 September 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210911121514/https://www.fastcompany.com/90674998/how-9-11-turned-a-new-site-called-wikipedia-into-historys-crowdsourced-front-page}}</ref> ==== 2002 ==== 2002 hụrụ mbelata nke inye ego maka Wikipedia site na Bomis na ọpụpụ Sanger. Otu ngwanrọ yiri ibe ya nke Spanish Wikipedia mere, na nguzobe nke ''[[:en:Enciclopedia_Libre|Enciclopedia Libre]]'' Jimmy Wales kwupụtara na Wikipedia agaghị eme mkpọsa azụmahịa. Ngwá ọrụ [[MediaWiki]] mbụ a na-ebugharị ebugharị malitere na Jenụwarị 25. E webatara [[:en:Internet_bot|Bots]]. A malitere ọrụ nwanne mbụ ya ([[Wiktionary]]) yana [[:en:Manual_of_Style|Manual of Style]]. Ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ndị na-eme ntinye narị abụọ na-edezi Wikipedia kwa ụbọchị.<ref name="Singer2002">{{Cite news|author=Singer|first=Michael|date=16 January 2002|title=Free Encyclopedia Project Celebrates Year One|work=[[Mecklermedia|Jupitermedia]]|url=http://siliconvalley.internet.com/news/article.php/3531_956641}}</ref> ==== 2003 ==== [[Faịlụ:2003-08-31_English_Wikipedia_main_page.svg|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (Ọgọst 2003) ]] Wikipedia Bekee gafere isiokwu dị otu narị puku n'afọ 2003, ebe mbipụta n'asụsụ ọzọ n'abụghị asụsụ bekee kachasị ukwuu, Wikipedia German, gafere isiokwu puku iri. E guzobere [[Wikimedia Foundation|Ntọala Wikimedia]]. Wikipedia nakweere akara ngosi ụwa jigsaw ya. E weghachiri usoro mgbakọ na mwepụ site na iji TeX na ebe nrụọrụ weebụ ahụ. [[:de:Wikipedia:Stammtisch München/Archiv/2003|Nzukọ mmekọrịta mbụ nke Wikipedia]] mere na Munich, Germany, n'ọnwa Ọktoba. E mepụtara ụkpụrụ ndị bụ isi nke usoro Arnitration na Kọmitii nke Wikipedia Bekee ("ArbCom"). E mepụtara [[:en:Wikisource|Wikisource]] dị ka ọrụ nwanne ya dịkwa iche na 24 Nọvemba 2003, iji kwado ederede ndị dị n'efu dị ka ebumnuche ya n'ọtụtụ asụsụ na nsụgharị si dị. ==== 2004 ==== Akụkọ Wikipedia zuru ụwa ọnụ nọgidere na-eto ngwa ngwa na 2004, na-eto okpukpu abụọ n'ime ọnwa iri na abụọ, site na ihe na-erughị isiokwu narị puku ise na ngwụcha afọ 2003 ruo ihe karịrị otu nde n'ihe karịrị asụsụ otu narị na ngwụcha afọ 2004. Wikipedia Bekee nwere ihe na-erughị ọkara nke isiokwu ndị a niile. A kwapụrụ ugbo sava weebụsaịtị ahụ site na California gaa Florida. E webatara ụhazi isiokwu n'ụdị n'ụdị ({{self-reference link|Wikipedia:Categories|Categories}}) na ụdị nhazi usoro CSS. Mgbalị mbụ iji gbochie Wikipedia mere, ebe e gbochiri ebe nrụọrụ weebụ ahụ na China ruo izu abụọ na Juun. Ime ntụli aka nke iwu kwadoro malitere maka bọọdụ maka Ntọala ahụ, yana Kọmitii Arbitration na Wikipedia Bekee. A nabatara isi nke mba mbụ nke Ntọala ahụ, [[:en:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland]]. Nzukọ mmekọrịta mbụ na United States mere na Boston, na Juaị. E kere [[Wikimedia Commons]] na 7 Septemba 2004 iji kwadoo faịlụ ndị dị n'ụdị foto na vidiyo maka Wikipedia n'asụsụ niile. Bourgeois v. Peters, <ref name="Bour v Pete">{{Cite web|title=387 F.3d 1303|url=http://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121221140312/http://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf|archivedate=21 December 2012|accessdate=19 November 2013}}</ref> (11th Cir. 2004), bụ ikpe ụlọ ikpe nke [[:en:United_States_Court_of_Appeals_for_the_Eleventh_Circuit|United States Court of Appeals for the Eleventh Circuit]] kpebiri bụ otu n'ime echiche ụlọ ikpe mbụ kpọrọ Wikipedia aha maọbụ rụtụ ya aka. <ref>{{Cite journal|author=Peoples, Lee|date=January 2010|title=The Citation of Wikipedia in Judicial Opinions|url=http://digitalcommons.law.yale.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1055&context=yjolt|journal=Yale Journal of Law and Technology|volume=12|issue=1}}</ref> O kwuru, sị: "Anyị jụkwara echiche ahụ na ọkwa ndụmọdụ maka iyi egwu nke Ngalaba Nchebe Obodo n'ụzọ ụfọdụ na-akwado ọchụchọ ndị a. Ọ bụ ezie na e mere ka ọkwa iyi egwu ahụ 'buo ibu' i' n'oge ngagharị iwe ahụ, 'ruo ugbu a, ọkwa egwu ana-hụ eguzo na oodo do (ebul ebuliiri) maka ọtụtụ oge ọrịla dị. E buliri gaa na ka oromịa (dị elu) ugboro isi i.'"<ref name="Bour v Pete" /> Na 29 Mee, Wikipedia gbanwere akpụkpọ ahụ ya site na [[mw:Skin:Standard|Standard]] gaa na [[mw:Skin:MonoBook|MonoBook]], interface nke nọgidere na-abụ ndabara maka ebe nrụọrụ weebụ Wikimedia Foundation ruo 2010. <ref>{{Cite web|title=MonoBook|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Skin:MonoBook|work=MediaWiki|accessdate=30 April 2026}}</ref> ==== 2005 ==== N'afọ 2005, Wikipedia ghọrọ ebe nrụọrụ weebụ kachasị ewu ewu na Ịntanetị, dị ka [[:en:Hitwise|Hitwise]], si kwuo, ebe naanị Wikipedia Bekee karịrị isiokwu narị puku asaa na iri ise.(750,000). E guzobere pọtal dị n'ọtụtụ asụsụ nakwa ọtụtụ isiokwu mbụ nke Wikipedia na 2005. Nchịkọta ego nke emere n'ime ọnwa atọ mbụ nke afọ ahụ nwetara ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ narị puku dọla (US $100,000) maka mmelite usoro iji dozie ọchịchọ na-arịwanye elu. China gbochiri Wikipedia ọzọ n'ọnwa Ọktoba afọ 2005. Ihe ihere mbụ dị na Wikipedia, [[:en:Seigenthaler_incident|ihe omume Seigenthaler]], mere n'afọ 2005 mgbe a chọpụtara na otu onye a ma ama nwere akụkọ ndụ e mebiri emebi nke a na-amaghị ama ruo ọtụtụ ọnwa. N'ihi nke a na nchegbu ndị ọzọ, e guzobere iwu mbụ na mgbanwe usoro kpọmkwem iji gbochie ụdị mmegbu a. Ihe ndị a gụnyere mmelite iwu ọhụrụ nke [[m:CheckUser policy|Checkuser]] iji nye aka na nnyocha megide sọks, ihe ọhụrụ a na-akpọ ọkara nchebe, iwu siri ike karị maka akụkọ ndụ nke ndị dị ndụ, na mkpado nke isiokwu ndị dị otú ahụ maka nyocha siri ike. E tinyere ihe mgbochi nke ịmepụta isiokwu ọhụrụ maka ndị ọrụ edebanyere aha ha na Disemba 2005 na Wikipedia Bekee. <ref>{{Cite web|author=Terdiman|first=Daniel|title=Growing pains for Wikipedia|url=https://www.cnet.com/culture/growing-pains-for-wikipedia/|accessdate=16 March 2023|publisher=CNET|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://www.cnet.com/culture/growing-pains-for-wikipedia/}}</ref> Wikimania 2005, nzukọ Wikimania mbụ, ka e mere site na 4 ruo 8 Ọgọst 2005 na Haus der Jugend dị na Frankfurt, na-adọta ihe dị ka ndị bịara narị atọ na iri asatọ (380). [[Faịlụ:Wikimania_-_the_Wikimentary.webm|áká_ịkẹngạ|thumbtime=00:17|thumb|200x200px|''Wikimania – the Wikimentary'', akụkọ nkọwa maka Wikimania 2005, nke [[Jimmy Wales]] na Ward Cunningham nọ na ya]] ==== 2006 ==== Wikipedia Bekee nwetara isiokwu mezuru edemede dị na ya otu nde, nke bụ [[:en:Jordanhill_railway_station|ọdụ ụgbọ okporo igwe Jordanhill]], na Machị 1, 2006.<ref>{{Cite web|author=Lemon|first=Sumner|date=2 March 2006|title=Millionth English article posted on Wikipedia|work=[[Computerworld]]|url=https://www.computerworld.com/article/2563140/millionth-english-article-posted-on-wikipedia.html|accessdate=1 April 2024}}</ref> A kwadoro nhọrọ isiokwu Wikipedia mbụ n'efu maka nbudata, e wee debanyekwa aha "Wikipedia" dị ka akara ahịa nke Wikimedia Foundation. [[:en:United_States_congressional_staff_edits_to_Wikipedia|ihe ihere akụkọ ndụ ndị enyemaka nke ndị omeiwu]] - ihe mere ọtụtụ ugboro ebe e jidere ndị ọrụ omeiwu na onye njikwa mkpọsa na-anwa ịgbanwe akụkọ ndụ ndị mmadụ dị na Wikipedia na nzuzo - bịara n'uche ọha na eze, na-eduga n'ịgba arụkwaghịm nke onye njikwa mkpọsa ahụ. Ka o sina dị, a họpụtara Wikipedia dị ka otu n'ime ụdị ise kachasị elu n'ụwa niile nke afọ 2006. <ref>{{Cite web|date=21 March 2007|title=brandchannel.com &#124; branding news|url=http://www.brandchannel.com/start1.asp?fa_id=352|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070321033410/http://www.brandchannel.com/start1.asp?fa_id=352|archivedate=21 March 2007}}</ref> Jimmy Wales gosipụtara na Wikimania 2006 na Wikipedia enwetala ọnụ ọgụ isiokwu edemede juru afọ ma kpọọ oku ka a kwusie ike maka ịdị mma nke edemede ndị ahụ, ikekwe nke o gosipụtara n'ụzọ kachasị mma n'oku ọ kpọrọ maka isiokwu otu narị puku dị mma ([[:en:Wikipedia:100,000_feature-quality_articles|100,000 feature-quality articles]]). E mepụtara ikike ọhụrụ, "nlekọta", na-enye ohere ka e nwee nsụgharị kpọmkwem ụfọdụ nke ibe ndị echekwara ndị nwere ọdịnaya a na-anabataghị dị ka ndị a na-apụghị ịhụ anya. Ọkara nchebe megide mmebi siteina ndị na-amaghị aha yh, nke e webatara na 2005, gosipụtara niu ewu karịa ka a tụrụ anya ya, ebe ihe karịrị 1otuppuku eeji nka c hebe rey'oge ọ bụla na 2006. ==== 2007 ==== Wikipedia gara n'ihu na-eto ngwa ngwa na 2007, na-enwe ihe karịrị nde mmadụ ise debanyere aha ha ka ọ na-erule 13 Ọgọst. Mbipụta n'asụsnarị abụọ na iri ise nke Wikipedia nwere ngụkọta nke nde isiokwu asaa na ọkara (7.5 million), nke ruru ijeri okwu otu na ụma asaa na anọ (1.74 biilion), ka ọ na-erule 13 Ọgọst. Wikipedia Bekee nwetara isiokwu ndị a na-edebata na ya n'ogo kwụ chịm na isiokwu otu puku na narị asaa (1,700) kwa ụbọchị, nke mere na aha ngalaba wikipedia.org ghọrọ nke iri kachasị arụ ọrụ n'ụwa. Wikipedia gara n'ihu na-enweta ngosi ya na [[:en:Category:Wikipedia_publicity|ndị nta akụkọ]] - [[:en:Essjay_controversy|esemokwu Essjay]] malitere mgbe a chọpụtara na onye otu Wikipedia a ma ama ghara ụgha banyere asambodo ya. [[:en:Citizendium|Citizendium]], encyclopedia na-amasa Wikipedia aka n'ịntanetị, malitere n'ihu ọha. Omume ọhụrụ mepụtara na Wikipedia, nke na encyclopedia ahụ tinyewara anya na ndị e bidoro mawa site n'ịbụ ndị so na akụkọ wuru ewu a kọrọ site n'ịgbakwunye njikọ nduga site na aha ha gaa na ya bụ akụkọ a kọrọ, kama ịmepụtara ha akụkọ ndụ dị iche. Na 9 Septemba 2007, Wikipedia Bekee nwetara edemede nke mezuru ya nde abụọ ya, ''El Hormiguero'' . <ref name="WFpressrelease">{{Cite web|url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Wikipedia_Reaches_2_Million_Articles|title=English Wikipedia Reaches 2 Million Articles|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170708005830/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Wikipedia_Reaches_2_Million_Articles|archivedate=8 July 2017|work=[[Wikimedia Foundation]]|date=9 September 2007|accessdate=3 June 2012}}</ref> E nwere ụfọdụ esemokwu na ngwụcha afọ 2007 mgbe [[:en:Volapük_Wikipedia|Volapük Wikipedia]] si na edemede isiokwu dị narị asaa na iri itoolu na asaa (797) gaa n'ihe karịrị otu narị puku na iri na abụọ (112,000) isiokwu, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke iri na ise kachasị ukwuu, n'ihi ụmụ irighiri edemede a na-akpọ stub ndị na-ede n'onwe ha, nke ọ bụ otu onye ọ na-anụ ọkụ n'obi maka asụsụ [[:en:Volapük|Volapük]]. mere ya.<ref>{{Cite journal|date=1 December 2007|title=Ciekawe wydarzenia w Internecie|url=http://www.pcworld.pl/artykuly/56502/MySpace.kontra.Facebook.html#t_34252|journal=PC World (Polish)|language=pl|accessdate=26 April 2013}}</ref><ref>{{Cite web|author=Yves Nevelsteen|date=15 September 2007|title=Volapuko jam superas Esperanton en Vikipedio|url=http://www.liberafolio.org/2007/volapukapedio|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130329091247/http://www.liberafolio.org/2007/volapukapedio|archivedate=29 March 2013|accessdate=26 April 2013|work=Libera Folio|language=eo}}</ref> Dị ka ''[[:en:MIT_Technology_Review|MIT Technology Review]]'' si kwuo, ọnụ ọgụgụ ndị editọ na-arụsi ọrụ ike na Wikipedia asụsụ Bekee ruru n'ókè dị elu n'afọ 2007 na ihe karịrị puku mmadụ ise na otu (51,000), ma kemgbe ahụ na-ebelata.<ref name="MIT">{{Cite journal|author=Simonite|first=Tom|date=22 October 2013|title=The Decline of Wikipedia|url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/|journal=[[MIT Technology Review]]|accessdate=6 December 2020}}</ref> N'ọnwa Eprel afọ 2007, e bipụtara mbipụta nke Wikipedia Version 0.5 . ==== 2008 ==== Ọrụ Wiki dị iche iche n'ọtụtụ ebe nọgidere na-agbasawanye ma na-emeziwanye ọdịnaya isiokwu n'ime ha. N'ọnwa Eprel afọ 2008, e mepụtara akụkọ Wikipedia nke mezuru ya nde iri, ma na-erula na ngwụcha afọ ahụ, Wikipedia Bekee nwezuru ma gafee nde isiokwu abụọ na ọkara. ==== 2009 ==== Na 25 Jun 2009 n'elekere 22:15 UTC, mgbe [[:en:Death_of_Michael_Jackson|ọnwụ Michael Jackson]] gasịrị, ebe nrụọrụ weebụ ahụ dara nwa oge. [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] kọrọ na ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ otu nde ndị ọbịa bịara na akụkọ ndụ Jackson n'ime otu awa, ma eleghị anya na nke ahụ bụ ọnụ ọgụ ndị ọbịa kachasị ukwuu n'ime oge otu awa na isiokwu ọ bụla na akụkọ ihe mere eme Wikipedia. Ka ọ na-erule ngwụcha Ọgọstụ 2009, ọnụ ọgụgụ isiokwu dị na mbipụta Wikipedia niile agafeela nde iri na anọ.<ref name="wikistats">{{Cite web|url=https://stats.wikimedia.org/EN/TablesArticlesTotal.htm|title=Wikipedia Statistics, Article count (official)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140305100104/https://stats.wikimedia.org/EN/TablesArticlesTotal.htm|archivedate=5 March 2014|work=Wikimedia.org}}</ref> E kere isiokwu nke mezuru ya nde atọ na Wikipedia Bekee, Beate Eriksen, na 17 Ọgọst 2009 na 04:05 UTC. Na 27 Disemba 2009, [[:en:German_Wikipedia|German Wikipedia]] gafere otu nde isiokwu, na-aghọ mbipụta nke abụọ ma e wepụ Wikipedia asụsụ bekee mere ya. Akụkọ [[:en:Time_(magazine)|''TIME'']]<nowiki/>depụtara Wikipedia n'etiti ebe nrụọrụ weebụ kachasị mma nke afọ 2009. Ihe dị na Wikipedia nwetara ikikere n'okpuru ikikere Creative Commons Attribution-ShareAlike na 2009. <ref>{{Cite web|date=30 October 2020|title=Licensing update/Timeline – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline|accessdate=29 August 2022|work=meta.wikimedia.org|language=en|archivedate=17 August 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline}}</ref> === Afọ iri nke abụọ: 2010-2019 === ==== 2010 ==== Na 13 Mee, saịtị ahụ wepụtara ihu peeji ọhụrụ. Ihe ọhụrụ ndị e wepụtaragụnyere akara ngosi emelitere, ngwaọrụ igodo ọhụrụ, na ihe nchịkwa njikọ.<ref name="New features">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:UsabilityInitiativePrefSwitch|title=New features|publisher=[[Wikipedia]]|accessdate=6 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100822062045/http://en.wikipedia.org/wiki/Special%3AUsabilityInitiativePrefSwitch|archivedate=22 August 2010}}</ref> Otú ọ dị, interface ochie ahụ nọgidere na-adị maka ndị chọrọ iji ya arụ ọrụ. N'abalị iri na abụọ n'ọnwa Disemba, Wikipedia Bekee gafere isiokwu nde atọ na ọkara, ebe e mepụtara isiokwu nke mezuru ya otu nde na Wikipedia French na 21 Septemba. E mere ndezi mezuru ya otu ijeri na Wikimedia na 16 Eprel. Na mbido afọ 2010, e bipụtara mbipụta nhọrọ isiokwu Wikipedia agba nke 0.7. ==== 2011 ==== [[Faịlụ:Armwikicake.png|thumb|Otu n'ime [[c:Wikipedia 10 Photo gallery#Wikipedia_10_Cakes|ọtụtụ achịcha]] e mere iji mee emume ncheta afọ iri nke Wikipedia na 2011 <ref>{{Cite web|title=Wikipedia 10|url=https://ten.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131231212611/http://ten.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archivedate=31 December 2013|accessdate=26 February 2014|publisher=Ten.wikipedia.org}}</ref>]] Wikipedia na ndị ọrụ ya mere ọtụtụ ememe [[:en:Wikipedia:10_years_of_Wikipedia|ncheta ịgba afọ iri]] nke saịtị ahụ n'ụwa niile na Jenụwarị 15. Ebe nrụọrụ ahụ malitere mgbalị ịgbasawanye uto ya na India, na-enwe nzukọ India mbụ ya na Mumbai na Nọvemba 2011.<ref>{{Cite news|date=19 November 2011|title=Wikipedia hosts India conference amid expansion push|language=en-GB|work=BBC News|first=Rajini|author=Vaidyanathan|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-15803308|accessdate=16 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=12 January 2011|title=Wikipedia, 10 years old, targets India|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/idUSN1116765620110112|accessdate=13 January 2011}}</ref> [[Wikipedia nke ndị bekee|Wikipedia Bekee]] gafere inwezu isiokwu dị nde atọ na ụma isii na 2 Eprel, wee ruo nde isiokwu atọ na ụma asatọ na 18 Nọvemba. Na 7 Nọvemba 2011, [[:en:German_Wikipedia|German Wikipedia]] gafere ndezi peeji dị nde otu narị, na-aghọ mbipụta asụsụ nke abụọ mere ya ma e wepụ mbipụta nke asụsụ Bekee, nke ruru nde ndezi narị ise ya na 24 Nọvemba 2011. [[:en:Dutch_Wikipedia|Dutch Wikipedia]] gafere otu nde isiokwu na 17 Disemba 2011, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke anọ mere ya. Na 3 Machị 2011, e bipụtara mbipụta nhọrọ isiokwu Wikipedia nke agba 0.8. Israel Post wepụtara stampụ"Wikimania 2011 - Haifa, Israel" bụ nke na 2 Ọgọst 2011. Nke a bụ stampụ mbụ ya kemgbe ụwa a raara nye ọrụ metụtara Wikimedia. N'agbata 4 na 6 Ọktoba 2011, Wikipedia Italian kpachapụrụ anya bụrụ nke a na-apụghị iru iji mee mkpesa megide iwu DDL intercettazioni nke [[:en:Italian_Parliament|Nzukọ Ndị Omeiwu Itali]], nke, ma ọ bụrụ na a kwadoo ya, ga-enye onye ọ bụla ohere ịmanye ebe nrụọrụ weebụ ọbụla iwepu ozi a na-ele anya dị ka ihe na-abụghị eziokwu ma ọ bụ dịka mkparị, na-enweghị mkpa ọ ga-adị inye ihe akaebe.<ref name="PCmagDDL">{{Cite web|title=Italian Wikipedia Hidden To Protest WireTap Law|url=https://www.pcmag.com/archive/italian-wikipedia-hidden-to-protest-wiretap-law-288689|accessdate=16 March 2023|work=PC Magazine|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://www.pcmag.com/archive/italian-wikipedia-hidden-to-protest-wiretap-law-288689}}</ref> Ọzọkwa n'ọnwa Ọktoba afọ 2011, Wikimedia kwupụtara mwepụta nke Wikipedia Zero, atụmatụ iji mee ka ị na-enweta Wikipedia dị n'efu n'ekwentị na akụrụngwa mkpanaaka ndị ọzọ na mba ndị na-emepe emepe site na mmekorita ya na ndị ọrụ mkpanaka.<ref>{{Cite news|author=Kapoor|first=Amit|date=26 October 2011|title=Wikipedia seeks global operator partners to enable free access|work=Wikimedia blog|url=http://blog.wikimedia.org/2011/10/26/wikipedia-seeks-global-operator-partners-to-enable-free-access/}}</ref><ref>{{Cite web|title=Wikipedia Zero|url=http://www.mediawiki.org/wiki/Wikipedia_Zero|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529101704/http://www.mediawiki.org/wiki/Wikipedia_Zero|archivedate=29 May 2012|accessdate=27 May 2012|publisher=MediaWiki}}</ref> ==== 2012 ==== [[Faịlụ:Wikimedia_Foundation_Wikipedia_Blackout_SOPA_January_18,_2012.theora.ogv|thumbtime=13|thumb|200x200px|Ndị ọrụ [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] n'oge SOPA blackout mere]] Na 16 Jenụwarị, onye so guzobe Wikipedia bụ [[Jimmy Wales]] kwupụtara na Wikipedia Bekee ga-emechi ruo awa iri abụọ na anọ na 18 Jenụwarị dị ka akụkụ nke ngagharị iwe iji mee ka ọha na eze mara Iwu [[:en:Stop_Online_Piracy_Act|Iwu Kwụsị Izu Ohi n'ịntanetị]] yana [[:en:PROTECT_IP_Act|Iwu PROTECT IP]], iwu abụọ na-emegide ndị [[Copyright infringement|ohi n'ịntanetị]]<nowiki/>a ka nọ n'arụmụka ya na [[:en:United_States_Congress|United States Congress]]. N'ịkpọ mgbanyụ ọkụ ahụ " mkpebi obodo", Wales na ndị ọzọ na-emegide iwu ahụ kwenyere na ha ga-etinye nnwere onwe ikwu okwu na ihe ọhụrụ n'ịntanetị n'ihe ize ndụ.<ref>{{Cite news|author=Ortenzi|first=T. J.|date=17 January 2012|title=Wikipedia blackout coming Wednesday, says co-founder Jimmy Wales|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/blogpost/post/wikipedia-blackout-coming-jan-18-says-co-founder-jimmy-wales/2012/01/16/gIQAh2Ke3P_blog.html|accessdate=16 March 2023|work=The Washington Post|language=en-US}}</ref> E mekwara mgbanyụ ọkụ yiri nke ahụ na 10 Julaị site na Wikipedia nke Russia, iji mee mkpesa megide iwu nchịkwa ịntanetị nke Russia. <ref>{{Cite web|date=10 July 2012|title=Russian Wikipedia shuts in protest|url=https://www.express.co.uk/news/world/332016/Russian-Wikipedia-shuts-in-protest|publisher=UKPA via Google}}</ref> Na ngwụcha Machị 2012, [[m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]] kwupụtara Wikidata, ikpo okwu zuru ụwa ọnụ maka ịkekọrịta data n'etiti mbipụta asụsụ Wikipedia niile. <ref>{{Cite web|title=Wikidata announcement on Facebook|url=https://www.facebook.com/wikipedia/posts/158388724283345|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160101031943/https://www.facebook.com/wikipedia/posts/158388724283345|archivedate=1 January 2016|accessdate=28 October 2015|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref><ref>{{Cite news|author=Chalabi|first=Mona|date=April 26, 2013|title=Welcome to Wikidata! Now what?|url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2013/apr/26/wikidata-launch|accessdate=October 2, 2021}}</ref> Ufọdụ n'ime ego e ji rụọ ọrụ iwepụta Wikidata ahụ furu otu nde dọla na ụma asaa (US $1.7) sitere na Google, [[:en:Gordon_and_Betty_Moore_Foundation|Gordon and Betty Moore Foundation]], na Allen Institute for Artificial Intelligence.<ref>{{Cite web|author=Terdiman|first=Daniel|title=Wikidata to provide structured data for all Wikipedia versions|url=https://www.cnet.com/culture/wikidata-to-provide-structured-data-for-all-wikipedia-versions/|accessdate=16 March 2023|publisher=CNET|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055527/https://www.cnet.com/culture/wikidata-to-provide-structured-data-for-all-wikipedia-versions/}}</ref> Wikimedia Deutschland hụrụ maka akụkụ mbụ nke Wikidata, ma na mbụ ha mere atụmatụ ime ka ndị editọ nweenwuo ike ịrụ ọrụ na ikpo okwu site na Disemba 2012. Akụkụ mbụ nke Wikidata malitere ịrụ ọrụ n'ụzọ zuru ezu na Machị 2013. <ref>{{Cite news|author=Perez|first=Sarah|date=30 March 2012|title=Wikipedia's Next Big Thing: Wikidata, A Machine-Readable, User-Editable Database Funded By Google, Paul Allen And Others|work=TechCrunch|url=https://techcrunch.com/2012/03/30/wikipedias-next-big-thing-wikidata-a-machine-readable-user-editable-database-funded-by-google-paul-allen-and-others/}}</ref><ref name="WikidataLiveNow">{{Cite web|author=Pintscher, Lydia|date=13 February 2013|title=Wikidata live on the English Wikipedia|url=http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130219054033/http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archivedate=19 February 2013|accessdate=15 February 2013|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref> [[Faịlụ:Justin_Anthony_Knapp_(cropped).jpg|áká_ịkẹngạ|thumb|231x231px|Justin Knapp]] N'ọnwa Eprel afọ 2012, Justin Knapp ghọrọ onye ndezi mbụ naanị ya nyere aka mee ndezi karịrị otu nde na Wikipedia. <ref>{{Cite web|title=First man to make 1 million Wikipedia edits|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/9215151/First-man-to-make-1-million-Wikipedia-edits.html|first=James|author=Titcomb|accessdate=16 March 2023|work=The Daily Telegraph|date=20 April 2012|archivedate=19 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151119233646/http://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/9215151/First-man-to-make-1-million-Wikipedia-edits.html}}</ref><ref>{{Cite web|author=Skelton|first=Alissa|date=24 April 2012|title=Wikipedia Volunteer Editor Reaches 1 Million Edits|url=https://mashable.com/archive/wikipedia-volunteer-editor|accessdate=16 March 2023|work=Mashable|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://mashable.com/archive/wikipedia-volunteer-editor}}</ref> Jimmy Wales kelere Knapp maka ọrụ ya ma nye ya ihe nrite Special Barnstar nke saịtị ahụ yana onyinye ''Golden Wiki'' maka ihe ọ rụzuru.<ref>{{Cite web|title=Hardest working man on the internet passes one million Wikipedia edits|url=https://www.engadget.com/2012/04/20/one-million-wikipedia-edits/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120820003926/http://www.engadget.com/2012/04/20/one-million-wikipedia-edits|archivedate=20 August 2012|accessdate=3 September 2012|work=Engadget|date=20 April 2012}}</ref> Wales kwupụtakwara na 20 Eprel ga-abụ "Ụbọchị Ncheta Justin Knapp". <ref name="declared">{{Cite news|author=Skelton|first=Alissa|date=23 April 2012|title=Wikipedia Volunteer Editor Reaches 1 Million Edits|work=Mashable|url=http://mashable.com/2012/04/23/wikipedia-volunteer-editor/|accessdate=24 October 2012}}</ref> N'abalị iri na atọ n'ọnwa Julaị n'afọ 2012, Wikipedia Bekee nwetara edemede nde anọ ya, Izbat al-Burj . <ref name="4Million2012">{{Cite web|date=13 July 2012|title=English language Wikipedia hits 4 million articles!|url=http://blog.wikimedia.org.uk/2012/07/english-language-wikipedia-hits-4-million-articles/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121222030833/http://blog.wikimedia.org.uk/2012/07/english-language-wikipedia-hits-4-million-articles/|archivedate=22 December 2012|accessdate=13 July 2012|work=Wikimedia UK Blog|publisher=[[Wikimedia UK]]}}</ref> N'ọnwa Ọktoba n'afọ 2012, onye na-akọ akụkọ ihe mere eme na onye nchịkọta akụkọ Wikipedia Richard J. Jensen kwuru na Wikipedia Bekee "na-eru ọgwụgwụ", na-ekwu na ọnụ ọgụgụ ndị editọ na-arụ ọrụ mgbe niile adaala nke ukwuu kemgbe afọ 2007, n'agbanyeghị uto ngwa ngwa nke Wikipedia na ọnụ ọgụgụ isiokwu na ndị na-agụ ya.<ref>{{Cite web|author=Rosen|first=Rebecca J.|date=25 October 2012|title=Surmounting the Insurmountable: Wikipedia Is Nearing Completion, in a Sense|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/10/surmounting-the-insurmountable-wikipedia-is-nearing-completion-in-a-sense/264111/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121028064456/http://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/10/surmounting-the-insurmountable-wikipedia-is-nearing-completion-in-a-sense/264111/|archivedate=28 October 2012|accessdate=27 October 2012|work=The Atlantic}}</ref> Dị ka Alexa Internet si kwuo, Wikipedia bụ ebe nrụọrụ weebụ nke isii kachasị ewu ewu n'ụwa ka ọ na-erule Nọvemba 2012. <ref name="AlexaSiteInfoNov12">{{Cite web|title=Amazon Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|accessdate=16 March 2023|work=alexa.com|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> Dow Jones họọrọ Wikipedia nke ise n'ụwa niile ka ọ na-erula Disemba 2012. <ref>{{Cite web|title=The Fifth-Biggest Site in the World Operated on a Budget of $27M Last Year|url=http://allthingsd.com/20121220/the-fifth-biggest-site-in-the-world-operated-on-a-budget-of-27m-last-year|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131206225138/http://allthingsd.com/20121220/the-fifth-biggest-site-in-the-world-operated-on-a-budget-of-27m-last-year/|archivedate=6 December 2013|accessdate=3 December 2013}}</ref> ==== 2013 ==== Na 22 Jenụwarị 2013, Wikipedia Italian ghọrọ mbipụta asụsụ nke ise nke Wikipedia nwere karịaotu nde isiokwu, ebe Wikipedia nke Russia na [[:en:Spanish_Wikipedia|Spanish]]<nowiki/>nwetara isiokwu nke nde ha na 11 na 16 Mee n'otu n'otu. Na 15 Julaị Wikipedia Swedish yana na 24 Septemba [[:en:Polish_Wikipedia|Wikipedia Polish]] nwetara edemede nke otu nde ha, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke asatọ na nke itoolu iji mee ya. N'abalị iri abụọ na asaa n'ọnwa Jenụwarị, [[:en:Committee_for_Small_Body_Nomenclature#Minor_planets|Kọmitii maka Ịgụ obere ahụ aha]] gbanwere aha [[:en:Main_belt_asteroid|main belt asteroid]] [[:en:274301_Wikipedia|274301]] n'ụzọ iwu kwadoro ịbụzi "Wikipedia".<ref name="TND-20130205">{{Cite web|author=Workman|first=Robert|date=5 February 2013|title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia'|url=http://www.technewsdaily.com/16749-asteroid-named-wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130206105134/http://www.technewsdaily.com/16749-asteroid-named-wikipedia.html|archivedate=6 February 2013|accessdate=7 February 2013|publisher=[[TechMediaNetwork, Inc.|TechNewsDaily]]}}</ref> Akụkụ mbụ nke nchekwa data Wikidata, na-enye njikọ otu asụsụ na ibe ya na data ndị ọzọ na-akpaghị ya aka, gh nke dị ọrọ maka mbipụta asụsụ niile na Machị 2013.<ref name="WikidataLiveNow" /> N'ọnwa Eprel afọ 2013, e boro ndị Ọrụ nzuzo nke France ebubo ịnwa inyocha Wikipedia site n'iyi onye ọrụ afọ ofufo Wikipedia egwu ịnwụchi ya ọgwụla ma ehichapụrụ "ihe ọmụma nzuzo" banyere ụlọ ọrụ redio ndị aghana saịtị ahụ.<ref>{{Cite news|author=Willsher|first=Kim|date=7 April 2013|title=French secret service accused of censorship over Wikipedia page|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2013/apr/07/french-secret-service-wikipedia-page|accessdate=9 April 2013}}</ref> [[Faịlụ:Wikimania_2013_-_VisualEditor_-_The_present_and_future_of_editing_our_wikis.webm|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Nkuzi ihe banyere Wikipedia VisualEditor]] N'ọnwa Julaị, a malitere usoro nhazi VisualEditor, na-eme ka ọ bụrụ nzọụkwụ mbụ na mgbalị e mere iji kwe ka a na-edezi isiokwu na interface yiri kama iji [[Wiki|akara wiki]].<ref name="VisualEd2013">{{Cite news|author=Arthur|first=Charles|date=2 July 2013|title=Boot up: wireless contact lens, Wikipedia's visual editing, Samsung's share slide and more|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2013/jul/02/rabbit-contact-lens|accessdate=2 July 2013}}</ref> E weputaraa onngwahrọ maka ime ndezi nke e mere kpọmkwem maka ekwentị na ngwaọrụ mkpanaka ndị ọzọ.<ref name="MobileWiki2013">{{Cite web|author=Gonera|first=Juliusz|date=25 July 2013|title=Edit Wikipedia on the go|url=https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/|accessdate=16 March 2023|work=Diff|language=en-US|archivedate=25 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230325104612/https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/}}</ref> ==== 2014 ==== [[Faịlụ:Wikipedia_Edit_2014.webm|áká_èkpè|thumb|200x200px|Nnyocha vidiyo nke ọdịnaya Wikipedia n'afọ 2014, na-agba ndị na-ekiri ya ume idezi Wikipedia]] N'ọnwa Febụwarị afọ 2014, ndị na-enye aka na Wikipedia nke Germany malitere ọrụ iji bipụta mbipụta nke Wikipedia Bekee, nke nwere mpịakọta otu puku na ihe karịrịotu nde na narị puku peeji.<ref name="EconWikiPeaks">{{Cite news|date=1 March 2014|title=The future of Wikipedia: WikiPeaks?|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks|accessdate=2 April 2014}}</ref> Ọrụ ahụ chọrọ nkwado ego site na Indiegogo, ọ ma buru n'uche ịsọpụrụ ntinye nke ndị editọ Wikipedia mere.<ref>{{Cite web|date=20 February 2014|title=Wikipedia 1,000-volume print edition planned|url=https://www.theguardian.com/books/2014/feb/20/wikipedia-1000-volume-print-edition-crowdfunding|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140311014332/http://www.theguardian.com/books/2014/feb/20/wikipedia-1000-volume-print-edition-crowdfunding|archivedate=11 March 2014|accessdate=12 April 2014|work=The Guardian}}</ref> N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Ọktoba n'afọ 2014, a kpughere ihe ncheta a kpụrụ akpụ mbụ nke Wikipedia n'obodo Slubice dị na Poland.<ref>{{Cite web|author=Day, Matthew|date=10 October 2014|title=Polish town to build statue honouring Wikipedia|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/poland/11153603/Polish-town-to-build-statue-honouring-Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141011191441/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/poland/11153603/Polish-town-to-build-statue-honouring-Wikipedia.html|archivedate=11 October 2014|accessdate=11 October 2014|work=The Daily Telegraph}}</ref> Na 8 Jun, 15 Jun, na 16 Julaị 2014, [[:en:Waray_Wikipedia|Waray Wikipedia]], Wikipedia Vietnamese yana [[:en:Cebuano_Wikipedia|Cebuano Wikipedia]] nke ọ bụla gafere akara otu nde isiokwu. Ha bụ Wikipedias nke iri, nke iri na otu na nke iri na abụọ iji ruzuo ihe dị ịrịba ama ahụ. N'agbanyeghị na ha nwere ndị ọrụ ole na ole na-arụsi ọrụ ike, Wikipedias nke Wai na Cebuano nwere ọnụ ọgụgụ dị elu nke isiokwu ndị e dere na-akpaghị aka nke bots mepụtara. ==== 2015 ==== [[Faịlụ:Wikipedia_5_million_articles_milestone_video_November_2015.ogv|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Vidio na-egosi ihe ịrịba ama nke Wikipedia inwe [[:en:Wikipedia:Five_million_articles|isiokwu nde ise]] na 1 Nọvemba 2015]] N'etiti afọ 2015, Wikipedia bụ ebe nrụọrụ weebụ nke asaa kachasị ewu ewu n'ụwa niile dịka Alexa Internetsi kwuo, <ref name="AlexaSiteInfoOct26">{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171009035134/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=9 October 2017|accessdate=9 October 2017|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> gbadaa n'otu ọnọdụ site n'ọnọdụ ọ nọbu na Nọvemba 2012. Na mbido afọ 2015, Wikipedia ihe ọmụma izugbe nọgidere bụrụ encyclopedia kachasị n'ịntanetị, nke nwere ngụkọta nke ihe karịrị nde isiokwu iri atọ na isii n'asụsụ niile.<ref name="Grand20">{{Cite web|title=List of Wikipedias – Grand Total (retrieved 2014)|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#Grand_Total|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141219233704/http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#Grand_Total|archivedate=19 December 2014|accessdate=20 December 2014|publisher=Wikimedia.org}}</ref> Na nkezi, Wikipedia na-enweta ngụkọta dị ijeri iri zuru ụwa ọnụ nke [[:en:Page_view|ndị na-abịa na saịtị ahụ]] site na ihe dị ka nde mmadụ narị anọ na iri itoolu na ise na-eleta pụrụ iche kwa ọnwa, gụnyere nde mmadụ iri asatọ na ise si United States naanị, ebe ọ bụ saịtị nke isii kachasị ewu ewu.<ref name="EconWikiPeaks">{{Cite news|date=1 March 2014|title=The future of Wikipedia: WikiPeaks?|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks|accessdate=2 April 2014}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks "The future of Wikipedia: WikiPeaks?"]. </cite></ref><ref>{{Cite web|date=20 April 2011|title=Wikimedia Statistics|url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm|archivedate=20 October 2011|accessdate=14 October 2011}}</ref><ref name="comScore2012">{{Cite web|date=24 February 2015|title=comScore Ranks the Top 50 U.S. Digital Media Properties for January 2015|url=http://www.comscore.com/Insights/Market-Rankings/comScore-Ranks-the-Top-50-US-Digital-Media-Properties-for-January-2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150317071240/http://www.comscore.com/Insights/Market-Rankings/comScore-Ranks-the-Top-50-US-Digital-Media-Properties-for-January-2015|archivedate=17 March 2015|accessdate=17 March 2015|publisher=comScore}}</ref><ref name="AlexaSiteInfoOct26" /> [[Faịlụ:Print_Wikipedia_(no_subtitles).webm|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Onye na-ese ihe Michael Mandiberg dịka ọ na-ekwu maka Print Wikipedia.]] Print Wikipedia bụ ọrụ nka nke Michael Mandiberg mepụtara ikike ibipụta mpịakọta puku asaa, narị anọ na iri asaa na atọ (7473) nke Wikipedia dị ka ọ dị na 7 Eprel 2015. Mpịakọta ọ bụla nwere peeji narị asaa mana ọ bụ naanị otu narị na iri ka onye na-ese ya bụ ihe bipụtara.<ref name="NYT">{{Cite news|author=Schuessler|first=Jennifer|date=16 June 2015|title=Moving Wikipedia From Computer to Many, Many Bookshelves|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2015/06/17/books/moving-wikipedia-from-computer-to-many-many-bookshelves.html|accessdate=24 December 2016}}</ref> N'ụbọchị mbụ n'ọnwa Nọvemba n'afọ 2015, Wikipedia Bekee ruru nde isiokwu ise site n'ịmepụta otu isiokwu na ''Persoonia terminalis'', bụ ụdị akụmakụ. N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Ọktoba, Wikipedia natara ''Onyinye Princess of Asturias maka imekọ ihe ọnụ na mba ụwa''.<ref>{{Cite news|date=2015-06-17|title=Wikipedia, Premio Princesa de Asturias de Cooperación|url=https://elpais.com/tecnologia/2015/06/17/actualidad/1434535111_709353.html|accessdate=2026-02-04|work=El País|language=es}}</ref><ref>{{Cite news|author=Poyo|first=Ana|date=2015-10-22|title=Los Premios Princesa de Asturias 2015 (al detalle)|url=https://www.vogue.es/moda/news/articulos/agenda-premios-princesa-asturias-2015-ceremonia-entrega-reyes-felipe-letizia-mejores-looks-leonor-de-borbon/23909|accessdate=2026-02-04|work=Vogue España|language=es-ES}}</ref> ==== 2016 ==== Na abalị iri na itoolu ọnwa Jenụwarị 2016, Wikipedia nke Japan gafere inweta otu nde isiokwu, na-aghọ Wikipedia nke iri na atọ ya ruru ihe dị ịrịba ama ahụ. Akụkọ ahụ nke mezuru ya otu nde bụ maka Wave 224, ụgbọ mmiri n'okpuru mmiri nke [[World War II|Agha Ụwa nke Abụọ]] nke Ndị ọlụagha na mmiri Imperial nke Japan. N'etiti afọ 2016, Wikipedia ghọkwara ebe nrụọrụ weebụ nke isii kachasị ewu ewu n'ụwa dịka [[:en:Alexa_Internet|Alexa Internet]] si kwuo, <ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160706214359/http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=6 July 2016|accessdate=7 July 2016|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> gbagoo n'otu ọnọdụ pụọ n'ọnọdụ ọ nwere n'afọ gara aga. ==== 2017 ==== N'etiti afọ 2017, edepụtara Wikipedia dị ka ebe nrụọrụ weebụ nke ise kachasị ewu ewu n'ụwa dịka [[:en:Alexa_Internet|Alexa Internet]] si kwuo, <ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170704011642/http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=4 July 2017|accessdate=4 July 2017|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> na-arịgo site n'otu ọnọdụ pụọ na ọnọdụ ọ nwere n'afọ gara aga. E mere ka Wikipedia Zero dị na Iraq na Afghanistan. N'abalị iri abụọ na itoolu n'ọnwa Eprel n'afọ 2017, ndị ọchịchị Turkey [[:en:Block_of_Wikipedia_in_Turkey|gbochiri ịnweta Wikipedia n'ịntanetị n'ofe mbipụta asụsụ niile dị na Turkey]]. Mgbochi a dịgidere ruo 15 Jenụwarị 2020, ebe ụlọ ikpe nke Turkey kpebiri na mgbochi ahụ mebiri ikike mmadụ. A na-egbochi Wikipedia nke Japan ezoro ezo na China kemgbe 28 Disemba 2017. <ref>{{Cite web|title=ja.wikipedia.org|url=https://en.greatfire.org/https/ja.wikipedia.org|work=[[GreatFire]]|accessdate=7 April 2018|archivedate=20 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180120065845/https://en.greatfire.org/https/ja.wikipedia.org}}</ref> ==== 2018 ==== N'abalị iri na atọ n'ọnwa Eprel afọ 2018, ọnụ ọgụgụ isiokwu ndị dị na Wikipedia nke China gafere otu nde, na-aghọ Wikipedia nke iri na anọ iji ruo ọkwa ahụ. A machibidola Wikipedia nke China na Mainland China kemgbe Mee 2015. <ref>{{Cite web|date=4 September 2015|title=Wikipedia founder defends decision to encrypt the site in China|url=https://www.theverge.com/2015/9/4/9260981/jimmy-wales-wikipedia-china|accessdate=17 April 2018|archivedate=12 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612141751/https://www.theverge.com/2015/9/4/9260981/jimmy-wales-wikipedia-china}}</ref> Ka e mesịrị n'afọ ahụ, na 26 Jun, Wikipedia Portuguese gafere otu nde isiokwu, na-aghọ Wikipedia nke iri na ise ruru ihe dị ịrịba ama ahụ. Isiokwu nke mezuru ya otu nde bụ ''[[:pt:Perdão de Richard Nixon|Perdão de Richard Nixon]]'' (''[[:pt:Perdão de Richard Nixon|Mgbaghara nke Richard Nixon]]''). N'afọ 2018, Wikipedia nọgidere na-ndepụta ya dị ka ebe nrụọrụ weebụ nke ise kachasị ewu ewu n'ụwa dịka Alexa Internet si kwuo.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|accessdate=28 October 2018|work=alexa.com|language=en|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> Otu mmepe a ma ama bụ iji [[:en:Artificial_Intelligence|Artificial Intelligence]] mepụta edemede na isiokwu ndị a na-eleghara anya.<ref>{{Cite news|title=AI spots 40,000 prominent scientists overlooked by Wikipedia|work=The Verge|url=https://www.theverge.com/2018/8/8/17663544/ai-scientists-wikipedia-primer|accessdate=28 October 2018}}</ref> ==== 2019 ==== N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Eprel afọ 2019, ndị ọchịchị China gbasara mmachibido nke Wikipedia gaa na nsụgharị niile. <ref name="cn2019apr">{{Cite news|author=Gandolfo|first=Ryan|title=Wikipedia Currently Down in China|work=That's Beijing|url=http://www.thatsmags.com/beijing/post/27660/wikipedia-currently-down-in-china|accessdate=24 April 2019}}</ref><ref name="ooni">{{Cite web|author=Sukhbir Singh|date=4 May 2019|title=China is now blocking all language editions of Wikipedia|url=https://ooni.io/post/2019-china-wikipedia-blocking/|accessdate=7 May 2019|publisher=Open Observatory of Network Interference|quote=The following chart, based on OONI data, illustrates that multiple language editions of Wikipedia have been blocked in China as of April 2019.{...}OONI measurements show that many of these Wikipedia domains were previously accessible, but all measurements collected from 25 April 2019 onwards present the same DNS anomalies for all Wikipedia sub-domains.{...}Based on these tests, we were able to conclude that China Telecom does in fact block all language editions of Wikipedia by means of both DNS injection and SNI filtering.}}</ref> Oge nke mgbochi ahụ dakọtara ya na mmemme ncheta afọ iri atọ nke [[:en:1989_Tiananmen_Square_protests_and_massacre|ngagharị iwe na ogbugbu Tiananmen Square nke afọ 1989]] na ncheta nke ịgba afọ otu narị nke [[:en:May_Fourth_Movement|May Fourth Movemen]], nke mere ka [[:en:Internet_censorship_in_China|nnyocha ịntanetị na China]] sie ike karịa.<ref name="515news18">{{Cite news|date=15 May 2019|title=Ahead of Tiananmen Anniversary, Chinese Government Blocks Wikipedia|publisher=News18|url=https://www.news18.com/news/world/ahead-of-tiananmen-anniversary-chinese-government-blocks-wikipedia-2142621.html|accessdate=2 June 2019}}</ref> N'ọnwa Ọgọstụ 2019, dị ka Alexa.com si kwuo, Wikipedia si na ọnọdụ nke ise dalaa na ebe nrụọrụ weebụ nke asaa n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> N'otu afọ ahụ, e zigara otu Wikipedia n'ọnwa, dị ka akụkụ nke Arch Lunar Library. N'ihi ọdịda mere, rọket ahụ dara n'elu ọnwa, mana, n'ihi iji diski nickel pụrụ iche, nke na-eguzogide onwe ya, a kwenyere na ọ lanarịrị ọdịda ahụ.<ref>{{Cite web|author=Taylor|first=Chris|date=2019-04-17|title=There may be a copy of Wikipedia somewhere on the moon. Here's how to help find it.|url=https://mashable.com/article/moon-library-beresheet-crash-wikipedia|accessdate=2026-03-30|work=Mashable|language=en}}</ref>  ===Afọ Iri Nke Atọ (2020 ruo Ugbu a)=== ====2020==== N'abalị iri abụọ na atọ ọnwa Jenụwarị 2020, agbakwunyere isiokwu mezuru ya nde isii, bụ akụkọ ndụ [[Maria Elise Turner Lauder]], na Wikipedia Bekee. N'agbanyeghị uto a n'isiokwu ndị dị na ya, ntinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ nke Wikipedia, dịka Alexa tụrụ, nọgidere na-ebelata. Ka ọ na-erule n'ọnwa Febụwarị 2020, Wikipedia dara ruo ịbụ ebe nrụọrụ weebụ nke iri na otu n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com2">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> A na-eche na akụkọ Wikipedia banyere [[:en:COVID-19_pandemic|nsogbu ọrịa COVID-19]] na ndezi nkwado ndị metụtara ya, mkparịta ụka gasị, na ọbụna nhichapụ ndị e mere bụ ihe bara uru maka ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme n'ọdịnihu ga-achọ ịghọta oge ahụ n'ụzọ zuru ezu.<ref>{{Cite web|author=Harrison|first=Stephen|date=27 May 2020|title=Future Historians Will Need Access to Coronavirus Misinformation|url=https://slate.com/technology/2020/05/wikipedia-coronavirus-information-future-historians.html|work=Slate|accessdate=9 June 2020|archivedate=27 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200527165139/https://slate.com/technology/2020/05/wikipedia-coronavirus-information-future-historians.html}}</ref> [[World Health Organization|Òtù Ahụ Ike Ụwa]] jikọrọ aka ha na Wikipedia dị ka isi ihe maka mgbasa ozi metụtara COVID-19 iji nyere aka lụso mgbasa ozi na-ezighi ezi ọgụ.<ref>{{Cite news|author=Matt|first=Chase|date=9 January 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|accessdate=9 January 2021}}</ref><ref>{{Cite web|author=McNeil|first=Donald G.|date=22 October 2020|title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation|url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201227064918/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html|archivedate=27 December 2020|accessdate=25 October 2020|work=[[The New York Times]]}}</ref> '''2021''' Na Jenụwarị 2021, e kwuru n'ụlọ ọrụ mgbasa ozi dị iche iche na a na-eme ncheta [[Wikipedia:20th anniversary|Afọ iri abụọ nke Wikipedia]]. <ref name="Kelly">{{Cite news|author=Kelly|first=Heather|date=15 January 2021|title=Technology: On its 20th birthday, Wikipedia might be the safest place online|work=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/01/15/wikipedia-20-year-anniversary/|quote=The world's largest online encyclopedia has learned lessons from fighting misinformation for two decades|accessdate=16 January 2021}}</ref> <ref name="Kent">{{Cite web|author=Kent|first=German|date=15 January 2021|title=In a post-truth world, we need Wikipedia more than ever|url=https://www.cnet.com/news/in-a-post-truth-world-we-need-wikipedia-more-than-ever/|publisher=[[CNET]]|quote=Commentary: Wikipedia celebrated its 20th anniversary today. The free encyclopedia may not be exciting, but its neutral, volunteer-driven content is incredibly valuable.|accessdate=16 January 2021|archivedate=21 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220221144855/https://www.cnet.com/news/in-a-post-truth-world-we-need-wikipedia-more-than-ever/}}</ref> <ref>{{Cite web|title=World in Progress: 20 years of Wikipedia|url=https://www.dw.com/en/world-in-progress-20-years-of-wikipedia/av-56212410|publisher=[[Deutsche Welle]]|format=Audio|quote=The year marks the 20th anniversary of Wikipedia. Every month, more than 1.7 billion people visit the open-source website in search of information about, well, just about anything! We speak with Dr. Bernie Hogan from the [[Oxford Internet Institute]] about Wikipedia's successes, where it fits into the discrimination crisis, and the website's future.|accessdate=17 January 2021|archivedate=5 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005082902/https://www.dw.com/en/world-in-progress-20-years-of-wikipedia/av-56212410}}</ref><ref name="Wales">{{Cite web|author=Wales|first=Jimmy|date=14 January 2021|title=As Wikipedia turns 20 it aims to reach more readers|url=https://news.yahoo.com/wikipedia-turns-20-aims-reach-035212015.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly9zZWFyY2gueWFob28uY29tLw&guce_referrer_sig=AQAAAHKHaTI72xUEUz_BdVPt8DFvi-uLdmApcbSckrJrAbM_GpTwHsHtNHRdxX-KYAS6xk81e_p_w46bfh10PJVV7cmUzE-pWR5gsID2T8Kd1k0u-2r78p4Y4V16CKTPFcWRJzV0LwQMJyuEeeR7Vv-_lfVBiCT30KvF47aGzyE3QP-a|quote=Wikipedia is the web's seventh-most visited site|accessdate=17 January 2021|archivedate=23 September 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220923105157/https://news.yahoo.com/wikipedia-turns-20-aims-reach-035212015.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly9zZWFyY2gueWFob28uY29tLw&guce_referrer_sig=AQAAAHKHaTI72xUEUz_BdVPt8DFvi-uLdmApcbSckrJrAbM_GpTwHsHtNHRdxX-KYAS6xk81e_p_w46bfh10PJVV7cmUzE-pWR5gsID2T8Kd1k0u-2r78p4Y4V16CKTPFcWRJzV0LwQMJyuEeeR7Vv-_lfVBiCT30KvF47aGzyE3QP-a}}</ref> N'abalị iri na atọ ọnwa Jenụwarị 2021, Wikipedia Bekee ruru otu ijeri ndezi e mere na ya, ebe [[Steven Pruitt]] mere ndezi nke mezuru ya otu ijeri.<ref name="vice.com">{{Cite web|date=15 January 2021|title=The English Language Wikipedia Just Had Its Billionth Edit|url=https://www.vice.com/en/article/the-english-language-wikipedia-just-had-its-billionth-edit/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210115145145/https://www.vice.com/en/article/k7appn/the-english-language-wikipedia-just-had-its-billionth-edit|archivedate=15 January 2021|accessdate=26 February 2021|work=[[Vice (magazine)|Vice]]|language=en}}</ref> [[:en:MIT_Press|MIT Press]] bipụtara akwụkwọ edemede [[:en:Open_access|open access]] bụ ''[[:en:Wikipedia_@_20|Wikipedia @ 20]]'': Stories of an Unfinished Revolution, nke [[Joseph M. Reagle Jr.|Joseph Reagle]] na Jackie Koerner dezigharịrị nke ntinye banyere ya sitere n'aka ndị Wikipedia, ndị Wikimedia, ndị nchọpụta, ndị nta akụkọ, ndị na-ahụ maka ọbá akwụkwọ na ndị ọkachamara ndị ọzọ na-atụgharị uche na akụkọ na isiokwu ụfọdụ. <ref>{{Cite book|url=https://mitpress.mit.edu/books/wikipedia-20|title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution|date=2020|publisher=MIT Press|isbn=978-0262538176|editor=Reagle|location=Cambridge, MA|language=en|accessdate=12 November 2021}}</ref> Ka ọ na-erule n'ọnwa Nọvemba 2021, Wikipedia adaala bụrụ ebe nrụọrụ weebụ nke iri na atọ n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com3">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> '''2022''' N'abalị isii ọnwa Disemba 2022, onye Wikipedian [[Richard Knipel]] mepụtara isiokwu [[:en:Artwork_title|Artwork title]], nke mmezigharị mbụ ya bụ draft nke [[:en:ChatGPT|ChatGPT]] mepụtara, nke Knipel mere obere ndezi na ya iji kwekọọ na ụkpụrụ Wikipedia. Knipel kwuru na [[:en:Talk_page|ibe mkparịtaụka]] na o kwenyere na nke a bụ oge mbụ onye ọbụla jiri ChatGPT dee edemede Wikipedia. Ndị ndezi ndị ọzọ katọrọ mbipụta nke isiokwu a ma kpata esemokwu n'ime obodo Wikipedia, na-eduga na arụmụka sara mbara banyere ma a ga-eji ChatGPT na ụdị ndị yiri ya dee ọdịnaya maka Wikipedia na, ọ bụrụ na ọ dị otú ahụ, ruo n'ókè ole?.<ref>{{Cite web|author=Harrison|first=Stephen|date=12 January 2023|title=Should ChatGPT Be Used to Write Wikipedia Articles?|url=https://slate.com/technology/2023/01/chatgpt-wikipedia-articles.html|accessdate=30 January 2023|work=Slate|language=en|archivedate=28 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230128200141/https://slate.com/technology/2023/01/chatgpt-wikipedia-articles.html}}</ref> '''2023''' Na Jenụwarị 2023, a gbanwere interface desktọọpụ Wikipedia na nke mbụ kemgbe 2010, gaa na [[Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia|Vector 2022]].<ref>{{Cite web|date=18 January 2023|title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront|url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/|accessdate=20 January 2023|work=Wikimedia Foundation|language=en-US|archivedate=19 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/}}</ref> Njikọ ọhụrụ ahụ nwetara nkatọ dị ukwuu site n'aka ndị ọrụ. Ọtụtụ mmegide lekwasịrị anya na nhazi nke obosara ya, nke mepụtara ohere ọcha gabigara ókè n'akụkụ ya niile na monitor ndị sara mbara, na-eduga na mkparịta ụka dị okwu puku iri itoolu ma akpụkpọ ọhụrụ ahụ kwesịrị ịghọ nke ndabara. [[Swahili Wikipedia|Wikipedia Swahili]] ji otu olu tụọ vootu ịjụ akpụkpọ ọhụrụ ahụ ma "n'ụzọ dị njọ" chọọ ịlaghachi na akpụkpọ nke ochie. Nkatọ ndị ọzọ gara na Wikimedia Foundation maka iwe ndị otu imepụta ihe nwere obere ahụmịhe na wikis. Brandon Harris, onye bụ onye isi na-emepụta ihe na Wikipedia site na 2010 ruo 2014, kwuru, sị: "Wikimedia Foundation mgbe ụfọdụ na-ewe ndị na-emepụta ihe ndị na-amaghị wiki nke ọma, ha na-abata ma gbalịa ime mgbanwe ndị a niile - na-agba ọsọ na mbụ banye n'ime mkpọtụ ụzụ - bụ ụzọ obodo ahụ na-esi eguzogide nke ọma".<ref name="slate">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref> [[File:Wikimedia Sound Logo Finalist VQ97.wav|thumb|[[Sound logo]] of Wikimedia (including Wikipedia)<ref name="wikimediafoundation.org">{{Cite web |date=2023-03-28 |title=Wikipedia's new sound logo: Winner of The Sound of All Human Knowledge contest announced |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/03/28/wikipedias-new-sound-logo-winner/ |access-date=2023-05-02 |website=Wikimedia Foundation |language=en-US |archive-date=6 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406101352/https://wikimediafoundation.org/news/2023/03/28/wikipedias-new-sound-logo-winner/ |url-status=live }}</ref>]] Mgbe mkparịta ụka na asọmpi gasịrị, a nabatara [[:en:Sound_logo|akara ngosi ụda]] mbụ nke Wikimedia (gụnyere Wikipedia). <ref name="wikimediafoundation.org" /> '''2024''' Na Jenụwarị 13, 2024, etinyere otu Wikipedia Bekee, echekwara na [[5D optical data storage|Nchekwa data anya 5D]], n'ụlọ nnyocha dị n'okpuru ala na Switzerland, na-enwe ikike ịnọgide na nchekwa ruo ijeri afọ iri na anọ, n'ihi teknụzụ nchekwa ejiri. Enwere ike ịgụ akwụkwọ ahụ site na iji [[:en:Microscope|microscope]], na-enweghị mkpa iji [[Digital electronics|teknụzụ dijitalụ]].<ref>{{Cite web|title=Global Knowledge Vault|url=https://www.archmission.org/gkv|accessdate=2026-05-26|work=Arch Mission Foundation - Preserving humanity forever, in space and on Earth.|language=en-US|archivedate=July 30, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260730024832/https://www.archmission.org/gkv}}</ref> N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2024, e nwere ihe ịga nke ọma n'ibugo otu Wikipedia Bekee n'ime ọnwa, dịka akụkụ nke ọrụ Galactic Legacy Archive. Ọrụ ahụ bụ nke [[:en:Intuitive_Machines|Intuitive Machines]], ebe [[SpaceX]] tụbara rọket ahụ. A na-echekwa data ahụ dị ka iji layer iri na isii nke nickel, a na-eme atụmatụ na ọ nwere ike ịnọ n'elu ọnwa ruo ijeri afọ ise. <ref>{{Cite web|title=Galactic Legacy Archive|url=https://www.archmission.org/galactic-legacy-archive|accessdate=2026-05-26|work=Arch Mission Foundation - Preserving humanity forever, in space and on Earth.|language=en-US|archivedate=March 28, 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240328153354/https://www.archmission.org/galactic-legacy-archive}}</ref> '''2025''' N'ụbọchị nke anọ n'ọnwa Nọvemba afọ 2025, ewepụtara [[:en:Wikipedia:Temporary_accounts|akaụntụ nwa oge]] maka ndị editọ Wikipedia pụrụ na akaụntụ ha, na-anọchi anya iji [[Wikipedia:IP users|Adreesị IP]]. '''2026''' [[File:Work-in-progress animation of the Wikipedia 25 birthday mascot scrolling on a phone.gif|thumb|Illustration of Baby Globe scrolling on a phone]] N'abalị iri na ise ọnwa Jenụwarị 2026, Wikipedia mere emume ncheta afọ iri abụọ na ise ya. <ref>{{Cite journal|date=2026-01-28|title=Wikipedia is needed now more than ever, 25 years on|url=https://www.nature.com/articles/d41586-026-00074-1|journal=Nature|language=en|volume=649|issue=8099|pages=1079–1080|doi=10.1038/d41586-026-00074-1|pmid=41606158|issn=1476-4687|accessdate=February 4, 2026}}</ref> E mepụtara ihe ngosi na "oge capsule" dị ka akụkụ nke ememe ahụ.<ref>{{Cite web|author=Roth|first=Emma|date=2026-01-15|title=Wikipedia turns 25 and shares a glimpse into the lives of its volunteer editors|url=https://www.theverge.com/news/861935/wikipedia-25th-anniversary-2026|accessdate=2026-02-25|work=The Verge|language=en-US|archivedate=February 27, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260227081325/https://www.theverge.com/news/861935/wikipedia-25th-anniversary-2026}}</ref> A tọhapụrụ ihe nkedo nke onye ọrụ BaduFerreira mepụtara nke a na-akpọ [[Baby Globe]]. Ọ pụtara mgbe emere usoro ncheta ọmụmụ na Wikipedia. E mepụtara [[:en:Collectable|ihe mkpofu]] [[:en:Plush|na-anakọta]] Baby Globe na mmekorita ya na Makeship.<ref>{{Cite web|author=Fear|first=Natalie|date=2026-01-15|title=Wikipedia's new mascot is too cute for words|url=https://www.creativebloq.com/design/wikipedia-unveils-adorable-mascot-for-25th-anniversary|accessdate=2026-02-25|work=Creative Bloq|language=en}}</ref> E wepụrụ Baby Globe na saịtị Wikipedia na Eprel 7. <ref>{{Cite web|title=Meet Baby Globe, Wikipedia's 25th birthday mascot|url=https://wikimediafoundation.org/wikipedia25/wikipedia-mascot/|accessdate=2026-04-14|work=Wikimedia Foundation|language=en|archivedate=February 24, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260224032253/https://wikimediafoundation.org/wikipedia25/wikipedia-mascot/}}</ref> N'abalị ir abụọ na asaa ọnwa Machị 2026, Wikipedia machibidoro iji ọdịnaya nke [[Large language model|LLMs]] mepụtara na isiokwu ya, ma e wezụga nsụgharị na obere mbipụta ndị ọzọ. <ref>{{Cite news|author=Milman|first=Oliver|date=2026-03-27|title=Wikipedia bans AI-generated content in its online encyclopedia|url=https://www.theguardian.com/technology/2026/mar/27/wikipedia-bans-ai|accessdate=2026-03-31|work=The Guardian|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2026-03-27|title=Wikipedia bans one type of content after 'heated debate'|url=https://www.newsweek.com/wikipedia-bans-ai-content-after-debate-11746790|accessdate=2026-03-31|work=Newsweek|language=en|archivedate=July 29, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260729125759/https://www.newsweek.com/wikipedia-bans-ai-content-after-debate-11746790}}</ref> N'abalị ir na otu ọnwa Mee 2026, Wikipedia wepụtara 25th Anniversary Reading Challenge maka ngwa iOS site na Mee iri na otu ruo Jun abalị iri na asatọ, ma weghachitekwa Baby Globe.<ref>{{Cite web|date=2026-05-11|title=Wikimedia Apps/Team/25th Birthday Reading Challenge|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|accessdate=2026-06-14|work=MediaWiki|language=en|archivedate=June 5, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260605021801/https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge}}</ref> ==Akụkọ ihe mere eme site n’akụkụ isiokwu== ===Ngwaike na Ngwanrọ=== * N’ọnwa Jenụwarị 2001, Wikipedia na-arụ ọrụ n’elu [[:en:UseModWiki|UseModWiki]], nke [[:en:Clifford_Adams|Clifford Adams]] dere n’asụsụ mmemme [[:en:Perl|Perl]]. Sava ahụ ka na-arụ ọrụ n’elu [[:en:Linux|Linux]], ọ bụ ezie na e debere ederede mbụ n’ime faịlụ kama ịnọ n’ime nchekwa data. A na-akpọ isiokwu ndị ahụ site n’iji usoro [[:en:CamelCase|CamelCase]]. * N’ọnwa Jenụwarị 2002, e webatara '''“'''Phase II'''”''' nke ngwanrọ wiki na-akwado Wikipedia, dochie [[:en:UseModWiki|UseModWiki]] ochie. [[:en:Magnus_Manske|Magnus Manske]] dere ya kpọmkwem maka ọrụ ahụ, ma o nwere [[:en:Wiki_engine|wiki engine]] nke e dere n’asụsụ [[:en:PHP|PHP]]'''.''' * N’ọnwa Julaị 2002, e tinyere n’ọrụ [[:en:Rewrite_(programming)|mmegharị ukwu nke ngwanrọ]] na-akwado Wikipedia; a kpọrọ ya '''“'''Phase III'''”'''. Ọ dochiri ụdị “Phase II” ochie ma bụrụ [[:en:MediaWiki|MediaWiki]]. Ọ bụ [[:en:Lee_Daniel_Crocker|Lee Daniel Crocker]] dere ya n’ihi mkpa ọrụ ahụ na-abawanye ka Wikipedia na-eto. * N’ọnwa Ọktoba 2002, Derek Ramsey mepụtara [[:en:Internet_bot|bot]] —usoro mmemme na-arụ ọrụ na-akpaghị aka nke a kpọrọ [[:en:Rambot|Rambot]] — iji tinye ọtụtụ isiokwu gbasara obodo ndị dị na United States. E mepụtara isiokwu ndị a na-akpaghị aka site na data [[:en:U.S._census|ngụkọ ọnụ ọgụgụ ndị mmadụ na United States]]'''.''' N’ụzọ dị otú a, o mere ka ọnụ ọgụgụ isiokwu Wikipedia bawanye site n'ọnụọgụ dị puku iri atọ na atọ narị asatọ na iri atọ na abụọ.<ref>{{Cite book|author=Lih|first=Andrew|url=https://books.google.com/books?id=AWuZAAAAQBAJ&q=%22Derek+Ramsey+%28Wikipedian%29%22|title=The Wikipedia Revolution|date=2009|publisher=Hachette Digital, Inc|isbn=978-1401395858|pages=99–106|authorlink=Andrew Lih}}</ref> A kpọrọ ihe omume a '''“'''mmegharị kacha kpatara esemokwu n’akụkọ ihe mere eme Wikipedia.'''”'''.<ref>Lih, p. 99.</ref> * N’ọnwa Jenụwarị 2003, agbakwunyere nkwado maka usoro mgbakọ na mwepụ n’asụsụ [[:en:TeX|TeX]]. Ọ bụ Tomasz Węgrzanowski nyere koodu ahụ * Na 9 Juún 2003, a gbanwere [[:en:ISBN|ISBN]] interface nke Wikipedia iji mee ka ISBN ndị dị n’ime isiokwu wee nwee njikọ ha na Special:Booksources, nke na-enweta ọdịnaya ya site na ibe ndị ọrụ nwere ike idezi, Wikipedia:Book sources. Tupu oge ahụ, e tinyere ebe njikọ ISBN gaa n’ime ngwanrọ ahụ n’onwe ya, ma na-atụ aro njikọ ọhụrụ na ibe Wikipedia:ISBN. Lee ndezi nke gbanwere nke a. * Mgbe abalị isii ọnwa Disemba 2003 gachara, ozi sistemụ dị iche iche a na-egosi ndị ọrụ Wikipedia kwụsịziri ịbụ ụdị [[:en:Hard_coding|hard coded]]; nke a nyere ndị nchịkwa Wikipedia ohere ịgbanwe akụkụ ụfọdụ nke interface MediaWiki, dịka ozi a na-egosi ndị ọrụ a kpọchiri. * Na 12 Febụwarị 2004, a kpaliri ọrụ sava site na San Diego, California gaa [[Tampa, Florida]].<ref>{{Cite web|title=Server swapping soon|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2004-February/008420.html|work=lists.wikimedia.org|accessdate=10 February 2007|archivedate=18 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140618061009/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2004-February/008420.html}}</ref> * N'abalị iri abụọ na itoolu ọnwa Mee 2004''',''' e melitere ebe nrụọrụ weebụ dị iche iche niile ka ọ bụrụ ụdị ọhụrụ nke ngwanrọ [[MediaWiki]] * N'abalị iri atọ ọnwa Mee 2004, ihe atụ mbụ nke ntinye '''“'''categorization'''”''' (nhazi n’ụdị otu/category) pụtara. Usoro ụdị dị iche iche dịka Recent Changes yana Edit This Page adịlarị kemgbe e guzobere Wikipedia. Otú ọ dị, Sanger lere usoro ndị a anya dịka ndepụta, ma ọbụna na-etinye isiokwu ụfọdụ n’aka ya, ebe ọrụ nhazi n’ụdị otu lekwasịrị anya n’itinye category nke ọbụla n’isiokwu nke ọbụla dị na encyclopedia ahụ, dịka akụkụ nke usoro buru ibu nke iji akpaghị aka hazie isiokwu niile nke encyclopedia <ref>"[[Wikipedia:Categorization]]", Wikipedia.</ref> * Mgbe 3 Jun 2004 gachara, ndị nchịkwa nwere ike idezi ụdị na ọdịdị interface ahụ site n’ịgbanwe [[:en:Cascading_Style_Sheets|CSS]] (Cascading Style Sheets) dị na stylesheet monobook na[[MediaWiki:Monobook.css]] * Ọzọkwa na 30 Mee 2004, na MediaWiki 1.3, e mepụtara oghere aha Template, na-enye ohere [[:en:Transclusion|ịmegharị]] ederede ọkọlọtọ.<ref>"[[Wikipedia:Template namespace]]", Wikipedia.</ref> * Na 7 Jun 2005 n'elekere atọ nke ụtụtụ, oge [[:en:Eastern_Time_Zone|Eastern Standard Time]], a kpaliri ọtụtụ sava Wikimedia gaa n’ụlọ ọrụ ọhụrụ dị n’akụkụ okporo ụzọ ahụ. Ọrụ Wikimedia niile kwụsịrị nwa oge n’oge a * N’ọnwa Maachị 2013, e mere ka akụkụ mbụ nke [[:en:Wikidata|Wikidata]] interwiki database dịrị n’akwụkwọ Wikipedia n’asụsụ dị iche iche <ref name="WikidataLiveNow2">{{Cite web|author=Pintscher, Lydia|date=13 February 2013|title=Wikidata live on the English Wikipedia|url=http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130219054033/http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archivedate=19 February 2013|accessdate=15 February 2013|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref> * N’ọnwa Julaị 2013, a malitere VisualEditor editing interface, nke nyere ndị ọrụ ohere idezi Wikipedia site na iji [[:en:WYSIWYG|WYSIWYG]] text editor (nke yiri [[:en:Word_processor|word processor]]) kama iji [[:en:Wiki_markup|akara wiki]]. E wepụtakwara interface ndezi nke e mere ka ọ daba adaba maka ngwa mkpanaka (mobile devices).<ref name="VisualEd20132">{{Cite news|author=Arthur|first=Charles|date=2 July 2013|title=Boot up: wireless contact lens, Wikipedia's visual editing, Samsung's share slide and more|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2013/jul/02/rabbit-contact-lens|accessdate=2 July 2013}}</ref><ref name="MobileWiki20132">{{Cite web|author=Gonera|first=Juliusz|date=25 July 2013|title=Edit Wikipedia on the go|url=https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/|accessdate=16 March 2023|work=Diff|language=en-US|archivedate=25 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230325104612/https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/}}</ref> '''Ọdịdị Ile Anya Na Mmetụta''' * N'ụbọchị nke anọ n'ọnwa Eprel afọ 2002, a kpaliri BrilliantProse, nke e mechara kpọọ Featured Articles, site na article namespace gaa na Wikipedia namespace<ref>"[[Wikipedia:Featured articles]]".</ref> * N’ihe dị ka abalị iri na ise ọnwa Ọktoba 2003, e tinyere akara ngosi njirimara Wikipedia ọhụrụ. A họpụtara echiche logo ahụ site n’usoro ịtụ vootu, nke e mechara soro usoro mmegharị iji họrọ ụdị ndị kacha mma. David Friedland (onye na-edezi Wikipedia site n’aha njirimara ''“nohat”'') mepụtara ụdị ikpeazụ ahụ, dabere na atụmatụ na echiche logo nke Paul Stansifer mepụtara.<ref name="logovote">{{Cite web|title=International logo vote/Finalists|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_vote/Finalists|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060716073834/http://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_vote/Finalists|archivedate=16 July 2006|accessdate=8 July 2006|work=Meta-Wiki|publisher=Wikimedia}}</ref> * N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2004, Did You Know (DYK) pụtara na Main Page nke mbụ ya. * N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2004, n’elekere 19:46 UTC, e gosipụtara ọdịdị ọhụrụ ahaziri nke ọma maka Ihu Mbụ. Ihe ndị a họpụtara n’aka maka Daily Featured Article, Anniversaries, In the News, na Did You Know mezuru ọdịdị ọhụrụ ahụ. * N'abalị iri ọnwa Jenụwarị 2005, e guzobere portal nwere ọtụtụ asụsụ na www.wikipedia.org, iji dochie njikọ ntụgharị (redirect) nke na-eduga na Wikipedia nke asụsụ Bekee. * N'abalị ise ọnwa Febụwarị 2005, e mepụtara Portal:Biology, na-aghọ "portal" mbụ na Wikipedia Bekee.<ref>"[[Portal:Biology]]".</ref> Otú ọ dị, echiche a malitere na German Wikipedia, ebe e guzobere [[:de:Portal:Recht|Portal:Recht]] (ọmụmụ iwu) n'ọnwa Ọktoba afọ 2003. <ref>[[:de:Wikipedia:WikiProjekt Portale/2003|Portals on German Wikipedia ordered by date of creation]].</ref> ** N'abalị iri na isii n'ọnwa Julaị n'afọ 2005, Wikipedia Bekee malitere itinye "ihe osise ndị e gosipụtara" n'ụbọchị ahụ na Ihu Mbụ ya. ** N'abalị iri na itoolu n'ọnwa Machị afọ 2006, mgbe ntuli aka gasịrị, Ihu Mbụ nke Wikipedia asụsụ Bekee gosipụtara nhazigharị mbụ ya n'ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ abụọ. ** N'abalị iri na atọ ọnwa Mee 2010, saịtị ahụ wepụtara interface ọhụrụ. Ihe ọhụrụ ndị e wepụtara gụnyere akara ngosi emelitere, ngwaọrụ ngagharị n'ibe ahụ, na link wizard.<ref name="New features2">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:UsabilityInitiativePrefSwitch|title=New features|publisher=[[Wikipedia]]|accessdate=6 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100822062045/http://en.wikipedia.org/wiki/Special%3AUsabilityInitiativePrefSwitch|archivedate=22 August 2010}}</ref> '''Ihe ndekọ Wikipedia na ndị E Chekwara''' Faịlụ ọrụ Wikipedia nwere ọtụtụ ntụaka na ihe ndị echekwara. Ihe onwunwe bara uru n'ime akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia gụnyere: '''Nchịkọta akụkọ ihe mere eme''' * Ụdị: Afọ Wikipedia - ihe omume akụkọ ihe mere eme site n'afọ * [[m:History of Wikipedia|Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia]] - site na [[wikipedia:Meta|Wikipedia:Meta]] * meta:Wikimedia News - akụkọ na ihe ịrịba ama index site na Wikipedias niile * Wikipedia:BrilliantProse - onye bu Wikipedia ụzọ:Akụkọ ndị a na-ahụ anya na Wikipedia:Akụkọ ọmaWikipedia:Ezi isiokwu * Wikipedia:Nkwurịta okwu akụkọ ihe mere eme * Wikipedia:Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia bots * Wikipedia: Ihe ndekọ Wikipedia * Wikipedia:Akụkọ kachasị ochie nke Wikipedia '''Ihe ịrịba ama, ogo na ọnụ ọgụgụ''' * [[stats:|Stats.wikimedia.org]] - isi interface nke Wikimedia Foundation maka ọnụ ọgụgụ ọrụ niile, gụnyere Wikipedia dị iche iche na nke jikọtara ọnụ. * [[m:Wikipedia milestones|Ihe ịrịba ama Wikipedia]] * Wikipedia:Milestones <small> (na-adịghị arụ ọrụ) </small> * Wikipedia: Iri na abụọ nke Wikipedia * Wikipedia: Ndekọ ọnụ ọgụgụ '''Ebe Nchekwa Nkwurịta okwu na arụmụka''' * Wikipedia:Nkwupụta Archive * Wikipedia: Ndepụta ozi Na 24 Maachị, sava niile nke Wikipedia Europe pụrụ n'ịntanetị n'ihi nsogbu inwe oke okpomokụ. [[:en:Failover|Failover]] gaa na sava niile dị na Florida gbajiri, na-akpata nhazigharị nke [[:en:Domain_Name_System|DNS]] maka Wikipedia daa n'ụwa niile. E doziri nsogbu ahụ ngwa ngwa, mana n'ihi nsogbu caching nke DNS, o gbuturu oge ụfọdụ ebe inwetakwa Wikipedia karịa ebe ndị ọzọ. * [[mw:MediaWiki history|Akụkọ MediaWiki]] * [https://nostalgia.wikipedia.org Nostalgia Wikipedia] - foto nke Wikipedia site na 20 Disemba 2001 dị ka saịtị MediaWiki na-eji akpụkpọ ahụ nke yiri ngwanrọ nke oge ahụ * Wikipedia:CamelCase na Wikipedia * Wikipedia:Magnus Manske Day - Software MediaWiki na-aga ndụ na mmepụta * Wikipedia: Ngalaba Ọkụ Ọkụ Ndị Ofu Ofu - njikwa nke nnukwu nchịkọta akụkọ. A gbasara ya mgbe ọ na-adịghịzi mkpa (2004) * ZIM File Archive, na Internet Archive, nwere foto zuru ezu nke Wikipedia (yana nhọrọ isiokwu) n'ọtụtụ asụsụ, site na afọ dị iche iche. Enwere ike imeghe faịlụ na ngwanrọ Kiwix. {{Clear}} == Edensibịa == * [http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf "Fatally Flawed: Gbagha ọmụmụ ihe na-adịbeghị anya banyere izi ezi encyclopedic site na akwụkwọ akụkọ Nature"]. ''Encyclopædia Britannica''. March 2006. * [https://web.archive.org/web/20010303221706/http://www.wikipedia.com/wiki/HomePage Foto mbụ nke Wikipedia] site na Internet Archive. 28 Febụwarị 2001. * Giles, Jim, "Encyclopedias nke Ịntanetị na-aga isi na isi". Ntụnyere <nowiki><i id="mwGXE">Okike</i></nowiki> n'etiti Wikipedia na ''Britannica''. 14 Disemba 2005 (a chọrọ ndebanye aha) * [[Larry Sanger]] "The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir" na "Part II". Ihe na-adịghị mma. 18 Eprel 2005 ruo 19 Eprel 2005. * [http://www.nature.com/nature/britannica/index.html Nzaghachi] ''Okike'' na ''Encyclopædia Britannica''. Okike. 23 Machị 2006. (A chọrọ ndebanye aha) * [https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html ''New York Times'' na Wikipedia]. Septemba 2001. * [https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html The Free Universal Encyclopedia na Learning Resource] E debere na Wayback Machine - Free Software Foundation nkwado nke Nupedia (mgbe e mesịrị melite iji tinye Wikipedia). 1999. {{Wikipedia}}{{Wikipedias}}{{Wikimedia Foundation}} [[Otú:Pages with unreviewed translations]] qpzjzujeh4q10pxza025kanwdxo14i6 705729 705728 2026-08-26T13:26:08Z Goodymeraj 16207 /* Ngwaike na Ngwanrọ */ 705729 wikitext text/x-wiki [[Faịlụ:First_preserved_Main_Page_of_Wikipedia.jpeg|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (20 Disemba 2001) ]] [[Wikipidia|Wikipedia]], encyclopedia dị n'ịntanetị n'efu nke òtù ndị ọrụ afọ ofufo a maara dị ka Ndị Wikipedia na-ede ma na-elekọta, jiri ndezi mbụ ya malite na 15 Jenụwarị 2001, ụbọchị abụọ mgbe edebachara aha ngalaba ahụ.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org WHOIS, DNS, & Domain Info – DomainTools|url=http://whois.domaintools.com/wikipedia.org|accessdate=24 October 2016|work=[[WHOIS]]|archivedate=17 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170417083509/http://whois.domaintools.com/wikipedia.org}}</ref> Ọ malitere dịka [[Nupedia]], encyclopedia dị n'efu nke ahaziri ahazi karị, dị ka ụzọ isi nye ohere ide edemede na mee nsụgharị n'ụzọ ka dị mfe ma dị ngwa. Ihe ndabere teknụzụ na echiche nke Wikipedia bu nke a ụzọ; Rick Gates mere atụmatụ mbụ a maara maka encyclopedia n'ịntanetị n'afọ 1993, <ref name="listserv.uh.edu">{{Cite web|year=2010|title=Wikipedia of Jimmy Wales and Larry Sanger|url=http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415133700/http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archivedate=15 April 2012|accessdate=9 November 2013|publisher=History Computer}}</ref> na echiche nke encyclopedia ịntanetị n'efu (dị ka dị iche na naanị isi iyi mepere emepe) <ref>{{Cite web|title=Philosophy|url=https://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html#open-source|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014132149/http://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html#open-source|archivedate=14 October 2013|accessdate=5 November 2013|publisher=GNU}}</ref> bụ nke Richard Stallman chepụtara na 1998.<ref name="stallmanencyclopedia">{{Cite web|author=Stallman|first=Richard|authorlink=Richard Stallman|year=1998|title=The Free Universal Encyclopedia and Learning Resource (1998 Draft)|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124065108/https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archivedate=24 January 2021|accessdate=29 October 2021|publisher=GNU}}</ref> Echiche Stallman gụnyere kpọmkwem echiche na ọ dịghị nzukọ dị n'etiti kwesịrị ịchịkwa nhazi. Nke a dị iche na encyclopedia dijitalụ nke oge a dị ka [[Wiki|Microsoft Encarta]] na ''Encyclopædia Britannica.'' N'afọ 2001, a gbanwere akwụkwọ ikikere maka [[Nupedia]] ka ọ bụrụ [[GNU Free Documentation License|GFDL]], meziri ka [[Jimmy Wales]] na [[Larry Sanger]] malite Wikipedia dị ka ọrụ ga-anọchi ya, na-eji wiki n'ịntanetị dị ka ngwá ọrụ nchịkọta.<ref>{{Cite web|title=WikiHistory|url=http://c2.com/cgi/wiki?WikiHistory|archiveurl=https://web.archive.org/web/20020621221535/http://c2.com/cgi/wiki?WikiHistory|archivedate=21 June 2002|accessdate=15 May 2013|publisher=[[WikiWikiWeb]]}}</ref> Ọ bụ ezie na e cheburu Wikipedia na mbụ dị ka ebe a ga na-edetu edemede na echiche ndị a ga-achọ ibipụta na Nupedia, ọ gafere onye bu ya ụzọ ngwa ngwa, na-aghọ ma oghere ndetu ederede nwa mgbe nakwa ọ̀bà maka edemede ikpeazụ zuru ụwa ọnụ n'ọtụtụ narị asụsụ, na-akpali ọtụtụ ọrụ ntanetị ndị ọzọ. N'afọ 2014, Wikipedia nwere ihe dịka nde mmadụ narị anọ na iri itoolu na ise na-agụ ya kwa ọnwa. <ref name="EconWikiPeaks" /> Na 2015, dị ka comScore si kwuo, Wikipedia natara ihe karịrị nde mmadụ otu narị na iri na ise na-eleta ya kwa ọnwa site na United States naanị. <ref name="comScore2012" /> Na Septemba 2018, ọrụ Wikipedia hụrụ ndị nkiri peeji ya dị ijeri iri na ise na ọkara kwa ọnwa.<ref>{{Cite web|title=Monthly overview|url=https://stats.wikimedia.org/v2/#/all-projects|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200124235329/https://stats.wikimedia.org/v2/#/all-projects|archivedate=24 January 2020|accessdate=31 May 2019|work=Wikimedia statistics|publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> == Nchịkọta akụkọ ihe mere eme == === Ihe ndị mere n'oge gara aga === Echiche nke ịchịkọta ihe ọmụma ụwa niile n'otu ebe malitere na [[:en:Library_of_Alexandria|Ọbá Akwụkwọ oge ochie nke Alexandria]] na [[Library of Pergamum|Ọ́bá Akwụkwọ nke Pergamum]], ma e nwere ndị bu ụzọ n'oge ochie n'echiche inweta encyclopedia zuru oke, dị ka ''[[:en:Natural_History_(Pliny)|Naturalis historia]]'', ''nke'' [[:en:Pliny_the_Elder|Pliny the Elder]] mana echiche nke oge a nke encyclopedia zuru oke, nke a na-ekesa n'ọtụtụ ebe, nke e biri ebi sitere na [[Denis Diderot]] na ndị French dere [[Encyclopédie|encyclopedia]] nke narị afọ nke iri na asatọ.<ref>{{Cite journal|author=Miloš|first=Todorović|year=2018|title=From Diderot's Encyclopedia to Wales's Wikipedia: a brief history of collecting and sharing knowledge|url=https://www.researchgate.net/publication/347489594|journal=Časopis KSIO|volume=1|pages=88–102|doi=10.5281/zenodo.3235309|accessdate=20 October 2021}}</ref> Echiche nke iji ígwè ọrụ na-arụ ọrụ n'onwe ya karịa [[Printing press|ígwè obibi akwụkwọ]] iji wuo encyclopedia bara uru karị ka e nwere ike ịchọta mmalite ya site na akwụkwọ [[Paul Otlet]] nke afọ 1934 bụ ''[[:en:Traité_de_Documentation|Traité de Documentation]]''. Otlet guzobekwara [[Mundaneum]], ụlọ ọrụ raara onwe ya nye ndepụta nke ihe ọmụma ụwa, na 1910. Echiche a nke encyclopedia nke ígwè na-enyere aka ka [[H. G. Wells]] gbasakwuru n'akwụkwọ ederede ya bụ ''[[:en:World_Brain|World Brain]]'' (1938) na ọhụụ Vannevar Bush n'ọdịnihu nke Memex dabeere na microfilm na edemede ya "[[:en:As_We_May_Think|As We May Think]]" (1945). Ihe ọzọ dị ịrịba ama bụ atụmatụ [[hypertext]] nke [[Ted Nelson]] bụ [[:en:Project_Xanadu|Project Xanadu]], nke malitere na 1960. <ref name="reaglechap2"> Ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo bụ ihe dị mkpa n'ime na idebe Wikipedia. Otú ọ dị, ọbụlagodi ma enweghị ịntanetị, nnukwu ọrụ dị mgbagwoju anya nke ụdị ahụ ejirila ndị ọrụ afọ ofufo mee ihe. N'ụzọ doro anya, e chepụtara echiche ide akwukwọ nkọwa okwu ''Oxford English Dictionary'' na okwu ngosi pụta e kwuru na London Library,ụbọchị ncheta [[:en:Guy_Fawkes_Day|Guy Fawkes]], 5 Nọvemba 1857, site n'aka [[:en:Richard_Chenevix_Trench|Richard Chenevix Trench]]. O weere ihe dị ka afọ iri asaa iji mezue ya. Dr. Trench chepụtara nnukwu akwụkwọ ọkọwa okwu ọhụrụ nke okwu ọ bụla n'asụsụ Bekee dị na ya, nke a ga-eji mee ihe n'ụzọ ọchịchị onye kwuo uche ya na n'efu. Dị ka onye edemede Simon Winchester si kwuo, "Nrụ ọrụ nke atụmatụ ahụ, ka o kwuru, karịrị ikike nke otu nwoke ọ bụla. Ịgụ akwụkwọ Bekee niile - na ịchọ n'akwụkwọ akụkọ London na New York niile na magazin na akwụkwọ akụkọ ndị a kachasị agụ - ga-abụrịrị 'ihe ọtụtụ ndị ga-eme.' Ọ ga-adị mkpa iwebata otu ìgwè n'ọru- ọkacha, nke dị nnukwu - ma eleghị anya nwere ọtụtụ narị na narị ndị aka esibeghị ike na-adịghị akwụ ụgwọ, ha niile na-arụ ọrụ dị ka ndị ọrụ afọ ofufo.        Ọganihu ndị e nwere na teknụzụ ozi n'ebe ngwụcha narị afọ nke iri abụọ dugara na mgbanwe n'ụdị encyclopedia ndị a. Ebe encyclopedia ndị gara aga, ọkachasị ''Encyclopædia Britannica'', na-adabere n'akwụkwọ ọtụtụ mgbe, Encarta nke Microsoft, nke e bipụtara na 1993, dị na CD-ROM, e mekwara ya hyperlink. Mmepe nke [[:en:World_Wide_Web|World Wide Web]] dugara n'ọtụtụ mgbalị iji mepụta Ọrụ encyclopedia ịntanetị. Otu aro mbụ a tụtara maka encyclopedia n'ịntanetị bụ Interpedia na 1993 site n'aka Rick Gates; <ref name="listserv.uh.edu"/> ọrụ a nwụrụ tupu ọ mepụta ọdịnaya encyclopedia ọ bụla. Onye na-akwado ngwanrọ n'efu Richard Stallman kọwara uru nke "Free Universal Encyclopedia and Learning Resource" na 1998. <ref name="stallmanencyclopedia"/> Akwụkwọ o bipụtara depụtara otu a ga-esi "hụ na ọganihu na-aga n'ihu na nsonaazụ a kachasị mma". Onye so guzobe Wikipedia bụ Jimmy Wales kwuru na echiche nke Wikipedia bịara mgbe ọ bụ nwa akwụkwọ gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Indiana, ebe ọ masịrị ya na ihe ịga nke ọma nke mmegharị na-emeghe ma chọpụta na Emacs Manifesto nke Richard Stallman na-akwalite ngwanrọ dị n'efu yana ọnọdụ nkesa ihe n'efu na-adọrọ mmasị ya. Wales na-ekwukwa okwu otuto gbasara ederede onye ọkachamara mkpata na mmefu nke [[:en:Austrian_School|Ụlọ akwụkwọ Austria]] bụ Friedrich Hayek, "The Use of Knowledge in Society," nke ọ gụrụ dị ka nwa akwụkwọ mahadum, na ọ bụ ya nọ "n'etiti" n'echiche ya banyere "otú ọ ga-esi jikwaa ọrụ Wikipedia." <ref>{{Cite web|author=Mangu-Ward|first=Katherine|date=2007-05-30|title=Wikipedia and Beyond|url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/|accessdate=2024-11-07|work=Reason.com|language=en-US}}</ref> Ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo bụ ihe dị mkpa n'ime na idebe Wikipedia. Otú ọ dị, ọbụlagodi n'enweghị ịntanetị, nnukwu ọrụ dị mgbagwoju anya nke ụdị ahụ ejirila ndị ọrụ afọ ofufo mee ihe. N'ụzọ doro anya, e chepụtara ''[[Oxford English Dictionary|Akwụkwọ Nkọwa Okwu Bekee Oxford]]'' n'oge okwu [[:en:Richard_Chenevix_Trench|Richard Chenevix Trench]] kwuru na London Library, na [[:en:Guy_Fawkes_Day|Guy Fawkes Day]], 5 Nọvemba 1857. O weere ihe dị ka afọ iri asaa iji mezue. Dr. Trench chepụtara nnukwu akwụkwọ ọkọwa okwu ọhụrụ nke okwu ọbụla n'asụsụ Bekee ga-adị na ya, nke a ga-eji mee ihe n'ụzọ ọchịchị onye kwuo uche ya na n'efu. Dị ka onye edemede Simon Winchester si kwuo, "Nrụ ọrụ nke atụmatụ ahụ, ka o kwuru, karịrị ikike nke otu nwoke ọbụla. Ịgụ akwụkwọ Bekee niile - na ịgụkwa akwụkwọ akụkọ London na New York niile ya na magazin na akwụkwọ akụkọ ndị gụsịri akwụkwọ ike dere - ga-abụrịrị 'ihe ọtụtụ ga-eme.' Ọ ga-adị mkpa iwebata ìgwè nbdị mmadụ - karịa, nke dị nnukwu - ma eleghị anya nwere ọtụtụ narị na narị ndị na-amụ ọrụ a na-adịghị, ha niile na-arụ ọrụ dị ka ndị ọrụ afọ ofufo.<ref>Winchester, Simon (1998).</ref> Ọganihu na teknụzụ ozi na ngwụcha narị afọ nke iri abụọ dugara na mgbanwe n'ụdị encyclopedias. Ọ bụ ezie na encyclopedia ndị gara aga, ọkachasị ''[[Encyclopædia Britannica]]'', na-adabere n'akwụkwọ ọtụtụ mgbe, [[Encarta]] nke Microsoft, nke e bipụtara na 1993, dị na CD-ROM na dị n'ụdị [[Hyperlink|hyperlinked]]. Mmepe nke [[:en:World_Wide_Web|World Wide Web]] dugara n'ọtụtụ mgbalị iji mepụta [[Online encyclopedia|Ọrụ encyclopedia ịntanetị]]. Otu aro mbụ a tụrụ maka encyclopedia a ga-enwe n'ịntanetị bụ [[Interpedia]] na 1993 site n'aka [[Rick Gates (Internet pioneer)|Rick Gates]]; <ref name="listserv.uh.edu2">{{Cite web|year=2010|title=Wikipedia of Jimmy Wales and Larry Sanger|url=http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415133700/http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archivedate=15 April 2012|accessdate=9 November 2013|publisher=History Computer}}</ref> ọrụ a nwụrụ tupu ọ mepụta ihe ọbụla n'ime encyclopedia ahụ. Onye na-akwado [[:en:Free_software|ngwanrọ n'efu]] bụ [[Richard Stallman]] kọwara uru nke "Free Universal Encyclopedia and Learning Resource" na 1998. <ref name="stallmanencyclopedia2">{{Cite web|author=Stallman|first=Richard|authorlink=Richard Stallman|year=1998|title=The Free Universal Encyclopedia and Learning Resource (1998 Draft)|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124065108/https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archivedate=24 January 2021|accessdate=29 October 2021|publisher=GNU}}</ref> Akwụkwọ ya o bipụtara depụtara otu a ga-esi "hụ na ọganihu na-aga n'ihu na nsonaazụ a kachasị mma na nke kachasị mma". Onye so guzobe Wikipedia bụ Jimmy Wales kwuru na echiche nke Wikipedia bịara mgbe ọ bụ nwa akwụkwọ gụsịrị akwụkwọ na [[Indiana University Bloomington|Mahadum Indiana]], ebe ọ masịrị ya bụ ihe ịga nke ọma nke [[Open-source movement|mmegharị na-emeghe emeghe]] ma hụta [[GNU Manifesto|Emacs Manifesto]] nke Richard Stallman nke na-akwalite [[Free software movement|ngwanrọ n'efu]] na akụ na ụba gụnyere nkerịta akụ dịka ihe na-adọrọ mmasị ya. Wales na-ekwukwa na edemede "[[:en:The_Use_of_Knowledge_in_Society|The Use of Knowledge in Society]]," nke onye ọkachamara na ọmụmụ mkpata na mmefu na [[:en:Austrian_School|Austrian School]] bụ [[Friedrich Hayek]] dere, nke ya bụ Wales gụrụ dị ka nwa akwụkwọ mahadum, <ref>{{Cite magazine|date=2014-09-30|title=Know It All - The New Yorker|magazine=[[The New Yorker]]|url=http://www.newyorker.com/magazine/2006/07/31/know-it-all|archive-url=https://web.archive.org/web/20140930011944/http://www.newyorker.com/magazine/2006/07/31/know-it-all|url-status=dead|archive-date=2014-09-30|access-date=2024-11-07}}</ref> nọ n'"etiti" na echiche ya banyere "otú ọ ga-esi jikwaa ọrụ Wikipedia."<ref>{{Cite web|author=Mangu-Ward|first=Katherine|date=2007-05-30|title=Wikipedia and Beyond|url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/|accessdate=2024-11-07|work=Reason.com|language=en-US|archivedate=July 25, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/}}</ref> Edemede ahụ na-ekwusi ike na [[:en:Dispersed_knowledge|e kesara ozi ekesa]] - na onye ọbụla maara naanị obere akụkụ nke ihe a maara n'ozuzu ya - nakwa n'ihi ya, ndị nwere ihe ọmụma mpaghara na-eme mkpebi kachasị mma, karịa site na ndị isi ọchịchị nọ n'etiti. N'oge ahụ, Wales na-amụ ego ma nwee mmasị site na mkpali nke ọtụtụ ndị nyere aka dị ka ndị ọrụ afọ ofufo iji mepụta ngwanrọ n'efu, ebe ọtụtụ ihe atụ na-enwe ezigbo nsonaazụ.<ref>{{Citation}} Richard Stallman discussed at 20min, with further Open Source discussion at 16min.</ref> Dị ka ''[[:en:The_Economist|The Economist]]'' si kwuo, Wikipedia "nwere mgbọrọgwụ ya na [[:en:Technological_utopianism|nchekwube teknụzụ]] nke e ji mara ịntanetị na ngwụcha narị afọ nke iri abụọ. O kwenyere na ndị nkịtị nwere ike iji kọmputa ha dị ka ngwá ọrụ maka nnwere onwe, agụmakwụkwọ, na ihe ọmụma. "<ref>{{Cite news|date=9 January 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|work=The Economist|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|accessdate=29 August 2022}}</ref> === Nhazi nke echiche ahụ === E bu ụzọ chepụta Wikipedia dị ka ọrụ ebe a ga-esi na-enweta ihe ndị ga-adị na [[Nupedia]] nke Wales guzobere, nke bụ ọrụ mbụ ya iji mepụta encyclopedia dị n'ịntanetị n'efu, nke [[Bomis]], ụlọ ọrụ mgbasa ozi weebụ nke Jimmy Wales, [[Tim Shell]] na [[Michael E. Davis (businessman)|Michael E. Davis]] nwere wepụtara.<ref name="Jonathan Sidener2">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=6 December 2004|title=Everyone's Encyclopedia|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="memoirofwiki2">{{Cite web|first=Larry|author=Sanger|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/18/164213&tid=95&tid=149&tid=9|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part I|date=2005-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090722235956/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F18%2F164213&tid=95&tid=149&tid=9|archivedate=22 July 2009}} {{Cite web|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/19/1746205&tid=95|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part II|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061108094801/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F19%2F1746205&tid=95|archivedate=8 November 2006|work=[[Slashdot]]|date=19 April 2005|quote=My initial idea was that the wiki would be set up as part of Nupedia; it was to be a way for the public to develop a stream of content that could be fed into the Nupedia process. I think I got some of the basic pages written—how wikis work, what our general plan was, and so forth—over the next few days. I wrote a general proposal for the Nupedia community, and the Nupedia wiki went live January 10. The first encyclopedia articles for what was to become Wikipedia were written then. It turned out, however, that a clear majority of the Nupedia Advisory Board wanted to have nothing to do with a wiki. Again, their commitment was to rigor and reliability, a concern I shared with them and continue to have. Still, perhaps some of those people are kicking themselves now. They (some of them) evidently thought that a wiki could not resemble an encyclopedia at all, that it would be too informal and unstructured, as the original WikiWikiWeb was (and is), to be associated with Nupedia. They of course were perfectly reasonable to doubt that it would turn into the fantastic source of content that it did. Who could reasonably guess that it would work? But it did work, and now the world knows better.}}</ref> E guzobere Nupedia n'elu ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo ruru eru na usoro nyocha nke ọtụtụ nzọụkwụ.<ref>Kaplan Andreas, Haenlein Michael (2014) Collaborative projects (social media application): About Wikipedia, the free encyclopedia.</ref> N'agbanyeghị ndepụta ozi ya nke ihe karịrị ndị editọ 2000 nwere mmasị, na ọnụnọ nke Sanger dị ka onye isi nchịkọta akụkọ oge niile, mmepụta nke ọdịnaya maka Nupedia dị nnọọ nwayọ, naanị isiokwu 12 edere n'ime afọ mbụ.<ref name="resignation2">{{Cite web|title=My resignation – Larry Sanger – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/My_resignation--Larry_Sanger|accessdate=16 March 2023|work=meta.wikimedia.org|language=en|quote=I was more or less offered the job of editing Nupedia when I was, as an ABD philosophy graduate student, soliciting Jimbo's (and other friends') advice on a website I was thinking of starting. It was the first I had heard of Jimbo's idea of an open content encyclopedia, and I was delighted to take the job.|archivedate=20 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230320142105/https://meta.wikimedia.org/wiki/My_resignation--Larry_Sanger}}</ref><ref name="memoirofwiki2" /> Ndị odee Nupedia tụlere ụzọ dị iche iche iji mepụta ọdịnaya ngwa ngwa.<ref name="Jonathan Sidener3">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=6 December 2004|title=Everyone's Encyclopedia|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html|accessdate=25 March 2007}}</ref> A na-ejibu [[wiki]] eme ihe n'ebe ndị ọzọ na ịntanet iji hazie ihe ọmụma, na echiche nke ihe mgbakwunye dabeere na [[wiki]] nye Nupedia sitere na mkparịta ụka dị n'etiti Sanger na Ben Kovitz, <ref>{{Cite web|date=2013-01-12|title=From the archives: Highland Park teen is finalist in web competition|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2013-01-12-chi-archives-aaron-swartz-20130112-story.html|accessdate=2023-08-21|work=Chicago Tribune|archivedate=January 19, 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240119130522/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2013-01-12-chi-archives-aaron-swartz-20130112-story.html}}</ref> <ref name="Ben_Kovitz2">{{Cite news|title=Ben Kovitz|publisher=[[WikiWikiWeb]]|url=http://c2.com/cgi/wiki?BenKovitz|accessdate=25 March 2007}}</ref> na ọzọkwa dị n'etiti Wales na Jeremy Rosenfeld.<ref name="Glyn Moody2">{{Cite news|author=Moody|first=Glyn|date=13 July 2006|title=This time, it'll be a Wikipedia written by experts|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/2006/jul/13/media.newmedia|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="Origins_of_Wikipedia2">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=23 September 2006|title=Wikipedia co-founder looks to add accountability, end anarchy|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20060923/news_lz1n23wiki.html|accessdate=25 March 2007|quote=The origins of Wikipedia date to 2000, when Sanger was finishing his doctoral thesis in philosophy and had an idea for a Web site.}}</ref> Kovitz bụ onye [[:en:Computer_programmer|ọkachamara na ngwanrọ kọmputa]] na onye na-ahụkarị na wiki mgbanwe nke [[Ward Cunningham]] bụ "[[WikiWikiWeb]]". Ọ kọwaara Sanger ihe wikis bụ, n'oge ha na-eri nri abalị na Jenụwarị 2, 2001.<ref name="Ben_Kovitz2" /><ref name="Glyn Moody2" /><ref name="Origins_of_Wikipedia2" /><ref name="the hive">{{Cite magazine|last=Poe|first=Marshall|date=September 2006|title=The Hive|url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia/3|url-status=live|magazine=[[The Atlantic Monthly]]|page=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20061110160718/http://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia/3|archive-date=10 November 2006|access-date=25 March 2007}}</ref> Wales kwuru n'ọnwa Ọktoba afọ 2001 na "Larry nwere echiche iji ngwanrọ Wiki" maka ndị na-enweghị mmasị na usoro Nupedia, ma mesịa kwuo na Disemba afọ 2005 na Rosenfeld mere ka ọ mata maka echiche wiki. <ref name="Wikipedia-l-0006712">{{Cite news|author=Wales|first=Jimmy|date=30 October 2001|title=LinkBacks?|publisher=Wikimedia|format=Email|url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-October/000671.html|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="Wired News">{{Cite magazine|date=3 May 2007|title=Assignment Zero First Take: Wiki Innovators Rethink Openness|url=https://www.wired.com/techbiz/media/news/2007/05/assignment_zero_citizendium|url-status=dead|magazine=[[Wired News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328235925/http://www.wired.com/techbiz/media/news/2007/05/assignment_zero_citizendium|archive-date=28 March 2014|access-date=1 November 2007}}</ref><ref name="cadenhead2">{{Cite web|author=Rogers Cadenhead|title=Wikipedia Founder Looks Out for Number 1|url=http://www.cadenhead.org/workbench/news/2828/wikipedia-founder-looks-out-number-1|accessdate=15 October 2006|archivedate=26 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080926103410/http://www.cadenhead.org/workbench/news/2828/wikipedia-founder-looks-out-number-1}}</ref><ref name="rosenfeld">Also stated on Wikipedia, on Friday 2 December 2005 [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jimmy_Wales&diff=next&oldid=29849184 permanent reference] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210311054329/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jimmy_Wales&diff=next&oldid=29849184|date=11 March 2021}}</ref><ref>Stated on Wikipedia on Monday 14 March 2005: [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=11139857 reference] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210222221915/https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=11139857|date=22 February 2021}}</ref> Sanger chere na wiki ga-abụ ezigbo ikpo okwu iji mee ihe, ma tụọ aro na [[Mailing list|Ndepụta ozi]] Nupedia na a ga-eguzobe wiki dabeere na [[:en:UseModWiki|UseModWiki]] (nke bụ v. 0.90 mgbe ahụ) dị ka ọrụ "ebe e si eweta ihe ga-adị" na Nupedia. N'okpuru isiokwu "Ka anyị mee wiki", o dere, sị: <ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Let's make a wiki|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html}}</ref> Mba, nke a abụghị atụmatụ na-adịghị mma ma ọ bụ nke na-akpata ihere. Ọ bụ echiche ịgbakwunye obere atụmatụ na Nupedia. Jimmy Wales chere na ọtụtụ mmadụ nwere ike ịjụ ma ọ bụ ghara ịnabata echiche a, mana echere m na ọ gaghị adị otu ahụ... Banyere iji '''wiki''' eme ihe na Nupedia, nke a bụ usoro “emeghe” ma dị mfe nke ukwuu maka imepụta ọdịnaya. Anyị ekwuola mgbe ụfọdụ banyere echiche nke ịmepụta ọrụ ndị dị mfe ma meghee karịa, ma ọ bụ iji dochie Nupedia ma ọ bụ tinye ha n’akụkụ ya. Ọ dị m ka enwere ike itinye wikis n’ọrụ ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ozugbo, ha anaghị achọ nlekọta dị ukwuu, ma n’ozuzu ha nwere obere ihe ize ndụ. Ha bụkwa isi iyi ọdịnaya nwere nnukwu ohere. Ya mere, dịka m nwere ike ịhụ, ọ dịghị nnukwu ọghọm dị na ya. Wales guzobere otu ma tinye ya n'ịntanetị na Wednesday abalị iri ọnwa Jenụwarị 2001, n'okpuru ngalaba [[Nupedia]].com.<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Nupedia's wiki: try it out|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html}}</ref> Nke a ghọrọ wiki ọhụrụ n'okpuru ngalaba wikipedia.com na Jenụwarị 15. Na 17 Jenụwarị, ọrụ GNUPedia nke Free Software Foundation (FSF) gara n'ịntanetị, na-enwe ike ịsọ mpi ya na [[:en:Nupedia|Nupedia]], mana n'ime afọ ole na ole FSF gbara ndị mmadụ ume "ịga ma nye aka na [Wikipedia]".<ref>{{Cite web|date=17 January 2001|title=Slashdot Comments &#124; GNUPedia Project Starting|url=http://slashdot.org/comments.pl?sid=9990&threshold=1&commentsort=0&mode=thread&cid=502603|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220612010030/https://slashdot.org/comments.pl?sid=9990|archivedate=12 June 2022|accessdate=13 April 2010|publisher=Slashdot.org}}</ref><ref>{{Cite web|year=2012|title=The Free Encyclopedia Project|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121221000617/http://www.gnu.org/encyclopedia/|archivedate=21 December 2012|accessdate=20 December 2012|publisher=GNU.org}}</ref> === Ntọala nke Wikipedia === E nwere ịsụ ngọngọ n'etiti ndị ndezi maka ijikọ Nupedia n'ebe o chiri anya yana ụdị ịrụ ọrụ Wiki.<ref name="memoirofwiki">{{Cite web|first=Larry|author=Sanger|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/18/164213&tid=95&tid=149&tid=9|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part I|date=2005-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090722235956/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F18%2F164213&tid=95&tid=149&tid=9|archivedate=22 July 2009}}</ref> Mgbe a malitecharaa Nupedia wiki n'okpuru [[:en:Nupedia|nupedia.com]] na 10 Jenụwarị 2001,<ref>{{Cite web|date=2003-04-25|title=[Nupedia-l] Nupedia's wiki: try it out|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html|accessdate=2023-08-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030425173342/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html|archivedate=25 April 2003}}</ref> Wales tụrụ aro inye ọrụ ọhụrụ ahụ aha nke ya, Sanger e wee tụọ aro aha ''Wikipedia'', na-asị na ọ bu <nowiki>''</nowiki>ọrụ mgbakwunye nye Nupedia nke kwụụrụ onwe ya na-arụ ọrụ."<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=11 January 2001|title=Re: [Advisory-l] The wiki...|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html}}</ref> A malitere wiki ọhụrụ na wikipedia.com na Mọnde 15 Jenụwarị 2001. Isi ebe nrụọrụ ya na sava ya (nke dị na San Diego) nke e ji malite ọrụ ndị a na mbido bụ Bomis nyere ha n'efu. Ọtụtụ ndị na-arụbu ọrụ na Bomis mechara na-eme ntinye na encyclopedia ahụ: nkekanke Tim Shell, onye so hiwe ma mechaa bụrụ onye isi nchịkwa nke Bomis, na onye njikwa ngwanro Jason Richey. [[Faịlụ:Jimmy_Wales'_Mac_and_the_First_Wikipedia_Edit_—_"Hello_World"_(51738433963).jpg|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|iMac Jimmy Wales jiri mee ndezi mbụ na Wikipedia]] Wales kwuru na Disemba 2008 na o mere ndezi mbụ nke Wikipedia, ndezi nnwale nke nwere ederede "Alo, Ụwa!", mana nke a nwere ike ịbụ na Wikipedia ochie nke e wepụrụ n'oge na-adịghị anya ma jiri ịmalitegharị nke ọhụrụ dochie ya. Ndezigharị mbụ e nwetara na Wikipedia.com bụ na Ihu Mbụ ya na 15 Jenụwarị 2001, nke na-agụ "Nke a bụ WikiPedia ọhụrụ!"; enwere ike ịchọta ya ebe a. A mara ọkwa ịdị adị nke ọrụ ahụ n'ụzọ doro anya ma rịọ arịrịọ ka ndị ọrụ afọ ofufo tinye aka n'ịmepụta ọdịnaya na ndepụta nzipu Nupedia na 17 Jenụwarị 2001.<ref>{{Cite web|date=31 March 2003|title=&#91;Nupedia-l&#93; Wikipedia is up!|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000684.html|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030331101007/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000684.html|archivedate=31 March 2003}}</ref> Ọrụ ahụ nwetara ọtụtụ ndị ọhụrụ sonyere mgbe a kpọtụrụ ya aha na ebe nrụọrụ weebụ [[:en:Slashdot|Slashdot]] na Julaị 2001, <ref name="slashdot26july">{{Cite web|date=26 July 2001|title=Britannica and Free Content|url=http://slashdot.org/articles/01/07/26/0312258.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114204227/http://slashdot.org/articles/01/07/26/0312258.shtml|archivedate=14 January 2009|publisher=Slashdot}}</ref> ebe ọ nwetabururị obere ịkpọ aha ugboro abụọ na Maachị 2001.<ref>{{Cite web|date=5 March 2001|title=Nupedia and Project Gutenberg Directors Answer|url=http://slashdot.org/article.pl?sid=01/03/02/1422244&tid=99|publisher=Slashdot}}</ref><ref>{{Cite web|date=29 March 2001|title=Everything2 Hits One Million Nodes|url=http://slashdot.org/article.pl?sid=01/03/29/2035230&tid=95|publisher=Slashdot}}</ref> Mgbe ahụ, ọ natara ihe ngosi a ma ama maka akụkọ dị na ebe nrụọrụ weebụ teknụzụ na ọdịbendị nke obodo niile na-edezi Kuro5hin na 25 Julaị. <ref>{{Cite web|date=25 July 2001|title=Britannica or Nupedia? The Future of Free Encyclopedias|url=http://www.kuro5hin.org/story/2001/7/25/103136/121|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011107050810/http://www.kuro5hin.org/story/2001/7/25/103136/121|archivedate=7 November 2001|publisher=Kuro5hin}}</ref> N'etiti nnubata nke ndị mmadụ a, e nweelarị ọtụtụ ndị na-abịa na ya na-aga n'ihu site n'ebe weebụ ndị ọzọ, ọkachasị Google, nke naanị ya zigara ọtụtụ narị ndị ọbịa ọhụrụ na saịtị ahụ kwa ụbọchị. [[:en:Mainstream_media|Ihe mgbasa ozi mbụ ya bụ isi]] bụ na ''The New York Times'' na 20 Septemba 2001.<ref>{{Cite news|author=Meyers|first=Peter|date=20 September 2001|title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html|accessdate=16 March 2023}}</ref> === Nkewa na Ịbanye mba ụwa Ndị Ọzọ === Na mmalite Wikipedia, no bidoro gbasawa, na-aga mba ndị ọzọ, na-enwe nkepụta nke namespace ọhụrụ gasị, nke ọbụla n'ime usoro ndetu aha ndị ojieme dị iche na nke ibe ya. Nkega subdomain mbụ nke e kepụtara maka Wikipedia na-abụghị n'asụsụ Bekee bụ deutsche.wikipedia.com (nke e kere na Fraịdee 16 Maachị 2001, 01:38 UTC),<ref>{{Cite web|date=15 March 2001|title=Alternative language Wikipedias|url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000049.html|accessdate=13 April 2010|work=Lists|publisher=Wikimedia|archivedate=20 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140620120726/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000049.html}}</ref> nke ihe sochiri ya ka awa ole na ole gasịrị bụ {{Mono|[[Catalan Wikipedia|catalan.wikipedia.com]]}} (n'elekere 13:07 UTC).<ref>{{Cite web|title=History of the Catalan Homepage|url=http://catalan.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010413083954/http://catalan.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archivedate=13 April 2001|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref> Japanese Wikipedia, nke a malitere dịka {{Mono|nihongo.wikipedia.com}}, ka e kepụtakwara na gburugburu oge ahụ,<ref>{{Cite web|date=20 April 2001|title=Nihongo No Wikipedia: HomePage|url=http://nihongo.wikipedia.com/wiki.cgi?action=browse&id=HomePage&revision=3|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010420120143/http://nihongo.wikipedia.com/wiki.cgi?action=browse&id=HomePage&revision=3|archivedate=20 April 2001}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 March 2001|title=Wikipedia: HomePage|url=http://www.wikipedia.com/|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010331173908/http://www.wikipedia.com/|archivedate=31 March 2001}}</ref> ma na-eji naanị Romanized Japanese mgbe ahụ. Ruo ihe dịka ọnwa abụọ Catalan bụ ya bụ nke kacha nwee ederede na-abụghị n'asụsụ bekee <ref>{{Cite web|url=http://ca.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%80bac&oldid=1|title=First edition in the Catalan Wikipedia|language=ca|publisher=Wikipedia|accessdate=13 April 2010|archivedate=12 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201112014959/https://ca.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%80bac}}</ref> n'agbanyeghị na ngụkọta nke mmalite oge ahụ adịchaghị kpọmkwem. E mepụtara Wikipedia French na ma ọ bụ gburugburu 11 Mee 2001, n'oge nnubata nke ọtụtụ nsụgharị asụsụ ọhụrụ nke gụnyere Chinese, Dutch, Esperanto, Hebrew, Italian, Portuguese, Russian, Spanish, na Swedish. N'oge na-adịghị anya, Arabic na [[:en:Hungarian_Wikipedia|Hungarian]] sonyeere asụsụ ndị a. <ref>{{Cite web|title=Homepage from the Internet Archive|url=http://ar.wikipedia.com/wiki.cgi?HomePage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011118054300/http://ar.wikipedia.com/wiki.cgi?HomePage|archivedate=18 November 2001|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=International_Wikipedia&action=history|title=International Wikipedia|publisher=Wikipedia|accessdate=13 April 2010}}</ref> N'ọnwa Septemba afọ 2001, otu ọkwa a mara kwere nkwa itinye aka na ndokwa asụsụ dị iche iche nke Wikipedia, na-agwa ndị ọrụ banyere nnupụta n'uju nke Wikipedia na-abịanụ n'asụsụ niile dị mkpa, nguzobe ụkpụrụ ndị bụ isi, na ịmanye ntụgharị nke isi peeji maka wiki ọhụrụ ndị ahụ. Na ngwụcha afọ ahụ, mgbe mbụ a malitere idepụta ọnụ ọgụgụ mba ụwa, a mara ọkwa nsụgharị n'asụsụ [[:en:Afrikaans_Wikipedia|Afrikaans]], [https://en.wikipedia.org/wiki/Afrikaans_Wikipedia][[:en:Norwegian_Wikipedia|Norway]], na Serbia.<ref>{{Cite web|title=International Wikipedias statistics|url=http://www.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:International_wikipedias_statistics|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030305012547/http://www.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:International_wikipedias_statistics|archivedate=5 March 2003|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref> Na Jenụwarị 2002, pasent iri itoolu nke ederede Wikipedia nile dị n'asụsụ Bekee. Ka ọ na-erule Jenụwarị 2004, ihe n'eruughị ọkara ya dị n'asụsụ Bekee, ịgazu mba ụwa ọnụ a na-agakwa n'ihu n'abawanye dịka encyclopedia a na-eto. {{As of|2014}}, ihe dịka pasent iri asatọ na ise nke ederede Wikipedia niile dị na nsụgharị ndị na-abụghị n'asụsụ Bekee.<ref name="Grand20" /> {{As of|2023}}, English na Simple English Wikipedias nwere ederede dị nde asaa n'etiti ha mana ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ pasent ịrị itoolu nke ederede Wikipedia niile bụ ndịa-adịghị n'asụsụ Bekee.<ref>{{Cite web|title=List of Wikipedias – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias|accessdate=2023-08-21|work=meta.wikimedia.org|language=en}}</ref> === Mmepe nke Wikipedia === [[Faịlụ:Old_Wikipedia.png|áká_ịkẹngạ|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (28 Septemba 2002) ]] N'ọnwa Machị afọ 2002, mgbe Bomis wepụrụ ego n'oge nkwụsịtụ dot-com, Sanger hapụrụ ma Nupedia na Wikipedia. Ka ọ na-erule afọ 2002, ya na Wales dị iche n'echiche ha banyere otu esi elekọta encyclopedias mepere emepe. Ha abụọ ka na-akwado echiche imekọ ihe ọnụ, mana ha ekwekọrịtaghị n'otú ha ga-esi jikwaa ndị editọ na-akpaghasị, ọrụ ụfọdụ maka ndị ọkachamara, na ụzọ kachasị mma iji duzie ọrụ ahụ gaa n'ihu. Wales gara n'ihu guzobe ọchịchị onwe onye na ntụziaka onwe onye [[:en:Business_development|site na ndị dị ala ruo na ndị isi]] site n'aka ndị editọ na Wikipedia. O mere ka o doo anya na ọ gaghị etinye aka na njikwa kwa ụbọchị nke otu ndị ọrụ ahụ, mana ọ ga-agba ya ume ịmụta njikwa onwe ya ma chọta ụzọ kachasị mma nke ya. Ka ọ na-erule afọ 2007, Wales mere ka ọrụ ya jedebe mgbe ụfọdụ naanị na ntinye aka n'ihe ndị dị mkpa, ọrụ ndị isi, nkwado nke ihe ọmụma, na ịgba ume maka ọrụ ntụaka yiri ya. Sanger kwuru na ọ bụ "onye na-agụnye" ma dịrị njikere ịnabata ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ihe ọ bụla, <ref>{{Cite web|author=Anderson|first=Nate|date=25 February 2007|title=Citizendium: building a better Wikipedia|url=https://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars/3|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081020001720/http://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars/3|archivedate=20 October 2008|accessdate=22 October 2011|work=Ars Technica}}</ref> ma kwuo na ndị ọkachamara ka nwere ọnọdụ na ụwa Web 2.0. N'afọ 2006, o guzobere [[:en:Citizendium|Citizendium]], encyclopedia mepere emepe nke jiri ezigbo aha maka ndị na-eme ntinye na ya iji belata nhazi ọgba aghara, ma nwee olileanya ime ka "nlekọta ọkachamara dị nro" dịkwuo mfe iji mee ka ihe ziri ezi bụrụ ọdịnaya ya. Mkpebi banyere ọdịnaya isiokwu ga-abụ otu ndị editọ ga-eme ya, mana saịtị ahụ ga-agụnye nkwupụta banyere "ihe dị mma gbasara ezinụlọ". <ref>{{Cite web|title=Archive: Family-Friendly Policy – Citizendium|url=http://en.citizendium.org/wiki/CZ:Family-Friendly_Policy|accessdate=16 March 2023|work=en.citizendium.org|archivedate=20 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101120030154/http://en.citizendium.org/wiki/CZ:Family-Friendly_Policy}}</ref> <ref name="Nate Anderson">{{Cite web|author=Anderson|first=Nate|date=25 February 2007|title=Citizendium: building a better Wikipedia|url=https://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070324225040/http://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars|archivedate=24 March 2007|accessdate=25 March 2007|work=Ars Technica}}</ref> === Ihe ndị dị na Wikipedia n'oge gara aga === Isiokwu encyclopedia ochie, ọbụnakwa nke ochie na-adịghịzị bara uru nke ukwuu maka nnyocha akụkọ ihe mere eme.<ref>{{Cite web|date=26 January 2021|title=Encyclopedias Are Time Capsules – The Atlantic|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/12/encyclopedias-are-time-capsules/419619/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126035016/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/12/encyclopedias-are-time-capsules/419619/|archivedate=26 January 2021|accessdate=25 June 2022|work=[[The Atlantic]]}}</ref> Maka isiokwu Wikipedia ọ bụla, n swere ike inweta nụgharị nmaọbụ ddezi nị gara aga nite na njikọ "Vlee onye rụrụ ọrụ a n'ke na-adị nelu ibe ahụ. Akụkọ ihe mere eme zuru ezu nke isiokwu Wikipedia niile dịkwa maka nbudata dị ka [[:en:Wikipedia:Database_download|data dumps]], dị n'ụdị faịlụ XML.<ref>{{Cite web|author=Koehrsen|first=Will|date=2018-10-26|title=Wikipedia Data Science: Working with the World's Largest Encyclopedia|url=https://medium.com/towards-data-science/wikipedia-data-science-working-with-the-worlds-largest-encyclopedia-c08efbac5f5c|accessdate=2025-02-04|work=Towards Data Science|language=en}}</ref> Na mgbakwunye, ZIM File Archive, <ref name=":0">{{Cite web|title=ZIM File Archive: Free Data: Free Download, Borrow and Streaming|url=https://archive.org/details/zimarchive|accessdate=25 June 2022|work=Internet Archive|language=en}}</ref> dị na [[:en:Internet_Archive|Internet Archive]], nwere foto zuru ezu gara aga nke Wikipedia niile yana nhọrọ isiokwu, dị n'ọtụtụ asụsụ, site na afọ dị iche iche. Enwere ike ijimanrọ Kiwix. meghee haN'etiti 20afọ 07 na 2011, a tọhapụrụ nsụgharị [[:en:History_of_Wikipedia#English_Wikipedia_CD/DVD/Kiwix_ZIM_file_releases|CD/DVD]] atọ (nke a na-akpọ Wikipedia Version 0.5, 0.7 na 0.8) nwere nhọrọ nke isiokwu ụfọdụ sitere na [[Wikipedia nke ndị bekee|Wikipedia Bekee]]. Ha dị ka faịlụ Kiwix ZIM, ma site na ZIM File Archive <ref name=":0" /> ma site na ebe nrụọrụ weebụ Kiwix. <ref name="auto">{{Cite web|title=Index of /archive/zim/wikipedia|url=https://download.kiwix.org/archive/zim/wikipedia/|accessdate=25 June 2022|work=download.kiwix.org|archivedate=22 June 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220622124809/https://download.kiwix.org/archive/zim/wikipedia/}}</ref> === Mgbanwe nke akara ngosi Ya === <gallery mode="packed"> File:Old wikipedia logo.png|alt=This is the very first logo|Nke o ji malite – na ngwụcha 2001 (nke dị naanị nwa oge) File:Wiki logo The Cunctator.png|alt=This is the second "improved" logo|Site na ngwụcha 2001 ruo 12 Ọktoba 2003 File:Wikipedia-logo-en.png|alt=This is the next logo.|13 October 2003 – 13 May 2010 File:Wikipedia-logo-v2.svg|alt=This is the present logo|13 May 2010 ruo ugbu a </gallery> == Usoro Ka Ihe Si Na-Eme == <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> === Afọ iri mbụ: 2000 ruo 2009 === ==== 2000 ==== [[Faịlụ:Bomis-staff-summer-2000.jpg|alt=The Bomis staff, summer 2000|thumb|Ndị ọrụ Bomis n'etiti afọ 2000]] Na Machị 2000, a malitere ọrụ [[Nupedia]]. Ebumnuche ya bụ ibipụta isiokwu ndị ọkachamara dere nke a ga-enye ikikere dị ka [[Free content|ọdịnaya n'efu]]. Nupedia bụ nke Wales guzobere, ebe Sanger dị ka onye isi nchịkọta akụkọ, ma ụlọ ọrụ mgbasa ozi weebụ Bomis kwadoro ya. ==== 2001 ==== Na Jenụwarị 2001, Wikipedia malitere dị ka ọrụ dịniche 'akụkụ Nupedia, iji nye ohere imekọ ihe ọnụ na isiokwu ọbụla tupu ịbanye n'usoro nnyocha ndị ọgbọ.<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Let's make a wiki|work=Nupedia-l mailing list|publisher=Internet Archive|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html}}</ref> Sanger tụrụ aro aha ahụ na 11 Jenụwarị 2001 dị ka [[:en:Portmanteau|njikọ okwu]] nke okwu ''[[wiki]]'' (okwu Hawaiian pụtara "ngwa ngwa") yana ''encyclopedia''. <ref>{{Cite web|title=[Nupedia-l] Re: [Advisory-l] The wiki...|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html|archivedate=14 April 2003|work=nupedia.com}}</ref> E debara aha ngalaba ''wikipedia.com'' na ''wikipedia.org'' na 12 na 13 Jenụwarị, n'otu n'otu, ebe ewebatara wikipedia. org n'ịntanetị n'otu ụbọchị ahụ.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/http://en.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101006010812/http://www.alexa.com/siteinfo/en.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archivedate=6 October 2010|accessdate=6 September 2010|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> Ọrụ ahụ meghere n'ozuzu na 15 Jenụwarị ("[[:en:Wikipedia:Wikipedia_Day|Ụbọchị Wikipedia]]"), na-enwe ndị Wikipedia mba ụwa ndị ọzọ mbụ - mbipụta German, Katalan, French, Swedish, na Italian - na-emepụta n'etiti Machị na Mee. E guzobere iwu "n'ụzọ na-anọpụ iche" ([[wikipedia:Neutral point of view|NPOV]]) n'oge a, na [[:en:Slashdot_effect|slashdotter wave]] nke mbụ nke Wikipedia rutere na 26 Julaị. <ref name="slashdot26july"/> Akụkọ mgbasa ozi mbụ banyere Wikipedia pụtara n'ọnwa Ọgọstụ afọ 2001 na akwụkwọ akụkọ ''[[:en:Western_Mail_(Wales)|Wales on Sunday]]''. [[:en:September_11_attacks|Mwakpo nke Septemba 11]] kpaliri mpụta nke akụkọ na-akpali akpali na isi peeji ya, yana igbe ozi na-ejikọta isiokwu ndị metụtara ya. N'oge ahụ, e mepụtara ihe dịka isiokwu otu narị metụtara 9/11 . <ref>{{Cite web|author=Keegan|first=Brian|date=17 November 2020|title=How 9/11 Made Wikipedia What It Is Today|url=https://slate.com/technology/2020/11/wikipedia-september-11-breaking-news.html|accessdate=10 May 2021|work=Slate|language=en|archivedate=6 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506060557/https://slate.com/technology/2020/11/wikipedia-september-11-breaking-news.html}}</ref> Mgbe mwakpo nke Septemba 11 gasịrị, njikọ na-eduga n'akụkọ Wikipedia banyere mwakpo ahụ pụtara n'isi peeji Yahoo!, nke kpatara mmụba nke ndị na-enubata na Wikipedia.<ref>{{Cite web|author=Pasternack|first=Alex|date=11 September 2021|title=How 9/11 turned a new site called Wikipedia into history's crowdsourced front page|url=https://www.fastcompany.com/90674998/how-9-11-turned-a-new-site-called-wikipedia-into-historys-crowdsourced-front-page|accessdate=11 September 2021|work=Fast Company|language=en-US|archivedate=11 September 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210911121514/https://www.fastcompany.com/90674998/how-9-11-turned-a-new-site-called-wikipedia-into-historys-crowdsourced-front-page}}</ref> ==== 2002 ==== 2002 hụrụ mbelata nke inye ego maka Wikipedia site na Bomis na ọpụpụ Sanger. Otu ngwanrọ yiri ibe ya nke Spanish Wikipedia mere, na nguzobe nke ''[[:en:Enciclopedia_Libre|Enciclopedia Libre]]'' Jimmy Wales kwupụtara na Wikipedia agaghị eme mkpọsa azụmahịa. Ngwá ọrụ [[MediaWiki]] mbụ a na-ebugharị ebugharị malitere na Jenụwarị 25. E webatara [[:en:Internet_bot|Bots]]. A malitere ọrụ nwanne mbụ ya ([[Wiktionary]]) yana [[:en:Manual_of_Style|Manual of Style]]. Ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ndị na-eme ntinye narị abụọ na-edezi Wikipedia kwa ụbọchị.<ref name="Singer2002">{{Cite news|author=Singer|first=Michael|date=16 January 2002|title=Free Encyclopedia Project Celebrates Year One|work=[[Mecklermedia|Jupitermedia]]|url=http://siliconvalley.internet.com/news/article.php/3531_956641}}</ref> ==== 2003 ==== [[Faịlụ:2003-08-31_English_Wikipedia_main_page.svg|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (Ọgọst 2003) ]] Wikipedia Bekee gafere isiokwu dị otu narị puku n'afọ 2003, ebe mbipụta n'asụsụ ọzọ n'abụghị asụsụ bekee kachasị ukwuu, Wikipedia German, gafere isiokwu puku iri. E guzobere [[Wikimedia Foundation|Ntọala Wikimedia]]. Wikipedia nakweere akara ngosi ụwa jigsaw ya. E weghachiri usoro mgbakọ na mwepụ site na iji TeX na ebe nrụọrụ weebụ ahụ. [[:de:Wikipedia:Stammtisch München/Archiv/2003|Nzukọ mmekọrịta mbụ nke Wikipedia]] mere na Munich, Germany, n'ọnwa Ọktoba. E mepụtara ụkpụrụ ndị bụ isi nke usoro Arnitration na Kọmitii nke Wikipedia Bekee ("ArbCom"). E mepụtara [[:en:Wikisource|Wikisource]] dị ka ọrụ nwanne ya dịkwa iche na 24 Nọvemba 2003, iji kwado ederede ndị dị n'efu dị ka ebumnuche ya n'ọtụtụ asụsụ na nsụgharị si dị. ==== 2004 ==== Akụkọ Wikipedia zuru ụwa ọnụ nọgidere na-eto ngwa ngwa na 2004, na-eto okpukpu abụọ n'ime ọnwa iri na abụọ, site na ihe na-erughị isiokwu narị puku ise na ngwụcha afọ 2003 ruo ihe karịrị otu nde n'ihe karịrị asụsụ otu narị na ngwụcha afọ 2004. Wikipedia Bekee nwere ihe na-erughị ọkara nke isiokwu ndị a niile. A kwapụrụ ugbo sava weebụsaịtị ahụ site na California gaa Florida. E webatara ụhazi isiokwu n'ụdị n'ụdị ({{self-reference link|Wikipedia:Categories|Categories}}) na ụdị nhazi usoro CSS. Mgbalị mbụ iji gbochie Wikipedia mere, ebe e gbochiri ebe nrụọrụ weebụ ahụ na China ruo izu abụọ na Juun. Ime ntụli aka nke iwu kwadoro malitere maka bọọdụ maka Ntọala ahụ, yana Kọmitii Arbitration na Wikipedia Bekee. A nabatara isi nke mba mbụ nke Ntọala ahụ, [[:en:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland]]. Nzukọ mmekọrịta mbụ na United States mere na Boston, na Juaị. E kere [[Wikimedia Commons]] na 7 Septemba 2004 iji kwadoo faịlụ ndị dị n'ụdị foto na vidiyo maka Wikipedia n'asụsụ niile. Bourgeois v. Peters, <ref name="Bour v Pete">{{Cite web|title=387 F.3d 1303|url=http://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121221140312/http://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf|archivedate=21 December 2012|accessdate=19 November 2013}}</ref> (11th Cir. 2004), bụ ikpe ụlọ ikpe nke [[:en:United_States_Court_of_Appeals_for_the_Eleventh_Circuit|United States Court of Appeals for the Eleventh Circuit]] kpebiri bụ otu n'ime echiche ụlọ ikpe mbụ kpọrọ Wikipedia aha maọbụ rụtụ ya aka. <ref>{{Cite journal|author=Peoples, Lee|date=January 2010|title=The Citation of Wikipedia in Judicial Opinions|url=http://digitalcommons.law.yale.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1055&context=yjolt|journal=Yale Journal of Law and Technology|volume=12|issue=1}}</ref> O kwuru, sị: "Anyị jụkwara echiche ahụ na ọkwa ndụmọdụ maka iyi egwu nke Ngalaba Nchebe Obodo n'ụzọ ụfọdụ na-akwado ọchụchọ ndị a. Ọ bụ ezie na e mere ka ọkwa iyi egwu ahụ 'buo ibu' i' n'oge ngagharị iwe ahụ, 'ruo ugbu a, ọkwa egwu ana-hụ eguzo na oodo do (ebul ebuliiri) maka ọtụtụ oge ọrịla dị. E buliri gaa na ka oromịa (dị elu) ugboro isi i.'"<ref name="Bour v Pete" /> Na 29 Mee, Wikipedia gbanwere akpụkpọ ahụ ya site na [[mw:Skin:Standard|Standard]] gaa na [[mw:Skin:MonoBook|MonoBook]], interface nke nọgidere na-abụ ndabara maka ebe nrụọrụ weebụ Wikimedia Foundation ruo 2010. <ref>{{Cite web|title=MonoBook|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Skin:MonoBook|work=MediaWiki|accessdate=30 April 2026}}</ref> ==== 2005 ==== N'afọ 2005, Wikipedia ghọrọ ebe nrụọrụ weebụ kachasị ewu ewu na Ịntanetị, dị ka [[:en:Hitwise|Hitwise]], si kwuo, ebe naanị Wikipedia Bekee karịrị isiokwu narị puku asaa na iri ise.(750,000). E guzobere pọtal dị n'ọtụtụ asụsụ nakwa ọtụtụ isiokwu mbụ nke Wikipedia na 2005. Nchịkọta ego nke emere n'ime ọnwa atọ mbụ nke afọ ahụ nwetara ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ narị puku dọla (US $100,000) maka mmelite usoro iji dozie ọchịchọ na-arịwanye elu. China gbochiri Wikipedia ọzọ n'ọnwa Ọktoba afọ 2005. Ihe ihere mbụ dị na Wikipedia, [[:en:Seigenthaler_incident|ihe omume Seigenthaler]], mere n'afọ 2005 mgbe a chọpụtara na otu onye a ma ama nwere akụkọ ndụ e mebiri emebi nke a na-amaghị ama ruo ọtụtụ ọnwa. N'ihi nke a na nchegbu ndị ọzọ, e guzobere iwu mbụ na mgbanwe usoro kpọmkwem iji gbochie ụdị mmegbu a. Ihe ndị a gụnyere mmelite iwu ọhụrụ nke [[m:CheckUser policy|Checkuser]] iji nye aka na nnyocha megide sọks, ihe ọhụrụ a na-akpọ ọkara nchebe, iwu siri ike karị maka akụkọ ndụ nke ndị dị ndụ, na mkpado nke isiokwu ndị dị otú ahụ maka nyocha siri ike. E tinyere ihe mgbochi nke ịmepụta isiokwu ọhụrụ maka ndị ọrụ edebanyere aha ha na Disemba 2005 na Wikipedia Bekee. <ref>{{Cite web|author=Terdiman|first=Daniel|title=Growing pains for Wikipedia|url=https://www.cnet.com/culture/growing-pains-for-wikipedia/|accessdate=16 March 2023|publisher=CNET|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://www.cnet.com/culture/growing-pains-for-wikipedia/}}</ref> Wikimania 2005, nzukọ Wikimania mbụ, ka e mere site na 4 ruo 8 Ọgọst 2005 na Haus der Jugend dị na Frankfurt, na-adọta ihe dị ka ndị bịara narị atọ na iri asatọ (380). [[Faịlụ:Wikimania_-_the_Wikimentary.webm|áká_ịkẹngạ|thumbtime=00:17|thumb|200x200px|''Wikimania – the Wikimentary'', akụkọ nkọwa maka Wikimania 2005, nke [[Jimmy Wales]] na Ward Cunningham nọ na ya]] ==== 2006 ==== Wikipedia Bekee nwetara isiokwu mezuru edemede dị na ya otu nde, nke bụ [[:en:Jordanhill_railway_station|ọdụ ụgbọ okporo igwe Jordanhill]], na Machị 1, 2006.<ref>{{Cite web|author=Lemon|first=Sumner|date=2 March 2006|title=Millionth English article posted on Wikipedia|work=[[Computerworld]]|url=https://www.computerworld.com/article/2563140/millionth-english-article-posted-on-wikipedia.html|accessdate=1 April 2024}}</ref> A kwadoro nhọrọ isiokwu Wikipedia mbụ n'efu maka nbudata, e wee debanyekwa aha "Wikipedia" dị ka akara ahịa nke Wikimedia Foundation. [[:en:United_States_congressional_staff_edits_to_Wikipedia|ihe ihere akụkọ ndụ ndị enyemaka nke ndị omeiwu]] - ihe mere ọtụtụ ugboro ebe e jidere ndị ọrụ omeiwu na onye njikwa mkpọsa na-anwa ịgbanwe akụkọ ndụ ndị mmadụ dị na Wikipedia na nzuzo - bịara n'uche ọha na eze, na-eduga n'ịgba arụkwaghịm nke onye njikwa mkpọsa ahụ. Ka o sina dị, a họpụtara Wikipedia dị ka otu n'ime ụdị ise kachasị elu n'ụwa niile nke afọ 2006. <ref>{{Cite web|date=21 March 2007|title=brandchannel.com &#124; branding news|url=http://www.brandchannel.com/start1.asp?fa_id=352|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070321033410/http://www.brandchannel.com/start1.asp?fa_id=352|archivedate=21 March 2007}}</ref> Jimmy Wales gosipụtara na Wikimania 2006 na Wikipedia enwetala ọnụ ọgụ isiokwu edemede juru afọ ma kpọọ oku ka a kwusie ike maka ịdị mma nke edemede ndị ahụ, ikekwe nke o gosipụtara n'ụzọ kachasị mma n'oku ọ kpọrọ maka isiokwu otu narị puku dị mma ([[:en:Wikipedia:100,000_feature-quality_articles|100,000 feature-quality articles]]). E mepụtara ikike ọhụrụ, "nlekọta", na-enye ohere ka e nwee nsụgharị kpọmkwem ụfọdụ nke ibe ndị echekwara ndị nwere ọdịnaya a na-anabataghị dị ka ndị a na-apụghị ịhụ anya. Ọkara nchebe megide mmebi siteina ndị na-amaghị aha yh, nke e webatara na 2005, gosipụtara niu ewu karịa ka a tụrụ anya ya, ebe ihe karịrị 1otuppuku eeji nka c hebe rey'oge ọ bụla na 2006. ==== 2007 ==== Wikipedia gara n'ihu na-eto ngwa ngwa na 2007, na-enwe ihe karịrị nde mmadụ ise debanyere aha ha ka ọ na-erule 13 Ọgọst. Mbipụta n'asụsnarị abụọ na iri ise nke Wikipedia nwere ngụkọta nke nde isiokwu asaa na ọkara (7.5 million), nke ruru ijeri okwu otu na ụma asaa na anọ (1.74 biilion), ka ọ na-erule 13 Ọgọst. Wikipedia Bekee nwetara isiokwu ndị a na-edebata na ya n'ogo kwụ chịm na isiokwu otu puku na narị asaa (1,700) kwa ụbọchị, nke mere na aha ngalaba wikipedia.org ghọrọ nke iri kachasị arụ ọrụ n'ụwa. Wikipedia gara n'ihu na-enweta ngosi ya na [[:en:Category:Wikipedia_publicity|ndị nta akụkọ]] - [[:en:Essjay_controversy|esemokwu Essjay]] malitere mgbe a chọpụtara na onye otu Wikipedia a ma ama ghara ụgha banyere asambodo ya. [[:en:Citizendium|Citizendium]], encyclopedia na-amasa Wikipedia aka n'ịntanetị, malitere n'ihu ọha. Omume ọhụrụ mepụtara na Wikipedia, nke na encyclopedia ahụ tinyewara anya na ndị e bidoro mawa site n'ịbụ ndị so na akụkọ wuru ewu a kọrọ site n'ịgbakwunye njikọ nduga site na aha ha gaa na ya bụ akụkọ a kọrọ, kama ịmepụtara ha akụkọ ndụ dị iche. Na 9 Septemba 2007, Wikipedia Bekee nwetara edemede nke mezuru ya nde abụọ ya, ''El Hormiguero'' . <ref name="WFpressrelease">{{Cite web|url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Wikipedia_Reaches_2_Million_Articles|title=English Wikipedia Reaches 2 Million Articles|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170708005830/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Wikipedia_Reaches_2_Million_Articles|archivedate=8 July 2017|work=[[Wikimedia Foundation]]|date=9 September 2007|accessdate=3 June 2012}}</ref> E nwere ụfọdụ esemokwu na ngwụcha afọ 2007 mgbe [[:en:Volapük_Wikipedia|Volapük Wikipedia]] si na edemede isiokwu dị narị asaa na iri itoolu na asaa (797) gaa n'ihe karịrị otu narị puku na iri na abụọ (112,000) isiokwu, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke iri na ise kachasị ukwuu, n'ihi ụmụ irighiri edemede a na-akpọ stub ndị na-ede n'onwe ha, nke ọ bụ otu onye ọ na-anụ ọkụ n'obi maka asụsụ [[:en:Volapük|Volapük]]. mere ya.<ref>{{Cite journal|date=1 December 2007|title=Ciekawe wydarzenia w Internecie|url=http://www.pcworld.pl/artykuly/56502/MySpace.kontra.Facebook.html#t_34252|journal=PC World (Polish)|language=pl|accessdate=26 April 2013}}</ref><ref>{{Cite web|author=Yves Nevelsteen|date=15 September 2007|title=Volapuko jam superas Esperanton en Vikipedio|url=http://www.liberafolio.org/2007/volapukapedio|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130329091247/http://www.liberafolio.org/2007/volapukapedio|archivedate=29 March 2013|accessdate=26 April 2013|work=Libera Folio|language=eo}}</ref> Dị ka ''[[:en:MIT_Technology_Review|MIT Technology Review]]'' si kwuo, ọnụ ọgụgụ ndị editọ na-arụsi ọrụ ike na Wikipedia asụsụ Bekee ruru n'ókè dị elu n'afọ 2007 na ihe karịrị puku mmadụ ise na otu (51,000), ma kemgbe ahụ na-ebelata.<ref name="MIT">{{Cite journal|author=Simonite|first=Tom|date=22 October 2013|title=The Decline of Wikipedia|url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/|journal=[[MIT Technology Review]]|accessdate=6 December 2020}}</ref> N'ọnwa Eprel afọ 2007, e bipụtara mbipụta nke Wikipedia Version 0.5 . ==== 2008 ==== Ọrụ Wiki dị iche iche n'ọtụtụ ebe nọgidere na-agbasawanye ma na-emeziwanye ọdịnaya isiokwu n'ime ha. N'ọnwa Eprel afọ 2008, e mepụtara akụkọ Wikipedia nke mezuru ya nde iri, ma na-erula na ngwụcha afọ ahụ, Wikipedia Bekee nwezuru ma gafee nde isiokwu abụọ na ọkara. ==== 2009 ==== Na 25 Jun 2009 n'elekere 22:15 UTC, mgbe [[:en:Death_of_Michael_Jackson|ọnwụ Michael Jackson]] gasịrị, ebe nrụọrụ weebụ ahụ dara nwa oge. [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] kọrọ na ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ otu nde ndị ọbịa bịara na akụkọ ndụ Jackson n'ime otu awa, ma eleghị anya na nke ahụ bụ ọnụ ọgụ ndị ọbịa kachasị ukwuu n'ime oge otu awa na isiokwu ọ bụla na akụkọ ihe mere eme Wikipedia. Ka ọ na-erule ngwụcha Ọgọstụ 2009, ọnụ ọgụgụ isiokwu dị na mbipụta Wikipedia niile agafeela nde iri na anọ.<ref name="wikistats">{{Cite web|url=https://stats.wikimedia.org/EN/TablesArticlesTotal.htm|title=Wikipedia Statistics, Article count (official)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140305100104/https://stats.wikimedia.org/EN/TablesArticlesTotal.htm|archivedate=5 March 2014|work=Wikimedia.org}}</ref> E kere isiokwu nke mezuru ya nde atọ na Wikipedia Bekee, Beate Eriksen, na 17 Ọgọst 2009 na 04:05 UTC. Na 27 Disemba 2009, [[:en:German_Wikipedia|German Wikipedia]] gafere otu nde isiokwu, na-aghọ mbipụta nke abụọ ma e wepụ Wikipedia asụsụ bekee mere ya. Akụkọ [[:en:Time_(magazine)|''TIME'']]<nowiki/>depụtara Wikipedia n'etiti ebe nrụọrụ weebụ kachasị mma nke afọ 2009. Ihe dị na Wikipedia nwetara ikikere n'okpuru ikikere Creative Commons Attribution-ShareAlike na 2009. <ref>{{Cite web|date=30 October 2020|title=Licensing update/Timeline – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline|accessdate=29 August 2022|work=meta.wikimedia.org|language=en|archivedate=17 August 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline}}</ref> === Afọ iri nke abụọ: 2010-2019 === ==== 2010 ==== Na 13 Mee, saịtị ahụ wepụtara ihu peeji ọhụrụ. Ihe ọhụrụ ndị e wepụtaragụnyere akara ngosi emelitere, ngwaọrụ igodo ọhụrụ, na ihe nchịkwa njikọ.<ref name="New features">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:UsabilityInitiativePrefSwitch|title=New features|publisher=[[Wikipedia]]|accessdate=6 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100822062045/http://en.wikipedia.org/wiki/Special%3AUsabilityInitiativePrefSwitch|archivedate=22 August 2010}}</ref> Otú ọ dị, interface ochie ahụ nọgidere na-adị maka ndị chọrọ iji ya arụ ọrụ. N'abalị iri na abụọ n'ọnwa Disemba, Wikipedia Bekee gafere isiokwu nde atọ na ọkara, ebe e mepụtara isiokwu nke mezuru ya otu nde na Wikipedia French na 21 Septemba. E mere ndezi mezuru ya otu ijeri na Wikimedia na 16 Eprel. Na mbido afọ 2010, e bipụtara mbipụta nhọrọ isiokwu Wikipedia agba nke 0.7. ==== 2011 ==== [[Faịlụ:Armwikicake.png|thumb|Otu n'ime [[c:Wikipedia 10 Photo gallery#Wikipedia_10_Cakes|ọtụtụ achịcha]] e mere iji mee emume ncheta afọ iri nke Wikipedia na 2011 <ref>{{Cite web|title=Wikipedia 10|url=https://ten.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131231212611/http://ten.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archivedate=31 December 2013|accessdate=26 February 2014|publisher=Ten.wikipedia.org}}</ref>]] Wikipedia na ndị ọrụ ya mere ọtụtụ ememe [[:en:Wikipedia:10_years_of_Wikipedia|ncheta ịgba afọ iri]] nke saịtị ahụ n'ụwa niile na Jenụwarị 15. Ebe nrụọrụ ahụ malitere mgbalị ịgbasawanye uto ya na India, na-enwe nzukọ India mbụ ya na Mumbai na Nọvemba 2011.<ref>{{Cite news|date=19 November 2011|title=Wikipedia hosts India conference amid expansion push|language=en-GB|work=BBC News|first=Rajini|author=Vaidyanathan|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-15803308|accessdate=16 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=12 January 2011|title=Wikipedia, 10 years old, targets India|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/idUSN1116765620110112|accessdate=13 January 2011}}</ref> [[Wikipedia nke ndị bekee|Wikipedia Bekee]] gafere inwezu isiokwu dị nde atọ na ụma isii na 2 Eprel, wee ruo nde isiokwu atọ na ụma asatọ na 18 Nọvemba. Na 7 Nọvemba 2011, [[:en:German_Wikipedia|German Wikipedia]] gafere ndezi peeji dị nde otu narị, na-aghọ mbipụta asụsụ nke abụọ mere ya ma e wepụ mbipụta nke asụsụ Bekee, nke ruru nde ndezi narị ise ya na 24 Nọvemba 2011. [[:en:Dutch_Wikipedia|Dutch Wikipedia]] gafere otu nde isiokwu na 17 Disemba 2011, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke anọ mere ya. Na 3 Machị 2011, e bipụtara mbipụta nhọrọ isiokwu Wikipedia nke agba 0.8. Israel Post wepụtara stampụ"Wikimania 2011 - Haifa, Israel" bụ nke na 2 Ọgọst 2011. Nke a bụ stampụ mbụ ya kemgbe ụwa a raara nye ọrụ metụtara Wikimedia. N'agbata 4 na 6 Ọktoba 2011, Wikipedia Italian kpachapụrụ anya bụrụ nke a na-apụghị iru iji mee mkpesa megide iwu DDL intercettazioni nke [[:en:Italian_Parliament|Nzukọ Ndị Omeiwu Itali]], nke, ma ọ bụrụ na a kwadoo ya, ga-enye onye ọ bụla ohere ịmanye ebe nrụọrụ weebụ ọbụla iwepu ozi a na-ele anya dị ka ihe na-abụghị eziokwu ma ọ bụ dịka mkparị, na-enweghị mkpa ọ ga-adị inye ihe akaebe.<ref name="PCmagDDL">{{Cite web|title=Italian Wikipedia Hidden To Protest WireTap Law|url=https://www.pcmag.com/archive/italian-wikipedia-hidden-to-protest-wiretap-law-288689|accessdate=16 March 2023|work=PC Magazine|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://www.pcmag.com/archive/italian-wikipedia-hidden-to-protest-wiretap-law-288689}}</ref> Ọzọkwa n'ọnwa Ọktoba afọ 2011, Wikimedia kwupụtara mwepụta nke Wikipedia Zero, atụmatụ iji mee ka ị na-enweta Wikipedia dị n'efu n'ekwentị na akụrụngwa mkpanaaka ndị ọzọ na mba ndị na-emepe emepe site na mmekorita ya na ndị ọrụ mkpanaka.<ref>{{Cite news|author=Kapoor|first=Amit|date=26 October 2011|title=Wikipedia seeks global operator partners to enable free access|work=Wikimedia blog|url=http://blog.wikimedia.org/2011/10/26/wikipedia-seeks-global-operator-partners-to-enable-free-access/}}</ref><ref>{{Cite web|title=Wikipedia Zero|url=http://www.mediawiki.org/wiki/Wikipedia_Zero|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529101704/http://www.mediawiki.org/wiki/Wikipedia_Zero|archivedate=29 May 2012|accessdate=27 May 2012|publisher=MediaWiki}}</ref> ==== 2012 ==== [[Faịlụ:Wikimedia_Foundation_Wikipedia_Blackout_SOPA_January_18,_2012.theora.ogv|thumbtime=13|thumb|200x200px|Ndị ọrụ [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] n'oge SOPA blackout mere]] Na 16 Jenụwarị, onye so guzobe Wikipedia bụ [[Jimmy Wales]] kwupụtara na Wikipedia Bekee ga-emechi ruo awa iri abụọ na anọ na 18 Jenụwarị dị ka akụkụ nke ngagharị iwe iji mee ka ọha na eze mara Iwu [[:en:Stop_Online_Piracy_Act|Iwu Kwụsị Izu Ohi n'ịntanetị]] yana [[:en:PROTECT_IP_Act|Iwu PROTECT IP]], iwu abụọ na-emegide ndị [[Copyright infringement|ohi n'ịntanetị]]<nowiki/>a ka nọ n'arụmụka ya na [[:en:United_States_Congress|United States Congress]]. N'ịkpọ mgbanyụ ọkụ ahụ " mkpebi obodo", Wales na ndị ọzọ na-emegide iwu ahụ kwenyere na ha ga-etinye nnwere onwe ikwu okwu na ihe ọhụrụ n'ịntanetị n'ihe ize ndụ.<ref>{{Cite news|author=Ortenzi|first=T. J.|date=17 January 2012|title=Wikipedia blackout coming Wednesday, says co-founder Jimmy Wales|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/blogpost/post/wikipedia-blackout-coming-jan-18-says-co-founder-jimmy-wales/2012/01/16/gIQAh2Ke3P_blog.html|accessdate=16 March 2023|work=The Washington Post|language=en-US}}</ref> E mekwara mgbanyụ ọkụ yiri nke ahụ na 10 Julaị site na Wikipedia nke Russia, iji mee mkpesa megide iwu nchịkwa ịntanetị nke Russia. <ref>{{Cite web|date=10 July 2012|title=Russian Wikipedia shuts in protest|url=https://www.express.co.uk/news/world/332016/Russian-Wikipedia-shuts-in-protest|publisher=UKPA via Google}}</ref> Na ngwụcha Machị 2012, [[m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]] kwupụtara Wikidata, ikpo okwu zuru ụwa ọnụ maka ịkekọrịta data n'etiti mbipụta asụsụ Wikipedia niile. <ref>{{Cite web|title=Wikidata announcement on Facebook|url=https://www.facebook.com/wikipedia/posts/158388724283345|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160101031943/https://www.facebook.com/wikipedia/posts/158388724283345|archivedate=1 January 2016|accessdate=28 October 2015|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref><ref>{{Cite news|author=Chalabi|first=Mona|date=April 26, 2013|title=Welcome to Wikidata! Now what?|url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2013/apr/26/wikidata-launch|accessdate=October 2, 2021}}</ref> Ufọdụ n'ime ego e ji rụọ ọrụ iwepụta Wikidata ahụ furu otu nde dọla na ụma asaa (US $1.7) sitere na Google, [[:en:Gordon_and_Betty_Moore_Foundation|Gordon and Betty Moore Foundation]], na Allen Institute for Artificial Intelligence.<ref>{{Cite web|author=Terdiman|first=Daniel|title=Wikidata to provide structured data for all Wikipedia versions|url=https://www.cnet.com/culture/wikidata-to-provide-structured-data-for-all-wikipedia-versions/|accessdate=16 March 2023|publisher=CNET|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055527/https://www.cnet.com/culture/wikidata-to-provide-structured-data-for-all-wikipedia-versions/}}</ref> Wikimedia Deutschland hụrụ maka akụkụ mbụ nke Wikidata, ma na mbụ ha mere atụmatụ ime ka ndị editọ nweenwuo ike ịrụ ọrụ na ikpo okwu site na Disemba 2012. Akụkụ mbụ nke Wikidata malitere ịrụ ọrụ n'ụzọ zuru ezu na Machị 2013. <ref>{{Cite news|author=Perez|first=Sarah|date=30 March 2012|title=Wikipedia's Next Big Thing: Wikidata, A Machine-Readable, User-Editable Database Funded By Google, Paul Allen And Others|work=TechCrunch|url=https://techcrunch.com/2012/03/30/wikipedias-next-big-thing-wikidata-a-machine-readable-user-editable-database-funded-by-google-paul-allen-and-others/}}</ref><ref name="WikidataLiveNow">{{Cite web|author=Pintscher, Lydia|date=13 February 2013|title=Wikidata live on the English Wikipedia|url=http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130219054033/http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archivedate=19 February 2013|accessdate=15 February 2013|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref> [[Faịlụ:Justin_Anthony_Knapp_(cropped).jpg|áká_ịkẹngạ|thumb|231x231px|Justin Knapp]] N'ọnwa Eprel afọ 2012, Justin Knapp ghọrọ onye ndezi mbụ naanị ya nyere aka mee ndezi karịrị otu nde na Wikipedia. <ref>{{Cite web|title=First man to make 1 million Wikipedia edits|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/9215151/First-man-to-make-1-million-Wikipedia-edits.html|first=James|author=Titcomb|accessdate=16 March 2023|work=The Daily Telegraph|date=20 April 2012|archivedate=19 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151119233646/http://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/9215151/First-man-to-make-1-million-Wikipedia-edits.html}}</ref><ref>{{Cite web|author=Skelton|first=Alissa|date=24 April 2012|title=Wikipedia Volunteer Editor Reaches 1 Million Edits|url=https://mashable.com/archive/wikipedia-volunteer-editor|accessdate=16 March 2023|work=Mashable|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://mashable.com/archive/wikipedia-volunteer-editor}}</ref> Jimmy Wales kelere Knapp maka ọrụ ya ma nye ya ihe nrite Special Barnstar nke saịtị ahụ yana onyinye ''Golden Wiki'' maka ihe ọ rụzuru.<ref>{{Cite web|title=Hardest working man on the internet passes one million Wikipedia edits|url=https://www.engadget.com/2012/04/20/one-million-wikipedia-edits/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120820003926/http://www.engadget.com/2012/04/20/one-million-wikipedia-edits|archivedate=20 August 2012|accessdate=3 September 2012|work=Engadget|date=20 April 2012}}</ref> Wales kwupụtakwara na 20 Eprel ga-abụ "Ụbọchị Ncheta Justin Knapp". <ref name="declared">{{Cite news|author=Skelton|first=Alissa|date=23 April 2012|title=Wikipedia Volunteer Editor Reaches 1 Million Edits|work=Mashable|url=http://mashable.com/2012/04/23/wikipedia-volunteer-editor/|accessdate=24 October 2012}}</ref> N'abalị iri na atọ n'ọnwa Julaị n'afọ 2012, Wikipedia Bekee nwetara edemede nde anọ ya, Izbat al-Burj . <ref name="4Million2012">{{Cite web|date=13 July 2012|title=English language Wikipedia hits 4 million articles!|url=http://blog.wikimedia.org.uk/2012/07/english-language-wikipedia-hits-4-million-articles/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121222030833/http://blog.wikimedia.org.uk/2012/07/english-language-wikipedia-hits-4-million-articles/|archivedate=22 December 2012|accessdate=13 July 2012|work=Wikimedia UK Blog|publisher=[[Wikimedia UK]]}}</ref> N'ọnwa Ọktoba n'afọ 2012, onye na-akọ akụkọ ihe mere eme na onye nchịkọta akụkọ Wikipedia Richard J. Jensen kwuru na Wikipedia Bekee "na-eru ọgwụgwụ", na-ekwu na ọnụ ọgụgụ ndị editọ na-arụ ọrụ mgbe niile adaala nke ukwuu kemgbe afọ 2007, n'agbanyeghị uto ngwa ngwa nke Wikipedia na ọnụ ọgụgụ isiokwu na ndị na-agụ ya.<ref>{{Cite web|author=Rosen|first=Rebecca J.|date=25 October 2012|title=Surmounting the Insurmountable: Wikipedia Is Nearing Completion, in a Sense|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/10/surmounting-the-insurmountable-wikipedia-is-nearing-completion-in-a-sense/264111/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121028064456/http://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/10/surmounting-the-insurmountable-wikipedia-is-nearing-completion-in-a-sense/264111/|archivedate=28 October 2012|accessdate=27 October 2012|work=The Atlantic}}</ref> Dị ka Alexa Internet si kwuo, Wikipedia bụ ebe nrụọrụ weebụ nke isii kachasị ewu ewu n'ụwa ka ọ na-erule Nọvemba 2012. <ref name="AlexaSiteInfoNov12">{{Cite web|title=Amazon Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|accessdate=16 March 2023|work=alexa.com|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> Dow Jones họọrọ Wikipedia nke ise n'ụwa niile ka ọ na-erula Disemba 2012. <ref>{{Cite web|title=The Fifth-Biggest Site in the World Operated on a Budget of $27M Last Year|url=http://allthingsd.com/20121220/the-fifth-biggest-site-in-the-world-operated-on-a-budget-of-27m-last-year|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131206225138/http://allthingsd.com/20121220/the-fifth-biggest-site-in-the-world-operated-on-a-budget-of-27m-last-year/|archivedate=6 December 2013|accessdate=3 December 2013}}</ref> ==== 2013 ==== Na 22 Jenụwarị 2013, Wikipedia Italian ghọrọ mbipụta asụsụ nke ise nke Wikipedia nwere karịaotu nde isiokwu, ebe Wikipedia nke Russia na [[:en:Spanish_Wikipedia|Spanish]]<nowiki/>nwetara isiokwu nke nde ha na 11 na 16 Mee n'otu n'otu. Na 15 Julaị Wikipedia Swedish yana na 24 Septemba [[:en:Polish_Wikipedia|Wikipedia Polish]] nwetara edemede nke otu nde ha, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke asatọ na nke itoolu iji mee ya. N'abalị iri abụọ na asaa n'ọnwa Jenụwarị, [[:en:Committee_for_Small_Body_Nomenclature#Minor_planets|Kọmitii maka Ịgụ obere ahụ aha]] gbanwere aha [[:en:Main_belt_asteroid|main belt asteroid]] [[:en:274301_Wikipedia|274301]] n'ụzọ iwu kwadoro ịbụzi "Wikipedia".<ref name="TND-20130205">{{Cite web|author=Workman|first=Robert|date=5 February 2013|title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia'|url=http://www.technewsdaily.com/16749-asteroid-named-wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130206105134/http://www.technewsdaily.com/16749-asteroid-named-wikipedia.html|archivedate=6 February 2013|accessdate=7 February 2013|publisher=[[TechMediaNetwork, Inc.|TechNewsDaily]]}}</ref> Akụkụ mbụ nke nchekwa data Wikidata, na-enye njikọ otu asụsụ na ibe ya na data ndị ọzọ na-akpaghị ya aka, gh nke dị ọrọ maka mbipụta asụsụ niile na Machị 2013.<ref name="WikidataLiveNow" /> N'ọnwa Eprel afọ 2013, e boro ndị Ọrụ nzuzo nke France ebubo ịnwa inyocha Wikipedia site n'iyi onye ọrụ afọ ofufo Wikipedia egwu ịnwụchi ya ọgwụla ma ehichapụrụ "ihe ọmụma nzuzo" banyere ụlọ ọrụ redio ndị aghana saịtị ahụ.<ref>{{Cite news|author=Willsher|first=Kim|date=7 April 2013|title=French secret service accused of censorship over Wikipedia page|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2013/apr/07/french-secret-service-wikipedia-page|accessdate=9 April 2013}}</ref> [[Faịlụ:Wikimania_2013_-_VisualEditor_-_The_present_and_future_of_editing_our_wikis.webm|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Nkuzi ihe banyere Wikipedia VisualEditor]] N'ọnwa Julaị, a malitere usoro nhazi VisualEditor, na-eme ka ọ bụrụ nzọụkwụ mbụ na mgbalị e mere iji kwe ka a na-edezi isiokwu na interface yiri kama iji [[Wiki|akara wiki]].<ref name="VisualEd2013">{{Cite news|author=Arthur|first=Charles|date=2 July 2013|title=Boot up: wireless contact lens, Wikipedia's visual editing, Samsung's share slide and more|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2013/jul/02/rabbit-contact-lens|accessdate=2 July 2013}}</ref> E weputaraa onngwahrọ maka ime ndezi nke e mere kpọmkwem maka ekwentị na ngwaọrụ mkpanaka ndị ọzọ.<ref name="MobileWiki2013">{{Cite web|author=Gonera|first=Juliusz|date=25 July 2013|title=Edit Wikipedia on the go|url=https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/|accessdate=16 March 2023|work=Diff|language=en-US|archivedate=25 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230325104612/https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/}}</ref> ==== 2014 ==== [[Faịlụ:Wikipedia_Edit_2014.webm|áká_èkpè|thumb|200x200px|Nnyocha vidiyo nke ọdịnaya Wikipedia n'afọ 2014, na-agba ndị na-ekiri ya ume idezi Wikipedia]] N'ọnwa Febụwarị afọ 2014, ndị na-enye aka na Wikipedia nke Germany malitere ọrụ iji bipụta mbipụta nke Wikipedia Bekee, nke nwere mpịakọta otu puku na ihe karịrịotu nde na narị puku peeji.<ref name="EconWikiPeaks">{{Cite news|date=1 March 2014|title=The future of Wikipedia: WikiPeaks?|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks|accessdate=2 April 2014}}</ref> Ọrụ ahụ chọrọ nkwado ego site na Indiegogo, ọ ma buru n'uche ịsọpụrụ ntinye nke ndị editọ Wikipedia mere.<ref>{{Cite web|date=20 February 2014|title=Wikipedia 1,000-volume print edition planned|url=https://www.theguardian.com/books/2014/feb/20/wikipedia-1000-volume-print-edition-crowdfunding|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140311014332/http://www.theguardian.com/books/2014/feb/20/wikipedia-1000-volume-print-edition-crowdfunding|archivedate=11 March 2014|accessdate=12 April 2014|work=The Guardian}}</ref> N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Ọktoba n'afọ 2014, a kpughere ihe ncheta a kpụrụ akpụ mbụ nke Wikipedia n'obodo Slubice dị na Poland.<ref>{{Cite web|author=Day, Matthew|date=10 October 2014|title=Polish town to build statue honouring Wikipedia|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/poland/11153603/Polish-town-to-build-statue-honouring-Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141011191441/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/poland/11153603/Polish-town-to-build-statue-honouring-Wikipedia.html|archivedate=11 October 2014|accessdate=11 October 2014|work=The Daily Telegraph}}</ref> Na 8 Jun, 15 Jun, na 16 Julaị 2014, [[:en:Waray_Wikipedia|Waray Wikipedia]], Wikipedia Vietnamese yana [[:en:Cebuano_Wikipedia|Cebuano Wikipedia]] nke ọ bụla gafere akara otu nde isiokwu. Ha bụ Wikipedias nke iri, nke iri na otu na nke iri na abụọ iji ruzuo ihe dị ịrịba ama ahụ. N'agbanyeghị na ha nwere ndị ọrụ ole na ole na-arụsi ọrụ ike, Wikipedias nke Wai na Cebuano nwere ọnụ ọgụgụ dị elu nke isiokwu ndị e dere na-akpaghị aka nke bots mepụtara. ==== 2015 ==== [[Faịlụ:Wikipedia_5_million_articles_milestone_video_November_2015.ogv|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Vidio na-egosi ihe ịrịba ama nke Wikipedia inwe [[:en:Wikipedia:Five_million_articles|isiokwu nde ise]] na 1 Nọvemba 2015]] N'etiti afọ 2015, Wikipedia bụ ebe nrụọrụ weebụ nke asaa kachasị ewu ewu n'ụwa niile dịka Alexa Internetsi kwuo, <ref name="AlexaSiteInfoOct26">{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171009035134/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=9 October 2017|accessdate=9 October 2017|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> gbadaa n'otu ọnọdụ site n'ọnọdụ ọ nọbu na Nọvemba 2012. Na mbido afọ 2015, Wikipedia ihe ọmụma izugbe nọgidere bụrụ encyclopedia kachasị n'ịntanetị, nke nwere ngụkọta nke ihe karịrị nde isiokwu iri atọ na isii n'asụsụ niile.<ref name="Grand20">{{Cite web|title=List of Wikipedias – Grand Total (retrieved 2014)|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#Grand_Total|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141219233704/http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#Grand_Total|archivedate=19 December 2014|accessdate=20 December 2014|publisher=Wikimedia.org}}</ref> Na nkezi, Wikipedia na-enweta ngụkọta dị ijeri iri zuru ụwa ọnụ nke [[:en:Page_view|ndị na-abịa na saịtị ahụ]] site na ihe dị ka nde mmadụ narị anọ na iri itoolu na ise na-eleta pụrụ iche kwa ọnwa, gụnyere nde mmadụ iri asatọ na ise si United States naanị, ebe ọ bụ saịtị nke isii kachasị ewu ewu.<ref name="EconWikiPeaks">{{Cite news|date=1 March 2014|title=The future of Wikipedia: WikiPeaks?|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks|accessdate=2 April 2014}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks "The future of Wikipedia: WikiPeaks?"]. </cite></ref><ref>{{Cite web|date=20 April 2011|title=Wikimedia Statistics|url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm|archivedate=20 October 2011|accessdate=14 October 2011}}</ref><ref name="comScore2012">{{Cite web|date=24 February 2015|title=comScore Ranks the Top 50 U.S. Digital Media Properties for January 2015|url=http://www.comscore.com/Insights/Market-Rankings/comScore-Ranks-the-Top-50-US-Digital-Media-Properties-for-January-2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150317071240/http://www.comscore.com/Insights/Market-Rankings/comScore-Ranks-the-Top-50-US-Digital-Media-Properties-for-January-2015|archivedate=17 March 2015|accessdate=17 March 2015|publisher=comScore}}</ref><ref name="AlexaSiteInfoOct26" /> [[Faịlụ:Print_Wikipedia_(no_subtitles).webm|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Onye na-ese ihe Michael Mandiberg dịka ọ na-ekwu maka Print Wikipedia.]] Print Wikipedia bụ ọrụ nka nke Michael Mandiberg mepụtara ikike ibipụta mpịakọta puku asaa, narị anọ na iri asaa na atọ (7473) nke Wikipedia dị ka ọ dị na 7 Eprel 2015. Mpịakọta ọ bụla nwere peeji narị asaa mana ọ bụ naanị otu narị na iri ka onye na-ese ya bụ ihe bipụtara.<ref name="NYT">{{Cite news|author=Schuessler|first=Jennifer|date=16 June 2015|title=Moving Wikipedia From Computer to Many, Many Bookshelves|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2015/06/17/books/moving-wikipedia-from-computer-to-many-many-bookshelves.html|accessdate=24 December 2016}}</ref> N'ụbọchị mbụ n'ọnwa Nọvemba n'afọ 2015, Wikipedia Bekee ruru nde isiokwu ise site n'ịmepụta otu isiokwu na ''Persoonia terminalis'', bụ ụdị akụmakụ. N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Ọktoba, Wikipedia natara ''Onyinye Princess of Asturias maka imekọ ihe ọnụ na mba ụwa''.<ref>{{Cite news|date=2015-06-17|title=Wikipedia, Premio Princesa de Asturias de Cooperación|url=https://elpais.com/tecnologia/2015/06/17/actualidad/1434535111_709353.html|accessdate=2026-02-04|work=El País|language=es}}</ref><ref>{{Cite news|author=Poyo|first=Ana|date=2015-10-22|title=Los Premios Princesa de Asturias 2015 (al detalle)|url=https://www.vogue.es/moda/news/articulos/agenda-premios-princesa-asturias-2015-ceremonia-entrega-reyes-felipe-letizia-mejores-looks-leonor-de-borbon/23909|accessdate=2026-02-04|work=Vogue España|language=es-ES}}</ref> ==== 2016 ==== Na abalị iri na itoolu ọnwa Jenụwarị 2016, Wikipedia nke Japan gafere inweta otu nde isiokwu, na-aghọ Wikipedia nke iri na atọ ya ruru ihe dị ịrịba ama ahụ. Akụkọ ahụ nke mezuru ya otu nde bụ maka Wave 224, ụgbọ mmiri n'okpuru mmiri nke [[World War II|Agha Ụwa nke Abụọ]] nke Ndị ọlụagha na mmiri Imperial nke Japan. N'etiti afọ 2016, Wikipedia ghọkwara ebe nrụọrụ weebụ nke isii kachasị ewu ewu n'ụwa dịka [[:en:Alexa_Internet|Alexa Internet]] si kwuo, <ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160706214359/http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=6 July 2016|accessdate=7 July 2016|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> gbagoo n'otu ọnọdụ pụọ n'ọnọdụ ọ nwere n'afọ gara aga. ==== 2017 ==== N'etiti afọ 2017, edepụtara Wikipedia dị ka ebe nrụọrụ weebụ nke ise kachasị ewu ewu n'ụwa dịka [[:en:Alexa_Internet|Alexa Internet]] si kwuo, <ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170704011642/http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=4 July 2017|accessdate=4 July 2017|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> na-arịgo site n'otu ọnọdụ pụọ na ọnọdụ ọ nwere n'afọ gara aga. E mere ka Wikipedia Zero dị na Iraq na Afghanistan. N'abalị iri abụọ na itoolu n'ọnwa Eprel n'afọ 2017, ndị ọchịchị Turkey [[:en:Block_of_Wikipedia_in_Turkey|gbochiri ịnweta Wikipedia n'ịntanetị n'ofe mbipụta asụsụ niile dị na Turkey]]. Mgbochi a dịgidere ruo 15 Jenụwarị 2020, ebe ụlọ ikpe nke Turkey kpebiri na mgbochi ahụ mebiri ikike mmadụ. A na-egbochi Wikipedia nke Japan ezoro ezo na China kemgbe 28 Disemba 2017. <ref>{{Cite web|title=ja.wikipedia.org|url=https://en.greatfire.org/https/ja.wikipedia.org|work=[[GreatFire]]|accessdate=7 April 2018|archivedate=20 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180120065845/https://en.greatfire.org/https/ja.wikipedia.org}}</ref> ==== 2018 ==== N'abalị iri na atọ n'ọnwa Eprel afọ 2018, ọnụ ọgụgụ isiokwu ndị dị na Wikipedia nke China gafere otu nde, na-aghọ Wikipedia nke iri na anọ iji ruo ọkwa ahụ. A machibidola Wikipedia nke China na Mainland China kemgbe Mee 2015. <ref>{{Cite web|date=4 September 2015|title=Wikipedia founder defends decision to encrypt the site in China|url=https://www.theverge.com/2015/9/4/9260981/jimmy-wales-wikipedia-china|accessdate=17 April 2018|archivedate=12 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612141751/https://www.theverge.com/2015/9/4/9260981/jimmy-wales-wikipedia-china}}</ref> Ka e mesịrị n'afọ ahụ, na 26 Jun, Wikipedia Portuguese gafere otu nde isiokwu, na-aghọ Wikipedia nke iri na ise ruru ihe dị ịrịba ama ahụ. Isiokwu nke mezuru ya otu nde bụ ''[[:pt:Perdão de Richard Nixon|Perdão de Richard Nixon]]'' (''[[:pt:Perdão de Richard Nixon|Mgbaghara nke Richard Nixon]]''). N'afọ 2018, Wikipedia nọgidere na-ndepụta ya dị ka ebe nrụọrụ weebụ nke ise kachasị ewu ewu n'ụwa dịka Alexa Internet si kwuo.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|accessdate=28 October 2018|work=alexa.com|language=en|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> Otu mmepe a ma ama bụ iji [[:en:Artificial_Intelligence|Artificial Intelligence]] mepụta edemede na isiokwu ndị a na-eleghara anya.<ref>{{Cite news|title=AI spots 40,000 prominent scientists overlooked by Wikipedia|work=The Verge|url=https://www.theverge.com/2018/8/8/17663544/ai-scientists-wikipedia-primer|accessdate=28 October 2018}}</ref> ==== 2019 ==== N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Eprel afọ 2019, ndị ọchịchị China gbasara mmachibido nke Wikipedia gaa na nsụgharị niile. <ref name="cn2019apr">{{Cite news|author=Gandolfo|first=Ryan|title=Wikipedia Currently Down in China|work=That's Beijing|url=http://www.thatsmags.com/beijing/post/27660/wikipedia-currently-down-in-china|accessdate=24 April 2019}}</ref><ref name="ooni">{{Cite web|author=Sukhbir Singh|date=4 May 2019|title=China is now blocking all language editions of Wikipedia|url=https://ooni.io/post/2019-china-wikipedia-blocking/|accessdate=7 May 2019|publisher=Open Observatory of Network Interference|quote=The following chart, based on OONI data, illustrates that multiple language editions of Wikipedia have been blocked in China as of April 2019.{...}OONI measurements show that many of these Wikipedia domains were previously accessible, but all measurements collected from 25 April 2019 onwards present the same DNS anomalies for all Wikipedia sub-domains.{...}Based on these tests, we were able to conclude that China Telecom does in fact block all language editions of Wikipedia by means of both DNS injection and SNI filtering.}}</ref> Oge nke mgbochi ahụ dakọtara ya na mmemme ncheta afọ iri atọ nke [[:en:1989_Tiananmen_Square_protests_and_massacre|ngagharị iwe na ogbugbu Tiananmen Square nke afọ 1989]] na ncheta nke ịgba afọ otu narị nke [[:en:May_Fourth_Movement|May Fourth Movemen]], nke mere ka [[:en:Internet_censorship_in_China|nnyocha ịntanetị na China]] sie ike karịa.<ref name="515news18">{{Cite news|date=15 May 2019|title=Ahead of Tiananmen Anniversary, Chinese Government Blocks Wikipedia|publisher=News18|url=https://www.news18.com/news/world/ahead-of-tiananmen-anniversary-chinese-government-blocks-wikipedia-2142621.html|accessdate=2 June 2019}}</ref> N'ọnwa Ọgọstụ 2019, dị ka Alexa.com si kwuo, Wikipedia si na ọnọdụ nke ise dalaa na ebe nrụọrụ weebụ nke asaa n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> N'otu afọ ahụ, e zigara otu Wikipedia n'ọnwa, dị ka akụkụ nke Arch Lunar Library. N'ihi ọdịda mere, rọket ahụ dara n'elu ọnwa, mana, n'ihi iji diski nickel pụrụ iche, nke na-eguzogide onwe ya, a kwenyere na ọ lanarịrị ọdịda ahụ.<ref>{{Cite web|author=Taylor|first=Chris|date=2019-04-17|title=There may be a copy of Wikipedia somewhere on the moon. Here's how to help find it.|url=https://mashable.com/article/moon-library-beresheet-crash-wikipedia|accessdate=2026-03-30|work=Mashable|language=en}}</ref>  ===Afọ Iri Nke Atọ (2020 ruo Ugbu a)=== ====2020==== N'abalị iri abụọ na atọ ọnwa Jenụwarị 2020, agbakwunyere isiokwu mezuru ya nde isii, bụ akụkọ ndụ [[Maria Elise Turner Lauder]], na Wikipedia Bekee. N'agbanyeghị uto a n'isiokwu ndị dị na ya, ntinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ nke Wikipedia, dịka Alexa tụrụ, nọgidere na-ebelata. Ka ọ na-erule n'ọnwa Febụwarị 2020, Wikipedia dara ruo ịbụ ebe nrụọrụ weebụ nke iri na otu n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com2">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> A na-eche na akụkọ Wikipedia banyere [[:en:COVID-19_pandemic|nsogbu ọrịa COVID-19]] na ndezi nkwado ndị metụtara ya, mkparịta ụka gasị, na ọbụna nhichapụ ndị e mere bụ ihe bara uru maka ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme n'ọdịnihu ga-achọ ịghọta oge ahụ n'ụzọ zuru ezu.<ref>{{Cite web|author=Harrison|first=Stephen|date=27 May 2020|title=Future Historians Will Need Access to Coronavirus Misinformation|url=https://slate.com/technology/2020/05/wikipedia-coronavirus-information-future-historians.html|work=Slate|accessdate=9 June 2020|archivedate=27 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200527165139/https://slate.com/technology/2020/05/wikipedia-coronavirus-information-future-historians.html}}</ref> [[World Health Organization|Òtù Ahụ Ike Ụwa]] jikọrọ aka ha na Wikipedia dị ka isi ihe maka mgbasa ozi metụtara COVID-19 iji nyere aka lụso mgbasa ozi na-ezighi ezi ọgụ.<ref>{{Cite news|author=Matt|first=Chase|date=9 January 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|accessdate=9 January 2021}}</ref><ref>{{Cite web|author=McNeil|first=Donald G.|date=22 October 2020|title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation|url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201227064918/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html|archivedate=27 December 2020|accessdate=25 October 2020|work=[[The New York Times]]}}</ref> '''2021''' Na Jenụwarị 2021, e kwuru n'ụlọ ọrụ mgbasa ozi dị iche iche na a na-eme ncheta [[Wikipedia:20th anniversary|Afọ iri abụọ nke Wikipedia]]. <ref name="Kelly">{{Cite news|author=Kelly|first=Heather|date=15 January 2021|title=Technology: On its 20th birthday, Wikipedia might be the safest place online|work=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/01/15/wikipedia-20-year-anniversary/|quote=The world's largest online encyclopedia has learned lessons from fighting misinformation for two decades|accessdate=16 January 2021}}</ref> <ref name="Kent">{{Cite web|author=Kent|first=German|date=15 January 2021|title=In a post-truth world, we need Wikipedia more than ever|url=https://www.cnet.com/news/in-a-post-truth-world-we-need-wikipedia-more-than-ever/|publisher=[[CNET]]|quote=Commentary: Wikipedia celebrated its 20th anniversary today. The free encyclopedia may not be exciting, but its neutral, volunteer-driven content is incredibly valuable.|accessdate=16 January 2021|archivedate=21 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220221144855/https://www.cnet.com/news/in-a-post-truth-world-we-need-wikipedia-more-than-ever/}}</ref> <ref>{{Cite web|title=World in Progress: 20 years of Wikipedia|url=https://www.dw.com/en/world-in-progress-20-years-of-wikipedia/av-56212410|publisher=[[Deutsche Welle]]|format=Audio|quote=The year marks the 20th anniversary of Wikipedia. Every month, more than 1.7 billion people visit the open-source website in search of information about, well, just about anything! We speak with Dr. Bernie Hogan from the [[Oxford Internet Institute]] about Wikipedia's successes, where it fits into the discrimination crisis, and the website's future.|accessdate=17 January 2021|archivedate=5 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005082902/https://www.dw.com/en/world-in-progress-20-years-of-wikipedia/av-56212410}}</ref><ref name="Wales">{{Cite web|author=Wales|first=Jimmy|date=14 January 2021|title=As Wikipedia turns 20 it aims to reach more readers|url=https://news.yahoo.com/wikipedia-turns-20-aims-reach-035212015.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly9zZWFyY2gueWFob28uY29tLw&guce_referrer_sig=AQAAAHKHaTI72xUEUz_BdVPt8DFvi-uLdmApcbSckrJrAbM_GpTwHsHtNHRdxX-KYAS6xk81e_p_w46bfh10PJVV7cmUzE-pWR5gsID2T8Kd1k0u-2r78p4Y4V16CKTPFcWRJzV0LwQMJyuEeeR7Vv-_lfVBiCT30KvF47aGzyE3QP-a|quote=Wikipedia is the web's seventh-most visited site|accessdate=17 January 2021|archivedate=23 September 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220923105157/https://news.yahoo.com/wikipedia-turns-20-aims-reach-035212015.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly9zZWFyY2gueWFob28uY29tLw&guce_referrer_sig=AQAAAHKHaTI72xUEUz_BdVPt8DFvi-uLdmApcbSckrJrAbM_GpTwHsHtNHRdxX-KYAS6xk81e_p_w46bfh10PJVV7cmUzE-pWR5gsID2T8Kd1k0u-2r78p4Y4V16CKTPFcWRJzV0LwQMJyuEeeR7Vv-_lfVBiCT30KvF47aGzyE3QP-a}}</ref> N'abalị iri na atọ ọnwa Jenụwarị 2021, Wikipedia Bekee ruru otu ijeri ndezi e mere na ya, ebe [[Steven Pruitt]] mere ndezi nke mezuru ya otu ijeri.<ref name="vice.com">{{Cite web|date=15 January 2021|title=The English Language Wikipedia Just Had Its Billionth Edit|url=https://www.vice.com/en/article/the-english-language-wikipedia-just-had-its-billionth-edit/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210115145145/https://www.vice.com/en/article/k7appn/the-english-language-wikipedia-just-had-its-billionth-edit|archivedate=15 January 2021|accessdate=26 February 2021|work=[[Vice (magazine)|Vice]]|language=en}}</ref> [[:en:MIT_Press|MIT Press]] bipụtara akwụkwọ edemede [[:en:Open_access|open access]] bụ ''[[:en:Wikipedia_@_20|Wikipedia @ 20]]'': Stories of an Unfinished Revolution, nke [[Joseph M. Reagle Jr.|Joseph Reagle]] na Jackie Koerner dezigharịrị nke ntinye banyere ya sitere n'aka ndị Wikipedia, ndị Wikimedia, ndị nchọpụta, ndị nta akụkọ, ndị na-ahụ maka ọbá akwụkwọ na ndị ọkachamara ndị ọzọ na-atụgharị uche na akụkọ na isiokwu ụfọdụ. <ref>{{Cite book|url=https://mitpress.mit.edu/books/wikipedia-20|title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution|date=2020|publisher=MIT Press|isbn=978-0262538176|editor=Reagle|location=Cambridge, MA|language=en|accessdate=12 November 2021}}</ref> Ka ọ na-erule n'ọnwa Nọvemba 2021, Wikipedia adaala bụrụ ebe nrụọrụ weebụ nke iri na atọ n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com3">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> '''2022''' N'abalị isii ọnwa Disemba 2022, onye Wikipedian [[Richard Knipel]] mepụtara isiokwu [[:en:Artwork_title|Artwork title]], nke mmezigharị mbụ ya bụ draft nke [[:en:ChatGPT|ChatGPT]] mepụtara, nke Knipel mere obere ndezi na ya iji kwekọọ na ụkpụrụ Wikipedia. Knipel kwuru na [[:en:Talk_page|ibe mkparịtaụka]] na o kwenyere na nke a bụ oge mbụ onye ọbụla jiri ChatGPT dee edemede Wikipedia. Ndị ndezi ndị ọzọ katọrọ mbipụta nke isiokwu a ma kpata esemokwu n'ime obodo Wikipedia, na-eduga na arụmụka sara mbara banyere ma a ga-eji ChatGPT na ụdị ndị yiri ya dee ọdịnaya maka Wikipedia na, ọ bụrụ na ọ dị otú ahụ, ruo n'ókè ole?.<ref>{{Cite web|author=Harrison|first=Stephen|date=12 January 2023|title=Should ChatGPT Be Used to Write Wikipedia Articles?|url=https://slate.com/technology/2023/01/chatgpt-wikipedia-articles.html|accessdate=30 January 2023|work=Slate|language=en|archivedate=28 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230128200141/https://slate.com/technology/2023/01/chatgpt-wikipedia-articles.html}}</ref> '''2023''' Na Jenụwarị 2023, a gbanwere interface desktọọpụ Wikipedia na nke mbụ kemgbe 2010, gaa na [[Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia|Vector 2022]].<ref>{{Cite web|date=18 January 2023|title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront|url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/|accessdate=20 January 2023|work=Wikimedia Foundation|language=en-US|archivedate=19 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/}}</ref> Njikọ ọhụrụ ahụ nwetara nkatọ dị ukwuu site n'aka ndị ọrụ. Ọtụtụ mmegide lekwasịrị anya na nhazi nke obosara ya, nke mepụtara ohere ọcha gabigara ókè n'akụkụ ya niile na monitor ndị sara mbara, na-eduga na mkparịta ụka dị okwu puku iri itoolu ma akpụkpọ ọhụrụ ahụ kwesịrị ịghọ nke ndabara. [[Swahili Wikipedia|Wikipedia Swahili]] ji otu olu tụọ vootu ịjụ akpụkpọ ọhụrụ ahụ ma "n'ụzọ dị njọ" chọọ ịlaghachi na akpụkpọ nke ochie. Nkatọ ndị ọzọ gara na Wikimedia Foundation maka iwe ndị otu imepụta ihe nwere obere ahụmịhe na wikis. Brandon Harris, onye bụ onye isi na-emepụta ihe na Wikipedia site na 2010 ruo 2014, kwuru, sị: "Wikimedia Foundation mgbe ụfọdụ na-ewe ndị na-emepụta ihe ndị na-amaghị wiki nke ọma, ha na-abata ma gbalịa ime mgbanwe ndị a niile - na-agba ọsọ na mbụ banye n'ime mkpọtụ ụzụ - bụ ụzọ obodo ahụ na-esi eguzogide nke ọma".<ref name="slate">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref> [[File:Wikimedia Sound Logo Finalist VQ97.wav|thumb|[[Sound logo]] of Wikimedia (including Wikipedia)<ref name="wikimediafoundation.org">{{Cite web |date=2023-03-28 |title=Wikipedia's new sound logo: Winner of The Sound of All Human Knowledge contest announced |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/03/28/wikipedias-new-sound-logo-winner/ |access-date=2023-05-02 |website=Wikimedia Foundation |language=en-US |archive-date=6 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406101352/https://wikimediafoundation.org/news/2023/03/28/wikipedias-new-sound-logo-winner/ |url-status=live }}</ref>]] Mgbe mkparịta ụka na asọmpi gasịrị, a nabatara [[:en:Sound_logo|akara ngosi ụda]] mbụ nke Wikimedia (gụnyere Wikipedia). <ref name="wikimediafoundation.org" /> '''2024''' Na Jenụwarị 13, 2024, etinyere otu Wikipedia Bekee, echekwara na [[5D optical data storage|Nchekwa data anya 5D]], n'ụlọ nnyocha dị n'okpuru ala na Switzerland, na-enwe ikike ịnọgide na nchekwa ruo ijeri afọ iri na anọ, n'ihi teknụzụ nchekwa ejiri. Enwere ike ịgụ akwụkwọ ahụ site na iji [[:en:Microscope|microscope]], na-enweghị mkpa iji [[Digital electronics|teknụzụ dijitalụ]].<ref>{{Cite web|title=Global Knowledge Vault|url=https://www.archmission.org/gkv|accessdate=2026-05-26|work=Arch Mission Foundation - Preserving humanity forever, in space and on Earth.|language=en-US|archivedate=July 30, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260730024832/https://www.archmission.org/gkv}}</ref> N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2024, e nwere ihe ịga nke ọma n'ibugo otu Wikipedia Bekee n'ime ọnwa, dịka akụkụ nke ọrụ Galactic Legacy Archive. Ọrụ ahụ bụ nke [[:en:Intuitive_Machines|Intuitive Machines]], ebe [[SpaceX]] tụbara rọket ahụ. A na-echekwa data ahụ dị ka iji layer iri na isii nke nickel, a na-eme atụmatụ na ọ nwere ike ịnọ n'elu ọnwa ruo ijeri afọ ise. <ref>{{Cite web|title=Galactic Legacy Archive|url=https://www.archmission.org/galactic-legacy-archive|accessdate=2026-05-26|work=Arch Mission Foundation - Preserving humanity forever, in space and on Earth.|language=en-US|archivedate=March 28, 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240328153354/https://www.archmission.org/galactic-legacy-archive}}</ref> '''2025''' N'ụbọchị nke anọ n'ọnwa Nọvemba afọ 2025, ewepụtara [[:en:Wikipedia:Temporary_accounts|akaụntụ nwa oge]] maka ndị editọ Wikipedia pụrụ na akaụntụ ha, na-anọchi anya iji [[Wikipedia:IP users|Adreesị IP]]. '''2026''' [[File:Work-in-progress animation of the Wikipedia 25 birthday mascot scrolling on a phone.gif|thumb|Illustration of Baby Globe scrolling on a phone]] N'abalị iri na ise ọnwa Jenụwarị 2026, Wikipedia mere emume ncheta afọ iri abụọ na ise ya. <ref>{{Cite journal|date=2026-01-28|title=Wikipedia is needed now more than ever, 25 years on|url=https://www.nature.com/articles/d41586-026-00074-1|journal=Nature|language=en|volume=649|issue=8099|pages=1079–1080|doi=10.1038/d41586-026-00074-1|pmid=41606158|issn=1476-4687|accessdate=February 4, 2026}}</ref> E mepụtara ihe ngosi na "oge capsule" dị ka akụkụ nke ememe ahụ.<ref>{{Cite web|author=Roth|first=Emma|date=2026-01-15|title=Wikipedia turns 25 and shares a glimpse into the lives of its volunteer editors|url=https://www.theverge.com/news/861935/wikipedia-25th-anniversary-2026|accessdate=2026-02-25|work=The Verge|language=en-US|archivedate=February 27, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260227081325/https://www.theverge.com/news/861935/wikipedia-25th-anniversary-2026}}</ref> A tọhapụrụ ihe nkedo nke onye ọrụ BaduFerreira mepụtara nke a na-akpọ [[Baby Globe]]. Ọ pụtara mgbe emere usoro ncheta ọmụmụ na Wikipedia. E mepụtara [[:en:Collectable|ihe mkpofu]] [[:en:Plush|na-anakọta]] Baby Globe na mmekorita ya na Makeship.<ref>{{Cite web|author=Fear|first=Natalie|date=2026-01-15|title=Wikipedia's new mascot is too cute for words|url=https://www.creativebloq.com/design/wikipedia-unveils-adorable-mascot-for-25th-anniversary|accessdate=2026-02-25|work=Creative Bloq|language=en}}</ref> E wepụrụ Baby Globe na saịtị Wikipedia na Eprel 7. <ref>{{Cite web|title=Meet Baby Globe, Wikipedia's 25th birthday mascot|url=https://wikimediafoundation.org/wikipedia25/wikipedia-mascot/|accessdate=2026-04-14|work=Wikimedia Foundation|language=en|archivedate=February 24, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260224032253/https://wikimediafoundation.org/wikipedia25/wikipedia-mascot/}}</ref> N'abalị ir abụọ na asaa ọnwa Machị 2026, Wikipedia machibidoro iji ọdịnaya nke [[Large language model|LLMs]] mepụtara na isiokwu ya, ma e wezụga nsụgharị na obere mbipụta ndị ọzọ. <ref>{{Cite news|author=Milman|first=Oliver|date=2026-03-27|title=Wikipedia bans AI-generated content in its online encyclopedia|url=https://www.theguardian.com/technology/2026/mar/27/wikipedia-bans-ai|accessdate=2026-03-31|work=The Guardian|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2026-03-27|title=Wikipedia bans one type of content after 'heated debate'|url=https://www.newsweek.com/wikipedia-bans-ai-content-after-debate-11746790|accessdate=2026-03-31|work=Newsweek|language=en|archivedate=July 29, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260729125759/https://www.newsweek.com/wikipedia-bans-ai-content-after-debate-11746790}}</ref> N'abalị ir na otu ọnwa Mee 2026, Wikipedia wepụtara 25th Anniversary Reading Challenge maka ngwa iOS site na Mee iri na otu ruo Jun abalị iri na asatọ, ma weghachitekwa Baby Globe.<ref>{{Cite web|date=2026-05-11|title=Wikimedia Apps/Team/25th Birthday Reading Challenge|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|accessdate=2026-06-14|work=MediaWiki|language=en|archivedate=June 5, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260605021801/https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge}}</ref> ==Akụkọ ihe mere eme site n’akụkụ isiokwu== ===Ngwaike na Ngwanrọ=== * N’ọnwa Jenụwarị 2001, Wikipedia na-arụ ọrụ n’elu [[:en:UseModWiki|UseModWiki]], nke [[:en:Clifford_Adams|Clifford Adams]] dere n’asụsụ mmemme [[:en:Perl|Perl]]. Sava ahụ ka na-arụ ọrụ n’elu [[:en:Linux|Linux]], ọ bụ ezie na e debere ederede mbụ n’ime faịlụ kama ịnọ n’ime nchekwa data. A na-akpọ isiokwu ndị ahụ site n’iji usoro [[:en:CamelCase|CamelCase]]. * N’ọnwa Jenụwarị 2002, e webatara '''“'''Phase II'''”''' nke ngwanrọ wiki na-akwado Wikipedia, dochie [[:en:UseModWiki|UseModWiki]] ochie. [[:en:Magnus_Manske|Magnus Manske]] dere ya kpọmkwem maka ọrụ ahụ, ma o nwere [[:en:Wiki_engine|wiki engine]] nke e dere n’asụsụ [[:en:PHP|PHP]]'''.''' * N’ọnwa Julaị 2002, e tinyere n’ọrụ [[:en:Rewrite_(programming)|mmegharị ukwu nke ngwanrọ]] na-akwado Wikipedia; a kpọrọ ya '''“'''Phase III'''”'''. Ọ dochiri ụdị “Phase II” ochie ma bụrụ [[:en:MediaWiki|MediaWiki]]. Ọ bụ [[:en:Lee_Daniel_Crocker|Lee Daniel Crocker]] dere ya n’ihi mkpa ọrụ ahụ na-abawanye ka Wikipedia na-eto. * N’ọnwa Ọktoba 2002, Derek Ramsey mepụtara [[:en:Internet_bot|bot]] —usoro mmemme na-arụ ọrụ na-akpaghị aka nke a kpọrọ [[:en:Rambot|Rambot]] — iji tinye ọtụtụ isiokwu gbasara obodo ndị dị na United States. E mepụtara isiokwu ndị a na-akpaghị aka site na data [[:en:U.S._census|ngụkọ ọnụ ọgụgụ ndị mmadụ na United States]]'''.''' N’ụzọ dị otú a, o mere ka ọnụ ọgụgụ isiokwu Wikipedia bawanye site n'ọnụọgụ dị puku iri atọ na atọ narị asatọ na iri atọ na abụọ.<ref>{{Cite book|author=Lih|first=Andrew|url=https://books.google.com/books?id=AWuZAAAAQBAJ&q=%22Derek+Ramsey+%28Wikipedian%29%22|title=The Wikipedia Revolution|date=2009|publisher=Hachette Digital, Inc|isbn=978-1401395858|pages=99–106|authorlink=Andrew Lih}}</ref> A kpọrọ ihe omume a '''“'''mmegharị kacha kpatara esemokwu n’akụkọ ihe mere eme Wikipedia.'''”'''.<ref>Lih, p. 99.</ref> * N’ọnwa Jenụwarị 2003, agbakwunyere nkwado maka usoro mgbakọ na mwepụ n’asụsụ [[:en:TeX|TeX]]. Ọ bụ Tomasz Węgrzanowski nyere koodu ahụ * Na 9 Juún 2003, a gbanwere [[:en:ISBN|ISBN]] interface nke Wikipedia iji mee ka ISBN ndị dị n’ime isiokwu wee nwee njikọ ha na Special:Booksources, nke na-enweta ọdịnaya ya site na ibe ndị ọrụ nwere ike idezi, Wikipedia:Book sources. Tupu oge ahụ, e tinyere ebe njikọ ISBN gaa n’ime ngwanrọ ahụ n’onwe ya, ma na-atụ aro njikọ ọhụrụ na ibe Wikipedia:ISBN. Lee ndezi nke gbanwere nke a. * Mgbe abalị isii ọnwa Disemba 2003 gachara, ozi sistemụ dị iche iche a na-egosi ndị ọrụ Wikipedia kwụsịziri ịbụ ụdị [[:en:Hard_coding|hard coded]]; nke a nyere ndị nchịkwa Wikipedia ohere ịgbanwe akụkụ ụfọdụ nke interface MediaWiki, dịka ozi a na-egosi ndị ọrụ a kpọchiri. * Na 12 Febụwarị 2004, a kpaliri ọrụ sava site na San Diego, California gaa [[Tampa, Florida]].<ref>{{Cite web|title=Server swapping soon|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2004-February/008420.html|work=lists.wikimedia.org|accessdate=10 February 2007|archivedate=18 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140618061009/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2004-February/008420.html}}</ref> * N'abalị iri abụọ na itoolu ọnwa Mee 2004''',''' e melitere ebe nrụọrụ weebụ dị iche iche niile ka ọ bụrụ ụdị ọhụrụ nke ngwanrọ [[MediaWiki]] * N'abalị iri atọ ọnwa Mee 2004, ihe atụ mbụ nke ntinye '''“'''categorization'''”''' (nhazi n’ụdị otu/category) pụtara. Usoro ụdị dị iche iche dịka Recent Changes yana Edit This Page adịlarị kemgbe e guzobere Wikipedia. Otú ọ dị, Sanger lere usoro ndị a anya dịka ndepụta, ma ọbụna na-etinye isiokwu ụfọdụ n’aka ya, ebe ọrụ nhazi n’ụdị otu lekwasịrị anya n’itinye category nke ọbụla n’isiokwu nke ọbụla dị na encyclopedia ahụ, dịka akụkụ nke usoro buru ibu nke iji akpaghị aka hazie isiokwu niile nke encyclopedia <ref>"[[Wikipedia:Categorization]]", Wikipedia.</ref> * Mgbe 3 Jun 2004 gachara, ndị nchịkwa nwere ike idezi ụdị na ọdịdị interface ahụ site n’ịgbanwe [[:en:Cascading_Style_Sheets|CSS]] (Cascading Style Sheets) dị na stylesheet monobook na[[MediaWiki:Monobook.css]] * Ọzọkwa na 30 Mee 2004, na MediaWiki 1.3, e mepụtara oghere aha Template, na-enye ohere [[:en:Transclusion|ịmegharị]] ederede ọkọlọtọ.<ref>"[[Wikipedia:Template namespace]]", Wikipedia.</ref> * Na 7 Jun 2005 n'elekere atọ nke ụtụtụ, oge [[:en:Eastern_Time_Zone|Eastern Standard Time]], a kpaliri ọtụtụ sava Wikimedia gaa n’ụlọ ọrụ ọhụrụ dị n’akụkụ okporo ụzọ ahụ. Ọrụ Wikimedia niile kwụsịrị nwa oge n’oge a * N’ọnwa Maachị 2013, e mere ka akụkụ mbụ nke [[:en:Wikidata|Wikidata]] interwiki database dịrị n’akwụkwọ Wikipedia n’asụsụ dị iche iche <ref name="WikidataLiveNow2">{{Cite web|author=Pintscher, Lydia|date=13 February 2013|title=Wikidata live on the English Wikipedia|url=http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130219054033/http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archivedate=19 February 2013|accessdate=15 February 2013|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref> * N’ọnwa Julaị 2013, a malitere VisualEditor editing interface, nke nyere ndị ọrụ ohere idezi Wikipedia site na iji [[:en:WYSIWYG|WYSIWYG]] text editor (nke yiri [[:en:Word_processor|word processor]]) kama iji [[:en:Wiki_markup|akara wiki]]. E wepụtakwara interface ndezi nke e mere ka ọ daba adaba maka ngwa mkpanaka (mobile devices).<ref name="VisualEd20132">{{Cite news|author=Arthur|first=Charles|date=2 July 2013|title=Boot up: wireless contact lens, Wikipedia's visual editing, Samsung's share slide and more|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2013/jul/02/rabbit-contact-lens|accessdate=2 July 2013}}</ref><ref name="MobileWiki20132">{{Cite web|author=Gonera|first=Juliusz|date=25 July 2013|title=Edit Wikipedia on the go|url=https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/|accessdate=16 March 2023|work=Diff|language=en-US|archivedate=25 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230325104612/https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/}}</ref> '''Ọdịdị Ile Anya Na Mmetụta''' * N'ụbọchị nke anọ n'ọnwa Eprel afọ 2002, a kpaliri BrilliantProse, nke e mechara kpọọ Featured Articles, site na article namespace gaa na Wikipedia namespace<ref>"[[Wikipedia:Featured articles]]".</ref> * N’ihe dị ka abalị iri na ise ọnwa Ọktoba 2003, e tinyere akara ngosi njirimara Wikipedia ọhụrụ. A họpụtara echiche logo ahụ site n’usoro ịtụ vootu, nke e mechara soro usoro mmegharị iji họrọ ụdị ndị kacha mma. David Friedland (onye na-edezi Wikipedia site n’aha njirimara ''“nohat”'') mepụtara ụdị ikpeazụ ahụ, dabere na atụmatụ na echiche logo nke Paul Stansifer mepụtara.<ref name="logovote">{{Cite web|title=International logo vote/Finalists|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_vote/Finalists|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060716073834/http://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_vote/Finalists|archivedate=16 July 2006|accessdate=8 July 2006|work=Meta-Wiki|publisher=Wikimedia}}</ref> * N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2004, Did You Know (DYK) pụtara na Main Page nke mbụ ya. * N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2004, n’elekere 19:46 UTC, e gosipụtara ọdịdị ọhụrụ ahaziri nke ọma maka Ihu Mbụ. Ihe ndị a họpụtara n’aka maka Daily Featured Article, Anniversaries, In the News, na Did You Know mezuru ọdịdị ọhụrụ ahụ. * N'abalị iri ọnwa Jenụwarị 2005, e guzobere portal nwere ọtụtụ asụsụ na www.wikipedia.org, iji dochie njikọ ntụgharị (redirect) nke na-eduga na Wikipedia nke asụsụ Bekee. * N'abalị ise ọnwa Febụwarị 2005, e mepụtara Portal:Biology, na-aghọ "portal" mbụ na Wikipedia Bekee.<ref>"[[Portal:Biology]]".</ref> Otú ọ dị, echiche a malitere na German Wikipedia, ebe e guzobere [[:de:Portal:Recht|Portal:Recht]] (ọmụmụ iwu) n'ọnwa Ọktoba afọ 2003. <ref>[[:de:Wikipedia:WikiProjekt Portale/2003|Portals on German Wikipedia ordered by date of creation]].</ref> ** N'abalị iri na isii n'ọnwa Julaị n'afọ 2005, Wikipedia Bekee malitere itinye "ihe osise ndị e gosipụtara" n'ụbọchị ahụ na Ihu Mbụ ya. ** N'abalị iri na itoolu n'ọnwa Machị afọ 2006, mgbe ntuli aka gasịrị, Ihu Mbụ nke Wikipedia asụsụ Bekee gosipụtara nhazigharị mbụ ya n'ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ abụọ. ** N'abalị iri na atọ ọnwa Mee 2010, saịtị ahụ wepụtara interface ọhụrụ. Ihe ọhụrụ ndị e wepụtara gụnyere akara ngosi emelitere, ngwaọrụ ngagharị n'ibe ahụ, na link wizard.<ref name="New features2">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:UsabilityInitiativePrefSwitch|title=New features|publisher=[[Wikipedia]]|accessdate=6 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100822062045/http://en.wikipedia.org/wiki/Special%3AUsabilityInitiativePrefSwitch|archivedate=22 August 2010}}</ref> '''Mgbanwe nhazi na 2023''' A mara ọkwa Vector 2022, bụ mmelite nke [[Skin (computing)|akpụkpọ ahụ]] Wikipedia a na-ejibu bụ Vector 2010, nke e mere atụmatụ maka mmalite na mbụ na 2021, tupu emesịa tinye ya na Jenụwarị 2023.<ref name="cnn">{{Cite web|author=Kurtz|first=Jason|date=24 September 2020|title=Wikipedia due to get its first substantial website redesign in a decade|url=https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120112945/https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|publisher=CNN Business|language=en}}</ref> Ka ọ na-erule Jenụwarị 2023, Wikimedia emeela ka mmelite ahụ dị na nari atọ nke [[List of Wikipedias|mbipụta asụsụ ya dị cihe iche]]; ọ bụ ndabara maka nsụgharị Arabic na Greek.<ref name="engadget">{{Cite web|title=Wikipedia's first desktop design update in a decade doesn't rock the boat (updated)|url=https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|first=Jon|author=Fingas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119195554/https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Engadget|date=19 January 2023|language=en-US}}</ref><ref name="slate2">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="pcmag">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> Vector 2022 na-egosipụta [[User interface|interface onye ọrụ]] e degharịrị nke nwere ọtụtụ mgbanwe na nhazi nke ihe ndị dị na ya bụ interface. N'etiti ha, menu nhọrọ asụsụ, nke dịbu n'aka ekpe nke ihuenyo ahụ, dị ugbu a n'elu aka nri na ngosipụta nke isiokwu a na-agụ ugbu a.<ref name="pcmag2">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> Tụkwasị na nke a, a ga-abịachinwu sidebar nke dị n'azụ [[Hamburger button|bọtịnụ hamburger]]. Vector 2022 na-mgbakwunye, na-amụba [[Margin (typography)|akụkụ obosara]] nke ngosipụta isiokwu ahụ, nke nwere mmetụta nke igbochi ogologo nke isiokwu ahụ; <ref name="pcmag2" /> mgbanwe dị nke nwere ike ibelata akụkụ ma gbasaa obosara akara nke isiokwu ahụ iji mejupụta ihuenyo.<ref name="techcrunch">{{Cite web|author=Perez|first=Sarah|date=18 January 2023|title=Wikipedia gets its first makeover in over a decade... and it's fairly subtle|url=https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|work=techcrunch.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119214848/https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|language=en-US}}</ref><ref name="slate3">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref> A mụbabeghị nha ndabara nke ederede ahụ, ọ bụ ezie na [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] gwara ''Engadget'' na ha nwere olileanya ime ka nke a bụrụ nhọrọ n'ọdịnihu.<ref name="engadget2">{{Cite web|title=Wikipedia's first desktop design update in a decade doesn't rock the boat (updated)|url=https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|first=Jon|author=Fingas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119195554/https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Engadget|date=19 January 2023|language=en-US}}</ref> E mekwara ka nhọrọ ọchụchọ ahụ dị ọhụrụ na Vector 2022, dịka nsonaazụ a tụrụ aro ha na nzaghachi maka ajụjụ ndị ọrụ na-ajụ, gụnyere ugbu a foto na nkọwa dị mkpirikpi site na ibe ndị a na-ekwu maka ha. <ref name="pcmag2" /> <ref name="business-insider">{{Cite web|author=Nguyen|first=Britney|title=It's not just you {{snd}} Wikipedia looks different|url=https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012218/https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Business Insider|language=en-US}}</ref> [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] kwuru na ọ bụ ọchịchọ imeziwanye saịtị ahụ ma melite ahụmịhe mkpagharị na ndezi na saịtị ahụ maka ndị na-agụ ya na-amaghị ka e si eji ịntanetị kpaliri mgbanwe ahụ, ebe ọ bụ na a na-eweere akpụkpọ dịbu adị dị ka "ihe na-adịghị mma na ihe na-awụ akpata oyi n'ahụ". <ref name="cnn2">{{Cite web|author=Kurtz|first=Jason|date=24 September 2020|title=Wikipedia due to get its first substantial website redesign in a decade|url=https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120112945/https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|publisher=CNN Business|language=en}}</ref> <ref name="engadget3">{{Cite web|title=Wikipedia's first desktop design update in a decade doesn't rock the boat (updated)|url=https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|first=Jon|author=Fingas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119195554/https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Engadget|date=19 January 2023|language=en-US}}</ref><ref name="techcrunch2">{{Cite web|author=Perez|first=Sarah|date=18 January 2023|title=Wikipedia gets its first makeover in over a decade... and it's fairly subtle|url=https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|work=techcrunch.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119214848/https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|language=en-US}}</ref>Nnyocha ndị foundation ahụ mere gosiri na mmụba ruru pasent iri atọ nke ndị ọrụ ịchọ ihe na saịtị ahụ, na mbelata n'ogo ruru pasent iri na ise na mkpagharị na saịtị ahụ.<ref name="engadget3" /><ref name="techcrunch2" /> Ụdị mbụ nke Vector 2022 malitere na 2020 na saịtị Wikipedia French-, Hebrew-, na Portuguese, <ref name="cnn2" /> dịka a na-agbasa ihe ọhụrụ nke akpụkpọ ahụ ọhụrụ ahụ nye ndị ọrụ iji nwalee ya nke nta nke nta tupu a tọhapụ ya kpamkpam. <ref name="verge">{{Cite web|author=Lyles|first=Taylor|date=24 September 2020|title=Wikipedia is getting its first desktop redesign in 10 years|url=https://www.theverge.com/2020/9/23/21453300/wikipedia-desktop-redesign-2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120152848/https://www.theverge.com/2020/9/23/21453300/wikipedia-desktop-redesign-2021|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=The Verge|language=en-US}}</ref> Akpụkpọ ahụ malitere ịbụ akpụkpọ ahụ ndabara maka ndị na-agụ saịtị Wikimedia n'asụsụ nari atọ (n'ime narị atọ na iri na asatọ) n'abalị iri na asatọ ọnwa Jenụwarị 2023.<ref name="engadget3" /><ref name="slate4">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="pcmag3">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> N'ịgbaso mgbasa n'igwe nke Vector 2022, ọ ka ga-ekwe omume ịgụ Wikipedia site na iji akpụkpọ ahụ gara aga. Otú ọ dị, ime nke a chọrọ ka ndị na-agụ ya debanye aha maka imepe akaụntụ Wikipedia, wee mee nhọrọ ha iji gosipụta Vector 2010 kama.<ref name="pcmag4">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> Enweghị mgbanwe e mere na akpụkpọ Wikipedia dị ugbu a dị ka Monobook na Timeless, nke ka dị kwa iji mee ihe.<ref name="slate5">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="gizmodo">{{Cite web|date=18 January 2023|title=Try and Spot the Differences in Wikipedia's First New Look in 11 Years|url=https://gizmodo.com/wikipedia-wikimedia-online-encyclopedia-1850002977|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119134259/https://gizmodo.com/wikipedia-wikimedia-online-encyclopedia-1850002977|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Gizmodo|language=en}}</ref> [[Wikipedia users|Ndị ọrụ Wikipedia]] kewara na mgbanwe ndị ahụ e mere. Arịrịọ maka ịza ajụjụ na [[Wikipedia nke ndị bekee|Wikipedia Bekee]] nke na-ajụ ndị ọrụ ma a ga-etinye Vector 2022 dị ka akpụkpọ ahụ ndabara ka ọ bụ na-agaghị etinye ya gbakọtara ihe karịrị okwu puku iri itoolu na nzaghachi.<ref name="slate6">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref> Ndị na-akatọ mgbanwegharị ahụ megidere ya n'ụzọ doro anya maka [[White space (visual arts)|oghere ọcha]] a hapụrụ n'efu na akpụkpọ ọhụrụ ahụ, ebe ndị ọrụ ndị ọzọ katọrọ ndị nkatọ ahụ kwuru na ha dị ka ndị ọ na-ara ahụ ịnabata gbanwee.<ref name="slate6" /> Ndị ọrụ dị otu narị na iri isii na ise sonyere na mkparịta ụka ahụ jụrụ akpụkpọ ahụ ọhụrụ ahụ, ebe otu narị na iri ise na atọ kwadoro ya, itoolu nọgidekwara na-anọpụ iche. <ref name="slate6" /> <ref name="mashable">{{Cite web|author=Pearl|first=Mike|date=18 January 2023|title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out.|url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Mashable|language=en}}</ref><ref name="rfc-history">{{Cite web|title=Wikipedia history page|work=en.wikipedia.org|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia%3ARequests_for_comment%2FDeployment_of_Vector_%282022%29&diff=latest&oldid=1117412136|accessdate=February 5, 2023|archivedate=July 9, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230709223623/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia%3ARequests_for_comment%2FDeployment_of_Vector_(2022)&diff=latest&oldid=1117412136}}</ref> N'agbanyeghị ọnụ ọgụgụ ka ukwuu nke ndị editọ kwuru na ha achọghị ka ewepụta Vector 2022 n'ụdị ya dị mgbe ahụ ugbu a, ebe ọ bụ na a naghị ekpebi nkwekọrịta na Wikipedia site na ịtụ vootu, e mechiri mkparịta ụka ahụ na nkwado ndị nabatara ndozigharị ahụ, na-atụle okwu dị mma ndị ọrụ ndị ọzọ hapụrụ. <ref name="slate6" /> <ref name="mashable" /> Ndị mmepe Vector 2022 mere mgbanwe ụfọdụ na akpụkpọ ahụ iji zaghachị nkatọ ahụ, dị ka ịgbakwunye mgbanwe iji mee ka ọdịnaya isiokwu ọbụla jupụta n'obosara niile nke ihuenyo onye ọrụ. <ref name="slate6" /> <ref name="rfc-history2">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Requests_for_comment/Deployment_of_Vector_(2022)&oldid=1138588215|title=Wikipedia:Requests for comment/Deployment of Vector (2022)|date=10 February 2023|accessdate=March 16, 2023|archivedate=July 9, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230709190532/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Requests_for_comment/Deployment_of_Vector_(2022)&oldid=1138588215}}</ref> Ndị ọrụ na [[Swahili Wikipedia|Wikipedia Swahili]] ekwenyeghị n'otu olu na iwu nke akpụkpọ ọhụrụ ahụ.<ref name="slate6" /> Ndị nta akụkọ na-azaghachi mmelite nke Vector 2022 weere mmelite na atụmatụ ọhụrụ ndị e webatara dị ka mgbakwunye bara uru, mana n'ozuzu ha gosipụtara akpụkpọ ahụ dị ka obere mmelite nke na-agbanweghị ahụmịhe ọgụgụ ha na-enwe na Wikipedia. <ref name="business-insider2">{{Cite web|author=Nguyen|first=Britney|title=It's not just you {{snd}} Wikipedia looks different|url=https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012218/https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Business Insider|language=en-US}}</ref> <ref name="slate7">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="techcrunch3">{{Cite web|author=Perez|first=Sarah|date=18 January 2023|title=Wikipedia gets its first makeover in over a decade... and it's fairly subtle|url=https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|work=techcrunch.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119214848/https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|language=en-US}}</ref> [[Annie Rauwerda]], onye mepụtara [[:en:Depths_of_Wikipedia|Depths of Wikipedia]] social media accounts, dere na ''[[Slate (magazine)|Slate]]'' na Vector 2022 abụghị "ụdị dị iche" site na akpụkpọ ahụ dịbu. Rauwerda kwukwara maka myiri dị n'etiti nnukwu nkatọ nke ndị obodo Wikipedia megide mgbanwe akpụkpọ ahụ ahụ na nguzogide ndị gara aga e mere na mgbanwe anya yiri nke ahụ na saịtị ndị a ma ama dị ka [[Reddit]].<ref name="slate7" /> Rauwerda, na Mike Pearl nke ''Mashable'', kwuru na ndị ọrụ na-enweghị obi ụtọ na mgbanwe ahụ nwere ike ịtụle ịkparịta ụka banyere akpụkpọ ahụ, ma ọ bụ jiri atụmatụ nhazi nke saịtị ahụ gbanwee ahụmịhe ịgụ akwụkwọ ha. <ref name="slate7" /><ref name="mashable2">{{Cite web|author=Pearl|first=Mike|date=18 January 2023|title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out.|url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Mashable|language=en}}</ref> '''Ihe ndekọ Wikipedia na ndị E Chekwara''' Faịlụ ọrụ Wikipedia nwere ọtụtụ ntụaka na ihe ndị echekwara. Ihe onwunwe bara uru n'ime akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia gụnyere: '''Nchịkọta akụkọ ihe mere eme''' * Ụdị: Afọ Wikipedia - ihe omume akụkọ ihe mere eme site n'afọ * [[m:History of Wikipedia|Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia]] - site na [[wikipedia:Meta|Wikipedia:Meta]] * meta:Wikimedia News - akụkọ na ihe ịrịba ama index site na Wikipedias niile * Wikipedia:BrilliantProse - onye bu Wikipedia ụzọ:Akụkọ ndị a na-ahụ anya na Wikipedia:Akụkọ ọmaWikipedia:Ezi isiokwu * Wikipedia:Nkwurịta okwu akụkọ ihe mere eme * Wikipedia:Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia bots * Wikipedia: Ihe ndekọ Wikipedia * Wikipedia:Akụkọ kachasị ochie nke Wikipedia '''Ihe ịrịba ama, ogo na ọnụ ọgụgụ''' * [[stats:|Stats.wikimedia.org]] - isi interface nke Wikimedia Foundation maka ọnụ ọgụgụ ọrụ niile, gụnyere Wikipedia dị iche iche na nke jikọtara ọnụ. * [[m:Wikipedia milestones|Ihe ịrịba ama Wikipedia]] * Wikipedia:Milestones <small> (na-adịghị arụ ọrụ) </small> * Wikipedia: Iri na abụọ nke Wikipedia * Wikipedia: Ndekọ ọnụ ọgụgụ '''Ebe Nchekwa Nkwurịta okwu na arụmụka''' * Wikipedia:Nkwupụta Archive * Wikipedia: Ndepụta ozi Na 24 Maachị, sava niile nke Wikipedia Europe pụrụ n'ịntanetị n'ihi nsogbu inwe oke okpomokụ. [[:en:Failover|Failover]] gaa na sava niile dị na Florida gbajiri, na-akpata nhazigharị nke [[:en:Domain_Name_System|DNS]] maka Wikipedia daa n'ụwa niile. E doziri nsogbu ahụ ngwa ngwa, mana n'ihi nsogbu caching nke DNS, o gbuturu oge ụfọdụ ebe inwetakwa Wikipedia karịa ebe ndị ọzọ. * [[mw:MediaWiki history|Akụkọ MediaWiki]] * [https://nostalgia.wikipedia.org Nostalgia Wikipedia] - foto nke Wikipedia site na 20 Disemba 2001 dị ka saịtị MediaWiki na-eji akpụkpọ ahụ nke yiri ngwanrọ nke oge ahụ * Wikipedia:CamelCase na Wikipedia * Wikipedia:Magnus Manske Day - Software MediaWiki na-aga ndụ na mmepụta * Wikipedia: Ngalaba Ọkụ Ọkụ Ndị Ofu Ofu - njikwa nke nnukwu nchịkọta akụkọ. A gbasara ya mgbe ọ na-adịghịzi mkpa (2004) * ZIM File Archive, na Internet Archive, nwere foto zuru ezu nke Wikipedia (yana nhọrọ isiokwu) n'ọtụtụ asụsụ, site na afọ dị iche iche. Enwere ike imeghe faịlụ na ngwanrọ Kiwix. {{Clear}} == Edensibịa == * [http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf "Fatally Flawed: Gbagha ọmụmụ ihe na-adịbeghị anya banyere izi ezi encyclopedic site na akwụkwọ akụkọ Nature"]. ''Encyclopædia Britannica''. March 2006. * [https://web.archive.org/web/20010303221706/http://www.wikipedia.com/wiki/HomePage Foto mbụ nke Wikipedia] site na Internet Archive. 28 Febụwarị 2001. * Giles, Jim, "Encyclopedias nke Ịntanetị na-aga isi na isi". Ntụnyere <nowiki><i id="mwGXE">Okike</i></nowiki> n'etiti Wikipedia na ''Britannica''. 14 Disemba 2005 (a chọrọ ndebanye aha) * [[Larry Sanger]] "The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir" na "Part II". Ihe na-adịghị mma. 18 Eprel 2005 ruo 19 Eprel 2005. * [http://www.nature.com/nature/britannica/index.html Nzaghachi] ''Okike'' na ''Encyclopædia Britannica''. Okike. 23 Machị 2006. (A chọrọ ndebanye aha) * [https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html ''New York Times'' na Wikipedia]. Septemba 2001. * [https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html The Free Universal Encyclopedia na Learning Resource] E debere na Wayback Machine - Free Software Foundation nkwado nke Nupedia (mgbe e mesịrị melite iji tinye Wikipedia). 1999. {{Wikipedia}}{{Wikipedias}}{{Wikimedia Foundation}} [[Otú:Pages with unreviewed translations]] r025stjob1ovc1tqu2avcggbexoowww 705730 705729 2026-08-26T13:29:25Z Goodymeraj 16207 /* Ngwaike na Ngwanrọ */ 705730 wikitext text/x-wiki [[Faịlụ:First_preserved_Main_Page_of_Wikipedia.jpeg|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (20 Disemba 2001) ]] [[Wikipidia|Wikipedia]], encyclopedia dị n'ịntanetị n'efu nke òtù ndị ọrụ afọ ofufo a maara dị ka Ndị Wikipedia na-ede ma na-elekọta, jiri ndezi mbụ ya malite na 15 Jenụwarị 2001, ụbọchị abụọ mgbe edebachara aha ngalaba ahụ.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org WHOIS, DNS, & Domain Info – DomainTools|url=http://whois.domaintools.com/wikipedia.org|accessdate=24 October 2016|work=[[WHOIS]]|archivedate=17 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170417083509/http://whois.domaintools.com/wikipedia.org}}</ref> Ọ malitere dịka [[Nupedia]], encyclopedia dị n'efu nke ahaziri ahazi karị, dị ka ụzọ isi nye ohere ide edemede na mee nsụgharị n'ụzọ ka dị mfe ma dị ngwa. Ihe ndabere teknụzụ na echiche nke Wikipedia bu nke a ụzọ; Rick Gates mere atụmatụ mbụ a maara maka encyclopedia n'ịntanetị n'afọ 1993, <ref name="listserv.uh.edu">{{Cite web|year=2010|title=Wikipedia of Jimmy Wales and Larry Sanger|url=http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415133700/http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archivedate=15 April 2012|accessdate=9 November 2013|publisher=History Computer}}</ref> na echiche nke encyclopedia ịntanetị n'efu (dị ka dị iche na naanị isi iyi mepere emepe) <ref>{{Cite web|title=Philosophy|url=https://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html#open-source|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014132149/http://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html#open-source|archivedate=14 October 2013|accessdate=5 November 2013|publisher=GNU}}</ref> bụ nke Richard Stallman chepụtara na 1998.<ref name="stallmanencyclopedia">{{Cite web|author=Stallman|first=Richard|authorlink=Richard Stallman|year=1998|title=The Free Universal Encyclopedia and Learning Resource (1998 Draft)|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124065108/https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archivedate=24 January 2021|accessdate=29 October 2021|publisher=GNU}}</ref> Echiche Stallman gụnyere kpọmkwem echiche na ọ dịghị nzukọ dị n'etiti kwesịrị ịchịkwa nhazi. Nke a dị iche na encyclopedia dijitalụ nke oge a dị ka [[Wiki|Microsoft Encarta]] na ''Encyclopædia Britannica.'' N'afọ 2001, a gbanwere akwụkwọ ikikere maka [[Nupedia]] ka ọ bụrụ [[GNU Free Documentation License|GFDL]], meziri ka [[Jimmy Wales]] na [[Larry Sanger]] malite Wikipedia dị ka ọrụ ga-anọchi ya, na-eji wiki n'ịntanetị dị ka ngwá ọrụ nchịkọta.<ref>{{Cite web|title=WikiHistory|url=http://c2.com/cgi/wiki?WikiHistory|archiveurl=https://web.archive.org/web/20020621221535/http://c2.com/cgi/wiki?WikiHistory|archivedate=21 June 2002|accessdate=15 May 2013|publisher=[[WikiWikiWeb]]}}</ref> Ọ bụ ezie na e cheburu Wikipedia na mbụ dị ka ebe a ga na-edetu edemede na echiche ndị a ga-achọ ibipụta na Nupedia, ọ gafere onye bu ya ụzọ ngwa ngwa, na-aghọ ma oghere ndetu ederede nwa mgbe nakwa ọ̀bà maka edemede ikpeazụ zuru ụwa ọnụ n'ọtụtụ narị asụsụ, na-akpali ọtụtụ ọrụ ntanetị ndị ọzọ. N'afọ 2014, Wikipedia nwere ihe dịka nde mmadụ narị anọ na iri itoolu na ise na-agụ ya kwa ọnwa. <ref name="EconWikiPeaks" /> Na 2015, dị ka comScore si kwuo, Wikipedia natara ihe karịrị nde mmadụ otu narị na iri na ise na-eleta ya kwa ọnwa site na United States naanị. <ref name="comScore2012" /> Na Septemba 2018, ọrụ Wikipedia hụrụ ndị nkiri peeji ya dị ijeri iri na ise na ọkara kwa ọnwa.<ref>{{Cite web|title=Monthly overview|url=https://stats.wikimedia.org/v2/#/all-projects|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200124235329/https://stats.wikimedia.org/v2/#/all-projects|archivedate=24 January 2020|accessdate=31 May 2019|work=Wikimedia statistics|publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> == Nchịkọta akụkọ ihe mere eme == === Ihe ndị mere n'oge gara aga === Echiche nke ịchịkọta ihe ọmụma ụwa niile n'otu ebe malitere na [[:en:Library_of_Alexandria|Ọbá Akwụkwọ oge ochie nke Alexandria]] na [[Library of Pergamum|Ọ́bá Akwụkwọ nke Pergamum]], ma e nwere ndị bu ụzọ n'oge ochie n'echiche inweta encyclopedia zuru oke, dị ka ''[[:en:Natural_History_(Pliny)|Naturalis historia]]'', ''nke'' [[:en:Pliny_the_Elder|Pliny the Elder]] mana echiche nke oge a nke encyclopedia zuru oke, nke a na-ekesa n'ọtụtụ ebe, nke e biri ebi sitere na [[Denis Diderot]] na ndị French dere [[Encyclopédie|encyclopedia]] nke narị afọ nke iri na asatọ.<ref>{{Cite journal|author=Miloš|first=Todorović|year=2018|title=From Diderot's Encyclopedia to Wales's Wikipedia: a brief history of collecting and sharing knowledge|url=https://www.researchgate.net/publication/347489594|journal=Časopis KSIO|volume=1|pages=88–102|doi=10.5281/zenodo.3235309|accessdate=20 October 2021}}</ref> Echiche nke iji ígwè ọrụ na-arụ ọrụ n'onwe ya karịa [[Printing press|ígwè obibi akwụkwọ]] iji wuo encyclopedia bara uru karị ka e nwere ike ịchọta mmalite ya site na akwụkwọ [[Paul Otlet]] nke afọ 1934 bụ ''[[:en:Traité_de_Documentation|Traité de Documentation]]''. Otlet guzobekwara [[Mundaneum]], ụlọ ọrụ raara onwe ya nye ndepụta nke ihe ọmụma ụwa, na 1910. Echiche a nke encyclopedia nke ígwè na-enyere aka ka [[H. G. Wells]] gbasakwuru n'akwụkwọ ederede ya bụ ''[[:en:World_Brain|World Brain]]'' (1938) na ọhụụ Vannevar Bush n'ọdịnihu nke Memex dabeere na microfilm na edemede ya "[[:en:As_We_May_Think|As We May Think]]" (1945). Ihe ọzọ dị ịrịba ama bụ atụmatụ [[hypertext]] nke [[Ted Nelson]] bụ [[:en:Project_Xanadu|Project Xanadu]], nke malitere na 1960. <ref name="reaglechap2"> Ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo bụ ihe dị mkpa n'ime na idebe Wikipedia. Otú ọ dị, ọbụlagodi ma enweghị ịntanetị, nnukwu ọrụ dị mgbagwoju anya nke ụdị ahụ ejirila ndị ọrụ afọ ofufo mee ihe. N'ụzọ doro anya, e chepụtara echiche ide akwukwọ nkọwa okwu ''Oxford English Dictionary'' na okwu ngosi pụta e kwuru na London Library,ụbọchị ncheta [[:en:Guy_Fawkes_Day|Guy Fawkes]], 5 Nọvemba 1857, site n'aka [[:en:Richard_Chenevix_Trench|Richard Chenevix Trench]]. O weere ihe dị ka afọ iri asaa iji mezue ya. Dr. Trench chepụtara nnukwu akwụkwọ ọkọwa okwu ọhụrụ nke okwu ọ bụla n'asụsụ Bekee dị na ya, nke a ga-eji mee ihe n'ụzọ ọchịchị onye kwuo uche ya na n'efu. Dị ka onye edemede Simon Winchester si kwuo, "Nrụ ọrụ nke atụmatụ ahụ, ka o kwuru, karịrị ikike nke otu nwoke ọ bụla. Ịgụ akwụkwọ Bekee niile - na ịchọ n'akwụkwọ akụkọ London na New York niile na magazin na akwụkwọ akụkọ ndị a kachasị agụ - ga-abụrịrị 'ihe ọtụtụ ndị ga-eme.' Ọ ga-adị mkpa iwebata otu ìgwè n'ọru- ọkacha, nke dị nnukwu - ma eleghị anya nwere ọtụtụ narị na narị ndị aka esibeghị ike na-adịghị akwụ ụgwọ, ha niile na-arụ ọrụ dị ka ndị ọrụ afọ ofufo.        Ọganihu ndị e nwere na teknụzụ ozi n'ebe ngwụcha narị afọ nke iri abụọ dugara na mgbanwe n'ụdị encyclopedia ndị a. Ebe encyclopedia ndị gara aga, ọkachasị ''Encyclopædia Britannica'', na-adabere n'akwụkwọ ọtụtụ mgbe, Encarta nke Microsoft, nke e bipụtara na 1993, dị na CD-ROM, e mekwara ya hyperlink. Mmepe nke [[:en:World_Wide_Web|World Wide Web]] dugara n'ọtụtụ mgbalị iji mepụta Ọrụ encyclopedia ịntanetị. Otu aro mbụ a tụtara maka encyclopedia n'ịntanetị bụ Interpedia na 1993 site n'aka Rick Gates; <ref name="listserv.uh.edu"/> ọrụ a nwụrụ tupu ọ mepụta ọdịnaya encyclopedia ọ bụla. Onye na-akwado ngwanrọ n'efu Richard Stallman kọwara uru nke "Free Universal Encyclopedia and Learning Resource" na 1998. <ref name="stallmanencyclopedia"/> Akwụkwọ o bipụtara depụtara otu a ga-esi "hụ na ọganihu na-aga n'ihu na nsonaazụ a kachasị mma". Onye so guzobe Wikipedia bụ Jimmy Wales kwuru na echiche nke Wikipedia bịara mgbe ọ bụ nwa akwụkwọ gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Indiana, ebe ọ masịrị ya na ihe ịga nke ọma nke mmegharị na-emeghe ma chọpụta na Emacs Manifesto nke Richard Stallman na-akwalite ngwanrọ dị n'efu yana ọnọdụ nkesa ihe n'efu na-adọrọ mmasị ya. Wales na-ekwukwa okwu otuto gbasara ederede onye ọkachamara mkpata na mmefu nke [[:en:Austrian_School|Ụlọ akwụkwọ Austria]] bụ Friedrich Hayek, "The Use of Knowledge in Society," nke ọ gụrụ dị ka nwa akwụkwọ mahadum, na ọ bụ ya nọ "n'etiti" n'echiche ya banyere "otú ọ ga-esi jikwaa ọrụ Wikipedia." <ref>{{Cite web|author=Mangu-Ward|first=Katherine|date=2007-05-30|title=Wikipedia and Beyond|url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/|accessdate=2024-11-07|work=Reason.com|language=en-US}}</ref> Ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo bụ ihe dị mkpa n'ime na idebe Wikipedia. Otú ọ dị, ọbụlagodi n'enweghị ịntanetị, nnukwu ọrụ dị mgbagwoju anya nke ụdị ahụ ejirila ndị ọrụ afọ ofufo mee ihe. N'ụzọ doro anya, e chepụtara ''[[Oxford English Dictionary|Akwụkwọ Nkọwa Okwu Bekee Oxford]]'' n'oge okwu [[:en:Richard_Chenevix_Trench|Richard Chenevix Trench]] kwuru na London Library, na [[:en:Guy_Fawkes_Day|Guy Fawkes Day]], 5 Nọvemba 1857. O weere ihe dị ka afọ iri asaa iji mezue. Dr. Trench chepụtara nnukwu akwụkwọ ọkọwa okwu ọhụrụ nke okwu ọbụla n'asụsụ Bekee ga-adị na ya, nke a ga-eji mee ihe n'ụzọ ọchịchị onye kwuo uche ya na n'efu. Dị ka onye edemede Simon Winchester si kwuo, "Nrụ ọrụ nke atụmatụ ahụ, ka o kwuru, karịrị ikike nke otu nwoke ọbụla. Ịgụ akwụkwọ Bekee niile - na ịgụkwa akwụkwọ akụkọ London na New York niile ya na magazin na akwụkwọ akụkọ ndị gụsịri akwụkwọ ike dere - ga-abụrịrị 'ihe ọtụtụ ga-eme.' Ọ ga-adị mkpa iwebata ìgwè nbdị mmadụ - karịa, nke dị nnukwu - ma eleghị anya nwere ọtụtụ narị na narị ndị na-amụ ọrụ a na-adịghị, ha niile na-arụ ọrụ dị ka ndị ọrụ afọ ofufo.<ref>Winchester, Simon (1998).</ref> Ọganihu na teknụzụ ozi na ngwụcha narị afọ nke iri abụọ dugara na mgbanwe n'ụdị encyclopedias. Ọ bụ ezie na encyclopedia ndị gara aga, ọkachasị ''[[Encyclopædia Britannica]]'', na-adabere n'akwụkwọ ọtụtụ mgbe, [[Encarta]] nke Microsoft, nke e bipụtara na 1993, dị na CD-ROM na dị n'ụdị [[Hyperlink|hyperlinked]]. Mmepe nke [[:en:World_Wide_Web|World Wide Web]] dugara n'ọtụtụ mgbalị iji mepụta [[Online encyclopedia|Ọrụ encyclopedia ịntanetị]]. Otu aro mbụ a tụrụ maka encyclopedia a ga-enwe n'ịntanetị bụ [[Interpedia]] na 1993 site n'aka [[Rick Gates (Internet pioneer)|Rick Gates]]; <ref name="listserv.uh.edu2">{{Cite web|year=2010|title=Wikipedia of Jimmy Wales and Larry Sanger|url=http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415133700/http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archivedate=15 April 2012|accessdate=9 November 2013|publisher=History Computer}}</ref> ọrụ a nwụrụ tupu ọ mepụta ihe ọbụla n'ime encyclopedia ahụ. Onye na-akwado [[:en:Free_software|ngwanrọ n'efu]] bụ [[Richard Stallman]] kọwara uru nke "Free Universal Encyclopedia and Learning Resource" na 1998. <ref name="stallmanencyclopedia2">{{Cite web|author=Stallman|first=Richard|authorlink=Richard Stallman|year=1998|title=The Free Universal Encyclopedia and Learning Resource (1998 Draft)|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124065108/https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archivedate=24 January 2021|accessdate=29 October 2021|publisher=GNU}}</ref> Akwụkwọ ya o bipụtara depụtara otu a ga-esi "hụ na ọganihu na-aga n'ihu na nsonaazụ a kachasị mma na nke kachasị mma". Onye so guzobe Wikipedia bụ Jimmy Wales kwuru na echiche nke Wikipedia bịara mgbe ọ bụ nwa akwụkwọ gụsịrị akwụkwọ na [[Indiana University Bloomington|Mahadum Indiana]], ebe ọ masịrị ya bụ ihe ịga nke ọma nke [[Open-source movement|mmegharị na-emeghe emeghe]] ma hụta [[GNU Manifesto|Emacs Manifesto]] nke Richard Stallman nke na-akwalite [[Free software movement|ngwanrọ n'efu]] na akụ na ụba gụnyere nkerịta akụ dịka ihe na-adọrọ mmasị ya. Wales na-ekwukwa na edemede "[[:en:The_Use_of_Knowledge_in_Society|The Use of Knowledge in Society]]," nke onye ọkachamara na ọmụmụ mkpata na mmefu na [[:en:Austrian_School|Austrian School]] bụ [[Friedrich Hayek]] dere, nke ya bụ Wales gụrụ dị ka nwa akwụkwọ mahadum, <ref>{{Cite magazine|date=2014-09-30|title=Know It All - The New Yorker|magazine=[[The New Yorker]]|url=http://www.newyorker.com/magazine/2006/07/31/know-it-all|archive-url=https://web.archive.org/web/20140930011944/http://www.newyorker.com/magazine/2006/07/31/know-it-all|url-status=dead|archive-date=2014-09-30|access-date=2024-11-07}}</ref> nọ n'"etiti" na echiche ya banyere "otú ọ ga-esi jikwaa ọrụ Wikipedia."<ref>{{Cite web|author=Mangu-Ward|first=Katherine|date=2007-05-30|title=Wikipedia and Beyond|url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/|accessdate=2024-11-07|work=Reason.com|language=en-US|archivedate=July 25, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/}}</ref> Edemede ahụ na-ekwusi ike na [[:en:Dispersed_knowledge|e kesara ozi ekesa]] - na onye ọbụla maara naanị obere akụkụ nke ihe a maara n'ozuzu ya - nakwa n'ihi ya, ndị nwere ihe ọmụma mpaghara na-eme mkpebi kachasị mma, karịa site na ndị isi ọchịchị nọ n'etiti. N'oge ahụ, Wales na-amụ ego ma nwee mmasị site na mkpali nke ọtụtụ ndị nyere aka dị ka ndị ọrụ afọ ofufo iji mepụta ngwanrọ n'efu, ebe ọtụtụ ihe atụ na-enwe ezigbo nsonaazụ.<ref>{{Citation}} Richard Stallman discussed at 20min, with further Open Source discussion at 16min.</ref> Dị ka ''[[:en:The_Economist|The Economist]]'' si kwuo, Wikipedia "nwere mgbọrọgwụ ya na [[:en:Technological_utopianism|nchekwube teknụzụ]] nke e ji mara ịntanetị na ngwụcha narị afọ nke iri abụọ. O kwenyere na ndị nkịtị nwere ike iji kọmputa ha dị ka ngwá ọrụ maka nnwere onwe, agụmakwụkwọ, na ihe ọmụma. "<ref>{{Cite news|date=9 January 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|work=The Economist|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|accessdate=29 August 2022}}</ref> === Nhazi nke echiche ahụ === E bu ụzọ chepụta Wikipedia dị ka ọrụ ebe a ga-esi na-enweta ihe ndị ga-adị na [[Nupedia]] nke Wales guzobere, nke bụ ọrụ mbụ ya iji mepụta encyclopedia dị n'ịntanetị n'efu, nke [[Bomis]], ụlọ ọrụ mgbasa ozi weebụ nke Jimmy Wales, [[Tim Shell]] na [[Michael E. Davis (businessman)|Michael E. Davis]] nwere wepụtara.<ref name="Jonathan Sidener2">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=6 December 2004|title=Everyone's Encyclopedia|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="memoirofwiki2">{{Cite web|first=Larry|author=Sanger|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/18/164213&tid=95&tid=149&tid=9|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part I|date=2005-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090722235956/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F18%2F164213&tid=95&tid=149&tid=9|archivedate=22 July 2009}} {{Cite web|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/19/1746205&tid=95|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part II|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061108094801/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F19%2F1746205&tid=95|archivedate=8 November 2006|work=[[Slashdot]]|date=19 April 2005|quote=My initial idea was that the wiki would be set up as part of Nupedia; it was to be a way for the public to develop a stream of content that could be fed into the Nupedia process. I think I got some of the basic pages written—how wikis work, what our general plan was, and so forth—over the next few days. I wrote a general proposal for the Nupedia community, and the Nupedia wiki went live January 10. The first encyclopedia articles for what was to become Wikipedia were written then. It turned out, however, that a clear majority of the Nupedia Advisory Board wanted to have nothing to do with a wiki. Again, their commitment was to rigor and reliability, a concern I shared with them and continue to have. Still, perhaps some of those people are kicking themselves now. They (some of them) evidently thought that a wiki could not resemble an encyclopedia at all, that it would be too informal and unstructured, as the original WikiWikiWeb was (and is), to be associated with Nupedia. They of course were perfectly reasonable to doubt that it would turn into the fantastic source of content that it did. Who could reasonably guess that it would work? But it did work, and now the world knows better.}}</ref> E guzobere Nupedia n'elu ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo ruru eru na usoro nyocha nke ọtụtụ nzọụkwụ.<ref>Kaplan Andreas, Haenlein Michael (2014) Collaborative projects (social media application): About Wikipedia, the free encyclopedia.</ref> N'agbanyeghị ndepụta ozi ya nke ihe karịrị ndị editọ 2000 nwere mmasị, na ọnụnọ nke Sanger dị ka onye isi nchịkọta akụkọ oge niile, mmepụta nke ọdịnaya maka Nupedia dị nnọọ nwayọ, naanị isiokwu 12 edere n'ime afọ mbụ.<ref name="resignation2">{{Cite web|title=My resignation – Larry Sanger – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/My_resignation--Larry_Sanger|accessdate=16 March 2023|work=meta.wikimedia.org|language=en|quote=I was more or less offered the job of editing Nupedia when I was, as an ABD philosophy graduate student, soliciting Jimbo's (and other friends') advice on a website I was thinking of starting. It was the first I had heard of Jimbo's idea of an open content encyclopedia, and I was delighted to take the job.|archivedate=20 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230320142105/https://meta.wikimedia.org/wiki/My_resignation--Larry_Sanger}}</ref><ref name="memoirofwiki2" /> Ndị odee Nupedia tụlere ụzọ dị iche iche iji mepụta ọdịnaya ngwa ngwa.<ref name="Jonathan Sidener3">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=6 December 2004|title=Everyone's Encyclopedia|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html|accessdate=25 March 2007}}</ref> A na-ejibu [[wiki]] eme ihe n'ebe ndị ọzọ na ịntanet iji hazie ihe ọmụma, na echiche nke ihe mgbakwunye dabeere na [[wiki]] nye Nupedia sitere na mkparịta ụka dị n'etiti Sanger na Ben Kovitz, <ref>{{Cite web|date=2013-01-12|title=From the archives: Highland Park teen is finalist in web competition|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2013-01-12-chi-archives-aaron-swartz-20130112-story.html|accessdate=2023-08-21|work=Chicago Tribune|archivedate=January 19, 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240119130522/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2013-01-12-chi-archives-aaron-swartz-20130112-story.html}}</ref> <ref name="Ben_Kovitz2">{{Cite news|title=Ben Kovitz|publisher=[[WikiWikiWeb]]|url=http://c2.com/cgi/wiki?BenKovitz|accessdate=25 March 2007}}</ref> na ọzọkwa dị n'etiti Wales na Jeremy Rosenfeld.<ref name="Glyn Moody2">{{Cite news|author=Moody|first=Glyn|date=13 July 2006|title=This time, it'll be a Wikipedia written by experts|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/2006/jul/13/media.newmedia|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="Origins_of_Wikipedia2">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=23 September 2006|title=Wikipedia co-founder looks to add accountability, end anarchy|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20060923/news_lz1n23wiki.html|accessdate=25 March 2007|quote=The origins of Wikipedia date to 2000, when Sanger was finishing his doctoral thesis in philosophy and had an idea for a Web site.}}</ref> Kovitz bụ onye [[:en:Computer_programmer|ọkachamara na ngwanrọ kọmputa]] na onye na-ahụkarị na wiki mgbanwe nke [[Ward Cunningham]] bụ "[[WikiWikiWeb]]". Ọ kọwaara Sanger ihe wikis bụ, n'oge ha na-eri nri abalị na Jenụwarị 2, 2001.<ref name="Ben_Kovitz2" /><ref name="Glyn Moody2" /><ref name="Origins_of_Wikipedia2" /><ref name="the hive">{{Cite magazine|last=Poe|first=Marshall|date=September 2006|title=The Hive|url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia/3|url-status=live|magazine=[[The Atlantic Monthly]]|page=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20061110160718/http://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia/3|archive-date=10 November 2006|access-date=25 March 2007}}</ref> Wales kwuru n'ọnwa Ọktoba afọ 2001 na "Larry nwere echiche iji ngwanrọ Wiki" maka ndị na-enweghị mmasị na usoro Nupedia, ma mesịa kwuo na Disemba afọ 2005 na Rosenfeld mere ka ọ mata maka echiche wiki. <ref name="Wikipedia-l-0006712">{{Cite news|author=Wales|first=Jimmy|date=30 October 2001|title=LinkBacks?|publisher=Wikimedia|format=Email|url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-October/000671.html|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="Wired News">{{Cite magazine|date=3 May 2007|title=Assignment Zero First Take: Wiki Innovators Rethink Openness|url=https://www.wired.com/techbiz/media/news/2007/05/assignment_zero_citizendium|url-status=dead|magazine=[[Wired News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328235925/http://www.wired.com/techbiz/media/news/2007/05/assignment_zero_citizendium|archive-date=28 March 2014|access-date=1 November 2007}}</ref><ref name="cadenhead2">{{Cite web|author=Rogers Cadenhead|title=Wikipedia Founder Looks Out for Number 1|url=http://www.cadenhead.org/workbench/news/2828/wikipedia-founder-looks-out-number-1|accessdate=15 October 2006|archivedate=26 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080926103410/http://www.cadenhead.org/workbench/news/2828/wikipedia-founder-looks-out-number-1}}</ref><ref name="rosenfeld">Also stated on Wikipedia, on Friday 2 December 2005 [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jimmy_Wales&diff=next&oldid=29849184 permanent reference] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210311054329/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jimmy_Wales&diff=next&oldid=29849184|date=11 March 2021}}</ref><ref>Stated on Wikipedia on Monday 14 March 2005: [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=11139857 reference] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210222221915/https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=11139857|date=22 February 2021}}</ref> Sanger chere na wiki ga-abụ ezigbo ikpo okwu iji mee ihe, ma tụọ aro na [[Mailing list|Ndepụta ozi]] Nupedia na a ga-eguzobe wiki dabeere na [[:en:UseModWiki|UseModWiki]] (nke bụ v. 0.90 mgbe ahụ) dị ka ọrụ "ebe e si eweta ihe ga-adị" na Nupedia. N'okpuru isiokwu "Ka anyị mee wiki", o dere, sị: <ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Let's make a wiki|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html}}</ref> Mba, nke a abụghị atụmatụ na-adịghị mma ma ọ bụ nke na-akpata ihere. Ọ bụ echiche ịgbakwunye obere atụmatụ na Nupedia. Jimmy Wales chere na ọtụtụ mmadụ nwere ike ịjụ ma ọ bụ ghara ịnabata echiche a, mana echere m na ọ gaghị adị otu ahụ... Banyere iji '''wiki''' eme ihe na Nupedia, nke a bụ usoro “emeghe” ma dị mfe nke ukwuu maka imepụta ọdịnaya. Anyị ekwuola mgbe ụfọdụ banyere echiche nke ịmepụta ọrụ ndị dị mfe ma meghee karịa, ma ọ bụ iji dochie Nupedia ma ọ bụ tinye ha n’akụkụ ya. Ọ dị m ka enwere ike itinye wikis n’ọrụ ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ozugbo, ha anaghị achọ nlekọta dị ukwuu, ma n’ozuzu ha nwere obere ihe ize ndụ. Ha bụkwa isi iyi ọdịnaya nwere nnukwu ohere. Ya mere, dịka m nwere ike ịhụ, ọ dịghị nnukwu ọghọm dị na ya. Wales guzobere otu ma tinye ya n'ịntanetị na Wednesday abalị iri ọnwa Jenụwarị 2001, n'okpuru ngalaba [[Nupedia]].com.<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Nupedia's wiki: try it out|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html}}</ref> Nke a ghọrọ wiki ọhụrụ n'okpuru ngalaba wikipedia.com na Jenụwarị 15. Na 17 Jenụwarị, ọrụ GNUPedia nke Free Software Foundation (FSF) gara n'ịntanetị, na-enwe ike ịsọ mpi ya na [[:en:Nupedia|Nupedia]], mana n'ime afọ ole na ole FSF gbara ndị mmadụ ume "ịga ma nye aka na [Wikipedia]".<ref>{{Cite web|date=17 January 2001|title=Slashdot Comments &#124; GNUPedia Project Starting|url=http://slashdot.org/comments.pl?sid=9990&threshold=1&commentsort=0&mode=thread&cid=502603|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220612010030/https://slashdot.org/comments.pl?sid=9990|archivedate=12 June 2022|accessdate=13 April 2010|publisher=Slashdot.org}}</ref><ref>{{Cite web|year=2012|title=The Free Encyclopedia Project|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121221000617/http://www.gnu.org/encyclopedia/|archivedate=21 December 2012|accessdate=20 December 2012|publisher=GNU.org}}</ref> === Ntọala nke Wikipedia === E nwere ịsụ ngọngọ n'etiti ndị ndezi maka ijikọ Nupedia n'ebe o chiri anya yana ụdị ịrụ ọrụ Wiki.<ref name="memoirofwiki">{{Cite web|first=Larry|author=Sanger|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/18/164213&tid=95&tid=149&tid=9|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part I|date=2005-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090722235956/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F18%2F164213&tid=95&tid=149&tid=9|archivedate=22 July 2009}}</ref> Mgbe a malitecharaa Nupedia wiki n'okpuru [[:en:Nupedia|nupedia.com]] na 10 Jenụwarị 2001,<ref>{{Cite web|date=2003-04-25|title=[Nupedia-l] Nupedia's wiki: try it out|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html|accessdate=2023-08-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030425173342/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html|archivedate=25 April 2003}}</ref> Wales tụrụ aro inye ọrụ ọhụrụ ahụ aha nke ya, Sanger e wee tụọ aro aha ''Wikipedia'', na-asị na ọ bu <nowiki>''</nowiki>ọrụ mgbakwunye nye Nupedia nke kwụụrụ onwe ya na-arụ ọrụ."<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=11 January 2001|title=Re: [Advisory-l] The wiki...|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html}}</ref> A malitere wiki ọhụrụ na wikipedia.com na Mọnde 15 Jenụwarị 2001. Isi ebe nrụọrụ ya na sava ya (nke dị na San Diego) nke e ji malite ọrụ ndị a na mbido bụ Bomis nyere ha n'efu. Ọtụtụ ndị na-arụbu ọrụ na Bomis mechara na-eme ntinye na encyclopedia ahụ: nkekanke Tim Shell, onye so hiwe ma mechaa bụrụ onye isi nchịkwa nke Bomis, na onye njikwa ngwanro Jason Richey. [[Faịlụ:Jimmy_Wales'_Mac_and_the_First_Wikipedia_Edit_—_"Hello_World"_(51738433963).jpg|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|iMac Jimmy Wales jiri mee ndezi mbụ na Wikipedia]] Wales kwuru na Disemba 2008 na o mere ndezi mbụ nke Wikipedia, ndezi nnwale nke nwere ederede "Alo, Ụwa!", mana nke a nwere ike ịbụ na Wikipedia ochie nke e wepụrụ n'oge na-adịghị anya ma jiri ịmalitegharị nke ọhụrụ dochie ya. Ndezigharị mbụ e nwetara na Wikipedia.com bụ na Ihu Mbụ ya na 15 Jenụwarị 2001, nke na-agụ "Nke a bụ WikiPedia ọhụrụ!"; enwere ike ịchọta ya ebe a. A mara ọkwa ịdị adị nke ọrụ ahụ n'ụzọ doro anya ma rịọ arịrịọ ka ndị ọrụ afọ ofufo tinye aka n'ịmepụta ọdịnaya na ndepụta nzipu Nupedia na 17 Jenụwarị 2001.<ref>{{Cite web|date=31 March 2003|title=&#91;Nupedia-l&#93; Wikipedia is up!|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000684.html|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030331101007/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000684.html|archivedate=31 March 2003}}</ref> Ọrụ ahụ nwetara ọtụtụ ndị ọhụrụ sonyere mgbe a kpọtụrụ ya aha na ebe nrụọrụ weebụ [[:en:Slashdot|Slashdot]] na Julaị 2001, <ref name="slashdot26july">{{Cite web|date=26 July 2001|title=Britannica and Free Content|url=http://slashdot.org/articles/01/07/26/0312258.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114204227/http://slashdot.org/articles/01/07/26/0312258.shtml|archivedate=14 January 2009|publisher=Slashdot}}</ref> ebe ọ nwetabururị obere ịkpọ aha ugboro abụọ na Maachị 2001.<ref>{{Cite web|date=5 March 2001|title=Nupedia and Project Gutenberg Directors Answer|url=http://slashdot.org/article.pl?sid=01/03/02/1422244&tid=99|publisher=Slashdot}}</ref><ref>{{Cite web|date=29 March 2001|title=Everything2 Hits One Million Nodes|url=http://slashdot.org/article.pl?sid=01/03/29/2035230&tid=95|publisher=Slashdot}}</ref> Mgbe ahụ, ọ natara ihe ngosi a ma ama maka akụkọ dị na ebe nrụọrụ weebụ teknụzụ na ọdịbendị nke obodo niile na-edezi Kuro5hin na 25 Julaị. <ref>{{Cite web|date=25 July 2001|title=Britannica or Nupedia? The Future of Free Encyclopedias|url=http://www.kuro5hin.org/story/2001/7/25/103136/121|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011107050810/http://www.kuro5hin.org/story/2001/7/25/103136/121|archivedate=7 November 2001|publisher=Kuro5hin}}</ref> N'etiti nnubata nke ndị mmadụ a, e nweelarị ọtụtụ ndị na-abịa na ya na-aga n'ihu site n'ebe weebụ ndị ọzọ, ọkachasị Google, nke naanị ya zigara ọtụtụ narị ndị ọbịa ọhụrụ na saịtị ahụ kwa ụbọchị. [[:en:Mainstream_media|Ihe mgbasa ozi mbụ ya bụ isi]] bụ na ''The New York Times'' na 20 Septemba 2001.<ref>{{Cite news|author=Meyers|first=Peter|date=20 September 2001|title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html|accessdate=16 March 2023}}</ref> === Nkewa na Ịbanye mba ụwa Ndị Ọzọ === Na mmalite Wikipedia, no bidoro gbasawa, na-aga mba ndị ọzọ, na-enwe nkepụta nke namespace ọhụrụ gasị, nke ọbụla n'ime usoro ndetu aha ndị ojieme dị iche na nke ibe ya. Nkega subdomain mbụ nke e kepụtara maka Wikipedia na-abụghị n'asụsụ Bekee bụ deutsche.wikipedia.com (nke e kere na Fraịdee 16 Maachị 2001, 01:38 UTC),<ref>{{Cite web|date=15 March 2001|title=Alternative language Wikipedias|url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000049.html|accessdate=13 April 2010|work=Lists|publisher=Wikimedia|archivedate=20 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140620120726/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000049.html}}</ref> nke ihe sochiri ya ka awa ole na ole gasịrị bụ {{Mono|[[Catalan Wikipedia|catalan.wikipedia.com]]}} (n'elekere 13:07 UTC).<ref>{{Cite web|title=History of the Catalan Homepage|url=http://catalan.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010413083954/http://catalan.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archivedate=13 April 2001|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref> Japanese Wikipedia, nke a malitere dịka {{Mono|nihongo.wikipedia.com}}, ka e kepụtakwara na gburugburu oge ahụ,<ref>{{Cite web|date=20 April 2001|title=Nihongo No Wikipedia: HomePage|url=http://nihongo.wikipedia.com/wiki.cgi?action=browse&id=HomePage&revision=3|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010420120143/http://nihongo.wikipedia.com/wiki.cgi?action=browse&id=HomePage&revision=3|archivedate=20 April 2001}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 March 2001|title=Wikipedia: HomePage|url=http://www.wikipedia.com/|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010331173908/http://www.wikipedia.com/|archivedate=31 March 2001}}</ref> ma na-eji naanị Romanized Japanese mgbe ahụ. Ruo ihe dịka ọnwa abụọ Catalan bụ ya bụ nke kacha nwee ederede na-abụghị n'asụsụ bekee <ref>{{Cite web|url=http://ca.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%80bac&oldid=1|title=First edition in the Catalan Wikipedia|language=ca|publisher=Wikipedia|accessdate=13 April 2010|archivedate=12 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201112014959/https://ca.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%80bac}}</ref> n'agbanyeghị na ngụkọta nke mmalite oge ahụ adịchaghị kpọmkwem. E mepụtara Wikipedia French na ma ọ bụ gburugburu 11 Mee 2001, n'oge nnubata nke ọtụtụ nsụgharị asụsụ ọhụrụ nke gụnyere Chinese, Dutch, Esperanto, Hebrew, Italian, Portuguese, Russian, Spanish, na Swedish. N'oge na-adịghị anya, Arabic na [[:en:Hungarian_Wikipedia|Hungarian]] sonyeere asụsụ ndị a. <ref>{{Cite web|title=Homepage from the Internet Archive|url=http://ar.wikipedia.com/wiki.cgi?HomePage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011118054300/http://ar.wikipedia.com/wiki.cgi?HomePage|archivedate=18 November 2001|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=International_Wikipedia&action=history|title=International Wikipedia|publisher=Wikipedia|accessdate=13 April 2010}}</ref> N'ọnwa Septemba afọ 2001, otu ọkwa a mara kwere nkwa itinye aka na ndokwa asụsụ dị iche iche nke Wikipedia, na-agwa ndị ọrụ banyere nnupụta n'uju nke Wikipedia na-abịanụ n'asụsụ niile dị mkpa, nguzobe ụkpụrụ ndị bụ isi, na ịmanye ntụgharị nke isi peeji maka wiki ọhụrụ ndị ahụ. Na ngwụcha afọ ahụ, mgbe mbụ a malitere idepụta ọnụ ọgụgụ mba ụwa, a mara ọkwa nsụgharị n'asụsụ [[:en:Afrikaans_Wikipedia|Afrikaans]], [https://en.wikipedia.org/wiki/Afrikaans_Wikipedia][[:en:Norwegian_Wikipedia|Norway]], na Serbia.<ref>{{Cite web|title=International Wikipedias statistics|url=http://www.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:International_wikipedias_statistics|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030305012547/http://www.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:International_wikipedias_statistics|archivedate=5 March 2003|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref> Na Jenụwarị 2002, pasent iri itoolu nke ederede Wikipedia nile dị n'asụsụ Bekee. Ka ọ na-erule Jenụwarị 2004, ihe n'eruughị ọkara ya dị n'asụsụ Bekee, ịgazu mba ụwa ọnụ a na-agakwa n'ihu n'abawanye dịka encyclopedia a na-eto. {{As of|2014}}, ihe dịka pasent iri asatọ na ise nke ederede Wikipedia niile dị na nsụgharị ndị na-abụghị n'asụsụ Bekee.<ref name="Grand20" /> {{As of|2023}}, English na Simple English Wikipedias nwere ederede dị nde asaa n'etiti ha mana ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ pasent ịrị itoolu nke ederede Wikipedia niile bụ ndịa-adịghị n'asụsụ Bekee.<ref>{{Cite web|title=List of Wikipedias – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias|accessdate=2023-08-21|work=meta.wikimedia.org|language=en}}</ref> === Mmepe nke Wikipedia === [[Faịlụ:Old_Wikipedia.png|áká_ịkẹngạ|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (28 Septemba 2002) ]] N'ọnwa Machị afọ 2002, mgbe Bomis wepụrụ ego n'oge nkwụsịtụ dot-com, Sanger hapụrụ ma Nupedia na Wikipedia. Ka ọ na-erule afọ 2002, ya na Wales dị iche n'echiche ha banyere otu esi elekọta encyclopedias mepere emepe. Ha abụọ ka na-akwado echiche imekọ ihe ọnụ, mana ha ekwekọrịtaghị n'otú ha ga-esi jikwaa ndị editọ na-akpaghasị, ọrụ ụfọdụ maka ndị ọkachamara, na ụzọ kachasị mma iji duzie ọrụ ahụ gaa n'ihu. Wales gara n'ihu guzobe ọchịchị onwe onye na ntụziaka onwe onye [[:en:Business_development|site na ndị dị ala ruo na ndị isi]] site n'aka ndị editọ na Wikipedia. O mere ka o doo anya na ọ gaghị etinye aka na njikwa kwa ụbọchị nke otu ndị ọrụ ahụ, mana ọ ga-agba ya ume ịmụta njikwa onwe ya ma chọta ụzọ kachasị mma nke ya. Ka ọ na-erule afọ 2007, Wales mere ka ọrụ ya jedebe mgbe ụfọdụ naanị na ntinye aka n'ihe ndị dị mkpa, ọrụ ndị isi, nkwado nke ihe ọmụma, na ịgba ume maka ọrụ ntụaka yiri ya. Sanger kwuru na ọ bụ "onye na-agụnye" ma dịrị njikere ịnabata ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ihe ọ bụla, <ref>{{Cite web|author=Anderson|first=Nate|date=25 February 2007|title=Citizendium: building a better Wikipedia|url=https://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars/3|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081020001720/http://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars/3|archivedate=20 October 2008|accessdate=22 October 2011|work=Ars Technica}}</ref> ma kwuo na ndị ọkachamara ka nwere ọnọdụ na ụwa Web 2.0. N'afọ 2006, o guzobere [[:en:Citizendium|Citizendium]], encyclopedia mepere emepe nke jiri ezigbo aha maka ndị na-eme ntinye na ya iji belata nhazi ọgba aghara, ma nwee olileanya ime ka "nlekọta ọkachamara dị nro" dịkwuo mfe iji mee ka ihe ziri ezi bụrụ ọdịnaya ya. Mkpebi banyere ọdịnaya isiokwu ga-abụ otu ndị editọ ga-eme ya, mana saịtị ahụ ga-agụnye nkwupụta banyere "ihe dị mma gbasara ezinụlọ". <ref>{{Cite web|title=Archive: Family-Friendly Policy – Citizendium|url=http://en.citizendium.org/wiki/CZ:Family-Friendly_Policy|accessdate=16 March 2023|work=en.citizendium.org|archivedate=20 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101120030154/http://en.citizendium.org/wiki/CZ:Family-Friendly_Policy}}</ref> <ref name="Nate Anderson">{{Cite web|author=Anderson|first=Nate|date=25 February 2007|title=Citizendium: building a better Wikipedia|url=https://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070324225040/http://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars|archivedate=24 March 2007|accessdate=25 March 2007|work=Ars Technica}}</ref> === Ihe ndị dị na Wikipedia n'oge gara aga === Isiokwu encyclopedia ochie, ọbụnakwa nke ochie na-adịghịzị bara uru nke ukwuu maka nnyocha akụkọ ihe mere eme.<ref>{{Cite web|date=26 January 2021|title=Encyclopedias Are Time Capsules – The Atlantic|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/12/encyclopedias-are-time-capsules/419619/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126035016/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/12/encyclopedias-are-time-capsules/419619/|archivedate=26 January 2021|accessdate=25 June 2022|work=[[The Atlantic]]}}</ref> Maka isiokwu Wikipedia ọ bụla, n swere ike inweta nụgharị nmaọbụ ddezi nị gara aga nite na njikọ "Vlee onye rụrụ ọrụ a n'ke na-adị nelu ibe ahụ. Akụkọ ihe mere eme zuru ezu nke isiokwu Wikipedia niile dịkwa maka nbudata dị ka [[:en:Wikipedia:Database_download|data dumps]], dị n'ụdị faịlụ XML.<ref>{{Cite web|author=Koehrsen|first=Will|date=2018-10-26|title=Wikipedia Data Science: Working with the World's Largest Encyclopedia|url=https://medium.com/towards-data-science/wikipedia-data-science-working-with-the-worlds-largest-encyclopedia-c08efbac5f5c|accessdate=2025-02-04|work=Towards Data Science|language=en}}</ref> Na mgbakwunye, ZIM File Archive, <ref name=":0">{{Cite web|title=ZIM File Archive: Free Data: Free Download, Borrow and Streaming|url=https://archive.org/details/zimarchive|accessdate=25 June 2022|work=Internet Archive|language=en}}</ref> dị na [[:en:Internet_Archive|Internet Archive]], nwere foto zuru ezu gara aga nke Wikipedia niile yana nhọrọ isiokwu, dị n'ọtụtụ asụsụ, site na afọ dị iche iche. Enwere ike ijimanrọ Kiwix. meghee haN'etiti 20afọ 07 na 2011, a tọhapụrụ nsụgharị [[:en:History_of_Wikipedia#English_Wikipedia_CD/DVD/Kiwix_ZIM_file_releases|CD/DVD]] atọ (nke a na-akpọ Wikipedia Version 0.5, 0.7 na 0.8) nwere nhọrọ nke isiokwu ụfọdụ sitere na [[Wikipedia nke ndị bekee|Wikipedia Bekee]]. Ha dị ka faịlụ Kiwix ZIM, ma site na ZIM File Archive <ref name=":0" /> ma site na ebe nrụọrụ weebụ Kiwix. <ref name="auto">{{Cite web|title=Index of /archive/zim/wikipedia|url=https://download.kiwix.org/archive/zim/wikipedia/|accessdate=25 June 2022|work=download.kiwix.org|archivedate=22 June 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220622124809/https://download.kiwix.org/archive/zim/wikipedia/}}</ref> === Mgbanwe nke akara ngosi Ya === <gallery mode="packed"> File:Old wikipedia logo.png|alt=This is the very first logo|Nke o ji malite – na ngwụcha 2001 (nke dị naanị nwa oge) File:Wiki logo The Cunctator.png|alt=This is the second "improved" logo|Site na ngwụcha 2001 ruo 12 Ọktoba 2003 File:Wikipedia-logo-en.png|alt=This is the next logo.|13 October 2003 – 13 May 2010 File:Wikipedia-logo-v2.svg|alt=This is the present logo|13 May 2010 ruo ugbu a </gallery> == Usoro Ka Ihe Si Na-Eme == <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> === Afọ iri mbụ: 2000 ruo 2009 === ==== 2000 ==== [[Faịlụ:Bomis-staff-summer-2000.jpg|alt=The Bomis staff, summer 2000|thumb|Ndị ọrụ Bomis n'etiti afọ 2000]] Na Machị 2000, a malitere ọrụ [[Nupedia]]. Ebumnuche ya bụ ibipụta isiokwu ndị ọkachamara dere nke a ga-enye ikikere dị ka [[Free content|ọdịnaya n'efu]]. Nupedia bụ nke Wales guzobere, ebe Sanger dị ka onye isi nchịkọta akụkọ, ma ụlọ ọrụ mgbasa ozi weebụ Bomis kwadoro ya. ==== 2001 ==== Na Jenụwarị 2001, Wikipedia malitere dị ka ọrụ dịniche 'akụkụ Nupedia, iji nye ohere imekọ ihe ọnụ na isiokwu ọbụla tupu ịbanye n'usoro nnyocha ndị ọgbọ.<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Let's make a wiki|work=Nupedia-l mailing list|publisher=Internet Archive|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html}}</ref> Sanger tụrụ aro aha ahụ na 11 Jenụwarị 2001 dị ka [[:en:Portmanteau|njikọ okwu]] nke okwu ''[[wiki]]'' (okwu Hawaiian pụtara "ngwa ngwa") yana ''encyclopedia''. <ref>{{Cite web|title=[Nupedia-l] Re: [Advisory-l] The wiki...|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html|archivedate=14 April 2003|work=nupedia.com}}</ref> E debara aha ngalaba ''wikipedia.com'' na ''wikipedia.org'' na 12 na 13 Jenụwarị, n'otu n'otu, ebe ewebatara wikipedia. org n'ịntanetị n'otu ụbọchị ahụ.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/http://en.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101006010812/http://www.alexa.com/siteinfo/en.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archivedate=6 October 2010|accessdate=6 September 2010|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> Ọrụ ahụ meghere n'ozuzu na 15 Jenụwarị ("[[:en:Wikipedia:Wikipedia_Day|Ụbọchị Wikipedia]]"), na-enwe ndị Wikipedia mba ụwa ndị ọzọ mbụ - mbipụta German, Katalan, French, Swedish, na Italian - na-emepụta n'etiti Machị na Mee. E guzobere iwu "n'ụzọ na-anọpụ iche" ([[wikipedia:Neutral point of view|NPOV]]) n'oge a, na [[:en:Slashdot_effect|slashdotter wave]] nke mbụ nke Wikipedia rutere na 26 Julaị. <ref name="slashdot26july"/> Akụkọ mgbasa ozi mbụ banyere Wikipedia pụtara n'ọnwa Ọgọstụ afọ 2001 na akwụkwọ akụkọ ''[[:en:Western_Mail_(Wales)|Wales on Sunday]]''. [[:en:September_11_attacks|Mwakpo nke Septemba 11]] kpaliri mpụta nke akụkọ na-akpali akpali na isi peeji ya, yana igbe ozi na-ejikọta isiokwu ndị metụtara ya. N'oge ahụ, e mepụtara ihe dịka isiokwu otu narị metụtara 9/11 . <ref>{{Cite web|author=Keegan|first=Brian|date=17 November 2020|title=How 9/11 Made Wikipedia What It Is Today|url=https://slate.com/technology/2020/11/wikipedia-september-11-breaking-news.html|accessdate=10 May 2021|work=Slate|language=en|archivedate=6 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506060557/https://slate.com/technology/2020/11/wikipedia-september-11-breaking-news.html}}</ref> Mgbe mwakpo nke Septemba 11 gasịrị, njikọ na-eduga n'akụkọ Wikipedia banyere mwakpo ahụ pụtara n'isi peeji Yahoo!, nke kpatara mmụba nke ndị na-enubata na Wikipedia.<ref>{{Cite web|author=Pasternack|first=Alex|date=11 September 2021|title=How 9/11 turned a new site called Wikipedia into history's crowdsourced front page|url=https://www.fastcompany.com/90674998/how-9-11-turned-a-new-site-called-wikipedia-into-historys-crowdsourced-front-page|accessdate=11 September 2021|work=Fast Company|language=en-US|archivedate=11 September 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210911121514/https://www.fastcompany.com/90674998/how-9-11-turned-a-new-site-called-wikipedia-into-historys-crowdsourced-front-page}}</ref> ==== 2002 ==== 2002 hụrụ mbelata nke inye ego maka Wikipedia site na Bomis na ọpụpụ Sanger. Otu ngwanrọ yiri ibe ya nke Spanish Wikipedia mere, na nguzobe nke ''[[:en:Enciclopedia_Libre|Enciclopedia Libre]]'' Jimmy Wales kwupụtara na Wikipedia agaghị eme mkpọsa azụmahịa. Ngwá ọrụ [[MediaWiki]] mbụ a na-ebugharị ebugharị malitere na Jenụwarị 25. E webatara [[:en:Internet_bot|Bots]]. A malitere ọrụ nwanne mbụ ya ([[Wiktionary]]) yana [[:en:Manual_of_Style|Manual of Style]]. Ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ndị na-eme ntinye narị abụọ na-edezi Wikipedia kwa ụbọchị.<ref name="Singer2002">{{Cite news|author=Singer|first=Michael|date=16 January 2002|title=Free Encyclopedia Project Celebrates Year One|work=[[Mecklermedia|Jupitermedia]]|url=http://siliconvalley.internet.com/news/article.php/3531_956641}}</ref> ==== 2003 ==== [[Faịlụ:2003-08-31_English_Wikipedia_main_page.svg|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (Ọgọst 2003) ]] Wikipedia Bekee gafere isiokwu dị otu narị puku n'afọ 2003, ebe mbipụta n'asụsụ ọzọ n'abụghị asụsụ bekee kachasị ukwuu, Wikipedia German, gafere isiokwu puku iri. E guzobere [[Wikimedia Foundation|Ntọala Wikimedia]]. Wikipedia nakweere akara ngosi ụwa jigsaw ya. E weghachiri usoro mgbakọ na mwepụ site na iji TeX na ebe nrụọrụ weebụ ahụ. [[:de:Wikipedia:Stammtisch München/Archiv/2003|Nzukọ mmekọrịta mbụ nke Wikipedia]] mere na Munich, Germany, n'ọnwa Ọktoba. E mepụtara ụkpụrụ ndị bụ isi nke usoro Arnitration na Kọmitii nke Wikipedia Bekee ("ArbCom"). E mepụtara [[:en:Wikisource|Wikisource]] dị ka ọrụ nwanne ya dịkwa iche na 24 Nọvemba 2003, iji kwado ederede ndị dị n'efu dị ka ebumnuche ya n'ọtụtụ asụsụ na nsụgharị si dị. ==== 2004 ==== Akụkọ Wikipedia zuru ụwa ọnụ nọgidere na-eto ngwa ngwa na 2004, na-eto okpukpu abụọ n'ime ọnwa iri na abụọ, site na ihe na-erughị isiokwu narị puku ise na ngwụcha afọ 2003 ruo ihe karịrị otu nde n'ihe karịrị asụsụ otu narị na ngwụcha afọ 2004. Wikipedia Bekee nwere ihe na-erughị ọkara nke isiokwu ndị a niile. A kwapụrụ ugbo sava weebụsaịtị ahụ site na California gaa Florida. E webatara ụhazi isiokwu n'ụdị n'ụdị ({{self-reference link|Wikipedia:Categories|Categories}}) na ụdị nhazi usoro CSS. Mgbalị mbụ iji gbochie Wikipedia mere, ebe e gbochiri ebe nrụọrụ weebụ ahụ na China ruo izu abụọ na Juun. Ime ntụli aka nke iwu kwadoro malitere maka bọọdụ maka Ntọala ahụ, yana Kọmitii Arbitration na Wikipedia Bekee. A nabatara isi nke mba mbụ nke Ntọala ahụ, [[:en:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland]]. Nzukọ mmekọrịta mbụ na United States mere na Boston, na Juaị. E kere [[Wikimedia Commons]] na 7 Septemba 2004 iji kwadoo faịlụ ndị dị n'ụdị foto na vidiyo maka Wikipedia n'asụsụ niile. Bourgeois v. Peters, <ref name="Bour v Pete">{{Cite web|title=387 F.3d 1303|url=http://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121221140312/http://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf|archivedate=21 December 2012|accessdate=19 November 2013}}</ref> (11th Cir. 2004), bụ ikpe ụlọ ikpe nke [[:en:United_States_Court_of_Appeals_for_the_Eleventh_Circuit|United States Court of Appeals for the Eleventh Circuit]] kpebiri bụ otu n'ime echiche ụlọ ikpe mbụ kpọrọ Wikipedia aha maọbụ rụtụ ya aka. <ref>{{Cite journal|author=Peoples, Lee|date=January 2010|title=The Citation of Wikipedia in Judicial Opinions|url=http://digitalcommons.law.yale.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1055&context=yjolt|journal=Yale Journal of Law and Technology|volume=12|issue=1}}</ref> O kwuru, sị: "Anyị jụkwara echiche ahụ na ọkwa ndụmọdụ maka iyi egwu nke Ngalaba Nchebe Obodo n'ụzọ ụfọdụ na-akwado ọchụchọ ndị a. Ọ bụ ezie na e mere ka ọkwa iyi egwu ahụ 'buo ibu' i' n'oge ngagharị iwe ahụ, 'ruo ugbu a, ọkwa egwu ana-hụ eguzo na oodo do (ebul ebuliiri) maka ọtụtụ oge ọrịla dị. E buliri gaa na ka oromịa (dị elu) ugboro isi i.'"<ref name="Bour v Pete" /> Na 29 Mee, Wikipedia gbanwere akpụkpọ ahụ ya site na [[mw:Skin:Standard|Standard]] gaa na [[mw:Skin:MonoBook|MonoBook]], interface nke nọgidere na-abụ ndabara maka ebe nrụọrụ weebụ Wikimedia Foundation ruo 2010. <ref>{{Cite web|title=MonoBook|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Skin:MonoBook|work=MediaWiki|accessdate=30 April 2026}}</ref> ==== 2005 ==== N'afọ 2005, Wikipedia ghọrọ ebe nrụọrụ weebụ kachasị ewu ewu na Ịntanetị, dị ka [[:en:Hitwise|Hitwise]], si kwuo, ebe naanị Wikipedia Bekee karịrị isiokwu narị puku asaa na iri ise.(750,000). E guzobere pọtal dị n'ọtụtụ asụsụ nakwa ọtụtụ isiokwu mbụ nke Wikipedia na 2005. Nchịkọta ego nke emere n'ime ọnwa atọ mbụ nke afọ ahụ nwetara ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ narị puku dọla (US $100,000) maka mmelite usoro iji dozie ọchịchọ na-arịwanye elu. China gbochiri Wikipedia ọzọ n'ọnwa Ọktoba afọ 2005. Ihe ihere mbụ dị na Wikipedia, [[:en:Seigenthaler_incident|ihe omume Seigenthaler]], mere n'afọ 2005 mgbe a chọpụtara na otu onye a ma ama nwere akụkọ ndụ e mebiri emebi nke a na-amaghị ama ruo ọtụtụ ọnwa. N'ihi nke a na nchegbu ndị ọzọ, e guzobere iwu mbụ na mgbanwe usoro kpọmkwem iji gbochie ụdị mmegbu a. Ihe ndị a gụnyere mmelite iwu ọhụrụ nke [[m:CheckUser policy|Checkuser]] iji nye aka na nnyocha megide sọks, ihe ọhụrụ a na-akpọ ọkara nchebe, iwu siri ike karị maka akụkọ ndụ nke ndị dị ndụ, na mkpado nke isiokwu ndị dị otú ahụ maka nyocha siri ike. E tinyere ihe mgbochi nke ịmepụta isiokwu ọhụrụ maka ndị ọrụ edebanyere aha ha na Disemba 2005 na Wikipedia Bekee. <ref>{{Cite web|author=Terdiman|first=Daniel|title=Growing pains for Wikipedia|url=https://www.cnet.com/culture/growing-pains-for-wikipedia/|accessdate=16 March 2023|publisher=CNET|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://www.cnet.com/culture/growing-pains-for-wikipedia/}}</ref> Wikimania 2005, nzukọ Wikimania mbụ, ka e mere site na 4 ruo 8 Ọgọst 2005 na Haus der Jugend dị na Frankfurt, na-adọta ihe dị ka ndị bịara narị atọ na iri asatọ (380). [[Faịlụ:Wikimania_-_the_Wikimentary.webm|áká_ịkẹngạ|thumbtime=00:17|thumb|200x200px|''Wikimania – the Wikimentary'', akụkọ nkọwa maka Wikimania 2005, nke [[Jimmy Wales]] na Ward Cunningham nọ na ya]] ==== 2006 ==== Wikipedia Bekee nwetara isiokwu mezuru edemede dị na ya otu nde, nke bụ [[:en:Jordanhill_railway_station|ọdụ ụgbọ okporo igwe Jordanhill]], na Machị 1, 2006.<ref>{{Cite web|author=Lemon|first=Sumner|date=2 March 2006|title=Millionth English article posted on Wikipedia|work=[[Computerworld]]|url=https://www.computerworld.com/article/2563140/millionth-english-article-posted-on-wikipedia.html|accessdate=1 April 2024}}</ref> A kwadoro nhọrọ isiokwu Wikipedia mbụ n'efu maka nbudata, e wee debanyekwa aha "Wikipedia" dị ka akara ahịa nke Wikimedia Foundation. [[:en:United_States_congressional_staff_edits_to_Wikipedia|ihe ihere akụkọ ndụ ndị enyemaka nke ndị omeiwu]] - ihe mere ọtụtụ ugboro ebe e jidere ndị ọrụ omeiwu na onye njikwa mkpọsa na-anwa ịgbanwe akụkọ ndụ ndị mmadụ dị na Wikipedia na nzuzo - bịara n'uche ọha na eze, na-eduga n'ịgba arụkwaghịm nke onye njikwa mkpọsa ahụ. Ka o sina dị, a họpụtara Wikipedia dị ka otu n'ime ụdị ise kachasị elu n'ụwa niile nke afọ 2006. <ref>{{Cite web|date=21 March 2007|title=brandchannel.com &#124; branding news|url=http://www.brandchannel.com/start1.asp?fa_id=352|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070321033410/http://www.brandchannel.com/start1.asp?fa_id=352|archivedate=21 March 2007}}</ref> Jimmy Wales gosipụtara na Wikimania 2006 na Wikipedia enwetala ọnụ ọgụ isiokwu edemede juru afọ ma kpọọ oku ka a kwusie ike maka ịdị mma nke edemede ndị ahụ, ikekwe nke o gosipụtara n'ụzọ kachasị mma n'oku ọ kpọrọ maka isiokwu otu narị puku dị mma ([[:en:Wikipedia:100,000_feature-quality_articles|100,000 feature-quality articles]]). E mepụtara ikike ọhụrụ, "nlekọta", na-enye ohere ka e nwee nsụgharị kpọmkwem ụfọdụ nke ibe ndị echekwara ndị nwere ọdịnaya a na-anabataghị dị ka ndị a na-apụghị ịhụ anya. Ọkara nchebe megide mmebi siteina ndị na-amaghị aha yh, nke e webatara na 2005, gosipụtara niu ewu karịa ka a tụrụ anya ya, ebe ihe karịrị 1otuppuku eeji nka c hebe rey'oge ọ bụla na 2006. ==== 2007 ==== Wikipedia gara n'ihu na-eto ngwa ngwa na 2007, na-enwe ihe karịrị nde mmadụ ise debanyere aha ha ka ọ na-erule 13 Ọgọst. Mbipụta n'asụsnarị abụọ na iri ise nke Wikipedia nwere ngụkọta nke nde isiokwu asaa na ọkara (7.5 million), nke ruru ijeri okwu otu na ụma asaa na anọ (1.74 biilion), ka ọ na-erule 13 Ọgọst. Wikipedia Bekee nwetara isiokwu ndị a na-edebata na ya n'ogo kwụ chịm na isiokwu otu puku na narị asaa (1,700) kwa ụbọchị, nke mere na aha ngalaba wikipedia.org ghọrọ nke iri kachasị arụ ọrụ n'ụwa. Wikipedia gara n'ihu na-enweta ngosi ya na [[:en:Category:Wikipedia_publicity|ndị nta akụkọ]] - [[:en:Essjay_controversy|esemokwu Essjay]] malitere mgbe a chọpụtara na onye otu Wikipedia a ma ama ghara ụgha banyere asambodo ya. [[:en:Citizendium|Citizendium]], encyclopedia na-amasa Wikipedia aka n'ịntanetị, malitere n'ihu ọha. Omume ọhụrụ mepụtara na Wikipedia, nke na encyclopedia ahụ tinyewara anya na ndị e bidoro mawa site n'ịbụ ndị so na akụkọ wuru ewu a kọrọ site n'ịgbakwunye njikọ nduga site na aha ha gaa na ya bụ akụkọ a kọrọ, kama ịmepụtara ha akụkọ ndụ dị iche. Na 9 Septemba 2007, Wikipedia Bekee nwetara edemede nke mezuru ya nde abụọ ya, ''El Hormiguero'' . <ref name="WFpressrelease">{{Cite web|url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Wikipedia_Reaches_2_Million_Articles|title=English Wikipedia Reaches 2 Million Articles|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170708005830/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Wikipedia_Reaches_2_Million_Articles|archivedate=8 July 2017|work=[[Wikimedia Foundation]]|date=9 September 2007|accessdate=3 June 2012}}</ref> E nwere ụfọdụ esemokwu na ngwụcha afọ 2007 mgbe [[:en:Volapük_Wikipedia|Volapük Wikipedia]] si na edemede isiokwu dị narị asaa na iri itoolu na asaa (797) gaa n'ihe karịrị otu narị puku na iri na abụọ (112,000) isiokwu, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke iri na ise kachasị ukwuu, n'ihi ụmụ irighiri edemede a na-akpọ stub ndị na-ede n'onwe ha, nke ọ bụ otu onye ọ na-anụ ọkụ n'obi maka asụsụ [[:en:Volapük|Volapük]]. mere ya.<ref>{{Cite journal|date=1 December 2007|title=Ciekawe wydarzenia w Internecie|url=http://www.pcworld.pl/artykuly/56502/MySpace.kontra.Facebook.html#t_34252|journal=PC World (Polish)|language=pl|accessdate=26 April 2013}}</ref><ref>{{Cite web|author=Yves Nevelsteen|date=15 September 2007|title=Volapuko jam superas Esperanton en Vikipedio|url=http://www.liberafolio.org/2007/volapukapedio|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130329091247/http://www.liberafolio.org/2007/volapukapedio|archivedate=29 March 2013|accessdate=26 April 2013|work=Libera Folio|language=eo}}</ref> Dị ka ''[[:en:MIT_Technology_Review|MIT Technology Review]]'' si kwuo, ọnụ ọgụgụ ndị editọ na-arụsi ọrụ ike na Wikipedia asụsụ Bekee ruru n'ókè dị elu n'afọ 2007 na ihe karịrị puku mmadụ ise na otu (51,000), ma kemgbe ahụ na-ebelata.<ref name="MIT">{{Cite journal|author=Simonite|first=Tom|date=22 October 2013|title=The Decline of Wikipedia|url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/|journal=[[MIT Technology Review]]|accessdate=6 December 2020}}</ref> N'ọnwa Eprel afọ 2007, e bipụtara mbipụta nke Wikipedia Version 0.5 . ==== 2008 ==== Ọrụ Wiki dị iche iche n'ọtụtụ ebe nọgidere na-agbasawanye ma na-emeziwanye ọdịnaya isiokwu n'ime ha. N'ọnwa Eprel afọ 2008, e mepụtara akụkọ Wikipedia nke mezuru ya nde iri, ma na-erula na ngwụcha afọ ahụ, Wikipedia Bekee nwezuru ma gafee nde isiokwu abụọ na ọkara. ==== 2009 ==== Na 25 Jun 2009 n'elekere 22:15 UTC, mgbe [[:en:Death_of_Michael_Jackson|ọnwụ Michael Jackson]] gasịrị, ebe nrụọrụ weebụ ahụ dara nwa oge. [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] kọrọ na ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ otu nde ndị ọbịa bịara na akụkọ ndụ Jackson n'ime otu awa, ma eleghị anya na nke ahụ bụ ọnụ ọgụ ndị ọbịa kachasị ukwuu n'ime oge otu awa na isiokwu ọ bụla na akụkọ ihe mere eme Wikipedia. Ka ọ na-erule ngwụcha Ọgọstụ 2009, ọnụ ọgụgụ isiokwu dị na mbipụta Wikipedia niile agafeela nde iri na anọ.<ref name="wikistats">{{Cite web|url=https://stats.wikimedia.org/EN/TablesArticlesTotal.htm|title=Wikipedia Statistics, Article count (official)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140305100104/https://stats.wikimedia.org/EN/TablesArticlesTotal.htm|archivedate=5 March 2014|work=Wikimedia.org}}</ref> E kere isiokwu nke mezuru ya nde atọ na Wikipedia Bekee, Beate Eriksen, na 17 Ọgọst 2009 na 04:05 UTC. Na 27 Disemba 2009, [[:en:German_Wikipedia|German Wikipedia]] gafere otu nde isiokwu, na-aghọ mbipụta nke abụọ ma e wepụ Wikipedia asụsụ bekee mere ya. Akụkọ [[:en:Time_(magazine)|''TIME'']]<nowiki/>depụtara Wikipedia n'etiti ebe nrụọrụ weebụ kachasị mma nke afọ 2009. Ihe dị na Wikipedia nwetara ikikere n'okpuru ikikere Creative Commons Attribution-ShareAlike na 2009. <ref>{{Cite web|date=30 October 2020|title=Licensing update/Timeline – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline|accessdate=29 August 2022|work=meta.wikimedia.org|language=en|archivedate=17 August 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline}}</ref> === Afọ iri nke abụọ: 2010-2019 === ==== 2010 ==== Na 13 Mee, saịtị ahụ wepụtara ihu peeji ọhụrụ. Ihe ọhụrụ ndị e wepụtaragụnyere akara ngosi emelitere, ngwaọrụ igodo ọhụrụ, na ihe nchịkwa njikọ.<ref name="New features">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:UsabilityInitiativePrefSwitch|title=New features|publisher=[[Wikipedia]]|accessdate=6 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100822062045/http://en.wikipedia.org/wiki/Special%3AUsabilityInitiativePrefSwitch|archivedate=22 August 2010}}</ref> Otú ọ dị, interface ochie ahụ nọgidere na-adị maka ndị chọrọ iji ya arụ ọrụ. N'abalị iri na abụọ n'ọnwa Disemba, Wikipedia Bekee gafere isiokwu nde atọ na ọkara, ebe e mepụtara isiokwu nke mezuru ya otu nde na Wikipedia French na 21 Septemba. E mere ndezi mezuru ya otu ijeri na Wikimedia na 16 Eprel. Na mbido afọ 2010, e bipụtara mbipụta nhọrọ isiokwu Wikipedia agba nke 0.7. ==== 2011 ==== [[Faịlụ:Armwikicake.png|thumb|Otu n'ime [[c:Wikipedia 10 Photo gallery#Wikipedia_10_Cakes|ọtụtụ achịcha]] e mere iji mee emume ncheta afọ iri nke Wikipedia na 2011 <ref>{{Cite web|title=Wikipedia 10|url=https://ten.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131231212611/http://ten.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archivedate=31 December 2013|accessdate=26 February 2014|publisher=Ten.wikipedia.org}}</ref>]] Wikipedia na ndị ọrụ ya mere ọtụtụ ememe [[:en:Wikipedia:10_years_of_Wikipedia|ncheta ịgba afọ iri]] nke saịtị ahụ n'ụwa niile na Jenụwarị 15. Ebe nrụọrụ ahụ malitere mgbalị ịgbasawanye uto ya na India, na-enwe nzukọ India mbụ ya na Mumbai na Nọvemba 2011.<ref>{{Cite news|date=19 November 2011|title=Wikipedia hosts India conference amid expansion push|language=en-GB|work=BBC News|first=Rajini|author=Vaidyanathan|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-15803308|accessdate=16 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=12 January 2011|title=Wikipedia, 10 years old, targets India|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/idUSN1116765620110112|accessdate=13 January 2011}}</ref> [[Wikipedia nke ndị bekee|Wikipedia Bekee]] gafere inwezu isiokwu dị nde atọ na ụma isii na 2 Eprel, wee ruo nde isiokwu atọ na ụma asatọ na 18 Nọvemba. Na 7 Nọvemba 2011, [[:en:German_Wikipedia|German Wikipedia]] gafere ndezi peeji dị nde otu narị, na-aghọ mbipụta asụsụ nke abụọ mere ya ma e wepụ mbipụta nke asụsụ Bekee, nke ruru nde ndezi narị ise ya na 24 Nọvemba 2011. [[:en:Dutch_Wikipedia|Dutch Wikipedia]] gafere otu nde isiokwu na 17 Disemba 2011, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke anọ mere ya. Na 3 Machị 2011, e bipụtara mbipụta nhọrọ isiokwu Wikipedia nke agba 0.8. Israel Post wepụtara stampụ"Wikimania 2011 - Haifa, Israel" bụ nke na 2 Ọgọst 2011. Nke a bụ stampụ mbụ ya kemgbe ụwa a raara nye ọrụ metụtara Wikimedia. N'agbata 4 na 6 Ọktoba 2011, Wikipedia Italian kpachapụrụ anya bụrụ nke a na-apụghị iru iji mee mkpesa megide iwu DDL intercettazioni nke [[:en:Italian_Parliament|Nzukọ Ndị Omeiwu Itali]], nke, ma ọ bụrụ na a kwadoo ya, ga-enye onye ọ bụla ohere ịmanye ebe nrụọrụ weebụ ọbụla iwepu ozi a na-ele anya dị ka ihe na-abụghị eziokwu ma ọ bụ dịka mkparị, na-enweghị mkpa ọ ga-adị inye ihe akaebe.<ref name="PCmagDDL">{{Cite web|title=Italian Wikipedia Hidden To Protest WireTap Law|url=https://www.pcmag.com/archive/italian-wikipedia-hidden-to-protest-wiretap-law-288689|accessdate=16 March 2023|work=PC Magazine|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://www.pcmag.com/archive/italian-wikipedia-hidden-to-protest-wiretap-law-288689}}</ref> Ọzọkwa n'ọnwa Ọktoba afọ 2011, Wikimedia kwupụtara mwepụta nke Wikipedia Zero, atụmatụ iji mee ka ị na-enweta Wikipedia dị n'efu n'ekwentị na akụrụngwa mkpanaaka ndị ọzọ na mba ndị na-emepe emepe site na mmekorita ya na ndị ọrụ mkpanaka.<ref>{{Cite news|author=Kapoor|first=Amit|date=26 October 2011|title=Wikipedia seeks global operator partners to enable free access|work=Wikimedia blog|url=http://blog.wikimedia.org/2011/10/26/wikipedia-seeks-global-operator-partners-to-enable-free-access/}}</ref><ref>{{Cite web|title=Wikipedia Zero|url=http://www.mediawiki.org/wiki/Wikipedia_Zero|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529101704/http://www.mediawiki.org/wiki/Wikipedia_Zero|archivedate=29 May 2012|accessdate=27 May 2012|publisher=MediaWiki}}</ref> ==== 2012 ==== [[Faịlụ:Wikimedia_Foundation_Wikipedia_Blackout_SOPA_January_18,_2012.theora.ogv|thumbtime=13|thumb|200x200px|Ndị ọrụ [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] n'oge SOPA blackout mere]] Na 16 Jenụwarị, onye so guzobe Wikipedia bụ [[Jimmy Wales]] kwupụtara na Wikipedia Bekee ga-emechi ruo awa iri abụọ na anọ na 18 Jenụwarị dị ka akụkụ nke ngagharị iwe iji mee ka ọha na eze mara Iwu [[:en:Stop_Online_Piracy_Act|Iwu Kwụsị Izu Ohi n'ịntanetị]] yana [[:en:PROTECT_IP_Act|Iwu PROTECT IP]], iwu abụọ na-emegide ndị [[Copyright infringement|ohi n'ịntanetị]]<nowiki/>a ka nọ n'arụmụka ya na [[:en:United_States_Congress|United States Congress]]. N'ịkpọ mgbanyụ ọkụ ahụ " mkpebi obodo", Wales na ndị ọzọ na-emegide iwu ahụ kwenyere na ha ga-etinye nnwere onwe ikwu okwu na ihe ọhụrụ n'ịntanetị n'ihe ize ndụ.<ref>{{Cite news|author=Ortenzi|first=T. J.|date=17 January 2012|title=Wikipedia blackout coming Wednesday, says co-founder Jimmy Wales|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/blogpost/post/wikipedia-blackout-coming-jan-18-says-co-founder-jimmy-wales/2012/01/16/gIQAh2Ke3P_blog.html|accessdate=16 March 2023|work=The Washington Post|language=en-US}}</ref> E mekwara mgbanyụ ọkụ yiri nke ahụ na 10 Julaị site na Wikipedia nke Russia, iji mee mkpesa megide iwu nchịkwa ịntanetị nke Russia. <ref>{{Cite web|date=10 July 2012|title=Russian Wikipedia shuts in protest|url=https://www.express.co.uk/news/world/332016/Russian-Wikipedia-shuts-in-protest|publisher=UKPA via Google}}</ref> Na ngwụcha Machị 2012, [[m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]] kwupụtara Wikidata, ikpo okwu zuru ụwa ọnụ maka ịkekọrịta data n'etiti mbipụta asụsụ Wikipedia niile. <ref>{{Cite web|title=Wikidata announcement on Facebook|url=https://www.facebook.com/wikipedia/posts/158388724283345|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160101031943/https://www.facebook.com/wikipedia/posts/158388724283345|archivedate=1 January 2016|accessdate=28 October 2015|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref><ref>{{Cite news|author=Chalabi|first=Mona|date=April 26, 2013|title=Welcome to Wikidata! Now what?|url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2013/apr/26/wikidata-launch|accessdate=October 2, 2021}}</ref> Ufọdụ n'ime ego e ji rụọ ọrụ iwepụta Wikidata ahụ furu otu nde dọla na ụma asaa (US $1.7) sitere na Google, [[:en:Gordon_and_Betty_Moore_Foundation|Gordon and Betty Moore Foundation]], na Allen Institute for Artificial Intelligence.<ref>{{Cite web|author=Terdiman|first=Daniel|title=Wikidata to provide structured data for all Wikipedia versions|url=https://www.cnet.com/culture/wikidata-to-provide-structured-data-for-all-wikipedia-versions/|accessdate=16 March 2023|publisher=CNET|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055527/https://www.cnet.com/culture/wikidata-to-provide-structured-data-for-all-wikipedia-versions/}}</ref> Wikimedia Deutschland hụrụ maka akụkụ mbụ nke Wikidata, ma na mbụ ha mere atụmatụ ime ka ndị editọ nweenwuo ike ịrụ ọrụ na ikpo okwu site na Disemba 2012. Akụkụ mbụ nke Wikidata malitere ịrụ ọrụ n'ụzọ zuru ezu na Machị 2013. <ref>{{Cite news|author=Perez|first=Sarah|date=30 March 2012|title=Wikipedia's Next Big Thing: Wikidata, A Machine-Readable, User-Editable Database Funded By Google, Paul Allen And Others|work=TechCrunch|url=https://techcrunch.com/2012/03/30/wikipedias-next-big-thing-wikidata-a-machine-readable-user-editable-database-funded-by-google-paul-allen-and-others/}}</ref><ref name="WikidataLiveNow">{{Cite web|author=Pintscher, Lydia|date=13 February 2013|title=Wikidata live on the English Wikipedia|url=http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130219054033/http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archivedate=19 February 2013|accessdate=15 February 2013|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref> [[Faịlụ:Justin_Anthony_Knapp_(cropped).jpg|áká_ịkẹngạ|thumb|231x231px|Justin Knapp]] N'ọnwa Eprel afọ 2012, Justin Knapp ghọrọ onye ndezi mbụ naanị ya nyere aka mee ndezi karịrị otu nde na Wikipedia. <ref>{{Cite web|title=First man to make 1 million Wikipedia edits|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/9215151/First-man-to-make-1-million-Wikipedia-edits.html|first=James|author=Titcomb|accessdate=16 March 2023|work=The Daily Telegraph|date=20 April 2012|archivedate=19 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151119233646/http://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/9215151/First-man-to-make-1-million-Wikipedia-edits.html}}</ref><ref>{{Cite web|author=Skelton|first=Alissa|date=24 April 2012|title=Wikipedia Volunteer Editor Reaches 1 Million Edits|url=https://mashable.com/archive/wikipedia-volunteer-editor|accessdate=16 March 2023|work=Mashable|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://mashable.com/archive/wikipedia-volunteer-editor}}</ref> Jimmy Wales kelere Knapp maka ọrụ ya ma nye ya ihe nrite Special Barnstar nke saịtị ahụ yana onyinye ''Golden Wiki'' maka ihe ọ rụzuru.<ref>{{Cite web|title=Hardest working man on the internet passes one million Wikipedia edits|url=https://www.engadget.com/2012/04/20/one-million-wikipedia-edits/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120820003926/http://www.engadget.com/2012/04/20/one-million-wikipedia-edits|archivedate=20 August 2012|accessdate=3 September 2012|work=Engadget|date=20 April 2012}}</ref> Wales kwupụtakwara na 20 Eprel ga-abụ "Ụbọchị Ncheta Justin Knapp". <ref name="declared">{{Cite news|author=Skelton|first=Alissa|date=23 April 2012|title=Wikipedia Volunteer Editor Reaches 1 Million Edits|work=Mashable|url=http://mashable.com/2012/04/23/wikipedia-volunteer-editor/|accessdate=24 October 2012}}</ref> N'abalị iri na atọ n'ọnwa Julaị n'afọ 2012, Wikipedia Bekee nwetara edemede nde anọ ya, Izbat al-Burj . <ref name="4Million2012">{{Cite web|date=13 July 2012|title=English language Wikipedia hits 4 million articles!|url=http://blog.wikimedia.org.uk/2012/07/english-language-wikipedia-hits-4-million-articles/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121222030833/http://blog.wikimedia.org.uk/2012/07/english-language-wikipedia-hits-4-million-articles/|archivedate=22 December 2012|accessdate=13 July 2012|work=Wikimedia UK Blog|publisher=[[Wikimedia UK]]}}</ref> N'ọnwa Ọktoba n'afọ 2012, onye na-akọ akụkọ ihe mere eme na onye nchịkọta akụkọ Wikipedia Richard J. Jensen kwuru na Wikipedia Bekee "na-eru ọgwụgwụ", na-ekwu na ọnụ ọgụgụ ndị editọ na-arụ ọrụ mgbe niile adaala nke ukwuu kemgbe afọ 2007, n'agbanyeghị uto ngwa ngwa nke Wikipedia na ọnụ ọgụgụ isiokwu na ndị na-agụ ya.<ref>{{Cite web|author=Rosen|first=Rebecca J.|date=25 October 2012|title=Surmounting the Insurmountable: Wikipedia Is Nearing Completion, in a Sense|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/10/surmounting-the-insurmountable-wikipedia-is-nearing-completion-in-a-sense/264111/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121028064456/http://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/10/surmounting-the-insurmountable-wikipedia-is-nearing-completion-in-a-sense/264111/|archivedate=28 October 2012|accessdate=27 October 2012|work=The Atlantic}}</ref> Dị ka Alexa Internet si kwuo, Wikipedia bụ ebe nrụọrụ weebụ nke isii kachasị ewu ewu n'ụwa ka ọ na-erule Nọvemba 2012. <ref name="AlexaSiteInfoNov12">{{Cite web|title=Amazon Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|accessdate=16 March 2023|work=alexa.com|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> Dow Jones họọrọ Wikipedia nke ise n'ụwa niile ka ọ na-erula Disemba 2012. <ref>{{Cite web|title=The Fifth-Biggest Site in the World Operated on a Budget of $27M Last Year|url=http://allthingsd.com/20121220/the-fifth-biggest-site-in-the-world-operated-on-a-budget-of-27m-last-year|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131206225138/http://allthingsd.com/20121220/the-fifth-biggest-site-in-the-world-operated-on-a-budget-of-27m-last-year/|archivedate=6 December 2013|accessdate=3 December 2013}}</ref> ==== 2013 ==== Na 22 Jenụwarị 2013, Wikipedia Italian ghọrọ mbipụta asụsụ nke ise nke Wikipedia nwere karịaotu nde isiokwu, ebe Wikipedia nke Russia na [[:en:Spanish_Wikipedia|Spanish]]<nowiki/>nwetara isiokwu nke nde ha na 11 na 16 Mee n'otu n'otu. Na 15 Julaị Wikipedia Swedish yana na 24 Septemba [[:en:Polish_Wikipedia|Wikipedia Polish]] nwetara edemede nke otu nde ha, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke asatọ na nke itoolu iji mee ya. N'abalị iri abụọ na asaa n'ọnwa Jenụwarị, [[:en:Committee_for_Small_Body_Nomenclature#Minor_planets|Kọmitii maka Ịgụ obere ahụ aha]] gbanwere aha [[:en:Main_belt_asteroid|main belt asteroid]] [[:en:274301_Wikipedia|274301]] n'ụzọ iwu kwadoro ịbụzi "Wikipedia".<ref name="TND-20130205">{{Cite web|author=Workman|first=Robert|date=5 February 2013|title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia'|url=http://www.technewsdaily.com/16749-asteroid-named-wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130206105134/http://www.technewsdaily.com/16749-asteroid-named-wikipedia.html|archivedate=6 February 2013|accessdate=7 February 2013|publisher=[[TechMediaNetwork, Inc.|TechNewsDaily]]}}</ref> Akụkụ mbụ nke nchekwa data Wikidata, na-enye njikọ otu asụsụ na ibe ya na data ndị ọzọ na-akpaghị ya aka, gh nke dị ọrọ maka mbipụta asụsụ niile na Machị 2013.<ref name="WikidataLiveNow" /> N'ọnwa Eprel afọ 2013, e boro ndị Ọrụ nzuzo nke France ebubo ịnwa inyocha Wikipedia site n'iyi onye ọrụ afọ ofufo Wikipedia egwu ịnwụchi ya ọgwụla ma ehichapụrụ "ihe ọmụma nzuzo" banyere ụlọ ọrụ redio ndị aghana saịtị ahụ.<ref>{{Cite news|author=Willsher|first=Kim|date=7 April 2013|title=French secret service accused of censorship over Wikipedia page|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2013/apr/07/french-secret-service-wikipedia-page|accessdate=9 April 2013}}</ref> [[Faịlụ:Wikimania_2013_-_VisualEditor_-_The_present_and_future_of_editing_our_wikis.webm|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Nkuzi ihe banyere Wikipedia VisualEditor]] N'ọnwa Julaị, a malitere usoro nhazi VisualEditor, na-eme ka ọ bụrụ nzọụkwụ mbụ na mgbalị e mere iji kwe ka a na-edezi isiokwu na interface yiri kama iji [[Wiki|akara wiki]].<ref name="VisualEd2013">{{Cite news|author=Arthur|first=Charles|date=2 July 2013|title=Boot up: wireless contact lens, Wikipedia's visual editing, Samsung's share slide and more|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2013/jul/02/rabbit-contact-lens|accessdate=2 July 2013}}</ref> E weputaraa onngwahrọ maka ime ndezi nke e mere kpọmkwem maka ekwentị na ngwaọrụ mkpanaka ndị ọzọ.<ref name="MobileWiki2013">{{Cite web|author=Gonera|first=Juliusz|date=25 July 2013|title=Edit Wikipedia on the go|url=https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/|accessdate=16 March 2023|work=Diff|language=en-US|archivedate=25 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230325104612/https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/}}</ref> ==== 2014 ==== [[Faịlụ:Wikipedia_Edit_2014.webm|áká_èkpè|thumb|200x200px|Nnyocha vidiyo nke ọdịnaya Wikipedia n'afọ 2014, na-agba ndị na-ekiri ya ume idezi Wikipedia]] N'ọnwa Febụwarị afọ 2014, ndị na-enye aka na Wikipedia nke Germany malitere ọrụ iji bipụta mbipụta nke Wikipedia Bekee, nke nwere mpịakọta otu puku na ihe karịrịotu nde na narị puku peeji.<ref name="EconWikiPeaks">{{Cite news|date=1 March 2014|title=The future of Wikipedia: WikiPeaks?|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks|accessdate=2 April 2014}}</ref> Ọrụ ahụ chọrọ nkwado ego site na Indiegogo, ọ ma buru n'uche ịsọpụrụ ntinye nke ndị editọ Wikipedia mere.<ref>{{Cite web|date=20 February 2014|title=Wikipedia 1,000-volume print edition planned|url=https://www.theguardian.com/books/2014/feb/20/wikipedia-1000-volume-print-edition-crowdfunding|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140311014332/http://www.theguardian.com/books/2014/feb/20/wikipedia-1000-volume-print-edition-crowdfunding|archivedate=11 March 2014|accessdate=12 April 2014|work=The Guardian}}</ref> N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Ọktoba n'afọ 2014, a kpughere ihe ncheta a kpụrụ akpụ mbụ nke Wikipedia n'obodo Slubice dị na Poland.<ref>{{Cite web|author=Day, Matthew|date=10 October 2014|title=Polish town to build statue honouring Wikipedia|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/poland/11153603/Polish-town-to-build-statue-honouring-Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141011191441/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/poland/11153603/Polish-town-to-build-statue-honouring-Wikipedia.html|archivedate=11 October 2014|accessdate=11 October 2014|work=The Daily Telegraph}}</ref> Na 8 Jun, 15 Jun, na 16 Julaị 2014, [[:en:Waray_Wikipedia|Waray Wikipedia]], Wikipedia Vietnamese yana [[:en:Cebuano_Wikipedia|Cebuano Wikipedia]] nke ọ bụla gafere akara otu nde isiokwu. Ha bụ Wikipedias nke iri, nke iri na otu na nke iri na abụọ iji ruzuo ihe dị ịrịba ama ahụ. N'agbanyeghị na ha nwere ndị ọrụ ole na ole na-arụsi ọrụ ike, Wikipedias nke Wai na Cebuano nwere ọnụ ọgụgụ dị elu nke isiokwu ndị e dere na-akpaghị aka nke bots mepụtara. ==== 2015 ==== [[Faịlụ:Wikipedia_5_million_articles_milestone_video_November_2015.ogv|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Vidio na-egosi ihe ịrịba ama nke Wikipedia inwe [[:en:Wikipedia:Five_million_articles|isiokwu nde ise]] na 1 Nọvemba 2015]] N'etiti afọ 2015, Wikipedia bụ ebe nrụọrụ weebụ nke asaa kachasị ewu ewu n'ụwa niile dịka Alexa Internetsi kwuo, <ref name="AlexaSiteInfoOct26">{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171009035134/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=9 October 2017|accessdate=9 October 2017|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> gbadaa n'otu ọnọdụ site n'ọnọdụ ọ nọbu na Nọvemba 2012. Na mbido afọ 2015, Wikipedia ihe ọmụma izugbe nọgidere bụrụ encyclopedia kachasị n'ịntanetị, nke nwere ngụkọta nke ihe karịrị nde isiokwu iri atọ na isii n'asụsụ niile.<ref name="Grand20">{{Cite web|title=List of Wikipedias – Grand Total (retrieved 2014)|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#Grand_Total|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141219233704/http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#Grand_Total|archivedate=19 December 2014|accessdate=20 December 2014|publisher=Wikimedia.org}}</ref> Na nkezi, Wikipedia na-enweta ngụkọta dị ijeri iri zuru ụwa ọnụ nke [[:en:Page_view|ndị na-abịa na saịtị ahụ]] site na ihe dị ka nde mmadụ narị anọ na iri itoolu na ise na-eleta pụrụ iche kwa ọnwa, gụnyere nde mmadụ iri asatọ na ise si United States naanị, ebe ọ bụ saịtị nke isii kachasị ewu ewu.<ref name="EconWikiPeaks">{{Cite news|date=1 March 2014|title=The future of Wikipedia: WikiPeaks?|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks|accessdate=2 April 2014}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks "The future of Wikipedia: WikiPeaks?"]. </cite></ref><ref>{{Cite web|date=20 April 2011|title=Wikimedia Statistics|url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm|archivedate=20 October 2011|accessdate=14 October 2011}}</ref><ref name="comScore2012">{{Cite web|date=24 February 2015|title=comScore Ranks the Top 50 U.S. Digital Media Properties for January 2015|url=http://www.comscore.com/Insights/Market-Rankings/comScore-Ranks-the-Top-50-US-Digital-Media-Properties-for-January-2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150317071240/http://www.comscore.com/Insights/Market-Rankings/comScore-Ranks-the-Top-50-US-Digital-Media-Properties-for-January-2015|archivedate=17 March 2015|accessdate=17 March 2015|publisher=comScore}}</ref><ref name="AlexaSiteInfoOct26" /> [[Faịlụ:Print_Wikipedia_(no_subtitles).webm|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Onye na-ese ihe Michael Mandiberg dịka ọ na-ekwu maka Print Wikipedia.]] Print Wikipedia bụ ọrụ nka nke Michael Mandiberg mepụtara ikike ibipụta mpịakọta puku asaa, narị anọ na iri asaa na atọ (7473) nke Wikipedia dị ka ọ dị na 7 Eprel 2015. Mpịakọta ọ bụla nwere peeji narị asaa mana ọ bụ naanị otu narị na iri ka onye na-ese ya bụ ihe bipụtara.<ref name="NYT">{{Cite news|author=Schuessler|first=Jennifer|date=16 June 2015|title=Moving Wikipedia From Computer to Many, Many Bookshelves|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2015/06/17/books/moving-wikipedia-from-computer-to-many-many-bookshelves.html|accessdate=24 December 2016}}</ref> N'ụbọchị mbụ n'ọnwa Nọvemba n'afọ 2015, Wikipedia Bekee ruru nde isiokwu ise site n'ịmepụta otu isiokwu na ''Persoonia terminalis'', bụ ụdị akụmakụ. N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Ọktoba, Wikipedia natara ''Onyinye Princess of Asturias maka imekọ ihe ọnụ na mba ụwa''.<ref>{{Cite news|date=2015-06-17|title=Wikipedia, Premio Princesa de Asturias de Cooperación|url=https://elpais.com/tecnologia/2015/06/17/actualidad/1434535111_709353.html|accessdate=2026-02-04|work=El País|language=es}}</ref><ref>{{Cite news|author=Poyo|first=Ana|date=2015-10-22|title=Los Premios Princesa de Asturias 2015 (al detalle)|url=https://www.vogue.es/moda/news/articulos/agenda-premios-princesa-asturias-2015-ceremonia-entrega-reyes-felipe-letizia-mejores-looks-leonor-de-borbon/23909|accessdate=2026-02-04|work=Vogue España|language=es-ES}}</ref> ==== 2016 ==== Na abalị iri na itoolu ọnwa Jenụwarị 2016, Wikipedia nke Japan gafere inweta otu nde isiokwu, na-aghọ Wikipedia nke iri na atọ ya ruru ihe dị ịrịba ama ahụ. Akụkọ ahụ nke mezuru ya otu nde bụ maka Wave 224, ụgbọ mmiri n'okpuru mmiri nke [[World War II|Agha Ụwa nke Abụọ]] nke Ndị ọlụagha na mmiri Imperial nke Japan. N'etiti afọ 2016, Wikipedia ghọkwara ebe nrụọrụ weebụ nke isii kachasị ewu ewu n'ụwa dịka [[:en:Alexa_Internet|Alexa Internet]] si kwuo, <ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160706214359/http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=6 July 2016|accessdate=7 July 2016|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> gbagoo n'otu ọnọdụ pụọ n'ọnọdụ ọ nwere n'afọ gara aga. ==== 2017 ==== N'etiti afọ 2017, edepụtara Wikipedia dị ka ebe nrụọrụ weebụ nke ise kachasị ewu ewu n'ụwa dịka [[:en:Alexa_Internet|Alexa Internet]] si kwuo, <ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170704011642/http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=4 July 2017|accessdate=4 July 2017|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> na-arịgo site n'otu ọnọdụ pụọ na ọnọdụ ọ nwere n'afọ gara aga. E mere ka Wikipedia Zero dị na Iraq na Afghanistan. N'abalị iri abụọ na itoolu n'ọnwa Eprel n'afọ 2017, ndị ọchịchị Turkey [[:en:Block_of_Wikipedia_in_Turkey|gbochiri ịnweta Wikipedia n'ịntanetị n'ofe mbipụta asụsụ niile dị na Turkey]]. Mgbochi a dịgidere ruo 15 Jenụwarị 2020, ebe ụlọ ikpe nke Turkey kpebiri na mgbochi ahụ mebiri ikike mmadụ. A na-egbochi Wikipedia nke Japan ezoro ezo na China kemgbe 28 Disemba 2017. <ref>{{Cite web|title=ja.wikipedia.org|url=https://en.greatfire.org/https/ja.wikipedia.org|work=[[GreatFire]]|accessdate=7 April 2018|archivedate=20 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180120065845/https://en.greatfire.org/https/ja.wikipedia.org}}</ref> ==== 2018 ==== N'abalị iri na atọ n'ọnwa Eprel afọ 2018, ọnụ ọgụgụ isiokwu ndị dị na Wikipedia nke China gafere otu nde, na-aghọ Wikipedia nke iri na anọ iji ruo ọkwa ahụ. A machibidola Wikipedia nke China na Mainland China kemgbe Mee 2015. <ref>{{Cite web|date=4 September 2015|title=Wikipedia founder defends decision to encrypt the site in China|url=https://www.theverge.com/2015/9/4/9260981/jimmy-wales-wikipedia-china|accessdate=17 April 2018|archivedate=12 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612141751/https://www.theverge.com/2015/9/4/9260981/jimmy-wales-wikipedia-china}}</ref> Ka e mesịrị n'afọ ahụ, na 26 Jun, Wikipedia Portuguese gafere otu nde isiokwu, na-aghọ Wikipedia nke iri na ise ruru ihe dị ịrịba ama ahụ. Isiokwu nke mezuru ya otu nde bụ ''[[:pt:Perdão de Richard Nixon|Perdão de Richard Nixon]]'' (''[[:pt:Perdão de Richard Nixon|Mgbaghara nke Richard Nixon]]''). N'afọ 2018, Wikipedia nọgidere na-ndepụta ya dị ka ebe nrụọrụ weebụ nke ise kachasị ewu ewu n'ụwa dịka Alexa Internet si kwuo.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|accessdate=28 October 2018|work=alexa.com|language=en|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> Otu mmepe a ma ama bụ iji [[:en:Artificial_Intelligence|Artificial Intelligence]] mepụta edemede na isiokwu ndị a na-eleghara anya.<ref>{{Cite news|title=AI spots 40,000 prominent scientists overlooked by Wikipedia|work=The Verge|url=https://www.theverge.com/2018/8/8/17663544/ai-scientists-wikipedia-primer|accessdate=28 October 2018}}</ref> ==== 2019 ==== N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Eprel afọ 2019, ndị ọchịchị China gbasara mmachibido nke Wikipedia gaa na nsụgharị niile. <ref name="cn2019apr">{{Cite news|author=Gandolfo|first=Ryan|title=Wikipedia Currently Down in China|work=That's Beijing|url=http://www.thatsmags.com/beijing/post/27660/wikipedia-currently-down-in-china|accessdate=24 April 2019}}</ref><ref name="ooni">{{Cite web|author=Sukhbir Singh|date=4 May 2019|title=China is now blocking all language editions of Wikipedia|url=https://ooni.io/post/2019-china-wikipedia-blocking/|accessdate=7 May 2019|publisher=Open Observatory of Network Interference|quote=The following chart, based on OONI data, illustrates that multiple language editions of Wikipedia have been blocked in China as of April 2019.{...}OONI measurements show that many of these Wikipedia domains were previously accessible, but all measurements collected from 25 April 2019 onwards present the same DNS anomalies for all Wikipedia sub-domains.{...}Based on these tests, we were able to conclude that China Telecom does in fact block all language editions of Wikipedia by means of both DNS injection and SNI filtering.}}</ref> Oge nke mgbochi ahụ dakọtara ya na mmemme ncheta afọ iri atọ nke [[:en:1989_Tiananmen_Square_protests_and_massacre|ngagharị iwe na ogbugbu Tiananmen Square nke afọ 1989]] na ncheta nke ịgba afọ otu narị nke [[:en:May_Fourth_Movement|May Fourth Movemen]], nke mere ka [[:en:Internet_censorship_in_China|nnyocha ịntanetị na China]] sie ike karịa.<ref name="515news18">{{Cite news|date=15 May 2019|title=Ahead of Tiananmen Anniversary, Chinese Government Blocks Wikipedia|publisher=News18|url=https://www.news18.com/news/world/ahead-of-tiananmen-anniversary-chinese-government-blocks-wikipedia-2142621.html|accessdate=2 June 2019}}</ref> N'ọnwa Ọgọstụ 2019, dị ka Alexa.com si kwuo, Wikipedia si na ọnọdụ nke ise dalaa na ebe nrụọrụ weebụ nke asaa n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> N'otu afọ ahụ, e zigara otu Wikipedia n'ọnwa, dị ka akụkụ nke Arch Lunar Library. N'ihi ọdịda mere, rọket ahụ dara n'elu ọnwa, mana, n'ihi iji diski nickel pụrụ iche, nke na-eguzogide onwe ya, a kwenyere na ọ lanarịrị ọdịda ahụ.<ref>{{Cite web|author=Taylor|first=Chris|date=2019-04-17|title=There may be a copy of Wikipedia somewhere on the moon. Here's how to help find it.|url=https://mashable.com/article/moon-library-beresheet-crash-wikipedia|accessdate=2026-03-30|work=Mashable|language=en}}</ref>  ===Afọ Iri Nke Atọ (2020 ruo Ugbu a)=== ====2020==== N'abalị iri abụọ na atọ ọnwa Jenụwarị 2020, agbakwunyere isiokwu mezuru ya nde isii, bụ akụkọ ndụ [[Maria Elise Turner Lauder]], na Wikipedia Bekee. N'agbanyeghị uto a n'isiokwu ndị dị na ya, ntinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ nke Wikipedia, dịka Alexa tụrụ, nọgidere na-ebelata. Ka ọ na-erule n'ọnwa Febụwarị 2020, Wikipedia dara ruo ịbụ ebe nrụọrụ weebụ nke iri na otu n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com2">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> A na-eche na akụkọ Wikipedia banyere [[:en:COVID-19_pandemic|nsogbu ọrịa COVID-19]] na ndezi nkwado ndị metụtara ya, mkparịta ụka gasị, na ọbụna nhichapụ ndị e mere bụ ihe bara uru maka ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme n'ọdịnihu ga-achọ ịghọta oge ahụ n'ụzọ zuru ezu.<ref>{{Cite web|author=Harrison|first=Stephen|date=27 May 2020|title=Future Historians Will Need Access to Coronavirus Misinformation|url=https://slate.com/technology/2020/05/wikipedia-coronavirus-information-future-historians.html|work=Slate|accessdate=9 June 2020|archivedate=27 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200527165139/https://slate.com/technology/2020/05/wikipedia-coronavirus-information-future-historians.html}}</ref> [[World Health Organization|Òtù Ahụ Ike Ụwa]] jikọrọ aka ha na Wikipedia dị ka isi ihe maka mgbasa ozi metụtara COVID-19 iji nyere aka lụso mgbasa ozi na-ezighi ezi ọgụ.<ref>{{Cite news|author=Matt|first=Chase|date=9 January 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|accessdate=9 January 2021}}</ref><ref>{{Cite web|author=McNeil|first=Donald G.|date=22 October 2020|title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation|url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201227064918/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html|archivedate=27 December 2020|accessdate=25 October 2020|work=[[The New York Times]]}}</ref> '''2021''' Na Jenụwarị 2021, e kwuru n'ụlọ ọrụ mgbasa ozi dị iche iche na a na-eme ncheta [[Wikipedia:20th anniversary|Afọ iri abụọ nke Wikipedia]]. <ref name="Kelly">{{Cite news|author=Kelly|first=Heather|date=15 January 2021|title=Technology: On its 20th birthday, Wikipedia might be the safest place online|work=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/01/15/wikipedia-20-year-anniversary/|quote=The world's largest online encyclopedia has learned lessons from fighting misinformation for two decades|accessdate=16 January 2021}}</ref> <ref name="Kent">{{Cite web|author=Kent|first=German|date=15 January 2021|title=In a post-truth world, we need Wikipedia more than ever|url=https://www.cnet.com/news/in-a-post-truth-world-we-need-wikipedia-more-than-ever/|publisher=[[CNET]]|quote=Commentary: Wikipedia celebrated its 20th anniversary today. The free encyclopedia may not be exciting, but its neutral, volunteer-driven content is incredibly valuable.|accessdate=16 January 2021|archivedate=21 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220221144855/https://www.cnet.com/news/in-a-post-truth-world-we-need-wikipedia-more-than-ever/}}</ref> <ref>{{Cite web|title=World in Progress: 20 years of Wikipedia|url=https://www.dw.com/en/world-in-progress-20-years-of-wikipedia/av-56212410|publisher=[[Deutsche Welle]]|format=Audio|quote=The year marks the 20th anniversary of Wikipedia. Every month, more than 1.7 billion people visit the open-source website in search of information about, well, just about anything! We speak with Dr. Bernie Hogan from the [[Oxford Internet Institute]] about Wikipedia's successes, where it fits into the discrimination crisis, and the website's future.|accessdate=17 January 2021|archivedate=5 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005082902/https://www.dw.com/en/world-in-progress-20-years-of-wikipedia/av-56212410}}</ref><ref name="Wales">{{Cite web|author=Wales|first=Jimmy|date=14 January 2021|title=As Wikipedia turns 20 it aims to reach more readers|url=https://news.yahoo.com/wikipedia-turns-20-aims-reach-035212015.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly9zZWFyY2gueWFob28uY29tLw&guce_referrer_sig=AQAAAHKHaTI72xUEUz_BdVPt8DFvi-uLdmApcbSckrJrAbM_GpTwHsHtNHRdxX-KYAS6xk81e_p_w46bfh10PJVV7cmUzE-pWR5gsID2T8Kd1k0u-2r78p4Y4V16CKTPFcWRJzV0LwQMJyuEeeR7Vv-_lfVBiCT30KvF47aGzyE3QP-a|quote=Wikipedia is the web's seventh-most visited site|accessdate=17 January 2021|archivedate=23 September 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220923105157/https://news.yahoo.com/wikipedia-turns-20-aims-reach-035212015.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly9zZWFyY2gueWFob28uY29tLw&guce_referrer_sig=AQAAAHKHaTI72xUEUz_BdVPt8DFvi-uLdmApcbSckrJrAbM_GpTwHsHtNHRdxX-KYAS6xk81e_p_w46bfh10PJVV7cmUzE-pWR5gsID2T8Kd1k0u-2r78p4Y4V16CKTPFcWRJzV0LwQMJyuEeeR7Vv-_lfVBiCT30KvF47aGzyE3QP-a}}</ref> N'abalị iri na atọ ọnwa Jenụwarị 2021, Wikipedia Bekee ruru otu ijeri ndezi e mere na ya, ebe [[Steven Pruitt]] mere ndezi nke mezuru ya otu ijeri.<ref name="vice.com">{{Cite web|date=15 January 2021|title=The English Language Wikipedia Just Had Its Billionth Edit|url=https://www.vice.com/en/article/the-english-language-wikipedia-just-had-its-billionth-edit/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210115145145/https://www.vice.com/en/article/k7appn/the-english-language-wikipedia-just-had-its-billionth-edit|archivedate=15 January 2021|accessdate=26 February 2021|work=[[Vice (magazine)|Vice]]|language=en}}</ref> [[:en:MIT_Press|MIT Press]] bipụtara akwụkwọ edemede [[:en:Open_access|open access]] bụ ''[[:en:Wikipedia_@_20|Wikipedia @ 20]]'': Stories of an Unfinished Revolution, nke [[Joseph M. Reagle Jr.|Joseph Reagle]] na Jackie Koerner dezigharịrị nke ntinye banyere ya sitere n'aka ndị Wikipedia, ndị Wikimedia, ndị nchọpụta, ndị nta akụkọ, ndị na-ahụ maka ọbá akwụkwọ na ndị ọkachamara ndị ọzọ na-atụgharị uche na akụkọ na isiokwu ụfọdụ. <ref>{{Cite book|url=https://mitpress.mit.edu/books/wikipedia-20|title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution|date=2020|publisher=MIT Press|isbn=978-0262538176|editor=Reagle|location=Cambridge, MA|language=en|accessdate=12 November 2021}}</ref> Ka ọ na-erule n'ọnwa Nọvemba 2021, Wikipedia adaala bụrụ ebe nrụọrụ weebụ nke iri na atọ n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com3">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> '''2022''' N'abalị isii ọnwa Disemba 2022, onye Wikipedian [[Richard Knipel]] mepụtara isiokwu [[:en:Artwork_title|Artwork title]], nke mmezigharị mbụ ya bụ draft nke [[:en:ChatGPT|ChatGPT]] mepụtara, nke Knipel mere obere ndezi na ya iji kwekọọ na ụkpụrụ Wikipedia. Knipel kwuru na [[:en:Talk_page|ibe mkparịtaụka]] na o kwenyere na nke a bụ oge mbụ onye ọbụla jiri ChatGPT dee edemede Wikipedia. Ndị ndezi ndị ọzọ katọrọ mbipụta nke isiokwu a ma kpata esemokwu n'ime obodo Wikipedia, na-eduga na arụmụka sara mbara banyere ma a ga-eji ChatGPT na ụdị ndị yiri ya dee ọdịnaya maka Wikipedia na, ọ bụrụ na ọ dị otú ahụ, ruo n'ókè ole?.<ref>{{Cite web|author=Harrison|first=Stephen|date=12 January 2023|title=Should ChatGPT Be Used to Write Wikipedia Articles?|url=https://slate.com/technology/2023/01/chatgpt-wikipedia-articles.html|accessdate=30 January 2023|work=Slate|language=en|archivedate=28 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230128200141/https://slate.com/technology/2023/01/chatgpt-wikipedia-articles.html}}</ref> '''2023''' Na Jenụwarị 2023, a gbanwere interface desktọọpụ Wikipedia na nke mbụ kemgbe 2010, gaa na [[Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia|Vector 2022]].<ref>{{Cite web|date=18 January 2023|title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront|url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/|accessdate=20 January 2023|work=Wikimedia Foundation|language=en-US|archivedate=19 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/}}</ref> Njikọ ọhụrụ ahụ nwetara nkatọ dị ukwuu site n'aka ndị ọrụ. Ọtụtụ mmegide lekwasịrị anya na nhazi nke obosara ya, nke mepụtara ohere ọcha gabigara ókè n'akụkụ ya niile na monitor ndị sara mbara, na-eduga na mkparịta ụka dị okwu puku iri itoolu ma akpụkpọ ọhụrụ ahụ kwesịrị ịghọ nke ndabara. [[Swahili Wikipedia|Wikipedia Swahili]] ji otu olu tụọ vootu ịjụ akpụkpọ ọhụrụ ahụ ma "n'ụzọ dị njọ" chọọ ịlaghachi na akpụkpọ nke ochie. Nkatọ ndị ọzọ gara na Wikimedia Foundation maka iwe ndị otu imepụta ihe nwere obere ahụmịhe na wikis. Brandon Harris, onye bụ onye isi na-emepụta ihe na Wikipedia site na 2010 ruo 2014, kwuru, sị: "Wikimedia Foundation mgbe ụfọdụ na-ewe ndị na-emepụta ihe ndị na-amaghị wiki nke ọma, ha na-abata ma gbalịa ime mgbanwe ndị a niile - na-agba ọsọ na mbụ banye n'ime mkpọtụ ụzụ - bụ ụzọ obodo ahụ na-esi eguzogide nke ọma".<ref name="slate">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref> [[File:Wikimedia Sound Logo Finalist VQ97.wav|thumb|[[Sound logo]] of Wikimedia (including Wikipedia)<ref name="wikimediafoundation.org">{{Cite web |date=2023-03-28 |title=Wikipedia's new sound logo: Winner of The Sound of All Human Knowledge contest announced |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/03/28/wikipedias-new-sound-logo-winner/ |access-date=2023-05-02 |website=Wikimedia Foundation |language=en-US |archive-date=6 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406101352/https://wikimediafoundation.org/news/2023/03/28/wikipedias-new-sound-logo-winner/ |url-status=live }}</ref>]] Mgbe mkparịta ụka na asọmpi gasịrị, a nabatara [[:en:Sound_logo|akara ngosi ụda]] mbụ nke Wikimedia (gụnyere Wikipedia). <ref name="wikimediafoundation.org" /> '''2024''' Na Jenụwarị 13, 2024, etinyere otu Wikipedia Bekee, echekwara na [[5D optical data storage|Nchekwa data anya 5D]], n'ụlọ nnyocha dị n'okpuru ala na Switzerland, na-enwe ikike ịnọgide na nchekwa ruo ijeri afọ iri na anọ, n'ihi teknụzụ nchekwa ejiri. Enwere ike ịgụ akwụkwọ ahụ site na iji [[:en:Microscope|microscope]], na-enweghị mkpa iji [[Digital electronics|teknụzụ dijitalụ]].<ref>{{Cite web|title=Global Knowledge Vault|url=https://www.archmission.org/gkv|accessdate=2026-05-26|work=Arch Mission Foundation - Preserving humanity forever, in space and on Earth.|language=en-US|archivedate=July 30, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260730024832/https://www.archmission.org/gkv}}</ref> N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2024, e nwere ihe ịga nke ọma n'ibugo otu Wikipedia Bekee n'ime ọnwa, dịka akụkụ nke ọrụ Galactic Legacy Archive. Ọrụ ahụ bụ nke [[:en:Intuitive_Machines|Intuitive Machines]], ebe [[SpaceX]] tụbara rọket ahụ. A na-echekwa data ahụ dị ka iji layer iri na isii nke nickel, a na-eme atụmatụ na ọ nwere ike ịnọ n'elu ọnwa ruo ijeri afọ ise. <ref>{{Cite web|title=Galactic Legacy Archive|url=https://www.archmission.org/galactic-legacy-archive|accessdate=2026-05-26|work=Arch Mission Foundation - Preserving humanity forever, in space and on Earth.|language=en-US|archivedate=March 28, 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240328153354/https://www.archmission.org/galactic-legacy-archive}}</ref> '''2025''' N'ụbọchị nke anọ n'ọnwa Nọvemba afọ 2025, ewepụtara [[:en:Wikipedia:Temporary_accounts|akaụntụ nwa oge]] maka ndị editọ Wikipedia pụrụ na akaụntụ ha, na-anọchi anya iji [[Wikipedia:IP users|Adreesị IP]]. '''2026''' [[File:Work-in-progress animation of the Wikipedia 25 birthday mascot scrolling on a phone.gif|thumb|Illustration of Baby Globe scrolling on a phone]] N'abalị iri na ise ọnwa Jenụwarị 2026, Wikipedia mere emume ncheta afọ iri abụọ na ise ya. <ref>{{Cite journal|date=2026-01-28|title=Wikipedia is needed now more than ever, 25 years on|url=https://www.nature.com/articles/d41586-026-00074-1|journal=Nature|language=en|volume=649|issue=8099|pages=1079–1080|doi=10.1038/d41586-026-00074-1|pmid=41606158|issn=1476-4687|accessdate=February 4, 2026}}</ref> E mepụtara ihe ngosi na "oge capsule" dị ka akụkụ nke ememe ahụ.<ref>{{Cite web|author=Roth|first=Emma|date=2026-01-15|title=Wikipedia turns 25 and shares a glimpse into the lives of its volunteer editors|url=https://www.theverge.com/news/861935/wikipedia-25th-anniversary-2026|accessdate=2026-02-25|work=The Verge|language=en-US|archivedate=February 27, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260227081325/https://www.theverge.com/news/861935/wikipedia-25th-anniversary-2026}}</ref> A tọhapụrụ ihe nkedo nke onye ọrụ BaduFerreira mepụtara nke a na-akpọ [[Baby Globe]]. Ọ pụtara mgbe emere usoro ncheta ọmụmụ na Wikipedia. E mepụtara [[:en:Collectable|ihe mkpofu]] [[:en:Plush|na-anakọta]] Baby Globe na mmekorita ya na Makeship.<ref>{{Cite web|author=Fear|first=Natalie|date=2026-01-15|title=Wikipedia's new mascot is too cute for words|url=https://www.creativebloq.com/design/wikipedia-unveils-adorable-mascot-for-25th-anniversary|accessdate=2026-02-25|work=Creative Bloq|language=en}}</ref> E wepụrụ Baby Globe na saịtị Wikipedia na Eprel 7. <ref>{{Cite web|title=Meet Baby Globe, Wikipedia's 25th birthday mascot|url=https://wikimediafoundation.org/wikipedia25/wikipedia-mascot/|accessdate=2026-04-14|work=Wikimedia Foundation|language=en|archivedate=February 24, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260224032253/https://wikimediafoundation.org/wikipedia25/wikipedia-mascot/}}</ref> N'abalị ir abụọ na asaa ọnwa Machị 2026, Wikipedia machibidoro iji ọdịnaya nke [[Large language model|LLMs]] mepụtara na isiokwu ya, ma e wezụga nsụgharị na obere mbipụta ndị ọzọ. <ref>{{Cite news|author=Milman|first=Oliver|date=2026-03-27|title=Wikipedia bans AI-generated content in its online encyclopedia|url=https://www.theguardian.com/technology/2026/mar/27/wikipedia-bans-ai|accessdate=2026-03-31|work=The Guardian|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2026-03-27|title=Wikipedia bans one type of content after 'heated debate'|url=https://www.newsweek.com/wikipedia-bans-ai-content-after-debate-11746790|accessdate=2026-03-31|work=Newsweek|language=en|archivedate=July 29, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260729125759/https://www.newsweek.com/wikipedia-bans-ai-content-after-debate-11746790}}</ref> N'abalị ir na otu ọnwa Mee 2026, Wikipedia wepụtara 25th Anniversary Reading Challenge maka ngwa iOS site na Mee iri na otu ruo Jun abalị iri na asatọ, ma weghachitekwa Baby Globe.<ref>{{Cite web|date=2026-05-11|title=Wikimedia Apps/Team/25th Birthday Reading Challenge|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|accessdate=2026-06-14|work=MediaWiki|language=en|archivedate=June 5, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260605021801/https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge}}</ref> ==Akụkọ ihe mere eme site n’akụkụ isiokwu== ===Ngwaike na Ngwanrọ=== * N’ọnwa Jenụwarị 2001, Wikipedia na-arụ ọrụ n’elu [[:en:UseModWiki|UseModWiki]], nke [[:en:Clifford_Adams|Clifford Adams]] dere n’asụsụ mmemme [[:en:Perl|Perl]]. Sava ahụ ka na-arụ ọrụ n’elu [[:en:Linux|Linux]], ọ bụ ezie na e debere ederede mbụ n’ime faịlụ kama ịnọ n’ime nchekwa data. A na-akpọ isiokwu ndị ahụ site n’iji usoro [[:en:CamelCase|CamelCase]]. * N’ọnwa Jenụwarị 2002, e webatara '''“'''Phase II'''”''' nke ngwanrọ wiki na-akwado Wikipedia, dochie [[:en:UseModWiki|UseModWiki]] ochie. [[:en:Magnus_Manske|Magnus Manske]] dere ya kpọmkwem maka ọrụ ahụ, ma o nwere [[:en:Wiki_engine|wiki engine]] nke e dere n’asụsụ [[:en:PHP|PHP]]'''.''' * N’ọnwa Julaị 2002, e tinyere n’ọrụ [[:en:Rewrite_(programming)|mmegharị ukwu nke ngwanrọ]] na-akwado Wikipedia; a kpọrọ ya '''“'''Phase III'''”'''. Ọ dochiri ụdị “Phase II” ochie ma bụrụ [[:en:MediaWiki|MediaWiki]]. Ọ bụ [[:en:Lee_Daniel_Crocker|Lee Daniel Crocker]] dere ya n’ihi mkpa ọrụ ahụ na-abawanye ka Wikipedia na-eto. * N’ọnwa Ọktoba 2002, Derek Ramsey mepụtara [[:en:Internet_bot|bot]] —usoro mmemme na-arụ ọrụ na-akpaghị aka nke a kpọrọ [[:en:Rambot|Rambot]] — iji tinye ọtụtụ isiokwu gbasara obodo ndị dị na United States. E mepụtara isiokwu ndị a na-akpaghị aka site na data [[:en:U.S._census|ngụkọ ọnụ ọgụgụ ndị mmadụ na United States]]'''.''' N’ụzọ dị otú a, o mere ka ọnụ ọgụgụ isiokwu Wikipedia bawanye site n'ọnụọgụ dị puku iri atọ na atọ narị asatọ na iri atọ na abụọ.<ref>{{Cite book|author=Lih|first=Andrew|url=https://books.google.com/books?id=AWuZAAAAQBAJ&q=%22Derek+Ramsey+%28Wikipedian%29%22|title=The Wikipedia Revolution|date=2009|publisher=Hachette Digital, Inc|isbn=978-1401395858|pages=99–106|authorlink=Andrew Lih}}</ref> A kpọrọ ihe omume a '''“'''mmegharị kacha kpatara esemokwu n’akụkọ ihe mere eme Wikipedia.'''”'''.<ref>Lih, p. 99.</ref> * N’ọnwa Jenụwarị 2003, agbakwunyere nkwado maka usoro mgbakọ na mwepụ n’asụsụ [[:en:TeX|TeX]]. Ọ bụ Tomasz Węgrzanowski nyere koodu ahụ * Na 9 Juún 2003, a gbanwere [[:en:ISBN|ISBN]] interface nke Wikipedia iji mee ka ISBN ndị dị n’ime isiokwu wee nwee njikọ ha na Special:Booksources, nke na-enweta ọdịnaya ya site na ibe ndị ọrụ nwere ike idezi, Wikipedia:Book sources. Tupu oge ahụ, e tinyere ebe njikọ ISBN gaa n’ime ngwanrọ ahụ n’onwe ya, ma na-atụ aro njikọ ọhụrụ na ibe Wikipedia:ISBN. Lee ndezi nke gbanwere nke a. * Mgbe abalị isii ọnwa Disemba 2003 gachara, ozi sistemụ dị iche iche a na-egosi ndị ọrụ Wikipedia kwụsịziri ịbụ ụdị [[:en:Hard_coding|hard coded]]; nke a nyere ndị nchịkwa Wikipedia ohere ịgbanwe akụkụ ụfọdụ nke interface MediaWiki, dịka ozi a na-egosi ndị ọrụ a kpọchiri. * Na 12 Febụwarị 2004, a kpaliri ọrụ sava site na San Diego, California gaa [[Tampa, Florida]].<ref>{{Cite web|title=Server swapping soon|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2004-February/008420.html|work=lists.wikimedia.org|accessdate=10 February 2007|archivedate=18 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140618061009/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2004-February/008420.html}}</ref> * N'abalị iri abụọ na itoolu ọnwa Mee 2004''',''' e melitere ebe nrụọrụ weebụ dị iche iche niile ka ọ bụrụ ụdị ọhụrụ nke ngwanrọ [[MediaWiki]] * N'abalị iri atọ ọnwa Mee 2004, ihe atụ mbụ nke ntinye '''“'''categorization'''”''' (nhazi n’ụdị otu/category) pụtara. Usoro ụdị dị iche iche dịka Recent Changes yana Edit This Page adịlarị kemgbe e guzobere Wikipedia. Otú ọ dị, Sanger lere usoro ndị a anya dịka ndepụta, ma ọbụna na-etinye isiokwu ụfọdụ n’aka ya, ebe ọrụ nhazi n’ụdị otu lekwasịrị anya n’itinye category nke ọbụla n’isiokwu nke ọbụla dị na encyclopedia ahụ, dịka akụkụ nke usoro buru ibu nke iji akpaghị aka hazie isiokwu niile nke encyclopedia <ref>"[[Wikipedia:Categorization]]", Wikipedia.</ref> * Mgbe 3 Jun 2004 gachara, ndị nchịkwa nwere ike idezi ụdị na ọdịdị interface ahụ site n’ịgbanwe [[:en:Cascading_Style_Sheets|CSS]] (Cascading Style Sheets) dị na stylesheet monobook na[[MediaWiki:Monobook.css]] * Ọzọkwa na 30 Mee 2004, na MediaWiki 1.3, e mepụtara oghere aha Template, na-enye ohere [[:en:Transclusion|ịmegharị]] ederede ọkọlọtọ.<ref>"[[Wikipedia:Template namespace]]", Wikipedia.</ref> * Na 7 Jun 2005 n'elekere atọ nke ụtụtụ, oge [[:en:Eastern_Time_Zone|Eastern Standard Time]], a kpaliri ọtụtụ sava Wikimedia gaa n’ụlọ ọrụ ọhụrụ dị n’akụkụ okporo ụzọ ahụ. Ọrụ Wikimedia niile kwụsịrị nwa oge n’oge a * N’ọnwa Maachị 2013, e mere ka akụkụ mbụ nke [[:en:Wikidata|Wikidata]] interwiki database dịrị n’akwụkwọ Wikipedia n’asụsụ dị iche iche <ref name="WikidataLiveNow2">{{Cite web|author=Pintscher, Lydia|date=13 February 2013|title=Wikidata live on the English Wikipedia|url=http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130219054033/http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archivedate=19 February 2013|accessdate=15 February 2013|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref> * N’ọnwa Julaị 2013, a malitere VisualEditor editing interface, nke nyere ndị ọrụ ohere idezi Wikipedia site na iji [[:en:WYSIWYG|WYSIWYG]] text editor (nke yiri [[:en:Word_processor|word processor]]) kama iji [[:en:Wiki_markup|akara wiki]]. E wepụtakwara interface ndezi nke e mere ka ọ daba adaba maka ngwa mkpanaka (mobile devices).<ref name="VisualEd20132">{{Cite news|author=Arthur|first=Charles|date=2 July 2013|title=Boot up: wireless contact lens, Wikipedia's visual editing, Samsung's share slide and more|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2013/jul/02/rabbit-contact-lens|accessdate=2 July 2013}}</ref><ref name="MobileWiki20132">{{Cite web|author=Gonera|first=Juliusz|date=25 July 2013|title=Edit Wikipedia on the go|url=https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/|accessdate=16 March 2023|work=Diff|language=en-US|archivedate=25 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230325104612/https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/}}</ref> ===Ọdịdị Ile Anya Na Mmetụta=== * N'ụbọchị nke anọ n'ọnwa Eprel afọ 2002, a kpaliri BrilliantProse, nke e mechara kpọọ Featured Articles, site na article namespace gaa na Wikipedia namespace<ref>"[[Wikipedia:Featured articles]]".</ref> * N’ihe dị ka abalị iri na ise ọnwa Ọktoba 2003, e tinyere akara ngosi njirimara Wikipedia ọhụrụ. A họpụtara echiche logo ahụ site n’usoro ịtụ vootu, nke e mechara soro usoro mmegharị iji họrọ ụdị ndị kacha mma. David Friedland (onye na-edezi Wikipedia site n’aha njirimara ''“nohat”'') mepụtara ụdị ikpeazụ ahụ, dabere na atụmatụ na echiche logo nke Paul Stansifer mepụtara.<ref name="logovote">{{Cite web|title=International logo vote/Finalists|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_vote/Finalists|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060716073834/http://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_vote/Finalists|archivedate=16 July 2006|accessdate=8 July 2006|work=Meta-Wiki|publisher=Wikimedia}}</ref> * N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2004, Did You Know (DYK) pụtara na Main Page nke mbụ ya. * N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2004, n’elekere 19:46 UTC, e gosipụtara ọdịdị ọhụrụ ahaziri nke ọma maka Ihu Mbụ. Ihe ndị a họpụtara n’aka maka Daily Featured Article, Anniversaries, In the News, na Did You Know mezuru ọdịdị ọhụrụ ahụ. * N'abalị iri ọnwa Jenụwarị 2005, e guzobere portal nwere ọtụtụ asụsụ na www.wikipedia.org, iji dochie njikọ ntụgharị (redirect) nke na-eduga na Wikipedia nke asụsụ Bekee. * N'abalị ise ọnwa Febụwarị 2005, e mepụtara Portal:Biology, na-aghọ "portal" mbụ na Wikipedia Bekee.<ref>"[[Portal:Biology]]".</ref> Otú ọ dị, echiche a malitere na German Wikipedia, ebe e guzobere [[:de:Portal:Recht|Portal:Recht]] (ọmụmụ iwu) n'ọnwa Ọktoba afọ 2003. <ref>[[:de:Wikipedia:WikiProjekt Portale/2003|Portals on German Wikipedia ordered by date of creation]].</ref> ** N'abalị iri na isii n'ọnwa Julaị n'afọ 2005, Wikipedia Bekee malitere itinye "ihe osise ndị e gosipụtara" n'ụbọchị ahụ na Ihu Mbụ ya. ** N'abalị iri na itoolu n'ọnwa Machị afọ 2006, mgbe ntuli aka gasịrị, Ihu Mbụ nke Wikipedia asụsụ Bekee gosipụtara nhazigharị mbụ ya n'ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ abụọ. ** N'abalị iri na atọ ọnwa Mee 2010, saịtị ahụ wepụtara interface ọhụrụ. Ihe ọhụrụ ndị e wepụtara gụnyere akara ngosi emelitere, ngwaọrụ ngagharị n'ibe ahụ, na link wizard.<ref name="New features2">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:UsabilityInitiativePrefSwitch|title=New features|publisher=[[Wikipedia]]|accessdate=6 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100822062045/http://en.wikipedia.org/wiki/Special%3AUsabilityInitiativePrefSwitch|archivedate=22 August 2010}}</ref> ===Mgbanwe nhazi E Mere na 2023=== {{anchor|Vector 2022}} {{Redirect|Vector 2022|information about using Vector 2022 on Wikipedia|Wikipedia:Vector 2022|selfref=yes}} {{Multiple image | image1 = Top of the Pluto page in the Vector skin.png | image2 = Top of the Pluto page in the Vector 2022 skin.png | footer = The [[Pluto]] article on the [[English Wikipedia]],<br>displayed with the Vector 2010 (left) and Vector 2022 skins enabled }} A mara ọkwa Vector 2022, bụ mmelite nke [[Skin (computing)|akpụkpọ ahụ]] Wikipedia a na-ejibu bụ Vector 2010, nke e mere atụmatụ maka mmalite na mbụ na 2021, tupu emesịa tinye ya na Jenụwarị 2023.<ref name="cnn">{{Cite web|author=Kurtz|first=Jason|date=24 September 2020|title=Wikipedia due to get its first substantial website redesign in a decade|url=https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120112945/https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|publisher=CNN Business|language=en}}</ref> Ka ọ na-erule Jenụwarị 2023, Wikimedia emeela ka mmelite ahụ dị na nari atọ nke [[List of Wikipedias|mbipụta asụsụ ya dị cihe iche]]; ọ bụ ndabara maka nsụgharị Arabic na Greek.<ref name="engadget">{{Cite web|title=Wikipedia's first desktop design update in a decade doesn't rock the boat (updated)|url=https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|first=Jon|author=Fingas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119195554/https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Engadget|date=19 January 2023|language=en-US}}</ref><ref name="slate2">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="pcmag">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> Vector 2022 na-egosipụta [[User interface|interface onye ọrụ]] e degharịrị nke nwere ọtụtụ mgbanwe na nhazi nke ihe ndị dị na ya bụ interface. N'etiti ha, menu nhọrọ asụsụ, nke dịbu n'aka ekpe nke ihuenyo ahụ, dị ugbu a n'elu aka nri na ngosipụta nke isiokwu a na-agụ ugbu a.<ref name="pcmag2">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> Tụkwasị na nke a, a ga-abịachinwu sidebar nke dị n'azụ [[Hamburger button|bọtịnụ hamburger]]. Vector 2022 na-mgbakwunye, na-amụba [[Margin (typography)|akụkụ obosara]] nke ngosipụta isiokwu ahụ, nke nwere mmetụta nke igbochi ogologo nke isiokwu ahụ; <ref name="pcmag2" /> mgbanwe dị nke nwere ike ibelata akụkụ ma gbasaa obosara akara nke isiokwu ahụ iji mejupụta ihuenyo.<ref name="techcrunch">{{Cite web|author=Perez|first=Sarah|date=18 January 2023|title=Wikipedia gets its first makeover in over a decade... and it's fairly subtle|url=https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|work=techcrunch.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119214848/https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|language=en-US}}</ref><ref name="slate3">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref> A mụbabeghị nha ndabara nke ederede ahụ, ọ bụ ezie na [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] gwara ''Engadget'' na ha nwere olileanya ime ka nke a bụrụ nhọrọ n'ọdịnihu.<ref name="engadget2">{{Cite web|title=Wikipedia's first desktop design update in a decade doesn't rock the boat (updated)|url=https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|first=Jon|author=Fingas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119195554/https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Engadget|date=19 January 2023|language=en-US}}</ref> E mekwara ka nhọrọ ọchụchọ ahụ dị ọhụrụ na Vector 2022, dịka nsonaazụ a tụrụ aro ha na nzaghachi maka ajụjụ ndị ọrụ na-ajụ, gụnyere ugbu a foto na nkọwa dị mkpirikpi site na ibe ndị a na-ekwu maka ha. <ref name="pcmag2" /> <ref name="business-insider">{{Cite web|author=Nguyen|first=Britney|title=It's not just you {{snd}} Wikipedia looks different|url=https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012218/https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Business Insider|language=en-US}}</ref> [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] kwuru na ọ bụ ọchịchọ imeziwanye saịtị ahụ ma melite ahụmịhe mkpagharị na ndezi na saịtị ahụ maka ndị na-agụ ya na-amaghị ka e si eji ịntanetị kpaliri mgbanwe ahụ, ebe ọ bụ na a na-eweere akpụkpọ dịbu adị dị ka "ihe na-adịghị mma na ihe na-awụ akpata oyi n'ahụ". <ref name="cnn2">{{Cite web|author=Kurtz|first=Jason|date=24 September 2020|title=Wikipedia due to get its first substantial website redesign in a decade|url=https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120112945/https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|publisher=CNN Business|language=en}}</ref> <ref name="engadget3">{{Cite web|title=Wikipedia's first desktop design update in a decade doesn't rock the boat (updated)|url=https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|first=Jon|author=Fingas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119195554/https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Engadget|date=19 January 2023|language=en-US}}</ref><ref name="techcrunch2">{{Cite web|author=Perez|first=Sarah|date=18 January 2023|title=Wikipedia gets its first makeover in over a decade... and it's fairly subtle|url=https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|work=techcrunch.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119214848/https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|language=en-US}}</ref>Nnyocha ndị foundation ahụ mere gosiri na mmụba ruru pasent iri atọ nke ndị ọrụ ịchọ ihe na saịtị ahụ, na mbelata n'ogo ruru pasent iri na ise na mkpagharị na saịtị ahụ.<ref name="engadget3" /><ref name="techcrunch2" /> Ụdị mbụ nke Vector 2022 malitere na 2020 na saịtị Wikipedia French-, Hebrew-, na Portuguese, <ref name="cnn2" /> dịka a na-agbasa ihe ọhụrụ nke akpụkpọ ahụ ọhụrụ ahụ nye ndị ọrụ iji nwalee ya nke nta nke nta tupu a tọhapụ ya kpamkpam. <ref name="verge">{{Cite web|author=Lyles|first=Taylor|date=24 September 2020|title=Wikipedia is getting its first desktop redesign in 10 years|url=https://www.theverge.com/2020/9/23/21453300/wikipedia-desktop-redesign-2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120152848/https://www.theverge.com/2020/9/23/21453300/wikipedia-desktop-redesign-2021|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=The Verge|language=en-US}}</ref> Akpụkpọ ahụ malitere ịbụ akpụkpọ ahụ ndabara maka ndị na-agụ saịtị Wikimedia n'asụsụ nari atọ (n'ime narị atọ na iri na asatọ) n'abalị iri na asatọ ọnwa Jenụwarị 2023.<ref name="engadget3" /><ref name="slate4">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="pcmag3">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> N'ịgbaso mgbasa n'igwe nke Vector 2022, ọ ka ga-ekwe omume ịgụ Wikipedia site na iji akpụkpọ ahụ gara aga. Otú ọ dị, ime nke a chọrọ ka ndị na-agụ ya debanye aha maka imepe akaụntụ Wikipedia, wee mee nhọrọ ha iji gosipụta Vector 2010 kama.<ref name="pcmag4">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> Enweghị mgbanwe e mere na akpụkpọ Wikipedia dị ugbu a dị ka Monobook na Timeless, nke ka dị kwa iji mee ihe.<ref name="slate5">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="gizmodo">{{Cite web|date=18 January 2023|title=Try and Spot the Differences in Wikipedia's First New Look in 11 Years|url=https://gizmodo.com/wikipedia-wikimedia-online-encyclopedia-1850002977|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119134259/https://gizmodo.com/wikipedia-wikimedia-online-encyclopedia-1850002977|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Gizmodo|language=en}}</ref> [[Wikipedia users|Ndị ọrụ Wikipedia]] kewara na mgbanwe ndị ahụ e mere. Arịrịọ maka ịza ajụjụ na [[Wikipedia nke ndị bekee|Wikipedia Bekee]] nke na-ajụ ndị ọrụ ma a ga-etinye Vector 2022 dị ka akpụkpọ ahụ ndabara ka ọ bụ na-agaghị etinye ya gbakọtara ihe karịrị okwu puku iri itoolu na nzaghachi.<ref name="slate6">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref> Ndị na-akatọ mgbanwegharị ahụ megidere ya n'ụzọ doro anya maka [[White space (visual arts)|oghere ọcha]] a hapụrụ n'efu na akpụkpọ ọhụrụ ahụ, ebe ndị ọrụ ndị ọzọ katọrọ ndị nkatọ ahụ kwuru na ha dị ka ndị ọ na-ara ahụ ịnabata gbanwee.<ref name="slate6" /> Ndị ọrụ dị otu narị na iri isii na ise sonyere na mkparịta ụka ahụ jụrụ akpụkpọ ahụ ọhụrụ ahụ, ebe otu narị na iri ise na atọ kwadoro ya, itoolu nọgidekwara na-anọpụ iche. <ref name="slate6" /> <ref name="mashable">{{Cite web|author=Pearl|first=Mike|date=18 January 2023|title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out.|url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Mashable|language=en}}</ref><ref name="rfc-history">{{Cite web|title=Wikipedia history page|work=en.wikipedia.org|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia%3ARequests_for_comment%2FDeployment_of_Vector_%282022%29&diff=latest&oldid=1117412136|accessdate=February 5, 2023|archivedate=July 9, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230709223623/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia%3ARequests_for_comment%2FDeployment_of_Vector_(2022)&diff=latest&oldid=1117412136}}</ref> N'agbanyeghị ọnụ ọgụgụ ka ukwuu nke ndị editọ kwuru na ha achọghị ka ewepụta Vector 2022 n'ụdị ya dị mgbe ahụ ugbu a, ebe ọ bụ na a naghị ekpebi nkwekọrịta na Wikipedia site na ịtụ vootu, e mechiri mkparịta ụka ahụ na nkwado ndị nabatara ndozigharị ahụ, na-atụle okwu dị mma ndị ọrụ ndị ọzọ hapụrụ. <ref name="slate6" /> <ref name="mashable" /> Ndị mmepe Vector 2022 mere mgbanwe ụfọdụ na akpụkpọ ahụ iji zaghachị nkatọ ahụ, dị ka ịgbakwunye mgbanwe iji mee ka ọdịnaya isiokwu ọbụla jupụta n'obosara niile nke ihuenyo onye ọrụ. <ref name="slate6" /> <ref name="rfc-history2">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Requests_for_comment/Deployment_of_Vector_(2022)&oldid=1138588215|title=Wikipedia:Requests for comment/Deployment of Vector (2022)|date=10 February 2023|accessdate=March 16, 2023|archivedate=July 9, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230709190532/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Requests_for_comment/Deployment_of_Vector_(2022)&oldid=1138588215}}</ref> Ndị ọrụ na [[Swahili Wikipedia|Wikipedia Swahili]] ekwenyeghị n'otu olu na iwu nke akpụkpọ ọhụrụ ahụ.<ref name="slate6" /> Ndị nta akụkọ na-azaghachi mmelite nke Vector 2022 weere mmelite na atụmatụ ọhụrụ ndị e webatara dị ka mgbakwunye bara uru, mana n'ozuzu ha gosipụtara akpụkpọ ahụ dị ka obere mmelite nke na-agbanweghị ahụmịhe ọgụgụ ha na-enwe na Wikipedia. <ref name="business-insider2">{{Cite web|author=Nguyen|first=Britney|title=It's not just you {{snd}} Wikipedia looks different|url=https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012218/https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Business Insider|language=en-US}}</ref> <ref name="slate7">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="techcrunch3">{{Cite web|author=Perez|first=Sarah|date=18 January 2023|title=Wikipedia gets its first makeover in over a decade... and it's fairly subtle|url=https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|work=techcrunch.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119214848/https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|language=en-US}}</ref> [[Annie Rauwerda]], onye mepụtara [[:en:Depths_of_Wikipedia|Depths of Wikipedia]] social media accounts, dere na ''[[Slate (magazine)|Slate]]'' na Vector 2022 abụghị "ụdị dị iche" site na akpụkpọ ahụ dịbu. Rauwerda kwukwara maka myiri dị n'etiti nnukwu nkatọ nke ndị obodo Wikipedia megide mgbanwe akpụkpọ ahụ ahụ na nguzogide ndị gara aga e mere na mgbanwe anya yiri nke ahụ na saịtị ndị a ma ama dị ka [[Reddit]].<ref name="slate7" /> Rauwerda, na Mike Pearl nke ''Mashable'', kwuru na ndị ọrụ na-enweghị obi ụtọ na mgbanwe ahụ nwere ike ịtụle ịkparịta ụka banyere akpụkpọ ahụ, ma ọ bụ jiri atụmatụ nhazi nke saịtị ahụ gbanwee ahụmịhe ịgụ akwụkwọ ha. <ref name="slate7" /><ref name="mashable2">{{Cite web|author=Pearl|first=Mike|date=18 January 2023|title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out.|url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Mashable|language=en}}</ref> '''Ihe ndekọ Wikipedia na ndị E Chekwara''' Faịlụ ọrụ Wikipedia nwere ọtụtụ ntụaka na ihe ndị echekwara. Ihe onwunwe bara uru n'ime akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia gụnyere: '''Nchịkọta akụkọ ihe mere eme''' * Ụdị: Afọ Wikipedia - ihe omume akụkọ ihe mere eme site n'afọ * [[m:History of Wikipedia|Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia]] - site na [[wikipedia:Meta|Wikipedia:Meta]] * meta:Wikimedia News - akụkọ na ihe ịrịba ama index site na Wikipedias niile * Wikipedia:BrilliantProse - onye bu Wikipedia ụzọ:Akụkọ ndị a na-ahụ anya na Wikipedia:Akụkọ ọmaWikipedia:Ezi isiokwu * Wikipedia:Nkwurịta okwu akụkọ ihe mere eme * Wikipedia:Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia bots * Wikipedia: Ihe ndekọ Wikipedia * Wikipedia:Akụkọ kachasị ochie nke Wikipedia '''Ihe ịrịba ama, ogo na ọnụ ọgụgụ''' * [[stats:|Stats.wikimedia.org]] - isi interface nke Wikimedia Foundation maka ọnụ ọgụgụ ọrụ niile, gụnyere Wikipedia dị iche iche na nke jikọtara ọnụ. * [[m:Wikipedia milestones|Ihe ịrịba ama Wikipedia]] * Wikipedia:Milestones <small> (na-adịghị arụ ọrụ) </small> * Wikipedia: Iri na abụọ nke Wikipedia * Wikipedia: Ndekọ ọnụ ọgụgụ '''Ebe Nchekwa Nkwurịta okwu na arụmụka''' * Wikipedia:Nkwupụta Archive * Wikipedia: Ndepụta ozi Na 24 Maachị, sava niile nke Wikipedia Europe pụrụ n'ịntanetị n'ihi nsogbu inwe oke okpomokụ. [[:en:Failover|Failover]] gaa na sava niile dị na Florida gbajiri, na-akpata nhazigharị nke [[:en:Domain_Name_System|DNS]] maka Wikipedia daa n'ụwa niile. E doziri nsogbu ahụ ngwa ngwa, mana n'ihi nsogbu caching nke DNS, o gbuturu oge ụfọdụ ebe inwetakwa Wikipedia karịa ebe ndị ọzọ. * [[mw:MediaWiki history|Akụkọ MediaWiki]] * [https://nostalgia.wikipedia.org Nostalgia Wikipedia] - foto nke Wikipedia site na 20 Disemba 2001 dị ka saịtị MediaWiki na-eji akpụkpọ ahụ nke yiri ngwanrọ nke oge ahụ * Wikipedia:CamelCase na Wikipedia * Wikipedia:Magnus Manske Day - Software MediaWiki na-aga ndụ na mmepụta * Wikipedia: Ngalaba Ọkụ Ọkụ Ndị Ofu Ofu - njikwa nke nnukwu nchịkọta akụkọ. A gbasara ya mgbe ọ na-adịghịzi mkpa (2004) * ZIM File Archive, na Internet Archive, nwere foto zuru ezu nke Wikipedia (yana nhọrọ isiokwu) n'ọtụtụ asụsụ, site na afọ dị iche iche. Enwere ike imeghe faịlụ na ngwanrọ Kiwix. {{Clear}} == Edensibịa == * [http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf "Fatally Flawed: Gbagha ọmụmụ ihe na-adịbeghị anya banyere izi ezi encyclopedic site na akwụkwọ akụkọ Nature"]. ''Encyclopædia Britannica''. March 2006. * [https://web.archive.org/web/20010303221706/http://www.wikipedia.com/wiki/HomePage Foto mbụ nke Wikipedia] site na Internet Archive. 28 Febụwarị 2001. * Giles, Jim, "Encyclopedias nke Ịntanetị na-aga isi na isi". Ntụnyere <nowiki><i id="mwGXE">Okike</i></nowiki> n'etiti Wikipedia na ''Britannica''. 14 Disemba 2005 (a chọrọ ndebanye aha) * [[Larry Sanger]] "The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir" na "Part II". Ihe na-adịghị mma. 18 Eprel 2005 ruo 19 Eprel 2005. * [http://www.nature.com/nature/britannica/index.html Nzaghachi] ''Okike'' na ''Encyclopædia Britannica''. Okike. 23 Machị 2006. (A chọrọ ndebanye aha) * [https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html ''New York Times'' na Wikipedia]. Septemba 2001. * [https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html The Free Universal Encyclopedia na Learning Resource] E debere na Wayback Machine - Free Software Foundation nkwado nke Nupedia (mgbe e mesịrị melite iji tinye Wikipedia). 1999. {{Wikipedia}}{{Wikipedias}}{{Wikimedia Foundation}} [[Otú:Pages with unreviewed translations]] nkc703z9ceitfihessa5jlf40kbq9jf 705731 705730 2026-08-26T13:29:56Z Goodymeraj 16207 /* Mgbanwe nhazi E Mere na 2023 */ 705731 wikitext text/x-wiki [[Faịlụ:First_preserved_Main_Page_of_Wikipedia.jpeg|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (20 Disemba 2001) ]] [[Wikipidia|Wikipedia]], encyclopedia dị n'ịntanetị n'efu nke òtù ndị ọrụ afọ ofufo a maara dị ka Ndị Wikipedia na-ede ma na-elekọta, jiri ndezi mbụ ya malite na 15 Jenụwarị 2001, ụbọchị abụọ mgbe edebachara aha ngalaba ahụ.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org WHOIS, DNS, & Domain Info – DomainTools|url=http://whois.domaintools.com/wikipedia.org|accessdate=24 October 2016|work=[[WHOIS]]|archivedate=17 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170417083509/http://whois.domaintools.com/wikipedia.org}}</ref> Ọ malitere dịka [[Nupedia]], encyclopedia dị n'efu nke ahaziri ahazi karị, dị ka ụzọ isi nye ohere ide edemede na mee nsụgharị n'ụzọ ka dị mfe ma dị ngwa. Ihe ndabere teknụzụ na echiche nke Wikipedia bu nke a ụzọ; Rick Gates mere atụmatụ mbụ a maara maka encyclopedia n'ịntanetị n'afọ 1993, <ref name="listserv.uh.edu">{{Cite web|year=2010|title=Wikipedia of Jimmy Wales and Larry Sanger|url=http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415133700/http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archivedate=15 April 2012|accessdate=9 November 2013|publisher=History Computer}}</ref> na echiche nke encyclopedia ịntanetị n'efu (dị ka dị iche na naanị isi iyi mepere emepe) <ref>{{Cite web|title=Philosophy|url=https://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html#open-source|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014132149/http://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html#open-source|archivedate=14 October 2013|accessdate=5 November 2013|publisher=GNU}}</ref> bụ nke Richard Stallman chepụtara na 1998.<ref name="stallmanencyclopedia">{{Cite web|author=Stallman|first=Richard|authorlink=Richard Stallman|year=1998|title=The Free Universal Encyclopedia and Learning Resource (1998 Draft)|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124065108/https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archivedate=24 January 2021|accessdate=29 October 2021|publisher=GNU}}</ref> Echiche Stallman gụnyere kpọmkwem echiche na ọ dịghị nzukọ dị n'etiti kwesịrị ịchịkwa nhazi. Nke a dị iche na encyclopedia dijitalụ nke oge a dị ka [[Wiki|Microsoft Encarta]] na ''Encyclopædia Britannica.'' N'afọ 2001, a gbanwere akwụkwọ ikikere maka [[Nupedia]] ka ọ bụrụ [[GNU Free Documentation License|GFDL]], meziri ka [[Jimmy Wales]] na [[Larry Sanger]] malite Wikipedia dị ka ọrụ ga-anọchi ya, na-eji wiki n'ịntanetị dị ka ngwá ọrụ nchịkọta.<ref>{{Cite web|title=WikiHistory|url=http://c2.com/cgi/wiki?WikiHistory|archiveurl=https://web.archive.org/web/20020621221535/http://c2.com/cgi/wiki?WikiHistory|archivedate=21 June 2002|accessdate=15 May 2013|publisher=[[WikiWikiWeb]]}}</ref> Ọ bụ ezie na e cheburu Wikipedia na mbụ dị ka ebe a ga na-edetu edemede na echiche ndị a ga-achọ ibipụta na Nupedia, ọ gafere onye bu ya ụzọ ngwa ngwa, na-aghọ ma oghere ndetu ederede nwa mgbe nakwa ọ̀bà maka edemede ikpeazụ zuru ụwa ọnụ n'ọtụtụ narị asụsụ, na-akpali ọtụtụ ọrụ ntanetị ndị ọzọ. N'afọ 2014, Wikipedia nwere ihe dịka nde mmadụ narị anọ na iri itoolu na ise na-agụ ya kwa ọnwa. <ref name="EconWikiPeaks" /> Na 2015, dị ka comScore si kwuo, Wikipedia natara ihe karịrị nde mmadụ otu narị na iri na ise na-eleta ya kwa ọnwa site na United States naanị. <ref name="comScore2012" /> Na Septemba 2018, ọrụ Wikipedia hụrụ ndị nkiri peeji ya dị ijeri iri na ise na ọkara kwa ọnwa.<ref>{{Cite web|title=Monthly overview|url=https://stats.wikimedia.org/v2/#/all-projects|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200124235329/https://stats.wikimedia.org/v2/#/all-projects|archivedate=24 January 2020|accessdate=31 May 2019|work=Wikimedia statistics|publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> == Nchịkọta akụkọ ihe mere eme == === Ihe ndị mere n'oge gara aga === Echiche nke ịchịkọta ihe ọmụma ụwa niile n'otu ebe malitere na [[:en:Library_of_Alexandria|Ọbá Akwụkwọ oge ochie nke Alexandria]] na [[Library of Pergamum|Ọ́bá Akwụkwọ nke Pergamum]], ma e nwere ndị bu ụzọ n'oge ochie n'echiche inweta encyclopedia zuru oke, dị ka ''[[:en:Natural_History_(Pliny)|Naturalis historia]]'', ''nke'' [[:en:Pliny_the_Elder|Pliny the Elder]] mana echiche nke oge a nke encyclopedia zuru oke, nke a na-ekesa n'ọtụtụ ebe, nke e biri ebi sitere na [[Denis Diderot]] na ndị French dere [[Encyclopédie|encyclopedia]] nke narị afọ nke iri na asatọ.<ref>{{Cite journal|author=Miloš|first=Todorović|year=2018|title=From Diderot's Encyclopedia to Wales's Wikipedia: a brief history of collecting and sharing knowledge|url=https://www.researchgate.net/publication/347489594|journal=Časopis KSIO|volume=1|pages=88–102|doi=10.5281/zenodo.3235309|accessdate=20 October 2021}}</ref> Echiche nke iji ígwè ọrụ na-arụ ọrụ n'onwe ya karịa [[Printing press|ígwè obibi akwụkwọ]] iji wuo encyclopedia bara uru karị ka e nwere ike ịchọta mmalite ya site na akwụkwọ [[Paul Otlet]] nke afọ 1934 bụ ''[[:en:Traité_de_Documentation|Traité de Documentation]]''. Otlet guzobekwara [[Mundaneum]], ụlọ ọrụ raara onwe ya nye ndepụta nke ihe ọmụma ụwa, na 1910. Echiche a nke encyclopedia nke ígwè na-enyere aka ka [[H. G. Wells]] gbasakwuru n'akwụkwọ ederede ya bụ ''[[:en:World_Brain|World Brain]]'' (1938) na ọhụụ Vannevar Bush n'ọdịnihu nke Memex dabeere na microfilm na edemede ya "[[:en:As_We_May_Think|As We May Think]]" (1945). Ihe ọzọ dị ịrịba ama bụ atụmatụ [[hypertext]] nke [[Ted Nelson]] bụ [[:en:Project_Xanadu|Project Xanadu]], nke malitere na 1960. <ref name="reaglechap2"> Ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo bụ ihe dị mkpa n'ime na idebe Wikipedia. Otú ọ dị, ọbụlagodi ma enweghị ịntanetị, nnukwu ọrụ dị mgbagwoju anya nke ụdị ahụ ejirila ndị ọrụ afọ ofufo mee ihe. N'ụzọ doro anya, e chepụtara echiche ide akwukwọ nkọwa okwu ''Oxford English Dictionary'' na okwu ngosi pụta e kwuru na London Library,ụbọchị ncheta [[:en:Guy_Fawkes_Day|Guy Fawkes]], 5 Nọvemba 1857, site n'aka [[:en:Richard_Chenevix_Trench|Richard Chenevix Trench]]. O weere ihe dị ka afọ iri asaa iji mezue ya. Dr. Trench chepụtara nnukwu akwụkwọ ọkọwa okwu ọhụrụ nke okwu ọ bụla n'asụsụ Bekee dị na ya, nke a ga-eji mee ihe n'ụzọ ọchịchị onye kwuo uche ya na n'efu. Dị ka onye edemede Simon Winchester si kwuo, "Nrụ ọrụ nke atụmatụ ahụ, ka o kwuru, karịrị ikike nke otu nwoke ọ bụla. Ịgụ akwụkwọ Bekee niile - na ịchọ n'akwụkwọ akụkọ London na New York niile na magazin na akwụkwọ akụkọ ndị a kachasị agụ - ga-abụrịrị 'ihe ọtụtụ ndị ga-eme.' Ọ ga-adị mkpa iwebata otu ìgwè n'ọru- ọkacha, nke dị nnukwu - ma eleghị anya nwere ọtụtụ narị na narị ndị aka esibeghị ike na-adịghị akwụ ụgwọ, ha niile na-arụ ọrụ dị ka ndị ọrụ afọ ofufo.        Ọganihu ndị e nwere na teknụzụ ozi n'ebe ngwụcha narị afọ nke iri abụọ dugara na mgbanwe n'ụdị encyclopedia ndị a. Ebe encyclopedia ndị gara aga, ọkachasị ''Encyclopædia Britannica'', na-adabere n'akwụkwọ ọtụtụ mgbe, Encarta nke Microsoft, nke e bipụtara na 1993, dị na CD-ROM, e mekwara ya hyperlink. Mmepe nke [[:en:World_Wide_Web|World Wide Web]] dugara n'ọtụtụ mgbalị iji mepụta Ọrụ encyclopedia ịntanetị. Otu aro mbụ a tụtara maka encyclopedia n'ịntanetị bụ Interpedia na 1993 site n'aka Rick Gates; <ref name="listserv.uh.edu"/> ọrụ a nwụrụ tupu ọ mepụta ọdịnaya encyclopedia ọ bụla. Onye na-akwado ngwanrọ n'efu Richard Stallman kọwara uru nke "Free Universal Encyclopedia and Learning Resource" na 1998. <ref name="stallmanencyclopedia"/> Akwụkwọ o bipụtara depụtara otu a ga-esi "hụ na ọganihu na-aga n'ihu na nsonaazụ a kachasị mma". Onye so guzobe Wikipedia bụ Jimmy Wales kwuru na echiche nke Wikipedia bịara mgbe ọ bụ nwa akwụkwọ gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Indiana, ebe ọ masịrị ya na ihe ịga nke ọma nke mmegharị na-emeghe ma chọpụta na Emacs Manifesto nke Richard Stallman na-akwalite ngwanrọ dị n'efu yana ọnọdụ nkesa ihe n'efu na-adọrọ mmasị ya. Wales na-ekwukwa okwu otuto gbasara ederede onye ọkachamara mkpata na mmefu nke [[:en:Austrian_School|Ụlọ akwụkwọ Austria]] bụ Friedrich Hayek, "The Use of Knowledge in Society," nke ọ gụrụ dị ka nwa akwụkwọ mahadum, na ọ bụ ya nọ "n'etiti" n'echiche ya banyere "otú ọ ga-esi jikwaa ọrụ Wikipedia." <ref>{{Cite web|author=Mangu-Ward|first=Katherine|date=2007-05-30|title=Wikipedia and Beyond|url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/|accessdate=2024-11-07|work=Reason.com|language=en-US}}</ref> Ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo bụ ihe dị mkpa n'ime na idebe Wikipedia. Otú ọ dị, ọbụlagodi n'enweghị ịntanetị, nnukwu ọrụ dị mgbagwoju anya nke ụdị ahụ ejirila ndị ọrụ afọ ofufo mee ihe. N'ụzọ doro anya, e chepụtara ''[[Oxford English Dictionary|Akwụkwọ Nkọwa Okwu Bekee Oxford]]'' n'oge okwu [[:en:Richard_Chenevix_Trench|Richard Chenevix Trench]] kwuru na London Library, na [[:en:Guy_Fawkes_Day|Guy Fawkes Day]], 5 Nọvemba 1857. O weere ihe dị ka afọ iri asaa iji mezue. Dr. Trench chepụtara nnukwu akwụkwọ ọkọwa okwu ọhụrụ nke okwu ọbụla n'asụsụ Bekee ga-adị na ya, nke a ga-eji mee ihe n'ụzọ ọchịchị onye kwuo uche ya na n'efu. Dị ka onye edemede Simon Winchester si kwuo, "Nrụ ọrụ nke atụmatụ ahụ, ka o kwuru, karịrị ikike nke otu nwoke ọbụla. Ịgụ akwụkwọ Bekee niile - na ịgụkwa akwụkwọ akụkọ London na New York niile ya na magazin na akwụkwọ akụkọ ndị gụsịri akwụkwọ ike dere - ga-abụrịrị 'ihe ọtụtụ ga-eme.' Ọ ga-adị mkpa iwebata ìgwè nbdị mmadụ - karịa, nke dị nnukwu - ma eleghị anya nwere ọtụtụ narị na narị ndị na-amụ ọrụ a na-adịghị, ha niile na-arụ ọrụ dị ka ndị ọrụ afọ ofufo.<ref>Winchester, Simon (1998).</ref> Ọganihu na teknụzụ ozi na ngwụcha narị afọ nke iri abụọ dugara na mgbanwe n'ụdị encyclopedias. Ọ bụ ezie na encyclopedia ndị gara aga, ọkachasị ''[[Encyclopædia Britannica]]'', na-adabere n'akwụkwọ ọtụtụ mgbe, [[Encarta]] nke Microsoft, nke e bipụtara na 1993, dị na CD-ROM na dị n'ụdị [[Hyperlink|hyperlinked]]. Mmepe nke [[:en:World_Wide_Web|World Wide Web]] dugara n'ọtụtụ mgbalị iji mepụta [[Online encyclopedia|Ọrụ encyclopedia ịntanetị]]. Otu aro mbụ a tụrụ maka encyclopedia a ga-enwe n'ịntanetị bụ [[Interpedia]] na 1993 site n'aka [[Rick Gates (Internet pioneer)|Rick Gates]]; <ref name="listserv.uh.edu2">{{Cite web|year=2010|title=Wikipedia of Jimmy Wales and Larry Sanger|url=http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415133700/http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archivedate=15 April 2012|accessdate=9 November 2013|publisher=History Computer}}</ref> ọrụ a nwụrụ tupu ọ mepụta ihe ọbụla n'ime encyclopedia ahụ. Onye na-akwado [[:en:Free_software|ngwanrọ n'efu]] bụ [[Richard Stallman]] kọwara uru nke "Free Universal Encyclopedia and Learning Resource" na 1998. <ref name="stallmanencyclopedia2">{{Cite web|author=Stallman|first=Richard|authorlink=Richard Stallman|year=1998|title=The Free Universal Encyclopedia and Learning Resource (1998 Draft)|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124065108/https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archivedate=24 January 2021|accessdate=29 October 2021|publisher=GNU}}</ref> Akwụkwọ ya o bipụtara depụtara otu a ga-esi "hụ na ọganihu na-aga n'ihu na nsonaazụ a kachasị mma na nke kachasị mma". Onye so guzobe Wikipedia bụ Jimmy Wales kwuru na echiche nke Wikipedia bịara mgbe ọ bụ nwa akwụkwọ gụsịrị akwụkwọ na [[Indiana University Bloomington|Mahadum Indiana]], ebe ọ masịrị ya bụ ihe ịga nke ọma nke [[Open-source movement|mmegharị na-emeghe emeghe]] ma hụta [[GNU Manifesto|Emacs Manifesto]] nke Richard Stallman nke na-akwalite [[Free software movement|ngwanrọ n'efu]] na akụ na ụba gụnyere nkerịta akụ dịka ihe na-adọrọ mmasị ya. Wales na-ekwukwa na edemede "[[:en:The_Use_of_Knowledge_in_Society|The Use of Knowledge in Society]]," nke onye ọkachamara na ọmụmụ mkpata na mmefu na [[:en:Austrian_School|Austrian School]] bụ [[Friedrich Hayek]] dere, nke ya bụ Wales gụrụ dị ka nwa akwụkwọ mahadum, <ref>{{Cite magazine|date=2014-09-30|title=Know It All - The New Yorker|magazine=[[The New Yorker]]|url=http://www.newyorker.com/magazine/2006/07/31/know-it-all|archive-url=https://web.archive.org/web/20140930011944/http://www.newyorker.com/magazine/2006/07/31/know-it-all|url-status=dead|archive-date=2014-09-30|access-date=2024-11-07}}</ref> nọ n'"etiti" na echiche ya banyere "otú ọ ga-esi jikwaa ọrụ Wikipedia."<ref>{{Cite web|author=Mangu-Ward|first=Katherine|date=2007-05-30|title=Wikipedia and Beyond|url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/|accessdate=2024-11-07|work=Reason.com|language=en-US|archivedate=July 25, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/}}</ref> Edemede ahụ na-ekwusi ike na [[:en:Dispersed_knowledge|e kesara ozi ekesa]] - na onye ọbụla maara naanị obere akụkụ nke ihe a maara n'ozuzu ya - nakwa n'ihi ya, ndị nwere ihe ọmụma mpaghara na-eme mkpebi kachasị mma, karịa site na ndị isi ọchịchị nọ n'etiti. N'oge ahụ, Wales na-amụ ego ma nwee mmasị site na mkpali nke ọtụtụ ndị nyere aka dị ka ndị ọrụ afọ ofufo iji mepụta ngwanrọ n'efu, ebe ọtụtụ ihe atụ na-enwe ezigbo nsonaazụ.<ref>{{Citation}} Richard Stallman discussed at 20min, with further Open Source discussion at 16min.</ref> Dị ka ''[[:en:The_Economist|The Economist]]'' si kwuo, Wikipedia "nwere mgbọrọgwụ ya na [[:en:Technological_utopianism|nchekwube teknụzụ]] nke e ji mara ịntanetị na ngwụcha narị afọ nke iri abụọ. O kwenyere na ndị nkịtị nwere ike iji kọmputa ha dị ka ngwá ọrụ maka nnwere onwe, agụmakwụkwọ, na ihe ọmụma. "<ref>{{Cite news|date=9 January 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|work=The Economist|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|accessdate=29 August 2022}}</ref> === Nhazi nke echiche ahụ === E bu ụzọ chepụta Wikipedia dị ka ọrụ ebe a ga-esi na-enweta ihe ndị ga-adị na [[Nupedia]] nke Wales guzobere, nke bụ ọrụ mbụ ya iji mepụta encyclopedia dị n'ịntanetị n'efu, nke [[Bomis]], ụlọ ọrụ mgbasa ozi weebụ nke Jimmy Wales, [[Tim Shell]] na [[Michael E. Davis (businessman)|Michael E. Davis]] nwere wepụtara.<ref name="Jonathan Sidener2">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=6 December 2004|title=Everyone's Encyclopedia|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="memoirofwiki2">{{Cite web|first=Larry|author=Sanger|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/18/164213&tid=95&tid=149&tid=9|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part I|date=2005-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090722235956/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F18%2F164213&tid=95&tid=149&tid=9|archivedate=22 July 2009}} {{Cite web|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/19/1746205&tid=95|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part II|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061108094801/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F19%2F1746205&tid=95|archivedate=8 November 2006|work=[[Slashdot]]|date=19 April 2005|quote=My initial idea was that the wiki would be set up as part of Nupedia; it was to be a way for the public to develop a stream of content that could be fed into the Nupedia process. I think I got some of the basic pages written—how wikis work, what our general plan was, and so forth—over the next few days. I wrote a general proposal for the Nupedia community, and the Nupedia wiki went live January 10. The first encyclopedia articles for what was to become Wikipedia were written then. It turned out, however, that a clear majority of the Nupedia Advisory Board wanted to have nothing to do with a wiki. Again, their commitment was to rigor and reliability, a concern I shared with them and continue to have. Still, perhaps some of those people are kicking themselves now. They (some of them) evidently thought that a wiki could not resemble an encyclopedia at all, that it would be too informal and unstructured, as the original WikiWikiWeb was (and is), to be associated with Nupedia. They of course were perfectly reasonable to doubt that it would turn into the fantastic source of content that it did. Who could reasonably guess that it would work? But it did work, and now the world knows better.}}</ref> E guzobere Nupedia n'elu ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo ruru eru na usoro nyocha nke ọtụtụ nzọụkwụ.<ref>Kaplan Andreas, Haenlein Michael (2014) Collaborative projects (social media application): About Wikipedia, the free encyclopedia.</ref> N'agbanyeghị ndepụta ozi ya nke ihe karịrị ndị editọ 2000 nwere mmasị, na ọnụnọ nke Sanger dị ka onye isi nchịkọta akụkọ oge niile, mmepụta nke ọdịnaya maka Nupedia dị nnọọ nwayọ, naanị isiokwu 12 edere n'ime afọ mbụ.<ref name="resignation2">{{Cite web|title=My resignation – Larry Sanger – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/My_resignation--Larry_Sanger|accessdate=16 March 2023|work=meta.wikimedia.org|language=en|quote=I was more or less offered the job of editing Nupedia when I was, as an ABD philosophy graduate student, soliciting Jimbo's (and other friends') advice on a website I was thinking of starting. It was the first I had heard of Jimbo's idea of an open content encyclopedia, and I was delighted to take the job.|archivedate=20 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230320142105/https://meta.wikimedia.org/wiki/My_resignation--Larry_Sanger}}</ref><ref name="memoirofwiki2" /> Ndị odee Nupedia tụlere ụzọ dị iche iche iji mepụta ọdịnaya ngwa ngwa.<ref name="Jonathan Sidener3">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=6 December 2004|title=Everyone's Encyclopedia|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html|accessdate=25 March 2007}}</ref> A na-ejibu [[wiki]] eme ihe n'ebe ndị ọzọ na ịntanet iji hazie ihe ọmụma, na echiche nke ihe mgbakwunye dabeere na [[wiki]] nye Nupedia sitere na mkparịta ụka dị n'etiti Sanger na Ben Kovitz, <ref>{{Cite web|date=2013-01-12|title=From the archives: Highland Park teen is finalist in web competition|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2013-01-12-chi-archives-aaron-swartz-20130112-story.html|accessdate=2023-08-21|work=Chicago Tribune|archivedate=January 19, 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240119130522/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2013-01-12-chi-archives-aaron-swartz-20130112-story.html}}</ref> <ref name="Ben_Kovitz2">{{Cite news|title=Ben Kovitz|publisher=[[WikiWikiWeb]]|url=http://c2.com/cgi/wiki?BenKovitz|accessdate=25 March 2007}}</ref> na ọzọkwa dị n'etiti Wales na Jeremy Rosenfeld.<ref name="Glyn Moody2">{{Cite news|author=Moody|first=Glyn|date=13 July 2006|title=This time, it'll be a Wikipedia written by experts|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/2006/jul/13/media.newmedia|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="Origins_of_Wikipedia2">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=23 September 2006|title=Wikipedia co-founder looks to add accountability, end anarchy|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20060923/news_lz1n23wiki.html|accessdate=25 March 2007|quote=The origins of Wikipedia date to 2000, when Sanger was finishing his doctoral thesis in philosophy and had an idea for a Web site.}}</ref> Kovitz bụ onye [[:en:Computer_programmer|ọkachamara na ngwanrọ kọmputa]] na onye na-ahụkarị na wiki mgbanwe nke [[Ward Cunningham]] bụ "[[WikiWikiWeb]]". Ọ kọwaara Sanger ihe wikis bụ, n'oge ha na-eri nri abalị na Jenụwarị 2, 2001.<ref name="Ben_Kovitz2" /><ref name="Glyn Moody2" /><ref name="Origins_of_Wikipedia2" /><ref name="the hive">{{Cite magazine|last=Poe|first=Marshall|date=September 2006|title=The Hive|url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia/3|url-status=live|magazine=[[The Atlantic Monthly]]|page=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20061110160718/http://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia/3|archive-date=10 November 2006|access-date=25 March 2007}}</ref> Wales kwuru n'ọnwa Ọktoba afọ 2001 na "Larry nwere echiche iji ngwanrọ Wiki" maka ndị na-enweghị mmasị na usoro Nupedia, ma mesịa kwuo na Disemba afọ 2005 na Rosenfeld mere ka ọ mata maka echiche wiki. <ref name="Wikipedia-l-0006712">{{Cite news|author=Wales|first=Jimmy|date=30 October 2001|title=LinkBacks?|publisher=Wikimedia|format=Email|url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-October/000671.html|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="Wired News">{{Cite magazine|date=3 May 2007|title=Assignment Zero First Take: Wiki Innovators Rethink Openness|url=https://www.wired.com/techbiz/media/news/2007/05/assignment_zero_citizendium|url-status=dead|magazine=[[Wired News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328235925/http://www.wired.com/techbiz/media/news/2007/05/assignment_zero_citizendium|archive-date=28 March 2014|access-date=1 November 2007}}</ref><ref name="cadenhead2">{{Cite web|author=Rogers Cadenhead|title=Wikipedia Founder Looks Out for Number 1|url=http://www.cadenhead.org/workbench/news/2828/wikipedia-founder-looks-out-number-1|accessdate=15 October 2006|archivedate=26 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080926103410/http://www.cadenhead.org/workbench/news/2828/wikipedia-founder-looks-out-number-1}}</ref><ref name="rosenfeld">Also stated on Wikipedia, on Friday 2 December 2005 [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jimmy_Wales&diff=next&oldid=29849184 permanent reference] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210311054329/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jimmy_Wales&diff=next&oldid=29849184|date=11 March 2021}}</ref><ref>Stated on Wikipedia on Monday 14 March 2005: [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=11139857 reference] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210222221915/https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=11139857|date=22 February 2021}}</ref> Sanger chere na wiki ga-abụ ezigbo ikpo okwu iji mee ihe, ma tụọ aro na [[Mailing list|Ndepụta ozi]] Nupedia na a ga-eguzobe wiki dabeere na [[:en:UseModWiki|UseModWiki]] (nke bụ v. 0.90 mgbe ahụ) dị ka ọrụ "ebe e si eweta ihe ga-adị" na Nupedia. N'okpuru isiokwu "Ka anyị mee wiki", o dere, sị: <ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Let's make a wiki|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html}}</ref> Mba, nke a abụghị atụmatụ na-adịghị mma ma ọ bụ nke na-akpata ihere. Ọ bụ echiche ịgbakwunye obere atụmatụ na Nupedia. Jimmy Wales chere na ọtụtụ mmadụ nwere ike ịjụ ma ọ bụ ghara ịnabata echiche a, mana echere m na ọ gaghị adị otu ahụ... Banyere iji '''wiki''' eme ihe na Nupedia, nke a bụ usoro “emeghe” ma dị mfe nke ukwuu maka imepụta ọdịnaya. Anyị ekwuola mgbe ụfọdụ banyere echiche nke ịmepụta ọrụ ndị dị mfe ma meghee karịa, ma ọ bụ iji dochie Nupedia ma ọ bụ tinye ha n’akụkụ ya. Ọ dị m ka enwere ike itinye wikis n’ọrụ ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ozugbo, ha anaghị achọ nlekọta dị ukwuu, ma n’ozuzu ha nwere obere ihe ize ndụ. Ha bụkwa isi iyi ọdịnaya nwere nnukwu ohere. Ya mere, dịka m nwere ike ịhụ, ọ dịghị nnukwu ọghọm dị na ya. Wales guzobere otu ma tinye ya n'ịntanetị na Wednesday abalị iri ọnwa Jenụwarị 2001, n'okpuru ngalaba [[Nupedia]].com.<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Nupedia's wiki: try it out|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html}}</ref> Nke a ghọrọ wiki ọhụrụ n'okpuru ngalaba wikipedia.com na Jenụwarị 15. Na 17 Jenụwarị, ọrụ GNUPedia nke Free Software Foundation (FSF) gara n'ịntanetị, na-enwe ike ịsọ mpi ya na [[:en:Nupedia|Nupedia]], mana n'ime afọ ole na ole FSF gbara ndị mmadụ ume "ịga ma nye aka na [Wikipedia]".<ref>{{Cite web|date=17 January 2001|title=Slashdot Comments &#124; GNUPedia Project Starting|url=http://slashdot.org/comments.pl?sid=9990&threshold=1&commentsort=0&mode=thread&cid=502603|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220612010030/https://slashdot.org/comments.pl?sid=9990|archivedate=12 June 2022|accessdate=13 April 2010|publisher=Slashdot.org}}</ref><ref>{{Cite web|year=2012|title=The Free Encyclopedia Project|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121221000617/http://www.gnu.org/encyclopedia/|archivedate=21 December 2012|accessdate=20 December 2012|publisher=GNU.org}}</ref> === Ntọala nke Wikipedia === E nwere ịsụ ngọngọ n'etiti ndị ndezi maka ijikọ Nupedia n'ebe o chiri anya yana ụdị ịrụ ọrụ Wiki.<ref name="memoirofwiki">{{Cite web|first=Larry|author=Sanger|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/18/164213&tid=95&tid=149&tid=9|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part I|date=2005-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090722235956/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F18%2F164213&tid=95&tid=149&tid=9|archivedate=22 July 2009}}</ref> Mgbe a malitecharaa Nupedia wiki n'okpuru [[:en:Nupedia|nupedia.com]] na 10 Jenụwarị 2001,<ref>{{Cite web|date=2003-04-25|title=[Nupedia-l] Nupedia's wiki: try it out|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html|accessdate=2023-08-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030425173342/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html|archivedate=25 April 2003}}</ref> Wales tụrụ aro inye ọrụ ọhụrụ ahụ aha nke ya, Sanger e wee tụọ aro aha ''Wikipedia'', na-asị na ọ bu <nowiki>''</nowiki>ọrụ mgbakwunye nye Nupedia nke kwụụrụ onwe ya na-arụ ọrụ."<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=11 January 2001|title=Re: [Advisory-l] The wiki...|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html}}</ref> A malitere wiki ọhụrụ na wikipedia.com na Mọnde 15 Jenụwarị 2001. Isi ebe nrụọrụ ya na sava ya (nke dị na San Diego) nke e ji malite ọrụ ndị a na mbido bụ Bomis nyere ha n'efu. Ọtụtụ ndị na-arụbu ọrụ na Bomis mechara na-eme ntinye na encyclopedia ahụ: nkekanke Tim Shell, onye so hiwe ma mechaa bụrụ onye isi nchịkwa nke Bomis, na onye njikwa ngwanro Jason Richey. [[Faịlụ:Jimmy_Wales'_Mac_and_the_First_Wikipedia_Edit_—_"Hello_World"_(51738433963).jpg|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|iMac Jimmy Wales jiri mee ndezi mbụ na Wikipedia]] Wales kwuru na Disemba 2008 na o mere ndezi mbụ nke Wikipedia, ndezi nnwale nke nwere ederede "Alo, Ụwa!", mana nke a nwere ike ịbụ na Wikipedia ochie nke e wepụrụ n'oge na-adịghị anya ma jiri ịmalitegharị nke ọhụrụ dochie ya. Ndezigharị mbụ e nwetara na Wikipedia.com bụ na Ihu Mbụ ya na 15 Jenụwarị 2001, nke na-agụ "Nke a bụ WikiPedia ọhụrụ!"; enwere ike ịchọta ya ebe a. A mara ọkwa ịdị adị nke ọrụ ahụ n'ụzọ doro anya ma rịọ arịrịọ ka ndị ọrụ afọ ofufo tinye aka n'ịmepụta ọdịnaya na ndepụta nzipu Nupedia na 17 Jenụwarị 2001.<ref>{{Cite web|date=31 March 2003|title=&#91;Nupedia-l&#93; Wikipedia is up!|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000684.html|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030331101007/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000684.html|archivedate=31 March 2003}}</ref> Ọrụ ahụ nwetara ọtụtụ ndị ọhụrụ sonyere mgbe a kpọtụrụ ya aha na ebe nrụọrụ weebụ [[:en:Slashdot|Slashdot]] na Julaị 2001, <ref name="slashdot26july">{{Cite web|date=26 July 2001|title=Britannica and Free Content|url=http://slashdot.org/articles/01/07/26/0312258.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114204227/http://slashdot.org/articles/01/07/26/0312258.shtml|archivedate=14 January 2009|publisher=Slashdot}}</ref> ebe ọ nwetabururị obere ịkpọ aha ugboro abụọ na Maachị 2001.<ref>{{Cite web|date=5 March 2001|title=Nupedia and Project Gutenberg Directors Answer|url=http://slashdot.org/article.pl?sid=01/03/02/1422244&tid=99|publisher=Slashdot}}</ref><ref>{{Cite web|date=29 March 2001|title=Everything2 Hits One Million Nodes|url=http://slashdot.org/article.pl?sid=01/03/29/2035230&tid=95|publisher=Slashdot}}</ref> Mgbe ahụ, ọ natara ihe ngosi a ma ama maka akụkọ dị na ebe nrụọrụ weebụ teknụzụ na ọdịbendị nke obodo niile na-edezi Kuro5hin na 25 Julaị. <ref>{{Cite web|date=25 July 2001|title=Britannica or Nupedia? The Future of Free Encyclopedias|url=http://www.kuro5hin.org/story/2001/7/25/103136/121|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011107050810/http://www.kuro5hin.org/story/2001/7/25/103136/121|archivedate=7 November 2001|publisher=Kuro5hin}}</ref> N'etiti nnubata nke ndị mmadụ a, e nweelarị ọtụtụ ndị na-abịa na ya na-aga n'ihu site n'ebe weebụ ndị ọzọ, ọkachasị Google, nke naanị ya zigara ọtụtụ narị ndị ọbịa ọhụrụ na saịtị ahụ kwa ụbọchị. [[:en:Mainstream_media|Ihe mgbasa ozi mbụ ya bụ isi]] bụ na ''The New York Times'' na 20 Septemba 2001.<ref>{{Cite news|author=Meyers|first=Peter|date=20 September 2001|title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html|accessdate=16 March 2023}}</ref> === Nkewa na Ịbanye mba ụwa Ndị Ọzọ === Na mmalite Wikipedia, no bidoro gbasawa, na-aga mba ndị ọzọ, na-enwe nkepụta nke namespace ọhụrụ gasị, nke ọbụla n'ime usoro ndetu aha ndị ojieme dị iche na nke ibe ya. Nkega subdomain mbụ nke e kepụtara maka Wikipedia na-abụghị n'asụsụ Bekee bụ deutsche.wikipedia.com (nke e kere na Fraịdee 16 Maachị 2001, 01:38 UTC),<ref>{{Cite web|date=15 March 2001|title=Alternative language Wikipedias|url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000049.html|accessdate=13 April 2010|work=Lists|publisher=Wikimedia|archivedate=20 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140620120726/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000049.html}}</ref> nke ihe sochiri ya ka awa ole na ole gasịrị bụ {{Mono|[[Catalan Wikipedia|catalan.wikipedia.com]]}} (n'elekere 13:07 UTC).<ref>{{Cite web|title=History of the Catalan Homepage|url=http://catalan.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010413083954/http://catalan.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archivedate=13 April 2001|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref> Japanese Wikipedia, nke a malitere dịka {{Mono|nihongo.wikipedia.com}}, ka e kepụtakwara na gburugburu oge ahụ,<ref>{{Cite web|date=20 April 2001|title=Nihongo No Wikipedia: HomePage|url=http://nihongo.wikipedia.com/wiki.cgi?action=browse&id=HomePage&revision=3|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010420120143/http://nihongo.wikipedia.com/wiki.cgi?action=browse&id=HomePage&revision=3|archivedate=20 April 2001}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 March 2001|title=Wikipedia: HomePage|url=http://www.wikipedia.com/|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010331173908/http://www.wikipedia.com/|archivedate=31 March 2001}}</ref> ma na-eji naanị Romanized Japanese mgbe ahụ. Ruo ihe dịka ọnwa abụọ Catalan bụ ya bụ nke kacha nwee ederede na-abụghị n'asụsụ bekee <ref>{{Cite web|url=http://ca.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%80bac&oldid=1|title=First edition in the Catalan Wikipedia|language=ca|publisher=Wikipedia|accessdate=13 April 2010|archivedate=12 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201112014959/https://ca.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%80bac}}</ref> n'agbanyeghị na ngụkọta nke mmalite oge ahụ adịchaghị kpọmkwem. E mepụtara Wikipedia French na ma ọ bụ gburugburu 11 Mee 2001, n'oge nnubata nke ọtụtụ nsụgharị asụsụ ọhụrụ nke gụnyere Chinese, Dutch, Esperanto, Hebrew, Italian, Portuguese, Russian, Spanish, na Swedish. N'oge na-adịghị anya, Arabic na [[:en:Hungarian_Wikipedia|Hungarian]] sonyeere asụsụ ndị a. <ref>{{Cite web|title=Homepage from the Internet Archive|url=http://ar.wikipedia.com/wiki.cgi?HomePage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011118054300/http://ar.wikipedia.com/wiki.cgi?HomePage|archivedate=18 November 2001|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=International_Wikipedia&action=history|title=International Wikipedia|publisher=Wikipedia|accessdate=13 April 2010}}</ref> N'ọnwa Septemba afọ 2001, otu ọkwa a mara kwere nkwa itinye aka na ndokwa asụsụ dị iche iche nke Wikipedia, na-agwa ndị ọrụ banyere nnupụta n'uju nke Wikipedia na-abịanụ n'asụsụ niile dị mkpa, nguzobe ụkpụrụ ndị bụ isi, na ịmanye ntụgharị nke isi peeji maka wiki ọhụrụ ndị ahụ. Na ngwụcha afọ ahụ, mgbe mbụ a malitere idepụta ọnụ ọgụgụ mba ụwa, a mara ọkwa nsụgharị n'asụsụ [[:en:Afrikaans_Wikipedia|Afrikaans]], [https://en.wikipedia.org/wiki/Afrikaans_Wikipedia][[:en:Norwegian_Wikipedia|Norway]], na Serbia.<ref>{{Cite web|title=International Wikipedias statistics|url=http://www.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:International_wikipedias_statistics|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030305012547/http://www.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:International_wikipedias_statistics|archivedate=5 March 2003|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref> Na Jenụwarị 2002, pasent iri itoolu nke ederede Wikipedia nile dị n'asụsụ Bekee. Ka ọ na-erule Jenụwarị 2004, ihe n'eruughị ọkara ya dị n'asụsụ Bekee, ịgazu mba ụwa ọnụ a na-agakwa n'ihu n'abawanye dịka encyclopedia a na-eto. {{As of|2014}}, ihe dịka pasent iri asatọ na ise nke ederede Wikipedia niile dị na nsụgharị ndị na-abụghị n'asụsụ Bekee.<ref name="Grand20" /> {{As of|2023}}, English na Simple English Wikipedias nwere ederede dị nde asaa n'etiti ha mana ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ pasent ịrị itoolu nke ederede Wikipedia niile bụ ndịa-adịghị n'asụsụ Bekee.<ref>{{Cite web|title=List of Wikipedias – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias|accessdate=2023-08-21|work=meta.wikimedia.org|language=en}}</ref> === Mmepe nke Wikipedia === [[Faịlụ:Old_Wikipedia.png|áká_ịkẹngạ|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (28 Septemba 2002) ]] N'ọnwa Machị afọ 2002, mgbe Bomis wepụrụ ego n'oge nkwụsịtụ dot-com, Sanger hapụrụ ma Nupedia na Wikipedia. Ka ọ na-erule afọ 2002, ya na Wales dị iche n'echiche ha banyere otu esi elekọta encyclopedias mepere emepe. Ha abụọ ka na-akwado echiche imekọ ihe ọnụ, mana ha ekwekọrịtaghị n'otú ha ga-esi jikwaa ndị editọ na-akpaghasị, ọrụ ụfọdụ maka ndị ọkachamara, na ụzọ kachasị mma iji duzie ọrụ ahụ gaa n'ihu. Wales gara n'ihu guzobe ọchịchị onwe onye na ntụziaka onwe onye [[:en:Business_development|site na ndị dị ala ruo na ndị isi]] site n'aka ndị editọ na Wikipedia. O mere ka o doo anya na ọ gaghị etinye aka na njikwa kwa ụbọchị nke otu ndị ọrụ ahụ, mana ọ ga-agba ya ume ịmụta njikwa onwe ya ma chọta ụzọ kachasị mma nke ya. Ka ọ na-erule afọ 2007, Wales mere ka ọrụ ya jedebe mgbe ụfọdụ naanị na ntinye aka n'ihe ndị dị mkpa, ọrụ ndị isi, nkwado nke ihe ọmụma, na ịgba ume maka ọrụ ntụaka yiri ya. Sanger kwuru na ọ bụ "onye na-agụnye" ma dịrị njikere ịnabata ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ihe ọ bụla, <ref>{{Cite web|author=Anderson|first=Nate|date=25 February 2007|title=Citizendium: building a better Wikipedia|url=https://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars/3|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081020001720/http://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars/3|archivedate=20 October 2008|accessdate=22 October 2011|work=Ars Technica}}</ref> ma kwuo na ndị ọkachamara ka nwere ọnọdụ na ụwa Web 2.0. N'afọ 2006, o guzobere [[:en:Citizendium|Citizendium]], encyclopedia mepere emepe nke jiri ezigbo aha maka ndị na-eme ntinye na ya iji belata nhazi ọgba aghara, ma nwee olileanya ime ka "nlekọta ọkachamara dị nro" dịkwuo mfe iji mee ka ihe ziri ezi bụrụ ọdịnaya ya. Mkpebi banyere ọdịnaya isiokwu ga-abụ otu ndị editọ ga-eme ya, mana saịtị ahụ ga-agụnye nkwupụta banyere "ihe dị mma gbasara ezinụlọ". <ref>{{Cite web|title=Archive: Family-Friendly Policy – Citizendium|url=http://en.citizendium.org/wiki/CZ:Family-Friendly_Policy|accessdate=16 March 2023|work=en.citizendium.org|archivedate=20 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101120030154/http://en.citizendium.org/wiki/CZ:Family-Friendly_Policy}}</ref> <ref name="Nate Anderson">{{Cite web|author=Anderson|first=Nate|date=25 February 2007|title=Citizendium: building a better Wikipedia|url=https://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070324225040/http://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars|archivedate=24 March 2007|accessdate=25 March 2007|work=Ars Technica}}</ref> === Ihe ndị dị na Wikipedia n'oge gara aga === Isiokwu encyclopedia ochie, ọbụnakwa nke ochie na-adịghịzị bara uru nke ukwuu maka nnyocha akụkọ ihe mere eme.<ref>{{Cite web|date=26 January 2021|title=Encyclopedias Are Time Capsules – The Atlantic|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/12/encyclopedias-are-time-capsules/419619/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126035016/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/12/encyclopedias-are-time-capsules/419619/|archivedate=26 January 2021|accessdate=25 June 2022|work=[[The Atlantic]]}}</ref> Maka isiokwu Wikipedia ọ bụla, n swere ike inweta nụgharị nmaọbụ ddezi nị gara aga nite na njikọ "Vlee onye rụrụ ọrụ a n'ke na-adị nelu ibe ahụ. Akụkọ ihe mere eme zuru ezu nke isiokwu Wikipedia niile dịkwa maka nbudata dị ka [[:en:Wikipedia:Database_download|data dumps]], dị n'ụdị faịlụ XML.<ref>{{Cite web|author=Koehrsen|first=Will|date=2018-10-26|title=Wikipedia Data Science: Working with the World's Largest Encyclopedia|url=https://medium.com/towards-data-science/wikipedia-data-science-working-with-the-worlds-largest-encyclopedia-c08efbac5f5c|accessdate=2025-02-04|work=Towards Data Science|language=en}}</ref> Na mgbakwunye, ZIM File Archive, <ref name=":0">{{Cite web|title=ZIM File Archive: Free Data: Free Download, Borrow and Streaming|url=https://archive.org/details/zimarchive|accessdate=25 June 2022|work=Internet Archive|language=en}}</ref> dị na [[:en:Internet_Archive|Internet Archive]], nwere foto zuru ezu gara aga nke Wikipedia niile yana nhọrọ isiokwu, dị n'ọtụtụ asụsụ, site na afọ dị iche iche. Enwere ike ijimanrọ Kiwix. meghee haN'etiti 20afọ 07 na 2011, a tọhapụrụ nsụgharị [[:en:History_of_Wikipedia#English_Wikipedia_CD/DVD/Kiwix_ZIM_file_releases|CD/DVD]] atọ (nke a na-akpọ Wikipedia Version 0.5, 0.7 na 0.8) nwere nhọrọ nke isiokwu ụfọdụ sitere na [[Wikipedia nke ndị bekee|Wikipedia Bekee]]. Ha dị ka faịlụ Kiwix ZIM, ma site na ZIM File Archive <ref name=":0" /> ma site na ebe nrụọrụ weebụ Kiwix. <ref name="auto">{{Cite web|title=Index of /archive/zim/wikipedia|url=https://download.kiwix.org/archive/zim/wikipedia/|accessdate=25 June 2022|work=download.kiwix.org|archivedate=22 June 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220622124809/https://download.kiwix.org/archive/zim/wikipedia/}}</ref> === Mgbanwe nke akara ngosi Ya === <gallery mode="packed"> File:Old wikipedia logo.png|alt=This is the very first logo|Nke o ji malite – na ngwụcha 2001 (nke dị naanị nwa oge) File:Wiki logo The Cunctator.png|alt=This is the second "improved" logo|Site na ngwụcha 2001 ruo 12 Ọktoba 2003 File:Wikipedia-logo-en.png|alt=This is the next logo.|13 October 2003 – 13 May 2010 File:Wikipedia-logo-v2.svg|alt=This is the present logo|13 May 2010 ruo ugbu a </gallery> == Usoro Ka Ihe Si Na-Eme == <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> === Afọ iri mbụ: 2000 ruo 2009 === ==== 2000 ==== [[Faịlụ:Bomis-staff-summer-2000.jpg|alt=The Bomis staff, summer 2000|thumb|Ndị ọrụ Bomis n'etiti afọ 2000]] Na Machị 2000, a malitere ọrụ [[Nupedia]]. Ebumnuche ya bụ ibipụta isiokwu ndị ọkachamara dere nke a ga-enye ikikere dị ka [[Free content|ọdịnaya n'efu]]. Nupedia bụ nke Wales guzobere, ebe Sanger dị ka onye isi nchịkọta akụkọ, ma ụlọ ọrụ mgbasa ozi weebụ Bomis kwadoro ya. ==== 2001 ==== Na Jenụwarị 2001, Wikipedia malitere dị ka ọrụ dịniche 'akụkụ Nupedia, iji nye ohere imekọ ihe ọnụ na isiokwu ọbụla tupu ịbanye n'usoro nnyocha ndị ọgbọ.<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Let's make a wiki|work=Nupedia-l mailing list|publisher=Internet Archive|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html}}</ref> Sanger tụrụ aro aha ahụ na 11 Jenụwarị 2001 dị ka [[:en:Portmanteau|njikọ okwu]] nke okwu ''[[wiki]]'' (okwu Hawaiian pụtara "ngwa ngwa") yana ''encyclopedia''. <ref>{{Cite web|title=[Nupedia-l] Re: [Advisory-l] The wiki...|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html|archivedate=14 April 2003|work=nupedia.com}}</ref> E debara aha ngalaba ''wikipedia.com'' na ''wikipedia.org'' na 12 na 13 Jenụwarị, n'otu n'otu, ebe ewebatara wikipedia. org n'ịntanetị n'otu ụbọchị ahụ.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/http://en.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101006010812/http://www.alexa.com/siteinfo/en.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archivedate=6 October 2010|accessdate=6 September 2010|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> Ọrụ ahụ meghere n'ozuzu na 15 Jenụwarị ("[[:en:Wikipedia:Wikipedia_Day|Ụbọchị Wikipedia]]"), na-enwe ndị Wikipedia mba ụwa ndị ọzọ mbụ - mbipụta German, Katalan, French, Swedish, na Italian - na-emepụta n'etiti Machị na Mee. E guzobere iwu "n'ụzọ na-anọpụ iche" ([[wikipedia:Neutral point of view|NPOV]]) n'oge a, na [[:en:Slashdot_effect|slashdotter wave]] nke mbụ nke Wikipedia rutere na 26 Julaị. <ref name="slashdot26july"/> Akụkọ mgbasa ozi mbụ banyere Wikipedia pụtara n'ọnwa Ọgọstụ afọ 2001 na akwụkwọ akụkọ ''[[:en:Western_Mail_(Wales)|Wales on Sunday]]''. [[:en:September_11_attacks|Mwakpo nke Septemba 11]] kpaliri mpụta nke akụkọ na-akpali akpali na isi peeji ya, yana igbe ozi na-ejikọta isiokwu ndị metụtara ya. N'oge ahụ, e mepụtara ihe dịka isiokwu otu narị metụtara 9/11 . <ref>{{Cite web|author=Keegan|first=Brian|date=17 November 2020|title=How 9/11 Made Wikipedia What It Is Today|url=https://slate.com/technology/2020/11/wikipedia-september-11-breaking-news.html|accessdate=10 May 2021|work=Slate|language=en|archivedate=6 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506060557/https://slate.com/technology/2020/11/wikipedia-september-11-breaking-news.html}}</ref> Mgbe mwakpo nke Septemba 11 gasịrị, njikọ na-eduga n'akụkọ Wikipedia banyere mwakpo ahụ pụtara n'isi peeji Yahoo!, nke kpatara mmụba nke ndị na-enubata na Wikipedia.<ref>{{Cite web|author=Pasternack|first=Alex|date=11 September 2021|title=How 9/11 turned a new site called Wikipedia into history's crowdsourced front page|url=https://www.fastcompany.com/90674998/how-9-11-turned-a-new-site-called-wikipedia-into-historys-crowdsourced-front-page|accessdate=11 September 2021|work=Fast Company|language=en-US|archivedate=11 September 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210911121514/https://www.fastcompany.com/90674998/how-9-11-turned-a-new-site-called-wikipedia-into-historys-crowdsourced-front-page}}</ref> ==== 2002 ==== 2002 hụrụ mbelata nke inye ego maka Wikipedia site na Bomis na ọpụpụ Sanger. Otu ngwanrọ yiri ibe ya nke Spanish Wikipedia mere, na nguzobe nke ''[[:en:Enciclopedia_Libre|Enciclopedia Libre]]'' Jimmy Wales kwupụtara na Wikipedia agaghị eme mkpọsa azụmahịa. Ngwá ọrụ [[MediaWiki]] mbụ a na-ebugharị ebugharị malitere na Jenụwarị 25. E webatara [[:en:Internet_bot|Bots]]. A malitere ọrụ nwanne mbụ ya ([[Wiktionary]]) yana [[:en:Manual_of_Style|Manual of Style]]. Ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ndị na-eme ntinye narị abụọ na-edezi Wikipedia kwa ụbọchị.<ref name="Singer2002">{{Cite news|author=Singer|first=Michael|date=16 January 2002|title=Free Encyclopedia Project Celebrates Year One|work=[[Mecklermedia|Jupitermedia]]|url=http://siliconvalley.internet.com/news/article.php/3531_956641}}</ref> ==== 2003 ==== [[Faịlụ:2003-08-31_English_Wikipedia_main_page.svg|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (Ọgọst 2003) ]] Wikipedia Bekee gafere isiokwu dị otu narị puku n'afọ 2003, ebe mbipụta n'asụsụ ọzọ n'abụghị asụsụ bekee kachasị ukwuu, Wikipedia German, gafere isiokwu puku iri. E guzobere [[Wikimedia Foundation|Ntọala Wikimedia]]. Wikipedia nakweere akara ngosi ụwa jigsaw ya. E weghachiri usoro mgbakọ na mwepụ site na iji TeX na ebe nrụọrụ weebụ ahụ. [[:de:Wikipedia:Stammtisch München/Archiv/2003|Nzukọ mmekọrịta mbụ nke Wikipedia]] mere na Munich, Germany, n'ọnwa Ọktoba. E mepụtara ụkpụrụ ndị bụ isi nke usoro Arnitration na Kọmitii nke Wikipedia Bekee ("ArbCom"). E mepụtara [[:en:Wikisource|Wikisource]] dị ka ọrụ nwanne ya dịkwa iche na 24 Nọvemba 2003, iji kwado ederede ndị dị n'efu dị ka ebumnuche ya n'ọtụtụ asụsụ na nsụgharị si dị. ==== 2004 ==== Akụkọ Wikipedia zuru ụwa ọnụ nọgidere na-eto ngwa ngwa na 2004, na-eto okpukpu abụọ n'ime ọnwa iri na abụọ, site na ihe na-erughị isiokwu narị puku ise na ngwụcha afọ 2003 ruo ihe karịrị otu nde n'ihe karịrị asụsụ otu narị na ngwụcha afọ 2004. Wikipedia Bekee nwere ihe na-erughị ọkara nke isiokwu ndị a niile. A kwapụrụ ugbo sava weebụsaịtị ahụ site na California gaa Florida. E webatara ụhazi isiokwu n'ụdị n'ụdị ({{self-reference link|Wikipedia:Categories|Categories}}) na ụdị nhazi usoro CSS. Mgbalị mbụ iji gbochie Wikipedia mere, ebe e gbochiri ebe nrụọrụ weebụ ahụ na China ruo izu abụọ na Juun. Ime ntụli aka nke iwu kwadoro malitere maka bọọdụ maka Ntọala ahụ, yana Kọmitii Arbitration na Wikipedia Bekee. A nabatara isi nke mba mbụ nke Ntọala ahụ, [[:en:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland]]. Nzukọ mmekọrịta mbụ na United States mere na Boston, na Juaị. E kere [[Wikimedia Commons]] na 7 Septemba 2004 iji kwadoo faịlụ ndị dị n'ụdị foto na vidiyo maka Wikipedia n'asụsụ niile. Bourgeois v. Peters, <ref name="Bour v Pete">{{Cite web|title=387 F.3d 1303|url=http://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121221140312/http://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf|archivedate=21 December 2012|accessdate=19 November 2013}}</ref> (11th Cir. 2004), bụ ikpe ụlọ ikpe nke [[:en:United_States_Court_of_Appeals_for_the_Eleventh_Circuit|United States Court of Appeals for the Eleventh Circuit]] kpebiri bụ otu n'ime echiche ụlọ ikpe mbụ kpọrọ Wikipedia aha maọbụ rụtụ ya aka. <ref>{{Cite journal|author=Peoples, Lee|date=January 2010|title=The Citation of Wikipedia in Judicial Opinions|url=http://digitalcommons.law.yale.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1055&context=yjolt|journal=Yale Journal of Law and Technology|volume=12|issue=1}}</ref> O kwuru, sị: "Anyị jụkwara echiche ahụ na ọkwa ndụmọdụ maka iyi egwu nke Ngalaba Nchebe Obodo n'ụzọ ụfọdụ na-akwado ọchụchọ ndị a. Ọ bụ ezie na e mere ka ọkwa iyi egwu ahụ 'buo ibu' i' n'oge ngagharị iwe ahụ, 'ruo ugbu a, ọkwa egwu ana-hụ eguzo na oodo do (ebul ebuliiri) maka ọtụtụ oge ọrịla dị. E buliri gaa na ka oromịa (dị elu) ugboro isi i.'"<ref name="Bour v Pete" /> Na 29 Mee, Wikipedia gbanwere akpụkpọ ahụ ya site na [[mw:Skin:Standard|Standard]] gaa na [[mw:Skin:MonoBook|MonoBook]], interface nke nọgidere na-abụ ndabara maka ebe nrụọrụ weebụ Wikimedia Foundation ruo 2010. <ref>{{Cite web|title=MonoBook|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Skin:MonoBook|work=MediaWiki|accessdate=30 April 2026}}</ref> ==== 2005 ==== N'afọ 2005, Wikipedia ghọrọ ebe nrụọrụ weebụ kachasị ewu ewu na Ịntanetị, dị ka [[:en:Hitwise|Hitwise]], si kwuo, ebe naanị Wikipedia Bekee karịrị isiokwu narị puku asaa na iri ise.(750,000). E guzobere pọtal dị n'ọtụtụ asụsụ nakwa ọtụtụ isiokwu mbụ nke Wikipedia na 2005. Nchịkọta ego nke emere n'ime ọnwa atọ mbụ nke afọ ahụ nwetara ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ narị puku dọla (US $100,000) maka mmelite usoro iji dozie ọchịchọ na-arịwanye elu. China gbochiri Wikipedia ọzọ n'ọnwa Ọktoba afọ 2005. Ihe ihere mbụ dị na Wikipedia, [[:en:Seigenthaler_incident|ihe omume Seigenthaler]], mere n'afọ 2005 mgbe a chọpụtara na otu onye a ma ama nwere akụkọ ndụ e mebiri emebi nke a na-amaghị ama ruo ọtụtụ ọnwa. N'ihi nke a na nchegbu ndị ọzọ, e guzobere iwu mbụ na mgbanwe usoro kpọmkwem iji gbochie ụdị mmegbu a. Ihe ndị a gụnyere mmelite iwu ọhụrụ nke [[m:CheckUser policy|Checkuser]] iji nye aka na nnyocha megide sọks, ihe ọhụrụ a na-akpọ ọkara nchebe, iwu siri ike karị maka akụkọ ndụ nke ndị dị ndụ, na mkpado nke isiokwu ndị dị otú ahụ maka nyocha siri ike. E tinyere ihe mgbochi nke ịmepụta isiokwu ọhụrụ maka ndị ọrụ edebanyere aha ha na Disemba 2005 na Wikipedia Bekee. <ref>{{Cite web|author=Terdiman|first=Daniel|title=Growing pains for Wikipedia|url=https://www.cnet.com/culture/growing-pains-for-wikipedia/|accessdate=16 March 2023|publisher=CNET|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://www.cnet.com/culture/growing-pains-for-wikipedia/}}</ref> Wikimania 2005, nzukọ Wikimania mbụ, ka e mere site na 4 ruo 8 Ọgọst 2005 na Haus der Jugend dị na Frankfurt, na-adọta ihe dị ka ndị bịara narị atọ na iri asatọ (380). [[Faịlụ:Wikimania_-_the_Wikimentary.webm|áká_ịkẹngạ|thumbtime=00:17|thumb|200x200px|''Wikimania – the Wikimentary'', akụkọ nkọwa maka Wikimania 2005, nke [[Jimmy Wales]] na Ward Cunningham nọ na ya]] ==== 2006 ==== Wikipedia Bekee nwetara isiokwu mezuru edemede dị na ya otu nde, nke bụ [[:en:Jordanhill_railway_station|ọdụ ụgbọ okporo igwe Jordanhill]], na Machị 1, 2006.<ref>{{Cite web|author=Lemon|first=Sumner|date=2 March 2006|title=Millionth English article posted on Wikipedia|work=[[Computerworld]]|url=https://www.computerworld.com/article/2563140/millionth-english-article-posted-on-wikipedia.html|accessdate=1 April 2024}}</ref> A kwadoro nhọrọ isiokwu Wikipedia mbụ n'efu maka nbudata, e wee debanyekwa aha "Wikipedia" dị ka akara ahịa nke Wikimedia Foundation. [[:en:United_States_congressional_staff_edits_to_Wikipedia|ihe ihere akụkọ ndụ ndị enyemaka nke ndị omeiwu]] - ihe mere ọtụtụ ugboro ebe e jidere ndị ọrụ omeiwu na onye njikwa mkpọsa na-anwa ịgbanwe akụkọ ndụ ndị mmadụ dị na Wikipedia na nzuzo - bịara n'uche ọha na eze, na-eduga n'ịgba arụkwaghịm nke onye njikwa mkpọsa ahụ. Ka o sina dị, a họpụtara Wikipedia dị ka otu n'ime ụdị ise kachasị elu n'ụwa niile nke afọ 2006. <ref>{{Cite web|date=21 March 2007|title=brandchannel.com &#124; branding news|url=http://www.brandchannel.com/start1.asp?fa_id=352|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070321033410/http://www.brandchannel.com/start1.asp?fa_id=352|archivedate=21 March 2007}}</ref> Jimmy Wales gosipụtara na Wikimania 2006 na Wikipedia enwetala ọnụ ọgụ isiokwu edemede juru afọ ma kpọọ oku ka a kwusie ike maka ịdị mma nke edemede ndị ahụ, ikekwe nke o gosipụtara n'ụzọ kachasị mma n'oku ọ kpọrọ maka isiokwu otu narị puku dị mma ([[:en:Wikipedia:100,000_feature-quality_articles|100,000 feature-quality articles]]). E mepụtara ikike ọhụrụ, "nlekọta", na-enye ohere ka e nwee nsụgharị kpọmkwem ụfọdụ nke ibe ndị echekwara ndị nwere ọdịnaya a na-anabataghị dị ka ndị a na-apụghị ịhụ anya. Ọkara nchebe megide mmebi siteina ndị na-amaghị aha yh, nke e webatara na 2005, gosipụtara niu ewu karịa ka a tụrụ anya ya, ebe ihe karịrị 1otuppuku eeji nka c hebe rey'oge ọ bụla na 2006. ==== 2007 ==== Wikipedia gara n'ihu na-eto ngwa ngwa na 2007, na-enwe ihe karịrị nde mmadụ ise debanyere aha ha ka ọ na-erule 13 Ọgọst. Mbipụta n'asụsnarị abụọ na iri ise nke Wikipedia nwere ngụkọta nke nde isiokwu asaa na ọkara (7.5 million), nke ruru ijeri okwu otu na ụma asaa na anọ (1.74 biilion), ka ọ na-erule 13 Ọgọst. Wikipedia Bekee nwetara isiokwu ndị a na-edebata na ya n'ogo kwụ chịm na isiokwu otu puku na narị asaa (1,700) kwa ụbọchị, nke mere na aha ngalaba wikipedia.org ghọrọ nke iri kachasị arụ ọrụ n'ụwa. Wikipedia gara n'ihu na-enweta ngosi ya na [[:en:Category:Wikipedia_publicity|ndị nta akụkọ]] - [[:en:Essjay_controversy|esemokwu Essjay]] malitere mgbe a chọpụtara na onye otu Wikipedia a ma ama ghara ụgha banyere asambodo ya. [[:en:Citizendium|Citizendium]], encyclopedia na-amasa Wikipedia aka n'ịntanetị, malitere n'ihu ọha. Omume ọhụrụ mepụtara na Wikipedia, nke na encyclopedia ahụ tinyewara anya na ndị e bidoro mawa site n'ịbụ ndị so na akụkọ wuru ewu a kọrọ site n'ịgbakwunye njikọ nduga site na aha ha gaa na ya bụ akụkọ a kọrọ, kama ịmepụtara ha akụkọ ndụ dị iche. Na 9 Septemba 2007, Wikipedia Bekee nwetara edemede nke mezuru ya nde abụọ ya, ''El Hormiguero'' . <ref name="WFpressrelease">{{Cite web|url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Wikipedia_Reaches_2_Million_Articles|title=English Wikipedia Reaches 2 Million Articles|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170708005830/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Wikipedia_Reaches_2_Million_Articles|archivedate=8 July 2017|work=[[Wikimedia Foundation]]|date=9 September 2007|accessdate=3 June 2012}}</ref> E nwere ụfọdụ esemokwu na ngwụcha afọ 2007 mgbe [[:en:Volapük_Wikipedia|Volapük Wikipedia]] si na edemede isiokwu dị narị asaa na iri itoolu na asaa (797) gaa n'ihe karịrị otu narị puku na iri na abụọ (112,000) isiokwu, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke iri na ise kachasị ukwuu, n'ihi ụmụ irighiri edemede a na-akpọ stub ndị na-ede n'onwe ha, nke ọ bụ otu onye ọ na-anụ ọkụ n'obi maka asụsụ [[:en:Volapük|Volapük]]. mere ya.<ref>{{Cite journal|date=1 December 2007|title=Ciekawe wydarzenia w Internecie|url=http://www.pcworld.pl/artykuly/56502/MySpace.kontra.Facebook.html#t_34252|journal=PC World (Polish)|language=pl|accessdate=26 April 2013}}</ref><ref>{{Cite web|author=Yves Nevelsteen|date=15 September 2007|title=Volapuko jam superas Esperanton en Vikipedio|url=http://www.liberafolio.org/2007/volapukapedio|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130329091247/http://www.liberafolio.org/2007/volapukapedio|archivedate=29 March 2013|accessdate=26 April 2013|work=Libera Folio|language=eo}}</ref> Dị ka ''[[:en:MIT_Technology_Review|MIT Technology Review]]'' si kwuo, ọnụ ọgụgụ ndị editọ na-arụsi ọrụ ike na Wikipedia asụsụ Bekee ruru n'ókè dị elu n'afọ 2007 na ihe karịrị puku mmadụ ise na otu (51,000), ma kemgbe ahụ na-ebelata.<ref name="MIT">{{Cite journal|author=Simonite|first=Tom|date=22 October 2013|title=The Decline of Wikipedia|url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/|journal=[[MIT Technology Review]]|accessdate=6 December 2020}}</ref> N'ọnwa Eprel afọ 2007, e bipụtara mbipụta nke Wikipedia Version 0.5 . ==== 2008 ==== Ọrụ Wiki dị iche iche n'ọtụtụ ebe nọgidere na-agbasawanye ma na-emeziwanye ọdịnaya isiokwu n'ime ha. N'ọnwa Eprel afọ 2008, e mepụtara akụkọ Wikipedia nke mezuru ya nde iri, ma na-erula na ngwụcha afọ ahụ, Wikipedia Bekee nwezuru ma gafee nde isiokwu abụọ na ọkara. ==== 2009 ==== Na 25 Jun 2009 n'elekere 22:15 UTC, mgbe [[:en:Death_of_Michael_Jackson|ọnwụ Michael Jackson]] gasịrị, ebe nrụọrụ weebụ ahụ dara nwa oge. [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] kọrọ na ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ otu nde ndị ọbịa bịara na akụkọ ndụ Jackson n'ime otu awa, ma eleghị anya na nke ahụ bụ ọnụ ọgụ ndị ọbịa kachasị ukwuu n'ime oge otu awa na isiokwu ọ bụla na akụkọ ihe mere eme Wikipedia. Ka ọ na-erule ngwụcha Ọgọstụ 2009, ọnụ ọgụgụ isiokwu dị na mbipụta Wikipedia niile agafeela nde iri na anọ.<ref name="wikistats">{{Cite web|url=https://stats.wikimedia.org/EN/TablesArticlesTotal.htm|title=Wikipedia Statistics, Article count (official)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140305100104/https://stats.wikimedia.org/EN/TablesArticlesTotal.htm|archivedate=5 March 2014|work=Wikimedia.org}}</ref> E kere isiokwu nke mezuru ya nde atọ na Wikipedia Bekee, Beate Eriksen, na 17 Ọgọst 2009 na 04:05 UTC. Na 27 Disemba 2009, [[:en:German_Wikipedia|German Wikipedia]] gafere otu nde isiokwu, na-aghọ mbipụta nke abụọ ma e wepụ Wikipedia asụsụ bekee mere ya. Akụkọ [[:en:Time_(magazine)|''TIME'']]<nowiki/>depụtara Wikipedia n'etiti ebe nrụọrụ weebụ kachasị mma nke afọ 2009. Ihe dị na Wikipedia nwetara ikikere n'okpuru ikikere Creative Commons Attribution-ShareAlike na 2009. <ref>{{Cite web|date=30 October 2020|title=Licensing update/Timeline – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline|accessdate=29 August 2022|work=meta.wikimedia.org|language=en|archivedate=17 August 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline}}</ref> === Afọ iri nke abụọ: 2010-2019 === ==== 2010 ==== Na 13 Mee, saịtị ahụ wepụtara ihu peeji ọhụrụ. Ihe ọhụrụ ndị e wepụtaragụnyere akara ngosi emelitere, ngwaọrụ igodo ọhụrụ, na ihe nchịkwa njikọ.<ref name="New features">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:UsabilityInitiativePrefSwitch|title=New features|publisher=[[Wikipedia]]|accessdate=6 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100822062045/http://en.wikipedia.org/wiki/Special%3AUsabilityInitiativePrefSwitch|archivedate=22 August 2010}}</ref> Otú ọ dị, interface ochie ahụ nọgidere na-adị maka ndị chọrọ iji ya arụ ọrụ. N'abalị iri na abụọ n'ọnwa Disemba, Wikipedia Bekee gafere isiokwu nde atọ na ọkara, ebe e mepụtara isiokwu nke mezuru ya otu nde na Wikipedia French na 21 Septemba. E mere ndezi mezuru ya otu ijeri na Wikimedia na 16 Eprel. Na mbido afọ 2010, e bipụtara mbipụta nhọrọ isiokwu Wikipedia agba nke 0.7. ==== 2011 ==== [[Faịlụ:Armwikicake.png|thumb|Otu n'ime [[c:Wikipedia 10 Photo gallery#Wikipedia_10_Cakes|ọtụtụ achịcha]] e mere iji mee emume ncheta afọ iri nke Wikipedia na 2011 <ref>{{Cite web|title=Wikipedia 10|url=https://ten.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131231212611/http://ten.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archivedate=31 December 2013|accessdate=26 February 2014|publisher=Ten.wikipedia.org}}</ref>]] Wikipedia na ndị ọrụ ya mere ọtụtụ ememe [[:en:Wikipedia:10_years_of_Wikipedia|ncheta ịgba afọ iri]] nke saịtị ahụ n'ụwa niile na Jenụwarị 15. Ebe nrụọrụ ahụ malitere mgbalị ịgbasawanye uto ya na India, na-enwe nzukọ India mbụ ya na Mumbai na Nọvemba 2011.<ref>{{Cite news|date=19 November 2011|title=Wikipedia hosts India conference amid expansion push|language=en-GB|work=BBC News|first=Rajini|author=Vaidyanathan|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-15803308|accessdate=16 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=12 January 2011|title=Wikipedia, 10 years old, targets India|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/idUSN1116765620110112|accessdate=13 January 2011}}</ref> [[Wikipedia nke ndị bekee|Wikipedia Bekee]] gafere inwezu isiokwu dị nde atọ na ụma isii na 2 Eprel, wee ruo nde isiokwu atọ na ụma asatọ na 18 Nọvemba. Na 7 Nọvemba 2011, [[:en:German_Wikipedia|German Wikipedia]] gafere ndezi peeji dị nde otu narị, na-aghọ mbipụta asụsụ nke abụọ mere ya ma e wepụ mbipụta nke asụsụ Bekee, nke ruru nde ndezi narị ise ya na 24 Nọvemba 2011. [[:en:Dutch_Wikipedia|Dutch Wikipedia]] gafere otu nde isiokwu na 17 Disemba 2011, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke anọ mere ya. Na 3 Machị 2011, e bipụtara mbipụta nhọrọ isiokwu Wikipedia nke agba 0.8. Israel Post wepụtara stampụ"Wikimania 2011 - Haifa, Israel" bụ nke na 2 Ọgọst 2011. Nke a bụ stampụ mbụ ya kemgbe ụwa a raara nye ọrụ metụtara Wikimedia. N'agbata 4 na 6 Ọktoba 2011, Wikipedia Italian kpachapụrụ anya bụrụ nke a na-apụghị iru iji mee mkpesa megide iwu DDL intercettazioni nke [[:en:Italian_Parliament|Nzukọ Ndị Omeiwu Itali]], nke, ma ọ bụrụ na a kwadoo ya, ga-enye onye ọ bụla ohere ịmanye ebe nrụọrụ weebụ ọbụla iwepu ozi a na-ele anya dị ka ihe na-abụghị eziokwu ma ọ bụ dịka mkparị, na-enweghị mkpa ọ ga-adị inye ihe akaebe.<ref name="PCmagDDL">{{Cite web|title=Italian Wikipedia Hidden To Protest WireTap Law|url=https://www.pcmag.com/archive/italian-wikipedia-hidden-to-protest-wiretap-law-288689|accessdate=16 March 2023|work=PC Magazine|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://www.pcmag.com/archive/italian-wikipedia-hidden-to-protest-wiretap-law-288689}}</ref> Ọzọkwa n'ọnwa Ọktoba afọ 2011, Wikimedia kwupụtara mwepụta nke Wikipedia Zero, atụmatụ iji mee ka ị na-enweta Wikipedia dị n'efu n'ekwentị na akụrụngwa mkpanaaka ndị ọzọ na mba ndị na-emepe emepe site na mmekorita ya na ndị ọrụ mkpanaka.<ref>{{Cite news|author=Kapoor|first=Amit|date=26 October 2011|title=Wikipedia seeks global operator partners to enable free access|work=Wikimedia blog|url=http://blog.wikimedia.org/2011/10/26/wikipedia-seeks-global-operator-partners-to-enable-free-access/}}</ref><ref>{{Cite web|title=Wikipedia Zero|url=http://www.mediawiki.org/wiki/Wikipedia_Zero|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529101704/http://www.mediawiki.org/wiki/Wikipedia_Zero|archivedate=29 May 2012|accessdate=27 May 2012|publisher=MediaWiki}}</ref> ==== 2012 ==== [[Faịlụ:Wikimedia_Foundation_Wikipedia_Blackout_SOPA_January_18,_2012.theora.ogv|thumbtime=13|thumb|200x200px|Ndị ọrụ [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] n'oge SOPA blackout mere]] Na 16 Jenụwarị, onye so guzobe Wikipedia bụ [[Jimmy Wales]] kwupụtara na Wikipedia Bekee ga-emechi ruo awa iri abụọ na anọ na 18 Jenụwarị dị ka akụkụ nke ngagharị iwe iji mee ka ọha na eze mara Iwu [[:en:Stop_Online_Piracy_Act|Iwu Kwụsị Izu Ohi n'ịntanetị]] yana [[:en:PROTECT_IP_Act|Iwu PROTECT IP]], iwu abụọ na-emegide ndị [[Copyright infringement|ohi n'ịntanetị]]<nowiki/>a ka nọ n'arụmụka ya na [[:en:United_States_Congress|United States Congress]]. N'ịkpọ mgbanyụ ọkụ ahụ " mkpebi obodo", Wales na ndị ọzọ na-emegide iwu ahụ kwenyere na ha ga-etinye nnwere onwe ikwu okwu na ihe ọhụrụ n'ịntanetị n'ihe ize ndụ.<ref>{{Cite news|author=Ortenzi|first=T. J.|date=17 January 2012|title=Wikipedia blackout coming Wednesday, says co-founder Jimmy Wales|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/blogpost/post/wikipedia-blackout-coming-jan-18-says-co-founder-jimmy-wales/2012/01/16/gIQAh2Ke3P_blog.html|accessdate=16 March 2023|work=The Washington Post|language=en-US}}</ref> E mekwara mgbanyụ ọkụ yiri nke ahụ na 10 Julaị site na Wikipedia nke Russia, iji mee mkpesa megide iwu nchịkwa ịntanetị nke Russia. <ref>{{Cite web|date=10 July 2012|title=Russian Wikipedia shuts in protest|url=https://www.express.co.uk/news/world/332016/Russian-Wikipedia-shuts-in-protest|publisher=UKPA via Google}}</ref> Na ngwụcha Machị 2012, [[m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]] kwupụtara Wikidata, ikpo okwu zuru ụwa ọnụ maka ịkekọrịta data n'etiti mbipụta asụsụ Wikipedia niile. <ref>{{Cite web|title=Wikidata announcement on Facebook|url=https://www.facebook.com/wikipedia/posts/158388724283345|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160101031943/https://www.facebook.com/wikipedia/posts/158388724283345|archivedate=1 January 2016|accessdate=28 October 2015|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref><ref>{{Cite news|author=Chalabi|first=Mona|date=April 26, 2013|title=Welcome to Wikidata! Now what?|url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2013/apr/26/wikidata-launch|accessdate=October 2, 2021}}</ref> Ufọdụ n'ime ego e ji rụọ ọrụ iwepụta Wikidata ahụ furu otu nde dọla na ụma asaa (US $1.7) sitere na Google, [[:en:Gordon_and_Betty_Moore_Foundation|Gordon and Betty Moore Foundation]], na Allen Institute for Artificial Intelligence.<ref>{{Cite web|author=Terdiman|first=Daniel|title=Wikidata to provide structured data for all Wikipedia versions|url=https://www.cnet.com/culture/wikidata-to-provide-structured-data-for-all-wikipedia-versions/|accessdate=16 March 2023|publisher=CNET|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055527/https://www.cnet.com/culture/wikidata-to-provide-structured-data-for-all-wikipedia-versions/}}</ref> Wikimedia Deutschland hụrụ maka akụkụ mbụ nke Wikidata, ma na mbụ ha mere atụmatụ ime ka ndị editọ nweenwuo ike ịrụ ọrụ na ikpo okwu site na Disemba 2012. Akụkụ mbụ nke Wikidata malitere ịrụ ọrụ n'ụzọ zuru ezu na Machị 2013. <ref>{{Cite news|author=Perez|first=Sarah|date=30 March 2012|title=Wikipedia's Next Big Thing: Wikidata, A Machine-Readable, User-Editable Database Funded By Google, Paul Allen And Others|work=TechCrunch|url=https://techcrunch.com/2012/03/30/wikipedias-next-big-thing-wikidata-a-machine-readable-user-editable-database-funded-by-google-paul-allen-and-others/}}</ref><ref name="WikidataLiveNow">{{Cite web|author=Pintscher, Lydia|date=13 February 2013|title=Wikidata live on the English Wikipedia|url=http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130219054033/http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archivedate=19 February 2013|accessdate=15 February 2013|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref> [[Faịlụ:Justin_Anthony_Knapp_(cropped).jpg|áká_ịkẹngạ|thumb|231x231px|Justin Knapp]] N'ọnwa Eprel afọ 2012, Justin Knapp ghọrọ onye ndezi mbụ naanị ya nyere aka mee ndezi karịrị otu nde na Wikipedia. <ref>{{Cite web|title=First man to make 1 million Wikipedia edits|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/9215151/First-man-to-make-1-million-Wikipedia-edits.html|first=James|author=Titcomb|accessdate=16 March 2023|work=The Daily Telegraph|date=20 April 2012|archivedate=19 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151119233646/http://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/9215151/First-man-to-make-1-million-Wikipedia-edits.html}}</ref><ref>{{Cite web|author=Skelton|first=Alissa|date=24 April 2012|title=Wikipedia Volunteer Editor Reaches 1 Million Edits|url=https://mashable.com/archive/wikipedia-volunteer-editor|accessdate=16 March 2023|work=Mashable|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://mashable.com/archive/wikipedia-volunteer-editor}}</ref> Jimmy Wales kelere Knapp maka ọrụ ya ma nye ya ihe nrite Special Barnstar nke saịtị ahụ yana onyinye ''Golden Wiki'' maka ihe ọ rụzuru.<ref>{{Cite web|title=Hardest working man on the internet passes one million Wikipedia edits|url=https://www.engadget.com/2012/04/20/one-million-wikipedia-edits/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120820003926/http://www.engadget.com/2012/04/20/one-million-wikipedia-edits|archivedate=20 August 2012|accessdate=3 September 2012|work=Engadget|date=20 April 2012}}</ref> Wales kwupụtakwara na 20 Eprel ga-abụ "Ụbọchị Ncheta Justin Knapp". <ref name="declared">{{Cite news|author=Skelton|first=Alissa|date=23 April 2012|title=Wikipedia Volunteer Editor Reaches 1 Million Edits|work=Mashable|url=http://mashable.com/2012/04/23/wikipedia-volunteer-editor/|accessdate=24 October 2012}}</ref> N'abalị iri na atọ n'ọnwa Julaị n'afọ 2012, Wikipedia Bekee nwetara edemede nde anọ ya, Izbat al-Burj . <ref name="4Million2012">{{Cite web|date=13 July 2012|title=English language Wikipedia hits 4 million articles!|url=http://blog.wikimedia.org.uk/2012/07/english-language-wikipedia-hits-4-million-articles/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121222030833/http://blog.wikimedia.org.uk/2012/07/english-language-wikipedia-hits-4-million-articles/|archivedate=22 December 2012|accessdate=13 July 2012|work=Wikimedia UK Blog|publisher=[[Wikimedia UK]]}}</ref> N'ọnwa Ọktoba n'afọ 2012, onye na-akọ akụkọ ihe mere eme na onye nchịkọta akụkọ Wikipedia Richard J. Jensen kwuru na Wikipedia Bekee "na-eru ọgwụgwụ", na-ekwu na ọnụ ọgụgụ ndị editọ na-arụ ọrụ mgbe niile adaala nke ukwuu kemgbe afọ 2007, n'agbanyeghị uto ngwa ngwa nke Wikipedia na ọnụ ọgụgụ isiokwu na ndị na-agụ ya.<ref>{{Cite web|author=Rosen|first=Rebecca J.|date=25 October 2012|title=Surmounting the Insurmountable: Wikipedia Is Nearing Completion, in a Sense|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/10/surmounting-the-insurmountable-wikipedia-is-nearing-completion-in-a-sense/264111/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121028064456/http://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/10/surmounting-the-insurmountable-wikipedia-is-nearing-completion-in-a-sense/264111/|archivedate=28 October 2012|accessdate=27 October 2012|work=The Atlantic}}</ref> Dị ka Alexa Internet si kwuo, Wikipedia bụ ebe nrụọrụ weebụ nke isii kachasị ewu ewu n'ụwa ka ọ na-erule Nọvemba 2012. <ref name="AlexaSiteInfoNov12">{{Cite web|title=Amazon Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|accessdate=16 March 2023|work=alexa.com|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> Dow Jones họọrọ Wikipedia nke ise n'ụwa niile ka ọ na-erula Disemba 2012. <ref>{{Cite web|title=The Fifth-Biggest Site in the World Operated on a Budget of $27M Last Year|url=http://allthingsd.com/20121220/the-fifth-biggest-site-in-the-world-operated-on-a-budget-of-27m-last-year|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131206225138/http://allthingsd.com/20121220/the-fifth-biggest-site-in-the-world-operated-on-a-budget-of-27m-last-year/|archivedate=6 December 2013|accessdate=3 December 2013}}</ref> ==== 2013 ==== Na 22 Jenụwarị 2013, Wikipedia Italian ghọrọ mbipụta asụsụ nke ise nke Wikipedia nwere karịaotu nde isiokwu, ebe Wikipedia nke Russia na [[:en:Spanish_Wikipedia|Spanish]]<nowiki/>nwetara isiokwu nke nde ha na 11 na 16 Mee n'otu n'otu. Na 15 Julaị Wikipedia Swedish yana na 24 Septemba [[:en:Polish_Wikipedia|Wikipedia Polish]] nwetara edemede nke otu nde ha, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke asatọ na nke itoolu iji mee ya. N'abalị iri abụọ na asaa n'ọnwa Jenụwarị, [[:en:Committee_for_Small_Body_Nomenclature#Minor_planets|Kọmitii maka Ịgụ obere ahụ aha]] gbanwere aha [[:en:Main_belt_asteroid|main belt asteroid]] [[:en:274301_Wikipedia|274301]] n'ụzọ iwu kwadoro ịbụzi "Wikipedia".<ref name="TND-20130205">{{Cite web|author=Workman|first=Robert|date=5 February 2013|title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia'|url=http://www.technewsdaily.com/16749-asteroid-named-wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130206105134/http://www.technewsdaily.com/16749-asteroid-named-wikipedia.html|archivedate=6 February 2013|accessdate=7 February 2013|publisher=[[TechMediaNetwork, Inc.|TechNewsDaily]]}}</ref> Akụkụ mbụ nke nchekwa data Wikidata, na-enye njikọ otu asụsụ na ibe ya na data ndị ọzọ na-akpaghị ya aka, gh nke dị ọrọ maka mbipụta asụsụ niile na Machị 2013.<ref name="WikidataLiveNow" /> N'ọnwa Eprel afọ 2013, e boro ndị Ọrụ nzuzo nke France ebubo ịnwa inyocha Wikipedia site n'iyi onye ọrụ afọ ofufo Wikipedia egwu ịnwụchi ya ọgwụla ma ehichapụrụ "ihe ọmụma nzuzo" banyere ụlọ ọrụ redio ndị aghana saịtị ahụ.<ref>{{Cite news|author=Willsher|first=Kim|date=7 April 2013|title=French secret service accused of censorship over Wikipedia page|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2013/apr/07/french-secret-service-wikipedia-page|accessdate=9 April 2013}}</ref> [[Faịlụ:Wikimania_2013_-_VisualEditor_-_The_present_and_future_of_editing_our_wikis.webm|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Nkuzi ihe banyere Wikipedia VisualEditor]] N'ọnwa Julaị, a malitere usoro nhazi VisualEditor, na-eme ka ọ bụrụ nzọụkwụ mbụ na mgbalị e mere iji kwe ka a na-edezi isiokwu na interface yiri kama iji [[Wiki|akara wiki]].<ref name="VisualEd2013">{{Cite news|author=Arthur|first=Charles|date=2 July 2013|title=Boot up: wireless contact lens, Wikipedia's visual editing, Samsung's share slide and more|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2013/jul/02/rabbit-contact-lens|accessdate=2 July 2013}}</ref> E weputaraa onngwahrọ maka ime ndezi nke e mere kpọmkwem maka ekwentị na ngwaọrụ mkpanaka ndị ọzọ.<ref name="MobileWiki2013">{{Cite web|author=Gonera|first=Juliusz|date=25 July 2013|title=Edit Wikipedia on the go|url=https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/|accessdate=16 March 2023|work=Diff|language=en-US|archivedate=25 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230325104612/https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/}}</ref> ==== 2014 ==== [[Faịlụ:Wikipedia_Edit_2014.webm|áká_èkpè|thumb|200x200px|Nnyocha vidiyo nke ọdịnaya Wikipedia n'afọ 2014, na-agba ndị na-ekiri ya ume idezi Wikipedia]] N'ọnwa Febụwarị afọ 2014, ndị na-enye aka na Wikipedia nke Germany malitere ọrụ iji bipụta mbipụta nke Wikipedia Bekee, nke nwere mpịakọta otu puku na ihe karịrịotu nde na narị puku peeji.<ref name="EconWikiPeaks">{{Cite news|date=1 March 2014|title=The future of Wikipedia: WikiPeaks?|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks|accessdate=2 April 2014}}</ref> Ọrụ ahụ chọrọ nkwado ego site na Indiegogo, ọ ma buru n'uche ịsọpụrụ ntinye nke ndị editọ Wikipedia mere.<ref>{{Cite web|date=20 February 2014|title=Wikipedia 1,000-volume print edition planned|url=https://www.theguardian.com/books/2014/feb/20/wikipedia-1000-volume-print-edition-crowdfunding|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140311014332/http://www.theguardian.com/books/2014/feb/20/wikipedia-1000-volume-print-edition-crowdfunding|archivedate=11 March 2014|accessdate=12 April 2014|work=The Guardian}}</ref> N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Ọktoba n'afọ 2014, a kpughere ihe ncheta a kpụrụ akpụ mbụ nke Wikipedia n'obodo Slubice dị na Poland.<ref>{{Cite web|author=Day, Matthew|date=10 October 2014|title=Polish town to build statue honouring Wikipedia|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/poland/11153603/Polish-town-to-build-statue-honouring-Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141011191441/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/poland/11153603/Polish-town-to-build-statue-honouring-Wikipedia.html|archivedate=11 October 2014|accessdate=11 October 2014|work=The Daily Telegraph}}</ref> Na 8 Jun, 15 Jun, na 16 Julaị 2014, [[:en:Waray_Wikipedia|Waray Wikipedia]], Wikipedia Vietnamese yana [[:en:Cebuano_Wikipedia|Cebuano Wikipedia]] nke ọ bụla gafere akara otu nde isiokwu. Ha bụ Wikipedias nke iri, nke iri na otu na nke iri na abụọ iji ruzuo ihe dị ịrịba ama ahụ. N'agbanyeghị na ha nwere ndị ọrụ ole na ole na-arụsi ọrụ ike, Wikipedias nke Wai na Cebuano nwere ọnụ ọgụgụ dị elu nke isiokwu ndị e dere na-akpaghị aka nke bots mepụtara. ==== 2015 ==== [[Faịlụ:Wikipedia_5_million_articles_milestone_video_November_2015.ogv|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Vidio na-egosi ihe ịrịba ama nke Wikipedia inwe [[:en:Wikipedia:Five_million_articles|isiokwu nde ise]] na 1 Nọvemba 2015]] N'etiti afọ 2015, Wikipedia bụ ebe nrụọrụ weebụ nke asaa kachasị ewu ewu n'ụwa niile dịka Alexa Internetsi kwuo, <ref name="AlexaSiteInfoOct26">{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171009035134/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=9 October 2017|accessdate=9 October 2017|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> gbadaa n'otu ọnọdụ site n'ọnọdụ ọ nọbu na Nọvemba 2012. Na mbido afọ 2015, Wikipedia ihe ọmụma izugbe nọgidere bụrụ encyclopedia kachasị n'ịntanetị, nke nwere ngụkọta nke ihe karịrị nde isiokwu iri atọ na isii n'asụsụ niile.<ref name="Grand20">{{Cite web|title=List of Wikipedias – Grand Total (retrieved 2014)|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#Grand_Total|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141219233704/http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#Grand_Total|archivedate=19 December 2014|accessdate=20 December 2014|publisher=Wikimedia.org}}</ref> Na nkezi, Wikipedia na-enweta ngụkọta dị ijeri iri zuru ụwa ọnụ nke [[:en:Page_view|ndị na-abịa na saịtị ahụ]] site na ihe dị ka nde mmadụ narị anọ na iri itoolu na ise na-eleta pụrụ iche kwa ọnwa, gụnyere nde mmadụ iri asatọ na ise si United States naanị, ebe ọ bụ saịtị nke isii kachasị ewu ewu.<ref name="EconWikiPeaks">{{Cite news|date=1 March 2014|title=The future of Wikipedia: WikiPeaks?|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks|accessdate=2 April 2014}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks "The future of Wikipedia: WikiPeaks?"]. </cite></ref><ref>{{Cite web|date=20 April 2011|title=Wikimedia Statistics|url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm|archivedate=20 October 2011|accessdate=14 October 2011}}</ref><ref name="comScore2012">{{Cite web|date=24 February 2015|title=comScore Ranks the Top 50 U.S. Digital Media Properties for January 2015|url=http://www.comscore.com/Insights/Market-Rankings/comScore-Ranks-the-Top-50-US-Digital-Media-Properties-for-January-2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150317071240/http://www.comscore.com/Insights/Market-Rankings/comScore-Ranks-the-Top-50-US-Digital-Media-Properties-for-January-2015|archivedate=17 March 2015|accessdate=17 March 2015|publisher=comScore}}</ref><ref name="AlexaSiteInfoOct26" /> [[Faịlụ:Print_Wikipedia_(no_subtitles).webm|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Onye na-ese ihe Michael Mandiberg dịka ọ na-ekwu maka Print Wikipedia.]] Print Wikipedia bụ ọrụ nka nke Michael Mandiberg mepụtara ikike ibipụta mpịakọta puku asaa, narị anọ na iri asaa na atọ (7473) nke Wikipedia dị ka ọ dị na 7 Eprel 2015. Mpịakọta ọ bụla nwere peeji narị asaa mana ọ bụ naanị otu narị na iri ka onye na-ese ya bụ ihe bipụtara.<ref name="NYT">{{Cite news|author=Schuessler|first=Jennifer|date=16 June 2015|title=Moving Wikipedia From Computer to Many, Many Bookshelves|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2015/06/17/books/moving-wikipedia-from-computer-to-many-many-bookshelves.html|accessdate=24 December 2016}}</ref> N'ụbọchị mbụ n'ọnwa Nọvemba n'afọ 2015, Wikipedia Bekee ruru nde isiokwu ise site n'ịmepụta otu isiokwu na ''Persoonia terminalis'', bụ ụdị akụmakụ. N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Ọktoba, Wikipedia natara ''Onyinye Princess of Asturias maka imekọ ihe ọnụ na mba ụwa''.<ref>{{Cite news|date=2015-06-17|title=Wikipedia, Premio Princesa de Asturias de Cooperación|url=https://elpais.com/tecnologia/2015/06/17/actualidad/1434535111_709353.html|accessdate=2026-02-04|work=El País|language=es}}</ref><ref>{{Cite news|author=Poyo|first=Ana|date=2015-10-22|title=Los Premios Princesa de Asturias 2015 (al detalle)|url=https://www.vogue.es/moda/news/articulos/agenda-premios-princesa-asturias-2015-ceremonia-entrega-reyes-felipe-letizia-mejores-looks-leonor-de-borbon/23909|accessdate=2026-02-04|work=Vogue España|language=es-ES}}</ref> ==== 2016 ==== Na abalị iri na itoolu ọnwa Jenụwarị 2016, Wikipedia nke Japan gafere inweta otu nde isiokwu, na-aghọ Wikipedia nke iri na atọ ya ruru ihe dị ịrịba ama ahụ. Akụkọ ahụ nke mezuru ya otu nde bụ maka Wave 224, ụgbọ mmiri n'okpuru mmiri nke [[World War II|Agha Ụwa nke Abụọ]] nke Ndị ọlụagha na mmiri Imperial nke Japan. N'etiti afọ 2016, Wikipedia ghọkwara ebe nrụọrụ weebụ nke isii kachasị ewu ewu n'ụwa dịka [[:en:Alexa_Internet|Alexa Internet]] si kwuo, <ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160706214359/http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=6 July 2016|accessdate=7 July 2016|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> gbagoo n'otu ọnọdụ pụọ n'ọnọdụ ọ nwere n'afọ gara aga. ==== 2017 ==== N'etiti afọ 2017, edepụtara Wikipedia dị ka ebe nrụọrụ weebụ nke ise kachasị ewu ewu n'ụwa dịka [[:en:Alexa_Internet|Alexa Internet]] si kwuo, <ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170704011642/http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=4 July 2017|accessdate=4 July 2017|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> na-arịgo site n'otu ọnọdụ pụọ na ọnọdụ ọ nwere n'afọ gara aga. E mere ka Wikipedia Zero dị na Iraq na Afghanistan. N'abalị iri abụọ na itoolu n'ọnwa Eprel n'afọ 2017, ndị ọchịchị Turkey [[:en:Block_of_Wikipedia_in_Turkey|gbochiri ịnweta Wikipedia n'ịntanetị n'ofe mbipụta asụsụ niile dị na Turkey]]. Mgbochi a dịgidere ruo 15 Jenụwarị 2020, ebe ụlọ ikpe nke Turkey kpebiri na mgbochi ahụ mebiri ikike mmadụ. A na-egbochi Wikipedia nke Japan ezoro ezo na China kemgbe 28 Disemba 2017. <ref>{{Cite web|title=ja.wikipedia.org|url=https://en.greatfire.org/https/ja.wikipedia.org|work=[[GreatFire]]|accessdate=7 April 2018|archivedate=20 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180120065845/https://en.greatfire.org/https/ja.wikipedia.org}}</ref> ==== 2018 ==== N'abalị iri na atọ n'ọnwa Eprel afọ 2018, ọnụ ọgụgụ isiokwu ndị dị na Wikipedia nke China gafere otu nde, na-aghọ Wikipedia nke iri na anọ iji ruo ọkwa ahụ. A machibidola Wikipedia nke China na Mainland China kemgbe Mee 2015. <ref>{{Cite web|date=4 September 2015|title=Wikipedia founder defends decision to encrypt the site in China|url=https://www.theverge.com/2015/9/4/9260981/jimmy-wales-wikipedia-china|accessdate=17 April 2018|archivedate=12 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612141751/https://www.theverge.com/2015/9/4/9260981/jimmy-wales-wikipedia-china}}</ref> Ka e mesịrị n'afọ ahụ, na 26 Jun, Wikipedia Portuguese gafere otu nde isiokwu, na-aghọ Wikipedia nke iri na ise ruru ihe dị ịrịba ama ahụ. Isiokwu nke mezuru ya otu nde bụ ''[[:pt:Perdão de Richard Nixon|Perdão de Richard Nixon]]'' (''[[:pt:Perdão de Richard Nixon|Mgbaghara nke Richard Nixon]]''). N'afọ 2018, Wikipedia nọgidere na-ndepụta ya dị ka ebe nrụọrụ weebụ nke ise kachasị ewu ewu n'ụwa dịka Alexa Internet si kwuo.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|accessdate=28 October 2018|work=alexa.com|language=en|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> Otu mmepe a ma ama bụ iji [[:en:Artificial_Intelligence|Artificial Intelligence]] mepụta edemede na isiokwu ndị a na-eleghara anya.<ref>{{Cite news|title=AI spots 40,000 prominent scientists overlooked by Wikipedia|work=The Verge|url=https://www.theverge.com/2018/8/8/17663544/ai-scientists-wikipedia-primer|accessdate=28 October 2018}}</ref> ==== 2019 ==== N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Eprel afọ 2019, ndị ọchịchị China gbasara mmachibido nke Wikipedia gaa na nsụgharị niile. <ref name="cn2019apr">{{Cite news|author=Gandolfo|first=Ryan|title=Wikipedia Currently Down in China|work=That's Beijing|url=http://www.thatsmags.com/beijing/post/27660/wikipedia-currently-down-in-china|accessdate=24 April 2019}}</ref><ref name="ooni">{{Cite web|author=Sukhbir Singh|date=4 May 2019|title=China is now blocking all language editions of Wikipedia|url=https://ooni.io/post/2019-china-wikipedia-blocking/|accessdate=7 May 2019|publisher=Open Observatory of Network Interference|quote=The following chart, based on OONI data, illustrates that multiple language editions of Wikipedia have been blocked in China as of April 2019.{...}OONI measurements show that many of these Wikipedia domains were previously accessible, but all measurements collected from 25 April 2019 onwards present the same DNS anomalies for all Wikipedia sub-domains.{...}Based on these tests, we were able to conclude that China Telecom does in fact block all language editions of Wikipedia by means of both DNS injection and SNI filtering.}}</ref> Oge nke mgbochi ahụ dakọtara ya na mmemme ncheta afọ iri atọ nke [[:en:1989_Tiananmen_Square_protests_and_massacre|ngagharị iwe na ogbugbu Tiananmen Square nke afọ 1989]] na ncheta nke ịgba afọ otu narị nke [[:en:May_Fourth_Movement|May Fourth Movemen]], nke mere ka [[:en:Internet_censorship_in_China|nnyocha ịntanetị na China]] sie ike karịa.<ref name="515news18">{{Cite news|date=15 May 2019|title=Ahead of Tiananmen Anniversary, Chinese Government Blocks Wikipedia|publisher=News18|url=https://www.news18.com/news/world/ahead-of-tiananmen-anniversary-chinese-government-blocks-wikipedia-2142621.html|accessdate=2 June 2019}}</ref> N'ọnwa Ọgọstụ 2019, dị ka Alexa.com si kwuo, Wikipedia si na ọnọdụ nke ise dalaa na ebe nrụọrụ weebụ nke asaa n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> N'otu afọ ahụ, e zigara otu Wikipedia n'ọnwa, dị ka akụkụ nke Arch Lunar Library. N'ihi ọdịda mere, rọket ahụ dara n'elu ọnwa, mana, n'ihi iji diski nickel pụrụ iche, nke na-eguzogide onwe ya, a kwenyere na ọ lanarịrị ọdịda ahụ.<ref>{{Cite web|author=Taylor|first=Chris|date=2019-04-17|title=There may be a copy of Wikipedia somewhere on the moon. Here's how to help find it.|url=https://mashable.com/article/moon-library-beresheet-crash-wikipedia|accessdate=2026-03-30|work=Mashable|language=en}}</ref>  ===Afọ Iri Nke Atọ (2020 ruo Ugbu a)=== ====2020==== N'abalị iri abụọ na atọ ọnwa Jenụwarị 2020, agbakwunyere isiokwu mezuru ya nde isii, bụ akụkọ ndụ [[Maria Elise Turner Lauder]], na Wikipedia Bekee. N'agbanyeghị uto a n'isiokwu ndị dị na ya, ntinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ nke Wikipedia, dịka Alexa tụrụ, nọgidere na-ebelata. Ka ọ na-erule n'ọnwa Febụwarị 2020, Wikipedia dara ruo ịbụ ebe nrụọrụ weebụ nke iri na otu n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com2">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> A na-eche na akụkọ Wikipedia banyere [[:en:COVID-19_pandemic|nsogbu ọrịa COVID-19]] na ndezi nkwado ndị metụtara ya, mkparịta ụka gasị, na ọbụna nhichapụ ndị e mere bụ ihe bara uru maka ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme n'ọdịnihu ga-achọ ịghọta oge ahụ n'ụzọ zuru ezu.<ref>{{Cite web|author=Harrison|first=Stephen|date=27 May 2020|title=Future Historians Will Need Access to Coronavirus Misinformation|url=https://slate.com/technology/2020/05/wikipedia-coronavirus-information-future-historians.html|work=Slate|accessdate=9 June 2020|archivedate=27 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200527165139/https://slate.com/technology/2020/05/wikipedia-coronavirus-information-future-historians.html}}</ref> [[World Health Organization|Òtù Ahụ Ike Ụwa]] jikọrọ aka ha na Wikipedia dị ka isi ihe maka mgbasa ozi metụtara COVID-19 iji nyere aka lụso mgbasa ozi na-ezighi ezi ọgụ.<ref>{{Cite news|author=Matt|first=Chase|date=9 January 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|accessdate=9 January 2021}}</ref><ref>{{Cite web|author=McNeil|first=Donald G.|date=22 October 2020|title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation|url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201227064918/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html|archivedate=27 December 2020|accessdate=25 October 2020|work=[[The New York Times]]}}</ref> '''2021''' Na Jenụwarị 2021, e kwuru n'ụlọ ọrụ mgbasa ozi dị iche iche na a na-eme ncheta [[Wikipedia:20th anniversary|Afọ iri abụọ nke Wikipedia]]. <ref name="Kelly">{{Cite news|author=Kelly|first=Heather|date=15 January 2021|title=Technology: On its 20th birthday, Wikipedia might be the safest place online|work=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/01/15/wikipedia-20-year-anniversary/|quote=The world's largest online encyclopedia has learned lessons from fighting misinformation for two decades|accessdate=16 January 2021}}</ref> <ref name="Kent">{{Cite web|author=Kent|first=German|date=15 January 2021|title=In a post-truth world, we need Wikipedia more than ever|url=https://www.cnet.com/news/in-a-post-truth-world-we-need-wikipedia-more-than-ever/|publisher=[[CNET]]|quote=Commentary: Wikipedia celebrated its 20th anniversary today. The free encyclopedia may not be exciting, but its neutral, volunteer-driven content is incredibly valuable.|accessdate=16 January 2021|archivedate=21 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220221144855/https://www.cnet.com/news/in-a-post-truth-world-we-need-wikipedia-more-than-ever/}}</ref> <ref>{{Cite web|title=World in Progress: 20 years of Wikipedia|url=https://www.dw.com/en/world-in-progress-20-years-of-wikipedia/av-56212410|publisher=[[Deutsche Welle]]|format=Audio|quote=The year marks the 20th anniversary of Wikipedia. Every month, more than 1.7 billion people visit the open-source website in search of information about, well, just about anything! We speak with Dr. Bernie Hogan from the [[Oxford Internet Institute]] about Wikipedia's successes, where it fits into the discrimination crisis, and the website's future.|accessdate=17 January 2021|archivedate=5 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005082902/https://www.dw.com/en/world-in-progress-20-years-of-wikipedia/av-56212410}}</ref><ref name="Wales">{{Cite web|author=Wales|first=Jimmy|date=14 January 2021|title=As Wikipedia turns 20 it aims to reach more readers|url=https://news.yahoo.com/wikipedia-turns-20-aims-reach-035212015.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly9zZWFyY2gueWFob28uY29tLw&guce_referrer_sig=AQAAAHKHaTI72xUEUz_BdVPt8DFvi-uLdmApcbSckrJrAbM_GpTwHsHtNHRdxX-KYAS6xk81e_p_w46bfh10PJVV7cmUzE-pWR5gsID2T8Kd1k0u-2r78p4Y4V16CKTPFcWRJzV0LwQMJyuEeeR7Vv-_lfVBiCT30KvF47aGzyE3QP-a|quote=Wikipedia is the web's seventh-most visited site|accessdate=17 January 2021|archivedate=23 September 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220923105157/https://news.yahoo.com/wikipedia-turns-20-aims-reach-035212015.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly9zZWFyY2gueWFob28uY29tLw&guce_referrer_sig=AQAAAHKHaTI72xUEUz_BdVPt8DFvi-uLdmApcbSckrJrAbM_GpTwHsHtNHRdxX-KYAS6xk81e_p_w46bfh10PJVV7cmUzE-pWR5gsID2T8Kd1k0u-2r78p4Y4V16CKTPFcWRJzV0LwQMJyuEeeR7Vv-_lfVBiCT30KvF47aGzyE3QP-a}}</ref> N'abalị iri na atọ ọnwa Jenụwarị 2021, Wikipedia Bekee ruru otu ijeri ndezi e mere na ya, ebe [[Steven Pruitt]] mere ndezi nke mezuru ya otu ijeri.<ref name="vice.com">{{Cite web|date=15 January 2021|title=The English Language Wikipedia Just Had Its Billionth Edit|url=https://www.vice.com/en/article/the-english-language-wikipedia-just-had-its-billionth-edit/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210115145145/https://www.vice.com/en/article/k7appn/the-english-language-wikipedia-just-had-its-billionth-edit|archivedate=15 January 2021|accessdate=26 February 2021|work=[[Vice (magazine)|Vice]]|language=en}}</ref> [[:en:MIT_Press|MIT Press]] bipụtara akwụkwọ edemede [[:en:Open_access|open access]] bụ ''[[:en:Wikipedia_@_20|Wikipedia @ 20]]'': Stories of an Unfinished Revolution, nke [[Joseph M. Reagle Jr.|Joseph Reagle]] na Jackie Koerner dezigharịrị nke ntinye banyere ya sitere n'aka ndị Wikipedia, ndị Wikimedia, ndị nchọpụta, ndị nta akụkọ, ndị na-ahụ maka ọbá akwụkwọ na ndị ọkachamara ndị ọzọ na-atụgharị uche na akụkọ na isiokwu ụfọdụ. <ref>{{Cite book|url=https://mitpress.mit.edu/books/wikipedia-20|title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution|date=2020|publisher=MIT Press|isbn=978-0262538176|editor=Reagle|location=Cambridge, MA|language=en|accessdate=12 November 2021}}</ref> Ka ọ na-erule n'ọnwa Nọvemba 2021, Wikipedia adaala bụrụ ebe nrụọrụ weebụ nke iri na atọ n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com3">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> '''2022''' N'abalị isii ọnwa Disemba 2022, onye Wikipedian [[Richard Knipel]] mepụtara isiokwu [[:en:Artwork_title|Artwork title]], nke mmezigharị mbụ ya bụ draft nke [[:en:ChatGPT|ChatGPT]] mepụtara, nke Knipel mere obere ndezi na ya iji kwekọọ na ụkpụrụ Wikipedia. Knipel kwuru na [[:en:Talk_page|ibe mkparịtaụka]] na o kwenyere na nke a bụ oge mbụ onye ọbụla jiri ChatGPT dee edemede Wikipedia. Ndị ndezi ndị ọzọ katọrọ mbipụta nke isiokwu a ma kpata esemokwu n'ime obodo Wikipedia, na-eduga na arụmụka sara mbara banyere ma a ga-eji ChatGPT na ụdị ndị yiri ya dee ọdịnaya maka Wikipedia na, ọ bụrụ na ọ dị otú ahụ, ruo n'ókè ole?.<ref>{{Cite web|author=Harrison|first=Stephen|date=12 January 2023|title=Should ChatGPT Be Used to Write Wikipedia Articles?|url=https://slate.com/technology/2023/01/chatgpt-wikipedia-articles.html|accessdate=30 January 2023|work=Slate|language=en|archivedate=28 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230128200141/https://slate.com/technology/2023/01/chatgpt-wikipedia-articles.html}}</ref> '''2023''' Na Jenụwarị 2023, a gbanwere interface desktọọpụ Wikipedia na nke mbụ kemgbe 2010, gaa na [[Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia|Vector 2022]].<ref>{{Cite web|date=18 January 2023|title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront|url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/|accessdate=20 January 2023|work=Wikimedia Foundation|language=en-US|archivedate=19 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/}}</ref> Njikọ ọhụrụ ahụ nwetara nkatọ dị ukwuu site n'aka ndị ọrụ. Ọtụtụ mmegide lekwasịrị anya na nhazi nke obosara ya, nke mepụtara ohere ọcha gabigara ókè n'akụkụ ya niile na monitor ndị sara mbara, na-eduga na mkparịta ụka dị okwu puku iri itoolu ma akpụkpọ ọhụrụ ahụ kwesịrị ịghọ nke ndabara. [[Swahili Wikipedia|Wikipedia Swahili]] ji otu olu tụọ vootu ịjụ akpụkpọ ọhụrụ ahụ ma "n'ụzọ dị njọ" chọọ ịlaghachi na akpụkpọ nke ochie. Nkatọ ndị ọzọ gara na Wikimedia Foundation maka iwe ndị otu imepụta ihe nwere obere ahụmịhe na wikis. Brandon Harris, onye bụ onye isi na-emepụta ihe na Wikipedia site na 2010 ruo 2014, kwuru, sị: "Wikimedia Foundation mgbe ụfọdụ na-ewe ndị na-emepụta ihe ndị na-amaghị wiki nke ọma, ha na-abata ma gbalịa ime mgbanwe ndị a niile - na-agba ọsọ na mbụ banye n'ime mkpọtụ ụzụ - bụ ụzọ obodo ahụ na-esi eguzogide nke ọma".<ref name="slate">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref> [[File:Wikimedia Sound Logo Finalist VQ97.wav|thumb|[[Sound logo]] of Wikimedia (including Wikipedia)<ref name="wikimediafoundation.org">{{Cite web |date=2023-03-28 |title=Wikipedia's new sound logo: Winner of The Sound of All Human Knowledge contest announced |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/03/28/wikipedias-new-sound-logo-winner/ |access-date=2023-05-02 |website=Wikimedia Foundation |language=en-US |archive-date=6 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406101352/https://wikimediafoundation.org/news/2023/03/28/wikipedias-new-sound-logo-winner/ |url-status=live }}</ref>]] Mgbe mkparịta ụka na asọmpi gasịrị, a nabatara [[:en:Sound_logo|akara ngosi ụda]] mbụ nke Wikimedia (gụnyere Wikipedia). <ref name="wikimediafoundation.org" /> '''2024''' Na Jenụwarị 13, 2024, etinyere otu Wikipedia Bekee, echekwara na [[5D optical data storage|Nchekwa data anya 5D]], n'ụlọ nnyocha dị n'okpuru ala na Switzerland, na-enwe ikike ịnọgide na nchekwa ruo ijeri afọ iri na anọ, n'ihi teknụzụ nchekwa ejiri. Enwere ike ịgụ akwụkwọ ahụ site na iji [[:en:Microscope|microscope]], na-enweghị mkpa iji [[Digital electronics|teknụzụ dijitalụ]].<ref>{{Cite web|title=Global Knowledge Vault|url=https://www.archmission.org/gkv|accessdate=2026-05-26|work=Arch Mission Foundation - Preserving humanity forever, in space and on Earth.|language=en-US|archivedate=July 30, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260730024832/https://www.archmission.org/gkv}}</ref> N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2024, e nwere ihe ịga nke ọma n'ibugo otu Wikipedia Bekee n'ime ọnwa, dịka akụkụ nke ọrụ Galactic Legacy Archive. Ọrụ ahụ bụ nke [[:en:Intuitive_Machines|Intuitive Machines]], ebe [[SpaceX]] tụbara rọket ahụ. A na-echekwa data ahụ dị ka iji layer iri na isii nke nickel, a na-eme atụmatụ na ọ nwere ike ịnọ n'elu ọnwa ruo ijeri afọ ise. <ref>{{Cite web|title=Galactic Legacy Archive|url=https://www.archmission.org/galactic-legacy-archive|accessdate=2026-05-26|work=Arch Mission Foundation - Preserving humanity forever, in space and on Earth.|language=en-US|archivedate=March 28, 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240328153354/https://www.archmission.org/galactic-legacy-archive}}</ref> '''2025''' N'ụbọchị nke anọ n'ọnwa Nọvemba afọ 2025, ewepụtara [[:en:Wikipedia:Temporary_accounts|akaụntụ nwa oge]] maka ndị editọ Wikipedia pụrụ na akaụntụ ha, na-anọchi anya iji [[Wikipedia:IP users|Adreesị IP]]. '''2026''' [[File:Work-in-progress animation of the Wikipedia 25 birthday mascot scrolling on a phone.gif|thumb|Illustration of Baby Globe scrolling on a phone]] N'abalị iri na ise ọnwa Jenụwarị 2026, Wikipedia mere emume ncheta afọ iri abụọ na ise ya. <ref>{{Cite journal|date=2026-01-28|title=Wikipedia is needed now more than ever, 25 years on|url=https://www.nature.com/articles/d41586-026-00074-1|journal=Nature|language=en|volume=649|issue=8099|pages=1079–1080|doi=10.1038/d41586-026-00074-1|pmid=41606158|issn=1476-4687|accessdate=February 4, 2026}}</ref> E mepụtara ihe ngosi na "oge capsule" dị ka akụkụ nke ememe ahụ.<ref>{{Cite web|author=Roth|first=Emma|date=2026-01-15|title=Wikipedia turns 25 and shares a glimpse into the lives of its volunteer editors|url=https://www.theverge.com/news/861935/wikipedia-25th-anniversary-2026|accessdate=2026-02-25|work=The Verge|language=en-US|archivedate=February 27, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260227081325/https://www.theverge.com/news/861935/wikipedia-25th-anniversary-2026}}</ref> A tọhapụrụ ihe nkedo nke onye ọrụ BaduFerreira mepụtara nke a na-akpọ [[Baby Globe]]. Ọ pụtara mgbe emere usoro ncheta ọmụmụ na Wikipedia. E mepụtara [[:en:Collectable|ihe mkpofu]] [[:en:Plush|na-anakọta]] Baby Globe na mmekorita ya na Makeship.<ref>{{Cite web|author=Fear|first=Natalie|date=2026-01-15|title=Wikipedia's new mascot is too cute for words|url=https://www.creativebloq.com/design/wikipedia-unveils-adorable-mascot-for-25th-anniversary|accessdate=2026-02-25|work=Creative Bloq|language=en}}</ref> E wepụrụ Baby Globe na saịtị Wikipedia na Eprel 7. <ref>{{Cite web|title=Meet Baby Globe, Wikipedia's 25th birthday mascot|url=https://wikimediafoundation.org/wikipedia25/wikipedia-mascot/|accessdate=2026-04-14|work=Wikimedia Foundation|language=en|archivedate=February 24, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260224032253/https://wikimediafoundation.org/wikipedia25/wikipedia-mascot/}}</ref> N'abalị ir abụọ na asaa ọnwa Machị 2026, Wikipedia machibidoro iji ọdịnaya nke [[Large language model|LLMs]] mepụtara na isiokwu ya, ma e wezụga nsụgharị na obere mbipụta ndị ọzọ. <ref>{{Cite news|author=Milman|first=Oliver|date=2026-03-27|title=Wikipedia bans AI-generated content in its online encyclopedia|url=https://www.theguardian.com/technology/2026/mar/27/wikipedia-bans-ai|accessdate=2026-03-31|work=The Guardian|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2026-03-27|title=Wikipedia bans one type of content after 'heated debate'|url=https://www.newsweek.com/wikipedia-bans-ai-content-after-debate-11746790|accessdate=2026-03-31|work=Newsweek|language=en|archivedate=July 29, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260729125759/https://www.newsweek.com/wikipedia-bans-ai-content-after-debate-11746790}}</ref> N'abalị ir na otu ọnwa Mee 2026, Wikipedia wepụtara 25th Anniversary Reading Challenge maka ngwa iOS site na Mee iri na otu ruo Jun abalị iri na asatọ, ma weghachitekwa Baby Globe.<ref>{{Cite web|date=2026-05-11|title=Wikimedia Apps/Team/25th Birthday Reading Challenge|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|accessdate=2026-06-14|work=MediaWiki|language=en|archivedate=June 5, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260605021801/https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge}}</ref> ==Akụkọ ihe mere eme site n’akụkụ isiokwu== ===Ngwaike na Ngwanrọ=== * N’ọnwa Jenụwarị 2001, Wikipedia na-arụ ọrụ n’elu [[:en:UseModWiki|UseModWiki]], nke [[:en:Clifford_Adams|Clifford Adams]] dere n’asụsụ mmemme [[:en:Perl|Perl]]. Sava ahụ ka na-arụ ọrụ n’elu [[:en:Linux|Linux]], ọ bụ ezie na e debere ederede mbụ n’ime faịlụ kama ịnọ n’ime nchekwa data. A na-akpọ isiokwu ndị ahụ site n’iji usoro [[:en:CamelCase|CamelCase]]. * N’ọnwa Jenụwarị 2002, e webatara '''“'''Phase II'''”''' nke ngwanrọ wiki na-akwado Wikipedia, dochie [[:en:UseModWiki|UseModWiki]] ochie. [[:en:Magnus_Manske|Magnus Manske]] dere ya kpọmkwem maka ọrụ ahụ, ma o nwere [[:en:Wiki_engine|wiki engine]] nke e dere n’asụsụ [[:en:PHP|PHP]]'''.''' * N’ọnwa Julaị 2002, e tinyere n’ọrụ [[:en:Rewrite_(programming)|mmegharị ukwu nke ngwanrọ]] na-akwado Wikipedia; a kpọrọ ya '''“'''Phase III'''”'''. Ọ dochiri ụdị “Phase II” ochie ma bụrụ [[:en:MediaWiki|MediaWiki]]. Ọ bụ [[:en:Lee_Daniel_Crocker|Lee Daniel Crocker]] dere ya n’ihi mkpa ọrụ ahụ na-abawanye ka Wikipedia na-eto. * N’ọnwa Ọktoba 2002, Derek Ramsey mepụtara [[:en:Internet_bot|bot]] —usoro mmemme na-arụ ọrụ na-akpaghị aka nke a kpọrọ [[:en:Rambot|Rambot]] — iji tinye ọtụtụ isiokwu gbasara obodo ndị dị na United States. E mepụtara isiokwu ndị a na-akpaghị aka site na data [[:en:U.S._census|ngụkọ ọnụ ọgụgụ ndị mmadụ na United States]]'''.''' N’ụzọ dị otú a, o mere ka ọnụ ọgụgụ isiokwu Wikipedia bawanye site n'ọnụọgụ dị puku iri atọ na atọ narị asatọ na iri atọ na abụọ.<ref>{{Cite book|author=Lih|first=Andrew|url=https://books.google.com/books?id=AWuZAAAAQBAJ&q=%22Derek+Ramsey+%28Wikipedian%29%22|title=The Wikipedia Revolution|date=2009|publisher=Hachette Digital, Inc|isbn=978-1401395858|pages=99–106|authorlink=Andrew Lih}}</ref> A kpọrọ ihe omume a '''“'''mmegharị kacha kpatara esemokwu n’akụkọ ihe mere eme Wikipedia.'''”'''.<ref>Lih, p. 99.</ref> * N’ọnwa Jenụwarị 2003, agbakwunyere nkwado maka usoro mgbakọ na mwepụ n’asụsụ [[:en:TeX|TeX]]. Ọ bụ Tomasz Węgrzanowski nyere koodu ahụ * Na 9 Juún 2003, a gbanwere [[:en:ISBN|ISBN]] interface nke Wikipedia iji mee ka ISBN ndị dị n’ime isiokwu wee nwee njikọ ha na Special:Booksources, nke na-enweta ọdịnaya ya site na ibe ndị ọrụ nwere ike idezi, Wikipedia:Book sources. Tupu oge ahụ, e tinyere ebe njikọ ISBN gaa n’ime ngwanrọ ahụ n’onwe ya, ma na-atụ aro njikọ ọhụrụ na ibe Wikipedia:ISBN. Lee ndezi nke gbanwere nke a. * Mgbe abalị isii ọnwa Disemba 2003 gachara, ozi sistemụ dị iche iche a na-egosi ndị ọrụ Wikipedia kwụsịziri ịbụ ụdị [[:en:Hard_coding|hard coded]]; nke a nyere ndị nchịkwa Wikipedia ohere ịgbanwe akụkụ ụfọdụ nke interface MediaWiki, dịka ozi a na-egosi ndị ọrụ a kpọchiri. * Na 12 Febụwarị 2004, a kpaliri ọrụ sava site na San Diego, California gaa [[Tampa, Florida]].<ref>{{Cite web|title=Server swapping soon|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2004-February/008420.html|work=lists.wikimedia.org|accessdate=10 February 2007|archivedate=18 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140618061009/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2004-February/008420.html}}</ref> * N'abalị iri abụọ na itoolu ọnwa Mee 2004''',''' e melitere ebe nrụọrụ weebụ dị iche iche niile ka ọ bụrụ ụdị ọhụrụ nke ngwanrọ [[MediaWiki]] * N'abalị iri atọ ọnwa Mee 2004, ihe atụ mbụ nke ntinye '''“'''categorization'''”''' (nhazi n’ụdị otu/category) pụtara. Usoro ụdị dị iche iche dịka Recent Changes yana Edit This Page adịlarị kemgbe e guzobere Wikipedia. Otú ọ dị, Sanger lere usoro ndị a anya dịka ndepụta, ma ọbụna na-etinye isiokwu ụfọdụ n’aka ya, ebe ọrụ nhazi n’ụdị otu lekwasịrị anya n’itinye category nke ọbụla n’isiokwu nke ọbụla dị na encyclopedia ahụ, dịka akụkụ nke usoro buru ibu nke iji akpaghị aka hazie isiokwu niile nke encyclopedia <ref>"[[Wikipedia:Categorization]]", Wikipedia.</ref> * Mgbe 3 Jun 2004 gachara, ndị nchịkwa nwere ike idezi ụdị na ọdịdị interface ahụ site n’ịgbanwe [[:en:Cascading_Style_Sheets|CSS]] (Cascading Style Sheets) dị na stylesheet monobook na[[MediaWiki:Monobook.css]] * Ọzọkwa na 30 Mee 2004, na MediaWiki 1.3, e mepụtara oghere aha Template, na-enye ohere [[:en:Transclusion|ịmegharị]] ederede ọkọlọtọ.<ref>"[[Wikipedia:Template namespace]]", Wikipedia.</ref> * Na 7 Jun 2005 n'elekere atọ nke ụtụtụ, oge [[:en:Eastern_Time_Zone|Eastern Standard Time]], a kpaliri ọtụtụ sava Wikimedia gaa n’ụlọ ọrụ ọhụrụ dị n’akụkụ okporo ụzọ ahụ. Ọrụ Wikimedia niile kwụsịrị nwa oge n’oge a * N’ọnwa Maachị 2013, e mere ka akụkụ mbụ nke [[:en:Wikidata|Wikidata]] interwiki database dịrị n’akwụkwọ Wikipedia n’asụsụ dị iche iche <ref name="WikidataLiveNow2">{{Cite web|author=Pintscher, Lydia|date=13 February 2013|title=Wikidata live on the English Wikipedia|url=http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130219054033/http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archivedate=19 February 2013|accessdate=15 February 2013|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref> * N’ọnwa Julaị 2013, a malitere VisualEditor editing interface, nke nyere ndị ọrụ ohere idezi Wikipedia site na iji [[:en:WYSIWYG|WYSIWYG]] text editor (nke yiri [[:en:Word_processor|word processor]]) kama iji [[:en:Wiki_markup|akara wiki]]. E wepụtakwara interface ndezi nke e mere ka ọ daba adaba maka ngwa mkpanaka (mobile devices).<ref name="VisualEd20132">{{Cite news|author=Arthur|first=Charles|date=2 July 2013|title=Boot up: wireless contact lens, Wikipedia's visual editing, Samsung's share slide and more|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2013/jul/02/rabbit-contact-lens|accessdate=2 July 2013}}</ref><ref name="MobileWiki20132">{{Cite web|author=Gonera|first=Juliusz|date=25 July 2013|title=Edit Wikipedia on the go|url=https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/|accessdate=16 March 2023|work=Diff|language=en-US|archivedate=25 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230325104612/https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/}}</ref> ===Ọdịdị Ile Anya Na Mmetụta=== * N'ụbọchị nke anọ n'ọnwa Eprel afọ 2002, a kpaliri BrilliantProse, nke e mechara kpọọ Featured Articles, site na article namespace gaa na Wikipedia namespace<ref>"[[Wikipedia:Featured articles]]".</ref> * N’ihe dị ka abalị iri na ise ọnwa Ọktoba 2003, e tinyere akara ngosi njirimara Wikipedia ọhụrụ. A họpụtara echiche logo ahụ site n’usoro ịtụ vootu, nke e mechara soro usoro mmegharị iji họrọ ụdị ndị kacha mma. David Friedland (onye na-edezi Wikipedia site n’aha njirimara ''“nohat”'') mepụtara ụdị ikpeazụ ahụ, dabere na atụmatụ na echiche logo nke Paul Stansifer mepụtara.<ref name="logovote">{{Cite web|title=International logo vote/Finalists|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_vote/Finalists|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060716073834/http://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_vote/Finalists|archivedate=16 July 2006|accessdate=8 July 2006|work=Meta-Wiki|publisher=Wikimedia}}</ref> * N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2004, Did You Know (DYK) pụtara na Main Page nke mbụ ya. * N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2004, n’elekere 19:46 UTC, e gosipụtara ọdịdị ọhụrụ ahaziri nke ọma maka Ihu Mbụ. Ihe ndị a họpụtara n’aka maka Daily Featured Article, Anniversaries, In the News, na Did You Know mezuru ọdịdị ọhụrụ ahụ. * N'abalị iri ọnwa Jenụwarị 2005, e guzobere portal nwere ọtụtụ asụsụ na www.wikipedia.org, iji dochie njikọ ntụgharị (redirect) nke na-eduga na Wikipedia nke asụsụ Bekee. * N'abalị ise ọnwa Febụwarị 2005, e mepụtara Portal:Biology, na-aghọ "portal" mbụ na Wikipedia Bekee.<ref>"[[Portal:Biology]]".</ref> Otú ọ dị, echiche a malitere na German Wikipedia, ebe e guzobere [[:de:Portal:Recht|Portal:Recht]] (ọmụmụ iwu) n'ọnwa Ọktoba afọ 2003. <ref>[[:de:Wikipedia:WikiProjekt Portale/2003|Portals on German Wikipedia ordered by date of creation]].</ref> ** N'abalị iri na isii n'ọnwa Julaị n'afọ 2005, Wikipedia Bekee malitere itinye "ihe osise ndị e gosipụtara" n'ụbọchị ahụ na Ihu Mbụ ya. ** N'abalị iri na itoolu n'ọnwa Machị afọ 2006, mgbe ntuli aka gasịrị, Ihu Mbụ nke Wikipedia asụsụ Bekee gosipụtara nhazigharị mbụ ya n'ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ abụọ. ** N'abalị iri na atọ ọnwa Mee 2010, saịtị ahụ wepụtara interface ọhụrụ. Ihe ọhụrụ ndị e wepụtara gụnyere akara ngosi emelitere, ngwaọrụ ngagharị n'ibe ahụ, na link wizard.<ref name="New features2">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:UsabilityInitiativePrefSwitch|title=New features|publisher=[[Wikipedia]]|accessdate=6 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100822062045/http://en.wikipedia.org/wiki/Special%3AUsabilityInitiativePrefSwitch|archivedate=22 August 2010}}</ref> ===Mgbanwe nhazi E Mere na 2023=== A mara ọkwa Vector 2022, bụ mmelite nke [[Skin (computing)|akpụkpọ ahụ]] Wikipedia a na-ejibu bụ Vector 2010, nke e mere atụmatụ maka mmalite na mbụ na 2021, tupu emesịa tinye ya na Jenụwarị 2023.<ref name="cnn">{{Cite web|author=Kurtz|first=Jason|date=24 September 2020|title=Wikipedia due to get its first substantial website redesign in a decade|url=https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120112945/https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|publisher=CNN Business|language=en}}</ref> Ka ọ na-erule Jenụwarị 2023, Wikimedia emeela ka mmelite ahụ dị na nari atọ nke [[List of Wikipedias|mbipụta asụsụ ya dị cihe iche]]; ọ bụ ndabara maka nsụgharị Arabic na Greek.<ref name="engadget">{{Cite web|title=Wikipedia's first desktop design update in a decade doesn't rock the boat (updated)|url=https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|first=Jon|author=Fingas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119195554/https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Engadget|date=19 January 2023|language=en-US}}</ref><ref name="slate2">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="pcmag">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> Vector 2022 na-egosipụta [[User interface|interface onye ọrụ]] e degharịrị nke nwere ọtụtụ mgbanwe na nhazi nke ihe ndị dị na ya bụ interface. N'etiti ha, menu nhọrọ asụsụ, nke dịbu n'aka ekpe nke ihuenyo ahụ, dị ugbu a n'elu aka nri na ngosipụta nke isiokwu a na-agụ ugbu a.<ref name="pcmag2">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> Tụkwasị na nke a, a ga-abịachinwu sidebar nke dị n'azụ [[Hamburger button|bọtịnụ hamburger]]. Vector 2022 na-mgbakwunye, na-amụba [[Margin (typography)|akụkụ obosara]] nke ngosipụta isiokwu ahụ, nke nwere mmetụta nke igbochi ogologo nke isiokwu ahụ; <ref name="pcmag2" /> mgbanwe dị nke nwere ike ibelata akụkụ ma gbasaa obosara akara nke isiokwu ahụ iji mejupụta ihuenyo.<ref name="techcrunch">{{Cite web|author=Perez|first=Sarah|date=18 January 2023|title=Wikipedia gets its first makeover in over a decade... and it's fairly subtle|url=https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|work=techcrunch.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119214848/https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|language=en-US}}</ref><ref name="slate3">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref> A mụbabeghị nha ndabara nke ederede ahụ, ọ bụ ezie na [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] gwara ''Engadget'' na ha nwere olileanya ime ka nke a bụrụ nhọrọ n'ọdịnihu.<ref name="engadget2">{{Cite web|title=Wikipedia's first desktop design update in a decade doesn't rock the boat (updated)|url=https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|first=Jon|author=Fingas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119195554/https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Engadget|date=19 January 2023|language=en-US}}</ref> E mekwara ka nhọrọ ọchụchọ ahụ dị ọhụrụ na Vector 2022, dịka nsonaazụ a tụrụ aro ha na nzaghachi maka ajụjụ ndị ọrụ na-ajụ, gụnyere ugbu a foto na nkọwa dị mkpirikpi site na ibe ndị a na-ekwu maka ha. <ref name="pcmag2" /> <ref name="business-insider">{{Cite web|author=Nguyen|first=Britney|title=It's not just you {{snd}} Wikipedia looks different|url=https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012218/https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Business Insider|language=en-US}}</ref> [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] kwuru na ọ bụ ọchịchọ imeziwanye saịtị ahụ ma melite ahụmịhe mkpagharị na ndezi na saịtị ahụ maka ndị na-agụ ya na-amaghị ka e si eji ịntanetị kpaliri mgbanwe ahụ, ebe ọ bụ na a na-eweere akpụkpọ dịbu adị dị ka "ihe na-adịghị mma na ihe na-awụ akpata oyi n'ahụ". <ref name="cnn2">{{Cite web|author=Kurtz|first=Jason|date=24 September 2020|title=Wikipedia due to get its first substantial website redesign in a decade|url=https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120112945/https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|publisher=CNN Business|language=en}}</ref> <ref name="engadget3">{{Cite web|title=Wikipedia's first desktop design update in a decade doesn't rock the boat (updated)|url=https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|first=Jon|author=Fingas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119195554/https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Engadget|date=19 January 2023|language=en-US}}</ref><ref name="techcrunch2">{{Cite web|author=Perez|first=Sarah|date=18 January 2023|title=Wikipedia gets its first makeover in over a decade... and it's fairly subtle|url=https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|work=techcrunch.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119214848/https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|language=en-US}}</ref>Nnyocha ndị foundation ahụ mere gosiri na mmụba ruru pasent iri atọ nke ndị ọrụ ịchọ ihe na saịtị ahụ, na mbelata n'ogo ruru pasent iri na ise na mkpagharị na saịtị ahụ.<ref name="engadget3" /><ref name="techcrunch2" /> Ụdị mbụ nke Vector 2022 malitere na 2020 na saịtị Wikipedia French-, Hebrew-, na Portuguese, <ref name="cnn2" /> dịka a na-agbasa ihe ọhụrụ nke akpụkpọ ahụ ọhụrụ ahụ nye ndị ọrụ iji nwalee ya nke nta nke nta tupu a tọhapụ ya kpamkpam. <ref name="verge">{{Cite web|author=Lyles|first=Taylor|date=24 September 2020|title=Wikipedia is getting its first desktop redesign in 10 years|url=https://www.theverge.com/2020/9/23/21453300/wikipedia-desktop-redesign-2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120152848/https://www.theverge.com/2020/9/23/21453300/wikipedia-desktop-redesign-2021|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=The Verge|language=en-US}}</ref> Akpụkpọ ahụ malitere ịbụ akpụkpọ ahụ ndabara maka ndị na-agụ saịtị Wikimedia n'asụsụ nari atọ (n'ime narị atọ na iri na asatọ) n'abalị iri na asatọ ọnwa Jenụwarị 2023.<ref name="engadget3" /><ref name="slate4">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="pcmag3">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> N'ịgbaso mgbasa n'igwe nke Vector 2022, ọ ka ga-ekwe omume ịgụ Wikipedia site na iji akpụkpọ ahụ gara aga. Otú ọ dị, ime nke a chọrọ ka ndị na-agụ ya debanye aha maka imepe akaụntụ Wikipedia, wee mee nhọrọ ha iji gosipụta Vector 2010 kama.<ref name="pcmag4">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> Enweghị mgbanwe e mere na akpụkpọ Wikipedia dị ugbu a dị ka Monobook na Timeless, nke ka dị kwa iji mee ihe.<ref name="slate5">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="gizmodo">{{Cite web|date=18 January 2023|title=Try and Spot the Differences in Wikipedia's First New Look in 11 Years|url=https://gizmodo.com/wikipedia-wikimedia-online-encyclopedia-1850002977|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119134259/https://gizmodo.com/wikipedia-wikimedia-online-encyclopedia-1850002977|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Gizmodo|language=en}}</ref> [[Wikipedia users|Ndị ọrụ Wikipedia]] kewara na mgbanwe ndị ahụ e mere. Arịrịọ maka ịza ajụjụ na [[Wikipedia nke ndị bekee|Wikipedia Bekee]] nke na-ajụ ndị ọrụ ma a ga-etinye Vector 2022 dị ka akpụkpọ ahụ ndabara ka ọ bụ na-agaghị etinye ya gbakọtara ihe karịrị okwu puku iri itoolu na nzaghachi.<ref name="slate6">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref> Ndị na-akatọ mgbanwegharị ahụ megidere ya n'ụzọ doro anya maka [[White space (visual arts)|oghere ọcha]] a hapụrụ n'efu na akpụkpọ ọhụrụ ahụ, ebe ndị ọrụ ndị ọzọ katọrọ ndị nkatọ ahụ kwuru na ha dị ka ndị ọ na-ara ahụ ịnabata gbanwee.<ref name="slate6" /> Ndị ọrụ dị otu narị na iri isii na ise sonyere na mkparịta ụka ahụ jụrụ akpụkpọ ahụ ọhụrụ ahụ, ebe otu narị na iri ise na atọ kwadoro ya, itoolu nọgidekwara na-anọpụ iche. <ref name="slate6" /> <ref name="mashable">{{Cite web|author=Pearl|first=Mike|date=18 January 2023|title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out.|url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Mashable|language=en}}</ref><ref name="rfc-history">{{Cite web|title=Wikipedia history page|work=en.wikipedia.org|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia%3ARequests_for_comment%2FDeployment_of_Vector_%282022%29&diff=latest&oldid=1117412136|accessdate=February 5, 2023|archivedate=July 9, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230709223623/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia%3ARequests_for_comment%2FDeployment_of_Vector_(2022)&diff=latest&oldid=1117412136}}</ref> N'agbanyeghị ọnụ ọgụgụ ka ukwuu nke ndị editọ kwuru na ha achọghị ka ewepụta Vector 2022 n'ụdị ya dị mgbe ahụ ugbu a, ebe ọ bụ na a naghị ekpebi nkwekọrịta na Wikipedia site na ịtụ vootu, e mechiri mkparịta ụka ahụ na nkwado ndị nabatara ndozigharị ahụ, na-atụle okwu dị mma ndị ọrụ ndị ọzọ hapụrụ. <ref name="slate6" /> <ref name="mashable" /> Ndị mmepe Vector 2022 mere mgbanwe ụfọdụ na akpụkpọ ahụ iji zaghachị nkatọ ahụ, dị ka ịgbakwunye mgbanwe iji mee ka ọdịnaya isiokwu ọbụla jupụta n'obosara niile nke ihuenyo onye ọrụ. <ref name="slate6" /> <ref name="rfc-history2">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Requests_for_comment/Deployment_of_Vector_(2022)&oldid=1138588215|title=Wikipedia:Requests for comment/Deployment of Vector (2022)|date=10 February 2023|accessdate=March 16, 2023|archivedate=July 9, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230709190532/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Requests_for_comment/Deployment_of_Vector_(2022)&oldid=1138588215}}</ref> Ndị ọrụ na [[Swahili Wikipedia|Wikipedia Swahili]] ekwenyeghị n'otu olu na iwu nke akpụkpọ ọhụrụ ahụ.<ref name="slate6" /> Ndị nta akụkọ na-azaghachi mmelite nke Vector 2022 weere mmelite na atụmatụ ọhụrụ ndị e webatara dị ka mgbakwunye bara uru, mana n'ozuzu ha gosipụtara akpụkpọ ahụ dị ka obere mmelite nke na-agbanweghị ahụmịhe ọgụgụ ha na-enwe na Wikipedia. <ref name="business-insider2">{{Cite web|author=Nguyen|first=Britney|title=It's not just you {{snd}} Wikipedia looks different|url=https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012218/https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Business Insider|language=en-US}}</ref> <ref name="slate7">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="techcrunch3">{{Cite web|author=Perez|first=Sarah|date=18 January 2023|title=Wikipedia gets its first makeover in over a decade... and it's fairly subtle|url=https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|work=techcrunch.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119214848/https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|language=en-US}}</ref> [[Annie Rauwerda]], onye mepụtara [[:en:Depths_of_Wikipedia|Depths of Wikipedia]] social media accounts, dere na ''[[Slate (magazine)|Slate]]'' na Vector 2022 abụghị "ụdị dị iche" site na akpụkpọ ahụ dịbu. Rauwerda kwukwara maka myiri dị n'etiti nnukwu nkatọ nke ndị obodo Wikipedia megide mgbanwe akpụkpọ ahụ ahụ na nguzogide ndị gara aga e mere na mgbanwe anya yiri nke ahụ na saịtị ndị a ma ama dị ka [[Reddit]].<ref name="slate7" /> Rauwerda, na Mike Pearl nke ''Mashable'', kwuru na ndị ọrụ na-enweghị obi ụtọ na mgbanwe ahụ nwere ike ịtụle ịkparịta ụka banyere akpụkpọ ahụ, ma ọ bụ jiri atụmatụ nhazi nke saịtị ahụ gbanwee ahụmịhe ịgụ akwụkwọ ha. <ref name="slate7" /><ref name="mashable2">{{Cite web|author=Pearl|first=Mike|date=18 January 2023|title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out.|url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Mashable|language=en}}</ref> '''Ihe ndekọ Wikipedia na ndị E Chekwara''' Faịlụ ọrụ Wikipedia nwere ọtụtụ ntụaka na ihe ndị echekwara. Ihe onwunwe bara uru n'ime akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia gụnyere: '''Nchịkọta akụkọ ihe mere eme''' * Ụdị: Afọ Wikipedia - ihe omume akụkọ ihe mere eme site n'afọ * [[m:History of Wikipedia|Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia]] - site na [[wikipedia:Meta|Wikipedia:Meta]] * meta:Wikimedia News - akụkọ na ihe ịrịba ama index site na Wikipedias niile * Wikipedia:BrilliantProse - onye bu Wikipedia ụzọ:Akụkọ ndị a na-ahụ anya na Wikipedia:Akụkọ ọmaWikipedia:Ezi isiokwu * Wikipedia:Nkwurịta okwu akụkọ ihe mere eme * Wikipedia:Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia bots * Wikipedia: Ihe ndekọ Wikipedia * Wikipedia:Akụkọ kachasị ochie nke Wikipedia '''Ihe ịrịba ama, ogo na ọnụ ọgụgụ''' * [[stats:|Stats.wikimedia.org]] - isi interface nke Wikimedia Foundation maka ọnụ ọgụgụ ọrụ niile, gụnyere Wikipedia dị iche iche na nke jikọtara ọnụ. * [[m:Wikipedia milestones|Ihe ịrịba ama Wikipedia]] * Wikipedia:Milestones <small> (na-adịghị arụ ọrụ) </small> * Wikipedia: Iri na abụọ nke Wikipedia * Wikipedia: Ndekọ ọnụ ọgụgụ '''Ebe Nchekwa Nkwurịta okwu na arụmụka''' * Wikipedia:Nkwupụta Archive * Wikipedia: Ndepụta ozi Na 24 Maachị, sava niile nke Wikipedia Europe pụrụ n'ịntanetị n'ihi nsogbu inwe oke okpomokụ. [[:en:Failover|Failover]] gaa na sava niile dị na Florida gbajiri, na-akpata nhazigharị nke [[:en:Domain_Name_System|DNS]] maka Wikipedia daa n'ụwa niile. E doziri nsogbu ahụ ngwa ngwa, mana n'ihi nsogbu caching nke DNS, o gbuturu oge ụfọdụ ebe inwetakwa Wikipedia karịa ebe ndị ọzọ. * [[mw:MediaWiki history|Akụkọ MediaWiki]] * [https://nostalgia.wikipedia.org Nostalgia Wikipedia] - foto nke Wikipedia site na 20 Disemba 2001 dị ka saịtị MediaWiki na-eji akpụkpọ ahụ nke yiri ngwanrọ nke oge ahụ * Wikipedia:CamelCase na Wikipedia * Wikipedia:Magnus Manske Day - Software MediaWiki na-aga ndụ na mmepụta * Wikipedia: Ngalaba Ọkụ Ọkụ Ndị Ofu Ofu - njikwa nke nnukwu nchịkọta akụkọ. A gbasara ya mgbe ọ na-adịghịzi mkpa (2004) * ZIM File Archive, na Internet Archive, nwere foto zuru ezu nke Wikipedia (yana nhọrọ isiokwu) n'ọtụtụ asụsụ, site na afọ dị iche iche. Enwere ike imeghe faịlụ na ngwanrọ Kiwix. {{Clear}} == Edensibịa == * [http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf "Fatally Flawed: Gbagha ọmụmụ ihe na-adịbeghị anya banyere izi ezi encyclopedic site na akwụkwọ akụkọ Nature"]. ''Encyclopædia Britannica''. March 2006. * [https://web.archive.org/web/20010303221706/http://www.wikipedia.com/wiki/HomePage Foto mbụ nke Wikipedia] site na Internet Archive. 28 Febụwarị 2001. * Giles, Jim, "Encyclopedias nke Ịntanetị na-aga isi na isi". Ntụnyere <nowiki><i id="mwGXE">Okike</i></nowiki> n'etiti Wikipedia na ''Britannica''. 14 Disemba 2005 (a chọrọ ndebanye aha) * [[Larry Sanger]] "The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir" na "Part II". Ihe na-adịghị mma. 18 Eprel 2005 ruo 19 Eprel 2005. * [http://www.nature.com/nature/britannica/index.html Nzaghachi] ''Okike'' na ''Encyclopædia Britannica''. Okike. 23 Machị 2006. (A chọrọ ndebanye aha) * [https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html ''New York Times'' na Wikipedia]. Septemba 2001. * [https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html The Free Universal Encyclopedia na Learning Resource] E debere na Wayback Machine - Free Software Foundation nkwado nke Nupedia (mgbe e mesịrị melite iji tinye Wikipedia). 1999. {{Wikipedia}}{{Wikipedias}}{{Wikimedia Foundation}} [[Otú:Pages with unreviewed translations]] n6ur2u7wukquda30vuzqy2vwfg2bq6n 705732 705731 2026-08-26T13:30:36Z Goodymeraj 16207 /* Mgbanwe nhazi E Mere na 2023 */ 705732 wikitext text/x-wiki [[Faịlụ:First_preserved_Main_Page_of_Wikipedia.jpeg|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (20 Disemba 2001) ]] [[Wikipidia|Wikipedia]], encyclopedia dị n'ịntanetị n'efu nke òtù ndị ọrụ afọ ofufo a maara dị ka Ndị Wikipedia na-ede ma na-elekọta, jiri ndezi mbụ ya malite na 15 Jenụwarị 2001, ụbọchị abụọ mgbe edebachara aha ngalaba ahụ.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org WHOIS, DNS, & Domain Info – DomainTools|url=http://whois.domaintools.com/wikipedia.org|accessdate=24 October 2016|work=[[WHOIS]]|archivedate=17 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170417083509/http://whois.domaintools.com/wikipedia.org}}</ref> Ọ malitere dịka [[Nupedia]], encyclopedia dị n'efu nke ahaziri ahazi karị, dị ka ụzọ isi nye ohere ide edemede na mee nsụgharị n'ụzọ ka dị mfe ma dị ngwa. Ihe ndabere teknụzụ na echiche nke Wikipedia bu nke a ụzọ; Rick Gates mere atụmatụ mbụ a maara maka encyclopedia n'ịntanetị n'afọ 1993, <ref name="listserv.uh.edu">{{Cite web|year=2010|title=Wikipedia of Jimmy Wales and Larry Sanger|url=http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415133700/http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archivedate=15 April 2012|accessdate=9 November 2013|publisher=History Computer}}</ref> na echiche nke encyclopedia ịntanetị n'efu (dị ka dị iche na naanị isi iyi mepere emepe) <ref>{{Cite web|title=Philosophy|url=https://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html#open-source|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014132149/http://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html#open-source|archivedate=14 October 2013|accessdate=5 November 2013|publisher=GNU}}</ref> bụ nke Richard Stallman chepụtara na 1998.<ref name="stallmanencyclopedia">{{Cite web|author=Stallman|first=Richard|authorlink=Richard Stallman|year=1998|title=The Free Universal Encyclopedia and Learning Resource (1998 Draft)|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124065108/https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archivedate=24 January 2021|accessdate=29 October 2021|publisher=GNU}}</ref> Echiche Stallman gụnyere kpọmkwem echiche na ọ dịghị nzukọ dị n'etiti kwesịrị ịchịkwa nhazi. Nke a dị iche na encyclopedia dijitalụ nke oge a dị ka [[Wiki|Microsoft Encarta]] na ''Encyclopædia Britannica.'' N'afọ 2001, a gbanwere akwụkwọ ikikere maka [[Nupedia]] ka ọ bụrụ [[GNU Free Documentation License|GFDL]], meziri ka [[Jimmy Wales]] na [[Larry Sanger]] malite Wikipedia dị ka ọrụ ga-anọchi ya, na-eji wiki n'ịntanetị dị ka ngwá ọrụ nchịkọta.<ref>{{Cite web|title=WikiHistory|url=http://c2.com/cgi/wiki?WikiHistory|archiveurl=https://web.archive.org/web/20020621221535/http://c2.com/cgi/wiki?WikiHistory|archivedate=21 June 2002|accessdate=15 May 2013|publisher=[[WikiWikiWeb]]}}</ref> Ọ bụ ezie na e cheburu Wikipedia na mbụ dị ka ebe a ga na-edetu edemede na echiche ndị a ga-achọ ibipụta na Nupedia, ọ gafere onye bu ya ụzọ ngwa ngwa, na-aghọ ma oghere ndetu ederede nwa mgbe nakwa ọ̀bà maka edemede ikpeazụ zuru ụwa ọnụ n'ọtụtụ narị asụsụ, na-akpali ọtụtụ ọrụ ntanetị ndị ọzọ. N'afọ 2014, Wikipedia nwere ihe dịka nde mmadụ narị anọ na iri itoolu na ise na-agụ ya kwa ọnwa. <ref name="EconWikiPeaks" /> Na 2015, dị ka comScore si kwuo, Wikipedia natara ihe karịrị nde mmadụ otu narị na iri na ise na-eleta ya kwa ọnwa site na United States naanị. <ref name="comScore2012" /> Na Septemba 2018, ọrụ Wikipedia hụrụ ndị nkiri peeji ya dị ijeri iri na ise na ọkara kwa ọnwa.<ref>{{Cite web|title=Monthly overview|url=https://stats.wikimedia.org/v2/#/all-projects|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200124235329/https://stats.wikimedia.org/v2/#/all-projects|archivedate=24 January 2020|accessdate=31 May 2019|work=Wikimedia statistics|publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> == Nchịkọta akụkọ ihe mere eme == === Ihe ndị mere n'oge gara aga === Echiche nke ịchịkọta ihe ọmụma ụwa niile n'otu ebe malitere na [[:en:Library_of_Alexandria|Ọbá Akwụkwọ oge ochie nke Alexandria]] na [[Library of Pergamum|Ọ́bá Akwụkwọ nke Pergamum]], ma e nwere ndị bu ụzọ n'oge ochie n'echiche inweta encyclopedia zuru oke, dị ka ''[[:en:Natural_History_(Pliny)|Naturalis historia]]'', ''nke'' [[:en:Pliny_the_Elder|Pliny the Elder]] mana echiche nke oge a nke encyclopedia zuru oke, nke a na-ekesa n'ọtụtụ ebe, nke e biri ebi sitere na [[Denis Diderot]] na ndị French dere [[Encyclopédie|encyclopedia]] nke narị afọ nke iri na asatọ.<ref>{{Cite journal|author=Miloš|first=Todorović|year=2018|title=From Diderot's Encyclopedia to Wales's Wikipedia: a brief history of collecting and sharing knowledge|url=https://www.researchgate.net/publication/347489594|journal=Časopis KSIO|volume=1|pages=88–102|doi=10.5281/zenodo.3235309|accessdate=20 October 2021}}</ref> Echiche nke iji ígwè ọrụ na-arụ ọrụ n'onwe ya karịa [[Printing press|ígwè obibi akwụkwọ]] iji wuo encyclopedia bara uru karị ka e nwere ike ịchọta mmalite ya site na akwụkwọ [[Paul Otlet]] nke afọ 1934 bụ ''[[:en:Traité_de_Documentation|Traité de Documentation]]''. Otlet guzobekwara [[Mundaneum]], ụlọ ọrụ raara onwe ya nye ndepụta nke ihe ọmụma ụwa, na 1910. Echiche a nke encyclopedia nke ígwè na-enyere aka ka [[H. G. Wells]] gbasakwuru n'akwụkwọ ederede ya bụ ''[[:en:World_Brain|World Brain]]'' (1938) na ọhụụ Vannevar Bush n'ọdịnihu nke Memex dabeere na microfilm na edemede ya "[[:en:As_We_May_Think|As We May Think]]" (1945). Ihe ọzọ dị ịrịba ama bụ atụmatụ [[hypertext]] nke [[Ted Nelson]] bụ [[:en:Project_Xanadu|Project Xanadu]], nke malitere na 1960. <ref name="reaglechap2"> Ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo bụ ihe dị mkpa n'ime na idebe Wikipedia. Otú ọ dị, ọbụlagodi ma enweghị ịntanetị, nnukwu ọrụ dị mgbagwoju anya nke ụdị ahụ ejirila ndị ọrụ afọ ofufo mee ihe. N'ụzọ doro anya, e chepụtara echiche ide akwukwọ nkọwa okwu ''Oxford English Dictionary'' na okwu ngosi pụta e kwuru na London Library,ụbọchị ncheta [[:en:Guy_Fawkes_Day|Guy Fawkes]], 5 Nọvemba 1857, site n'aka [[:en:Richard_Chenevix_Trench|Richard Chenevix Trench]]. O weere ihe dị ka afọ iri asaa iji mezue ya. Dr. Trench chepụtara nnukwu akwụkwọ ọkọwa okwu ọhụrụ nke okwu ọ bụla n'asụsụ Bekee dị na ya, nke a ga-eji mee ihe n'ụzọ ọchịchị onye kwuo uche ya na n'efu. Dị ka onye edemede Simon Winchester si kwuo, "Nrụ ọrụ nke atụmatụ ahụ, ka o kwuru, karịrị ikike nke otu nwoke ọ bụla. Ịgụ akwụkwọ Bekee niile - na ịchọ n'akwụkwọ akụkọ London na New York niile na magazin na akwụkwọ akụkọ ndị a kachasị agụ - ga-abụrịrị 'ihe ọtụtụ ndị ga-eme.' Ọ ga-adị mkpa iwebata otu ìgwè n'ọru- ọkacha, nke dị nnukwu - ma eleghị anya nwere ọtụtụ narị na narị ndị aka esibeghị ike na-adịghị akwụ ụgwọ, ha niile na-arụ ọrụ dị ka ndị ọrụ afọ ofufo.        Ọganihu ndị e nwere na teknụzụ ozi n'ebe ngwụcha narị afọ nke iri abụọ dugara na mgbanwe n'ụdị encyclopedia ndị a. Ebe encyclopedia ndị gara aga, ọkachasị ''Encyclopædia Britannica'', na-adabere n'akwụkwọ ọtụtụ mgbe, Encarta nke Microsoft, nke e bipụtara na 1993, dị na CD-ROM, e mekwara ya hyperlink. Mmepe nke [[:en:World_Wide_Web|World Wide Web]] dugara n'ọtụtụ mgbalị iji mepụta Ọrụ encyclopedia ịntanetị. Otu aro mbụ a tụtara maka encyclopedia n'ịntanetị bụ Interpedia na 1993 site n'aka Rick Gates; <ref name="listserv.uh.edu"/> ọrụ a nwụrụ tupu ọ mepụta ọdịnaya encyclopedia ọ bụla. Onye na-akwado ngwanrọ n'efu Richard Stallman kọwara uru nke "Free Universal Encyclopedia and Learning Resource" na 1998. <ref name="stallmanencyclopedia"/> Akwụkwọ o bipụtara depụtara otu a ga-esi "hụ na ọganihu na-aga n'ihu na nsonaazụ a kachasị mma". Onye so guzobe Wikipedia bụ Jimmy Wales kwuru na echiche nke Wikipedia bịara mgbe ọ bụ nwa akwụkwọ gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Indiana, ebe ọ masịrị ya na ihe ịga nke ọma nke mmegharị na-emeghe ma chọpụta na Emacs Manifesto nke Richard Stallman na-akwalite ngwanrọ dị n'efu yana ọnọdụ nkesa ihe n'efu na-adọrọ mmasị ya. Wales na-ekwukwa okwu otuto gbasara ederede onye ọkachamara mkpata na mmefu nke [[:en:Austrian_School|Ụlọ akwụkwọ Austria]] bụ Friedrich Hayek, "The Use of Knowledge in Society," nke ọ gụrụ dị ka nwa akwụkwọ mahadum, na ọ bụ ya nọ "n'etiti" n'echiche ya banyere "otú ọ ga-esi jikwaa ọrụ Wikipedia." <ref>{{Cite web|author=Mangu-Ward|first=Katherine|date=2007-05-30|title=Wikipedia and Beyond|url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/|accessdate=2024-11-07|work=Reason.com|language=en-US}}</ref> Ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo bụ ihe dị mkpa n'ime na idebe Wikipedia. Otú ọ dị, ọbụlagodi n'enweghị ịntanetị, nnukwu ọrụ dị mgbagwoju anya nke ụdị ahụ ejirila ndị ọrụ afọ ofufo mee ihe. N'ụzọ doro anya, e chepụtara ''[[Oxford English Dictionary|Akwụkwọ Nkọwa Okwu Bekee Oxford]]'' n'oge okwu [[:en:Richard_Chenevix_Trench|Richard Chenevix Trench]] kwuru na London Library, na [[:en:Guy_Fawkes_Day|Guy Fawkes Day]], 5 Nọvemba 1857. O weere ihe dị ka afọ iri asaa iji mezue. Dr. Trench chepụtara nnukwu akwụkwọ ọkọwa okwu ọhụrụ nke okwu ọbụla n'asụsụ Bekee ga-adị na ya, nke a ga-eji mee ihe n'ụzọ ọchịchị onye kwuo uche ya na n'efu. Dị ka onye edemede Simon Winchester si kwuo, "Nrụ ọrụ nke atụmatụ ahụ, ka o kwuru, karịrị ikike nke otu nwoke ọbụla. Ịgụ akwụkwọ Bekee niile - na ịgụkwa akwụkwọ akụkọ London na New York niile ya na magazin na akwụkwọ akụkọ ndị gụsịri akwụkwọ ike dere - ga-abụrịrị 'ihe ọtụtụ ga-eme.' Ọ ga-adị mkpa iwebata ìgwè nbdị mmadụ - karịa, nke dị nnukwu - ma eleghị anya nwere ọtụtụ narị na narị ndị na-amụ ọrụ a na-adịghị, ha niile na-arụ ọrụ dị ka ndị ọrụ afọ ofufo.<ref>Winchester, Simon (1998).</ref> Ọganihu na teknụzụ ozi na ngwụcha narị afọ nke iri abụọ dugara na mgbanwe n'ụdị encyclopedias. Ọ bụ ezie na encyclopedia ndị gara aga, ọkachasị ''[[Encyclopædia Britannica]]'', na-adabere n'akwụkwọ ọtụtụ mgbe, [[Encarta]] nke Microsoft, nke e bipụtara na 1993, dị na CD-ROM na dị n'ụdị [[Hyperlink|hyperlinked]]. Mmepe nke [[:en:World_Wide_Web|World Wide Web]] dugara n'ọtụtụ mgbalị iji mepụta [[Online encyclopedia|Ọrụ encyclopedia ịntanetị]]. Otu aro mbụ a tụrụ maka encyclopedia a ga-enwe n'ịntanetị bụ [[Interpedia]] na 1993 site n'aka [[Rick Gates (Internet pioneer)|Rick Gates]]; <ref name="listserv.uh.edu2">{{Cite web|year=2010|title=Wikipedia of Jimmy Wales and Larry Sanger|url=http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415133700/http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archivedate=15 April 2012|accessdate=9 November 2013|publisher=History Computer}}</ref> ọrụ a nwụrụ tupu ọ mepụta ihe ọbụla n'ime encyclopedia ahụ. Onye na-akwado [[:en:Free_software|ngwanrọ n'efu]] bụ [[Richard Stallman]] kọwara uru nke "Free Universal Encyclopedia and Learning Resource" na 1998. <ref name="stallmanencyclopedia2">{{Cite web|author=Stallman|first=Richard|authorlink=Richard Stallman|year=1998|title=The Free Universal Encyclopedia and Learning Resource (1998 Draft)|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124065108/https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archivedate=24 January 2021|accessdate=29 October 2021|publisher=GNU}}</ref> Akwụkwọ ya o bipụtara depụtara otu a ga-esi "hụ na ọganihu na-aga n'ihu na nsonaazụ a kachasị mma na nke kachasị mma". Onye so guzobe Wikipedia bụ Jimmy Wales kwuru na echiche nke Wikipedia bịara mgbe ọ bụ nwa akwụkwọ gụsịrị akwụkwọ na [[Indiana University Bloomington|Mahadum Indiana]], ebe ọ masịrị ya bụ ihe ịga nke ọma nke [[Open-source movement|mmegharị na-emeghe emeghe]] ma hụta [[GNU Manifesto|Emacs Manifesto]] nke Richard Stallman nke na-akwalite [[Free software movement|ngwanrọ n'efu]] na akụ na ụba gụnyere nkerịta akụ dịka ihe na-adọrọ mmasị ya. Wales na-ekwukwa na edemede "[[:en:The_Use_of_Knowledge_in_Society|The Use of Knowledge in Society]]," nke onye ọkachamara na ọmụmụ mkpata na mmefu na [[:en:Austrian_School|Austrian School]] bụ [[Friedrich Hayek]] dere, nke ya bụ Wales gụrụ dị ka nwa akwụkwọ mahadum, <ref>{{Cite magazine|date=2014-09-30|title=Know It All - The New Yorker|magazine=[[The New Yorker]]|url=http://www.newyorker.com/magazine/2006/07/31/know-it-all|archive-url=https://web.archive.org/web/20140930011944/http://www.newyorker.com/magazine/2006/07/31/know-it-all|url-status=dead|archive-date=2014-09-30|access-date=2024-11-07}}</ref> nọ n'"etiti" na echiche ya banyere "otú ọ ga-esi jikwaa ọrụ Wikipedia."<ref>{{Cite web|author=Mangu-Ward|first=Katherine|date=2007-05-30|title=Wikipedia and Beyond|url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/|accessdate=2024-11-07|work=Reason.com|language=en-US|archivedate=July 25, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/}}</ref> Edemede ahụ na-ekwusi ike na [[:en:Dispersed_knowledge|e kesara ozi ekesa]] - na onye ọbụla maara naanị obere akụkụ nke ihe a maara n'ozuzu ya - nakwa n'ihi ya, ndị nwere ihe ọmụma mpaghara na-eme mkpebi kachasị mma, karịa site na ndị isi ọchịchị nọ n'etiti. N'oge ahụ, Wales na-amụ ego ma nwee mmasị site na mkpali nke ọtụtụ ndị nyere aka dị ka ndị ọrụ afọ ofufo iji mepụta ngwanrọ n'efu, ebe ọtụtụ ihe atụ na-enwe ezigbo nsonaazụ.<ref>{{Citation}} Richard Stallman discussed at 20min, with further Open Source discussion at 16min.</ref> Dị ka ''[[:en:The_Economist|The Economist]]'' si kwuo, Wikipedia "nwere mgbọrọgwụ ya na [[:en:Technological_utopianism|nchekwube teknụzụ]] nke e ji mara ịntanetị na ngwụcha narị afọ nke iri abụọ. O kwenyere na ndị nkịtị nwere ike iji kọmputa ha dị ka ngwá ọrụ maka nnwere onwe, agụmakwụkwọ, na ihe ọmụma. "<ref>{{Cite news|date=9 January 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|work=The Economist|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|accessdate=29 August 2022}}</ref> === Nhazi nke echiche ahụ === E bu ụzọ chepụta Wikipedia dị ka ọrụ ebe a ga-esi na-enweta ihe ndị ga-adị na [[Nupedia]] nke Wales guzobere, nke bụ ọrụ mbụ ya iji mepụta encyclopedia dị n'ịntanetị n'efu, nke [[Bomis]], ụlọ ọrụ mgbasa ozi weebụ nke Jimmy Wales, [[Tim Shell]] na [[Michael E. Davis (businessman)|Michael E. Davis]] nwere wepụtara.<ref name="Jonathan Sidener2">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=6 December 2004|title=Everyone's Encyclopedia|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="memoirofwiki2">{{Cite web|first=Larry|author=Sanger|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/18/164213&tid=95&tid=149&tid=9|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part I|date=2005-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090722235956/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F18%2F164213&tid=95&tid=149&tid=9|archivedate=22 July 2009}} {{Cite web|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/19/1746205&tid=95|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part II|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061108094801/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F19%2F1746205&tid=95|archivedate=8 November 2006|work=[[Slashdot]]|date=19 April 2005|quote=My initial idea was that the wiki would be set up as part of Nupedia; it was to be a way for the public to develop a stream of content that could be fed into the Nupedia process. I think I got some of the basic pages written—how wikis work, what our general plan was, and so forth—over the next few days. I wrote a general proposal for the Nupedia community, and the Nupedia wiki went live January 10. The first encyclopedia articles for what was to become Wikipedia were written then. It turned out, however, that a clear majority of the Nupedia Advisory Board wanted to have nothing to do with a wiki. Again, their commitment was to rigor and reliability, a concern I shared with them and continue to have. Still, perhaps some of those people are kicking themselves now. They (some of them) evidently thought that a wiki could not resemble an encyclopedia at all, that it would be too informal and unstructured, as the original WikiWikiWeb was (and is), to be associated with Nupedia. They of course were perfectly reasonable to doubt that it would turn into the fantastic source of content that it did. Who could reasonably guess that it would work? But it did work, and now the world knows better.}}</ref> E guzobere Nupedia n'elu ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo ruru eru na usoro nyocha nke ọtụtụ nzọụkwụ.<ref>Kaplan Andreas, Haenlein Michael (2014) Collaborative projects (social media application): About Wikipedia, the free encyclopedia.</ref> N'agbanyeghị ndepụta ozi ya nke ihe karịrị ndị editọ 2000 nwere mmasị, na ọnụnọ nke Sanger dị ka onye isi nchịkọta akụkọ oge niile, mmepụta nke ọdịnaya maka Nupedia dị nnọọ nwayọ, naanị isiokwu 12 edere n'ime afọ mbụ.<ref name="resignation2">{{Cite web|title=My resignation – Larry Sanger – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/My_resignation--Larry_Sanger|accessdate=16 March 2023|work=meta.wikimedia.org|language=en|quote=I was more or less offered the job of editing Nupedia when I was, as an ABD philosophy graduate student, soliciting Jimbo's (and other friends') advice on a website I was thinking of starting. It was the first I had heard of Jimbo's idea of an open content encyclopedia, and I was delighted to take the job.|archivedate=20 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230320142105/https://meta.wikimedia.org/wiki/My_resignation--Larry_Sanger}}</ref><ref name="memoirofwiki2" /> Ndị odee Nupedia tụlere ụzọ dị iche iche iji mepụta ọdịnaya ngwa ngwa.<ref name="Jonathan Sidener3">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=6 December 2004|title=Everyone's Encyclopedia|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html|accessdate=25 March 2007}}</ref> A na-ejibu [[wiki]] eme ihe n'ebe ndị ọzọ na ịntanet iji hazie ihe ọmụma, na echiche nke ihe mgbakwunye dabeere na [[wiki]] nye Nupedia sitere na mkparịta ụka dị n'etiti Sanger na Ben Kovitz, <ref>{{Cite web|date=2013-01-12|title=From the archives: Highland Park teen is finalist in web competition|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2013-01-12-chi-archives-aaron-swartz-20130112-story.html|accessdate=2023-08-21|work=Chicago Tribune|archivedate=January 19, 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240119130522/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2013-01-12-chi-archives-aaron-swartz-20130112-story.html}}</ref> <ref name="Ben_Kovitz2">{{Cite news|title=Ben Kovitz|publisher=[[WikiWikiWeb]]|url=http://c2.com/cgi/wiki?BenKovitz|accessdate=25 March 2007}}</ref> na ọzọkwa dị n'etiti Wales na Jeremy Rosenfeld.<ref name="Glyn Moody2">{{Cite news|author=Moody|first=Glyn|date=13 July 2006|title=This time, it'll be a Wikipedia written by experts|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/2006/jul/13/media.newmedia|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="Origins_of_Wikipedia2">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=23 September 2006|title=Wikipedia co-founder looks to add accountability, end anarchy|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20060923/news_lz1n23wiki.html|accessdate=25 March 2007|quote=The origins of Wikipedia date to 2000, when Sanger was finishing his doctoral thesis in philosophy and had an idea for a Web site.}}</ref> Kovitz bụ onye [[:en:Computer_programmer|ọkachamara na ngwanrọ kọmputa]] na onye na-ahụkarị na wiki mgbanwe nke [[Ward Cunningham]] bụ "[[WikiWikiWeb]]". Ọ kọwaara Sanger ihe wikis bụ, n'oge ha na-eri nri abalị na Jenụwarị 2, 2001.<ref name="Ben_Kovitz2" /><ref name="Glyn Moody2" /><ref name="Origins_of_Wikipedia2" /><ref name="the hive">{{Cite magazine|last=Poe|first=Marshall|date=September 2006|title=The Hive|url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia/3|url-status=live|magazine=[[The Atlantic Monthly]]|page=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20061110160718/http://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia/3|archive-date=10 November 2006|access-date=25 March 2007}}</ref> Wales kwuru n'ọnwa Ọktoba afọ 2001 na "Larry nwere echiche iji ngwanrọ Wiki" maka ndị na-enweghị mmasị na usoro Nupedia, ma mesịa kwuo na Disemba afọ 2005 na Rosenfeld mere ka ọ mata maka echiche wiki. <ref name="Wikipedia-l-0006712">{{Cite news|author=Wales|first=Jimmy|date=30 October 2001|title=LinkBacks?|publisher=Wikimedia|format=Email|url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-October/000671.html|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="Wired News">{{Cite magazine|date=3 May 2007|title=Assignment Zero First Take: Wiki Innovators Rethink Openness|url=https://www.wired.com/techbiz/media/news/2007/05/assignment_zero_citizendium|url-status=dead|magazine=[[Wired News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328235925/http://www.wired.com/techbiz/media/news/2007/05/assignment_zero_citizendium|archive-date=28 March 2014|access-date=1 November 2007}}</ref><ref name="cadenhead2">{{Cite web|author=Rogers Cadenhead|title=Wikipedia Founder Looks Out for Number 1|url=http://www.cadenhead.org/workbench/news/2828/wikipedia-founder-looks-out-number-1|accessdate=15 October 2006|archivedate=26 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080926103410/http://www.cadenhead.org/workbench/news/2828/wikipedia-founder-looks-out-number-1}}</ref><ref name="rosenfeld">Also stated on Wikipedia, on Friday 2 December 2005 [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jimmy_Wales&diff=next&oldid=29849184 permanent reference] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210311054329/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jimmy_Wales&diff=next&oldid=29849184|date=11 March 2021}}</ref><ref>Stated on Wikipedia on Monday 14 March 2005: [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=11139857 reference] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210222221915/https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=11139857|date=22 February 2021}}</ref> Sanger chere na wiki ga-abụ ezigbo ikpo okwu iji mee ihe, ma tụọ aro na [[Mailing list|Ndepụta ozi]] Nupedia na a ga-eguzobe wiki dabeere na [[:en:UseModWiki|UseModWiki]] (nke bụ v. 0.90 mgbe ahụ) dị ka ọrụ "ebe e si eweta ihe ga-adị" na Nupedia. N'okpuru isiokwu "Ka anyị mee wiki", o dere, sị: <ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Let's make a wiki|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html}}</ref> Mba, nke a abụghị atụmatụ na-adịghị mma ma ọ bụ nke na-akpata ihere. Ọ bụ echiche ịgbakwunye obere atụmatụ na Nupedia. Jimmy Wales chere na ọtụtụ mmadụ nwere ike ịjụ ma ọ bụ ghara ịnabata echiche a, mana echere m na ọ gaghị adị otu ahụ... Banyere iji '''wiki''' eme ihe na Nupedia, nke a bụ usoro “emeghe” ma dị mfe nke ukwuu maka imepụta ọdịnaya. Anyị ekwuola mgbe ụfọdụ banyere echiche nke ịmepụta ọrụ ndị dị mfe ma meghee karịa, ma ọ bụ iji dochie Nupedia ma ọ bụ tinye ha n’akụkụ ya. Ọ dị m ka enwere ike itinye wikis n’ọrụ ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ozugbo, ha anaghị achọ nlekọta dị ukwuu, ma n’ozuzu ha nwere obere ihe ize ndụ. Ha bụkwa isi iyi ọdịnaya nwere nnukwu ohere. Ya mere, dịka m nwere ike ịhụ, ọ dịghị nnukwu ọghọm dị na ya. Wales guzobere otu ma tinye ya n'ịntanetị na Wednesday abalị iri ọnwa Jenụwarị 2001, n'okpuru ngalaba [[Nupedia]].com.<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Nupedia's wiki: try it out|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html}}</ref> Nke a ghọrọ wiki ọhụrụ n'okpuru ngalaba wikipedia.com na Jenụwarị 15. Na 17 Jenụwarị, ọrụ GNUPedia nke Free Software Foundation (FSF) gara n'ịntanetị, na-enwe ike ịsọ mpi ya na [[:en:Nupedia|Nupedia]], mana n'ime afọ ole na ole FSF gbara ndị mmadụ ume "ịga ma nye aka na [Wikipedia]".<ref>{{Cite web|date=17 January 2001|title=Slashdot Comments &#124; GNUPedia Project Starting|url=http://slashdot.org/comments.pl?sid=9990&threshold=1&commentsort=0&mode=thread&cid=502603|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220612010030/https://slashdot.org/comments.pl?sid=9990|archivedate=12 June 2022|accessdate=13 April 2010|publisher=Slashdot.org}}</ref><ref>{{Cite web|year=2012|title=The Free Encyclopedia Project|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121221000617/http://www.gnu.org/encyclopedia/|archivedate=21 December 2012|accessdate=20 December 2012|publisher=GNU.org}}</ref> === Ntọala nke Wikipedia === E nwere ịsụ ngọngọ n'etiti ndị ndezi maka ijikọ Nupedia n'ebe o chiri anya yana ụdị ịrụ ọrụ Wiki.<ref name="memoirofwiki">{{Cite web|first=Larry|author=Sanger|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/18/164213&tid=95&tid=149&tid=9|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part I|date=2005-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090722235956/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F18%2F164213&tid=95&tid=149&tid=9|archivedate=22 July 2009}}</ref> Mgbe a malitecharaa Nupedia wiki n'okpuru [[:en:Nupedia|nupedia.com]] na 10 Jenụwarị 2001,<ref>{{Cite web|date=2003-04-25|title=[Nupedia-l] Nupedia's wiki: try it out|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html|accessdate=2023-08-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030425173342/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html|archivedate=25 April 2003}}</ref> Wales tụrụ aro inye ọrụ ọhụrụ ahụ aha nke ya, Sanger e wee tụọ aro aha ''Wikipedia'', na-asị na ọ bu <nowiki>''</nowiki>ọrụ mgbakwunye nye Nupedia nke kwụụrụ onwe ya na-arụ ọrụ."<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=11 January 2001|title=Re: [Advisory-l] The wiki...|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html}}</ref> A malitere wiki ọhụrụ na wikipedia.com na Mọnde 15 Jenụwarị 2001. Isi ebe nrụọrụ ya na sava ya (nke dị na San Diego) nke e ji malite ọrụ ndị a na mbido bụ Bomis nyere ha n'efu. Ọtụtụ ndị na-arụbu ọrụ na Bomis mechara na-eme ntinye na encyclopedia ahụ: nkekanke Tim Shell, onye so hiwe ma mechaa bụrụ onye isi nchịkwa nke Bomis, na onye njikwa ngwanro Jason Richey. [[Faịlụ:Jimmy_Wales'_Mac_and_the_First_Wikipedia_Edit_—_"Hello_World"_(51738433963).jpg|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|iMac Jimmy Wales jiri mee ndezi mbụ na Wikipedia]] Wales kwuru na Disemba 2008 na o mere ndezi mbụ nke Wikipedia, ndezi nnwale nke nwere ederede "Alo, Ụwa!", mana nke a nwere ike ịbụ na Wikipedia ochie nke e wepụrụ n'oge na-adịghị anya ma jiri ịmalitegharị nke ọhụrụ dochie ya. Ndezigharị mbụ e nwetara na Wikipedia.com bụ na Ihu Mbụ ya na 15 Jenụwarị 2001, nke na-agụ "Nke a bụ WikiPedia ọhụrụ!"; enwere ike ịchọta ya ebe a. A mara ọkwa ịdị adị nke ọrụ ahụ n'ụzọ doro anya ma rịọ arịrịọ ka ndị ọrụ afọ ofufo tinye aka n'ịmepụta ọdịnaya na ndepụta nzipu Nupedia na 17 Jenụwarị 2001.<ref>{{Cite web|date=31 March 2003|title=&#91;Nupedia-l&#93; Wikipedia is up!|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000684.html|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030331101007/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000684.html|archivedate=31 March 2003}}</ref> Ọrụ ahụ nwetara ọtụtụ ndị ọhụrụ sonyere mgbe a kpọtụrụ ya aha na ebe nrụọrụ weebụ [[:en:Slashdot|Slashdot]] na Julaị 2001, <ref name="slashdot26july">{{Cite web|date=26 July 2001|title=Britannica and Free Content|url=http://slashdot.org/articles/01/07/26/0312258.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114204227/http://slashdot.org/articles/01/07/26/0312258.shtml|archivedate=14 January 2009|publisher=Slashdot}}</ref> ebe ọ nwetabururị obere ịkpọ aha ugboro abụọ na Maachị 2001.<ref>{{Cite web|date=5 March 2001|title=Nupedia and Project Gutenberg Directors Answer|url=http://slashdot.org/article.pl?sid=01/03/02/1422244&tid=99|publisher=Slashdot}}</ref><ref>{{Cite web|date=29 March 2001|title=Everything2 Hits One Million Nodes|url=http://slashdot.org/article.pl?sid=01/03/29/2035230&tid=95|publisher=Slashdot}}</ref> Mgbe ahụ, ọ natara ihe ngosi a ma ama maka akụkọ dị na ebe nrụọrụ weebụ teknụzụ na ọdịbendị nke obodo niile na-edezi Kuro5hin na 25 Julaị. <ref>{{Cite web|date=25 July 2001|title=Britannica or Nupedia? The Future of Free Encyclopedias|url=http://www.kuro5hin.org/story/2001/7/25/103136/121|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011107050810/http://www.kuro5hin.org/story/2001/7/25/103136/121|archivedate=7 November 2001|publisher=Kuro5hin}}</ref> N'etiti nnubata nke ndị mmadụ a, e nweelarị ọtụtụ ndị na-abịa na ya na-aga n'ihu site n'ebe weebụ ndị ọzọ, ọkachasị Google, nke naanị ya zigara ọtụtụ narị ndị ọbịa ọhụrụ na saịtị ahụ kwa ụbọchị. [[:en:Mainstream_media|Ihe mgbasa ozi mbụ ya bụ isi]] bụ na ''The New York Times'' na 20 Septemba 2001.<ref>{{Cite news|author=Meyers|first=Peter|date=20 September 2001|title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html|accessdate=16 March 2023}}</ref> === Nkewa na Ịbanye mba ụwa Ndị Ọzọ === Na mmalite Wikipedia, no bidoro gbasawa, na-aga mba ndị ọzọ, na-enwe nkepụta nke namespace ọhụrụ gasị, nke ọbụla n'ime usoro ndetu aha ndị ojieme dị iche na nke ibe ya. Nkega subdomain mbụ nke e kepụtara maka Wikipedia na-abụghị n'asụsụ Bekee bụ deutsche.wikipedia.com (nke e kere na Fraịdee 16 Maachị 2001, 01:38 UTC),<ref>{{Cite web|date=15 March 2001|title=Alternative language Wikipedias|url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000049.html|accessdate=13 April 2010|work=Lists|publisher=Wikimedia|archivedate=20 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140620120726/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000049.html}}</ref> nke ihe sochiri ya ka awa ole na ole gasịrị bụ {{Mono|[[Catalan Wikipedia|catalan.wikipedia.com]]}} (n'elekere 13:07 UTC).<ref>{{Cite web|title=History of the Catalan Homepage|url=http://catalan.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010413083954/http://catalan.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archivedate=13 April 2001|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref> Japanese Wikipedia, nke a malitere dịka {{Mono|nihongo.wikipedia.com}}, ka e kepụtakwara na gburugburu oge ahụ,<ref>{{Cite web|date=20 April 2001|title=Nihongo No Wikipedia: HomePage|url=http://nihongo.wikipedia.com/wiki.cgi?action=browse&id=HomePage&revision=3|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010420120143/http://nihongo.wikipedia.com/wiki.cgi?action=browse&id=HomePage&revision=3|archivedate=20 April 2001}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 March 2001|title=Wikipedia: HomePage|url=http://www.wikipedia.com/|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010331173908/http://www.wikipedia.com/|archivedate=31 March 2001}}</ref> ma na-eji naanị Romanized Japanese mgbe ahụ. Ruo ihe dịka ọnwa abụọ Catalan bụ ya bụ nke kacha nwee ederede na-abụghị n'asụsụ bekee <ref>{{Cite web|url=http://ca.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%80bac&oldid=1|title=First edition in the Catalan Wikipedia|language=ca|publisher=Wikipedia|accessdate=13 April 2010|archivedate=12 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201112014959/https://ca.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%80bac}}</ref> n'agbanyeghị na ngụkọta nke mmalite oge ahụ adịchaghị kpọmkwem. E mepụtara Wikipedia French na ma ọ bụ gburugburu 11 Mee 2001, n'oge nnubata nke ọtụtụ nsụgharị asụsụ ọhụrụ nke gụnyere Chinese, Dutch, Esperanto, Hebrew, Italian, Portuguese, Russian, Spanish, na Swedish. N'oge na-adịghị anya, Arabic na [[:en:Hungarian_Wikipedia|Hungarian]] sonyeere asụsụ ndị a. <ref>{{Cite web|title=Homepage from the Internet Archive|url=http://ar.wikipedia.com/wiki.cgi?HomePage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011118054300/http://ar.wikipedia.com/wiki.cgi?HomePage|archivedate=18 November 2001|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=International_Wikipedia&action=history|title=International Wikipedia|publisher=Wikipedia|accessdate=13 April 2010}}</ref> N'ọnwa Septemba afọ 2001, otu ọkwa a mara kwere nkwa itinye aka na ndokwa asụsụ dị iche iche nke Wikipedia, na-agwa ndị ọrụ banyere nnupụta n'uju nke Wikipedia na-abịanụ n'asụsụ niile dị mkpa, nguzobe ụkpụrụ ndị bụ isi, na ịmanye ntụgharị nke isi peeji maka wiki ọhụrụ ndị ahụ. Na ngwụcha afọ ahụ, mgbe mbụ a malitere idepụta ọnụ ọgụgụ mba ụwa, a mara ọkwa nsụgharị n'asụsụ [[:en:Afrikaans_Wikipedia|Afrikaans]], [https://en.wikipedia.org/wiki/Afrikaans_Wikipedia][[:en:Norwegian_Wikipedia|Norway]], na Serbia.<ref>{{Cite web|title=International Wikipedias statistics|url=http://www.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:International_wikipedias_statistics|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030305012547/http://www.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:International_wikipedias_statistics|archivedate=5 March 2003|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref> Na Jenụwarị 2002, pasent iri itoolu nke ederede Wikipedia nile dị n'asụsụ Bekee. Ka ọ na-erule Jenụwarị 2004, ihe n'eruughị ọkara ya dị n'asụsụ Bekee, ịgazu mba ụwa ọnụ a na-agakwa n'ihu n'abawanye dịka encyclopedia a na-eto. {{As of|2014}}, ihe dịka pasent iri asatọ na ise nke ederede Wikipedia niile dị na nsụgharị ndị na-abụghị n'asụsụ Bekee.<ref name="Grand20" /> {{As of|2023}}, English na Simple English Wikipedias nwere ederede dị nde asaa n'etiti ha mana ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ pasent ịrị itoolu nke ederede Wikipedia niile bụ ndịa-adịghị n'asụsụ Bekee.<ref>{{Cite web|title=List of Wikipedias – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias|accessdate=2023-08-21|work=meta.wikimedia.org|language=en}}</ref> === Mmepe nke Wikipedia === [[Faịlụ:Old_Wikipedia.png|áká_ịkẹngạ|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (28 Septemba 2002) ]] N'ọnwa Machị afọ 2002, mgbe Bomis wepụrụ ego n'oge nkwụsịtụ dot-com, Sanger hapụrụ ma Nupedia na Wikipedia. Ka ọ na-erule afọ 2002, ya na Wales dị iche n'echiche ha banyere otu esi elekọta encyclopedias mepere emepe. Ha abụọ ka na-akwado echiche imekọ ihe ọnụ, mana ha ekwekọrịtaghị n'otú ha ga-esi jikwaa ndị editọ na-akpaghasị, ọrụ ụfọdụ maka ndị ọkachamara, na ụzọ kachasị mma iji duzie ọrụ ahụ gaa n'ihu. Wales gara n'ihu guzobe ọchịchị onwe onye na ntụziaka onwe onye [[:en:Business_development|site na ndị dị ala ruo na ndị isi]] site n'aka ndị editọ na Wikipedia. O mere ka o doo anya na ọ gaghị etinye aka na njikwa kwa ụbọchị nke otu ndị ọrụ ahụ, mana ọ ga-agba ya ume ịmụta njikwa onwe ya ma chọta ụzọ kachasị mma nke ya. Ka ọ na-erule afọ 2007, Wales mere ka ọrụ ya jedebe mgbe ụfọdụ naanị na ntinye aka n'ihe ndị dị mkpa, ọrụ ndị isi, nkwado nke ihe ọmụma, na ịgba ume maka ọrụ ntụaka yiri ya. Sanger kwuru na ọ bụ "onye na-agụnye" ma dịrị njikere ịnabata ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ihe ọ bụla, <ref>{{Cite web|author=Anderson|first=Nate|date=25 February 2007|title=Citizendium: building a better Wikipedia|url=https://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars/3|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081020001720/http://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars/3|archivedate=20 October 2008|accessdate=22 October 2011|work=Ars Technica}}</ref> ma kwuo na ndị ọkachamara ka nwere ọnọdụ na ụwa Web 2.0. N'afọ 2006, o guzobere [[:en:Citizendium|Citizendium]], encyclopedia mepere emepe nke jiri ezigbo aha maka ndị na-eme ntinye na ya iji belata nhazi ọgba aghara, ma nwee olileanya ime ka "nlekọta ọkachamara dị nro" dịkwuo mfe iji mee ka ihe ziri ezi bụrụ ọdịnaya ya. Mkpebi banyere ọdịnaya isiokwu ga-abụ otu ndị editọ ga-eme ya, mana saịtị ahụ ga-agụnye nkwupụta banyere "ihe dị mma gbasara ezinụlọ". <ref>{{Cite web|title=Archive: Family-Friendly Policy – Citizendium|url=http://en.citizendium.org/wiki/CZ:Family-Friendly_Policy|accessdate=16 March 2023|work=en.citizendium.org|archivedate=20 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101120030154/http://en.citizendium.org/wiki/CZ:Family-Friendly_Policy}}</ref> <ref name="Nate Anderson">{{Cite web|author=Anderson|first=Nate|date=25 February 2007|title=Citizendium: building a better Wikipedia|url=https://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070324225040/http://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars|archivedate=24 March 2007|accessdate=25 March 2007|work=Ars Technica}}</ref> === Ihe ndị dị na Wikipedia n'oge gara aga === Isiokwu encyclopedia ochie, ọbụnakwa nke ochie na-adịghịzị bara uru nke ukwuu maka nnyocha akụkọ ihe mere eme.<ref>{{Cite web|date=26 January 2021|title=Encyclopedias Are Time Capsules – The Atlantic|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/12/encyclopedias-are-time-capsules/419619/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126035016/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/12/encyclopedias-are-time-capsules/419619/|archivedate=26 January 2021|accessdate=25 June 2022|work=[[The Atlantic]]}}</ref> Maka isiokwu Wikipedia ọ bụla, n swere ike inweta nụgharị nmaọbụ ddezi nị gara aga nite na njikọ "Vlee onye rụrụ ọrụ a n'ke na-adị nelu ibe ahụ. Akụkọ ihe mere eme zuru ezu nke isiokwu Wikipedia niile dịkwa maka nbudata dị ka [[:en:Wikipedia:Database_download|data dumps]], dị n'ụdị faịlụ XML.<ref>{{Cite web|author=Koehrsen|first=Will|date=2018-10-26|title=Wikipedia Data Science: Working with the World's Largest Encyclopedia|url=https://medium.com/towards-data-science/wikipedia-data-science-working-with-the-worlds-largest-encyclopedia-c08efbac5f5c|accessdate=2025-02-04|work=Towards Data Science|language=en}}</ref> Na mgbakwunye, ZIM File Archive, <ref name=":0">{{Cite web|title=ZIM File Archive: Free Data: Free Download, Borrow and Streaming|url=https://archive.org/details/zimarchive|accessdate=25 June 2022|work=Internet Archive|language=en}}</ref> dị na [[:en:Internet_Archive|Internet Archive]], nwere foto zuru ezu gara aga nke Wikipedia niile yana nhọrọ isiokwu, dị n'ọtụtụ asụsụ, site na afọ dị iche iche. Enwere ike ijimanrọ Kiwix. meghee haN'etiti 20afọ 07 na 2011, a tọhapụrụ nsụgharị [[:en:History_of_Wikipedia#English_Wikipedia_CD/DVD/Kiwix_ZIM_file_releases|CD/DVD]] atọ (nke a na-akpọ Wikipedia Version 0.5, 0.7 na 0.8) nwere nhọrọ nke isiokwu ụfọdụ sitere na [[Wikipedia nke ndị bekee|Wikipedia Bekee]]. Ha dị ka faịlụ Kiwix ZIM, ma site na ZIM File Archive <ref name=":0" /> ma site na ebe nrụọrụ weebụ Kiwix. <ref name="auto">{{Cite web|title=Index of /archive/zim/wikipedia|url=https://download.kiwix.org/archive/zim/wikipedia/|accessdate=25 June 2022|work=download.kiwix.org|archivedate=22 June 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220622124809/https://download.kiwix.org/archive/zim/wikipedia/}}</ref> === Mgbanwe nke akara ngosi Ya === <gallery mode="packed"> File:Old wikipedia logo.png|alt=This is the very first logo|Nke o ji malite – na ngwụcha 2001 (nke dị naanị nwa oge) File:Wiki logo The Cunctator.png|alt=This is the second "improved" logo|Site na ngwụcha 2001 ruo 12 Ọktoba 2003 File:Wikipedia-logo-en.png|alt=This is the next logo.|13 October 2003 – 13 May 2010 File:Wikipedia-logo-v2.svg|alt=This is the present logo|13 May 2010 ruo ugbu a </gallery> == Usoro Ka Ihe Si Na-Eme == <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> === Afọ iri mbụ: 2000 ruo 2009 === ==== 2000 ==== [[Faịlụ:Bomis-staff-summer-2000.jpg|alt=The Bomis staff, summer 2000|thumb|Ndị ọrụ Bomis n'etiti afọ 2000]] Na Machị 2000, a malitere ọrụ [[Nupedia]]. Ebumnuche ya bụ ibipụta isiokwu ndị ọkachamara dere nke a ga-enye ikikere dị ka [[Free content|ọdịnaya n'efu]]. Nupedia bụ nke Wales guzobere, ebe Sanger dị ka onye isi nchịkọta akụkọ, ma ụlọ ọrụ mgbasa ozi weebụ Bomis kwadoro ya. ==== 2001 ==== Na Jenụwarị 2001, Wikipedia malitere dị ka ọrụ dịniche 'akụkụ Nupedia, iji nye ohere imekọ ihe ọnụ na isiokwu ọbụla tupu ịbanye n'usoro nnyocha ndị ọgbọ.<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Let's make a wiki|work=Nupedia-l mailing list|publisher=Internet Archive|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html}}</ref> Sanger tụrụ aro aha ahụ na 11 Jenụwarị 2001 dị ka [[:en:Portmanteau|njikọ okwu]] nke okwu ''[[wiki]]'' (okwu Hawaiian pụtara "ngwa ngwa") yana ''encyclopedia''. <ref>{{Cite web|title=[Nupedia-l] Re: [Advisory-l] The wiki...|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html|archivedate=14 April 2003|work=nupedia.com}}</ref> E debara aha ngalaba ''wikipedia.com'' na ''wikipedia.org'' na 12 na 13 Jenụwarị, n'otu n'otu, ebe ewebatara wikipedia. org n'ịntanetị n'otu ụbọchị ahụ.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/http://en.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101006010812/http://www.alexa.com/siteinfo/en.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archivedate=6 October 2010|accessdate=6 September 2010|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> Ọrụ ahụ meghere n'ozuzu na 15 Jenụwarị ("[[:en:Wikipedia:Wikipedia_Day|Ụbọchị Wikipedia]]"), na-enwe ndị Wikipedia mba ụwa ndị ọzọ mbụ - mbipụta German, Katalan, French, Swedish, na Italian - na-emepụta n'etiti Machị na Mee. E guzobere iwu "n'ụzọ na-anọpụ iche" ([[wikipedia:Neutral point of view|NPOV]]) n'oge a, na [[:en:Slashdot_effect|slashdotter wave]] nke mbụ nke Wikipedia rutere na 26 Julaị. <ref name="slashdot26july"/> Akụkọ mgbasa ozi mbụ banyere Wikipedia pụtara n'ọnwa Ọgọstụ afọ 2001 na akwụkwọ akụkọ ''[[:en:Western_Mail_(Wales)|Wales on Sunday]]''. [[:en:September_11_attacks|Mwakpo nke Septemba 11]] kpaliri mpụta nke akụkọ na-akpali akpali na isi peeji ya, yana igbe ozi na-ejikọta isiokwu ndị metụtara ya. N'oge ahụ, e mepụtara ihe dịka isiokwu otu narị metụtara 9/11 . <ref>{{Cite web|author=Keegan|first=Brian|date=17 November 2020|title=How 9/11 Made Wikipedia What It Is Today|url=https://slate.com/technology/2020/11/wikipedia-september-11-breaking-news.html|accessdate=10 May 2021|work=Slate|language=en|archivedate=6 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506060557/https://slate.com/technology/2020/11/wikipedia-september-11-breaking-news.html}}</ref> Mgbe mwakpo nke Septemba 11 gasịrị, njikọ na-eduga n'akụkọ Wikipedia banyere mwakpo ahụ pụtara n'isi peeji Yahoo!, nke kpatara mmụba nke ndị na-enubata na Wikipedia.<ref>{{Cite web|author=Pasternack|first=Alex|date=11 September 2021|title=How 9/11 turned a new site called Wikipedia into history's crowdsourced front page|url=https://www.fastcompany.com/90674998/how-9-11-turned-a-new-site-called-wikipedia-into-historys-crowdsourced-front-page|accessdate=11 September 2021|work=Fast Company|language=en-US|archivedate=11 September 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210911121514/https://www.fastcompany.com/90674998/how-9-11-turned-a-new-site-called-wikipedia-into-historys-crowdsourced-front-page}}</ref> ==== 2002 ==== 2002 hụrụ mbelata nke inye ego maka Wikipedia site na Bomis na ọpụpụ Sanger. Otu ngwanrọ yiri ibe ya nke Spanish Wikipedia mere, na nguzobe nke ''[[:en:Enciclopedia_Libre|Enciclopedia Libre]]'' Jimmy Wales kwupụtara na Wikipedia agaghị eme mkpọsa azụmahịa. Ngwá ọrụ [[MediaWiki]] mbụ a na-ebugharị ebugharị malitere na Jenụwarị 25. E webatara [[:en:Internet_bot|Bots]]. A malitere ọrụ nwanne mbụ ya ([[Wiktionary]]) yana [[:en:Manual_of_Style|Manual of Style]]. Ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ndị na-eme ntinye narị abụọ na-edezi Wikipedia kwa ụbọchị.<ref name="Singer2002">{{Cite news|author=Singer|first=Michael|date=16 January 2002|title=Free Encyclopedia Project Celebrates Year One|work=[[Mecklermedia|Jupitermedia]]|url=http://siliconvalley.internet.com/news/article.php/3531_956641}}</ref> ==== 2003 ==== [[Faịlụ:2003-08-31_English_Wikipedia_main_page.svg|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (Ọgọst 2003) ]] Wikipedia Bekee gafere isiokwu dị otu narị puku n'afọ 2003, ebe mbipụta n'asụsụ ọzọ n'abụghị asụsụ bekee kachasị ukwuu, Wikipedia German, gafere isiokwu puku iri. E guzobere [[Wikimedia Foundation|Ntọala Wikimedia]]. Wikipedia nakweere akara ngosi ụwa jigsaw ya. E weghachiri usoro mgbakọ na mwepụ site na iji TeX na ebe nrụọrụ weebụ ahụ. [[:de:Wikipedia:Stammtisch München/Archiv/2003|Nzukọ mmekọrịta mbụ nke Wikipedia]] mere na Munich, Germany, n'ọnwa Ọktoba. E mepụtara ụkpụrụ ndị bụ isi nke usoro Arnitration na Kọmitii nke Wikipedia Bekee ("ArbCom"). E mepụtara [[:en:Wikisource|Wikisource]] dị ka ọrụ nwanne ya dịkwa iche na 24 Nọvemba 2003, iji kwado ederede ndị dị n'efu dị ka ebumnuche ya n'ọtụtụ asụsụ na nsụgharị si dị. ==== 2004 ==== Akụkọ Wikipedia zuru ụwa ọnụ nọgidere na-eto ngwa ngwa na 2004, na-eto okpukpu abụọ n'ime ọnwa iri na abụọ, site na ihe na-erughị isiokwu narị puku ise na ngwụcha afọ 2003 ruo ihe karịrị otu nde n'ihe karịrị asụsụ otu narị na ngwụcha afọ 2004. Wikipedia Bekee nwere ihe na-erughị ọkara nke isiokwu ndị a niile. A kwapụrụ ugbo sava weebụsaịtị ahụ site na California gaa Florida. E webatara ụhazi isiokwu n'ụdị n'ụdị ({{self-reference link|Wikipedia:Categories|Categories}}) na ụdị nhazi usoro CSS. Mgbalị mbụ iji gbochie Wikipedia mere, ebe e gbochiri ebe nrụọrụ weebụ ahụ na China ruo izu abụọ na Juun. Ime ntụli aka nke iwu kwadoro malitere maka bọọdụ maka Ntọala ahụ, yana Kọmitii Arbitration na Wikipedia Bekee. A nabatara isi nke mba mbụ nke Ntọala ahụ, [[:en:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland]]. Nzukọ mmekọrịta mbụ na United States mere na Boston, na Juaị. E kere [[Wikimedia Commons]] na 7 Septemba 2004 iji kwadoo faịlụ ndị dị n'ụdị foto na vidiyo maka Wikipedia n'asụsụ niile. Bourgeois v. Peters, <ref name="Bour v Pete">{{Cite web|title=387 F.3d 1303|url=http://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121221140312/http://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf|archivedate=21 December 2012|accessdate=19 November 2013}}</ref> (11th Cir. 2004), bụ ikpe ụlọ ikpe nke [[:en:United_States_Court_of_Appeals_for_the_Eleventh_Circuit|United States Court of Appeals for the Eleventh Circuit]] kpebiri bụ otu n'ime echiche ụlọ ikpe mbụ kpọrọ Wikipedia aha maọbụ rụtụ ya aka. <ref>{{Cite journal|author=Peoples, Lee|date=January 2010|title=The Citation of Wikipedia in Judicial Opinions|url=http://digitalcommons.law.yale.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1055&context=yjolt|journal=Yale Journal of Law and Technology|volume=12|issue=1}}</ref> O kwuru, sị: "Anyị jụkwara echiche ahụ na ọkwa ndụmọdụ maka iyi egwu nke Ngalaba Nchebe Obodo n'ụzọ ụfọdụ na-akwado ọchụchọ ndị a. Ọ bụ ezie na e mere ka ọkwa iyi egwu ahụ 'buo ibu' i' n'oge ngagharị iwe ahụ, 'ruo ugbu a, ọkwa egwu ana-hụ eguzo na oodo do (ebul ebuliiri) maka ọtụtụ oge ọrịla dị. E buliri gaa na ka oromịa (dị elu) ugboro isi i.'"<ref name="Bour v Pete" /> Na 29 Mee, Wikipedia gbanwere akpụkpọ ahụ ya site na [[mw:Skin:Standard|Standard]] gaa na [[mw:Skin:MonoBook|MonoBook]], interface nke nọgidere na-abụ ndabara maka ebe nrụọrụ weebụ Wikimedia Foundation ruo 2010. <ref>{{Cite web|title=MonoBook|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Skin:MonoBook|work=MediaWiki|accessdate=30 April 2026}}</ref> ==== 2005 ==== N'afọ 2005, Wikipedia ghọrọ ebe nrụọrụ weebụ kachasị ewu ewu na Ịntanetị, dị ka [[:en:Hitwise|Hitwise]], si kwuo, ebe naanị Wikipedia Bekee karịrị isiokwu narị puku asaa na iri ise.(750,000). E guzobere pọtal dị n'ọtụtụ asụsụ nakwa ọtụtụ isiokwu mbụ nke Wikipedia na 2005. Nchịkọta ego nke emere n'ime ọnwa atọ mbụ nke afọ ahụ nwetara ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ narị puku dọla (US $100,000) maka mmelite usoro iji dozie ọchịchọ na-arịwanye elu. China gbochiri Wikipedia ọzọ n'ọnwa Ọktoba afọ 2005. Ihe ihere mbụ dị na Wikipedia, [[:en:Seigenthaler_incident|ihe omume Seigenthaler]], mere n'afọ 2005 mgbe a chọpụtara na otu onye a ma ama nwere akụkọ ndụ e mebiri emebi nke a na-amaghị ama ruo ọtụtụ ọnwa. N'ihi nke a na nchegbu ndị ọzọ, e guzobere iwu mbụ na mgbanwe usoro kpọmkwem iji gbochie ụdị mmegbu a. Ihe ndị a gụnyere mmelite iwu ọhụrụ nke [[m:CheckUser policy|Checkuser]] iji nye aka na nnyocha megide sọks, ihe ọhụrụ a na-akpọ ọkara nchebe, iwu siri ike karị maka akụkọ ndụ nke ndị dị ndụ, na mkpado nke isiokwu ndị dị otú ahụ maka nyocha siri ike. E tinyere ihe mgbochi nke ịmepụta isiokwu ọhụrụ maka ndị ọrụ edebanyere aha ha na Disemba 2005 na Wikipedia Bekee. <ref>{{Cite web|author=Terdiman|first=Daniel|title=Growing pains for Wikipedia|url=https://www.cnet.com/culture/growing-pains-for-wikipedia/|accessdate=16 March 2023|publisher=CNET|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://www.cnet.com/culture/growing-pains-for-wikipedia/}}</ref> Wikimania 2005, nzukọ Wikimania mbụ, ka e mere site na 4 ruo 8 Ọgọst 2005 na Haus der Jugend dị na Frankfurt, na-adọta ihe dị ka ndị bịara narị atọ na iri asatọ (380). [[Faịlụ:Wikimania_-_the_Wikimentary.webm|áká_ịkẹngạ|thumbtime=00:17|thumb|200x200px|''Wikimania – the Wikimentary'', akụkọ nkọwa maka Wikimania 2005, nke [[Jimmy Wales]] na Ward Cunningham nọ na ya]] ==== 2006 ==== Wikipedia Bekee nwetara isiokwu mezuru edemede dị na ya otu nde, nke bụ [[:en:Jordanhill_railway_station|ọdụ ụgbọ okporo igwe Jordanhill]], na Machị 1, 2006.<ref>{{Cite web|author=Lemon|first=Sumner|date=2 March 2006|title=Millionth English article posted on Wikipedia|work=[[Computerworld]]|url=https://www.computerworld.com/article/2563140/millionth-english-article-posted-on-wikipedia.html|accessdate=1 April 2024}}</ref> A kwadoro nhọrọ isiokwu Wikipedia mbụ n'efu maka nbudata, e wee debanyekwa aha "Wikipedia" dị ka akara ahịa nke Wikimedia Foundation. [[:en:United_States_congressional_staff_edits_to_Wikipedia|ihe ihere akụkọ ndụ ndị enyemaka nke ndị omeiwu]] - ihe mere ọtụtụ ugboro ebe e jidere ndị ọrụ omeiwu na onye njikwa mkpọsa na-anwa ịgbanwe akụkọ ndụ ndị mmadụ dị na Wikipedia na nzuzo - bịara n'uche ọha na eze, na-eduga n'ịgba arụkwaghịm nke onye njikwa mkpọsa ahụ. Ka o sina dị, a họpụtara Wikipedia dị ka otu n'ime ụdị ise kachasị elu n'ụwa niile nke afọ 2006. <ref>{{Cite web|date=21 March 2007|title=brandchannel.com &#124; branding news|url=http://www.brandchannel.com/start1.asp?fa_id=352|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070321033410/http://www.brandchannel.com/start1.asp?fa_id=352|archivedate=21 March 2007}}</ref> Jimmy Wales gosipụtara na Wikimania 2006 na Wikipedia enwetala ọnụ ọgụ isiokwu edemede juru afọ ma kpọọ oku ka a kwusie ike maka ịdị mma nke edemede ndị ahụ, ikekwe nke o gosipụtara n'ụzọ kachasị mma n'oku ọ kpọrọ maka isiokwu otu narị puku dị mma ([[:en:Wikipedia:100,000_feature-quality_articles|100,000 feature-quality articles]]). E mepụtara ikike ọhụrụ, "nlekọta", na-enye ohere ka e nwee nsụgharị kpọmkwem ụfọdụ nke ibe ndị echekwara ndị nwere ọdịnaya a na-anabataghị dị ka ndị a na-apụghị ịhụ anya. Ọkara nchebe megide mmebi siteina ndị na-amaghị aha yh, nke e webatara na 2005, gosipụtara niu ewu karịa ka a tụrụ anya ya, ebe ihe karịrị 1otuppuku eeji nka c hebe rey'oge ọ bụla na 2006. ==== 2007 ==== Wikipedia gara n'ihu na-eto ngwa ngwa na 2007, na-enwe ihe karịrị nde mmadụ ise debanyere aha ha ka ọ na-erule 13 Ọgọst. Mbipụta n'asụsnarị abụọ na iri ise nke Wikipedia nwere ngụkọta nke nde isiokwu asaa na ọkara (7.5 million), nke ruru ijeri okwu otu na ụma asaa na anọ (1.74 biilion), ka ọ na-erule 13 Ọgọst. Wikipedia Bekee nwetara isiokwu ndị a na-edebata na ya n'ogo kwụ chịm na isiokwu otu puku na narị asaa (1,700) kwa ụbọchị, nke mere na aha ngalaba wikipedia.org ghọrọ nke iri kachasị arụ ọrụ n'ụwa. Wikipedia gara n'ihu na-enweta ngosi ya na [[:en:Category:Wikipedia_publicity|ndị nta akụkọ]] - [[:en:Essjay_controversy|esemokwu Essjay]] malitere mgbe a chọpụtara na onye otu Wikipedia a ma ama ghara ụgha banyere asambodo ya. [[:en:Citizendium|Citizendium]], encyclopedia na-amasa Wikipedia aka n'ịntanetị, malitere n'ihu ọha. Omume ọhụrụ mepụtara na Wikipedia, nke na encyclopedia ahụ tinyewara anya na ndị e bidoro mawa site n'ịbụ ndị so na akụkọ wuru ewu a kọrọ site n'ịgbakwunye njikọ nduga site na aha ha gaa na ya bụ akụkọ a kọrọ, kama ịmepụtara ha akụkọ ndụ dị iche. Na 9 Septemba 2007, Wikipedia Bekee nwetara edemede nke mezuru ya nde abụọ ya, ''El Hormiguero'' . <ref name="WFpressrelease">{{Cite web|url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Wikipedia_Reaches_2_Million_Articles|title=English Wikipedia Reaches 2 Million Articles|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170708005830/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Wikipedia_Reaches_2_Million_Articles|archivedate=8 July 2017|work=[[Wikimedia Foundation]]|date=9 September 2007|accessdate=3 June 2012}}</ref> E nwere ụfọdụ esemokwu na ngwụcha afọ 2007 mgbe [[:en:Volapük_Wikipedia|Volapük Wikipedia]] si na edemede isiokwu dị narị asaa na iri itoolu na asaa (797) gaa n'ihe karịrị otu narị puku na iri na abụọ (112,000) isiokwu, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke iri na ise kachasị ukwuu, n'ihi ụmụ irighiri edemede a na-akpọ stub ndị na-ede n'onwe ha, nke ọ bụ otu onye ọ na-anụ ọkụ n'obi maka asụsụ [[:en:Volapük|Volapük]]. mere ya.<ref>{{Cite journal|date=1 December 2007|title=Ciekawe wydarzenia w Internecie|url=http://www.pcworld.pl/artykuly/56502/MySpace.kontra.Facebook.html#t_34252|journal=PC World (Polish)|language=pl|accessdate=26 April 2013}}</ref><ref>{{Cite web|author=Yves Nevelsteen|date=15 September 2007|title=Volapuko jam superas Esperanton en Vikipedio|url=http://www.liberafolio.org/2007/volapukapedio|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130329091247/http://www.liberafolio.org/2007/volapukapedio|archivedate=29 March 2013|accessdate=26 April 2013|work=Libera Folio|language=eo}}</ref> Dị ka ''[[:en:MIT_Technology_Review|MIT Technology Review]]'' si kwuo, ọnụ ọgụgụ ndị editọ na-arụsi ọrụ ike na Wikipedia asụsụ Bekee ruru n'ókè dị elu n'afọ 2007 na ihe karịrị puku mmadụ ise na otu (51,000), ma kemgbe ahụ na-ebelata.<ref name="MIT">{{Cite journal|author=Simonite|first=Tom|date=22 October 2013|title=The Decline of Wikipedia|url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/|journal=[[MIT Technology Review]]|accessdate=6 December 2020}}</ref> N'ọnwa Eprel afọ 2007, e bipụtara mbipụta nke Wikipedia Version 0.5 . ==== 2008 ==== Ọrụ Wiki dị iche iche n'ọtụtụ ebe nọgidere na-agbasawanye ma na-emeziwanye ọdịnaya isiokwu n'ime ha. N'ọnwa Eprel afọ 2008, e mepụtara akụkọ Wikipedia nke mezuru ya nde iri, ma na-erula na ngwụcha afọ ahụ, Wikipedia Bekee nwezuru ma gafee nde isiokwu abụọ na ọkara. ==== 2009 ==== Na 25 Jun 2009 n'elekere 22:15 UTC, mgbe [[:en:Death_of_Michael_Jackson|ọnwụ Michael Jackson]] gasịrị, ebe nrụọrụ weebụ ahụ dara nwa oge. [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] kọrọ na ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ otu nde ndị ọbịa bịara na akụkọ ndụ Jackson n'ime otu awa, ma eleghị anya na nke ahụ bụ ọnụ ọgụ ndị ọbịa kachasị ukwuu n'ime oge otu awa na isiokwu ọ bụla na akụkọ ihe mere eme Wikipedia. Ka ọ na-erule ngwụcha Ọgọstụ 2009, ọnụ ọgụgụ isiokwu dị na mbipụta Wikipedia niile agafeela nde iri na anọ.<ref name="wikistats">{{Cite web|url=https://stats.wikimedia.org/EN/TablesArticlesTotal.htm|title=Wikipedia Statistics, Article count (official)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140305100104/https://stats.wikimedia.org/EN/TablesArticlesTotal.htm|archivedate=5 March 2014|work=Wikimedia.org}}</ref> E kere isiokwu nke mezuru ya nde atọ na Wikipedia Bekee, Beate Eriksen, na 17 Ọgọst 2009 na 04:05 UTC. Na 27 Disemba 2009, [[:en:German_Wikipedia|German Wikipedia]] gafere otu nde isiokwu, na-aghọ mbipụta nke abụọ ma e wepụ Wikipedia asụsụ bekee mere ya. Akụkọ [[:en:Time_(magazine)|''TIME'']]<nowiki/>depụtara Wikipedia n'etiti ebe nrụọrụ weebụ kachasị mma nke afọ 2009. Ihe dị na Wikipedia nwetara ikikere n'okpuru ikikere Creative Commons Attribution-ShareAlike na 2009. <ref>{{Cite web|date=30 October 2020|title=Licensing update/Timeline – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline|accessdate=29 August 2022|work=meta.wikimedia.org|language=en|archivedate=17 August 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline}}</ref> === Afọ iri nke abụọ: 2010-2019 === ==== 2010 ==== Na 13 Mee, saịtị ahụ wepụtara ihu peeji ọhụrụ. Ihe ọhụrụ ndị e wepụtaragụnyere akara ngosi emelitere, ngwaọrụ igodo ọhụrụ, na ihe nchịkwa njikọ.<ref name="New features">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:UsabilityInitiativePrefSwitch|title=New features|publisher=[[Wikipedia]]|accessdate=6 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100822062045/http://en.wikipedia.org/wiki/Special%3AUsabilityInitiativePrefSwitch|archivedate=22 August 2010}}</ref> Otú ọ dị, interface ochie ahụ nọgidere na-adị maka ndị chọrọ iji ya arụ ọrụ. N'abalị iri na abụọ n'ọnwa Disemba, Wikipedia Bekee gafere isiokwu nde atọ na ọkara, ebe e mepụtara isiokwu nke mezuru ya otu nde na Wikipedia French na 21 Septemba. E mere ndezi mezuru ya otu ijeri na Wikimedia na 16 Eprel. Na mbido afọ 2010, e bipụtara mbipụta nhọrọ isiokwu Wikipedia agba nke 0.7. ==== 2011 ==== [[Faịlụ:Armwikicake.png|thumb|Otu n'ime [[c:Wikipedia 10 Photo gallery#Wikipedia_10_Cakes|ọtụtụ achịcha]] e mere iji mee emume ncheta afọ iri nke Wikipedia na 2011 <ref>{{Cite web|title=Wikipedia 10|url=https://ten.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131231212611/http://ten.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archivedate=31 December 2013|accessdate=26 February 2014|publisher=Ten.wikipedia.org}}</ref>]] Wikipedia na ndị ọrụ ya mere ọtụtụ ememe [[:en:Wikipedia:10_years_of_Wikipedia|ncheta ịgba afọ iri]] nke saịtị ahụ n'ụwa niile na Jenụwarị 15. Ebe nrụọrụ ahụ malitere mgbalị ịgbasawanye uto ya na India, na-enwe nzukọ India mbụ ya na Mumbai na Nọvemba 2011.<ref>{{Cite news|date=19 November 2011|title=Wikipedia hosts India conference amid expansion push|language=en-GB|work=BBC News|first=Rajini|author=Vaidyanathan|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-15803308|accessdate=16 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=12 January 2011|title=Wikipedia, 10 years old, targets India|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/idUSN1116765620110112|accessdate=13 January 2011}}</ref> [[Wikipedia nke ndị bekee|Wikipedia Bekee]] gafere inwezu isiokwu dị nde atọ na ụma isii na 2 Eprel, wee ruo nde isiokwu atọ na ụma asatọ na 18 Nọvemba. Na 7 Nọvemba 2011, [[:en:German_Wikipedia|German Wikipedia]] gafere ndezi peeji dị nde otu narị, na-aghọ mbipụta asụsụ nke abụọ mere ya ma e wepụ mbipụta nke asụsụ Bekee, nke ruru nde ndezi narị ise ya na 24 Nọvemba 2011. [[:en:Dutch_Wikipedia|Dutch Wikipedia]] gafere otu nde isiokwu na 17 Disemba 2011, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke anọ mere ya. Na 3 Machị 2011, e bipụtara mbipụta nhọrọ isiokwu Wikipedia nke agba 0.8. Israel Post wepụtara stampụ"Wikimania 2011 - Haifa, Israel" bụ nke na 2 Ọgọst 2011. Nke a bụ stampụ mbụ ya kemgbe ụwa a raara nye ọrụ metụtara Wikimedia. N'agbata 4 na 6 Ọktoba 2011, Wikipedia Italian kpachapụrụ anya bụrụ nke a na-apụghị iru iji mee mkpesa megide iwu DDL intercettazioni nke [[:en:Italian_Parliament|Nzukọ Ndị Omeiwu Itali]], nke, ma ọ bụrụ na a kwadoo ya, ga-enye onye ọ bụla ohere ịmanye ebe nrụọrụ weebụ ọbụla iwepu ozi a na-ele anya dị ka ihe na-abụghị eziokwu ma ọ bụ dịka mkparị, na-enweghị mkpa ọ ga-adị inye ihe akaebe.<ref name="PCmagDDL">{{Cite web|title=Italian Wikipedia Hidden To Protest WireTap Law|url=https://www.pcmag.com/archive/italian-wikipedia-hidden-to-protest-wiretap-law-288689|accessdate=16 March 2023|work=PC Magazine|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://www.pcmag.com/archive/italian-wikipedia-hidden-to-protest-wiretap-law-288689}}</ref> Ọzọkwa n'ọnwa Ọktoba afọ 2011, Wikimedia kwupụtara mwepụta nke Wikipedia Zero, atụmatụ iji mee ka ị na-enweta Wikipedia dị n'efu n'ekwentị na akụrụngwa mkpanaaka ndị ọzọ na mba ndị na-emepe emepe site na mmekorita ya na ndị ọrụ mkpanaka.<ref>{{Cite news|author=Kapoor|first=Amit|date=26 October 2011|title=Wikipedia seeks global operator partners to enable free access|work=Wikimedia blog|url=http://blog.wikimedia.org/2011/10/26/wikipedia-seeks-global-operator-partners-to-enable-free-access/}}</ref><ref>{{Cite web|title=Wikipedia Zero|url=http://www.mediawiki.org/wiki/Wikipedia_Zero|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529101704/http://www.mediawiki.org/wiki/Wikipedia_Zero|archivedate=29 May 2012|accessdate=27 May 2012|publisher=MediaWiki}}</ref> ==== 2012 ==== [[Faịlụ:Wikimedia_Foundation_Wikipedia_Blackout_SOPA_January_18,_2012.theora.ogv|thumbtime=13|thumb|200x200px|Ndị ọrụ [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] n'oge SOPA blackout mere]] Na 16 Jenụwarị, onye so guzobe Wikipedia bụ [[Jimmy Wales]] kwupụtara na Wikipedia Bekee ga-emechi ruo awa iri abụọ na anọ na 18 Jenụwarị dị ka akụkụ nke ngagharị iwe iji mee ka ọha na eze mara Iwu [[:en:Stop_Online_Piracy_Act|Iwu Kwụsị Izu Ohi n'ịntanetị]] yana [[:en:PROTECT_IP_Act|Iwu PROTECT IP]], iwu abụọ na-emegide ndị [[Copyright infringement|ohi n'ịntanetị]]<nowiki/>a ka nọ n'arụmụka ya na [[:en:United_States_Congress|United States Congress]]. N'ịkpọ mgbanyụ ọkụ ahụ " mkpebi obodo", Wales na ndị ọzọ na-emegide iwu ahụ kwenyere na ha ga-etinye nnwere onwe ikwu okwu na ihe ọhụrụ n'ịntanetị n'ihe ize ndụ.<ref>{{Cite news|author=Ortenzi|first=T. J.|date=17 January 2012|title=Wikipedia blackout coming Wednesday, says co-founder Jimmy Wales|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/blogpost/post/wikipedia-blackout-coming-jan-18-says-co-founder-jimmy-wales/2012/01/16/gIQAh2Ke3P_blog.html|accessdate=16 March 2023|work=The Washington Post|language=en-US}}</ref> E mekwara mgbanyụ ọkụ yiri nke ahụ na 10 Julaị site na Wikipedia nke Russia, iji mee mkpesa megide iwu nchịkwa ịntanetị nke Russia. <ref>{{Cite web|date=10 July 2012|title=Russian Wikipedia shuts in protest|url=https://www.express.co.uk/news/world/332016/Russian-Wikipedia-shuts-in-protest|publisher=UKPA via Google}}</ref> Na ngwụcha Machị 2012, [[m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]] kwupụtara Wikidata, ikpo okwu zuru ụwa ọnụ maka ịkekọrịta data n'etiti mbipụta asụsụ Wikipedia niile. <ref>{{Cite web|title=Wikidata announcement on Facebook|url=https://www.facebook.com/wikipedia/posts/158388724283345|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160101031943/https://www.facebook.com/wikipedia/posts/158388724283345|archivedate=1 January 2016|accessdate=28 October 2015|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref><ref>{{Cite news|author=Chalabi|first=Mona|date=April 26, 2013|title=Welcome to Wikidata! Now what?|url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2013/apr/26/wikidata-launch|accessdate=October 2, 2021}}</ref> Ufọdụ n'ime ego e ji rụọ ọrụ iwepụta Wikidata ahụ furu otu nde dọla na ụma asaa (US $1.7) sitere na Google, [[:en:Gordon_and_Betty_Moore_Foundation|Gordon and Betty Moore Foundation]], na Allen Institute for Artificial Intelligence.<ref>{{Cite web|author=Terdiman|first=Daniel|title=Wikidata to provide structured data for all Wikipedia versions|url=https://www.cnet.com/culture/wikidata-to-provide-structured-data-for-all-wikipedia-versions/|accessdate=16 March 2023|publisher=CNET|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055527/https://www.cnet.com/culture/wikidata-to-provide-structured-data-for-all-wikipedia-versions/}}</ref> Wikimedia Deutschland hụrụ maka akụkụ mbụ nke Wikidata, ma na mbụ ha mere atụmatụ ime ka ndị editọ nweenwuo ike ịrụ ọrụ na ikpo okwu site na Disemba 2012. Akụkụ mbụ nke Wikidata malitere ịrụ ọrụ n'ụzọ zuru ezu na Machị 2013. <ref>{{Cite news|author=Perez|first=Sarah|date=30 March 2012|title=Wikipedia's Next Big Thing: Wikidata, A Machine-Readable, User-Editable Database Funded By Google, Paul Allen And Others|work=TechCrunch|url=https://techcrunch.com/2012/03/30/wikipedias-next-big-thing-wikidata-a-machine-readable-user-editable-database-funded-by-google-paul-allen-and-others/}}</ref><ref name="WikidataLiveNow">{{Cite web|author=Pintscher, Lydia|date=13 February 2013|title=Wikidata live on the English Wikipedia|url=http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130219054033/http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archivedate=19 February 2013|accessdate=15 February 2013|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref> [[Faịlụ:Justin_Anthony_Knapp_(cropped).jpg|áká_ịkẹngạ|thumb|231x231px|Justin Knapp]] N'ọnwa Eprel afọ 2012, Justin Knapp ghọrọ onye ndezi mbụ naanị ya nyere aka mee ndezi karịrị otu nde na Wikipedia. <ref>{{Cite web|title=First man to make 1 million Wikipedia edits|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/9215151/First-man-to-make-1-million-Wikipedia-edits.html|first=James|author=Titcomb|accessdate=16 March 2023|work=The Daily Telegraph|date=20 April 2012|archivedate=19 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151119233646/http://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/9215151/First-man-to-make-1-million-Wikipedia-edits.html}}</ref><ref>{{Cite web|author=Skelton|first=Alissa|date=24 April 2012|title=Wikipedia Volunteer Editor Reaches 1 Million Edits|url=https://mashable.com/archive/wikipedia-volunteer-editor|accessdate=16 March 2023|work=Mashable|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://mashable.com/archive/wikipedia-volunteer-editor}}</ref> Jimmy Wales kelere Knapp maka ọrụ ya ma nye ya ihe nrite Special Barnstar nke saịtị ahụ yana onyinye ''Golden Wiki'' maka ihe ọ rụzuru.<ref>{{Cite web|title=Hardest working man on the internet passes one million Wikipedia edits|url=https://www.engadget.com/2012/04/20/one-million-wikipedia-edits/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120820003926/http://www.engadget.com/2012/04/20/one-million-wikipedia-edits|archivedate=20 August 2012|accessdate=3 September 2012|work=Engadget|date=20 April 2012}}</ref> Wales kwupụtakwara na 20 Eprel ga-abụ "Ụbọchị Ncheta Justin Knapp". <ref name="declared">{{Cite news|author=Skelton|first=Alissa|date=23 April 2012|title=Wikipedia Volunteer Editor Reaches 1 Million Edits|work=Mashable|url=http://mashable.com/2012/04/23/wikipedia-volunteer-editor/|accessdate=24 October 2012}}</ref> N'abalị iri na atọ n'ọnwa Julaị n'afọ 2012, Wikipedia Bekee nwetara edemede nde anọ ya, Izbat al-Burj . <ref name="4Million2012">{{Cite web|date=13 July 2012|title=English language Wikipedia hits 4 million articles!|url=http://blog.wikimedia.org.uk/2012/07/english-language-wikipedia-hits-4-million-articles/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121222030833/http://blog.wikimedia.org.uk/2012/07/english-language-wikipedia-hits-4-million-articles/|archivedate=22 December 2012|accessdate=13 July 2012|work=Wikimedia UK Blog|publisher=[[Wikimedia UK]]}}</ref> N'ọnwa Ọktoba n'afọ 2012, onye na-akọ akụkọ ihe mere eme na onye nchịkọta akụkọ Wikipedia Richard J. Jensen kwuru na Wikipedia Bekee "na-eru ọgwụgwụ", na-ekwu na ọnụ ọgụgụ ndị editọ na-arụ ọrụ mgbe niile adaala nke ukwuu kemgbe afọ 2007, n'agbanyeghị uto ngwa ngwa nke Wikipedia na ọnụ ọgụgụ isiokwu na ndị na-agụ ya.<ref>{{Cite web|author=Rosen|first=Rebecca J.|date=25 October 2012|title=Surmounting the Insurmountable: Wikipedia Is Nearing Completion, in a Sense|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/10/surmounting-the-insurmountable-wikipedia-is-nearing-completion-in-a-sense/264111/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121028064456/http://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/10/surmounting-the-insurmountable-wikipedia-is-nearing-completion-in-a-sense/264111/|archivedate=28 October 2012|accessdate=27 October 2012|work=The Atlantic}}</ref> Dị ka Alexa Internet si kwuo, Wikipedia bụ ebe nrụọrụ weebụ nke isii kachasị ewu ewu n'ụwa ka ọ na-erule Nọvemba 2012. <ref name="AlexaSiteInfoNov12">{{Cite web|title=Amazon Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|accessdate=16 March 2023|work=alexa.com|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> Dow Jones họọrọ Wikipedia nke ise n'ụwa niile ka ọ na-erula Disemba 2012. <ref>{{Cite web|title=The Fifth-Biggest Site in the World Operated on a Budget of $27M Last Year|url=http://allthingsd.com/20121220/the-fifth-biggest-site-in-the-world-operated-on-a-budget-of-27m-last-year|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131206225138/http://allthingsd.com/20121220/the-fifth-biggest-site-in-the-world-operated-on-a-budget-of-27m-last-year/|archivedate=6 December 2013|accessdate=3 December 2013}}</ref> ==== 2013 ==== Na 22 Jenụwarị 2013, Wikipedia Italian ghọrọ mbipụta asụsụ nke ise nke Wikipedia nwere karịaotu nde isiokwu, ebe Wikipedia nke Russia na [[:en:Spanish_Wikipedia|Spanish]]<nowiki/>nwetara isiokwu nke nde ha na 11 na 16 Mee n'otu n'otu. Na 15 Julaị Wikipedia Swedish yana na 24 Septemba [[:en:Polish_Wikipedia|Wikipedia Polish]] nwetara edemede nke otu nde ha, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke asatọ na nke itoolu iji mee ya. N'abalị iri abụọ na asaa n'ọnwa Jenụwarị, [[:en:Committee_for_Small_Body_Nomenclature#Minor_planets|Kọmitii maka Ịgụ obere ahụ aha]] gbanwere aha [[:en:Main_belt_asteroid|main belt asteroid]] [[:en:274301_Wikipedia|274301]] n'ụzọ iwu kwadoro ịbụzi "Wikipedia".<ref name="TND-20130205">{{Cite web|author=Workman|first=Robert|date=5 February 2013|title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia'|url=http://www.technewsdaily.com/16749-asteroid-named-wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130206105134/http://www.technewsdaily.com/16749-asteroid-named-wikipedia.html|archivedate=6 February 2013|accessdate=7 February 2013|publisher=[[TechMediaNetwork, Inc.|TechNewsDaily]]}}</ref> Akụkụ mbụ nke nchekwa data Wikidata, na-enye njikọ otu asụsụ na ibe ya na data ndị ọzọ na-akpaghị ya aka, gh nke dị ọrọ maka mbipụta asụsụ niile na Machị 2013.<ref name="WikidataLiveNow" /> N'ọnwa Eprel afọ 2013, e boro ndị Ọrụ nzuzo nke France ebubo ịnwa inyocha Wikipedia site n'iyi onye ọrụ afọ ofufo Wikipedia egwu ịnwụchi ya ọgwụla ma ehichapụrụ "ihe ọmụma nzuzo" banyere ụlọ ọrụ redio ndị aghana saịtị ahụ.<ref>{{Cite news|author=Willsher|first=Kim|date=7 April 2013|title=French secret service accused of censorship over Wikipedia page|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2013/apr/07/french-secret-service-wikipedia-page|accessdate=9 April 2013}}</ref> [[Faịlụ:Wikimania_2013_-_VisualEditor_-_The_present_and_future_of_editing_our_wikis.webm|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Nkuzi ihe banyere Wikipedia VisualEditor]] N'ọnwa Julaị, a malitere usoro nhazi VisualEditor, na-eme ka ọ bụrụ nzọụkwụ mbụ na mgbalị e mere iji kwe ka a na-edezi isiokwu na interface yiri kama iji [[Wiki|akara wiki]].<ref name="VisualEd2013">{{Cite news|author=Arthur|first=Charles|date=2 July 2013|title=Boot up: wireless contact lens, Wikipedia's visual editing, Samsung's share slide and more|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2013/jul/02/rabbit-contact-lens|accessdate=2 July 2013}}</ref> E weputaraa onngwahrọ maka ime ndezi nke e mere kpọmkwem maka ekwentị na ngwaọrụ mkpanaka ndị ọzọ.<ref name="MobileWiki2013">{{Cite web|author=Gonera|first=Juliusz|date=25 July 2013|title=Edit Wikipedia on the go|url=https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/|accessdate=16 March 2023|work=Diff|language=en-US|archivedate=25 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230325104612/https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/}}</ref> ==== 2014 ==== [[Faịlụ:Wikipedia_Edit_2014.webm|áká_èkpè|thumb|200x200px|Nnyocha vidiyo nke ọdịnaya Wikipedia n'afọ 2014, na-agba ndị na-ekiri ya ume idezi Wikipedia]] N'ọnwa Febụwarị afọ 2014, ndị na-enye aka na Wikipedia nke Germany malitere ọrụ iji bipụta mbipụta nke Wikipedia Bekee, nke nwere mpịakọta otu puku na ihe karịrịotu nde na narị puku peeji.<ref name="EconWikiPeaks">{{Cite news|date=1 March 2014|title=The future of Wikipedia: WikiPeaks?|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks|accessdate=2 April 2014}}</ref> Ọrụ ahụ chọrọ nkwado ego site na Indiegogo, ọ ma buru n'uche ịsọpụrụ ntinye nke ndị editọ Wikipedia mere.<ref>{{Cite web|date=20 February 2014|title=Wikipedia 1,000-volume print edition planned|url=https://www.theguardian.com/books/2014/feb/20/wikipedia-1000-volume-print-edition-crowdfunding|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140311014332/http://www.theguardian.com/books/2014/feb/20/wikipedia-1000-volume-print-edition-crowdfunding|archivedate=11 March 2014|accessdate=12 April 2014|work=The Guardian}}</ref> N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Ọktoba n'afọ 2014, a kpughere ihe ncheta a kpụrụ akpụ mbụ nke Wikipedia n'obodo Slubice dị na Poland.<ref>{{Cite web|author=Day, Matthew|date=10 October 2014|title=Polish town to build statue honouring Wikipedia|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/poland/11153603/Polish-town-to-build-statue-honouring-Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141011191441/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/poland/11153603/Polish-town-to-build-statue-honouring-Wikipedia.html|archivedate=11 October 2014|accessdate=11 October 2014|work=The Daily Telegraph}}</ref> Na 8 Jun, 15 Jun, na 16 Julaị 2014, [[:en:Waray_Wikipedia|Waray Wikipedia]], Wikipedia Vietnamese yana [[:en:Cebuano_Wikipedia|Cebuano Wikipedia]] nke ọ bụla gafere akara otu nde isiokwu. Ha bụ Wikipedias nke iri, nke iri na otu na nke iri na abụọ iji ruzuo ihe dị ịrịba ama ahụ. N'agbanyeghị na ha nwere ndị ọrụ ole na ole na-arụsi ọrụ ike, Wikipedias nke Wai na Cebuano nwere ọnụ ọgụgụ dị elu nke isiokwu ndị e dere na-akpaghị aka nke bots mepụtara. ==== 2015 ==== [[Faịlụ:Wikipedia_5_million_articles_milestone_video_November_2015.ogv|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Vidio na-egosi ihe ịrịba ama nke Wikipedia inwe [[:en:Wikipedia:Five_million_articles|isiokwu nde ise]] na 1 Nọvemba 2015]] N'etiti afọ 2015, Wikipedia bụ ebe nrụọrụ weebụ nke asaa kachasị ewu ewu n'ụwa niile dịka Alexa Internetsi kwuo, <ref name="AlexaSiteInfoOct26">{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171009035134/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=9 October 2017|accessdate=9 October 2017|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> gbadaa n'otu ọnọdụ site n'ọnọdụ ọ nọbu na Nọvemba 2012. Na mbido afọ 2015, Wikipedia ihe ọmụma izugbe nọgidere bụrụ encyclopedia kachasị n'ịntanetị, nke nwere ngụkọta nke ihe karịrị nde isiokwu iri atọ na isii n'asụsụ niile.<ref name="Grand20">{{Cite web|title=List of Wikipedias – Grand Total (retrieved 2014)|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#Grand_Total|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141219233704/http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#Grand_Total|archivedate=19 December 2014|accessdate=20 December 2014|publisher=Wikimedia.org}}</ref> Na nkezi, Wikipedia na-enweta ngụkọta dị ijeri iri zuru ụwa ọnụ nke [[:en:Page_view|ndị na-abịa na saịtị ahụ]] site na ihe dị ka nde mmadụ narị anọ na iri itoolu na ise na-eleta pụrụ iche kwa ọnwa, gụnyere nde mmadụ iri asatọ na ise si United States naanị, ebe ọ bụ saịtị nke isii kachasị ewu ewu.<ref name="EconWikiPeaks">{{Cite news|date=1 March 2014|title=The future of Wikipedia: WikiPeaks?|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks|accessdate=2 April 2014}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks "The future of Wikipedia: WikiPeaks?"]. </cite></ref><ref>{{Cite web|date=20 April 2011|title=Wikimedia Statistics|url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm|archivedate=20 October 2011|accessdate=14 October 2011}}</ref><ref name="comScore2012">{{Cite web|date=24 February 2015|title=comScore Ranks the Top 50 U.S. Digital Media Properties for January 2015|url=http://www.comscore.com/Insights/Market-Rankings/comScore-Ranks-the-Top-50-US-Digital-Media-Properties-for-January-2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150317071240/http://www.comscore.com/Insights/Market-Rankings/comScore-Ranks-the-Top-50-US-Digital-Media-Properties-for-January-2015|archivedate=17 March 2015|accessdate=17 March 2015|publisher=comScore}}</ref><ref name="AlexaSiteInfoOct26" /> [[Faịlụ:Print_Wikipedia_(no_subtitles).webm|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Onye na-ese ihe Michael Mandiberg dịka ọ na-ekwu maka Print Wikipedia.]] Print Wikipedia bụ ọrụ nka nke Michael Mandiberg mepụtara ikike ibipụta mpịakọta puku asaa, narị anọ na iri asaa na atọ (7473) nke Wikipedia dị ka ọ dị na 7 Eprel 2015. Mpịakọta ọ bụla nwere peeji narị asaa mana ọ bụ naanị otu narị na iri ka onye na-ese ya bụ ihe bipụtara.<ref name="NYT">{{Cite news|author=Schuessler|first=Jennifer|date=16 June 2015|title=Moving Wikipedia From Computer to Many, Many Bookshelves|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2015/06/17/books/moving-wikipedia-from-computer-to-many-many-bookshelves.html|accessdate=24 December 2016}}</ref> N'ụbọchị mbụ n'ọnwa Nọvemba n'afọ 2015, Wikipedia Bekee ruru nde isiokwu ise site n'ịmepụta otu isiokwu na ''Persoonia terminalis'', bụ ụdị akụmakụ. N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Ọktoba, Wikipedia natara ''Onyinye Princess of Asturias maka imekọ ihe ọnụ na mba ụwa''.<ref>{{Cite news|date=2015-06-17|title=Wikipedia, Premio Princesa de Asturias de Cooperación|url=https://elpais.com/tecnologia/2015/06/17/actualidad/1434535111_709353.html|accessdate=2026-02-04|work=El País|language=es}}</ref><ref>{{Cite news|author=Poyo|first=Ana|date=2015-10-22|title=Los Premios Princesa de Asturias 2015 (al detalle)|url=https://www.vogue.es/moda/news/articulos/agenda-premios-princesa-asturias-2015-ceremonia-entrega-reyes-felipe-letizia-mejores-looks-leonor-de-borbon/23909|accessdate=2026-02-04|work=Vogue España|language=es-ES}}</ref> ==== 2016 ==== Na abalị iri na itoolu ọnwa Jenụwarị 2016, Wikipedia nke Japan gafere inweta otu nde isiokwu, na-aghọ Wikipedia nke iri na atọ ya ruru ihe dị ịrịba ama ahụ. Akụkọ ahụ nke mezuru ya otu nde bụ maka Wave 224, ụgbọ mmiri n'okpuru mmiri nke [[World War II|Agha Ụwa nke Abụọ]] nke Ndị ọlụagha na mmiri Imperial nke Japan. N'etiti afọ 2016, Wikipedia ghọkwara ebe nrụọrụ weebụ nke isii kachasị ewu ewu n'ụwa dịka [[:en:Alexa_Internet|Alexa Internet]] si kwuo, <ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160706214359/http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=6 July 2016|accessdate=7 July 2016|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> gbagoo n'otu ọnọdụ pụọ n'ọnọdụ ọ nwere n'afọ gara aga. ==== 2017 ==== N'etiti afọ 2017, edepụtara Wikipedia dị ka ebe nrụọrụ weebụ nke ise kachasị ewu ewu n'ụwa dịka [[:en:Alexa_Internet|Alexa Internet]] si kwuo, <ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170704011642/http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=4 July 2017|accessdate=4 July 2017|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> na-arịgo site n'otu ọnọdụ pụọ na ọnọdụ ọ nwere n'afọ gara aga. E mere ka Wikipedia Zero dị na Iraq na Afghanistan. N'abalị iri abụọ na itoolu n'ọnwa Eprel n'afọ 2017, ndị ọchịchị Turkey [[:en:Block_of_Wikipedia_in_Turkey|gbochiri ịnweta Wikipedia n'ịntanetị n'ofe mbipụta asụsụ niile dị na Turkey]]. Mgbochi a dịgidere ruo 15 Jenụwarị 2020, ebe ụlọ ikpe nke Turkey kpebiri na mgbochi ahụ mebiri ikike mmadụ. A na-egbochi Wikipedia nke Japan ezoro ezo na China kemgbe 28 Disemba 2017. <ref>{{Cite web|title=ja.wikipedia.org|url=https://en.greatfire.org/https/ja.wikipedia.org|work=[[GreatFire]]|accessdate=7 April 2018|archivedate=20 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180120065845/https://en.greatfire.org/https/ja.wikipedia.org}}</ref> ==== 2018 ==== N'abalị iri na atọ n'ọnwa Eprel afọ 2018, ọnụ ọgụgụ isiokwu ndị dị na Wikipedia nke China gafere otu nde, na-aghọ Wikipedia nke iri na anọ iji ruo ọkwa ahụ. A machibidola Wikipedia nke China na Mainland China kemgbe Mee 2015. <ref>{{Cite web|date=4 September 2015|title=Wikipedia founder defends decision to encrypt the site in China|url=https://www.theverge.com/2015/9/4/9260981/jimmy-wales-wikipedia-china|accessdate=17 April 2018|archivedate=12 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612141751/https://www.theverge.com/2015/9/4/9260981/jimmy-wales-wikipedia-china}}</ref> Ka e mesịrị n'afọ ahụ, na 26 Jun, Wikipedia Portuguese gafere otu nde isiokwu, na-aghọ Wikipedia nke iri na ise ruru ihe dị ịrịba ama ahụ. Isiokwu nke mezuru ya otu nde bụ ''[[:pt:Perdão de Richard Nixon|Perdão de Richard Nixon]]'' (''[[:pt:Perdão de Richard Nixon|Mgbaghara nke Richard Nixon]]''). N'afọ 2018, Wikipedia nọgidere na-ndepụta ya dị ka ebe nrụọrụ weebụ nke ise kachasị ewu ewu n'ụwa dịka Alexa Internet si kwuo.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|accessdate=28 October 2018|work=alexa.com|language=en|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> Otu mmepe a ma ama bụ iji [[:en:Artificial_Intelligence|Artificial Intelligence]] mepụta edemede na isiokwu ndị a na-eleghara anya.<ref>{{Cite news|title=AI spots 40,000 prominent scientists overlooked by Wikipedia|work=The Verge|url=https://www.theverge.com/2018/8/8/17663544/ai-scientists-wikipedia-primer|accessdate=28 October 2018}}</ref> ==== 2019 ==== N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Eprel afọ 2019, ndị ọchịchị China gbasara mmachibido nke Wikipedia gaa na nsụgharị niile. <ref name="cn2019apr">{{Cite news|author=Gandolfo|first=Ryan|title=Wikipedia Currently Down in China|work=That's Beijing|url=http://www.thatsmags.com/beijing/post/27660/wikipedia-currently-down-in-china|accessdate=24 April 2019}}</ref><ref name="ooni">{{Cite web|author=Sukhbir Singh|date=4 May 2019|title=China is now blocking all language editions of Wikipedia|url=https://ooni.io/post/2019-china-wikipedia-blocking/|accessdate=7 May 2019|publisher=Open Observatory of Network Interference|quote=The following chart, based on OONI data, illustrates that multiple language editions of Wikipedia have been blocked in China as of April 2019.{...}OONI measurements show that many of these Wikipedia domains were previously accessible, but all measurements collected from 25 April 2019 onwards present the same DNS anomalies for all Wikipedia sub-domains.{...}Based on these tests, we were able to conclude that China Telecom does in fact block all language editions of Wikipedia by means of both DNS injection and SNI filtering.}}</ref> Oge nke mgbochi ahụ dakọtara ya na mmemme ncheta afọ iri atọ nke [[:en:1989_Tiananmen_Square_protests_and_massacre|ngagharị iwe na ogbugbu Tiananmen Square nke afọ 1989]] na ncheta nke ịgba afọ otu narị nke [[:en:May_Fourth_Movement|May Fourth Movemen]], nke mere ka [[:en:Internet_censorship_in_China|nnyocha ịntanetị na China]] sie ike karịa.<ref name="515news18">{{Cite news|date=15 May 2019|title=Ahead of Tiananmen Anniversary, Chinese Government Blocks Wikipedia|publisher=News18|url=https://www.news18.com/news/world/ahead-of-tiananmen-anniversary-chinese-government-blocks-wikipedia-2142621.html|accessdate=2 June 2019}}</ref> N'ọnwa Ọgọstụ 2019, dị ka Alexa.com si kwuo, Wikipedia si na ọnọdụ nke ise dalaa na ebe nrụọrụ weebụ nke asaa n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> N'otu afọ ahụ, e zigara otu Wikipedia n'ọnwa, dị ka akụkụ nke Arch Lunar Library. N'ihi ọdịda mere, rọket ahụ dara n'elu ọnwa, mana, n'ihi iji diski nickel pụrụ iche, nke na-eguzogide onwe ya, a kwenyere na ọ lanarịrị ọdịda ahụ.<ref>{{Cite web|author=Taylor|first=Chris|date=2019-04-17|title=There may be a copy of Wikipedia somewhere on the moon. Here's how to help find it.|url=https://mashable.com/article/moon-library-beresheet-crash-wikipedia|accessdate=2026-03-30|work=Mashable|language=en}}</ref>  ===Afọ Iri Nke Atọ (2020 ruo Ugbu a)=== ====2020==== N'abalị iri abụọ na atọ ọnwa Jenụwarị 2020, agbakwunyere isiokwu mezuru ya nde isii, bụ akụkọ ndụ [[Maria Elise Turner Lauder]], na Wikipedia Bekee. N'agbanyeghị uto a n'isiokwu ndị dị na ya, ntinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ nke Wikipedia, dịka Alexa tụrụ, nọgidere na-ebelata. Ka ọ na-erule n'ọnwa Febụwarị 2020, Wikipedia dara ruo ịbụ ebe nrụọrụ weebụ nke iri na otu n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com2">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> A na-eche na akụkọ Wikipedia banyere [[:en:COVID-19_pandemic|nsogbu ọrịa COVID-19]] na ndezi nkwado ndị metụtara ya, mkparịta ụka gasị, na ọbụna nhichapụ ndị e mere bụ ihe bara uru maka ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme n'ọdịnihu ga-achọ ịghọta oge ahụ n'ụzọ zuru ezu.<ref>{{Cite web|author=Harrison|first=Stephen|date=27 May 2020|title=Future Historians Will Need Access to Coronavirus Misinformation|url=https://slate.com/technology/2020/05/wikipedia-coronavirus-information-future-historians.html|work=Slate|accessdate=9 June 2020|archivedate=27 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200527165139/https://slate.com/technology/2020/05/wikipedia-coronavirus-information-future-historians.html}}</ref> [[World Health Organization|Òtù Ahụ Ike Ụwa]] jikọrọ aka ha na Wikipedia dị ka isi ihe maka mgbasa ozi metụtara COVID-19 iji nyere aka lụso mgbasa ozi na-ezighi ezi ọgụ.<ref>{{Cite news|author=Matt|first=Chase|date=9 January 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|accessdate=9 January 2021}}</ref><ref>{{Cite web|author=McNeil|first=Donald G.|date=22 October 2020|title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation|url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201227064918/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html|archivedate=27 December 2020|accessdate=25 October 2020|work=[[The New York Times]]}}</ref> '''2021''' Na Jenụwarị 2021, e kwuru n'ụlọ ọrụ mgbasa ozi dị iche iche na a na-eme ncheta [[Wikipedia:20th anniversary|Afọ iri abụọ nke Wikipedia]]. <ref name="Kelly">{{Cite news|author=Kelly|first=Heather|date=15 January 2021|title=Technology: On its 20th birthday, Wikipedia might be the safest place online|work=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/01/15/wikipedia-20-year-anniversary/|quote=The world's largest online encyclopedia has learned lessons from fighting misinformation for two decades|accessdate=16 January 2021}}</ref> <ref name="Kent">{{Cite web|author=Kent|first=German|date=15 January 2021|title=In a post-truth world, we need Wikipedia more than ever|url=https://www.cnet.com/news/in-a-post-truth-world-we-need-wikipedia-more-than-ever/|publisher=[[CNET]]|quote=Commentary: Wikipedia celebrated its 20th anniversary today. The free encyclopedia may not be exciting, but its neutral, volunteer-driven content is incredibly valuable.|accessdate=16 January 2021|archivedate=21 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220221144855/https://www.cnet.com/news/in-a-post-truth-world-we-need-wikipedia-more-than-ever/}}</ref> <ref>{{Cite web|title=World in Progress: 20 years of Wikipedia|url=https://www.dw.com/en/world-in-progress-20-years-of-wikipedia/av-56212410|publisher=[[Deutsche Welle]]|format=Audio|quote=The year marks the 20th anniversary of Wikipedia. Every month, more than 1.7 billion people visit the open-source website in search of information about, well, just about anything! We speak with Dr. Bernie Hogan from the [[Oxford Internet Institute]] about Wikipedia's successes, where it fits into the discrimination crisis, and the website's future.|accessdate=17 January 2021|archivedate=5 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005082902/https://www.dw.com/en/world-in-progress-20-years-of-wikipedia/av-56212410}}</ref><ref name="Wales">{{Cite web|author=Wales|first=Jimmy|date=14 January 2021|title=As Wikipedia turns 20 it aims to reach more readers|url=https://news.yahoo.com/wikipedia-turns-20-aims-reach-035212015.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly9zZWFyY2gueWFob28uY29tLw&guce_referrer_sig=AQAAAHKHaTI72xUEUz_BdVPt8DFvi-uLdmApcbSckrJrAbM_GpTwHsHtNHRdxX-KYAS6xk81e_p_w46bfh10PJVV7cmUzE-pWR5gsID2T8Kd1k0u-2r78p4Y4V16CKTPFcWRJzV0LwQMJyuEeeR7Vv-_lfVBiCT30KvF47aGzyE3QP-a|quote=Wikipedia is the web's seventh-most visited site|accessdate=17 January 2021|archivedate=23 September 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220923105157/https://news.yahoo.com/wikipedia-turns-20-aims-reach-035212015.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly9zZWFyY2gueWFob28uY29tLw&guce_referrer_sig=AQAAAHKHaTI72xUEUz_BdVPt8DFvi-uLdmApcbSckrJrAbM_GpTwHsHtNHRdxX-KYAS6xk81e_p_w46bfh10PJVV7cmUzE-pWR5gsID2T8Kd1k0u-2r78p4Y4V16CKTPFcWRJzV0LwQMJyuEeeR7Vv-_lfVBiCT30KvF47aGzyE3QP-a}}</ref> N'abalị iri na atọ ọnwa Jenụwarị 2021, Wikipedia Bekee ruru otu ijeri ndezi e mere na ya, ebe [[Steven Pruitt]] mere ndezi nke mezuru ya otu ijeri.<ref name="vice.com">{{Cite web|date=15 January 2021|title=The English Language Wikipedia Just Had Its Billionth Edit|url=https://www.vice.com/en/article/the-english-language-wikipedia-just-had-its-billionth-edit/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210115145145/https://www.vice.com/en/article/k7appn/the-english-language-wikipedia-just-had-its-billionth-edit|archivedate=15 January 2021|accessdate=26 February 2021|work=[[Vice (magazine)|Vice]]|language=en}}</ref> [[:en:MIT_Press|MIT Press]] bipụtara akwụkwọ edemede [[:en:Open_access|open access]] bụ ''[[:en:Wikipedia_@_20|Wikipedia @ 20]]'': Stories of an Unfinished Revolution, nke [[Joseph M. Reagle Jr.|Joseph Reagle]] na Jackie Koerner dezigharịrị nke ntinye banyere ya sitere n'aka ndị Wikipedia, ndị Wikimedia, ndị nchọpụta, ndị nta akụkọ, ndị na-ahụ maka ọbá akwụkwọ na ndị ọkachamara ndị ọzọ na-atụgharị uche na akụkọ na isiokwu ụfọdụ. <ref>{{Cite book|url=https://mitpress.mit.edu/books/wikipedia-20|title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution|date=2020|publisher=MIT Press|isbn=978-0262538176|editor=Reagle|location=Cambridge, MA|language=en|accessdate=12 November 2021}}</ref> Ka ọ na-erule n'ọnwa Nọvemba 2021, Wikipedia adaala bụrụ ebe nrụọrụ weebụ nke iri na atọ n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com3">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> '''2022''' N'abalị isii ọnwa Disemba 2022, onye Wikipedian [[Richard Knipel]] mepụtara isiokwu [[:en:Artwork_title|Artwork title]], nke mmezigharị mbụ ya bụ draft nke [[:en:ChatGPT|ChatGPT]] mepụtara, nke Knipel mere obere ndezi na ya iji kwekọọ na ụkpụrụ Wikipedia. Knipel kwuru na [[:en:Talk_page|ibe mkparịtaụka]] na o kwenyere na nke a bụ oge mbụ onye ọbụla jiri ChatGPT dee edemede Wikipedia. Ndị ndezi ndị ọzọ katọrọ mbipụta nke isiokwu a ma kpata esemokwu n'ime obodo Wikipedia, na-eduga na arụmụka sara mbara banyere ma a ga-eji ChatGPT na ụdị ndị yiri ya dee ọdịnaya maka Wikipedia na, ọ bụrụ na ọ dị otú ahụ, ruo n'ókè ole?.<ref>{{Cite web|author=Harrison|first=Stephen|date=12 January 2023|title=Should ChatGPT Be Used to Write Wikipedia Articles?|url=https://slate.com/technology/2023/01/chatgpt-wikipedia-articles.html|accessdate=30 January 2023|work=Slate|language=en|archivedate=28 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230128200141/https://slate.com/technology/2023/01/chatgpt-wikipedia-articles.html}}</ref> '''2023''' Na Jenụwarị 2023, a gbanwere interface desktọọpụ Wikipedia na nke mbụ kemgbe 2010, gaa na [[Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia|Vector 2022]].<ref>{{Cite web|date=18 January 2023|title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront|url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/|accessdate=20 January 2023|work=Wikimedia Foundation|language=en-US|archivedate=19 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/}}</ref> Njikọ ọhụrụ ahụ nwetara nkatọ dị ukwuu site n'aka ndị ọrụ. Ọtụtụ mmegide lekwasịrị anya na nhazi nke obosara ya, nke mepụtara ohere ọcha gabigara ókè n'akụkụ ya niile na monitor ndị sara mbara, na-eduga na mkparịta ụka dị okwu puku iri itoolu ma akpụkpọ ọhụrụ ahụ kwesịrị ịghọ nke ndabara. [[Swahili Wikipedia|Wikipedia Swahili]] ji otu olu tụọ vootu ịjụ akpụkpọ ọhụrụ ahụ ma "n'ụzọ dị njọ" chọọ ịlaghachi na akpụkpọ nke ochie. Nkatọ ndị ọzọ gara na Wikimedia Foundation maka iwe ndị otu imepụta ihe nwere obere ahụmịhe na wikis. Brandon Harris, onye bụ onye isi na-emepụta ihe na Wikipedia site na 2010 ruo 2014, kwuru, sị: "Wikimedia Foundation mgbe ụfọdụ na-ewe ndị na-emepụta ihe ndị na-amaghị wiki nke ọma, ha na-abata ma gbalịa ime mgbanwe ndị a niile - na-agba ọsọ na mbụ banye n'ime mkpọtụ ụzụ - bụ ụzọ obodo ahụ na-esi eguzogide nke ọma".<ref name="slate">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref> [[File:Wikimedia Sound Logo Finalist VQ97.wav|thumb|[[Sound logo]] of Wikimedia (including Wikipedia)<ref name="wikimediafoundation.org">{{Cite web |date=2023-03-28 |title=Wikipedia's new sound logo: Winner of The Sound of All Human Knowledge contest announced |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/03/28/wikipedias-new-sound-logo-winner/ |access-date=2023-05-02 |website=Wikimedia Foundation |language=en-US |archive-date=6 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406101352/https://wikimediafoundation.org/news/2023/03/28/wikipedias-new-sound-logo-winner/ |url-status=live }}</ref>]] Mgbe mkparịta ụka na asọmpi gasịrị, a nabatara [[:en:Sound_logo|akara ngosi ụda]] mbụ nke Wikimedia (gụnyere Wikipedia). <ref name="wikimediafoundation.org" /> '''2024''' Na Jenụwarị 13, 2024, etinyere otu Wikipedia Bekee, echekwara na [[5D optical data storage|Nchekwa data anya 5D]], n'ụlọ nnyocha dị n'okpuru ala na Switzerland, na-enwe ikike ịnọgide na nchekwa ruo ijeri afọ iri na anọ, n'ihi teknụzụ nchekwa ejiri. Enwere ike ịgụ akwụkwọ ahụ site na iji [[:en:Microscope|microscope]], na-enweghị mkpa iji [[Digital electronics|teknụzụ dijitalụ]].<ref>{{Cite web|title=Global Knowledge Vault|url=https://www.archmission.org/gkv|accessdate=2026-05-26|work=Arch Mission Foundation - Preserving humanity forever, in space and on Earth.|language=en-US|archivedate=July 30, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260730024832/https://www.archmission.org/gkv}}</ref> N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2024, e nwere ihe ịga nke ọma n'ibugo otu Wikipedia Bekee n'ime ọnwa, dịka akụkụ nke ọrụ Galactic Legacy Archive. Ọrụ ahụ bụ nke [[:en:Intuitive_Machines|Intuitive Machines]], ebe [[SpaceX]] tụbara rọket ahụ. A na-echekwa data ahụ dị ka iji layer iri na isii nke nickel, a na-eme atụmatụ na ọ nwere ike ịnọ n'elu ọnwa ruo ijeri afọ ise. <ref>{{Cite web|title=Galactic Legacy Archive|url=https://www.archmission.org/galactic-legacy-archive|accessdate=2026-05-26|work=Arch Mission Foundation - Preserving humanity forever, in space and on Earth.|language=en-US|archivedate=March 28, 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240328153354/https://www.archmission.org/galactic-legacy-archive}}</ref> '''2025''' N'ụbọchị nke anọ n'ọnwa Nọvemba afọ 2025, ewepụtara [[:en:Wikipedia:Temporary_accounts|akaụntụ nwa oge]] maka ndị editọ Wikipedia pụrụ na akaụntụ ha, na-anọchi anya iji [[Wikipedia:IP users|Adreesị IP]]. '''2026''' [[File:Work-in-progress animation of the Wikipedia 25 birthday mascot scrolling on a phone.gif|thumb|Illustration of Baby Globe scrolling on a phone]] N'abalị iri na ise ọnwa Jenụwarị 2026, Wikipedia mere emume ncheta afọ iri abụọ na ise ya. <ref>{{Cite journal|date=2026-01-28|title=Wikipedia is needed now more than ever, 25 years on|url=https://www.nature.com/articles/d41586-026-00074-1|journal=Nature|language=en|volume=649|issue=8099|pages=1079–1080|doi=10.1038/d41586-026-00074-1|pmid=41606158|issn=1476-4687|accessdate=February 4, 2026}}</ref> E mepụtara ihe ngosi na "oge capsule" dị ka akụkụ nke ememe ahụ.<ref>{{Cite web|author=Roth|first=Emma|date=2026-01-15|title=Wikipedia turns 25 and shares a glimpse into the lives of its volunteer editors|url=https://www.theverge.com/news/861935/wikipedia-25th-anniversary-2026|accessdate=2026-02-25|work=The Verge|language=en-US|archivedate=February 27, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260227081325/https://www.theverge.com/news/861935/wikipedia-25th-anniversary-2026}}</ref> A tọhapụrụ ihe nkedo nke onye ọrụ BaduFerreira mepụtara nke a na-akpọ [[Baby Globe]]. Ọ pụtara mgbe emere usoro ncheta ọmụmụ na Wikipedia. E mepụtara [[:en:Collectable|ihe mkpofu]] [[:en:Plush|na-anakọta]] Baby Globe na mmekorita ya na Makeship.<ref>{{Cite web|author=Fear|first=Natalie|date=2026-01-15|title=Wikipedia's new mascot is too cute for words|url=https://www.creativebloq.com/design/wikipedia-unveils-adorable-mascot-for-25th-anniversary|accessdate=2026-02-25|work=Creative Bloq|language=en}}</ref> E wepụrụ Baby Globe na saịtị Wikipedia na Eprel 7. <ref>{{Cite web|title=Meet Baby Globe, Wikipedia's 25th birthday mascot|url=https://wikimediafoundation.org/wikipedia25/wikipedia-mascot/|accessdate=2026-04-14|work=Wikimedia Foundation|language=en|archivedate=February 24, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260224032253/https://wikimediafoundation.org/wikipedia25/wikipedia-mascot/}}</ref> N'abalị ir abụọ na asaa ọnwa Machị 2026, Wikipedia machibidoro iji ọdịnaya nke [[Large language model|LLMs]] mepụtara na isiokwu ya, ma e wezụga nsụgharị na obere mbipụta ndị ọzọ. <ref>{{Cite news|author=Milman|first=Oliver|date=2026-03-27|title=Wikipedia bans AI-generated content in its online encyclopedia|url=https://www.theguardian.com/technology/2026/mar/27/wikipedia-bans-ai|accessdate=2026-03-31|work=The Guardian|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2026-03-27|title=Wikipedia bans one type of content after 'heated debate'|url=https://www.newsweek.com/wikipedia-bans-ai-content-after-debate-11746790|accessdate=2026-03-31|work=Newsweek|language=en|archivedate=July 29, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260729125759/https://www.newsweek.com/wikipedia-bans-ai-content-after-debate-11746790}}</ref> N'abalị ir na otu ọnwa Mee 2026, Wikipedia wepụtara 25th Anniversary Reading Challenge maka ngwa iOS site na Mee iri na otu ruo Jun abalị iri na asatọ, ma weghachitekwa Baby Globe.<ref>{{Cite web|date=2026-05-11|title=Wikimedia Apps/Team/25th Birthday Reading Challenge|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|accessdate=2026-06-14|work=MediaWiki|language=en|archivedate=June 5, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260605021801/https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge}}</ref> ==Akụkọ ihe mere eme site n’akụkụ isiokwu== ===Ngwaike na Ngwanrọ=== * N’ọnwa Jenụwarị 2001, Wikipedia na-arụ ọrụ n’elu [[:en:UseModWiki|UseModWiki]], nke [[:en:Clifford_Adams|Clifford Adams]] dere n’asụsụ mmemme [[:en:Perl|Perl]]. Sava ahụ ka na-arụ ọrụ n’elu [[:en:Linux|Linux]], ọ bụ ezie na e debere ederede mbụ n’ime faịlụ kama ịnọ n’ime nchekwa data. A na-akpọ isiokwu ndị ahụ site n’iji usoro [[:en:CamelCase|CamelCase]]. * N’ọnwa Jenụwarị 2002, e webatara '''“'''Phase II'''”''' nke ngwanrọ wiki na-akwado Wikipedia, dochie [[:en:UseModWiki|UseModWiki]] ochie. [[:en:Magnus_Manske|Magnus Manske]] dere ya kpọmkwem maka ọrụ ahụ, ma o nwere [[:en:Wiki_engine|wiki engine]] nke e dere n’asụsụ [[:en:PHP|PHP]]'''.''' * N’ọnwa Julaị 2002, e tinyere n’ọrụ [[:en:Rewrite_(programming)|mmegharị ukwu nke ngwanrọ]] na-akwado Wikipedia; a kpọrọ ya '''“'''Phase III'''”'''. Ọ dochiri ụdị “Phase II” ochie ma bụrụ [[:en:MediaWiki|MediaWiki]]. Ọ bụ [[:en:Lee_Daniel_Crocker|Lee Daniel Crocker]] dere ya n’ihi mkpa ọrụ ahụ na-abawanye ka Wikipedia na-eto. * N’ọnwa Ọktoba 2002, Derek Ramsey mepụtara [[:en:Internet_bot|bot]] —usoro mmemme na-arụ ọrụ na-akpaghị aka nke a kpọrọ [[:en:Rambot|Rambot]] — iji tinye ọtụtụ isiokwu gbasara obodo ndị dị na United States. E mepụtara isiokwu ndị a na-akpaghị aka site na data [[:en:U.S._census|ngụkọ ọnụ ọgụgụ ndị mmadụ na United States]]'''.''' N’ụzọ dị otú a, o mere ka ọnụ ọgụgụ isiokwu Wikipedia bawanye site n'ọnụọgụ dị puku iri atọ na atọ narị asatọ na iri atọ na abụọ.<ref>{{Cite book|author=Lih|first=Andrew|url=https://books.google.com/books?id=AWuZAAAAQBAJ&q=%22Derek+Ramsey+%28Wikipedian%29%22|title=The Wikipedia Revolution|date=2009|publisher=Hachette Digital, Inc|isbn=978-1401395858|pages=99–106|authorlink=Andrew Lih}}</ref> A kpọrọ ihe omume a '''“'''mmegharị kacha kpatara esemokwu n’akụkọ ihe mere eme Wikipedia.'''”'''.<ref>Lih, p. 99.</ref> * N’ọnwa Jenụwarị 2003, agbakwunyere nkwado maka usoro mgbakọ na mwepụ n’asụsụ [[:en:TeX|TeX]]. Ọ bụ Tomasz Węgrzanowski nyere koodu ahụ * Na 9 Juún 2003, a gbanwere [[:en:ISBN|ISBN]] interface nke Wikipedia iji mee ka ISBN ndị dị n’ime isiokwu wee nwee njikọ ha na Special:Booksources, nke na-enweta ọdịnaya ya site na ibe ndị ọrụ nwere ike idezi, Wikipedia:Book sources. Tupu oge ahụ, e tinyere ebe njikọ ISBN gaa n’ime ngwanrọ ahụ n’onwe ya, ma na-atụ aro njikọ ọhụrụ na ibe Wikipedia:ISBN. Lee ndezi nke gbanwere nke a. * Mgbe abalị isii ọnwa Disemba 2003 gachara, ozi sistemụ dị iche iche a na-egosi ndị ọrụ Wikipedia kwụsịziri ịbụ ụdị [[:en:Hard_coding|hard coded]]; nke a nyere ndị nchịkwa Wikipedia ohere ịgbanwe akụkụ ụfọdụ nke interface MediaWiki, dịka ozi a na-egosi ndị ọrụ a kpọchiri. * Na 12 Febụwarị 2004, a kpaliri ọrụ sava site na San Diego, California gaa [[Tampa, Florida]].<ref>{{Cite web|title=Server swapping soon|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2004-February/008420.html|work=lists.wikimedia.org|accessdate=10 February 2007|archivedate=18 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140618061009/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2004-February/008420.html}}</ref> * N'abalị iri abụọ na itoolu ọnwa Mee 2004''',''' e melitere ebe nrụọrụ weebụ dị iche iche niile ka ọ bụrụ ụdị ọhụrụ nke ngwanrọ [[MediaWiki]] * N'abalị iri atọ ọnwa Mee 2004, ihe atụ mbụ nke ntinye '''“'''categorization'''”''' (nhazi n’ụdị otu/category) pụtara. Usoro ụdị dị iche iche dịka Recent Changes yana Edit This Page adịlarị kemgbe e guzobere Wikipedia. Otú ọ dị, Sanger lere usoro ndị a anya dịka ndepụta, ma ọbụna na-etinye isiokwu ụfọdụ n’aka ya, ebe ọrụ nhazi n’ụdị otu lekwasịrị anya n’itinye category nke ọbụla n’isiokwu nke ọbụla dị na encyclopedia ahụ, dịka akụkụ nke usoro buru ibu nke iji akpaghị aka hazie isiokwu niile nke encyclopedia <ref>"[[Wikipedia:Categorization]]", Wikipedia.</ref> * Mgbe 3 Jun 2004 gachara, ndị nchịkwa nwere ike idezi ụdị na ọdịdị interface ahụ site n’ịgbanwe [[:en:Cascading_Style_Sheets|CSS]] (Cascading Style Sheets) dị na stylesheet monobook na[[MediaWiki:Monobook.css]] * Ọzọkwa na 30 Mee 2004, na MediaWiki 1.3, e mepụtara oghere aha Template, na-enye ohere [[:en:Transclusion|ịmegharị]] ederede ọkọlọtọ.<ref>"[[Wikipedia:Template namespace]]", Wikipedia.</ref> * Na 7 Jun 2005 n'elekere atọ nke ụtụtụ, oge [[:en:Eastern_Time_Zone|Eastern Standard Time]], a kpaliri ọtụtụ sava Wikimedia gaa n’ụlọ ọrụ ọhụrụ dị n’akụkụ okporo ụzọ ahụ. Ọrụ Wikimedia niile kwụsịrị nwa oge n’oge a * N’ọnwa Maachị 2013, e mere ka akụkụ mbụ nke [[:en:Wikidata|Wikidata]] interwiki database dịrị n’akwụkwọ Wikipedia n’asụsụ dị iche iche <ref name="WikidataLiveNow2">{{Cite web|author=Pintscher, Lydia|date=13 February 2013|title=Wikidata live on the English Wikipedia|url=http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130219054033/http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archivedate=19 February 2013|accessdate=15 February 2013|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref> * N’ọnwa Julaị 2013, a malitere VisualEditor editing interface, nke nyere ndị ọrụ ohere idezi Wikipedia site na iji [[:en:WYSIWYG|WYSIWYG]] text editor (nke yiri [[:en:Word_processor|word processor]]) kama iji [[:en:Wiki_markup|akara wiki]]. E wepụtakwara interface ndezi nke e mere ka ọ daba adaba maka ngwa mkpanaka (mobile devices).<ref name="VisualEd20132">{{Cite news|author=Arthur|first=Charles|date=2 July 2013|title=Boot up: wireless contact lens, Wikipedia's visual editing, Samsung's share slide and more|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2013/jul/02/rabbit-contact-lens|accessdate=2 July 2013}}</ref><ref name="MobileWiki20132">{{Cite web|author=Gonera|first=Juliusz|date=25 July 2013|title=Edit Wikipedia on the go|url=https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/|accessdate=16 March 2023|work=Diff|language=en-US|archivedate=25 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230325104612/https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/}}</ref> ===Ọdịdị Ile Anya Na Mmetụta=== * N'ụbọchị nke anọ n'ọnwa Eprel afọ 2002, a kpaliri BrilliantProse, nke e mechara kpọọ Featured Articles, site na article namespace gaa na Wikipedia namespace<ref>"[[Wikipedia:Featured articles]]".</ref> * N’ihe dị ka abalị iri na ise ọnwa Ọktoba 2003, e tinyere akara ngosi njirimara Wikipedia ọhụrụ. A họpụtara echiche logo ahụ site n’usoro ịtụ vootu, nke e mechara soro usoro mmegharị iji họrọ ụdị ndị kacha mma. David Friedland (onye na-edezi Wikipedia site n’aha njirimara ''“nohat”'') mepụtara ụdị ikpeazụ ahụ, dabere na atụmatụ na echiche logo nke Paul Stansifer mepụtara.<ref name="logovote">{{Cite web|title=International logo vote/Finalists|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_vote/Finalists|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060716073834/http://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_vote/Finalists|archivedate=16 July 2006|accessdate=8 July 2006|work=Meta-Wiki|publisher=Wikimedia}}</ref> * N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2004, Did You Know (DYK) pụtara na Main Page nke mbụ ya. * N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2004, n’elekere 19:46 UTC, e gosipụtara ọdịdị ọhụrụ ahaziri nke ọma maka Ihu Mbụ. Ihe ndị a họpụtara n’aka maka Daily Featured Article, Anniversaries, In the News, na Did You Know mezuru ọdịdị ọhụrụ ahụ. * N'abalị iri ọnwa Jenụwarị 2005, e guzobere portal nwere ọtụtụ asụsụ na www.wikipedia.org, iji dochie njikọ ntụgharị (redirect) nke na-eduga na Wikipedia nke asụsụ Bekee. * N'abalị ise ọnwa Febụwarị 2005, e mepụtara Portal:Biology, na-aghọ "portal" mbụ na Wikipedia Bekee.<ref>"[[Portal:Biology]]".</ref> Otú ọ dị, echiche a malitere na German Wikipedia, ebe e guzobere [[:de:Portal:Recht|Portal:Recht]] (ọmụmụ iwu) n'ọnwa Ọktoba afọ 2003. <ref>[[:de:Wikipedia:WikiProjekt Portale/2003|Portals on German Wikipedia ordered by date of creation]].</ref> ** N'abalị iri na isii n'ọnwa Julaị n'afọ 2005, Wikipedia Bekee malitere itinye "ihe osise ndị e gosipụtara" n'ụbọchị ahụ na Ihu Mbụ ya. ** N'abalị iri na itoolu n'ọnwa Machị afọ 2006, mgbe ntuli aka gasịrị, Ihu Mbụ nke Wikipedia asụsụ Bekee gosipụtara nhazigharị mbụ ya n'ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ abụọ. ** N'abalị iri na atọ ọnwa Mee 2010, saịtị ahụ wepụtara interface ọhụrụ. Ihe ọhụrụ ndị e wepụtara gụnyere akara ngosi emelitere, ngwaọrụ ngagharị n'ibe ahụ, na link wizard.<ref name="New features2">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:UsabilityInitiativePrefSwitch|title=New features|publisher=[[Wikipedia]]|accessdate=6 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100822062045/http://en.wikipedia.org/wiki/Special%3AUsabilityInitiativePrefSwitch|archivedate=22 August 2010}}</ref> ===Mgbanwe nhazi E Mere na 2023=== A mara ọkwa Vector 2022, bụ mmelite nke [[Skin (computing)|akpụkpọ ahụ]] Wikipedia a na-ejibu bụ Vector 2010, nke e mere atụmatụ maka mmalite ya na mbụ na 2021, tupu emesịa tinye ya na Jenụwarị 2023.<ref name="cnn">{{Cite web|author=Kurtz|first=Jason|date=24 September 2020|title=Wikipedia due to get its first substantial website redesign in a decade|url=https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120112945/https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|publisher=CNN Business|language=en}}</ref> Ka ọ na-erule Jenụwarị 2023, Wikimedia emeela ka mmelite ahụ dị na nari atọ nke [[List of Wikipedias|mbipụta asụsụ ya dị cihe iche]]; ọ bụ ndabara maka nsụgharị Arabic na Greek.<ref name="engadget">{{Cite web|title=Wikipedia's first desktop design update in a decade doesn't rock the boat (updated)|url=https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|first=Jon|author=Fingas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119195554/https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Engadget|date=19 January 2023|language=en-US}}</ref><ref name="slate2">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="pcmag">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> Vector 2022 na-egosipụta [[User interface|interface onye ọrụ]] e degharịrị nke nwere ọtụtụ mgbanwe na nhazi nke ihe ndị dị na ya bụ interface. N'etiti ha, menu nhọrọ asụsụ, nke dịbu n'aka ekpe nke ihuenyo ahụ, dị ugbu a n'elu aka nri na ngosipụta nke isiokwu a na-agụ ugbu a.<ref name="pcmag2">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> Tụkwasị na nke a, a ga-abịachinwu sidebar nke dị n'azụ [[Hamburger button|bọtịnụ hamburger]]. Vector 2022 na-mgbakwunye, na-amụba [[Margin (typography)|akụkụ obosara]] nke ngosipụta isiokwu ahụ, nke nwere mmetụta nke igbochi ogologo nke isiokwu ahụ; <ref name="pcmag2" /> mgbanwe dị nke nwere ike ibelata akụkụ ma gbasaa obosara akara nke isiokwu ahụ iji mejupụta ihuenyo.<ref name="techcrunch">{{Cite web|author=Perez|first=Sarah|date=18 January 2023|title=Wikipedia gets its first makeover in over a decade... and it's fairly subtle|url=https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|work=techcrunch.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119214848/https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|language=en-US}}</ref><ref name="slate3">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref> A mụbabeghị nha ndabara nke ederede ahụ, ọ bụ ezie na [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] gwara ''Engadget'' na ha nwere olileanya ime ka nke a bụrụ nhọrọ n'ọdịnihu.<ref name="engadget2">{{Cite web|title=Wikipedia's first desktop design update in a decade doesn't rock the boat (updated)|url=https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|first=Jon|author=Fingas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119195554/https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Engadget|date=19 January 2023|language=en-US}}</ref> E mekwara ka nhọrọ ọchụchọ ahụ dị ọhụrụ na Vector 2022, dịka nsonaazụ a tụrụ aro ha na nzaghachi maka ajụjụ ndị ọrụ na-ajụ, gụnyere ugbu a foto na nkọwa dị mkpirikpi site na ibe ndị a na-ekwu maka ha. <ref name="pcmag2" /> <ref name="business-insider">{{Cite web|author=Nguyen|first=Britney|title=It's not just you {{snd}} Wikipedia looks different|url=https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012218/https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Business Insider|language=en-US}}</ref> [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] kwuru na ọ bụ ọchịchọ imeziwanye saịtị ahụ ma melite ahụmịhe mkpagharị na ndezi na saịtị ahụ maka ndị na-agụ ya na-amaghị ka e si eji ịntanetị kpaliri mgbanwe ahụ, ebe ọ bụ na a na-eweere akpụkpọ dịbu adị dị ka "ihe na-adịghị mma na ihe na-awụ akpata oyi n'ahụ". <ref name="cnn2">{{Cite web|author=Kurtz|first=Jason|date=24 September 2020|title=Wikipedia due to get its first substantial website redesign in a decade|url=https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120112945/https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|publisher=CNN Business|language=en}}</ref> <ref name="engadget3">{{Cite web|title=Wikipedia's first desktop design update in a decade doesn't rock the boat (updated)|url=https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|first=Jon|author=Fingas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119195554/https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Engadget|date=19 January 2023|language=en-US}}</ref><ref name="techcrunch2">{{Cite web|author=Perez|first=Sarah|date=18 January 2023|title=Wikipedia gets its first makeover in over a decade... and it's fairly subtle|url=https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|work=techcrunch.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119214848/https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|language=en-US}}</ref>Nnyocha ndị foundation ahụ mere gosiri na mmụba ruru pasent iri atọ nke ndị ọrụ ịchọ ihe na saịtị ahụ, na mbelata n'ogo ruru pasent iri na ise na mkpagharị na saịtị ahụ.<ref name="engadget3" /><ref name="techcrunch2" /> Ụdị mbụ nke Vector 2022 malitere na 2020 na saịtị Wikipedia French-, Hebrew-, na Portuguese, <ref name="cnn2" /> dịka a na-agbasa ihe ọhụrụ nke akpụkpọ ahụ ọhụrụ ahụ nye ndị ọrụ iji nwalee ya nke nta nke nta tupu a tọhapụ ya kpamkpam. <ref name="verge">{{Cite web|author=Lyles|first=Taylor|date=24 September 2020|title=Wikipedia is getting its first desktop redesign in 10 years|url=https://www.theverge.com/2020/9/23/21453300/wikipedia-desktop-redesign-2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120152848/https://www.theverge.com/2020/9/23/21453300/wikipedia-desktop-redesign-2021|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=The Verge|language=en-US}}</ref> Akpụkpọ ahụ malitere ịbụ akpụkpọ ahụ ndabara maka ndị na-agụ saịtị Wikimedia n'asụsụ nari atọ (n'ime narị atọ na iri na asatọ) n'abalị iri na asatọ ọnwa Jenụwarị 2023.<ref name="engadget3" /><ref name="slate4">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="pcmag3">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> N'ịgbaso mgbasa n'igwe nke Vector 2022, ọ ka ga-ekwe omume ịgụ Wikipedia site na iji akpụkpọ ahụ gara aga. Otú ọ dị, ime nke a chọrọ ka ndị na-agụ ya debanye aha maka imepe akaụntụ Wikipedia, wee mee nhọrọ ha iji gosipụta Vector 2010 kama.<ref name="pcmag4">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> Enweghị mgbanwe e mere na akpụkpọ Wikipedia dị ugbu a dị ka Monobook na Timeless, nke ka dị kwa iji mee ihe.<ref name="slate5">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="gizmodo">{{Cite web|date=18 January 2023|title=Try and Spot the Differences in Wikipedia's First New Look in 11 Years|url=https://gizmodo.com/wikipedia-wikimedia-online-encyclopedia-1850002977|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119134259/https://gizmodo.com/wikipedia-wikimedia-online-encyclopedia-1850002977|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Gizmodo|language=en}}</ref> [[Wikipedia users|Ndị ọrụ Wikipedia]] kewara na mgbanwe ndị ahụ e mere. Arịrịọ maka ịza ajụjụ na [[Wikipedia nke ndị bekee|Wikipedia Bekee]] nke na-ajụ ndị ọrụ ma a ga-etinye Vector 2022 dị ka akpụkpọ ahụ ndabara ka ọ bụ na-agaghị etinye ya gbakọtara ihe karịrị okwu puku iri itoolu na nzaghachi.<ref name="slate6">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref> Ndị na-akatọ mgbanwegharị ahụ megidere ya n'ụzọ doro anya maka [[White space (visual arts)|oghere ọcha]] a hapụrụ n'efu na akpụkpọ ọhụrụ ahụ, ebe ndị ọrụ ndị ọzọ katọrọ ndị nkatọ ahụ kwuru na ha dị ka ndị ọ na-ara ahụ ịnabata gbanwee.<ref name="slate6" /> Ndị ọrụ dị otu narị na iri isii na ise sonyere na mkparịta ụka ahụ jụrụ akpụkpọ ahụ ọhụrụ ahụ, ebe otu narị na iri ise na atọ kwadoro ya, itoolu nọgidekwara na-anọpụ iche. <ref name="slate6" /> <ref name="mashable">{{Cite web|author=Pearl|first=Mike|date=18 January 2023|title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out.|url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Mashable|language=en}}</ref><ref name="rfc-history">{{Cite web|title=Wikipedia history page|work=en.wikipedia.org|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia%3ARequests_for_comment%2FDeployment_of_Vector_%282022%29&diff=latest&oldid=1117412136|accessdate=February 5, 2023|archivedate=July 9, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230709223623/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia%3ARequests_for_comment%2FDeployment_of_Vector_(2022)&diff=latest&oldid=1117412136}}</ref> N'agbanyeghị ọnụ ọgụgụ ka ukwuu nke ndị editọ kwuru na ha achọghị ka ewepụta Vector 2022 n'ụdị ya dị mgbe ahụ ugbu a, ebe ọ bụ na a naghị ekpebi nkwekọrịta na Wikipedia site na ịtụ vootu, e mechiri mkparịta ụka ahụ na nkwado ndị nabatara ndozigharị ahụ, na-atụle okwu dị mma ndị ọrụ ndị ọzọ hapụrụ. <ref name="slate6" /> <ref name="mashable" /> Ndị mmepe Vector 2022 mere mgbanwe ụfọdụ na akpụkpọ ahụ iji zaghachị nkatọ ahụ, dị ka ịgbakwunye mgbanwe iji mee ka ọdịnaya isiokwu ọbụla jupụta n'obosara niile nke ihuenyo onye ọrụ. <ref name="slate6" /> <ref name="rfc-history2">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Requests_for_comment/Deployment_of_Vector_(2022)&oldid=1138588215|title=Wikipedia:Requests for comment/Deployment of Vector (2022)|date=10 February 2023|accessdate=March 16, 2023|archivedate=July 9, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230709190532/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Requests_for_comment/Deployment_of_Vector_(2022)&oldid=1138588215}}</ref> Ndị ọrụ na [[Swahili Wikipedia|Wikipedia Swahili]] ekwenyeghị n'otu olu na iwu nke akpụkpọ ọhụrụ ahụ.<ref name="slate6" /> Ndị nta akụkọ na-azaghachi mmelite nke Vector 2022 weere mmelite na atụmatụ ọhụrụ ndị e webatara dị ka mgbakwunye bara uru, mana n'ozuzu ha gosipụtara akpụkpọ ahụ dị ka obere mmelite nke na-agbanweghị ahụmịhe ọgụgụ ha na-enwe na Wikipedia. <ref name="business-insider2">{{Cite web|author=Nguyen|first=Britney|title=It's not just you {{snd}} Wikipedia looks different|url=https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012218/https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Business Insider|language=en-US}}</ref> <ref name="slate7">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="techcrunch3">{{Cite web|author=Perez|first=Sarah|date=18 January 2023|title=Wikipedia gets its first makeover in over a decade... and it's fairly subtle|url=https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|work=techcrunch.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119214848/https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|language=en-US}}</ref> [[Annie Rauwerda]], onye mepụtara [[:en:Depths_of_Wikipedia|Depths of Wikipedia]] social media accounts, dere na ''[[Slate (magazine)|Slate]]'' na Vector 2022 abụghị "ụdị dị iche" site na akpụkpọ ahụ dịbu. Rauwerda kwukwara maka myiri dị n'etiti nnukwu nkatọ nke ndị obodo Wikipedia megide mgbanwe akpụkpọ ahụ ahụ na nguzogide ndị gara aga e mere na mgbanwe anya yiri nke ahụ na saịtị ndị a ma ama dị ka [[Reddit]].<ref name="slate7" /> Rauwerda, na Mike Pearl nke ''Mashable'', kwuru na ndị ọrụ na-enweghị obi ụtọ na mgbanwe ahụ nwere ike ịtụle ịkparịta ụka banyere akpụkpọ ahụ, ma ọ bụ jiri atụmatụ nhazi nke saịtị ahụ gbanwee ahụmịhe ịgụ akwụkwọ ha. <ref name="slate7" /><ref name="mashable2">{{Cite web|author=Pearl|first=Mike|date=18 January 2023|title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out.|url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Mashable|language=en}}</ref> '''Ihe ndekọ Wikipedia na ndị E Chekwara''' Faịlụ ọrụ Wikipedia nwere ọtụtụ ntụaka na ihe ndị echekwara. Ihe onwunwe bara uru n'ime akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia gụnyere: '''Nchịkọta akụkọ ihe mere eme''' * Ụdị: Afọ Wikipedia - ihe omume akụkọ ihe mere eme site n'afọ * [[m:History of Wikipedia|Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia]] - site na [[wikipedia:Meta|Wikipedia:Meta]] * meta:Wikimedia News - akụkọ na ihe ịrịba ama index site na Wikipedias niile * Wikipedia:BrilliantProse - onye bu Wikipedia ụzọ:Akụkọ ndị a na-ahụ anya na Wikipedia:Akụkọ ọmaWikipedia:Ezi isiokwu * Wikipedia:Nkwurịta okwu akụkọ ihe mere eme * Wikipedia:Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia bots * Wikipedia: Ihe ndekọ Wikipedia * Wikipedia:Akụkọ kachasị ochie nke Wikipedia '''Ihe ịrịba ama, ogo na ọnụ ọgụgụ''' * [[stats:|Stats.wikimedia.org]] - isi interface nke Wikimedia Foundation maka ọnụ ọgụgụ ọrụ niile, gụnyere Wikipedia dị iche iche na nke jikọtara ọnụ. * [[m:Wikipedia milestones|Ihe ịrịba ama Wikipedia]] * Wikipedia:Milestones <small> (na-adịghị arụ ọrụ) </small> * Wikipedia: Iri na abụọ nke Wikipedia * Wikipedia: Ndekọ ọnụ ọgụgụ '''Ebe Nchekwa Nkwurịta okwu na arụmụka''' * Wikipedia:Nkwupụta Archive * Wikipedia: Ndepụta ozi Na 24 Maachị, sava niile nke Wikipedia Europe pụrụ n'ịntanetị n'ihi nsogbu inwe oke okpomokụ. [[:en:Failover|Failover]] gaa na sava niile dị na Florida gbajiri, na-akpata nhazigharị nke [[:en:Domain_Name_System|DNS]] maka Wikipedia daa n'ụwa niile. E doziri nsogbu ahụ ngwa ngwa, mana n'ihi nsogbu caching nke DNS, o gbuturu oge ụfọdụ ebe inwetakwa Wikipedia karịa ebe ndị ọzọ. * [[mw:MediaWiki history|Akụkọ MediaWiki]] * [https://nostalgia.wikipedia.org Nostalgia Wikipedia] - foto nke Wikipedia site na 20 Disemba 2001 dị ka saịtị MediaWiki na-eji akpụkpọ ahụ nke yiri ngwanrọ nke oge ahụ * Wikipedia:CamelCase na Wikipedia * Wikipedia:Magnus Manske Day - Software MediaWiki na-aga ndụ na mmepụta * Wikipedia: Ngalaba Ọkụ Ọkụ Ndị Ofu Ofu - njikwa nke nnukwu nchịkọta akụkọ. A gbasara ya mgbe ọ na-adịghịzi mkpa (2004) * ZIM File Archive, na Internet Archive, nwere foto zuru ezu nke Wikipedia (yana nhọrọ isiokwu) n'ọtụtụ asụsụ, site na afọ dị iche iche. Enwere ike imeghe faịlụ na ngwanrọ Kiwix. {{Clear}} == Edensibịa == * [http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf "Fatally Flawed: Gbagha ọmụmụ ihe na-adịbeghị anya banyere izi ezi encyclopedic site na akwụkwọ akụkọ Nature"]. ''Encyclopædia Britannica''. March 2006. * [https://web.archive.org/web/20010303221706/http://www.wikipedia.com/wiki/HomePage Foto mbụ nke Wikipedia] site na Internet Archive. 28 Febụwarị 2001. * Giles, Jim, "Encyclopedias nke Ịntanetị na-aga isi na isi". Ntụnyere <nowiki><i id="mwGXE">Okike</i></nowiki> n'etiti Wikipedia na ''Britannica''. 14 Disemba 2005 (a chọrọ ndebanye aha) * [[Larry Sanger]] "The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir" na "Part II". Ihe na-adịghị mma. 18 Eprel 2005 ruo 19 Eprel 2005. * [http://www.nature.com/nature/britannica/index.html Nzaghachi] ''Okike'' na ''Encyclopædia Britannica''. Okike. 23 Machị 2006. (A chọrọ ndebanye aha) * [https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html ''New York Times'' na Wikipedia]. Septemba 2001. * [https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html The Free Universal Encyclopedia na Learning Resource] E debere na Wayback Machine - Free Software Foundation nkwado nke Nupedia (mgbe e mesịrị melite iji tinye Wikipedia). 1999. {{Wikipedia}}{{Wikipedias}}{{Wikimedia Foundation}} [[Otú:Pages with unreviewed translations]] 1zvt4qj1u6n3vjpzgoaipptkhz64h68 705733 705732 2026-08-26T13:31:14Z Goodymeraj 16207 /* Mgbanwe nhazi E Mere na 2023 */ 705733 wikitext text/x-wiki [[Faịlụ:First_preserved_Main_Page_of_Wikipedia.jpeg|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (20 Disemba 2001) ]] [[Wikipidia|Wikipedia]], encyclopedia dị n'ịntanetị n'efu nke òtù ndị ọrụ afọ ofufo a maara dị ka Ndị Wikipedia na-ede ma na-elekọta, jiri ndezi mbụ ya malite na 15 Jenụwarị 2001, ụbọchị abụọ mgbe edebachara aha ngalaba ahụ.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org WHOIS, DNS, & Domain Info – DomainTools|url=http://whois.domaintools.com/wikipedia.org|accessdate=24 October 2016|work=[[WHOIS]]|archivedate=17 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170417083509/http://whois.domaintools.com/wikipedia.org}}</ref> Ọ malitere dịka [[Nupedia]], encyclopedia dị n'efu nke ahaziri ahazi karị, dị ka ụzọ isi nye ohere ide edemede na mee nsụgharị n'ụzọ ka dị mfe ma dị ngwa. Ihe ndabere teknụzụ na echiche nke Wikipedia bu nke a ụzọ; Rick Gates mere atụmatụ mbụ a maara maka encyclopedia n'ịntanetị n'afọ 1993, <ref name="listserv.uh.edu">{{Cite web|year=2010|title=Wikipedia of Jimmy Wales and Larry Sanger|url=http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415133700/http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archivedate=15 April 2012|accessdate=9 November 2013|publisher=History Computer}}</ref> na echiche nke encyclopedia ịntanetị n'efu (dị ka dị iche na naanị isi iyi mepere emepe) <ref>{{Cite web|title=Philosophy|url=https://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html#open-source|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014132149/http://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html#open-source|archivedate=14 October 2013|accessdate=5 November 2013|publisher=GNU}}</ref> bụ nke Richard Stallman chepụtara na 1998.<ref name="stallmanencyclopedia">{{Cite web|author=Stallman|first=Richard|authorlink=Richard Stallman|year=1998|title=The Free Universal Encyclopedia and Learning Resource (1998 Draft)|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124065108/https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archivedate=24 January 2021|accessdate=29 October 2021|publisher=GNU}}</ref> Echiche Stallman gụnyere kpọmkwem echiche na ọ dịghị nzukọ dị n'etiti kwesịrị ịchịkwa nhazi. Nke a dị iche na encyclopedia dijitalụ nke oge a dị ka [[Wiki|Microsoft Encarta]] na ''Encyclopædia Britannica.'' N'afọ 2001, a gbanwere akwụkwọ ikikere maka [[Nupedia]] ka ọ bụrụ [[GNU Free Documentation License|GFDL]], meziri ka [[Jimmy Wales]] na [[Larry Sanger]] malite Wikipedia dị ka ọrụ ga-anọchi ya, na-eji wiki n'ịntanetị dị ka ngwá ọrụ nchịkọta.<ref>{{Cite web|title=WikiHistory|url=http://c2.com/cgi/wiki?WikiHistory|archiveurl=https://web.archive.org/web/20020621221535/http://c2.com/cgi/wiki?WikiHistory|archivedate=21 June 2002|accessdate=15 May 2013|publisher=[[WikiWikiWeb]]}}</ref> Ọ bụ ezie na e cheburu Wikipedia na mbụ dị ka ebe a ga na-edetu edemede na echiche ndị a ga-achọ ibipụta na Nupedia, ọ gafere onye bu ya ụzọ ngwa ngwa, na-aghọ ma oghere ndetu ederede nwa mgbe nakwa ọ̀bà maka edemede ikpeazụ zuru ụwa ọnụ n'ọtụtụ narị asụsụ, na-akpali ọtụtụ ọrụ ntanetị ndị ọzọ. N'afọ 2014, Wikipedia nwere ihe dịka nde mmadụ narị anọ na iri itoolu na ise na-agụ ya kwa ọnwa. <ref name="EconWikiPeaks" /> Na 2015, dị ka comScore si kwuo, Wikipedia natara ihe karịrị nde mmadụ otu narị na iri na ise na-eleta ya kwa ọnwa site na United States naanị. <ref name="comScore2012" /> Na Septemba 2018, ọrụ Wikipedia hụrụ ndị nkiri peeji ya dị ijeri iri na ise na ọkara kwa ọnwa.<ref>{{Cite web|title=Monthly overview|url=https://stats.wikimedia.org/v2/#/all-projects|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200124235329/https://stats.wikimedia.org/v2/#/all-projects|archivedate=24 January 2020|accessdate=31 May 2019|work=Wikimedia statistics|publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> == Nchịkọta akụkọ ihe mere eme == === Ihe ndị mere n'oge gara aga === Echiche nke ịchịkọta ihe ọmụma ụwa niile n'otu ebe malitere na [[:en:Library_of_Alexandria|Ọbá Akwụkwọ oge ochie nke Alexandria]] na [[Library of Pergamum|Ọ́bá Akwụkwọ nke Pergamum]], ma e nwere ndị bu ụzọ n'oge ochie n'echiche inweta encyclopedia zuru oke, dị ka ''[[:en:Natural_History_(Pliny)|Naturalis historia]]'', ''nke'' [[:en:Pliny_the_Elder|Pliny the Elder]] mana echiche nke oge a nke encyclopedia zuru oke, nke a na-ekesa n'ọtụtụ ebe, nke e biri ebi sitere na [[Denis Diderot]] na ndị French dere [[Encyclopédie|encyclopedia]] nke narị afọ nke iri na asatọ.<ref>{{Cite journal|author=Miloš|first=Todorović|year=2018|title=From Diderot's Encyclopedia to Wales's Wikipedia: a brief history of collecting and sharing knowledge|url=https://www.researchgate.net/publication/347489594|journal=Časopis KSIO|volume=1|pages=88–102|doi=10.5281/zenodo.3235309|accessdate=20 October 2021}}</ref> Echiche nke iji ígwè ọrụ na-arụ ọrụ n'onwe ya karịa [[Printing press|ígwè obibi akwụkwọ]] iji wuo encyclopedia bara uru karị ka e nwere ike ịchọta mmalite ya site na akwụkwọ [[Paul Otlet]] nke afọ 1934 bụ ''[[:en:Traité_de_Documentation|Traité de Documentation]]''. Otlet guzobekwara [[Mundaneum]], ụlọ ọrụ raara onwe ya nye ndepụta nke ihe ọmụma ụwa, na 1910. Echiche a nke encyclopedia nke ígwè na-enyere aka ka [[H. G. Wells]] gbasakwuru n'akwụkwọ ederede ya bụ ''[[:en:World_Brain|World Brain]]'' (1938) na ọhụụ Vannevar Bush n'ọdịnihu nke Memex dabeere na microfilm na edemede ya "[[:en:As_We_May_Think|As We May Think]]" (1945). Ihe ọzọ dị ịrịba ama bụ atụmatụ [[hypertext]] nke [[Ted Nelson]] bụ [[:en:Project_Xanadu|Project Xanadu]], nke malitere na 1960. <ref name="reaglechap2"> Ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo bụ ihe dị mkpa n'ime na idebe Wikipedia. Otú ọ dị, ọbụlagodi ma enweghị ịntanetị, nnukwu ọrụ dị mgbagwoju anya nke ụdị ahụ ejirila ndị ọrụ afọ ofufo mee ihe. N'ụzọ doro anya, e chepụtara echiche ide akwukwọ nkọwa okwu ''Oxford English Dictionary'' na okwu ngosi pụta e kwuru na London Library,ụbọchị ncheta [[:en:Guy_Fawkes_Day|Guy Fawkes]], 5 Nọvemba 1857, site n'aka [[:en:Richard_Chenevix_Trench|Richard Chenevix Trench]]. O weere ihe dị ka afọ iri asaa iji mezue ya. Dr. Trench chepụtara nnukwu akwụkwọ ọkọwa okwu ọhụrụ nke okwu ọ bụla n'asụsụ Bekee dị na ya, nke a ga-eji mee ihe n'ụzọ ọchịchị onye kwuo uche ya na n'efu. Dị ka onye edemede Simon Winchester si kwuo, "Nrụ ọrụ nke atụmatụ ahụ, ka o kwuru, karịrị ikike nke otu nwoke ọ bụla. Ịgụ akwụkwọ Bekee niile - na ịchọ n'akwụkwọ akụkọ London na New York niile na magazin na akwụkwọ akụkọ ndị a kachasị agụ - ga-abụrịrị 'ihe ọtụtụ ndị ga-eme.' Ọ ga-adị mkpa iwebata otu ìgwè n'ọru- ọkacha, nke dị nnukwu - ma eleghị anya nwere ọtụtụ narị na narị ndị aka esibeghị ike na-adịghị akwụ ụgwọ, ha niile na-arụ ọrụ dị ka ndị ọrụ afọ ofufo.        Ọganihu ndị e nwere na teknụzụ ozi n'ebe ngwụcha narị afọ nke iri abụọ dugara na mgbanwe n'ụdị encyclopedia ndị a. Ebe encyclopedia ndị gara aga, ọkachasị ''Encyclopædia Britannica'', na-adabere n'akwụkwọ ọtụtụ mgbe, Encarta nke Microsoft, nke e bipụtara na 1993, dị na CD-ROM, e mekwara ya hyperlink. Mmepe nke [[:en:World_Wide_Web|World Wide Web]] dugara n'ọtụtụ mgbalị iji mepụta Ọrụ encyclopedia ịntanetị. Otu aro mbụ a tụtara maka encyclopedia n'ịntanetị bụ Interpedia na 1993 site n'aka Rick Gates; <ref name="listserv.uh.edu"/> ọrụ a nwụrụ tupu ọ mepụta ọdịnaya encyclopedia ọ bụla. Onye na-akwado ngwanrọ n'efu Richard Stallman kọwara uru nke "Free Universal Encyclopedia and Learning Resource" na 1998. <ref name="stallmanencyclopedia"/> Akwụkwọ o bipụtara depụtara otu a ga-esi "hụ na ọganihu na-aga n'ihu na nsonaazụ a kachasị mma". Onye so guzobe Wikipedia bụ Jimmy Wales kwuru na echiche nke Wikipedia bịara mgbe ọ bụ nwa akwụkwọ gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Indiana, ebe ọ masịrị ya na ihe ịga nke ọma nke mmegharị na-emeghe ma chọpụta na Emacs Manifesto nke Richard Stallman na-akwalite ngwanrọ dị n'efu yana ọnọdụ nkesa ihe n'efu na-adọrọ mmasị ya. Wales na-ekwukwa okwu otuto gbasara ederede onye ọkachamara mkpata na mmefu nke [[:en:Austrian_School|Ụlọ akwụkwọ Austria]] bụ Friedrich Hayek, "The Use of Knowledge in Society," nke ọ gụrụ dị ka nwa akwụkwọ mahadum, na ọ bụ ya nọ "n'etiti" n'echiche ya banyere "otú ọ ga-esi jikwaa ọrụ Wikipedia." <ref>{{Cite web|author=Mangu-Ward|first=Katherine|date=2007-05-30|title=Wikipedia and Beyond|url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/|accessdate=2024-11-07|work=Reason.com|language=en-US}}</ref> Ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo bụ ihe dị mkpa n'ime na idebe Wikipedia. Otú ọ dị, ọbụlagodi n'enweghị ịntanetị, nnukwu ọrụ dị mgbagwoju anya nke ụdị ahụ ejirila ndị ọrụ afọ ofufo mee ihe. N'ụzọ doro anya, e chepụtara ''[[Oxford English Dictionary|Akwụkwọ Nkọwa Okwu Bekee Oxford]]'' n'oge okwu [[:en:Richard_Chenevix_Trench|Richard Chenevix Trench]] kwuru na London Library, na [[:en:Guy_Fawkes_Day|Guy Fawkes Day]], 5 Nọvemba 1857. O weere ihe dị ka afọ iri asaa iji mezue. Dr. Trench chepụtara nnukwu akwụkwọ ọkọwa okwu ọhụrụ nke okwu ọbụla n'asụsụ Bekee ga-adị na ya, nke a ga-eji mee ihe n'ụzọ ọchịchị onye kwuo uche ya na n'efu. Dị ka onye edemede Simon Winchester si kwuo, "Nrụ ọrụ nke atụmatụ ahụ, ka o kwuru, karịrị ikike nke otu nwoke ọbụla. Ịgụ akwụkwọ Bekee niile - na ịgụkwa akwụkwọ akụkọ London na New York niile ya na magazin na akwụkwọ akụkọ ndị gụsịri akwụkwọ ike dere - ga-abụrịrị 'ihe ọtụtụ ga-eme.' Ọ ga-adị mkpa iwebata ìgwè nbdị mmadụ - karịa, nke dị nnukwu - ma eleghị anya nwere ọtụtụ narị na narị ndị na-amụ ọrụ a na-adịghị, ha niile na-arụ ọrụ dị ka ndị ọrụ afọ ofufo.<ref>Winchester, Simon (1998).</ref> Ọganihu na teknụzụ ozi na ngwụcha narị afọ nke iri abụọ dugara na mgbanwe n'ụdị encyclopedias. Ọ bụ ezie na encyclopedia ndị gara aga, ọkachasị ''[[Encyclopædia Britannica]]'', na-adabere n'akwụkwọ ọtụtụ mgbe, [[Encarta]] nke Microsoft, nke e bipụtara na 1993, dị na CD-ROM na dị n'ụdị [[Hyperlink|hyperlinked]]. Mmepe nke [[:en:World_Wide_Web|World Wide Web]] dugara n'ọtụtụ mgbalị iji mepụta [[Online encyclopedia|Ọrụ encyclopedia ịntanetị]]. Otu aro mbụ a tụrụ maka encyclopedia a ga-enwe n'ịntanetị bụ [[Interpedia]] na 1993 site n'aka [[Rick Gates (Internet pioneer)|Rick Gates]]; <ref name="listserv.uh.edu2">{{Cite web|year=2010|title=Wikipedia of Jimmy Wales and Larry Sanger|url=http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415133700/http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archivedate=15 April 2012|accessdate=9 November 2013|publisher=History Computer}}</ref> ọrụ a nwụrụ tupu ọ mepụta ihe ọbụla n'ime encyclopedia ahụ. Onye na-akwado [[:en:Free_software|ngwanrọ n'efu]] bụ [[Richard Stallman]] kọwara uru nke "Free Universal Encyclopedia and Learning Resource" na 1998. <ref name="stallmanencyclopedia2">{{Cite web|author=Stallman|first=Richard|authorlink=Richard Stallman|year=1998|title=The Free Universal Encyclopedia and Learning Resource (1998 Draft)|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124065108/https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archivedate=24 January 2021|accessdate=29 October 2021|publisher=GNU}}</ref> Akwụkwọ ya o bipụtara depụtara otu a ga-esi "hụ na ọganihu na-aga n'ihu na nsonaazụ a kachasị mma na nke kachasị mma". Onye so guzobe Wikipedia bụ Jimmy Wales kwuru na echiche nke Wikipedia bịara mgbe ọ bụ nwa akwụkwọ gụsịrị akwụkwọ na [[Indiana University Bloomington|Mahadum Indiana]], ebe ọ masịrị ya bụ ihe ịga nke ọma nke [[Open-source movement|mmegharị na-emeghe emeghe]] ma hụta [[GNU Manifesto|Emacs Manifesto]] nke Richard Stallman nke na-akwalite [[Free software movement|ngwanrọ n'efu]] na akụ na ụba gụnyere nkerịta akụ dịka ihe na-adọrọ mmasị ya. Wales na-ekwukwa na edemede "[[:en:The_Use_of_Knowledge_in_Society|The Use of Knowledge in Society]]," nke onye ọkachamara na ọmụmụ mkpata na mmefu na [[:en:Austrian_School|Austrian School]] bụ [[Friedrich Hayek]] dere, nke ya bụ Wales gụrụ dị ka nwa akwụkwọ mahadum, <ref>{{Cite magazine|date=2014-09-30|title=Know It All - The New Yorker|magazine=[[The New Yorker]]|url=http://www.newyorker.com/magazine/2006/07/31/know-it-all|archive-url=https://web.archive.org/web/20140930011944/http://www.newyorker.com/magazine/2006/07/31/know-it-all|url-status=dead|archive-date=2014-09-30|access-date=2024-11-07}}</ref> nọ n'"etiti" na echiche ya banyere "otú ọ ga-esi jikwaa ọrụ Wikipedia."<ref>{{Cite web|author=Mangu-Ward|first=Katherine|date=2007-05-30|title=Wikipedia and Beyond|url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/|accessdate=2024-11-07|work=Reason.com|language=en-US|archivedate=July 25, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/}}</ref> Edemede ahụ na-ekwusi ike na [[:en:Dispersed_knowledge|e kesara ozi ekesa]] - na onye ọbụla maara naanị obere akụkụ nke ihe a maara n'ozuzu ya - nakwa n'ihi ya, ndị nwere ihe ọmụma mpaghara na-eme mkpebi kachasị mma, karịa site na ndị isi ọchịchị nọ n'etiti. N'oge ahụ, Wales na-amụ ego ma nwee mmasị site na mkpali nke ọtụtụ ndị nyere aka dị ka ndị ọrụ afọ ofufo iji mepụta ngwanrọ n'efu, ebe ọtụtụ ihe atụ na-enwe ezigbo nsonaazụ.<ref>{{Citation}} Richard Stallman discussed at 20min, with further Open Source discussion at 16min.</ref> Dị ka ''[[:en:The_Economist|The Economist]]'' si kwuo, Wikipedia "nwere mgbọrọgwụ ya na [[:en:Technological_utopianism|nchekwube teknụzụ]] nke e ji mara ịntanetị na ngwụcha narị afọ nke iri abụọ. O kwenyere na ndị nkịtị nwere ike iji kọmputa ha dị ka ngwá ọrụ maka nnwere onwe, agụmakwụkwọ, na ihe ọmụma. "<ref>{{Cite news|date=9 January 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|work=The Economist|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|accessdate=29 August 2022}}</ref> === Nhazi nke echiche ahụ === E bu ụzọ chepụta Wikipedia dị ka ọrụ ebe a ga-esi na-enweta ihe ndị ga-adị na [[Nupedia]] nke Wales guzobere, nke bụ ọrụ mbụ ya iji mepụta encyclopedia dị n'ịntanetị n'efu, nke [[Bomis]], ụlọ ọrụ mgbasa ozi weebụ nke Jimmy Wales, [[Tim Shell]] na [[Michael E. Davis (businessman)|Michael E. Davis]] nwere wepụtara.<ref name="Jonathan Sidener2">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=6 December 2004|title=Everyone's Encyclopedia|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="memoirofwiki2">{{Cite web|first=Larry|author=Sanger|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/18/164213&tid=95&tid=149&tid=9|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part I|date=2005-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090722235956/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F18%2F164213&tid=95&tid=149&tid=9|archivedate=22 July 2009}} {{Cite web|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/19/1746205&tid=95|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part II|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061108094801/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F19%2F1746205&tid=95|archivedate=8 November 2006|work=[[Slashdot]]|date=19 April 2005|quote=My initial idea was that the wiki would be set up as part of Nupedia; it was to be a way for the public to develop a stream of content that could be fed into the Nupedia process. I think I got some of the basic pages written—how wikis work, what our general plan was, and so forth—over the next few days. I wrote a general proposal for the Nupedia community, and the Nupedia wiki went live January 10. The first encyclopedia articles for what was to become Wikipedia were written then. It turned out, however, that a clear majority of the Nupedia Advisory Board wanted to have nothing to do with a wiki. Again, their commitment was to rigor and reliability, a concern I shared with them and continue to have. Still, perhaps some of those people are kicking themselves now. They (some of them) evidently thought that a wiki could not resemble an encyclopedia at all, that it would be too informal and unstructured, as the original WikiWikiWeb was (and is), to be associated with Nupedia. They of course were perfectly reasonable to doubt that it would turn into the fantastic source of content that it did. Who could reasonably guess that it would work? But it did work, and now the world knows better.}}</ref> E guzobere Nupedia n'elu ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo ruru eru na usoro nyocha nke ọtụtụ nzọụkwụ.<ref>Kaplan Andreas, Haenlein Michael (2014) Collaborative projects (social media application): About Wikipedia, the free encyclopedia.</ref> N'agbanyeghị ndepụta ozi ya nke ihe karịrị ndị editọ 2000 nwere mmasị, na ọnụnọ nke Sanger dị ka onye isi nchịkọta akụkọ oge niile, mmepụta nke ọdịnaya maka Nupedia dị nnọọ nwayọ, naanị isiokwu 12 edere n'ime afọ mbụ.<ref name="resignation2">{{Cite web|title=My resignation – Larry Sanger – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/My_resignation--Larry_Sanger|accessdate=16 March 2023|work=meta.wikimedia.org|language=en|quote=I was more or less offered the job of editing Nupedia when I was, as an ABD philosophy graduate student, soliciting Jimbo's (and other friends') advice on a website I was thinking of starting. It was the first I had heard of Jimbo's idea of an open content encyclopedia, and I was delighted to take the job.|archivedate=20 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230320142105/https://meta.wikimedia.org/wiki/My_resignation--Larry_Sanger}}</ref><ref name="memoirofwiki2" /> Ndị odee Nupedia tụlere ụzọ dị iche iche iji mepụta ọdịnaya ngwa ngwa.<ref name="Jonathan Sidener3">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=6 December 2004|title=Everyone's Encyclopedia|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html|accessdate=25 March 2007}}</ref> A na-ejibu [[wiki]] eme ihe n'ebe ndị ọzọ na ịntanet iji hazie ihe ọmụma, na echiche nke ihe mgbakwunye dabeere na [[wiki]] nye Nupedia sitere na mkparịta ụka dị n'etiti Sanger na Ben Kovitz, <ref>{{Cite web|date=2013-01-12|title=From the archives: Highland Park teen is finalist in web competition|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2013-01-12-chi-archives-aaron-swartz-20130112-story.html|accessdate=2023-08-21|work=Chicago Tribune|archivedate=January 19, 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240119130522/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2013-01-12-chi-archives-aaron-swartz-20130112-story.html}}</ref> <ref name="Ben_Kovitz2">{{Cite news|title=Ben Kovitz|publisher=[[WikiWikiWeb]]|url=http://c2.com/cgi/wiki?BenKovitz|accessdate=25 March 2007}}</ref> na ọzọkwa dị n'etiti Wales na Jeremy Rosenfeld.<ref name="Glyn Moody2">{{Cite news|author=Moody|first=Glyn|date=13 July 2006|title=This time, it'll be a Wikipedia written by experts|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/2006/jul/13/media.newmedia|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="Origins_of_Wikipedia2">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=23 September 2006|title=Wikipedia co-founder looks to add accountability, end anarchy|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20060923/news_lz1n23wiki.html|accessdate=25 March 2007|quote=The origins of Wikipedia date to 2000, when Sanger was finishing his doctoral thesis in philosophy and had an idea for a Web site.}}</ref> Kovitz bụ onye [[:en:Computer_programmer|ọkachamara na ngwanrọ kọmputa]] na onye na-ahụkarị na wiki mgbanwe nke [[Ward Cunningham]] bụ "[[WikiWikiWeb]]". Ọ kọwaara Sanger ihe wikis bụ, n'oge ha na-eri nri abalị na Jenụwarị 2, 2001.<ref name="Ben_Kovitz2" /><ref name="Glyn Moody2" /><ref name="Origins_of_Wikipedia2" /><ref name="the hive">{{Cite magazine|last=Poe|first=Marshall|date=September 2006|title=The Hive|url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia/3|url-status=live|magazine=[[The Atlantic Monthly]]|page=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20061110160718/http://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia/3|archive-date=10 November 2006|access-date=25 March 2007}}</ref> Wales kwuru n'ọnwa Ọktoba afọ 2001 na "Larry nwere echiche iji ngwanrọ Wiki" maka ndị na-enweghị mmasị na usoro Nupedia, ma mesịa kwuo na Disemba afọ 2005 na Rosenfeld mere ka ọ mata maka echiche wiki. <ref name="Wikipedia-l-0006712">{{Cite news|author=Wales|first=Jimmy|date=30 October 2001|title=LinkBacks?|publisher=Wikimedia|format=Email|url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-October/000671.html|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="Wired News">{{Cite magazine|date=3 May 2007|title=Assignment Zero First Take: Wiki Innovators Rethink Openness|url=https://www.wired.com/techbiz/media/news/2007/05/assignment_zero_citizendium|url-status=dead|magazine=[[Wired News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328235925/http://www.wired.com/techbiz/media/news/2007/05/assignment_zero_citizendium|archive-date=28 March 2014|access-date=1 November 2007}}</ref><ref name="cadenhead2">{{Cite web|author=Rogers Cadenhead|title=Wikipedia Founder Looks Out for Number 1|url=http://www.cadenhead.org/workbench/news/2828/wikipedia-founder-looks-out-number-1|accessdate=15 October 2006|archivedate=26 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080926103410/http://www.cadenhead.org/workbench/news/2828/wikipedia-founder-looks-out-number-1}}</ref><ref name="rosenfeld">Also stated on Wikipedia, on Friday 2 December 2005 [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jimmy_Wales&diff=next&oldid=29849184 permanent reference] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210311054329/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jimmy_Wales&diff=next&oldid=29849184|date=11 March 2021}}</ref><ref>Stated on Wikipedia on Monday 14 March 2005: [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=11139857 reference] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210222221915/https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=11139857|date=22 February 2021}}</ref> Sanger chere na wiki ga-abụ ezigbo ikpo okwu iji mee ihe, ma tụọ aro na [[Mailing list|Ndepụta ozi]] Nupedia na a ga-eguzobe wiki dabeere na [[:en:UseModWiki|UseModWiki]] (nke bụ v. 0.90 mgbe ahụ) dị ka ọrụ "ebe e si eweta ihe ga-adị" na Nupedia. N'okpuru isiokwu "Ka anyị mee wiki", o dere, sị: <ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Let's make a wiki|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html}}</ref> Mba, nke a abụghị atụmatụ na-adịghị mma ma ọ bụ nke na-akpata ihere. Ọ bụ echiche ịgbakwunye obere atụmatụ na Nupedia. Jimmy Wales chere na ọtụtụ mmadụ nwere ike ịjụ ma ọ bụ ghara ịnabata echiche a, mana echere m na ọ gaghị adị otu ahụ... Banyere iji '''wiki''' eme ihe na Nupedia, nke a bụ usoro “emeghe” ma dị mfe nke ukwuu maka imepụta ọdịnaya. Anyị ekwuola mgbe ụfọdụ banyere echiche nke ịmepụta ọrụ ndị dị mfe ma meghee karịa, ma ọ bụ iji dochie Nupedia ma ọ bụ tinye ha n’akụkụ ya. Ọ dị m ka enwere ike itinye wikis n’ọrụ ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ozugbo, ha anaghị achọ nlekọta dị ukwuu, ma n’ozuzu ha nwere obere ihe ize ndụ. Ha bụkwa isi iyi ọdịnaya nwere nnukwu ohere. Ya mere, dịka m nwere ike ịhụ, ọ dịghị nnukwu ọghọm dị na ya. Wales guzobere otu ma tinye ya n'ịntanetị na Wednesday abalị iri ọnwa Jenụwarị 2001, n'okpuru ngalaba [[Nupedia]].com.<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Nupedia's wiki: try it out|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html}}</ref> Nke a ghọrọ wiki ọhụrụ n'okpuru ngalaba wikipedia.com na Jenụwarị 15. Na 17 Jenụwarị, ọrụ GNUPedia nke Free Software Foundation (FSF) gara n'ịntanetị, na-enwe ike ịsọ mpi ya na [[:en:Nupedia|Nupedia]], mana n'ime afọ ole na ole FSF gbara ndị mmadụ ume "ịga ma nye aka na [Wikipedia]".<ref>{{Cite web|date=17 January 2001|title=Slashdot Comments &#124; GNUPedia Project Starting|url=http://slashdot.org/comments.pl?sid=9990&threshold=1&commentsort=0&mode=thread&cid=502603|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220612010030/https://slashdot.org/comments.pl?sid=9990|archivedate=12 June 2022|accessdate=13 April 2010|publisher=Slashdot.org}}</ref><ref>{{Cite web|year=2012|title=The Free Encyclopedia Project|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121221000617/http://www.gnu.org/encyclopedia/|archivedate=21 December 2012|accessdate=20 December 2012|publisher=GNU.org}}</ref> === Ntọala nke Wikipedia === E nwere ịsụ ngọngọ n'etiti ndị ndezi maka ijikọ Nupedia n'ebe o chiri anya yana ụdị ịrụ ọrụ Wiki.<ref name="memoirofwiki">{{Cite web|first=Larry|author=Sanger|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/18/164213&tid=95&tid=149&tid=9|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part I|date=2005-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090722235956/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F18%2F164213&tid=95&tid=149&tid=9|archivedate=22 July 2009}}</ref> Mgbe a malitecharaa Nupedia wiki n'okpuru [[:en:Nupedia|nupedia.com]] na 10 Jenụwarị 2001,<ref>{{Cite web|date=2003-04-25|title=[Nupedia-l] Nupedia's wiki: try it out|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html|accessdate=2023-08-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030425173342/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html|archivedate=25 April 2003}}</ref> Wales tụrụ aro inye ọrụ ọhụrụ ahụ aha nke ya, Sanger e wee tụọ aro aha ''Wikipedia'', na-asị na ọ bu <nowiki>''</nowiki>ọrụ mgbakwunye nye Nupedia nke kwụụrụ onwe ya na-arụ ọrụ."<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=11 January 2001|title=Re: [Advisory-l] The wiki...|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html}}</ref> A malitere wiki ọhụrụ na wikipedia.com na Mọnde 15 Jenụwarị 2001. Isi ebe nrụọrụ ya na sava ya (nke dị na San Diego) nke e ji malite ọrụ ndị a na mbido bụ Bomis nyere ha n'efu. Ọtụtụ ndị na-arụbu ọrụ na Bomis mechara na-eme ntinye na encyclopedia ahụ: nkekanke Tim Shell, onye so hiwe ma mechaa bụrụ onye isi nchịkwa nke Bomis, na onye njikwa ngwanro Jason Richey. [[Faịlụ:Jimmy_Wales'_Mac_and_the_First_Wikipedia_Edit_—_"Hello_World"_(51738433963).jpg|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|iMac Jimmy Wales jiri mee ndezi mbụ na Wikipedia]] Wales kwuru na Disemba 2008 na o mere ndezi mbụ nke Wikipedia, ndezi nnwale nke nwere ederede "Alo, Ụwa!", mana nke a nwere ike ịbụ na Wikipedia ochie nke e wepụrụ n'oge na-adịghị anya ma jiri ịmalitegharị nke ọhụrụ dochie ya. Ndezigharị mbụ e nwetara na Wikipedia.com bụ na Ihu Mbụ ya na 15 Jenụwarị 2001, nke na-agụ "Nke a bụ WikiPedia ọhụrụ!"; enwere ike ịchọta ya ebe a. A mara ọkwa ịdị adị nke ọrụ ahụ n'ụzọ doro anya ma rịọ arịrịọ ka ndị ọrụ afọ ofufo tinye aka n'ịmepụta ọdịnaya na ndepụta nzipu Nupedia na 17 Jenụwarị 2001.<ref>{{Cite web|date=31 March 2003|title=&#91;Nupedia-l&#93; Wikipedia is up!|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000684.html|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030331101007/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000684.html|archivedate=31 March 2003}}</ref> Ọrụ ahụ nwetara ọtụtụ ndị ọhụrụ sonyere mgbe a kpọtụrụ ya aha na ebe nrụọrụ weebụ [[:en:Slashdot|Slashdot]] na Julaị 2001, <ref name="slashdot26july">{{Cite web|date=26 July 2001|title=Britannica and Free Content|url=http://slashdot.org/articles/01/07/26/0312258.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114204227/http://slashdot.org/articles/01/07/26/0312258.shtml|archivedate=14 January 2009|publisher=Slashdot}}</ref> ebe ọ nwetabururị obere ịkpọ aha ugboro abụọ na Maachị 2001.<ref>{{Cite web|date=5 March 2001|title=Nupedia and Project Gutenberg Directors Answer|url=http://slashdot.org/article.pl?sid=01/03/02/1422244&tid=99|publisher=Slashdot}}</ref><ref>{{Cite web|date=29 March 2001|title=Everything2 Hits One Million Nodes|url=http://slashdot.org/article.pl?sid=01/03/29/2035230&tid=95|publisher=Slashdot}}</ref> Mgbe ahụ, ọ natara ihe ngosi a ma ama maka akụkọ dị na ebe nrụọrụ weebụ teknụzụ na ọdịbendị nke obodo niile na-edezi Kuro5hin na 25 Julaị. <ref>{{Cite web|date=25 July 2001|title=Britannica or Nupedia? The Future of Free Encyclopedias|url=http://www.kuro5hin.org/story/2001/7/25/103136/121|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011107050810/http://www.kuro5hin.org/story/2001/7/25/103136/121|archivedate=7 November 2001|publisher=Kuro5hin}}</ref> N'etiti nnubata nke ndị mmadụ a, e nweelarị ọtụtụ ndị na-abịa na ya na-aga n'ihu site n'ebe weebụ ndị ọzọ, ọkachasị Google, nke naanị ya zigara ọtụtụ narị ndị ọbịa ọhụrụ na saịtị ahụ kwa ụbọchị. [[:en:Mainstream_media|Ihe mgbasa ozi mbụ ya bụ isi]] bụ na ''The New York Times'' na 20 Septemba 2001.<ref>{{Cite news|author=Meyers|first=Peter|date=20 September 2001|title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html|accessdate=16 March 2023}}</ref> === Nkewa na Ịbanye mba ụwa Ndị Ọzọ === Na mmalite Wikipedia, no bidoro gbasawa, na-aga mba ndị ọzọ, na-enwe nkepụta nke namespace ọhụrụ gasị, nke ọbụla n'ime usoro ndetu aha ndị ojieme dị iche na nke ibe ya. Nkega subdomain mbụ nke e kepụtara maka Wikipedia na-abụghị n'asụsụ Bekee bụ deutsche.wikipedia.com (nke e kere na Fraịdee 16 Maachị 2001, 01:38 UTC),<ref>{{Cite web|date=15 March 2001|title=Alternative language Wikipedias|url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000049.html|accessdate=13 April 2010|work=Lists|publisher=Wikimedia|archivedate=20 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140620120726/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000049.html}}</ref> nke ihe sochiri ya ka awa ole na ole gasịrị bụ {{Mono|[[Catalan Wikipedia|catalan.wikipedia.com]]}} (n'elekere 13:07 UTC).<ref>{{Cite web|title=History of the Catalan Homepage|url=http://catalan.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010413083954/http://catalan.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archivedate=13 April 2001|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref> Japanese Wikipedia, nke a malitere dịka {{Mono|nihongo.wikipedia.com}}, ka e kepụtakwara na gburugburu oge ahụ,<ref>{{Cite web|date=20 April 2001|title=Nihongo No Wikipedia: HomePage|url=http://nihongo.wikipedia.com/wiki.cgi?action=browse&id=HomePage&revision=3|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010420120143/http://nihongo.wikipedia.com/wiki.cgi?action=browse&id=HomePage&revision=3|archivedate=20 April 2001}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 March 2001|title=Wikipedia: HomePage|url=http://www.wikipedia.com/|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010331173908/http://www.wikipedia.com/|archivedate=31 March 2001}}</ref> ma na-eji naanị Romanized Japanese mgbe ahụ. Ruo ihe dịka ọnwa abụọ Catalan bụ ya bụ nke kacha nwee ederede na-abụghị n'asụsụ bekee <ref>{{Cite web|url=http://ca.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%80bac&oldid=1|title=First edition in the Catalan Wikipedia|language=ca|publisher=Wikipedia|accessdate=13 April 2010|archivedate=12 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201112014959/https://ca.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%80bac}}</ref> n'agbanyeghị na ngụkọta nke mmalite oge ahụ adịchaghị kpọmkwem. E mepụtara Wikipedia French na ma ọ bụ gburugburu 11 Mee 2001, n'oge nnubata nke ọtụtụ nsụgharị asụsụ ọhụrụ nke gụnyere Chinese, Dutch, Esperanto, Hebrew, Italian, Portuguese, Russian, Spanish, na Swedish. N'oge na-adịghị anya, Arabic na [[:en:Hungarian_Wikipedia|Hungarian]] sonyeere asụsụ ndị a. <ref>{{Cite web|title=Homepage from the Internet Archive|url=http://ar.wikipedia.com/wiki.cgi?HomePage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011118054300/http://ar.wikipedia.com/wiki.cgi?HomePage|archivedate=18 November 2001|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=International_Wikipedia&action=history|title=International Wikipedia|publisher=Wikipedia|accessdate=13 April 2010}}</ref> N'ọnwa Septemba afọ 2001, otu ọkwa a mara kwere nkwa itinye aka na ndokwa asụsụ dị iche iche nke Wikipedia, na-agwa ndị ọrụ banyere nnupụta n'uju nke Wikipedia na-abịanụ n'asụsụ niile dị mkpa, nguzobe ụkpụrụ ndị bụ isi, na ịmanye ntụgharị nke isi peeji maka wiki ọhụrụ ndị ahụ. Na ngwụcha afọ ahụ, mgbe mbụ a malitere idepụta ọnụ ọgụgụ mba ụwa, a mara ọkwa nsụgharị n'asụsụ [[:en:Afrikaans_Wikipedia|Afrikaans]], [https://en.wikipedia.org/wiki/Afrikaans_Wikipedia][[:en:Norwegian_Wikipedia|Norway]], na Serbia.<ref>{{Cite web|title=International Wikipedias statistics|url=http://www.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:International_wikipedias_statistics|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030305012547/http://www.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:International_wikipedias_statistics|archivedate=5 March 2003|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref> Na Jenụwarị 2002, pasent iri itoolu nke ederede Wikipedia nile dị n'asụsụ Bekee. Ka ọ na-erule Jenụwarị 2004, ihe n'eruughị ọkara ya dị n'asụsụ Bekee, ịgazu mba ụwa ọnụ a na-agakwa n'ihu n'abawanye dịka encyclopedia a na-eto. {{As of|2014}}, ihe dịka pasent iri asatọ na ise nke ederede Wikipedia niile dị na nsụgharị ndị na-abụghị n'asụsụ Bekee.<ref name="Grand20" /> {{As of|2023}}, English na Simple English Wikipedias nwere ederede dị nde asaa n'etiti ha mana ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ pasent ịrị itoolu nke ederede Wikipedia niile bụ ndịa-adịghị n'asụsụ Bekee.<ref>{{Cite web|title=List of Wikipedias – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias|accessdate=2023-08-21|work=meta.wikimedia.org|language=en}}</ref> === Mmepe nke Wikipedia === [[Faịlụ:Old_Wikipedia.png|áká_ịkẹngạ|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (28 Septemba 2002) ]] N'ọnwa Machị afọ 2002, mgbe Bomis wepụrụ ego n'oge nkwụsịtụ dot-com, Sanger hapụrụ ma Nupedia na Wikipedia. Ka ọ na-erule afọ 2002, ya na Wales dị iche n'echiche ha banyere otu esi elekọta encyclopedias mepere emepe. Ha abụọ ka na-akwado echiche imekọ ihe ọnụ, mana ha ekwekọrịtaghị n'otú ha ga-esi jikwaa ndị editọ na-akpaghasị, ọrụ ụfọdụ maka ndị ọkachamara, na ụzọ kachasị mma iji duzie ọrụ ahụ gaa n'ihu. Wales gara n'ihu guzobe ọchịchị onwe onye na ntụziaka onwe onye [[:en:Business_development|site na ndị dị ala ruo na ndị isi]] site n'aka ndị editọ na Wikipedia. O mere ka o doo anya na ọ gaghị etinye aka na njikwa kwa ụbọchị nke otu ndị ọrụ ahụ, mana ọ ga-agba ya ume ịmụta njikwa onwe ya ma chọta ụzọ kachasị mma nke ya. Ka ọ na-erule afọ 2007, Wales mere ka ọrụ ya jedebe mgbe ụfọdụ naanị na ntinye aka n'ihe ndị dị mkpa, ọrụ ndị isi, nkwado nke ihe ọmụma, na ịgba ume maka ọrụ ntụaka yiri ya. Sanger kwuru na ọ bụ "onye na-agụnye" ma dịrị njikere ịnabata ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ihe ọ bụla, <ref>{{Cite web|author=Anderson|first=Nate|date=25 February 2007|title=Citizendium: building a better Wikipedia|url=https://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars/3|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081020001720/http://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars/3|archivedate=20 October 2008|accessdate=22 October 2011|work=Ars Technica}}</ref> ma kwuo na ndị ọkachamara ka nwere ọnọdụ na ụwa Web 2.0. N'afọ 2006, o guzobere [[:en:Citizendium|Citizendium]], encyclopedia mepere emepe nke jiri ezigbo aha maka ndị na-eme ntinye na ya iji belata nhazi ọgba aghara, ma nwee olileanya ime ka "nlekọta ọkachamara dị nro" dịkwuo mfe iji mee ka ihe ziri ezi bụrụ ọdịnaya ya. Mkpebi banyere ọdịnaya isiokwu ga-abụ otu ndị editọ ga-eme ya, mana saịtị ahụ ga-agụnye nkwupụta banyere "ihe dị mma gbasara ezinụlọ". <ref>{{Cite web|title=Archive: Family-Friendly Policy – Citizendium|url=http://en.citizendium.org/wiki/CZ:Family-Friendly_Policy|accessdate=16 March 2023|work=en.citizendium.org|archivedate=20 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101120030154/http://en.citizendium.org/wiki/CZ:Family-Friendly_Policy}}</ref> <ref name="Nate Anderson">{{Cite web|author=Anderson|first=Nate|date=25 February 2007|title=Citizendium: building a better Wikipedia|url=https://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070324225040/http://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars|archivedate=24 March 2007|accessdate=25 March 2007|work=Ars Technica}}</ref> === Ihe ndị dị na Wikipedia n'oge gara aga === Isiokwu encyclopedia ochie, ọbụnakwa nke ochie na-adịghịzị bara uru nke ukwuu maka nnyocha akụkọ ihe mere eme.<ref>{{Cite web|date=26 January 2021|title=Encyclopedias Are Time Capsules – The Atlantic|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/12/encyclopedias-are-time-capsules/419619/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126035016/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/12/encyclopedias-are-time-capsules/419619/|archivedate=26 January 2021|accessdate=25 June 2022|work=[[The Atlantic]]}}</ref> Maka isiokwu Wikipedia ọ bụla, n swere ike inweta nụgharị nmaọbụ ddezi nị gara aga nite na njikọ "Vlee onye rụrụ ọrụ a n'ke na-adị nelu ibe ahụ. Akụkọ ihe mere eme zuru ezu nke isiokwu Wikipedia niile dịkwa maka nbudata dị ka [[:en:Wikipedia:Database_download|data dumps]], dị n'ụdị faịlụ XML.<ref>{{Cite web|author=Koehrsen|first=Will|date=2018-10-26|title=Wikipedia Data Science: Working with the World's Largest Encyclopedia|url=https://medium.com/towards-data-science/wikipedia-data-science-working-with-the-worlds-largest-encyclopedia-c08efbac5f5c|accessdate=2025-02-04|work=Towards Data Science|language=en}}</ref> Na mgbakwunye, ZIM File Archive, <ref name=":0">{{Cite web|title=ZIM File Archive: Free Data: Free Download, Borrow and Streaming|url=https://archive.org/details/zimarchive|accessdate=25 June 2022|work=Internet Archive|language=en}}</ref> dị na [[:en:Internet_Archive|Internet Archive]], nwere foto zuru ezu gara aga nke Wikipedia niile yana nhọrọ isiokwu, dị n'ọtụtụ asụsụ, site na afọ dị iche iche. Enwere ike ijimanrọ Kiwix. meghee haN'etiti 20afọ 07 na 2011, a tọhapụrụ nsụgharị [[:en:History_of_Wikipedia#English_Wikipedia_CD/DVD/Kiwix_ZIM_file_releases|CD/DVD]] atọ (nke a na-akpọ Wikipedia Version 0.5, 0.7 na 0.8) nwere nhọrọ nke isiokwu ụfọdụ sitere na [[Wikipedia nke ndị bekee|Wikipedia Bekee]]. Ha dị ka faịlụ Kiwix ZIM, ma site na ZIM File Archive <ref name=":0" /> ma site na ebe nrụọrụ weebụ Kiwix. <ref name="auto">{{Cite web|title=Index of /archive/zim/wikipedia|url=https://download.kiwix.org/archive/zim/wikipedia/|accessdate=25 June 2022|work=download.kiwix.org|archivedate=22 June 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220622124809/https://download.kiwix.org/archive/zim/wikipedia/}}</ref> === Mgbanwe nke akara ngosi Ya === <gallery mode="packed"> File:Old wikipedia logo.png|alt=This is the very first logo|Nke o ji malite – na ngwụcha 2001 (nke dị naanị nwa oge) File:Wiki logo The Cunctator.png|alt=This is the second "improved" logo|Site na ngwụcha 2001 ruo 12 Ọktoba 2003 File:Wikipedia-logo-en.png|alt=This is the next logo.|13 October 2003 – 13 May 2010 File:Wikipedia-logo-v2.svg|alt=This is the present logo|13 May 2010 ruo ugbu a </gallery> == Usoro Ka Ihe Si Na-Eme == <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> === Afọ iri mbụ: 2000 ruo 2009 === ==== 2000 ==== [[Faịlụ:Bomis-staff-summer-2000.jpg|alt=The Bomis staff, summer 2000|thumb|Ndị ọrụ Bomis n'etiti afọ 2000]] Na Machị 2000, a malitere ọrụ [[Nupedia]]. Ebumnuche ya bụ ibipụta isiokwu ndị ọkachamara dere nke a ga-enye ikikere dị ka [[Free content|ọdịnaya n'efu]]. Nupedia bụ nke Wales guzobere, ebe Sanger dị ka onye isi nchịkọta akụkọ, ma ụlọ ọrụ mgbasa ozi weebụ Bomis kwadoro ya. ==== 2001 ==== Na Jenụwarị 2001, Wikipedia malitere dị ka ọrụ dịniche 'akụkụ Nupedia, iji nye ohere imekọ ihe ọnụ na isiokwu ọbụla tupu ịbanye n'usoro nnyocha ndị ọgbọ.<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Let's make a wiki|work=Nupedia-l mailing list|publisher=Internet Archive|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html}}</ref> Sanger tụrụ aro aha ahụ na 11 Jenụwarị 2001 dị ka [[:en:Portmanteau|njikọ okwu]] nke okwu ''[[wiki]]'' (okwu Hawaiian pụtara "ngwa ngwa") yana ''encyclopedia''. <ref>{{Cite web|title=[Nupedia-l] Re: [Advisory-l] The wiki...|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html|archivedate=14 April 2003|work=nupedia.com}}</ref> E debara aha ngalaba ''wikipedia.com'' na ''wikipedia.org'' na 12 na 13 Jenụwarị, n'otu n'otu, ebe ewebatara wikipedia. org n'ịntanetị n'otu ụbọchị ahụ.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/http://en.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101006010812/http://www.alexa.com/siteinfo/en.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archivedate=6 October 2010|accessdate=6 September 2010|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> Ọrụ ahụ meghere n'ozuzu na 15 Jenụwarị ("[[:en:Wikipedia:Wikipedia_Day|Ụbọchị Wikipedia]]"), na-enwe ndị Wikipedia mba ụwa ndị ọzọ mbụ - mbipụta German, Katalan, French, Swedish, na Italian - na-emepụta n'etiti Machị na Mee. E guzobere iwu "n'ụzọ na-anọpụ iche" ([[wikipedia:Neutral point of view|NPOV]]) n'oge a, na [[:en:Slashdot_effect|slashdotter wave]] nke mbụ nke Wikipedia rutere na 26 Julaị. <ref name="slashdot26july"/> Akụkọ mgbasa ozi mbụ banyere Wikipedia pụtara n'ọnwa Ọgọstụ afọ 2001 na akwụkwọ akụkọ ''[[:en:Western_Mail_(Wales)|Wales on Sunday]]''. [[:en:September_11_attacks|Mwakpo nke Septemba 11]] kpaliri mpụta nke akụkọ na-akpali akpali na isi peeji ya, yana igbe ozi na-ejikọta isiokwu ndị metụtara ya. N'oge ahụ, e mepụtara ihe dịka isiokwu otu narị metụtara 9/11 . <ref>{{Cite web|author=Keegan|first=Brian|date=17 November 2020|title=How 9/11 Made Wikipedia What It Is Today|url=https://slate.com/technology/2020/11/wikipedia-september-11-breaking-news.html|accessdate=10 May 2021|work=Slate|language=en|archivedate=6 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506060557/https://slate.com/technology/2020/11/wikipedia-september-11-breaking-news.html}}</ref> Mgbe mwakpo nke Septemba 11 gasịrị, njikọ na-eduga n'akụkọ Wikipedia banyere mwakpo ahụ pụtara n'isi peeji Yahoo!, nke kpatara mmụba nke ndị na-enubata na Wikipedia.<ref>{{Cite web|author=Pasternack|first=Alex|date=11 September 2021|title=How 9/11 turned a new site called Wikipedia into history's crowdsourced front page|url=https://www.fastcompany.com/90674998/how-9-11-turned-a-new-site-called-wikipedia-into-historys-crowdsourced-front-page|accessdate=11 September 2021|work=Fast Company|language=en-US|archivedate=11 September 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210911121514/https://www.fastcompany.com/90674998/how-9-11-turned-a-new-site-called-wikipedia-into-historys-crowdsourced-front-page}}</ref> ==== 2002 ==== 2002 hụrụ mbelata nke inye ego maka Wikipedia site na Bomis na ọpụpụ Sanger. Otu ngwanrọ yiri ibe ya nke Spanish Wikipedia mere, na nguzobe nke ''[[:en:Enciclopedia_Libre|Enciclopedia Libre]]'' Jimmy Wales kwupụtara na Wikipedia agaghị eme mkpọsa azụmahịa. Ngwá ọrụ [[MediaWiki]] mbụ a na-ebugharị ebugharị malitere na Jenụwarị 25. E webatara [[:en:Internet_bot|Bots]]. A malitere ọrụ nwanne mbụ ya ([[Wiktionary]]) yana [[:en:Manual_of_Style|Manual of Style]]. Ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ndị na-eme ntinye narị abụọ na-edezi Wikipedia kwa ụbọchị.<ref name="Singer2002">{{Cite news|author=Singer|first=Michael|date=16 January 2002|title=Free Encyclopedia Project Celebrates Year One|work=[[Mecklermedia|Jupitermedia]]|url=http://siliconvalley.internet.com/news/article.php/3531_956641}}</ref> ==== 2003 ==== [[Faịlụ:2003-08-31_English_Wikipedia_main_page.svg|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (Ọgọst 2003) ]] Wikipedia Bekee gafere isiokwu dị otu narị puku n'afọ 2003, ebe mbipụta n'asụsụ ọzọ n'abụghị asụsụ bekee kachasị ukwuu, Wikipedia German, gafere isiokwu puku iri. E guzobere [[Wikimedia Foundation|Ntọala Wikimedia]]. Wikipedia nakweere akara ngosi ụwa jigsaw ya. E weghachiri usoro mgbakọ na mwepụ site na iji TeX na ebe nrụọrụ weebụ ahụ. [[:de:Wikipedia:Stammtisch München/Archiv/2003|Nzukọ mmekọrịta mbụ nke Wikipedia]] mere na Munich, Germany, n'ọnwa Ọktoba. E mepụtara ụkpụrụ ndị bụ isi nke usoro Arnitration na Kọmitii nke Wikipedia Bekee ("ArbCom"). E mepụtara [[:en:Wikisource|Wikisource]] dị ka ọrụ nwanne ya dịkwa iche na 24 Nọvemba 2003, iji kwado ederede ndị dị n'efu dị ka ebumnuche ya n'ọtụtụ asụsụ na nsụgharị si dị. ==== 2004 ==== Akụkọ Wikipedia zuru ụwa ọnụ nọgidere na-eto ngwa ngwa na 2004, na-eto okpukpu abụọ n'ime ọnwa iri na abụọ, site na ihe na-erughị isiokwu narị puku ise na ngwụcha afọ 2003 ruo ihe karịrị otu nde n'ihe karịrị asụsụ otu narị na ngwụcha afọ 2004. Wikipedia Bekee nwere ihe na-erughị ọkara nke isiokwu ndị a niile. A kwapụrụ ugbo sava weebụsaịtị ahụ site na California gaa Florida. E webatara ụhazi isiokwu n'ụdị n'ụdị ({{self-reference link|Wikipedia:Categories|Categories}}) na ụdị nhazi usoro CSS. Mgbalị mbụ iji gbochie Wikipedia mere, ebe e gbochiri ebe nrụọrụ weebụ ahụ na China ruo izu abụọ na Juun. Ime ntụli aka nke iwu kwadoro malitere maka bọọdụ maka Ntọala ahụ, yana Kọmitii Arbitration na Wikipedia Bekee. A nabatara isi nke mba mbụ nke Ntọala ahụ, [[:en:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland]]. Nzukọ mmekọrịta mbụ na United States mere na Boston, na Juaị. E kere [[Wikimedia Commons]] na 7 Septemba 2004 iji kwadoo faịlụ ndị dị n'ụdị foto na vidiyo maka Wikipedia n'asụsụ niile. Bourgeois v. Peters, <ref name="Bour v Pete">{{Cite web|title=387 F.3d 1303|url=http://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121221140312/http://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf|archivedate=21 December 2012|accessdate=19 November 2013}}</ref> (11th Cir. 2004), bụ ikpe ụlọ ikpe nke [[:en:United_States_Court_of_Appeals_for_the_Eleventh_Circuit|United States Court of Appeals for the Eleventh Circuit]] kpebiri bụ otu n'ime echiche ụlọ ikpe mbụ kpọrọ Wikipedia aha maọbụ rụtụ ya aka. <ref>{{Cite journal|author=Peoples, Lee|date=January 2010|title=The Citation of Wikipedia in Judicial Opinions|url=http://digitalcommons.law.yale.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1055&context=yjolt|journal=Yale Journal of Law and Technology|volume=12|issue=1}}</ref> O kwuru, sị: "Anyị jụkwara echiche ahụ na ọkwa ndụmọdụ maka iyi egwu nke Ngalaba Nchebe Obodo n'ụzọ ụfọdụ na-akwado ọchụchọ ndị a. Ọ bụ ezie na e mere ka ọkwa iyi egwu ahụ 'buo ibu' i' n'oge ngagharị iwe ahụ, 'ruo ugbu a, ọkwa egwu ana-hụ eguzo na oodo do (ebul ebuliiri) maka ọtụtụ oge ọrịla dị. E buliri gaa na ka oromịa (dị elu) ugboro isi i.'"<ref name="Bour v Pete" /> Na 29 Mee, Wikipedia gbanwere akpụkpọ ahụ ya site na [[mw:Skin:Standard|Standard]] gaa na [[mw:Skin:MonoBook|MonoBook]], interface nke nọgidere na-abụ ndabara maka ebe nrụọrụ weebụ Wikimedia Foundation ruo 2010. <ref>{{Cite web|title=MonoBook|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Skin:MonoBook|work=MediaWiki|accessdate=30 April 2026}}</ref> ==== 2005 ==== N'afọ 2005, Wikipedia ghọrọ ebe nrụọrụ weebụ kachasị ewu ewu na Ịntanetị, dị ka [[:en:Hitwise|Hitwise]], si kwuo, ebe naanị Wikipedia Bekee karịrị isiokwu narị puku asaa na iri ise.(750,000). E guzobere pọtal dị n'ọtụtụ asụsụ nakwa ọtụtụ isiokwu mbụ nke Wikipedia na 2005. Nchịkọta ego nke emere n'ime ọnwa atọ mbụ nke afọ ahụ nwetara ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ narị puku dọla (US $100,000) maka mmelite usoro iji dozie ọchịchọ na-arịwanye elu. China gbochiri Wikipedia ọzọ n'ọnwa Ọktoba afọ 2005. Ihe ihere mbụ dị na Wikipedia, [[:en:Seigenthaler_incident|ihe omume Seigenthaler]], mere n'afọ 2005 mgbe a chọpụtara na otu onye a ma ama nwere akụkọ ndụ e mebiri emebi nke a na-amaghị ama ruo ọtụtụ ọnwa. N'ihi nke a na nchegbu ndị ọzọ, e guzobere iwu mbụ na mgbanwe usoro kpọmkwem iji gbochie ụdị mmegbu a. Ihe ndị a gụnyere mmelite iwu ọhụrụ nke [[m:CheckUser policy|Checkuser]] iji nye aka na nnyocha megide sọks, ihe ọhụrụ a na-akpọ ọkara nchebe, iwu siri ike karị maka akụkọ ndụ nke ndị dị ndụ, na mkpado nke isiokwu ndị dị otú ahụ maka nyocha siri ike. E tinyere ihe mgbochi nke ịmepụta isiokwu ọhụrụ maka ndị ọrụ edebanyere aha ha na Disemba 2005 na Wikipedia Bekee. <ref>{{Cite web|author=Terdiman|first=Daniel|title=Growing pains for Wikipedia|url=https://www.cnet.com/culture/growing-pains-for-wikipedia/|accessdate=16 March 2023|publisher=CNET|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://www.cnet.com/culture/growing-pains-for-wikipedia/}}</ref> Wikimania 2005, nzukọ Wikimania mbụ, ka e mere site na 4 ruo 8 Ọgọst 2005 na Haus der Jugend dị na Frankfurt, na-adọta ihe dị ka ndị bịara narị atọ na iri asatọ (380). [[Faịlụ:Wikimania_-_the_Wikimentary.webm|áká_ịkẹngạ|thumbtime=00:17|thumb|200x200px|''Wikimania – the Wikimentary'', akụkọ nkọwa maka Wikimania 2005, nke [[Jimmy Wales]] na Ward Cunningham nọ na ya]] ==== 2006 ==== Wikipedia Bekee nwetara isiokwu mezuru edemede dị na ya otu nde, nke bụ [[:en:Jordanhill_railway_station|ọdụ ụgbọ okporo igwe Jordanhill]], na Machị 1, 2006.<ref>{{Cite web|author=Lemon|first=Sumner|date=2 March 2006|title=Millionth English article posted on Wikipedia|work=[[Computerworld]]|url=https://www.computerworld.com/article/2563140/millionth-english-article-posted-on-wikipedia.html|accessdate=1 April 2024}}</ref> A kwadoro nhọrọ isiokwu Wikipedia mbụ n'efu maka nbudata, e wee debanyekwa aha "Wikipedia" dị ka akara ahịa nke Wikimedia Foundation. [[:en:United_States_congressional_staff_edits_to_Wikipedia|ihe ihere akụkọ ndụ ndị enyemaka nke ndị omeiwu]] - ihe mere ọtụtụ ugboro ebe e jidere ndị ọrụ omeiwu na onye njikwa mkpọsa na-anwa ịgbanwe akụkọ ndụ ndị mmadụ dị na Wikipedia na nzuzo - bịara n'uche ọha na eze, na-eduga n'ịgba arụkwaghịm nke onye njikwa mkpọsa ahụ. Ka o sina dị, a họpụtara Wikipedia dị ka otu n'ime ụdị ise kachasị elu n'ụwa niile nke afọ 2006. <ref>{{Cite web|date=21 March 2007|title=brandchannel.com &#124; branding news|url=http://www.brandchannel.com/start1.asp?fa_id=352|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070321033410/http://www.brandchannel.com/start1.asp?fa_id=352|archivedate=21 March 2007}}</ref> Jimmy Wales gosipụtara na Wikimania 2006 na Wikipedia enwetala ọnụ ọgụ isiokwu edemede juru afọ ma kpọọ oku ka a kwusie ike maka ịdị mma nke edemede ndị ahụ, ikekwe nke o gosipụtara n'ụzọ kachasị mma n'oku ọ kpọrọ maka isiokwu otu narị puku dị mma ([[:en:Wikipedia:100,000_feature-quality_articles|100,000 feature-quality articles]]). E mepụtara ikike ọhụrụ, "nlekọta", na-enye ohere ka e nwee nsụgharị kpọmkwem ụfọdụ nke ibe ndị echekwara ndị nwere ọdịnaya a na-anabataghị dị ka ndị a na-apụghị ịhụ anya. Ọkara nchebe megide mmebi siteina ndị na-amaghị aha yh, nke e webatara na 2005, gosipụtara niu ewu karịa ka a tụrụ anya ya, ebe ihe karịrị 1otuppuku eeji nka c hebe rey'oge ọ bụla na 2006. ==== 2007 ==== Wikipedia gara n'ihu na-eto ngwa ngwa na 2007, na-enwe ihe karịrị nde mmadụ ise debanyere aha ha ka ọ na-erule 13 Ọgọst. Mbipụta n'asụsnarị abụọ na iri ise nke Wikipedia nwere ngụkọta nke nde isiokwu asaa na ọkara (7.5 million), nke ruru ijeri okwu otu na ụma asaa na anọ (1.74 biilion), ka ọ na-erule 13 Ọgọst. Wikipedia Bekee nwetara isiokwu ndị a na-edebata na ya n'ogo kwụ chịm na isiokwu otu puku na narị asaa (1,700) kwa ụbọchị, nke mere na aha ngalaba wikipedia.org ghọrọ nke iri kachasị arụ ọrụ n'ụwa. Wikipedia gara n'ihu na-enweta ngosi ya na [[:en:Category:Wikipedia_publicity|ndị nta akụkọ]] - [[:en:Essjay_controversy|esemokwu Essjay]] malitere mgbe a chọpụtara na onye otu Wikipedia a ma ama ghara ụgha banyere asambodo ya. [[:en:Citizendium|Citizendium]], encyclopedia na-amasa Wikipedia aka n'ịntanetị, malitere n'ihu ọha. Omume ọhụrụ mepụtara na Wikipedia, nke na encyclopedia ahụ tinyewara anya na ndị e bidoro mawa site n'ịbụ ndị so na akụkọ wuru ewu a kọrọ site n'ịgbakwunye njikọ nduga site na aha ha gaa na ya bụ akụkọ a kọrọ, kama ịmepụtara ha akụkọ ndụ dị iche. Na 9 Septemba 2007, Wikipedia Bekee nwetara edemede nke mezuru ya nde abụọ ya, ''El Hormiguero'' . <ref name="WFpressrelease">{{Cite web|url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Wikipedia_Reaches_2_Million_Articles|title=English Wikipedia Reaches 2 Million Articles|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170708005830/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Wikipedia_Reaches_2_Million_Articles|archivedate=8 July 2017|work=[[Wikimedia Foundation]]|date=9 September 2007|accessdate=3 June 2012}}</ref> E nwere ụfọdụ esemokwu na ngwụcha afọ 2007 mgbe [[:en:Volapük_Wikipedia|Volapük Wikipedia]] si na edemede isiokwu dị narị asaa na iri itoolu na asaa (797) gaa n'ihe karịrị otu narị puku na iri na abụọ (112,000) isiokwu, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke iri na ise kachasị ukwuu, n'ihi ụmụ irighiri edemede a na-akpọ stub ndị na-ede n'onwe ha, nke ọ bụ otu onye ọ na-anụ ọkụ n'obi maka asụsụ [[:en:Volapük|Volapük]]. mere ya.<ref>{{Cite journal|date=1 December 2007|title=Ciekawe wydarzenia w Internecie|url=http://www.pcworld.pl/artykuly/56502/MySpace.kontra.Facebook.html#t_34252|journal=PC World (Polish)|language=pl|accessdate=26 April 2013}}</ref><ref>{{Cite web|author=Yves Nevelsteen|date=15 September 2007|title=Volapuko jam superas Esperanton en Vikipedio|url=http://www.liberafolio.org/2007/volapukapedio|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130329091247/http://www.liberafolio.org/2007/volapukapedio|archivedate=29 March 2013|accessdate=26 April 2013|work=Libera Folio|language=eo}}</ref> Dị ka ''[[:en:MIT_Technology_Review|MIT Technology Review]]'' si kwuo, ọnụ ọgụgụ ndị editọ na-arụsi ọrụ ike na Wikipedia asụsụ Bekee ruru n'ókè dị elu n'afọ 2007 na ihe karịrị puku mmadụ ise na otu (51,000), ma kemgbe ahụ na-ebelata.<ref name="MIT">{{Cite journal|author=Simonite|first=Tom|date=22 October 2013|title=The Decline of Wikipedia|url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/|journal=[[MIT Technology Review]]|accessdate=6 December 2020}}</ref> N'ọnwa Eprel afọ 2007, e bipụtara mbipụta nke Wikipedia Version 0.5 . ==== 2008 ==== Ọrụ Wiki dị iche iche n'ọtụtụ ebe nọgidere na-agbasawanye ma na-emeziwanye ọdịnaya isiokwu n'ime ha. N'ọnwa Eprel afọ 2008, e mepụtara akụkọ Wikipedia nke mezuru ya nde iri, ma na-erula na ngwụcha afọ ahụ, Wikipedia Bekee nwezuru ma gafee nde isiokwu abụọ na ọkara. ==== 2009 ==== Na 25 Jun 2009 n'elekere 22:15 UTC, mgbe [[:en:Death_of_Michael_Jackson|ọnwụ Michael Jackson]] gasịrị, ebe nrụọrụ weebụ ahụ dara nwa oge. [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] kọrọ na ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ otu nde ndị ọbịa bịara na akụkọ ndụ Jackson n'ime otu awa, ma eleghị anya na nke ahụ bụ ọnụ ọgụ ndị ọbịa kachasị ukwuu n'ime oge otu awa na isiokwu ọ bụla na akụkọ ihe mere eme Wikipedia. Ka ọ na-erule ngwụcha Ọgọstụ 2009, ọnụ ọgụgụ isiokwu dị na mbipụta Wikipedia niile agafeela nde iri na anọ.<ref name="wikistats">{{Cite web|url=https://stats.wikimedia.org/EN/TablesArticlesTotal.htm|title=Wikipedia Statistics, Article count (official)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140305100104/https://stats.wikimedia.org/EN/TablesArticlesTotal.htm|archivedate=5 March 2014|work=Wikimedia.org}}</ref> E kere isiokwu nke mezuru ya nde atọ na Wikipedia Bekee, Beate Eriksen, na 17 Ọgọst 2009 na 04:05 UTC. Na 27 Disemba 2009, [[:en:German_Wikipedia|German Wikipedia]] gafere otu nde isiokwu, na-aghọ mbipụta nke abụọ ma e wepụ Wikipedia asụsụ bekee mere ya. Akụkọ [[:en:Time_(magazine)|''TIME'']]<nowiki/>depụtara Wikipedia n'etiti ebe nrụọrụ weebụ kachasị mma nke afọ 2009. Ihe dị na Wikipedia nwetara ikikere n'okpuru ikikere Creative Commons Attribution-ShareAlike na 2009. <ref>{{Cite web|date=30 October 2020|title=Licensing update/Timeline – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline|accessdate=29 August 2022|work=meta.wikimedia.org|language=en|archivedate=17 August 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline}}</ref> === Afọ iri nke abụọ: 2010-2019 === ==== 2010 ==== Na 13 Mee, saịtị ahụ wepụtara ihu peeji ọhụrụ. Ihe ọhụrụ ndị e wepụtaragụnyere akara ngosi emelitere, ngwaọrụ igodo ọhụrụ, na ihe nchịkwa njikọ.<ref name="New features">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:UsabilityInitiativePrefSwitch|title=New features|publisher=[[Wikipedia]]|accessdate=6 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100822062045/http://en.wikipedia.org/wiki/Special%3AUsabilityInitiativePrefSwitch|archivedate=22 August 2010}}</ref> Otú ọ dị, interface ochie ahụ nọgidere na-adị maka ndị chọrọ iji ya arụ ọrụ. N'abalị iri na abụọ n'ọnwa Disemba, Wikipedia Bekee gafere isiokwu nde atọ na ọkara, ebe e mepụtara isiokwu nke mezuru ya otu nde na Wikipedia French na 21 Septemba. E mere ndezi mezuru ya otu ijeri na Wikimedia na 16 Eprel. Na mbido afọ 2010, e bipụtara mbipụta nhọrọ isiokwu Wikipedia agba nke 0.7. ==== 2011 ==== [[Faịlụ:Armwikicake.png|thumb|Otu n'ime [[c:Wikipedia 10 Photo gallery#Wikipedia_10_Cakes|ọtụtụ achịcha]] e mere iji mee emume ncheta afọ iri nke Wikipedia na 2011 <ref>{{Cite web|title=Wikipedia 10|url=https://ten.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131231212611/http://ten.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archivedate=31 December 2013|accessdate=26 February 2014|publisher=Ten.wikipedia.org}}</ref>]] Wikipedia na ndị ọrụ ya mere ọtụtụ ememe [[:en:Wikipedia:10_years_of_Wikipedia|ncheta ịgba afọ iri]] nke saịtị ahụ n'ụwa niile na Jenụwarị 15. Ebe nrụọrụ ahụ malitere mgbalị ịgbasawanye uto ya na India, na-enwe nzukọ India mbụ ya na Mumbai na Nọvemba 2011.<ref>{{Cite news|date=19 November 2011|title=Wikipedia hosts India conference amid expansion push|language=en-GB|work=BBC News|first=Rajini|author=Vaidyanathan|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-15803308|accessdate=16 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=12 January 2011|title=Wikipedia, 10 years old, targets India|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/idUSN1116765620110112|accessdate=13 January 2011}}</ref> [[Wikipedia nke ndị bekee|Wikipedia Bekee]] gafere inwezu isiokwu dị nde atọ na ụma isii na 2 Eprel, wee ruo nde isiokwu atọ na ụma asatọ na 18 Nọvemba. Na 7 Nọvemba 2011, [[:en:German_Wikipedia|German Wikipedia]] gafere ndezi peeji dị nde otu narị, na-aghọ mbipụta asụsụ nke abụọ mere ya ma e wepụ mbipụta nke asụsụ Bekee, nke ruru nde ndezi narị ise ya na 24 Nọvemba 2011. [[:en:Dutch_Wikipedia|Dutch Wikipedia]] gafere otu nde isiokwu na 17 Disemba 2011, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke anọ mere ya. Na 3 Machị 2011, e bipụtara mbipụta nhọrọ isiokwu Wikipedia nke agba 0.8. Israel Post wepụtara stampụ"Wikimania 2011 - Haifa, Israel" bụ nke na 2 Ọgọst 2011. Nke a bụ stampụ mbụ ya kemgbe ụwa a raara nye ọrụ metụtara Wikimedia. N'agbata 4 na 6 Ọktoba 2011, Wikipedia Italian kpachapụrụ anya bụrụ nke a na-apụghị iru iji mee mkpesa megide iwu DDL intercettazioni nke [[:en:Italian_Parliament|Nzukọ Ndị Omeiwu Itali]], nke, ma ọ bụrụ na a kwadoo ya, ga-enye onye ọ bụla ohere ịmanye ebe nrụọrụ weebụ ọbụla iwepu ozi a na-ele anya dị ka ihe na-abụghị eziokwu ma ọ bụ dịka mkparị, na-enweghị mkpa ọ ga-adị inye ihe akaebe.<ref name="PCmagDDL">{{Cite web|title=Italian Wikipedia Hidden To Protest WireTap Law|url=https://www.pcmag.com/archive/italian-wikipedia-hidden-to-protest-wiretap-law-288689|accessdate=16 March 2023|work=PC Magazine|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://www.pcmag.com/archive/italian-wikipedia-hidden-to-protest-wiretap-law-288689}}</ref> Ọzọkwa n'ọnwa Ọktoba afọ 2011, Wikimedia kwupụtara mwepụta nke Wikipedia Zero, atụmatụ iji mee ka ị na-enweta Wikipedia dị n'efu n'ekwentị na akụrụngwa mkpanaaka ndị ọzọ na mba ndị na-emepe emepe site na mmekorita ya na ndị ọrụ mkpanaka.<ref>{{Cite news|author=Kapoor|first=Amit|date=26 October 2011|title=Wikipedia seeks global operator partners to enable free access|work=Wikimedia blog|url=http://blog.wikimedia.org/2011/10/26/wikipedia-seeks-global-operator-partners-to-enable-free-access/}}</ref><ref>{{Cite web|title=Wikipedia Zero|url=http://www.mediawiki.org/wiki/Wikipedia_Zero|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529101704/http://www.mediawiki.org/wiki/Wikipedia_Zero|archivedate=29 May 2012|accessdate=27 May 2012|publisher=MediaWiki}}</ref> ==== 2012 ==== [[Faịlụ:Wikimedia_Foundation_Wikipedia_Blackout_SOPA_January_18,_2012.theora.ogv|thumbtime=13|thumb|200x200px|Ndị ọrụ [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] n'oge SOPA blackout mere]] Na 16 Jenụwarị, onye so guzobe Wikipedia bụ [[Jimmy Wales]] kwupụtara na Wikipedia Bekee ga-emechi ruo awa iri abụọ na anọ na 18 Jenụwarị dị ka akụkụ nke ngagharị iwe iji mee ka ọha na eze mara Iwu [[:en:Stop_Online_Piracy_Act|Iwu Kwụsị Izu Ohi n'ịntanetị]] yana [[:en:PROTECT_IP_Act|Iwu PROTECT IP]], iwu abụọ na-emegide ndị [[Copyright infringement|ohi n'ịntanetị]]<nowiki/>a ka nọ n'arụmụka ya na [[:en:United_States_Congress|United States Congress]]. N'ịkpọ mgbanyụ ọkụ ahụ " mkpebi obodo", Wales na ndị ọzọ na-emegide iwu ahụ kwenyere na ha ga-etinye nnwere onwe ikwu okwu na ihe ọhụrụ n'ịntanetị n'ihe ize ndụ.<ref>{{Cite news|author=Ortenzi|first=T. J.|date=17 January 2012|title=Wikipedia blackout coming Wednesday, says co-founder Jimmy Wales|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/blogpost/post/wikipedia-blackout-coming-jan-18-says-co-founder-jimmy-wales/2012/01/16/gIQAh2Ke3P_blog.html|accessdate=16 March 2023|work=The Washington Post|language=en-US}}</ref> E mekwara mgbanyụ ọkụ yiri nke ahụ na 10 Julaị site na Wikipedia nke Russia, iji mee mkpesa megide iwu nchịkwa ịntanetị nke Russia. <ref>{{Cite web|date=10 July 2012|title=Russian Wikipedia shuts in protest|url=https://www.express.co.uk/news/world/332016/Russian-Wikipedia-shuts-in-protest|publisher=UKPA via Google}}</ref> Na ngwụcha Machị 2012, [[m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]] kwupụtara Wikidata, ikpo okwu zuru ụwa ọnụ maka ịkekọrịta data n'etiti mbipụta asụsụ Wikipedia niile. <ref>{{Cite web|title=Wikidata announcement on Facebook|url=https://www.facebook.com/wikipedia/posts/158388724283345|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160101031943/https://www.facebook.com/wikipedia/posts/158388724283345|archivedate=1 January 2016|accessdate=28 October 2015|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref><ref>{{Cite news|author=Chalabi|first=Mona|date=April 26, 2013|title=Welcome to Wikidata! Now what?|url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2013/apr/26/wikidata-launch|accessdate=October 2, 2021}}</ref> Ufọdụ n'ime ego e ji rụọ ọrụ iwepụta Wikidata ahụ furu otu nde dọla na ụma asaa (US $1.7) sitere na Google, [[:en:Gordon_and_Betty_Moore_Foundation|Gordon and Betty Moore Foundation]], na Allen Institute for Artificial Intelligence.<ref>{{Cite web|author=Terdiman|first=Daniel|title=Wikidata to provide structured data for all Wikipedia versions|url=https://www.cnet.com/culture/wikidata-to-provide-structured-data-for-all-wikipedia-versions/|accessdate=16 March 2023|publisher=CNET|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055527/https://www.cnet.com/culture/wikidata-to-provide-structured-data-for-all-wikipedia-versions/}}</ref> Wikimedia Deutschland hụrụ maka akụkụ mbụ nke Wikidata, ma na mbụ ha mere atụmatụ ime ka ndị editọ nweenwuo ike ịrụ ọrụ na ikpo okwu site na Disemba 2012. Akụkụ mbụ nke Wikidata malitere ịrụ ọrụ n'ụzọ zuru ezu na Machị 2013. <ref>{{Cite news|author=Perez|first=Sarah|date=30 March 2012|title=Wikipedia's Next Big Thing: Wikidata, A Machine-Readable, User-Editable Database Funded By Google, Paul Allen And Others|work=TechCrunch|url=https://techcrunch.com/2012/03/30/wikipedias-next-big-thing-wikidata-a-machine-readable-user-editable-database-funded-by-google-paul-allen-and-others/}}</ref><ref name="WikidataLiveNow">{{Cite web|author=Pintscher, Lydia|date=13 February 2013|title=Wikidata live on the English Wikipedia|url=http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130219054033/http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archivedate=19 February 2013|accessdate=15 February 2013|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref> [[Faịlụ:Justin_Anthony_Knapp_(cropped).jpg|áká_ịkẹngạ|thumb|231x231px|Justin Knapp]] N'ọnwa Eprel afọ 2012, Justin Knapp ghọrọ onye ndezi mbụ naanị ya nyere aka mee ndezi karịrị otu nde na Wikipedia. <ref>{{Cite web|title=First man to make 1 million Wikipedia edits|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/9215151/First-man-to-make-1-million-Wikipedia-edits.html|first=James|author=Titcomb|accessdate=16 March 2023|work=The Daily Telegraph|date=20 April 2012|archivedate=19 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151119233646/http://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/9215151/First-man-to-make-1-million-Wikipedia-edits.html}}</ref><ref>{{Cite web|author=Skelton|first=Alissa|date=24 April 2012|title=Wikipedia Volunteer Editor Reaches 1 Million Edits|url=https://mashable.com/archive/wikipedia-volunteer-editor|accessdate=16 March 2023|work=Mashable|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://mashable.com/archive/wikipedia-volunteer-editor}}</ref> Jimmy Wales kelere Knapp maka ọrụ ya ma nye ya ihe nrite Special Barnstar nke saịtị ahụ yana onyinye ''Golden Wiki'' maka ihe ọ rụzuru.<ref>{{Cite web|title=Hardest working man on the internet passes one million Wikipedia edits|url=https://www.engadget.com/2012/04/20/one-million-wikipedia-edits/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120820003926/http://www.engadget.com/2012/04/20/one-million-wikipedia-edits|archivedate=20 August 2012|accessdate=3 September 2012|work=Engadget|date=20 April 2012}}</ref> Wales kwupụtakwara na 20 Eprel ga-abụ "Ụbọchị Ncheta Justin Knapp". <ref name="declared">{{Cite news|author=Skelton|first=Alissa|date=23 April 2012|title=Wikipedia Volunteer Editor Reaches 1 Million Edits|work=Mashable|url=http://mashable.com/2012/04/23/wikipedia-volunteer-editor/|accessdate=24 October 2012}}</ref> N'abalị iri na atọ n'ọnwa Julaị n'afọ 2012, Wikipedia Bekee nwetara edemede nde anọ ya, Izbat al-Burj . <ref name="4Million2012">{{Cite web|date=13 July 2012|title=English language Wikipedia hits 4 million articles!|url=http://blog.wikimedia.org.uk/2012/07/english-language-wikipedia-hits-4-million-articles/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121222030833/http://blog.wikimedia.org.uk/2012/07/english-language-wikipedia-hits-4-million-articles/|archivedate=22 December 2012|accessdate=13 July 2012|work=Wikimedia UK Blog|publisher=[[Wikimedia UK]]}}</ref> N'ọnwa Ọktoba n'afọ 2012, onye na-akọ akụkọ ihe mere eme na onye nchịkọta akụkọ Wikipedia Richard J. Jensen kwuru na Wikipedia Bekee "na-eru ọgwụgwụ", na-ekwu na ọnụ ọgụgụ ndị editọ na-arụ ọrụ mgbe niile adaala nke ukwuu kemgbe afọ 2007, n'agbanyeghị uto ngwa ngwa nke Wikipedia na ọnụ ọgụgụ isiokwu na ndị na-agụ ya.<ref>{{Cite web|author=Rosen|first=Rebecca J.|date=25 October 2012|title=Surmounting the Insurmountable: Wikipedia Is Nearing Completion, in a Sense|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/10/surmounting-the-insurmountable-wikipedia-is-nearing-completion-in-a-sense/264111/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121028064456/http://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/10/surmounting-the-insurmountable-wikipedia-is-nearing-completion-in-a-sense/264111/|archivedate=28 October 2012|accessdate=27 October 2012|work=The Atlantic}}</ref> Dị ka Alexa Internet si kwuo, Wikipedia bụ ebe nrụọrụ weebụ nke isii kachasị ewu ewu n'ụwa ka ọ na-erule Nọvemba 2012. <ref name="AlexaSiteInfoNov12">{{Cite web|title=Amazon Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|accessdate=16 March 2023|work=alexa.com|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> Dow Jones họọrọ Wikipedia nke ise n'ụwa niile ka ọ na-erula Disemba 2012. <ref>{{Cite web|title=The Fifth-Biggest Site in the World Operated on a Budget of $27M Last Year|url=http://allthingsd.com/20121220/the-fifth-biggest-site-in-the-world-operated-on-a-budget-of-27m-last-year|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131206225138/http://allthingsd.com/20121220/the-fifth-biggest-site-in-the-world-operated-on-a-budget-of-27m-last-year/|archivedate=6 December 2013|accessdate=3 December 2013}}</ref> ==== 2013 ==== Na 22 Jenụwarị 2013, Wikipedia Italian ghọrọ mbipụta asụsụ nke ise nke Wikipedia nwere karịaotu nde isiokwu, ebe Wikipedia nke Russia na [[:en:Spanish_Wikipedia|Spanish]]<nowiki/>nwetara isiokwu nke nde ha na 11 na 16 Mee n'otu n'otu. Na 15 Julaị Wikipedia Swedish yana na 24 Septemba [[:en:Polish_Wikipedia|Wikipedia Polish]] nwetara edemede nke otu nde ha, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke asatọ na nke itoolu iji mee ya. N'abalị iri abụọ na asaa n'ọnwa Jenụwarị, [[:en:Committee_for_Small_Body_Nomenclature#Minor_planets|Kọmitii maka Ịgụ obere ahụ aha]] gbanwere aha [[:en:Main_belt_asteroid|main belt asteroid]] [[:en:274301_Wikipedia|274301]] n'ụzọ iwu kwadoro ịbụzi "Wikipedia".<ref name="TND-20130205">{{Cite web|author=Workman|first=Robert|date=5 February 2013|title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia'|url=http://www.technewsdaily.com/16749-asteroid-named-wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130206105134/http://www.technewsdaily.com/16749-asteroid-named-wikipedia.html|archivedate=6 February 2013|accessdate=7 February 2013|publisher=[[TechMediaNetwork, Inc.|TechNewsDaily]]}}</ref> Akụkụ mbụ nke nchekwa data Wikidata, na-enye njikọ otu asụsụ na ibe ya na data ndị ọzọ na-akpaghị ya aka, gh nke dị ọrọ maka mbipụta asụsụ niile na Machị 2013.<ref name="WikidataLiveNow" /> N'ọnwa Eprel afọ 2013, e boro ndị Ọrụ nzuzo nke France ebubo ịnwa inyocha Wikipedia site n'iyi onye ọrụ afọ ofufo Wikipedia egwu ịnwụchi ya ọgwụla ma ehichapụrụ "ihe ọmụma nzuzo" banyere ụlọ ọrụ redio ndị aghana saịtị ahụ.<ref>{{Cite news|author=Willsher|first=Kim|date=7 April 2013|title=French secret service accused of censorship over Wikipedia page|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2013/apr/07/french-secret-service-wikipedia-page|accessdate=9 April 2013}}</ref> [[Faịlụ:Wikimania_2013_-_VisualEditor_-_The_present_and_future_of_editing_our_wikis.webm|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Nkuzi ihe banyere Wikipedia VisualEditor]] N'ọnwa Julaị, a malitere usoro nhazi VisualEditor, na-eme ka ọ bụrụ nzọụkwụ mbụ na mgbalị e mere iji kwe ka a na-edezi isiokwu na interface yiri kama iji [[Wiki|akara wiki]].<ref name="VisualEd2013">{{Cite news|author=Arthur|first=Charles|date=2 July 2013|title=Boot up: wireless contact lens, Wikipedia's visual editing, Samsung's share slide and more|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2013/jul/02/rabbit-contact-lens|accessdate=2 July 2013}}</ref> E weputaraa onngwahrọ maka ime ndezi nke e mere kpọmkwem maka ekwentị na ngwaọrụ mkpanaka ndị ọzọ.<ref name="MobileWiki2013">{{Cite web|author=Gonera|first=Juliusz|date=25 July 2013|title=Edit Wikipedia on the go|url=https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/|accessdate=16 March 2023|work=Diff|language=en-US|archivedate=25 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230325104612/https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/}}</ref> ==== 2014 ==== [[Faịlụ:Wikipedia_Edit_2014.webm|áká_èkpè|thumb|200x200px|Nnyocha vidiyo nke ọdịnaya Wikipedia n'afọ 2014, na-agba ndị na-ekiri ya ume idezi Wikipedia]] N'ọnwa Febụwarị afọ 2014, ndị na-enye aka na Wikipedia nke Germany malitere ọrụ iji bipụta mbipụta nke Wikipedia Bekee, nke nwere mpịakọta otu puku na ihe karịrịotu nde na narị puku peeji.<ref name="EconWikiPeaks">{{Cite news|date=1 March 2014|title=The future of Wikipedia: WikiPeaks?|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks|accessdate=2 April 2014}}</ref> Ọrụ ahụ chọrọ nkwado ego site na Indiegogo, ọ ma buru n'uche ịsọpụrụ ntinye nke ndị editọ Wikipedia mere.<ref>{{Cite web|date=20 February 2014|title=Wikipedia 1,000-volume print edition planned|url=https://www.theguardian.com/books/2014/feb/20/wikipedia-1000-volume-print-edition-crowdfunding|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140311014332/http://www.theguardian.com/books/2014/feb/20/wikipedia-1000-volume-print-edition-crowdfunding|archivedate=11 March 2014|accessdate=12 April 2014|work=The Guardian}}</ref> N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Ọktoba n'afọ 2014, a kpughere ihe ncheta a kpụrụ akpụ mbụ nke Wikipedia n'obodo Slubice dị na Poland.<ref>{{Cite web|author=Day, Matthew|date=10 October 2014|title=Polish town to build statue honouring Wikipedia|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/poland/11153603/Polish-town-to-build-statue-honouring-Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141011191441/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/poland/11153603/Polish-town-to-build-statue-honouring-Wikipedia.html|archivedate=11 October 2014|accessdate=11 October 2014|work=The Daily Telegraph}}</ref> Na 8 Jun, 15 Jun, na 16 Julaị 2014, [[:en:Waray_Wikipedia|Waray Wikipedia]], Wikipedia Vietnamese yana [[:en:Cebuano_Wikipedia|Cebuano Wikipedia]] nke ọ bụla gafere akara otu nde isiokwu. Ha bụ Wikipedias nke iri, nke iri na otu na nke iri na abụọ iji ruzuo ihe dị ịrịba ama ahụ. N'agbanyeghị na ha nwere ndị ọrụ ole na ole na-arụsi ọrụ ike, Wikipedias nke Wai na Cebuano nwere ọnụ ọgụgụ dị elu nke isiokwu ndị e dere na-akpaghị aka nke bots mepụtara. ==== 2015 ==== [[Faịlụ:Wikipedia_5_million_articles_milestone_video_November_2015.ogv|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Vidio na-egosi ihe ịrịba ama nke Wikipedia inwe [[:en:Wikipedia:Five_million_articles|isiokwu nde ise]] na 1 Nọvemba 2015]] N'etiti afọ 2015, Wikipedia bụ ebe nrụọrụ weebụ nke asaa kachasị ewu ewu n'ụwa niile dịka Alexa Internetsi kwuo, <ref name="AlexaSiteInfoOct26">{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171009035134/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=9 October 2017|accessdate=9 October 2017|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> gbadaa n'otu ọnọdụ site n'ọnọdụ ọ nọbu na Nọvemba 2012. Na mbido afọ 2015, Wikipedia ihe ọmụma izugbe nọgidere bụrụ encyclopedia kachasị n'ịntanetị, nke nwere ngụkọta nke ihe karịrị nde isiokwu iri atọ na isii n'asụsụ niile.<ref name="Grand20">{{Cite web|title=List of Wikipedias – Grand Total (retrieved 2014)|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#Grand_Total|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141219233704/http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#Grand_Total|archivedate=19 December 2014|accessdate=20 December 2014|publisher=Wikimedia.org}}</ref> Na nkezi, Wikipedia na-enweta ngụkọta dị ijeri iri zuru ụwa ọnụ nke [[:en:Page_view|ndị na-abịa na saịtị ahụ]] site na ihe dị ka nde mmadụ narị anọ na iri itoolu na ise na-eleta pụrụ iche kwa ọnwa, gụnyere nde mmadụ iri asatọ na ise si United States naanị, ebe ọ bụ saịtị nke isii kachasị ewu ewu.<ref name="EconWikiPeaks">{{Cite news|date=1 March 2014|title=The future of Wikipedia: WikiPeaks?|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks|accessdate=2 April 2014}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks "The future of Wikipedia: WikiPeaks?"]. </cite></ref><ref>{{Cite web|date=20 April 2011|title=Wikimedia Statistics|url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm|archivedate=20 October 2011|accessdate=14 October 2011}}</ref><ref name="comScore2012">{{Cite web|date=24 February 2015|title=comScore Ranks the Top 50 U.S. Digital Media Properties for January 2015|url=http://www.comscore.com/Insights/Market-Rankings/comScore-Ranks-the-Top-50-US-Digital-Media-Properties-for-January-2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150317071240/http://www.comscore.com/Insights/Market-Rankings/comScore-Ranks-the-Top-50-US-Digital-Media-Properties-for-January-2015|archivedate=17 March 2015|accessdate=17 March 2015|publisher=comScore}}</ref><ref name="AlexaSiteInfoOct26" /> [[Faịlụ:Print_Wikipedia_(no_subtitles).webm|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Onye na-ese ihe Michael Mandiberg dịka ọ na-ekwu maka Print Wikipedia.]] Print Wikipedia bụ ọrụ nka nke Michael Mandiberg mepụtara ikike ibipụta mpịakọta puku asaa, narị anọ na iri asaa na atọ (7473) nke Wikipedia dị ka ọ dị na 7 Eprel 2015. Mpịakọta ọ bụla nwere peeji narị asaa mana ọ bụ naanị otu narị na iri ka onye na-ese ya bụ ihe bipụtara.<ref name="NYT">{{Cite news|author=Schuessler|first=Jennifer|date=16 June 2015|title=Moving Wikipedia From Computer to Many, Many Bookshelves|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2015/06/17/books/moving-wikipedia-from-computer-to-many-many-bookshelves.html|accessdate=24 December 2016}}</ref> N'ụbọchị mbụ n'ọnwa Nọvemba n'afọ 2015, Wikipedia Bekee ruru nde isiokwu ise site n'ịmepụta otu isiokwu na ''Persoonia terminalis'', bụ ụdị akụmakụ. N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Ọktoba, Wikipedia natara ''Onyinye Princess of Asturias maka imekọ ihe ọnụ na mba ụwa''.<ref>{{Cite news|date=2015-06-17|title=Wikipedia, Premio Princesa de Asturias de Cooperación|url=https://elpais.com/tecnologia/2015/06/17/actualidad/1434535111_709353.html|accessdate=2026-02-04|work=El País|language=es}}</ref><ref>{{Cite news|author=Poyo|first=Ana|date=2015-10-22|title=Los Premios Princesa de Asturias 2015 (al detalle)|url=https://www.vogue.es/moda/news/articulos/agenda-premios-princesa-asturias-2015-ceremonia-entrega-reyes-felipe-letizia-mejores-looks-leonor-de-borbon/23909|accessdate=2026-02-04|work=Vogue España|language=es-ES}}</ref> ==== 2016 ==== Na abalị iri na itoolu ọnwa Jenụwarị 2016, Wikipedia nke Japan gafere inweta otu nde isiokwu, na-aghọ Wikipedia nke iri na atọ ya ruru ihe dị ịrịba ama ahụ. Akụkọ ahụ nke mezuru ya otu nde bụ maka Wave 224, ụgbọ mmiri n'okpuru mmiri nke [[World War II|Agha Ụwa nke Abụọ]] nke Ndị ọlụagha na mmiri Imperial nke Japan. N'etiti afọ 2016, Wikipedia ghọkwara ebe nrụọrụ weebụ nke isii kachasị ewu ewu n'ụwa dịka [[:en:Alexa_Internet|Alexa Internet]] si kwuo, <ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160706214359/http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=6 July 2016|accessdate=7 July 2016|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> gbagoo n'otu ọnọdụ pụọ n'ọnọdụ ọ nwere n'afọ gara aga. ==== 2017 ==== N'etiti afọ 2017, edepụtara Wikipedia dị ka ebe nrụọrụ weebụ nke ise kachasị ewu ewu n'ụwa dịka [[:en:Alexa_Internet|Alexa Internet]] si kwuo, <ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170704011642/http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=4 July 2017|accessdate=4 July 2017|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> na-arịgo site n'otu ọnọdụ pụọ na ọnọdụ ọ nwere n'afọ gara aga. E mere ka Wikipedia Zero dị na Iraq na Afghanistan. N'abalị iri abụọ na itoolu n'ọnwa Eprel n'afọ 2017, ndị ọchịchị Turkey [[:en:Block_of_Wikipedia_in_Turkey|gbochiri ịnweta Wikipedia n'ịntanetị n'ofe mbipụta asụsụ niile dị na Turkey]]. Mgbochi a dịgidere ruo 15 Jenụwarị 2020, ebe ụlọ ikpe nke Turkey kpebiri na mgbochi ahụ mebiri ikike mmadụ. A na-egbochi Wikipedia nke Japan ezoro ezo na China kemgbe 28 Disemba 2017. <ref>{{Cite web|title=ja.wikipedia.org|url=https://en.greatfire.org/https/ja.wikipedia.org|work=[[GreatFire]]|accessdate=7 April 2018|archivedate=20 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180120065845/https://en.greatfire.org/https/ja.wikipedia.org}}</ref> ==== 2018 ==== N'abalị iri na atọ n'ọnwa Eprel afọ 2018, ọnụ ọgụgụ isiokwu ndị dị na Wikipedia nke China gafere otu nde, na-aghọ Wikipedia nke iri na anọ iji ruo ọkwa ahụ. A machibidola Wikipedia nke China na Mainland China kemgbe Mee 2015. <ref>{{Cite web|date=4 September 2015|title=Wikipedia founder defends decision to encrypt the site in China|url=https://www.theverge.com/2015/9/4/9260981/jimmy-wales-wikipedia-china|accessdate=17 April 2018|archivedate=12 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612141751/https://www.theverge.com/2015/9/4/9260981/jimmy-wales-wikipedia-china}}</ref> Ka e mesịrị n'afọ ahụ, na 26 Jun, Wikipedia Portuguese gafere otu nde isiokwu, na-aghọ Wikipedia nke iri na ise ruru ihe dị ịrịba ama ahụ. Isiokwu nke mezuru ya otu nde bụ ''[[:pt:Perdão de Richard Nixon|Perdão de Richard Nixon]]'' (''[[:pt:Perdão de Richard Nixon|Mgbaghara nke Richard Nixon]]''). N'afọ 2018, Wikipedia nọgidere na-ndepụta ya dị ka ebe nrụọrụ weebụ nke ise kachasị ewu ewu n'ụwa dịka Alexa Internet si kwuo.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|accessdate=28 October 2018|work=alexa.com|language=en|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> Otu mmepe a ma ama bụ iji [[:en:Artificial_Intelligence|Artificial Intelligence]] mepụta edemede na isiokwu ndị a na-eleghara anya.<ref>{{Cite news|title=AI spots 40,000 prominent scientists overlooked by Wikipedia|work=The Verge|url=https://www.theverge.com/2018/8/8/17663544/ai-scientists-wikipedia-primer|accessdate=28 October 2018}}</ref> ==== 2019 ==== N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Eprel afọ 2019, ndị ọchịchị China gbasara mmachibido nke Wikipedia gaa na nsụgharị niile. <ref name="cn2019apr">{{Cite news|author=Gandolfo|first=Ryan|title=Wikipedia Currently Down in China|work=That's Beijing|url=http://www.thatsmags.com/beijing/post/27660/wikipedia-currently-down-in-china|accessdate=24 April 2019}}</ref><ref name="ooni">{{Cite web|author=Sukhbir Singh|date=4 May 2019|title=China is now blocking all language editions of Wikipedia|url=https://ooni.io/post/2019-china-wikipedia-blocking/|accessdate=7 May 2019|publisher=Open Observatory of Network Interference|quote=The following chart, based on OONI data, illustrates that multiple language editions of Wikipedia have been blocked in China as of April 2019.{...}OONI measurements show that many of these Wikipedia domains were previously accessible, but all measurements collected from 25 April 2019 onwards present the same DNS anomalies for all Wikipedia sub-domains.{...}Based on these tests, we were able to conclude that China Telecom does in fact block all language editions of Wikipedia by means of both DNS injection and SNI filtering.}}</ref> Oge nke mgbochi ahụ dakọtara ya na mmemme ncheta afọ iri atọ nke [[:en:1989_Tiananmen_Square_protests_and_massacre|ngagharị iwe na ogbugbu Tiananmen Square nke afọ 1989]] na ncheta nke ịgba afọ otu narị nke [[:en:May_Fourth_Movement|May Fourth Movemen]], nke mere ka [[:en:Internet_censorship_in_China|nnyocha ịntanetị na China]] sie ike karịa.<ref name="515news18">{{Cite news|date=15 May 2019|title=Ahead of Tiananmen Anniversary, Chinese Government Blocks Wikipedia|publisher=News18|url=https://www.news18.com/news/world/ahead-of-tiananmen-anniversary-chinese-government-blocks-wikipedia-2142621.html|accessdate=2 June 2019}}</ref> N'ọnwa Ọgọstụ 2019, dị ka Alexa.com si kwuo, Wikipedia si na ọnọdụ nke ise dalaa na ebe nrụọrụ weebụ nke asaa n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> N'otu afọ ahụ, e zigara otu Wikipedia n'ọnwa, dị ka akụkụ nke Arch Lunar Library. N'ihi ọdịda mere, rọket ahụ dara n'elu ọnwa, mana, n'ihi iji diski nickel pụrụ iche, nke na-eguzogide onwe ya, a kwenyere na ọ lanarịrị ọdịda ahụ.<ref>{{Cite web|author=Taylor|first=Chris|date=2019-04-17|title=There may be a copy of Wikipedia somewhere on the moon. Here's how to help find it.|url=https://mashable.com/article/moon-library-beresheet-crash-wikipedia|accessdate=2026-03-30|work=Mashable|language=en}}</ref>  ===Afọ Iri Nke Atọ (2020 ruo Ugbu a)=== ====2020==== N'abalị iri abụọ na atọ ọnwa Jenụwarị 2020, agbakwunyere isiokwu mezuru ya nde isii, bụ akụkọ ndụ [[Maria Elise Turner Lauder]], na Wikipedia Bekee. N'agbanyeghị uto a n'isiokwu ndị dị na ya, ntinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ nke Wikipedia, dịka Alexa tụrụ, nọgidere na-ebelata. Ka ọ na-erule n'ọnwa Febụwarị 2020, Wikipedia dara ruo ịbụ ebe nrụọrụ weebụ nke iri na otu n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com2">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> A na-eche na akụkọ Wikipedia banyere [[:en:COVID-19_pandemic|nsogbu ọrịa COVID-19]] na ndezi nkwado ndị metụtara ya, mkparịta ụka gasị, na ọbụna nhichapụ ndị e mere bụ ihe bara uru maka ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme n'ọdịnihu ga-achọ ịghọta oge ahụ n'ụzọ zuru ezu.<ref>{{Cite web|author=Harrison|first=Stephen|date=27 May 2020|title=Future Historians Will Need Access to Coronavirus Misinformation|url=https://slate.com/technology/2020/05/wikipedia-coronavirus-information-future-historians.html|work=Slate|accessdate=9 June 2020|archivedate=27 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200527165139/https://slate.com/technology/2020/05/wikipedia-coronavirus-information-future-historians.html}}</ref> [[World Health Organization|Òtù Ahụ Ike Ụwa]] jikọrọ aka ha na Wikipedia dị ka isi ihe maka mgbasa ozi metụtara COVID-19 iji nyere aka lụso mgbasa ozi na-ezighi ezi ọgụ.<ref>{{Cite news|author=Matt|first=Chase|date=9 January 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|accessdate=9 January 2021}}</ref><ref>{{Cite web|author=McNeil|first=Donald G.|date=22 October 2020|title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation|url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201227064918/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html|archivedate=27 December 2020|accessdate=25 October 2020|work=[[The New York Times]]}}</ref> '''2021''' Na Jenụwarị 2021, e kwuru n'ụlọ ọrụ mgbasa ozi dị iche iche na a na-eme ncheta [[Wikipedia:20th anniversary|Afọ iri abụọ nke Wikipedia]]. <ref name="Kelly">{{Cite news|author=Kelly|first=Heather|date=15 January 2021|title=Technology: On its 20th birthday, Wikipedia might be the safest place online|work=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/01/15/wikipedia-20-year-anniversary/|quote=The world's largest online encyclopedia has learned lessons from fighting misinformation for two decades|accessdate=16 January 2021}}</ref> <ref name="Kent">{{Cite web|author=Kent|first=German|date=15 January 2021|title=In a post-truth world, we need Wikipedia more than ever|url=https://www.cnet.com/news/in-a-post-truth-world-we-need-wikipedia-more-than-ever/|publisher=[[CNET]]|quote=Commentary: Wikipedia celebrated its 20th anniversary today. The free encyclopedia may not be exciting, but its neutral, volunteer-driven content is incredibly valuable.|accessdate=16 January 2021|archivedate=21 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220221144855/https://www.cnet.com/news/in-a-post-truth-world-we-need-wikipedia-more-than-ever/}}</ref> <ref>{{Cite web|title=World in Progress: 20 years of Wikipedia|url=https://www.dw.com/en/world-in-progress-20-years-of-wikipedia/av-56212410|publisher=[[Deutsche Welle]]|format=Audio|quote=The year marks the 20th anniversary of Wikipedia. Every month, more than 1.7 billion people visit the open-source website in search of information about, well, just about anything! We speak with Dr. Bernie Hogan from the [[Oxford Internet Institute]] about Wikipedia's successes, where it fits into the discrimination crisis, and the website's future.|accessdate=17 January 2021|archivedate=5 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005082902/https://www.dw.com/en/world-in-progress-20-years-of-wikipedia/av-56212410}}</ref><ref name="Wales">{{Cite web|author=Wales|first=Jimmy|date=14 January 2021|title=As Wikipedia turns 20 it aims to reach more readers|url=https://news.yahoo.com/wikipedia-turns-20-aims-reach-035212015.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly9zZWFyY2gueWFob28uY29tLw&guce_referrer_sig=AQAAAHKHaTI72xUEUz_BdVPt8DFvi-uLdmApcbSckrJrAbM_GpTwHsHtNHRdxX-KYAS6xk81e_p_w46bfh10PJVV7cmUzE-pWR5gsID2T8Kd1k0u-2r78p4Y4V16CKTPFcWRJzV0LwQMJyuEeeR7Vv-_lfVBiCT30KvF47aGzyE3QP-a|quote=Wikipedia is the web's seventh-most visited site|accessdate=17 January 2021|archivedate=23 September 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220923105157/https://news.yahoo.com/wikipedia-turns-20-aims-reach-035212015.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly9zZWFyY2gueWFob28uY29tLw&guce_referrer_sig=AQAAAHKHaTI72xUEUz_BdVPt8DFvi-uLdmApcbSckrJrAbM_GpTwHsHtNHRdxX-KYAS6xk81e_p_w46bfh10PJVV7cmUzE-pWR5gsID2T8Kd1k0u-2r78p4Y4V16CKTPFcWRJzV0LwQMJyuEeeR7Vv-_lfVBiCT30KvF47aGzyE3QP-a}}</ref> N'abalị iri na atọ ọnwa Jenụwarị 2021, Wikipedia Bekee ruru otu ijeri ndezi e mere na ya, ebe [[Steven Pruitt]] mere ndezi nke mezuru ya otu ijeri.<ref name="vice.com">{{Cite web|date=15 January 2021|title=The English Language Wikipedia Just Had Its Billionth Edit|url=https://www.vice.com/en/article/the-english-language-wikipedia-just-had-its-billionth-edit/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210115145145/https://www.vice.com/en/article/k7appn/the-english-language-wikipedia-just-had-its-billionth-edit|archivedate=15 January 2021|accessdate=26 February 2021|work=[[Vice (magazine)|Vice]]|language=en}}</ref> [[:en:MIT_Press|MIT Press]] bipụtara akwụkwọ edemede [[:en:Open_access|open access]] bụ ''[[:en:Wikipedia_@_20|Wikipedia @ 20]]'': Stories of an Unfinished Revolution, nke [[Joseph M. Reagle Jr.|Joseph Reagle]] na Jackie Koerner dezigharịrị nke ntinye banyere ya sitere n'aka ndị Wikipedia, ndị Wikimedia, ndị nchọpụta, ndị nta akụkọ, ndị na-ahụ maka ọbá akwụkwọ na ndị ọkachamara ndị ọzọ na-atụgharị uche na akụkọ na isiokwu ụfọdụ. <ref>{{Cite book|url=https://mitpress.mit.edu/books/wikipedia-20|title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution|date=2020|publisher=MIT Press|isbn=978-0262538176|editor=Reagle|location=Cambridge, MA|language=en|accessdate=12 November 2021}}</ref> Ka ọ na-erule n'ọnwa Nọvemba 2021, Wikipedia adaala bụrụ ebe nrụọrụ weebụ nke iri na atọ n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com3">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> '''2022''' N'abalị isii ọnwa Disemba 2022, onye Wikipedian [[Richard Knipel]] mepụtara isiokwu [[:en:Artwork_title|Artwork title]], nke mmezigharị mbụ ya bụ draft nke [[:en:ChatGPT|ChatGPT]] mepụtara, nke Knipel mere obere ndezi na ya iji kwekọọ na ụkpụrụ Wikipedia. Knipel kwuru na [[:en:Talk_page|ibe mkparịtaụka]] na o kwenyere na nke a bụ oge mbụ onye ọbụla jiri ChatGPT dee edemede Wikipedia. Ndị ndezi ndị ọzọ katọrọ mbipụta nke isiokwu a ma kpata esemokwu n'ime obodo Wikipedia, na-eduga na arụmụka sara mbara banyere ma a ga-eji ChatGPT na ụdị ndị yiri ya dee ọdịnaya maka Wikipedia na, ọ bụrụ na ọ dị otú ahụ, ruo n'ókè ole?.<ref>{{Cite web|author=Harrison|first=Stephen|date=12 January 2023|title=Should ChatGPT Be Used to Write Wikipedia Articles?|url=https://slate.com/technology/2023/01/chatgpt-wikipedia-articles.html|accessdate=30 January 2023|work=Slate|language=en|archivedate=28 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230128200141/https://slate.com/technology/2023/01/chatgpt-wikipedia-articles.html}}</ref> '''2023''' Na Jenụwarị 2023, a gbanwere interface desktọọpụ Wikipedia na nke mbụ kemgbe 2010, gaa na [[Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia|Vector 2022]].<ref>{{Cite web|date=18 January 2023|title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront|url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/|accessdate=20 January 2023|work=Wikimedia Foundation|language=en-US|archivedate=19 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/}}</ref> Njikọ ọhụrụ ahụ nwetara nkatọ dị ukwuu site n'aka ndị ọrụ. Ọtụtụ mmegide lekwasịrị anya na nhazi nke obosara ya, nke mepụtara ohere ọcha gabigara ókè n'akụkụ ya niile na monitor ndị sara mbara, na-eduga na mkparịta ụka dị okwu puku iri itoolu ma akpụkpọ ọhụrụ ahụ kwesịrị ịghọ nke ndabara. [[Swahili Wikipedia|Wikipedia Swahili]] ji otu olu tụọ vootu ịjụ akpụkpọ ọhụrụ ahụ ma "n'ụzọ dị njọ" chọọ ịlaghachi na akpụkpọ nke ochie. Nkatọ ndị ọzọ gara na Wikimedia Foundation maka iwe ndị otu imepụta ihe nwere obere ahụmịhe na wikis. Brandon Harris, onye bụ onye isi na-emepụta ihe na Wikipedia site na 2010 ruo 2014, kwuru, sị: "Wikimedia Foundation mgbe ụfọdụ na-ewe ndị na-emepụta ihe ndị na-amaghị wiki nke ọma, ha na-abata ma gbalịa ime mgbanwe ndị a niile - na-agba ọsọ na mbụ banye n'ime mkpọtụ ụzụ - bụ ụzọ obodo ahụ na-esi eguzogide nke ọma".<ref name="slate">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref> [[File:Wikimedia Sound Logo Finalist VQ97.wav|thumb|[[Sound logo]] of Wikimedia (including Wikipedia)<ref name="wikimediafoundation.org">{{Cite web |date=2023-03-28 |title=Wikipedia's new sound logo: Winner of The Sound of All Human Knowledge contest announced |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/03/28/wikipedias-new-sound-logo-winner/ |access-date=2023-05-02 |website=Wikimedia Foundation |language=en-US |archive-date=6 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406101352/https://wikimediafoundation.org/news/2023/03/28/wikipedias-new-sound-logo-winner/ |url-status=live }}</ref>]] Mgbe mkparịta ụka na asọmpi gasịrị, a nabatara [[:en:Sound_logo|akara ngosi ụda]] mbụ nke Wikimedia (gụnyere Wikipedia). <ref name="wikimediafoundation.org" /> '''2024''' Na Jenụwarị 13, 2024, etinyere otu Wikipedia Bekee, echekwara na [[5D optical data storage|Nchekwa data anya 5D]], n'ụlọ nnyocha dị n'okpuru ala na Switzerland, na-enwe ikike ịnọgide na nchekwa ruo ijeri afọ iri na anọ, n'ihi teknụzụ nchekwa ejiri. Enwere ike ịgụ akwụkwọ ahụ site na iji [[:en:Microscope|microscope]], na-enweghị mkpa iji [[Digital electronics|teknụzụ dijitalụ]].<ref>{{Cite web|title=Global Knowledge Vault|url=https://www.archmission.org/gkv|accessdate=2026-05-26|work=Arch Mission Foundation - Preserving humanity forever, in space and on Earth.|language=en-US|archivedate=July 30, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260730024832/https://www.archmission.org/gkv}}</ref> N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2024, e nwere ihe ịga nke ọma n'ibugo otu Wikipedia Bekee n'ime ọnwa, dịka akụkụ nke ọrụ Galactic Legacy Archive. Ọrụ ahụ bụ nke [[:en:Intuitive_Machines|Intuitive Machines]], ebe [[SpaceX]] tụbara rọket ahụ. A na-echekwa data ahụ dị ka iji layer iri na isii nke nickel, a na-eme atụmatụ na ọ nwere ike ịnọ n'elu ọnwa ruo ijeri afọ ise. <ref>{{Cite web|title=Galactic Legacy Archive|url=https://www.archmission.org/galactic-legacy-archive|accessdate=2026-05-26|work=Arch Mission Foundation - Preserving humanity forever, in space and on Earth.|language=en-US|archivedate=March 28, 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240328153354/https://www.archmission.org/galactic-legacy-archive}}</ref> '''2025''' N'ụbọchị nke anọ n'ọnwa Nọvemba afọ 2025, ewepụtara [[:en:Wikipedia:Temporary_accounts|akaụntụ nwa oge]] maka ndị editọ Wikipedia pụrụ na akaụntụ ha, na-anọchi anya iji [[Wikipedia:IP users|Adreesị IP]]. '''2026''' [[File:Work-in-progress animation of the Wikipedia 25 birthday mascot scrolling on a phone.gif|thumb|Illustration of Baby Globe scrolling on a phone]] N'abalị iri na ise ọnwa Jenụwarị 2026, Wikipedia mere emume ncheta afọ iri abụọ na ise ya. <ref>{{Cite journal|date=2026-01-28|title=Wikipedia is needed now more than ever, 25 years on|url=https://www.nature.com/articles/d41586-026-00074-1|journal=Nature|language=en|volume=649|issue=8099|pages=1079–1080|doi=10.1038/d41586-026-00074-1|pmid=41606158|issn=1476-4687|accessdate=February 4, 2026}}</ref> E mepụtara ihe ngosi na "oge capsule" dị ka akụkụ nke ememe ahụ.<ref>{{Cite web|author=Roth|first=Emma|date=2026-01-15|title=Wikipedia turns 25 and shares a glimpse into the lives of its volunteer editors|url=https://www.theverge.com/news/861935/wikipedia-25th-anniversary-2026|accessdate=2026-02-25|work=The Verge|language=en-US|archivedate=February 27, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260227081325/https://www.theverge.com/news/861935/wikipedia-25th-anniversary-2026}}</ref> A tọhapụrụ ihe nkedo nke onye ọrụ BaduFerreira mepụtara nke a na-akpọ [[Baby Globe]]. Ọ pụtara mgbe emere usoro ncheta ọmụmụ na Wikipedia. E mepụtara [[:en:Collectable|ihe mkpofu]] [[:en:Plush|na-anakọta]] Baby Globe na mmekorita ya na Makeship.<ref>{{Cite web|author=Fear|first=Natalie|date=2026-01-15|title=Wikipedia's new mascot is too cute for words|url=https://www.creativebloq.com/design/wikipedia-unveils-adorable-mascot-for-25th-anniversary|accessdate=2026-02-25|work=Creative Bloq|language=en}}</ref> E wepụrụ Baby Globe na saịtị Wikipedia na Eprel 7. <ref>{{Cite web|title=Meet Baby Globe, Wikipedia's 25th birthday mascot|url=https://wikimediafoundation.org/wikipedia25/wikipedia-mascot/|accessdate=2026-04-14|work=Wikimedia Foundation|language=en|archivedate=February 24, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260224032253/https://wikimediafoundation.org/wikipedia25/wikipedia-mascot/}}</ref> N'abalị ir abụọ na asaa ọnwa Machị 2026, Wikipedia machibidoro iji ọdịnaya nke [[Large language model|LLMs]] mepụtara na isiokwu ya, ma e wezụga nsụgharị na obere mbipụta ndị ọzọ. <ref>{{Cite news|author=Milman|first=Oliver|date=2026-03-27|title=Wikipedia bans AI-generated content in its online encyclopedia|url=https://www.theguardian.com/technology/2026/mar/27/wikipedia-bans-ai|accessdate=2026-03-31|work=The Guardian|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2026-03-27|title=Wikipedia bans one type of content after 'heated debate'|url=https://www.newsweek.com/wikipedia-bans-ai-content-after-debate-11746790|accessdate=2026-03-31|work=Newsweek|language=en|archivedate=July 29, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260729125759/https://www.newsweek.com/wikipedia-bans-ai-content-after-debate-11746790}}</ref> N'abalị ir na otu ọnwa Mee 2026, Wikipedia wepụtara 25th Anniversary Reading Challenge maka ngwa iOS site na Mee iri na otu ruo Jun abalị iri na asatọ, ma weghachitekwa Baby Globe.<ref>{{Cite web|date=2026-05-11|title=Wikimedia Apps/Team/25th Birthday Reading Challenge|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|accessdate=2026-06-14|work=MediaWiki|language=en|archivedate=June 5, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260605021801/https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge}}</ref> ==Akụkọ ihe mere eme site n’akụkụ isiokwu== ===Ngwaike na Ngwanrọ=== * N’ọnwa Jenụwarị 2001, Wikipedia na-arụ ọrụ n’elu [[:en:UseModWiki|UseModWiki]], nke [[:en:Clifford_Adams|Clifford Adams]] dere n’asụsụ mmemme [[:en:Perl|Perl]]. Sava ahụ ka na-arụ ọrụ n’elu [[:en:Linux|Linux]], ọ bụ ezie na e debere ederede mbụ n’ime faịlụ kama ịnọ n’ime nchekwa data. A na-akpọ isiokwu ndị ahụ site n’iji usoro [[:en:CamelCase|CamelCase]]. * N’ọnwa Jenụwarị 2002, e webatara '''“'''Phase II'''”''' nke ngwanrọ wiki na-akwado Wikipedia, dochie [[:en:UseModWiki|UseModWiki]] ochie. [[:en:Magnus_Manske|Magnus Manske]] dere ya kpọmkwem maka ọrụ ahụ, ma o nwere [[:en:Wiki_engine|wiki engine]] nke e dere n’asụsụ [[:en:PHP|PHP]]'''.''' * N’ọnwa Julaị 2002, e tinyere n’ọrụ [[:en:Rewrite_(programming)|mmegharị ukwu nke ngwanrọ]] na-akwado Wikipedia; a kpọrọ ya '''“'''Phase III'''”'''. Ọ dochiri ụdị “Phase II” ochie ma bụrụ [[:en:MediaWiki|MediaWiki]]. Ọ bụ [[:en:Lee_Daniel_Crocker|Lee Daniel Crocker]] dere ya n’ihi mkpa ọrụ ahụ na-abawanye ka Wikipedia na-eto. * N’ọnwa Ọktoba 2002, Derek Ramsey mepụtara [[:en:Internet_bot|bot]] —usoro mmemme na-arụ ọrụ na-akpaghị aka nke a kpọrọ [[:en:Rambot|Rambot]] — iji tinye ọtụtụ isiokwu gbasara obodo ndị dị na United States. E mepụtara isiokwu ndị a na-akpaghị aka site na data [[:en:U.S._census|ngụkọ ọnụ ọgụgụ ndị mmadụ na United States]]'''.''' N’ụzọ dị otú a, o mere ka ọnụ ọgụgụ isiokwu Wikipedia bawanye site n'ọnụọgụ dị puku iri atọ na atọ narị asatọ na iri atọ na abụọ.<ref>{{Cite book|author=Lih|first=Andrew|url=https://books.google.com/books?id=AWuZAAAAQBAJ&q=%22Derek+Ramsey+%28Wikipedian%29%22|title=The Wikipedia Revolution|date=2009|publisher=Hachette Digital, Inc|isbn=978-1401395858|pages=99–106|authorlink=Andrew Lih}}</ref> A kpọrọ ihe omume a '''“'''mmegharị kacha kpatara esemokwu n’akụkọ ihe mere eme Wikipedia.'''”'''.<ref>Lih, p. 99.</ref> * N’ọnwa Jenụwarị 2003, agbakwunyere nkwado maka usoro mgbakọ na mwepụ n’asụsụ [[:en:TeX|TeX]]. Ọ bụ Tomasz Węgrzanowski nyere koodu ahụ * Na 9 Juún 2003, a gbanwere [[:en:ISBN|ISBN]] interface nke Wikipedia iji mee ka ISBN ndị dị n’ime isiokwu wee nwee njikọ ha na Special:Booksources, nke na-enweta ọdịnaya ya site na ibe ndị ọrụ nwere ike idezi, Wikipedia:Book sources. Tupu oge ahụ, e tinyere ebe njikọ ISBN gaa n’ime ngwanrọ ahụ n’onwe ya, ma na-atụ aro njikọ ọhụrụ na ibe Wikipedia:ISBN. Lee ndezi nke gbanwere nke a. * Mgbe abalị isii ọnwa Disemba 2003 gachara, ozi sistemụ dị iche iche a na-egosi ndị ọrụ Wikipedia kwụsịziri ịbụ ụdị [[:en:Hard_coding|hard coded]]; nke a nyere ndị nchịkwa Wikipedia ohere ịgbanwe akụkụ ụfọdụ nke interface MediaWiki, dịka ozi a na-egosi ndị ọrụ a kpọchiri. * Na 12 Febụwarị 2004, a kpaliri ọrụ sava site na San Diego, California gaa [[Tampa, Florida]].<ref>{{Cite web|title=Server swapping soon|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2004-February/008420.html|work=lists.wikimedia.org|accessdate=10 February 2007|archivedate=18 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140618061009/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2004-February/008420.html}}</ref> * N'abalị iri abụọ na itoolu ọnwa Mee 2004''',''' e melitere ebe nrụọrụ weebụ dị iche iche niile ka ọ bụrụ ụdị ọhụrụ nke ngwanrọ [[MediaWiki]] * N'abalị iri atọ ọnwa Mee 2004, ihe atụ mbụ nke ntinye '''“'''categorization'''”''' (nhazi n’ụdị otu/category) pụtara. Usoro ụdị dị iche iche dịka Recent Changes yana Edit This Page adịlarị kemgbe e guzobere Wikipedia. Otú ọ dị, Sanger lere usoro ndị a anya dịka ndepụta, ma ọbụna na-etinye isiokwu ụfọdụ n’aka ya, ebe ọrụ nhazi n’ụdị otu lekwasịrị anya n’itinye category nke ọbụla n’isiokwu nke ọbụla dị na encyclopedia ahụ, dịka akụkụ nke usoro buru ibu nke iji akpaghị aka hazie isiokwu niile nke encyclopedia <ref>"[[Wikipedia:Categorization]]", Wikipedia.</ref> * Mgbe 3 Jun 2004 gachara, ndị nchịkwa nwere ike idezi ụdị na ọdịdị interface ahụ site n’ịgbanwe [[:en:Cascading_Style_Sheets|CSS]] (Cascading Style Sheets) dị na stylesheet monobook na[[MediaWiki:Monobook.css]] * Ọzọkwa na 30 Mee 2004, na MediaWiki 1.3, e mepụtara oghere aha Template, na-enye ohere [[:en:Transclusion|ịmegharị]] ederede ọkọlọtọ.<ref>"[[Wikipedia:Template namespace]]", Wikipedia.</ref> * Na 7 Jun 2005 n'elekere atọ nke ụtụtụ, oge [[:en:Eastern_Time_Zone|Eastern Standard Time]], a kpaliri ọtụtụ sava Wikimedia gaa n’ụlọ ọrụ ọhụrụ dị n’akụkụ okporo ụzọ ahụ. Ọrụ Wikimedia niile kwụsịrị nwa oge n’oge a * N’ọnwa Maachị 2013, e mere ka akụkụ mbụ nke [[:en:Wikidata|Wikidata]] interwiki database dịrị n’akwụkwọ Wikipedia n’asụsụ dị iche iche <ref name="WikidataLiveNow2">{{Cite web|author=Pintscher, Lydia|date=13 February 2013|title=Wikidata live on the English Wikipedia|url=http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130219054033/http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archivedate=19 February 2013|accessdate=15 February 2013|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref> * N’ọnwa Julaị 2013, a malitere VisualEditor editing interface, nke nyere ndị ọrụ ohere idezi Wikipedia site na iji [[:en:WYSIWYG|WYSIWYG]] text editor (nke yiri [[:en:Word_processor|word processor]]) kama iji [[:en:Wiki_markup|akara wiki]]. E wepụtakwara interface ndezi nke e mere ka ọ daba adaba maka ngwa mkpanaka (mobile devices).<ref name="VisualEd20132">{{Cite news|author=Arthur|first=Charles|date=2 July 2013|title=Boot up: wireless contact lens, Wikipedia's visual editing, Samsung's share slide and more|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2013/jul/02/rabbit-contact-lens|accessdate=2 July 2013}}</ref><ref name="MobileWiki20132">{{Cite web|author=Gonera|first=Juliusz|date=25 July 2013|title=Edit Wikipedia on the go|url=https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/|accessdate=16 March 2023|work=Diff|language=en-US|archivedate=25 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230325104612/https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/}}</ref> ===Ọdịdị Ile Anya Na Mmetụta=== * N'ụbọchị nke anọ n'ọnwa Eprel afọ 2002, a kpaliri BrilliantProse, nke e mechara kpọọ Featured Articles, site na article namespace gaa na Wikipedia namespace<ref>"[[Wikipedia:Featured articles]]".</ref> * N’ihe dị ka abalị iri na ise ọnwa Ọktoba 2003, e tinyere akara ngosi njirimara Wikipedia ọhụrụ. A họpụtara echiche logo ahụ site n’usoro ịtụ vootu, nke e mechara soro usoro mmegharị iji họrọ ụdị ndị kacha mma. David Friedland (onye na-edezi Wikipedia site n’aha njirimara ''“nohat”'') mepụtara ụdị ikpeazụ ahụ, dabere na atụmatụ na echiche logo nke Paul Stansifer mepụtara.<ref name="logovote">{{Cite web|title=International logo vote/Finalists|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_vote/Finalists|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060716073834/http://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_vote/Finalists|archivedate=16 July 2006|accessdate=8 July 2006|work=Meta-Wiki|publisher=Wikimedia}}</ref> * N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2004, Did You Know (DYK) pụtara na Main Page nke mbụ ya. * N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2004, n’elekere 19:46 UTC, e gosipụtara ọdịdị ọhụrụ ahaziri nke ọma maka Ihu Mbụ. Ihe ndị a họpụtara n’aka maka Daily Featured Article, Anniversaries, In the News, na Did You Know mezuru ọdịdị ọhụrụ ahụ. * N'abalị iri ọnwa Jenụwarị 2005, e guzobere portal nwere ọtụtụ asụsụ na www.wikipedia.org, iji dochie njikọ ntụgharị (redirect) nke na-eduga na Wikipedia nke asụsụ Bekee. * N'abalị ise ọnwa Febụwarị 2005, e mepụtara Portal:Biology, na-aghọ "portal" mbụ na Wikipedia Bekee.<ref>"[[Portal:Biology]]".</ref> Otú ọ dị, echiche a malitere na German Wikipedia, ebe e guzobere [[:de:Portal:Recht|Portal:Recht]] (ọmụmụ iwu) n'ọnwa Ọktoba afọ 2003. <ref>[[:de:Wikipedia:WikiProjekt Portale/2003|Portals on German Wikipedia ordered by date of creation]].</ref> ** N'abalị iri na isii n'ọnwa Julaị n'afọ 2005, Wikipedia Bekee malitere itinye "ihe osise ndị e gosipụtara" n'ụbọchị ahụ na Ihu Mbụ ya. ** N'abalị iri na itoolu n'ọnwa Machị afọ 2006, mgbe ntuli aka gasịrị, Ihu Mbụ nke Wikipedia asụsụ Bekee gosipụtara nhazigharị mbụ ya n'ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ abụọ. ** N'abalị iri na atọ ọnwa Mee 2010, saịtị ahụ wepụtara interface ọhụrụ. Ihe ọhụrụ ndị e wepụtara gụnyere akara ngosi emelitere, ngwaọrụ ngagharị n'ibe ahụ, na link wizard.<ref name="New features2">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:UsabilityInitiativePrefSwitch|title=New features|publisher=[[Wikipedia]]|accessdate=6 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100822062045/http://en.wikipedia.org/wiki/Special%3AUsabilityInitiativePrefSwitch|archivedate=22 August 2010}}</ref> ===Mgbanwe nhazi E Mere na 2023=== A mara ọkwa Vector 2022, bụ mmelite nke [[Skin (computing)|akpụkpọ ahụ]] Wikipedia a na-ejibu bụ Vector 2010, nke e mere atụmatụ maka mmalite ya na mbụ na 2021, tupu emesịa tinye ya n'ọrụ na Jenụwarị 2023.<ref name="cnn">{{Cite web|author=Kurtz|first=Jason|date=24 September 2020|title=Wikipedia due to get its first substantial website redesign in a decade|url=https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120112945/https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|publisher=CNN Business|language=en}}</ref> Ka ọ na-erule Jenụwarị 2023, Wikimedia emeela ka mmelite ahụ dị na nari atọ nke [[List of Wikipedias|mbipụta asụsụ ya dị cihe iche]]; ọ bụkwa ndabara maka nsụgharị Arabic na Greek.<ref name="engadget">{{Cite web|title=Wikipedia's first desktop design update in a decade doesn't rock the boat (updated)|url=https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|first=Jon|author=Fingas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119195554/https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Engadget|date=19 January 2023|language=en-US}}</ref><ref name="slate2">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="pcmag">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> Vector 2022 na-egosipụta [[User interface|interface onye ọrụ]] e degharịrị nke nwere ọtụtụ mgbanwe na nhazi nke ihe ndị dị na ya bụ interface. N'etiti ha, menu nhọrọ asụsụ, nke dịbu n'aka ekpe nke ihuenyo ahụ, dị ugbu a n'elu aka nri na ngosipụta nke isiokwu a na-agụ ugbu a.<ref name="pcmag2">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> Tụkwasị na nke a, a ga-abịachinwu sidebar nke dị n'azụ [[Hamburger button|bọtịnụ hamburger]]. Vector 2022 na-mgbakwunye, na-amụba [[Margin (typography)|akụkụ obosara]] nke ngosipụta isiokwu ahụ, nke nwere mmetụta nke igbochi ogologo nke isiokwu ahụ; <ref name="pcmag2" /> mgbanwe dị nke nwere ike ibelata akụkụ ma gbasaa obosara akara nke isiokwu ahụ iji mejupụta ihuenyo.<ref name="techcrunch">{{Cite web|author=Perez|first=Sarah|date=18 January 2023|title=Wikipedia gets its first makeover in over a decade... and it's fairly subtle|url=https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|work=techcrunch.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119214848/https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|language=en-US}}</ref><ref name="slate3">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref> A mụbabeghị nha ndabara nke ederede ahụ, ọ bụ ezie na [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] gwara ''Engadget'' na ha nwere olileanya ime ka nke a bụrụ nhọrọ n'ọdịnihu.<ref name="engadget2">{{Cite web|title=Wikipedia's first desktop design update in a decade doesn't rock the boat (updated)|url=https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|first=Jon|author=Fingas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119195554/https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Engadget|date=19 January 2023|language=en-US}}</ref> E mekwara ka nhọrọ ọchụchọ ahụ dị ọhụrụ na Vector 2022, dịka nsonaazụ a tụrụ aro ha na nzaghachi maka ajụjụ ndị ọrụ na-ajụ, gụnyere ugbu a foto na nkọwa dị mkpirikpi site na ibe ndị a na-ekwu maka ha. <ref name="pcmag2" /> <ref name="business-insider">{{Cite web|author=Nguyen|first=Britney|title=It's not just you {{snd}} Wikipedia looks different|url=https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012218/https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Business Insider|language=en-US}}</ref> [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] kwuru na ọ bụ ọchịchọ imeziwanye saịtị ahụ ma melite ahụmịhe mkpagharị na ndezi na saịtị ahụ maka ndị na-agụ ya na-amaghị ka e si eji ịntanetị kpaliri mgbanwe ahụ, ebe ọ bụ na a na-eweere akpụkpọ dịbu adị dị ka "ihe na-adịghị mma na ihe na-awụ akpata oyi n'ahụ". <ref name="cnn2">{{Cite web|author=Kurtz|first=Jason|date=24 September 2020|title=Wikipedia due to get its first substantial website redesign in a decade|url=https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120112945/https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|publisher=CNN Business|language=en}}</ref> <ref name="engadget3">{{Cite web|title=Wikipedia's first desktop design update in a decade doesn't rock the boat (updated)|url=https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|first=Jon|author=Fingas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119195554/https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Engadget|date=19 January 2023|language=en-US}}</ref><ref name="techcrunch2">{{Cite web|author=Perez|first=Sarah|date=18 January 2023|title=Wikipedia gets its first makeover in over a decade... and it's fairly subtle|url=https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|work=techcrunch.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119214848/https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|language=en-US}}</ref>Nnyocha ndị foundation ahụ mere gosiri na mmụba ruru pasent iri atọ nke ndị ọrụ ịchọ ihe na saịtị ahụ, na mbelata n'ogo ruru pasent iri na ise na mkpagharị na saịtị ahụ.<ref name="engadget3" /><ref name="techcrunch2" /> Ụdị mbụ nke Vector 2022 malitere na 2020 na saịtị Wikipedia French-, Hebrew-, na Portuguese, <ref name="cnn2" /> dịka a na-agbasa ihe ọhụrụ nke akpụkpọ ahụ ọhụrụ ahụ nye ndị ọrụ iji nwalee ya nke nta nke nta tupu a tọhapụ ya kpamkpam. <ref name="verge">{{Cite web|author=Lyles|first=Taylor|date=24 September 2020|title=Wikipedia is getting its first desktop redesign in 10 years|url=https://www.theverge.com/2020/9/23/21453300/wikipedia-desktop-redesign-2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120152848/https://www.theverge.com/2020/9/23/21453300/wikipedia-desktop-redesign-2021|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=The Verge|language=en-US}}</ref> Akpụkpọ ahụ malitere ịbụ akpụkpọ ahụ ndabara maka ndị na-agụ saịtị Wikimedia n'asụsụ nari atọ (n'ime narị atọ na iri na asatọ) n'abalị iri na asatọ ọnwa Jenụwarị 2023.<ref name="engadget3" /><ref name="slate4">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="pcmag3">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> N'ịgbaso mgbasa n'igwe nke Vector 2022, ọ ka ga-ekwe omume ịgụ Wikipedia site na iji akpụkpọ ahụ gara aga. Otú ọ dị, ime nke a chọrọ ka ndị na-agụ ya debanye aha maka imepe akaụntụ Wikipedia, wee mee nhọrọ ha iji gosipụta Vector 2010 kama.<ref name="pcmag4">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> Enweghị mgbanwe e mere na akpụkpọ Wikipedia dị ugbu a dị ka Monobook na Timeless, nke ka dị kwa iji mee ihe.<ref name="slate5">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="gizmodo">{{Cite web|date=18 January 2023|title=Try and Spot the Differences in Wikipedia's First New Look in 11 Years|url=https://gizmodo.com/wikipedia-wikimedia-online-encyclopedia-1850002977|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119134259/https://gizmodo.com/wikipedia-wikimedia-online-encyclopedia-1850002977|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Gizmodo|language=en}}</ref> [[Wikipedia users|Ndị ọrụ Wikipedia]] kewara na mgbanwe ndị ahụ e mere. Arịrịọ maka ịza ajụjụ na [[Wikipedia nke ndị bekee|Wikipedia Bekee]] nke na-ajụ ndị ọrụ ma a ga-etinye Vector 2022 dị ka akpụkpọ ahụ ndabara ka ọ bụ na-agaghị etinye ya gbakọtara ihe karịrị okwu puku iri itoolu na nzaghachi.<ref name="slate6">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref> Ndị na-akatọ mgbanwegharị ahụ megidere ya n'ụzọ doro anya maka [[White space (visual arts)|oghere ọcha]] a hapụrụ n'efu na akpụkpọ ọhụrụ ahụ, ebe ndị ọrụ ndị ọzọ katọrọ ndị nkatọ ahụ kwuru na ha dị ka ndị ọ na-ara ahụ ịnabata gbanwee.<ref name="slate6" /> Ndị ọrụ dị otu narị na iri isii na ise sonyere na mkparịta ụka ahụ jụrụ akpụkpọ ahụ ọhụrụ ahụ, ebe otu narị na iri ise na atọ kwadoro ya, itoolu nọgidekwara na-anọpụ iche. <ref name="slate6" /> <ref name="mashable">{{Cite web|author=Pearl|first=Mike|date=18 January 2023|title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out.|url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Mashable|language=en}}</ref><ref name="rfc-history">{{Cite web|title=Wikipedia history page|work=en.wikipedia.org|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia%3ARequests_for_comment%2FDeployment_of_Vector_%282022%29&diff=latest&oldid=1117412136|accessdate=February 5, 2023|archivedate=July 9, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230709223623/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia%3ARequests_for_comment%2FDeployment_of_Vector_(2022)&diff=latest&oldid=1117412136}}</ref> N'agbanyeghị ọnụ ọgụgụ ka ukwuu nke ndị editọ kwuru na ha achọghị ka ewepụta Vector 2022 n'ụdị ya dị mgbe ahụ ugbu a, ebe ọ bụ na a naghị ekpebi nkwekọrịta na Wikipedia site na ịtụ vootu, e mechiri mkparịta ụka ahụ na nkwado ndị nabatara ndozigharị ahụ, na-atụle okwu dị mma ndị ọrụ ndị ọzọ hapụrụ. <ref name="slate6" /> <ref name="mashable" /> Ndị mmepe Vector 2022 mere mgbanwe ụfọdụ na akpụkpọ ahụ iji zaghachị nkatọ ahụ, dị ka ịgbakwunye mgbanwe iji mee ka ọdịnaya isiokwu ọbụla jupụta n'obosara niile nke ihuenyo onye ọrụ. <ref name="slate6" /> <ref name="rfc-history2">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Requests_for_comment/Deployment_of_Vector_(2022)&oldid=1138588215|title=Wikipedia:Requests for comment/Deployment of Vector (2022)|date=10 February 2023|accessdate=March 16, 2023|archivedate=July 9, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230709190532/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Requests_for_comment/Deployment_of_Vector_(2022)&oldid=1138588215}}</ref> Ndị ọrụ na [[Swahili Wikipedia|Wikipedia Swahili]] ekwenyeghị n'otu olu na iwu nke akpụkpọ ọhụrụ ahụ.<ref name="slate6" /> Ndị nta akụkọ na-azaghachi mmelite nke Vector 2022 weere mmelite na atụmatụ ọhụrụ ndị e webatara dị ka mgbakwunye bara uru, mana n'ozuzu ha gosipụtara akpụkpọ ahụ dị ka obere mmelite nke na-agbanweghị ahụmịhe ọgụgụ ha na-enwe na Wikipedia. <ref name="business-insider2">{{Cite web|author=Nguyen|first=Britney|title=It's not just you {{snd}} Wikipedia looks different|url=https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012218/https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Business Insider|language=en-US}}</ref> <ref name="slate7">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="techcrunch3">{{Cite web|author=Perez|first=Sarah|date=18 January 2023|title=Wikipedia gets its first makeover in over a decade... and it's fairly subtle|url=https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|work=techcrunch.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119214848/https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|language=en-US}}</ref> [[Annie Rauwerda]], onye mepụtara [[:en:Depths_of_Wikipedia|Depths of Wikipedia]] social media accounts, dere na ''[[Slate (magazine)|Slate]]'' na Vector 2022 abụghị "ụdị dị iche" site na akpụkpọ ahụ dịbu. Rauwerda kwukwara maka myiri dị n'etiti nnukwu nkatọ nke ndị obodo Wikipedia megide mgbanwe akpụkpọ ahụ ahụ na nguzogide ndị gara aga e mere na mgbanwe anya yiri nke ahụ na saịtị ndị a ma ama dị ka [[Reddit]].<ref name="slate7" /> Rauwerda, na Mike Pearl nke ''Mashable'', kwuru na ndị ọrụ na-enweghị obi ụtọ na mgbanwe ahụ nwere ike ịtụle ịkparịta ụka banyere akpụkpọ ahụ, ma ọ bụ jiri atụmatụ nhazi nke saịtị ahụ gbanwee ahụmịhe ịgụ akwụkwọ ha. <ref name="slate7" /><ref name="mashable2">{{Cite web|author=Pearl|first=Mike|date=18 January 2023|title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out.|url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Mashable|language=en}}</ref> '''Ihe ndekọ Wikipedia na ndị E Chekwara''' Faịlụ ọrụ Wikipedia nwere ọtụtụ ntụaka na ihe ndị echekwara. Ihe onwunwe bara uru n'ime akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia gụnyere: '''Nchịkọta akụkọ ihe mere eme''' * Ụdị: Afọ Wikipedia - ihe omume akụkọ ihe mere eme site n'afọ * [[m:History of Wikipedia|Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia]] - site na [[wikipedia:Meta|Wikipedia:Meta]] * meta:Wikimedia News - akụkọ na ihe ịrịba ama index site na Wikipedias niile * Wikipedia:BrilliantProse - onye bu Wikipedia ụzọ:Akụkọ ndị a na-ahụ anya na Wikipedia:Akụkọ ọmaWikipedia:Ezi isiokwu * Wikipedia:Nkwurịta okwu akụkọ ihe mere eme * Wikipedia:Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia bots * Wikipedia: Ihe ndekọ Wikipedia * Wikipedia:Akụkọ kachasị ochie nke Wikipedia '''Ihe ịrịba ama, ogo na ọnụ ọgụgụ''' * [[stats:|Stats.wikimedia.org]] - isi interface nke Wikimedia Foundation maka ọnụ ọgụgụ ọrụ niile, gụnyere Wikipedia dị iche iche na nke jikọtara ọnụ. * [[m:Wikipedia milestones|Ihe ịrịba ama Wikipedia]] * Wikipedia:Milestones <small> (na-adịghị arụ ọrụ) </small> * Wikipedia: Iri na abụọ nke Wikipedia * Wikipedia: Ndekọ ọnụ ọgụgụ '''Ebe Nchekwa Nkwurịta okwu na arụmụka''' * Wikipedia:Nkwupụta Archive * Wikipedia: Ndepụta ozi Na 24 Maachị, sava niile nke Wikipedia Europe pụrụ n'ịntanetị n'ihi nsogbu inwe oke okpomokụ. [[:en:Failover|Failover]] gaa na sava niile dị na Florida gbajiri, na-akpata nhazigharị nke [[:en:Domain_Name_System|DNS]] maka Wikipedia daa n'ụwa niile. E doziri nsogbu ahụ ngwa ngwa, mana n'ihi nsogbu caching nke DNS, o gbuturu oge ụfọdụ ebe inwetakwa Wikipedia karịa ebe ndị ọzọ. * [[mw:MediaWiki history|Akụkọ MediaWiki]] * [https://nostalgia.wikipedia.org Nostalgia Wikipedia] - foto nke Wikipedia site na 20 Disemba 2001 dị ka saịtị MediaWiki na-eji akpụkpọ ahụ nke yiri ngwanrọ nke oge ahụ * Wikipedia:CamelCase na Wikipedia * Wikipedia:Magnus Manske Day - Software MediaWiki na-aga ndụ na mmepụta * Wikipedia: Ngalaba Ọkụ Ọkụ Ndị Ofu Ofu - njikwa nke nnukwu nchịkọta akụkọ. A gbasara ya mgbe ọ na-adịghịzi mkpa (2004) * ZIM File Archive, na Internet Archive, nwere foto zuru ezu nke Wikipedia (yana nhọrọ isiokwu) n'ọtụtụ asụsụ, site na afọ dị iche iche. Enwere ike imeghe faịlụ na ngwanrọ Kiwix. {{Clear}} == Edensibịa == * [http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf "Fatally Flawed: Gbagha ọmụmụ ihe na-adịbeghị anya banyere izi ezi encyclopedic site na akwụkwọ akụkọ Nature"]. ''Encyclopædia Britannica''. March 2006. * [https://web.archive.org/web/20010303221706/http://www.wikipedia.com/wiki/HomePage Foto mbụ nke Wikipedia] site na Internet Archive. 28 Febụwarị 2001. * Giles, Jim, "Encyclopedias nke Ịntanetị na-aga isi na isi". Ntụnyere <nowiki><i id="mwGXE">Okike</i></nowiki> n'etiti Wikipedia na ''Britannica''. 14 Disemba 2005 (a chọrọ ndebanye aha) * [[Larry Sanger]] "The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir" na "Part II". Ihe na-adịghị mma. 18 Eprel 2005 ruo 19 Eprel 2005. * [http://www.nature.com/nature/britannica/index.html Nzaghachi] ''Okike'' na ''Encyclopædia Britannica''. Okike. 23 Machị 2006. (A chọrọ ndebanye aha) * [https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html ''New York Times'' na Wikipedia]. Septemba 2001. * [https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html The Free Universal Encyclopedia na Learning Resource] E debere na Wayback Machine - Free Software Foundation nkwado nke Nupedia (mgbe e mesịrị melite iji tinye Wikipedia). 1999. {{Wikipedia}}{{Wikipedias}}{{Wikimedia Foundation}} [[Otú:Pages with unreviewed translations]] torb912fn0hc6mv0us5yub3tjxt7vyf 705734 705733 2026-08-26T13:32:15Z Goodymeraj 16207 /* Mgbanwe nhazi E Mere na 2023 */ 705734 wikitext text/x-wiki [[Faịlụ:First_preserved_Main_Page_of_Wikipedia.jpeg|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (20 Disemba 2001) ]] [[Wikipidia|Wikipedia]], encyclopedia dị n'ịntanetị n'efu nke òtù ndị ọrụ afọ ofufo a maara dị ka Ndị Wikipedia na-ede ma na-elekọta, jiri ndezi mbụ ya malite na 15 Jenụwarị 2001, ụbọchị abụọ mgbe edebachara aha ngalaba ahụ.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org WHOIS, DNS, & Domain Info – DomainTools|url=http://whois.domaintools.com/wikipedia.org|accessdate=24 October 2016|work=[[WHOIS]]|archivedate=17 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170417083509/http://whois.domaintools.com/wikipedia.org}}</ref> Ọ malitere dịka [[Nupedia]], encyclopedia dị n'efu nke ahaziri ahazi karị, dị ka ụzọ isi nye ohere ide edemede na mee nsụgharị n'ụzọ ka dị mfe ma dị ngwa. Ihe ndabere teknụzụ na echiche nke Wikipedia bu nke a ụzọ; Rick Gates mere atụmatụ mbụ a maara maka encyclopedia n'ịntanetị n'afọ 1993, <ref name="listserv.uh.edu">{{Cite web|year=2010|title=Wikipedia of Jimmy Wales and Larry Sanger|url=http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415133700/http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archivedate=15 April 2012|accessdate=9 November 2013|publisher=History Computer}}</ref> na echiche nke encyclopedia ịntanetị n'efu (dị ka dị iche na naanị isi iyi mepere emepe) <ref>{{Cite web|title=Philosophy|url=https://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html#open-source|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014132149/http://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html#open-source|archivedate=14 October 2013|accessdate=5 November 2013|publisher=GNU}}</ref> bụ nke Richard Stallman chepụtara na 1998.<ref name="stallmanencyclopedia">{{Cite web|author=Stallman|first=Richard|authorlink=Richard Stallman|year=1998|title=The Free Universal Encyclopedia and Learning Resource (1998 Draft)|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124065108/https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archivedate=24 January 2021|accessdate=29 October 2021|publisher=GNU}}</ref> Echiche Stallman gụnyere kpọmkwem echiche na ọ dịghị nzukọ dị n'etiti kwesịrị ịchịkwa nhazi. Nke a dị iche na encyclopedia dijitalụ nke oge a dị ka [[Wiki|Microsoft Encarta]] na ''Encyclopædia Britannica.'' N'afọ 2001, a gbanwere akwụkwọ ikikere maka [[Nupedia]] ka ọ bụrụ [[GNU Free Documentation License|GFDL]], meziri ka [[Jimmy Wales]] na [[Larry Sanger]] malite Wikipedia dị ka ọrụ ga-anọchi ya, na-eji wiki n'ịntanetị dị ka ngwá ọrụ nchịkọta.<ref>{{Cite web|title=WikiHistory|url=http://c2.com/cgi/wiki?WikiHistory|archiveurl=https://web.archive.org/web/20020621221535/http://c2.com/cgi/wiki?WikiHistory|archivedate=21 June 2002|accessdate=15 May 2013|publisher=[[WikiWikiWeb]]}}</ref> Ọ bụ ezie na e cheburu Wikipedia na mbụ dị ka ebe a ga na-edetu edemede na echiche ndị a ga-achọ ibipụta na Nupedia, ọ gafere onye bu ya ụzọ ngwa ngwa, na-aghọ ma oghere ndetu ederede nwa mgbe nakwa ọ̀bà maka edemede ikpeazụ zuru ụwa ọnụ n'ọtụtụ narị asụsụ, na-akpali ọtụtụ ọrụ ntanetị ndị ọzọ. N'afọ 2014, Wikipedia nwere ihe dịka nde mmadụ narị anọ na iri itoolu na ise na-agụ ya kwa ọnwa. <ref name="EconWikiPeaks" /> Na 2015, dị ka comScore si kwuo, Wikipedia natara ihe karịrị nde mmadụ otu narị na iri na ise na-eleta ya kwa ọnwa site na United States naanị. <ref name="comScore2012" /> Na Septemba 2018, ọrụ Wikipedia hụrụ ndị nkiri peeji ya dị ijeri iri na ise na ọkara kwa ọnwa.<ref>{{Cite web|title=Monthly overview|url=https://stats.wikimedia.org/v2/#/all-projects|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200124235329/https://stats.wikimedia.org/v2/#/all-projects|archivedate=24 January 2020|accessdate=31 May 2019|work=Wikimedia statistics|publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> == Nchịkọta akụkọ ihe mere eme == === Ihe ndị mere n'oge gara aga === Echiche nke ịchịkọta ihe ọmụma ụwa niile n'otu ebe malitere na [[:en:Library_of_Alexandria|Ọbá Akwụkwọ oge ochie nke Alexandria]] na [[Library of Pergamum|Ọ́bá Akwụkwọ nke Pergamum]], ma e nwere ndị bu ụzọ n'oge ochie n'echiche inweta encyclopedia zuru oke, dị ka ''[[:en:Natural_History_(Pliny)|Naturalis historia]]'', ''nke'' [[:en:Pliny_the_Elder|Pliny the Elder]] mana echiche nke oge a nke encyclopedia zuru oke, nke a na-ekesa n'ọtụtụ ebe, nke e biri ebi sitere na [[Denis Diderot]] na ndị French dere [[Encyclopédie|encyclopedia]] nke narị afọ nke iri na asatọ.<ref>{{Cite journal|author=Miloš|first=Todorović|year=2018|title=From Diderot's Encyclopedia to Wales's Wikipedia: a brief history of collecting and sharing knowledge|url=https://www.researchgate.net/publication/347489594|journal=Časopis KSIO|volume=1|pages=88–102|doi=10.5281/zenodo.3235309|accessdate=20 October 2021}}</ref> Echiche nke iji ígwè ọrụ na-arụ ọrụ n'onwe ya karịa [[Printing press|ígwè obibi akwụkwọ]] iji wuo encyclopedia bara uru karị ka e nwere ike ịchọta mmalite ya site na akwụkwọ [[Paul Otlet]] nke afọ 1934 bụ ''[[:en:Traité_de_Documentation|Traité de Documentation]]''. Otlet guzobekwara [[Mundaneum]], ụlọ ọrụ raara onwe ya nye ndepụta nke ihe ọmụma ụwa, na 1910. Echiche a nke encyclopedia nke ígwè na-enyere aka ka [[H. G. Wells]] gbasakwuru n'akwụkwọ ederede ya bụ ''[[:en:World_Brain|World Brain]]'' (1938) na ọhụụ Vannevar Bush n'ọdịnihu nke Memex dabeere na microfilm na edemede ya "[[:en:As_We_May_Think|As We May Think]]" (1945). Ihe ọzọ dị ịrịba ama bụ atụmatụ [[hypertext]] nke [[Ted Nelson]] bụ [[:en:Project_Xanadu|Project Xanadu]], nke malitere na 1960. <ref name="reaglechap2"> Ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo bụ ihe dị mkpa n'ime na idebe Wikipedia. Otú ọ dị, ọbụlagodi ma enweghị ịntanetị, nnukwu ọrụ dị mgbagwoju anya nke ụdị ahụ ejirila ndị ọrụ afọ ofufo mee ihe. N'ụzọ doro anya, e chepụtara echiche ide akwukwọ nkọwa okwu ''Oxford English Dictionary'' na okwu ngosi pụta e kwuru na London Library,ụbọchị ncheta [[:en:Guy_Fawkes_Day|Guy Fawkes]], 5 Nọvemba 1857, site n'aka [[:en:Richard_Chenevix_Trench|Richard Chenevix Trench]]. O weere ihe dị ka afọ iri asaa iji mezue ya. Dr. Trench chepụtara nnukwu akwụkwọ ọkọwa okwu ọhụrụ nke okwu ọ bụla n'asụsụ Bekee dị na ya, nke a ga-eji mee ihe n'ụzọ ọchịchị onye kwuo uche ya na n'efu. Dị ka onye edemede Simon Winchester si kwuo, "Nrụ ọrụ nke atụmatụ ahụ, ka o kwuru, karịrị ikike nke otu nwoke ọ bụla. Ịgụ akwụkwọ Bekee niile - na ịchọ n'akwụkwọ akụkọ London na New York niile na magazin na akwụkwọ akụkọ ndị a kachasị agụ - ga-abụrịrị 'ihe ọtụtụ ndị ga-eme.' Ọ ga-adị mkpa iwebata otu ìgwè n'ọru- ọkacha, nke dị nnukwu - ma eleghị anya nwere ọtụtụ narị na narị ndị aka esibeghị ike na-adịghị akwụ ụgwọ, ha niile na-arụ ọrụ dị ka ndị ọrụ afọ ofufo.        Ọganihu ndị e nwere na teknụzụ ozi n'ebe ngwụcha narị afọ nke iri abụọ dugara na mgbanwe n'ụdị encyclopedia ndị a. Ebe encyclopedia ndị gara aga, ọkachasị ''Encyclopædia Britannica'', na-adabere n'akwụkwọ ọtụtụ mgbe, Encarta nke Microsoft, nke e bipụtara na 1993, dị na CD-ROM, e mekwara ya hyperlink. Mmepe nke [[:en:World_Wide_Web|World Wide Web]] dugara n'ọtụtụ mgbalị iji mepụta Ọrụ encyclopedia ịntanetị. Otu aro mbụ a tụtara maka encyclopedia n'ịntanetị bụ Interpedia na 1993 site n'aka Rick Gates; <ref name="listserv.uh.edu"/> ọrụ a nwụrụ tupu ọ mepụta ọdịnaya encyclopedia ọ bụla. Onye na-akwado ngwanrọ n'efu Richard Stallman kọwara uru nke "Free Universal Encyclopedia and Learning Resource" na 1998. <ref name="stallmanencyclopedia"/> Akwụkwọ o bipụtara depụtara otu a ga-esi "hụ na ọganihu na-aga n'ihu na nsonaazụ a kachasị mma". Onye so guzobe Wikipedia bụ Jimmy Wales kwuru na echiche nke Wikipedia bịara mgbe ọ bụ nwa akwụkwọ gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Indiana, ebe ọ masịrị ya na ihe ịga nke ọma nke mmegharị na-emeghe ma chọpụta na Emacs Manifesto nke Richard Stallman na-akwalite ngwanrọ dị n'efu yana ọnọdụ nkesa ihe n'efu na-adọrọ mmasị ya. Wales na-ekwukwa okwu otuto gbasara ederede onye ọkachamara mkpata na mmefu nke [[:en:Austrian_School|Ụlọ akwụkwọ Austria]] bụ Friedrich Hayek, "The Use of Knowledge in Society," nke ọ gụrụ dị ka nwa akwụkwọ mahadum, na ọ bụ ya nọ "n'etiti" n'echiche ya banyere "otú ọ ga-esi jikwaa ọrụ Wikipedia." <ref>{{Cite web|author=Mangu-Ward|first=Katherine|date=2007-05-30|title=Wikipedia and Beyond|url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/|accessdate=2024-11-07|work=Reason.com|language=en-US}}</ref> Ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo bụ ihe dị mkpa n'ime na idebe Wikipedia. Otú ọ dị, ọbụlagodi n'enweghị ịntanetị, nnukwu ọrụ dị mgbagwoju anya nke ụdị ahụ ejirila ndị ọrụ afọ ofufo mee ihe. N'ụzọ doro anya, e chepụtara ''[[Oxford English Dictionary|Akwụkwọ Nkọwa Okwu Bekee Oxford]]'' n'oge okwu [[:en:Richard_Chenevix_Trench|Richard Chenevix Trench]] kwuru na London Library, na [[:en:Guy_Fawkes_Day|Guy Fawkes Day]], 5 Nọvemba 1857. O weere ihe dị ka afọ iri asaa iji mezue. Dr. Trench chepụtara nnukwu akwụkwọ ọkọwa okwu ọhụrụ nke okwu ọbụla n'asụsụ Bekee ga-adị na ya, nke a ga-eji mee ihe n'ụzọ ọchịchị onye kwuo uche ya na n'efu. Dị ka onye edemede Simon Winchester si kwuo, "Nrụ ọrụ nke atụmatụ ahụ, ka o kwuru, karịrị ikike nke otu nwoke ọbụla. Ịgụ akwụkwọ Bekee niile - na ịgụkwa akwụkwọ akụkọ London na New York niile ya na magazin na akwụkwọ akụkọ ndị gụsịri akwụkwọ ike dere - ga-abụrịrị 'ihe ọtụtụ ga-eme.' Ọ ga-adị mkpa iwebata ìgwè nbdị mmadụ - karịa, nke dị nnukwu - ma eleghị anya nwere ọtụtụ narị na narị ndị na-amụ ọrụ a na-adịghị, ha niile na-arụ ọrụ dị ka ndị ọrụ afọ ofufo.<ref>Winchester, Simon (1998).</ref> Ọganihu na teknụzụ ozi na ngwụcha narị afọ nke iri abụọ dugara na mgbanwe n'ụdị encyclopedias. Ọ bụ ezie na encyclopedia ndị gara aga, ọkachasị ''[[Encyclopædia Britannica]]'', na-adabere n'akwụkwọ ọtụtụ mgbe, [[Encarta]] nke Microsoft, nke e bipụtara na 1993, dị na CD-ROM na dị n'ụdị [[Hyperlink|hyperlinked]]. Mmepe nke [[:en:World_Wide_Web|World Wide Web]] dugara n'ọtụtụ mgbalị iji mepụta [[Online encyclopedia|Ọrụ encyclopedia ịntanetị]]. Otu aro mbụ a tụrụ maka encyclopedia a ga-enwe n'ịntanetị bụ [[Interpedia]] na 1993 site n'aka [[Rick Gates (Internet pioneer)|Rick Gates]]; <ref name="listserv.uh.edu2">{{Cite web|year=2010|title=Wikipedia of Jimmy Wales and Larry Sanger|url=http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415133700/http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archivedate=15 April 2012|accessdate=9 November 2013|publisher=History Computer}}</ref> ọrụ a nwụrụ tupu ọ mepụta ihe ọbụla n'ime encyclopedia ahụ. Onye na-akwado [[:en:Free_software|ngwanrọ n'efu]] bụ [[Richard Stallman]] kọwara uru nke "Free Universal Encyclopedia and Learning Resource" na 1998. <ref name="stallmanencyclopedia2">{{Cite web|author=Stallman|first=Richard|authorlink=Richard Stallman|year=1998|title=The Free Universal Encyclopedia and Learning Resource (1998 Draft)|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124065108/https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archivedate=24 January 2021|accessdate=29 October 2021|publisher=GNU}}</ref> Akwụkwọ ya o bipụtara depụtara otu a ga-esi "hụ na ọganihu na-aga n'ihu na nsonaazụ a kachasị mma na nke kachasị mma". Onye so guzobe Wikipedia bụ Jimmy Wales kwuru na echiche nke Wikipedia bịara mgbe ọ bụ nwa akwụkwọ gụsịrị akwụkwọ na [[Indiana University Bloomington|Mahadum Indiana]], ebe ọ masịrị ya bụ ihe ịga nke ọma nke [[Open-source movement|mmegharị na-emeghe emeghe]] ma hụta [[GNU Manifesto|Emacs Manifesto]] nke Richard Stallman nke na-akwalite [[Free software movement|ngwanrọ n'efu]] na akụ na ụba gụnyere nkerịta akụ dịka ihe na-adọrọ mmasị ya. Wales na-ekwukwa na edemede "[[:en:The_Use_of_Knowledge_in_Society|The Use of Knowledge in Society]]," nke onye ọkachamara na ọmụmụ mkpata na mmefu na [[:en:Austrian_School|Austrian School]] bụ [[Friedrich Hayek]] dere, nke ya bụ Wales gụrụ dị ka nwa akwụkwọ mahadum, <ref>{{Cite magazine|date=2014-09-30|title=Know It All - The New Yorker|magazine=[[The New Yorker]]|url=http://www.newyorker.com/magazine/2006/07/31/know-it-all|archive-url=https://web.archive.org/web/20140930011944/http://www.newyorker.com/magazine/2006/07/31/know-it-all|url-status=dead|archive-date=2014-09-30|access-date=2024-11-07}}</ref> nọ n'"etiti" na echiche ya banyere "otú ọ ga-esi jikwaa ọrụ Wikipedia."<ref>{{Cite web|author=Mangu-Ward|first=Katherine|date=2007-05-30|title=Wikipedia and Beyond|url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/|accessdate=2024-11-07|work=Reason.com|language=en-US|archivedate=July 25, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/}}</ref> Edemede ahụ na-ekwusi ike na [[:en:Dispersed_knowledge|e kesara ozi ekesa]] - na onye ọbụla maara naanị obere akụkụ nke ihe a maara n'ozuzu ya - nakwa n'ihi ya, ndị nwere ihe ọmụma mpaghara na-eme mkpebi kachasị mma, karịa site na ndị isi ọchịchị nọ n'etiti. N'oge ahụ, Wales na-amụ ego ma nwee mmasị site na mkpali nke ọtụtụ ndị nyere aka dị ka ndị ọrụ afọ ofufo iji mepụta ngwanrọ n'efu, ebe ọtụtụ ihe atụ na-enwe ezigbo nsonaazụ.<ref>{{Citation}} Richard Stallman discussed at 20min, with further Open Source discussion at 16min.</ref> Dị ka ''[[:en:The_Economist|The Economist]]'' si kwuo, Wikipedia "nwere mgbọrọgwụ ya na [[:en:Technological_utopianism|nchekwube teknụzụ]] nke e ji mara ịntanetị na ngwụcha narị afọ nke iri abụọ. O kwenyere na ndị nkịtị nwere ike iji kọmputa ha dị ka ngwá ọrụ maka nnwere onwe, agụmakwụkwọ, na ihe ọmụma. "<ref>{{Cite news|date=9 January 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|work=The Economist|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|accessdate=29 August 2022}}</ref> === Nhazi nke echiche ahụ === E bu ụzọ chepụta Wikipedia dị ka ọrụ ebe a ga-esi na-enweta ihe ndị ga-adị na [[Nupedia]] nke Wales guzobere, nke bụ ọrụ mbụ ya iji mepụta encyclopedia dị n'ịntanetị n'efu, nke [[Bomis]], ụlọ ọrụ mgbasa ozi weebụ nke Jimmy Wales, [[Tim Shell]] na [[Michael E. Davis (businessman)|Michael E. Davis]] nwere wepụtara.<ref name="Jonathan Sidener2">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=6 December 2004|title=Everyone's Encyclopedia|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="memoirofwiki2">{{Cite web|first=Larry|author=Sanger|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/18/164213&tid=95&tid=149&tid=9|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part I|date=2005-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090722235956/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F18%2F164213&tid=95&tid=149&tid=9|archivedate=22 July 2009}} {{Cite web|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/19/1746205&tid=95|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part II|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061108094801/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F19%2F1746205&tid=95|archivedate=8 November 2006|work=[[Slashdot]]|date=19 April 2005|quote=My initial idea was that the wiki would be set up as part of Nupedia; it was to be a way for the public to develop a stream of content that could be fed into the Nupedia process. I think I got some of the basic pages written—how wikis work, what our general plan was, and so forth—over the next few days. I wrote a general proposal for the Nupedia community, and the Nupedia wiki went live January 10. The first encyclopedia articles for what was to become Wikipedia were written then. It turned out, however, that a clear majority of the Nupedia Advisory Board wanted to have nothing to do with a wiki. Again, their commitment was to rigor and reliability, a concern I shared with them and continue to have. Still, perhaps some of those people are kicking themselves now. They (some of them) evidently thought that a wiki could not resemble an encyclopedia at all, that it would be too informal and unstructured, as the original WikiWikiWeb was (and is), to be associated with Nupedia. They of course were perfectly reasonable to doubt that it would turn into the fantastic source of content that it did. Who could reasonably guess that it would work? But it did work, and now the world knows better.}}</ref> E guzobere Nupedia n'elu ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo ruru eru na usoro nyocha nke ọtụtụ nzọụkwụ.<ref>Kaplan Andreas, Haenlein Michael (2014) Collaborative projects (social media application): About Wikipedia, the free encyclopedia.</ref> N'agbanyeghị ndepụta ozi ya nke ihe karịrị ndị editọ 2000 nwere mmasị, na ọnụnọ nke Sanger dị ka onye isi nchịkọta akụkọ oge niile, mmepụta nke ọdịnaya maka Nupedia dị nnọọ nwayọ, naanị isiokwu 12 edere n'ime afọ mbụ.<ref name="resignation2">{{Cite web|title=My resignation – Larry Sanger – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/My_resignation--Larry_Sanger|accessdate=16 March 2023|work=meta.wikimedia.org|language=en|quote=I was more or less offered the job of editing Nupedia when I was, as an ABD philosophy graduate student, soliciting Jimbo's (and other friends') advice on a website I was thinking of starting. It was the first I had heard of Jimbo's idea of an open content encyclopedia, and I was delighted to take the job.|archivedate=20 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230320142105/https://meta.wikimedia.org/wiki/My_resignation--Larry_Sanger}}</ref><ref name="memoirofwiki2" /> Ndị odee Nupedia tụlere ụzọ dị iche iche iji mepụta ọdịnaya ngwa ngwa.<ref name="Jonathan Sidener3">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=6 December 2004|title=Everyone's Encyclopedia|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html|accessdate=25 March 2007}}</ref> A na-ejibu [[wiki]] eme ihe n'ebe ndị ọzọ na ịntanet iji hazie ihe ọmụma, na echiche nke ihe mgbakwunye dabeere na [[wiki]] nye Nupedia sitere na mkparịta ụka dị n'etiti Sanger na Ben Kovitz, <ref>{{Cite web|date=2013-01-12|title=From the archives: Highland Park teen is finalist in web competition|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2013-01-12-chi-archives-aaron-swartz-20130112-story.html|accessdate=2023-08-21|work=Chicago Tribune|archivedate=January 19, 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240119130522/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2013-01-12-chi-archives-aaron-swartz-20130112-story.html}}</ref> <ref name="Ben_Kovitz2">{{Cite news|title=Ben Kovitz|publisher=[[WikiWikiWeb]]|url=http://c2.com/cgi/wiki?BenKovitz|accessdate=25 March 2007}}</ref> na ọzọkwa dị n'etiti Wales na Jeremy Rosenfeld.<ref name="Glyn Moody2">{{Cite news|author=Moody|first=Glyn|date=13 July 2006|title=This time, it'll be a Wikipedia written by experts|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/2006/jul/13/media.newmedia|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="Origins_of_Wikipedia2">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=23 September 2006|title=Wikipedia co-founder looks to add accountability, end anarchy|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20060923/news_lz1n23wiki.html|accessdate=25 March 2007|quote=The origins of Wikipedia date to 2000, when Sanger was finishing his doctoral thesis in philosophy and had an idea for a Web site.}}</ref> Kovitz bụ onye [[:en:Computer_programmer|ọkachamara na ngwanrọ kọmputa]] na onye na-ahụkarị na wiki mgbanwe nke [[Ward Cunningham]] bụ "[[WikiWikiWeb]]". Ọ kọwaara Sanger ihe wikis bụ, n'oge ha na-eri nri abalị na Jenụwarị 2, 2001.<ref name="Ben_Kovitz2" /><ref name="Glyn Moody2" /><ref name="Origins_of_Wikipedia2" /><ref name="the hive">{{Cite magazine|last=Poe|first=Marshall|date=September 2006|title=The Hive|url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia/3|url-status=live|magazine=[[The Atlantic Monthly]]|page=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20061110160718/http://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia/3|archive-date=10 November 2006|access-date=25 March 2007}}</ref> Wales kwuru n'ọnwa Ọktoba afọ 2001 na "Larry nwere echiche iji ngwanrọ Wiki" maka ndị na-enweghị mmasị na usoro Nupedia, ma mesịa kwuo na Disemba afọ 2005 na Rosenfeld mere ka ọ mata maka echiche wiki. <ref name="Wikipedia-l-0006712">{{Cite news|author=Wales|first=Jimmy|date=30 October 2001|title=LinkBacks?|publisher=Wikimedia|format=Email|url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-October/000671.html|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="Wired News">{{Cite magazine|date=3 May 2007|title=Assignment Zero First Take: Wiki Innovators Rethink Openness|url=https://www.wired.com/techbiz/media/news/2007/05/assignment_zero_citizendium|url-status=dead|magazine=[[Wired News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328235925/http://www.wired.com/techbiz/media/news/2007/05/assignment_zero_citizendium|archive-date=28 March 2014|access-date=1 November 2007}}</ref><ref name="cadenhead2">{{Cite web|author=Rogers Cadenhead|title=Wikipedia Founder Looks Out for Number 1|url=http://www.cadenhead.org/workbench/news/2828/wikipedia-founder-looks-out-number-1|accessdate=15 October 2006|archivedate=26 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080926103410/http://www.cadenhead.org/workbench/news/2828/wikipedia-founder-looks-out-number-1}}</ref><ref name="rosenfeld">Also stated on Wikipedia, on Friday 2 December 2005 [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jimmy_Wales&diff=next&oldid=29849184 permanent reference] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210311054329/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jimmy_Wales&diff=next&oldid=29849184|date=11 March 2021}}</ref><ref>Stated on Wikipedia on Monday 14 March 2005: [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=11139857 reference] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210222221915/https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=11139857|date=22 February 2021}}</ref> Sanger chere na wiki ga-abụ ezigbo ikpo okwu iji mee ihe, ma tụọ aro na [[Mailing list|Ndepụta ozi]] Nupedia na a ga-eguzobe wiki dabeere na [[:en:UseModWiki|UseModWiki]] (nke bụ v. 0.90 mgbe ahụ) dị ka ọrụ "ebe e si eweta ihe ga-adị" na Nupedia. N'okpuru isiokwu "Ka anyị mee wiki", o dere, sị: <ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Let's make a wiki|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html}}</ref> Mba, nke a abụghị atụmatụ na-adịghị mma ma ọ bụ nke na-akpata ihere. Ọ bụ echiche ịgbakwunye obere atụmatụ na Nupedia. Jimmy Wales chere na ọtụtụ mmadụ nwere ike ịjụ ma ọ bụ ghara ịnabata echiche a, mana echere m na ọ gaghị adị otu ahụ... Banyere iji '''wiki''' eme ihe na Nupedia, nke a bụ usoro “emeghe” ma dị mfe nke ukwuu maka imepụta ọdịnaya. Anyị ekwuola mgbe ụfọdụ banyere echiche nke ịmepụta ọrụ ndị dị mfe ma meghee karịa, ma ọ bụ iji dochie Nupedia ma ọ bụ tinye ha n’akụkụ ya. Ọ dị m ka enwere ike itinye wikis n’ọrụ ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ozugbo, ha anaghị achọ nlekọta dị ukwuu, ma n’ozuzu ha nwere obere ihe ize ndụ. Ha bụkwa isi iyi ọdịnaya nwere nnukwu ohere. Ya mere, dịka m nwere ike ịhụ, ọ dịghị nnukwu ọghọm dị na ya. Wales guzobere otu ma tinye ya n'ịntanetị na Wednesday abalị iri ọnwa Jenụwarị 2001, n'okpuru ngalaba [[Nupedia]].com.<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Nupedia's wiki: try it out|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html}}</ref> Nke a ghọrọ wiki ọhụrụ n'okpuru ngalaba wikipedia.com na Jenụwarị 15. Na 17 Jenụwarị, ọrụ GNUPedia nke Free Software Foundation (FSF) gara n'ịntanetị, na-enwe ike ịsọ mpi ya na [[:en:Nupedia|Nupedia]], mana n'ime afọ ole na ole FSF gbara ndị mmadụ ume "ịga ma nye aka na [Wikipedia]".<ref>{{Cite web|date=17 January 2001|title=Slashdot Comments &#124; GNUPedia Project Starting|url=http://slashdot.org/comments.pl?sid=9990&threshold=1&commentsort=0&mode=thread&cid=502603|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220612010030/https://slashdot.org/comments.pl?sid=9990|archivedate=12 June 2022|accessdate=13 April 2010|publisher=Slashdot.org}}</ref><ref>{{Cite web|year=2012|title=The Free Encyclopedia Project|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121221000617/http://www.gnu.org/encyclopedia/|archivedate=21 December 2012|accessdate=20 December 2012|publisher=GNU.org}}</ref> === Ntọala nke Wikipedia === E nwere ịsụ ngọngọ n'etiti ndị ndezi maka ijikọ Nupedia n'ebe o chiri anya yana ụdị ịrụ ọrụ Wiki.<ref name="memoirofwiki">{{Cite web|first=Larry|author=Sanger|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/18/164213&tid=95&tid=149&tid=9|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part I|date=2005-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090722235956/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F18%2F164213&tid=95&tid=149&tid=9|archivedate=22 July 2009}}</ref> Mgbe a malitecharaa Nupedia wiki n'okpuru [[:en:Nupedia|nupedia.com]] na 10 Jenụwarị 2001,<ref>{{Cite web|date=2003-04-25|title=[Nupedia-l] Nupedia's wiki: try it out|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html|accessdate=2023-08-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030425173342/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html|archivedate=25 April 2003}}</ref> Wales tụrụ aro inye ọrụ ọhụrụ ahụ aha nke ya, Sanger e wee tụọ aro aha ''Wikipedia'', na-asị na ọ bu <nowiki>''</nowiki>ọrụ mgbakwunye nye Nupedia nke kwụụrụ onwe ya na-arụ ọrụ."<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=11 January 2001|title=Re: [Advisory-l] The wiki...|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html}}</ref> A malitere wiki ọhụrụ na wikipedia.com na Mọnde 15 Jenụwarị 2001. Isi ebe nrụọrụ ya na sava ya (nke dị na San Diego) nke e ji malite ọrụ ndị a na mbido bụ Bomis nyere ha n'efu. Ọtụtụ ndị na-arụbu ọrụ na Bomis mechara na-eme ntinye na encyclopedia ahụ: nkekanke Tim Shell, onye so hiwe ma mechaa bụrụ onye isi nchịkwa nke Bomis, na onye njikwa ngwanro Jason Richey. [[Faịlụ:Jimmy_Wales'_Mac_and_the_First_Wikipedia_Edit_—_"Hello_World"_(51738433963).jpg|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|iMac Jimmy Wales jiri mee ndezi mbụ na Wikipedia]] Wales kwuru na Disemba 2008 na o mere ndezi mbụ nke Wikipedia, ndezi nnwale nke nwere ederede "Alo, Ụwa!", mana nke a nwere ike ịbụ na Wikipedia ochie nke e wepụrụ n'oge na-adịghị anya ma jiri ịmalitegharị nke ọhụrụ dochie ya. Ndezigharị mbụ e nwetara na Wikipedia.com bụ na Ihu Mbụ ya na 15 Jenụwarị 2001, nke na-agụ "Nke a bụ WikiPedia ọhụrụ!"; enwere ike ịchọta ya ebe a. A mara ọkwa ịdị adị nke ọrụ ahụ n'ụzọ doro anya ma rịọ arịrịọ ka ndị ọrụ afọ ofufo tinye aka n'ịmepụta ọdịnaya na ndepụta nzipu Nupedia na 17 Jenụwarị 2001.<ref>{{Cite web|date=31 March 2003|title=&#91;Nupedia-l&#93; Wikipedia is up!|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000684.html|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030331101007/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000684.html|archivedate=31 March 2003}}</ref> Ọrụ ahụ nwetara ọtụtụ ndị ọhụrụ sonyere mgbe a kpọtụrụ ya aha na ebe nrụọrụ weebụ [[:en:Slashdot|Slashdot]] na Julaị 2001, <ref name="slashdot26july">{{Cite web|date=26 July 2001|title=Britannica and Free Content|url=http://slashdot.org/articles/01/07/26/0312258.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114204227/http://slashdot.org/articles/01/07/26/0312258.shtml|archivedate=14 January 2009|publisher=Slashdot}}</ref> ebe ọ nwetabururị obere ịkpọ aha ugboro abụọ na Maachị 2001.<ref>{{Cite web|date=5 March 2001|title=Nupedia and Project Gutenberg Directors Answer|url=http://slashdot.org/article.pl?sid=01/03/02/1422244&tid=99|publisher=Slashdot}}</ref><ref>{{Cite web|date=29 March 2001|title=Everything2 Hits One Million Nodes|url=http://slashdot.org/article.pl?sid=01/03/29/2035230&tid=95|publisher=Slashdot}}</ref> Mgbe ahụ, ọ natara ihe ngosi a ma ama maka akụkọ dị na ebe nrụọrụ weebụ teknụzụ na ọdịbendị nke obodo niile na-edezi Kuro5hin na 25 Julaị. <ref>{{Cite web|date=25 July 2001|title=Britannica or Nupedia? The Future of Free Encyclopedias|url=http://www.kuro5hin.org/story/2001/7/25/103136/121|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011107050810/http://www.kuro5hin.org/story/2001/7/25/103136/121|archivedate=7 November 2001|publisher=Kuro5hin}}</ref> N'etiti nnubata nke ndị mmadụ a, e nweelarị ọtụtụ ndị na-abịa na ya na-aga n'ihu site n'ebe weebụ ndị ọzọ, ọkachasị Google, nke naanị ya zigara ọtụtụ narị ndị ọbịa ọhụrụ na saịtị ahụ kwa ụbọchị. [[:en:Mainstream_media|Ihe mgbasa ozi mbụ ya bụ isi]] bụ na ''The New York Times'' na 20 Septemba 2001.<ref>{{Cite news|author=Meyers|first=Peter|date=20 September 2001|title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html|accessdate=16 March 2023}}</ref> === Nkewa na Ịbanye mba ụwa Ndị Ọzọ === Na mmalite Wikipedia, no bidoro gbasawa, na-aga mba ndị ọzọ, na-enwe nkepụta nke namespace ọhụrụ gasị, nke ọbụla n'ime usoro ndetu aha ndị ojieme dị iche na nke ibe ya. Nkega subdomain mbụ nke e kepụtara maka Wikipedia na-abụghị n'asụsụ Bekee bụ deutsche.wikipedia.com (nke e kere na Fraịdee 16 Maachị 2001, 01:38 UTC),<ref>{{Cite web|date=15 March 2001|title=Alternative language Wikipedias|url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000049.html|accessdate=13 April 2010|work=Lists|publisher=Wikimedia|archivedate=20 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140620120726/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000049.html}}</ref> nke ihe sochiri ya ka awa ole na ole gasịrị bụ {{Mono|[[Catalan Wikipedia|catalan.wikipedia.com]]}} (n'elekere 13:07 UTC).<ref>{{Cite web|title=History of the Catalan Homepage|url=http://catalan.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010413083954/http://catalan.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archivedate=13 April 2001|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref> Japanese Wikipedia, nke a malitere dịka {{Mono|nihongo.wikipedia.com}}, ka e kepụtakwara na gburugburu oge ahụ,<ref>{{Cite web|date=20 April 2001|title=Nihongo No Wikipedia: HomePage|url=http://nihongo.wikipedia.com/wiki.cgi?action=browse&id=HomePage&revision=3|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010420120143/http://nihongo.wikipedia.com/wiki.cgi?action=browse&id=HomePage&revision=3|archivedate=20 April 2001}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 March 2001|title=Wikipedia: HomePage|url=http://www.wikipedia.com/|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010331173908/http://www.wikipedia.com/|archivedate=31 March 2001}}</ref> ma na-eji naanị Romanized Japanese mgbe ahụ. Ruo ihe dịka ọnwa abụọ Catalan bụ ya bụ nke kacha nwee ederede na-abụghị n'asụsụ bekee <ref>{{Cite web|url=http://ca.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%80bac&oldid=1|title=First edition in the Catalan Wikipedia|language=ca|publisher=Wikipedia|accessdate=13 April 2010|archivedate=12 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201112014959/https://ca.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%80bac}}</ref> n'agbanyeghị na ngụkọta nke mmalite oge ahụ adịchaghị kpọmkwem. E mepụtara Wikipedia French na ma ọ bụ gburugburu 11 Mee 2001, n'oge nnubata nke ọtụtụ nsụgharị asụsụ ọhụrụ nke gụnyere Chinese, Dutch, Esperanto, Hebrew, Italian, Portuguese, Russian, Spanish, na Swedish. N'oge na-adịghị anya, Arabic na [[:en:Hungarian_Wikipedia|Hungarian]] sonyeere asụsụ ndị a. <ref>{{Cite web|title=Homepage from the Internet Archive|url=http://ar.wikipedia.com/wiki.cgi?HomePage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011118054300/http://ar.wikipedia.com/wiki.cgi?HomePage|archivedate=18 November 2001|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=International_Wikipedia&action=history|title=International Wikipedia|publisher=Wikipedia|accessdate=13 April 2010}}</ref> N'ọnwa Septemba afọ 2001, otu ọkwa a mara kwere nkwa itinye aka na ndokwa asụsụ dị iche iche nke Wikipedia, na-agwa ndị ọrụ banyere nnupụta n'uju nke Wikipedia na-abịanụ n'asụsụ niile dị mkpa, nguzobe ụkpụrụ ndị bụ isi, na ịmanye ntụgharị nke isi peeji maka wiki ọhụrụ ndị ahụ. Na ngwụcha afọ ahụ, mgbe mbụ a malitere idepụta ọnụ ọgụgụ mba ụwa, a mara ọkwa nsụgharị n'asụsụ [[:en:Afrikaans_Wikipedia|Afrikaans]], [https://en.wikipedia.org/wiki/Afrikaans_Wikipedia][[:en:Norwegian_Wikipedia|Norway]], na Serbia.<ref>{{Cite web|title=International Wikipedias statistics|url=http://www.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:International_wikipedias_statistics|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030305012547/http://www.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:International_wikipedias_statistics|archivedate=5 March 2003|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref> Na Jenụwarị 2002, pasent iri itoolu nke ederede Wikipedia nile dị n'asụsụ Bekee. Ka ọ na-erule Jenụwarị 2004, ihe n'eruughị ọkara ya dị n'asụsụ Bekee, ịgazu mba ụwa ọnụ a na-agakwa n'ihu n'abawanye dịka encyclopedia a na-eto. {{As of|2014}}, ihe dịka pasent iri asatọ na ise nke ederede Wikipedia niile dị na nsụgharị ndị na-abụghị n'asụsụ Bekee.<ref name="Grand20" /> {{As of|2023}}, English na Simple English Wikipedias nwere ederede dị nde asaa n'etiti ha mana ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ pasent ịrị itoolu nke ederede Wikipedia niile bụ ndịa-adịghị n'asụsụ Bekee.<ref>{{Cite web|title=List of Wikipedias – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias|accessdate=2023-08-21|work=meta.wikimedia.org|language=en}}</ref> === Mmepe nke Wikipedia === [[Faịlụ:Old_Wikipedia.png|áká_ịkẹngạ|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (28 Septemba 2002) ]] N'ọnwa Machị afọ 2002, mgbe Bomis wepụrụ ego n'oge nkwụsịtụ dot-com, Sanger hapụrụ ma Nupedia na Wikipedia. Ka ọ na-erule afọ 2002, ya na Wales dị iche n'echiche ha banyere otu esi elekọta encyclopedias mepere emepe. Ha abụọ ka na-akwado echiche imekọ ihe ọnụ, mana ha ekwekọrịtaghị n'otú ha ga-esi jikwaa ndị editọ na-akpaghasị, ọrụ ụfọdụ maka ndị ọkachamara, na ụzọ kachasị mma iji duzie ọrụ ahụ gaa n'ihu. Wales gara n'ihu guzobe ọchịchị onwe onye na ntụziaka onwe onye [[:en:Business_development|site na ndị dị ala ruo na ndị isi]] site n'aka ndị editọ na Wikipedia. O mere ka o doo anya na ọ gaghị etinye aka na njikwa kwa ụbọchị nke otu ndị ọrụ ahụ, mana ọ ga-agba ya ume ịmụta njikwa onwe ya ma chọta ụzọ kachasị mma nke ya. Ka ọ na-erule afọ 2007, Wales mere ka ọrụ ya jedebe mgbe ụfọdụ naanị na ntinye aka n'ihe ndị dị mkpa, ọrụ ndị isi, nkwado nke ihe ọmụma, na ịgba ume maka ọrụ ntụaka yiri ya. Sanger kwuru na ọ bụ "onye na-agụnye" ma dịrị njikere ịnabata ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ihe ọ bụla, <ref>{{Cite web|author=Anderson|first=Nate|date=25 February 2007|title=Citizendium: building a better Wikipedia|url=https://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars/3|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081020001720/http://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars/3|archivedate=20 October 2008|accessdate=22 October 2011|work=Ars Technica}}</ref> ma kwuo na ndị ọkachamara ka nwere ọnọdụ na ụwa Web 2.0. N'afọ 2006, o guzobere [[:en:Citizendium|Citizendium]], encyclopedia mepere emepe nke jiri ezigbo aha maka ndị na-eme ntinye na ya iji belata nhazi ọgba aghara, ma nwee olileanya ime ka "nlekọta ọkachamara dị nro" dịkwuo mfe iji mee ka ihe ziri ezi bụrụ ọdịnaya ya. Mkpebi banyere ọdịnaya isiokwu ga-abụ otu ndị editọ ga-eme ya, mana saịtị ahụ ga-agụnye nkwupụta banyere "ihe dị mma gbasara ezinụlọ". <ref>{{Cite web|title=Archive: Family-Friendly Policy – Citizendium|url=http://en.citizendium.org/wiki/CZ:Family-Friendly_Policy|accessdate=16 March 2023|work=en.citizendium.org|archivedate=20 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101120030154/http://en.citizendium.org/wiki/CZ:Family-Friendly_Policy}}</ref> <ref name="Nate Anderson">{{Cite web|author=Anderson|first=Nate|date=25 February 2007|title=Citizendium: building a better Wikipedia|url=https://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070324225040/http://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars|archivedate=24 March 2007|accessdate=25 March 2007|work=Ars Technica}}</ref> === Ihe ndị dị na Wikipedia n'oge gara aga === Isiokwu encyclopedia ochie, ọbụnakwa nke ochie na-adịghịzị bara uru nke ukwuu maka nnyocha akụkọ ihe mere eme.<ref>{{Cite web|date=26 January 2021|title=Encyclopedias Are Time Capsules – The Atlantic|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/12/encyclopedias-are-time-capsules/419619/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126035016/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/12/encyclopedias-are-time-capsules/419619/|archivedate=26 January 2021|accessdate=25 June 2022|work=[[The Atlantic]]}}</ref> Maka isiokwu Wikipedia ọ bụla, n swere ike inweta nụgharị nmaọbụ ddezi nị gara aga nite na njikọ "Vlee onye rụrụ ọrụ a n'ke na-adị nelu ibe ahụ. Akụkọ ihe mere eme zuru ezu nke isiokwu Wikipedia niile dịkwa maka nbudata dị ka [[:en:Wikipedia:Database_download|data dumps]], dị n'ụdị faịlụ XML.<ref>{{Cite web|author=Koehrsen|first=Will|date=2018-10-26|title=Wikipedia Data Science: Working with the World's Largest Encyclopedia|url=https://medium.com/towards-data-science/wikipedia-data-science-working-with-the-worlds-largest-encyclopedia-c08efbac5f5c|accessdate=2025-02-04|work=Towards Data Science|language=en}}</ref> Na mgbakwunye, ZIM File Archive, <ref name=":0">{{Cite web|title=ZIM File Archive: Free Data: Free Download, Borrow and Streaming|url=https://archive.org/details/zimarchive|accessdate=25 June 2022|work=Internet Archive|language=en}}</ref> dị na [[:en:Internet_Archive|Internet Archive]], nwere foto zuru ezu gara aga nke Wikipedia niile yana nhọrọ isiokwu, dị n'ọtụtụ asụsụ, site na afọ dị iche iche. Enwere ike ijimanrọ Kiwix. meghee haN'etiti 20afọ 07 na 2011, a tọhapụrụ nsụgharị [[:en:History_of_Wikipedia#English_Wikipedia_CD/DVD/Kiwix_ZIM_file_releases|CD/DVD]] atọ (nke a na-akpọ Wikipedia Version 0.5, 0.7 na 0.8) nwere nhọrọ nke isiokwu ụfọdụ sitere na [[Wikipedia nke ndị bekee|Wikipedia Bekee]]. Ha dị ka faịlụ Kiwix ZIM, ma site na ZIM File Archive <ref name=":0" /> ma site na ebe nrụọrụ weebụ Kiwix. <ref name="auto">{{Cite web|title=Index of /archive/zim/wikipedia|url=https://download.kiwix.org/archive/zim/wikipedia/|accessdate=25 June 2022|work=download.kiwix.org|archivedate=22 June 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220622124809/https://download.kiwix.org/archive/zim/wikipedia/}}</ref> === Mgbanwe nke akara ngosi Ya === <gallery mode="packed"> File:Old wikipedia logo.png|alt=This is the very first logo|Nke o ji malite – na ngwụcha 2001 (nke dị naanị nwa oge) File:Wiki logo The Cunctator.png|alt=This is the second "improved" logo|Site na ngwụcha 2001 ruo 12 Ọktoba 2003 File:Wikipedia-logo-en.png|alt=This is the next logo.|13 October 2003 – 13 May 2010 File:Wikipedia-logo-v2.svg|alt=This is the present logo|13 May 2010 ruo ugbu a </gallery> == Usoro Ka Ihe Si Na-Eme == <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> === Afọ iri mbụ: 2000 ruo 2009 === ==== 2000 ==== [[Faịlụ:Bomis-staff-summer-2000.jpg|alt=The Bomis staff, summer 2000|thumb|Ndị ọrụ Bomis n'etiti afọ 2000]] Na Machị 2000, a malitere ọrụ [[Nupedia]]. Ebumnuche ya bụ ibipụta isiokwu ndị ọkachamara dere nke a ga-enye ikikere dị ka [[Free content|ọdịnaya n'efu]]. Nupedia bụ nke Wales guzobere, ebe Sanger dị ka onye isi nchịkọta akụkọ, ma ụlọ ọrụ mgbasa ozi weebụ Bomis kwadoro ya. ==== 2001 ==== Na Jenụwarị 2001, Wikipedia malitere dị ka ọrụ dịniche 'akụkụ Nupedia, iji nye ohere imekọ ihe ọnụ na isiokwu ọbụla tupu ịbanye n'usoro nnyocha ndị ọgbọ.<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Let's make a wiki|work=Nupedia-l mailing list|publisher=Internet Archive|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html}}</ref> Sanger tụrụ aro aha ahụ na 11 Jenụwarị 2001 dị ka [[:en:Portmanteau|njikọ okwu]] nke okwu ''[[wiki]]'' (okwu Hawaiian pụtara "ngwa ngwa") yana ''encyclopedia''. <ref>{{Cite web|title=[Nupedia-l] Re: [Advisory-l] The wiki...|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html|archivedate=14 April 2003|work=nupedia.com}}</ref> E debara aha ngalaba ''wikipedia.com'' na ''wikipedia.org'' na 12 na 13 Jenụwarị, n'otu n'otu, ebe ewebatara wikipedia. org n'ịntanetị n'otu ụbọchị ahụ.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/http://en.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101006010812/http://www.alexa.com/siteinfo/en.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archivedate=6 October 2010|accessdate=6 September 2010|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> Ọrụ ahụ meghere n'ozuzu na 15 Jenụwarị ("[[:en:Wikipedia:Wikipedia_Day|Ụbọchị Wikipedia]]"), na-enwe ndị Wikipedia mba ụwa ndị ọzọ mbụ - mbipụta German, Katalan, French, Swedish, na Italian - na-emepụta n'etiti Machị na Mee. E guzobere iwu "n'ụzọ na-anọpụ iche" ([[wikipedia:Neutral point of view|NPOV]]) n'oge a, na [[:en:Slashdot_effect|slashdotter wave]] nke mbụ nke Wikipedia rutere na 26 Julaị. <ref name="slashdot26july"/> Akụkọ mgbasa ozi mbụ banyere Wikipedia pụtara n'ọnwa Ọgọstụ afọ 2001 na akwụkwọ akụkọ ''[[:en:Western_Mail_(Wales)|Wales on Sunday]]''. [[:en:September_11_attacks|Mwakpo nke Septemba 11]] kpaliri mpụta nke akụkọ na-akpali akpali na isi peeji ya, yana igbe ozi na-ejikọta isiokwu ndị metụtara ya. N'oge ahụ, e mepụtara ihe dịka isiokwu otu narị metụtara 9/11 . <ref>{{Cite web|author=Keegan|first=Brian|date=17 November 2020|title=How 9/11 Made Wikipedia What It Is Today|url=https://slate.com/technology/2020/11/wikipedia-september-11-breaking-news.html|accessdate=10 May 2021|work=Slate|language=en|archivedate=6 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506060557/https://slate.com/technology/2020/11/wikipedia-september-11-breaking-news.html}}</ref> Mgbe mwakpo nke Septemba 11 gasịrị, njikọ na-eduga n'akụkọ Wikipedia banyere mwakpo ahụ pụtara n'isi peeji Yahoo!, nke kpatara mmụba nke ndị na-enubata na Wikipedia.<ref>{{Cite web|author=Pasternack|first=Alex|date=11 September 2021|title=How 9/11 turned a new site called Wikipedia into history's crowdsourced front page|url=https://www.fastcompany.com/90674998/how-9-11-turned-a-new-site-called-wikipedia-into-historys-crowdsourced-front-page|accessdate=11 September 2021|work=Fast Company|language=en-US|archivedate=11 September 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210911121514/https://www.fastcompany.com/90674998/how-9-11-turned-a-new-site-called-wikipedia-into-historys-crowdsourced-front-page}}</ref> ==== 2002 ==== 2002 hụrụ mbelata nke inye ego maka Wikipedia site na Bomis na ọpụpụ Sanger. Otu ngwanrọ yiri ibe ya nke Spanish Wikipedia mere, na nguzobe nke ''[[:en:Enciclopedia_Libre|Enciclopedia Libre]]'' Jimmy Wales kwupụtara na Wikipedia agaghị eme mkpọsa azụmahịa. Ngwá ọrụ [[MediaWiki]] mbụ a na-ebugharị ebugharị malitere na Jenụwarị 25. E webatara [[:en:Internet_bot|Bots]]. A malitere ọrụ nwanne mbụ ya ([[Wiktionary]]) yana [[:en:Manual_of_Style|Manual of Style]]. Ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ndị na-eme ntinye narị abụọ na-edezi Wikipedia kwa ụbọchị.<ref name="Singer2002">{{Cite news|author=Singer|first=Michael|date=16 January 2002|title=Free Encyclopedia Project Celebrates Year One|work=[[Mecklermedia|Jupitermedia]]|url=http://siliconvalley.internet.com/news/article.php/3531_956641}}</ref> ==== 2003 ==== [[Faịlụ:2003-08-31_English_Wikipedia_main_page.svg|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (Ọgọst 2003) ]] Wikipedia Bekee gafere isiokwu dị otu narị puku n'afọ 2003, ebe mbipụta n'asụsụ ọzọ n'abụghị asụsụ bekee kachasị ukwuu, Wikipedia German, gafere isiokwu puku iri. E guzobere [[Wikimedia Foundation|Ntọala Wikimedia]]. Wikipedia nakweere akara ngosi ụwa jigsaw ya. E weghachiri usoro mgbakọ na mwepụ site na iji TeX na ebe nrụọrụ weebụ ahụ. [[:de:Wikipedia:Stammtisch München/Archiv/2003|Nzukọ mmekọrịta mbụ nke Wikipedia]] mere na Munich, Germany, n'ọnwa Ọktoba. E mepụtara ụkpụrụ ndị bụ isi nke usoro Arnitration na Kọmitii nke Wikipedia Bekee ("ArbCom"). E mepụtara [[:en:Wikisource|Wikisource]] dị ka ọrụ nwanne ya dịkwa iche na 24 Nọvemba 2003, iji kwado ederede ndị dị n'efu dị ka ebumnuche ya n'ọtụtụ asụsụ na nsụgharị si dị. ==== 2004 ==== Akụkọ Wikipedia zuru ụwa ọnụ nọgidere na-eto ngwa ngwa na 2004, na-eto okpukpu abụọ n'ime ọnwa iri na abụọ, site na ihe na-erughị isiokwu narị puku ise na ngwụcha afọ 2003 ruo ihe karịrị otu nde n'ihe karịrị asụsụ otu narị na ngwụcha afọ 2004. Wikipedia Bekee nwere ihe na-erughị ọkara nke isiokwu ndị a niile. A kwapụrụ ugbo sava weebụsaịtị ahụ site na California gaa Florida. E webatara ụhazi isiokwu n'ụdị n'ụdị ({{self-reference link|Wikipedia:Categories|Categories}}) na ụdị nhazi usoro CSS. Mgbalị mbụ iji gbochie Wikipedia mere, ebe e gbochiri ebe nrụọrụ weebụ ahụ na China ruo izu abụọ na Juun. Ime ntụli aka nke iwu kwadoro malitere maka bọọdụ maka Ntọala ahụ, yana Kọmitii Arbitration na Wikipedia Bekee. A nabatara isi nke mba mbụ nke Ntọala ahụ, [[:en:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland]]. Nzukọ mmekọrịta mbụ na United States mere na Boston, na Juaị. E kere [[Wikimedia Commons]] na 7 Septemba 2004 iji kwadoo faịlụ ndị dị n'ụdị foto na vidiyo maka Wikipedia n'asụsụ niile. Bourgeois v. Peters, <ref name="Bour v Pete">{{Cite web|title=387 F.3d 1303|url=http://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121221140312/http://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf|archivedate=21 December 2012|accessdate=19 November 2013}}</ref> (11th Cir. 2004), bụ ikpe ụlọ ikpe nke [[:en:United_States_Court_of_Appeals_for_the_Eleventh_Circuit|United States Court of Appeals for the Eleventh Circuit]] kpebiri bụ otu n'ime echiche ụlọ ikpe mbụ kpọrọ Wikipedia aha maọbụ rụtụ ya aka. <ref>{{Cite journal|author=Peoples, Lee|date=January 2010|title=The Citation of Wikipedia in Judicial Opinions|url=http://digitalcommons.law.yale.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1055&context=yjolt|journal=Yale Journal of Law and Technology|volume=12|issue=1}}</ref> O kwuru, sị: "Anyị jụkwara echiche ahụ na ọkwa ndụmọdụ maka iyi egwu nke Ngalaba Nchebe Obodo n'ụzọ ụfọdụ na-akwado ọchụchọ ndị a. Ọ bụ ezie na e mere ka ọkwa iyi egwu ahụ 'buo ibu' i' n'oge ngagharị iwe ahụ, 'ruo ugbu a, ọkwa egwu ana-hụ eguzo na oodo do (ebul ebuliiri) maka ọtụtụ oge ọrịla dị. E buliri gaa na ka oromịa (dị elu) ugboro isi i.'"<ref name="Bour v Pete" /> Na 29 Mee, Wikipedia gbanwere akpụkpọ ahụ ya site na [[mw:Skin:Standard|Standard]] gaa na [[mw:Skin:MonoBook|MonoBook]], interface nke nọgidere na-abụ ndabara maka ebe nrụọrụ weebụ Wikimedia Foundation ruo 2010. <ref>{{Cite web|title=MonoBook|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Skin:MonoBook|work=MediaWiki|accessdate=30 April 2026}}</ref> ==== 2005 ==== N'afọ 2005, Wikipedia ghọrọ ebe nrụọrụ weebụ kachasị ewu ewu na Ịntanetị, dị ka [[:en:Hitwise|Hitwise]], si kwuo, ebe naanị Wikipedia Bekee karịrị isiokwu narị puku asaa na iri ise.(750,000). E guzobere pọtal dị n'ọtụtụ asụsụ nakwa ọtụtụ isiokwu mbụ nke Wikipedia na 2005. Nchịkọta ego nke emere n'ime ọnwa atọ mbụ nke afọ ahụ nwetara ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ narị puku dọla (US $100,000) maka mmelite usoro iji dozie ọchịchọ na-arịwanye elu. China gbochiri Wikipedia ọzọ n'ọnwa Ọktoba afọ 2005. Ihe ihere mbụ dị na Wikipedia, [[:en:Seigenthaler_incident|ihe omume Seigenthaler]], mere n'afọ 2005 mgbe a chọpụtara na otu onye a ma ama nwere akụkọ ndụ e mebiri emebi nke a na-amaghị ama ruo ọtụtụ ọnwa. N'ihi nke a na nchegbu ndị ọzọ, e guzobere iwu mbụ na mgbanwe usoro kpọmkwem iji gbochie ụdị mmegbu a. Ihe ndị a gụnyere mmelite iwu ọhụrụ nke [[m:CheckUser policy|Checkuser]] iji nye aka na nnyocha megide sọks, ihe ọhụrụ a na-akpọ ọkara nchebe, iwu siri ike karị maka akụkọ ndụ nke ndị dị ndụ, na mkpado nke isiokwu ndị dị otú ahụ maka nyocha siri ike. E tinyere ihe mgbochi nke ịmepụta isiokwu ọhụrụ maka ndị ọrụ edebanyere aha ha na Disemba 2005 na Wikipedia Bekee. <ref>{{Cite web|author=Terdiman|first=Daniel|title=Growing pains for Wikipedia|url=https://www.cnet.com/culture/growing-pains-for-wikipedia/|accessdate=16 March 2023|publisher=CNET|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://www.cnet.com/culture/growing-pains-for-wikipedia/}}</ref> Wikimania 2005, nzukọ Wikimania mbụ, ka e mere site na 4 ruo 8 Ọgọst 2005 na Haus der Jugend dị na Frankfurt, na-adọta ihe dị ka ndị bịara narị atọ na iri asatọ (380). [[Faịlụ:Wikimania_-_the_Wikimentary.webm|áká_ịkẹngạ|thumbtime=00:17|thumb|200x200px|''Wikimania – the Wikimentary'', akụkọ nkọwa maka Wikimania 2005, nke [[Jimmy Wales]] na Ward Cunningham nọ na ya]] ==== 2006 ==== Wikipedia Bekee nwetara isiokwu mezuru edemede dị na ya otu nde, nke bụ [[:en:Jordanhill_railway_station|ọdụ ụgbọ okporo igwe Jordanhill]], na Machị 1, 2006.<ref>{{Cite web|author=Lemon|first=Sumner|date=2 March 2006|title=Millionth English article posted on Wikipedia|work=[[Computerworld]]|url=https://www.computerworld.com/article/2563140/millionth-english-article-posted-on-wikipedia.html|accessdate=1 April 2024}}</ref> A kwadoro nhọrọ isiokwu Wikipedia mbụ n'efu maka nbudata, e wee debanyekwa aha "Wikipedia" dị ka akara ahịa nke Wikimedia Foundation. [[:en:United_States_congressional_staff_edits_to_Wikipedia|ihe ihere akụkọ ndụ ndị enyemaka nke ndị omeiwu]] - ihe mere ọtụtụ ugboro ebe e jidere ndị ọrụ omeiwu na onye njikwa mkpọsa na-anwa ịgbanwe akụkọ ndụ ndị mmadụ dị na Wikipedia na nzuzo - bịara n'uche ọha na eze, na-eduga n'ịgba arụkwaghịm nke onye njikwa mkpọsa ahụ. Ka o sina dị, a họpụtara Wikipedia dị ka otu n'ime ụdị ise kachasị elu n'ụwa niile nke afọ 2006. <ref>{{Cite web|date=21 March 2007|title=brandchannel.com &#124; branding news|url=http://www.brandchannel.com/start1.asp?fa_id=352|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070321033410/http://www.brandchannel.com/start1.asp?fa_id=352|archivedate=21 March 2007}}</ref> Jimmy Wales gosipụtara na Wikimania 2006 na Wikipedia enwetala ọnụ ọgụ isiokwu edemede juru afọ ma kpọọ oku ka a kwusie ike maka ịdị mma nke edemede ndị ahụ, ikekwe nke o gosipụtara n'ụzọ kachasị mma n'oku ọ kpọrọ maka isiokwu otu narị puku dị mma ([[:en:Wikipedia:100,000_feature-quality_articles|100,000 feature-quality articles]]). E mepụtara ikike ọhụrụ, "nlekọta", na-enye ohere ka e nwee nsụgharị kpọmkwem ụfọdụ nke ibe ndị echekwara ndị nwere ọdịnaya a na-anabataghị dị ka ndị a na-apụghị ịhụ anya. Ọkara nchebe megide mmebi siteina ndị na-amaghị aha yh, nke e webatara na 2005, gosipụtara niu ewu karịa ka a tụrụ anya ya, ebe ihe karịrị 1otuppuku eeji nka c hebe rey'oge ọ bụla na 2006. ==== 2007 ==== Wikipedia gara n'ihu na-eto ngwa ngwa na 2007, na-enwe ihe karịrị nde mmadụ ise debanyere aha ha ka ọ na-erule 13 Ọgọst. Mbipụta n'asụsnarị abụọ na iri ise nke Wikipedia nwere ngụkọta nke nde isiokwu asaa na ọkara (7.5 million), nke ruru ijeri okwu otu na ụma asaa na anọ (1.74 biilion), ka ọ na-erule 13 Ọgọst. Wikipedia Bekee nwetara isiokwu ndị a na-edebata na ya n'ogo kwụ chịm na isiokwu otu puku na narị asaa (1,700) kwa ụbọchị, nke mere na aha ngalaba wikipedia.org ghọrọ nke iri kachasị arụ ọrụ n'ụwa. Wikipedia gara n'ihu na-enweta ngosi ya na [[:en:Category:Wikipedia_publicity|ndị nta akụkọ]] - [[:en:Essjay_controversy|esemokwu Essjay]] malitere mgbe a chọpụtara na onye otu Wikipedia a ma ama ghara ụgha banyere asambodo ya. [[:en:Citizendium|Citizendium]], encyclopedia na-amasa Wikipedia aka n'ịntanetị, malitere n'ihu ọha. Omume ọhụrụ mepụtara na Wikipedia, nke na encyclopedia ahụ tinyewara anya na ndị e bidoro mawa site n'ịbụ ndị so na akụkọ wuru ewu a kọrọ site n'ịgbakwunye njikọ nduga site na aha ha gaa na ya bụ akụkọ a kọrọ, kama ịmepụtara ha akụkọ ndụ dị iche. Na 9 Septemba 2007, Wikipedia Bekee nwetara edemede nke mezuru ya nde abụọ ya, ''El Hormiguero'' . <ref name="WFpressrelease">{{Cite web|url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Wikipedia_Reaches_2_Million_Articles|title=English Wikipedia Reaches 2 Million Articles|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170708005830/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Wikipedia_Reaches_2_Million_Articles|archivedate=8 July 2017|work=[[Wikimedia Foundation]]|date=9 September 2007|accessdate=3 June 2012}}</ref> E nwere ụfọdụ esemokwu na ngwụcha afọ 2007 mgbe [[:en:Volapük_Wikipedia|Volapük Wikipedia]] si na edemede isiokwu dị narị asaa na iri itoolu na asaa (797) gaa n'ihe karịrị otu narị puku na iri na abụọ (112,000) isiokwu, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke iri na ise kachasị ukwuu, n'ihi ụmụ irighiri edemede a na-akpọ stub ndị na-ede n'onwe ha, nke ọ bụ otu onye ọ na-anụ ọkụ n'obi maka asụsụ [[:en:Volapük|Volapük]]. mere ya.<ref>{{Cite journal|date=1 December 2007|title=Ciekawe wydarzenia w Internecie|url=http://www.pcworld.pl/artykuly/56502/MySpace.kontra.Facebook.html#t_34252|journal=PC World (Polish)|language=pl|accessdate=26 April 2013}}</ref><ref>{{Cite web|author=Yves Nevelsteen|date=15 September 2007|title=Volapuko jam superas Esperanton en Vikipedio|url=http://www.liberafolio.org/2007/volapukapedio|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130329091247/http://www.liberafolio.org/2007/volapukapedio|archivedate=29 March 2013|accessdate=26 April 2013|work=Libera Folio|language=eo}}</ref> Dị ka ''[[:en:MIT_Technology_Review|MIT Technology Review]]'' si kwuo, ọnụ ọgụgụ ndị editọ na-arụsi ọrụ ike na Wikipedia asụsụ Bekee ruru n'ókè dị elu n'afọ 2007 na ihe karịrị puku mmadụ ise na otu (51,000), ma kemgbe ahụ na-ebelata.<ref name="MIT">{{Cite journal|author=Simonite|first=Tom|date=22 October 2013|title=The Decline of Wikipedia|url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/|journal=[[MIT Technology Review]]|accessdate=6 December 2020}}</ref> N'ọnwa Eprel afọ 2007, e bipụtara mbipụta nke Wikipedia Version 0.5 . ==== 2008 ==== Ọrụ Wiki dị iche iche n'ọtụtụ ebe nọgidere na-agbasawanye ma na-emeziwanye ọdịnaya isiokwu n'ime ha. N'ọnwa Eprel afọ 2008, e mepụtara akụkọ Wikipedia nke mezuru ya nde iri, ma na-erula na ngwụcha afọ ahụ, Wikipedia Bekee nwezuru ma gafee nde isiokwu abụọ na ọkara. ==== 2009 ==== Na 25 Jun 2009 n'elekere 22:15 UTC, mgbe [[:en:Death_of_Michael_Jackson|ọnwụ Michael Jackson]] gasịrị, ebe nrụọrụ weebụ ahụ dara nwa oge. [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] kọrọ na ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ otu nde ndị ọbịa bịara na akụkọ ndụ Jackson n'ime otu awa, ma eleghị anya na nke ahụ bụ ọnụ ọgụ ndị ọbịa kachasị ukwuu n'ime oge otu awa na isiokwu ọ bụla na akụkọ ihe mere eme Wikipedia. Ka ọ na-erule ngwụcha Ọgọstụ 2009, ọnụ ọgụgụ isiokwu dị na mbipụta Wikipedia niile agafeela nde iri na anọ.<ref name="wikistats">{{Cite web|url=https://stats.wikimedia.org/EN/TablesArticlesTotal.htm|title=Wikipedia Statistics, Article count (official)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140305100104/https://stats.wikimedia.org/EN/TablesArticlesTotal.htm|archivedate=5 March 2014|work=Wikimedia.org}}</ref> E kere isiokwu nke mezuru ya nde atọ na Wikipedia Bekee, Beate Eriksen, na 17 Ọgọst 2009 na 04:05 UTC. Na 27 Disemba 2009, [[:en:German_Wikipedia|German Wikipedia]] gafere otu nde isiokwu, na-aghọ mbipụta nke abụọ ma e wepụ Wikipedia asụsụ bekee mere ya. Akụkọ [[:en:Time_(magazine)|''TIME'']]<nowiki/>depụtara Wikipedia n'etiti ebe nrụọrụ weebụ kachasị mma nke afọ 2009. Ihe dị na Wikipedia nwetara ikikere n'okpuru ikikere Creative Commons Attribution-ShareAlike na 2009. <ref>{{Cite web|date=30 October 2020|title=Licensing update/Timeline – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline|accessdate=29 August 2022|work=meta.wikimedia.org|language=en|archivedate=17 August 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline}}</ref> === Afọ iri nke abụọ: 2010-2019 === ==== 2010 ==== Na 13 Mee, saịtị ahụ wepụtara ihu peeji ọhụrụ. Ihe ọhụrụ ndị e wepụtaragụnyere akara ngosi emelitere, ngwaọrụ igodo ọhụrụ, na ihe nchịkwa njikọ.<ref name="New features">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:UsabilityInitiativePrefSwitch|title=New features|publisher=[[Wikipedia]]|accessdate=6 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100822062045/http://en.wikipedia.org/wiki/Special%3AUsabilityInitiativePrefSwitch|archivedate=22 August 2010}}</ref> Otú ọ dị, interface ochie ahụ nọgidere na-adị maka ndị chọrọ iji ya arụ ọrụ. N'abalị iri na abụọ n'ọnwa Disemba, Wikipedia Bekee gafere isiokwu nde atọ na ọkara, ebe e mepụtara isiokwu nke mezuru ya otu nde na Wikipedia French na 21 Septemba. E mere ndezi mezuru ya otu ijeri na Wikimedia na 16 Eprel. Na mbido afọ 2010, e bipụtara mbipụta nhọrọ isiokwu Wikipedia agba nke 0.7. ==== 2011 ==== [[Faịlụ:Armwikicake.png|thumb|Otu n'ime [[c:Wikipedia 10 Photo gallery#Wikipedia_10_Cakes|ọtụtụ achịcha]] e mere iji mee emume ncheta afọ iri nke Wikipedia na 2011 <ref>{{Cite web|title=Wikipedia 10|url=https://ten.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131231212611/http://ten.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archivedate=31 December 2013|accessdate=26 February 2014|publisher=Ten.wikipedia.org}}</ref>]] Wikipedia na ndị ọrụ ya mere ọtụtụ ememe [[:en:Wikipedia:10_years_of_Wikipedia|ncheta ịgba afọ iri]] nke saịtị ahụ n'ụwa niile na Jenụwarị 15. Ebe nrụọrụ ahụ malitere mgbalị ịgbasawanye uto ya na India, na-enwe nzukọ India mbụ ya na Mumbai na Nọvemba 2011.<ref>{{Cite news|date=19 November 2011|title=Wikipedia hosts India conference amid expansion push|language=en-GB|work=BBC News|first=Rajini|author=Vaidyanathan|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-15803308|accessdate=16 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=12 January 2011|title=Wikipedia, 10 years old, targets India|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/idUSN1116765620110112|accessdate=13 January 2011}}</ref> [[Wikipedia nke ndị bekee|Wikipedia Bekee]] gafere inwezu isiokwu dị nde atọ na ụma isii na 2 Eprel, wee ruo nde isiokwu atọ na ụma asatọ na 18 Nọvemba. Na 7 Nọvemba 2011, [[:en:German_Wikipedia|German Wikipedia]] gafere ndezi peeji dị nde otu narị, na-aghọ mbipụta asụsụ nke abụọ mere ya ma e wepụ mbipụta nke asụsụ Bekee, nke ruru nde ndezi narị ise ya na 24 Nọvemba 2011. [[:en:Dutch_Wikipedia|Dutch Wikipedia]] gafere otu nde isiokwu na 17 Disemba 2011, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke anọ mere ya. Na 3 Machị 2011, e bipụtara mbipụta nhọrọ isiokwu Wikipedia nke agba 0.8. Israel Post wepụtara stampụ"Wikimania 2011 - Haifa, Israel" bụ nke na 2 Ọgọst 2011. Nke a bụ stampụ mbụ ya kemgbe ụwa a raara nye ọrụ metụtara Wikimedia. N'agbata 4 na 6 Ọktoba 2011, Wikipedia Italian kpachapụrụ anya bụrụ nke a na-apụghị iru iji mee mkpesa megide iwu DDL intercettazioni nke [[:en:Italian_Parliament|Nzukọ Ndị Omeiwu Itali]], nke, ma ọ bụrụ na a kwadoo ya, ga-enye onye ọ bụla ohere ịmanye ebe nrụọrụ weebụ ọbụla iwepu ozi a na-ele anya dị ka ihe na-abụghị eziokwu ma ọ bụ dịka mkparị, na-enweghị mkpa ọ ga-adị inye ihe akaebe.<ref name="PCmagDDL">{{Cite web|title=Italian Wikipedia Hidden To Protest WireTap Law|url=https://www.pcmag.com/archive/italian-wikipedia-hidden-to-protest-wiretap-law-288689|accessdate=16 March 2023|work=PC Magazine|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://www.pcmag.com/archive/italian-wikipedia-hidden-to-protest-wiretap-law-288689}}</ref> Ọzọkwa n'ọnwa Ọktoba afọ 2011, Wikimedia kwupụtara mwepụta nke Wikipedia Zero, atụmatụ iji mee ka ị na-enweta Wikipedia dị n'efu n'ekwentị na akụrụngwa mkpanaaka ndị ọzọ na mba ndị na-emepe emepe site na mmekorita ya na ndị ọrụ mkpanaka.<ref>{{Cite news|author=Kapoor|first=Amit|date=26 October 2011|title=Wikipedia seeks global operator partners to enable free access|work=Wikimedia blog|url=http://blog.wikimedia.org/2011/10/26/wikipedia-seeks-global-operator-partners-to-enable-free-access/}}</ref><ref>{{Cite web|title=Wikipedia Zero|url=http://www.mediawiki.org/wiki/Wikipedia_Zero|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529101704/http://www.mediawiki.org/wiki/Wikipedia_Zero|archivedate=29 May 2012|accessdate=27 May 2012|publisher=MediaWiki}}</ref> ==== 2012 ==== [[Faịlụ:Wikimedia_Foundation_Wikipedia_Blackout_SOPA_January_18,_2012.theora.ogv|thumbtime=13|thumb|200x200px|Ndị ọrụ [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] n'oge SOPA blackout mere]] Na 16 Jenụwarị, onye so guzobe Wikipedia bụ [[Jimmy Wales]] kwupụtara na Wikipedia Bekee ga-emechi ruo awa iri abụọ na anọ na 18 Jenụwarị dị ka akụkụ nke ngagharị iwe iji mee ka ọha na eze mara Iwu [[:en:Stop_Online_Piracy_Act|Iwu Kwụsị Izu Ohi n'ịntanetị]] yana [[:en:PROTECT_IP_Act|Iwu PROTECT IP]], iwu abụọ na-emegide ndị [[Copyright infringement|ohi n'ịntanetị]]<nowiki/>a ka nọ n'arụmụka ya na [[:en:United_States_Congress|United States Congress]]. N'ịkpọ mgbanyụ ọkụ ahụ " mkpebi obodo", Wales na ndị ọzọ na-emegide iwu ahụ kwenyere na ha ga-etinye nnwere onwe ikwu okwu na ihe ọhụrụ n'ịntanetị n'ihe ize ndụ.<ref>{{Cite news|author=Ortenzi|first=T. J.|date=17 January 2012|title=Wikipedia blackout coming Wednesday, says co-founder Jimmy Wales|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/blogpost/post/wikipedia-blackout-coming-jan-18-says-co-founder-jimmy-wales/2012/01/16/gIQAh2Ke3P_blog.html|accessdate=16 March 2023|work=The Washington Post|language=en-US}}</ref> E mekwara mgbanyụ ọkụ yiri nke ahụ na 10 Julaị site na Wikipedia nke Russia, iji mee mkpesa megide iwu nchịkwa ịntanetị nke Russia. <ref>{{Cite web|date=10 July 2012|title=Russian Wikipedia shuts in protest|url=https://www.express.co.uk/news/world/332016/Russian-Wikipedia-shuts-in-protest|publisher=UKPA via Google}}</ref> Na ngwụcha Machị 2012, [[m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]] kwupụtara Wikidata, ikpo okwu zuru ụwa ọnụ maka ịkekọrịta data n'etiti mbipụta asụsụ Wikipedia niile. <ref>{{Cite web|title=Wikidata announcement on Facebook|url=https://www.facebook.com/wikipedia/posts/158388724283345|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160101031943/https://www.facebook.com/wikipedia/posts/158388724283345|archivedate=1 January 2016|accessdate=28 October 2015|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref><ref>{{Cite news|author=Chalabi|first=Mona|date=April 26, 2013|title=Welcome to Wikidata! Now what?|url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2013/apr/26/wikidata-launch|accessdate=October 2, 2021}}</ref> Ufọdụ n'ime ego e ji rụọ ọrụ iwepụta Wikidata ahụ furu otu nde dọla na ụma asaa (US $1.7) sitere na Google, [[:en:Gordon_and_Betty_Moore_Foundation|Gordon and Betty Moore Foundation]], na Allen Institute for Artificial Intelligence.<ref>{{Cite web|author=Terdiman|first=Daniel|title=Wikidata to provide structured data for all Wikipedia versions|url=https://www.cnet.com/culture/wikidata-to-provide-structured-data-for-all-wikipedia-versions/|accessdate=16 March 2023|publisher=CNET|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055527/https://www.cnet.com/culture/wikidata-to-provide-structured-data-for-all-wikipedia-versions/}}</ref> Wikimedia Deutschland hụrụ maka akụkụ mbụ nke Wikidata, ma na mbụ ha mere atụmatụ ime ka ndị editọ nweenwuo ike ịrụ ọrụ na ikpo okwu site na Disemba 2012. Akụkụ mbụ nke Wikidata malitere ịrụ ọrụ n'ụzọ zuru ezu na Machị 2013. <ref>{{Cite news|author=Perez|first=Sarah|date=30 March 2012|title=Wikipedia's Next Big Thing: Wikidata, A Machine-Readable, User-Editable Database Funded By Google, Paul Allen And Others|work=TechCrunch|url=https://techcrunch.com/2012/03/30/wikipedias-next-big-thing-wikidata-a-machine-readable-user-editable-database-funded-by-google-paul-allen-and-others/}}</ref><ref name="WikidataLiveNow">{{Cite web|author=Pintscher, Lydia|date=13 February 2013|title=Wikidata live on the English Wikipedia|url=http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130219054033/http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archivedate=19 February 2013|accessdate=15 February 2013|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref> [[Faịlụ:Justin_Anthony_Knapp_(cropped).jpg|áká_ịkẹngạ|thumb|231x231px|Justin Knapp]] N'ọnwa Eprel afọ 2012, Justin Knapp ghọrọ onye ndezi mbụ naanị ya nyere aka mee ndezi karịrị otu nde na Wikipedia. <ref>{{Cite web|title=First man to make 1 million Wikipedia edits|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/9215151/First-man-to-make-1-million-Wikipedia-edits.html|first=James|author=Titcomb|accessdate=16 March 2023|work=The Daily Telegraph|date=20 April 2012|archivedate=19 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151119233646/http://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/9215151/First-man-to-make-1-million-Wikipedia-edits.html}}</ref><ref>{{Cite web|author=Skelton|first=Alissa|date=24 April 2012|title=Wikipedia Volunteer Editor Reaches 1 Million Edits|url=https://mashable.com/archive/wikipedia-volunteer-editor|accessdate=16 March 2023|work=Mashable|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://mashable.com/archive/wikipedia-volunteer-editor}}</ref> Jimmy Wales kelere Knapp maka ọrụ ya ma nye ya ihe nrite Special Barnstar nke saịtị ahụ yana onyinye ''Golden Wiki'' maka ihe ọ rụzuru.<ref>{{Cite web|title=Hardest working man on the internet passes one million Wikipedia edits|url=https://www.engadget.com/2012/04/20/one-million-wikipedia-edits/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120820003926/http://www.engadget.com/2012/04/20/one-million-wikipedia-edits|archivedate=20 August 2012|accessdate=3 September 2012|work=Engadget|date=20 April 2012}}</ref> Wales kwupụtakwara na 20 Eprel ga-abụ "Ụbọchị Ncheta Justin Knapp". <ref name="declared">{{Cite news|author=Skelton|first=Alissa|date=23 April 2012|title=Wikipedia Volunteer Editor Reaches 1 Million Edits|work=Mashable|url=http://mashable.com/2012/04/23/wikipedia-volunteer-editor/|accessdate=24 October 2012}}</ref> N'abalị iri na atọ n'ọnwa Julaị n'afọ 2012, Wikipedia Bekee nwetara edemede nde anọ ya, Izbat al-Burj . <ref name="4Million2012">{{Cite web|date=13 July 2012|title=English language Wikipedia hits 4 million articles!|url=http://blog.wikimedia.org.uk/2012/07/english-language-wikipedia-hits-4-million-articles/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121222030833/http://blog.wikimedia.org.uk/2012/07/english-language-wikipedia-hits-4-million-articles/|archivedate=22 December 2012|accessdate=13 July 2012|work=Wikimedia UK Blog|publisher=[[Wikimedia UK]]}}</ref> N'ọnwa Ọktoba n'afọ 2012, onye na-akọ akụkọ ihe mere eme na onye nchịkọta akụkọ Wikipedia Richard J. Jensen kwuru na Wikipedia Bekee "na-eru ọgwụgwụ", na-ekwu na ọnụ ọgụgụ ndị editọ na-arụ ọrụ mgbe niile adaala nke ukwuu kemgbe afọ 2007, n'agbanyeghị uto ngwa ngwa nke Wikipedia na ọnụ ọgụgụ isiokwu na ndị na-agụ ya.<ref>{{Cite web|author=Rosen|first=Rebecca J.|date=25 October 2012|title=Surmounting the Insurmountable: Wikipedia Is Nearing Completion, in a Sense|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/10/surmounting-the-insurmountable-wikipedia-is-nearing-completion-in-a-sense/264111/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121028064456/http://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/10/surmounting-the-insurmountable-wikipedia-is-nearing-completion-in-a-sense/264111/|archivedate=28 October 2012|accessdate=27 October 2012|work=The Atlantic}}</ref> Dị ka Alexa Internet si kwuo, Wikipedia bụ ebe nrụọrụ weebụ nke isii kachasị ewu ewu n'ụwa ka ọ na-erule Nọvemba 2012. <ref name="AlexaSiteInfoNov12">{{Cite web|title=Amazon Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|accessdate=16 March 2023|work=alexa.com|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> Dow Jones họọrọ Wikipedia nke ise n'ụwa niile ka ọ na-erula Disemba 2012. <ref>{{Cite web|title=The Fifth-Biggest Site in the World Operated on a Budget of $27M Last Year|url=http://allthingsd.com/20121220/the-fifth-biggest-site-in-the-world-operated-on-a-budget-of-27m-last-year|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131206225138/http://allthingsd.com/20121220/the-fifth-biggest-site-in-the-world-operated-on-a-budget-of-27m-last-year/|archivedate=6 December 2013|accessdate=3 December 2013}}</ref> ==== 2013 ==== Na 22 Jenụwarị 2013, Wikipedia Italian ghọrọ mbipụta asụsụ nke ise nke Wikipedia nwere karịaotu nde isiokwu, ebe Wikipedia nke Russia na [[:en:Spanish_Wikipedia|Spanish]]<nowiki/>nwetara isiokwu nke nde ha na 11 na 16 Mee n'otu n'otu. Na 15 Julaị Wikipedia Swedish yana na 24 Septemba [[:en:Polish_Wikipedia|Wikipedia Polish]] nwetara edemede nke otu nde ha, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke asatọ na nke itoolu iji mee ya. N'abalị iri abụọ na asaa n'ọnwa Jenụwarị, [[:en:Committee_for_Small_Body_Nomenclature#Minor_planets|Kọmitii maka Ịgụ obere ahụ aha]] gbanwere aha [[:en:Main_belt_asteroid|main belt asteroid]] [[:en:274301_Wikipedia|274301]] n'ụzọ iwu kwadoro ịbụzi "Wikipedia".<ref name="TND-20130205">{{Cite web|author=Workman|first=Robert|date=5 February 2013|title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia'|url=http://www.technewsdaily.com/16749-asteroid-named-wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130206105134/http://www.technewsdaily.com/16749-asteroid-named-wikipedia.html|archivedate=6 February 2013|accessdate=7 February 2013|publisher=[[TechMediaNetwork, Inc.|TechNewsDaily]]}}</ref> Akụkụ mbụ nke nchekwa data Wikidata, na-enye njikọ otu asụsụ na ibe ya na data ndị ọzọ na-akpaghị ya aka, gh nke dị ọrọ maka mbipụta asụsụ niile na Machị 2013.<ref name="WikidataLiveNow" /> N'ọnwa Eprel afọ 2013, e boro ndị Ọrụ nzuzo nke France ebubo ịnwa inyocha Wikipedia site n'iyi onye ọrụ afọ ofufo Wikipedia egwu ịnwụchi ya ọgwụla ma ehichapụrụ "ihe ọmụma nzuzo" banyere ụlọ ọrụ redio ndị aghana saịtị ahụ.<ref>{{Cite news|author=Willsher|first=Kim|date=7 April 2013|title=French secret service accused of censorship over Wikipedia page|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2013/apr/07/french-secret-service-wikipedia-page|accessdate=9 April 2013}}</ref> [[Faịlụ:Wikimania_2013_-_VisualEditor_-_The_present_and_future_of_editing_our_wikis.webm|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Nkuzi ihe banyere Wikipedia VisualEditor]] N'ọnwa Julaị, a malitere usoro nhazi VisualEditor, na-eme ka ọ bụrụ nzọụkwụ mbụ na mgbalị e mere iji kwe ka a na-edezi isiokwu na interface yiri kama iji [[Wiki|akara wiki]].<ref name="VisualEd2013">{{Cite news|author=Arthur|first=Charles|date=2 July 2013|title=Boot up: wireless contact lens, Wikipedia's visual editing, Samsung's share slide and more|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2013/jul/02/rabbit-contact-lens|accessdate=2 July 2013}}</ref> E weputaraa onngwahrọ maka ime ndezi nke e mere kpọmkwem maka ekwentị na ngwaọrụ mkpanaka ndị ọzọ.<ref name="MobileWiki2013">{{Cite web|author=Gonera|first=Juliusz|date=25 July 2013|title=Edit Wikipedia on the go|url=https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/|accessdate=16 March 2023|work=Diff|language=en-US|archivedate=25 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230325104612/https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/}}</ref> ==== 2014 ==== [[Faịlụ:Wikipedia_Edit_2014.webm|áká_èkpè|thumb|200x200px|Nnyocha vidiyo nke ọdịnaya Wikipedia n'afọ 2014, na-agba ndị na-ekiri ya ume idezi Wikipedia]] N'ọnwa Febụwarị afọ 2014, ndị na-enye aka na Wikipedia nke Germany malitere ọrụ iji bipụta mbipụta nke Wikipedia Bekee, nke nwere mpịakọta otu puku na ihe karịrịotu nde na narị puku peeji.<ref name="EconWikiPeaks">{{Cite news|date=1 March 2014|title=The future of Wikipedia: WikiPeaks?|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks|accessdate=2 April 2014}}</ref> Ọrụ ahụ chọrọ nkwado ego site na Indiegogo, ọ ma buru n'uche ịsọpụrụ ntinye nke ndị editọ Wikipedia mere.<ref>{{Cite web|date=20 February 2014|title=Wikipedia 1,000-volume print edition planned|url=https://www.theguardian.com/books/2014/feb/20/wikipedia-1000-volume-print-edition-crowdfunding|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140311014332/http://www.theguardian.com/books/2014/feb/20/wikipedia-1000-volume-print-edition-crowdfunding|archivedate=11 March 2014|accessdate=12 April 2014|work=The Guardian}}</ref> N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Ọktoba n'afọ 2014, a kpughere ihe ncheta a kpụrụ akpụ mbụ nke Wikipedia n'obodo Slubice dị na Poland.<ref>{{Cite web|author=Day, Matthew|date=10 October 2014|title=Polish town to build statue honouring Wikipedia|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/poland/11153603/Polish-town-to-build-statue-honouring-Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141011191441/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/poland/11153603/Polish-town-to-build-statue-honouring-Wikipedia.html|archivedate=11 October 2014|accessdate=11 October 2014|work=The Daily Telegraph}}</ref> Na 8 Jun, 15 Jun, na 16 Julaị 2014, [[:en:Waray_Wikipedia|Waray Wikipedia]], Wikipedia Vietnamese yana [[:en:Cebuano_Wikipedia|Cebuano Wikipedia]] nke ọ bụla gafere akara otu nde isiokwu. Ha bụ Wikipedias nke iri, nke iri na otu na nke iri na abụọ iji ruzuo ihe dị ịrịba ama ahụ. N'agbanyeghị na ha nwere ndị ọrụ ole na ole na-arụsi ọrụ ike, Wikipedias nke Wai na Cebuano nwere ọnụ ọgụgụ dị elu nke isiokwu ndị e dere na-akpaghị aka nke bots mepụtara. ==== 2015 ==== [[Faịlụ:Wikipedia_5_million_articles_milestone_video_November_2015.ogv|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Vidio na-egosi ihe ịrịba ama nke Wikipedia inwe [[:en:Wikipedia:Five_million_articles|isiokwu nde ise]] na 1 Nọvemba 2015]] N'etiti afọ 2015, Wikipedia bụ ebe nrụọrụ weebụ nke asaa kachasị ewu ewu n'ụwa niile dịka Alexa Internetsi kwuo, <ref name="AlexaSiteInfoOct26">{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171009035134/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=9 October 2017|accessdate=9 October 2017|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> gbadaa n'otu ọnọdụ site n'ọnọdụ ọ nọbu na Nọvemba 2012. Na mbido afọ 2015, Wikipedia ihe ọmụma izugbe nọgidere bụrụ encyclopedia kachasị n'ịntanetị, nke nwere ngụkọta nke ihe karịrị nde isiokwu iri atọ na isii n'asụsụ niile.<ref name="Grand20">{{Cite web|title=List of Wikipedias – Grand Total (retrieved 2014)|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#Grand_Total|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141219233704/http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#Grand_Total|archivedate=19 December 2014|accessdate=20 December 2014|publisher=Wikimedia.org}}</ref> Na nkezi, Wikipedia na-enweta ngụkọta dị ijeri iri zuru ụwa ọnụ nke [[:en:Page_view|ndị na-abịa na saịtị ahụ]] site na ihe dị ka nde mmadụ narị anọ na iri itoolu na ise na-eleta pụrụ iche kwa ọnwa, gụnyere nde mmadụ iri asatọ na ise si United States naanị, ebe ọ bụ saịtị nke isii kachasị ewu ewu.<ref name="EconWikiPeaks">{{Cite news|date=1 March 2014|title=The future of Wikipedia: WikiPeaks?|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks|accessdate=2 April 2014}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks "The future of Wikipedia: WikiPeaks?"]. </cite></ref><ref>{{Cite web|date=20 April 2011|title=Wikimedia Statistics|url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm|archivedate=20 October 2011|accessdate=14 October 2011}}</ref><ref name="comScore2012">{{Cite web|date=24 February 2015|title=comScore Ranks the Top 50 U.S. Digital Media Properties for January 2015|url=http://www.comscore.com/Insights/Market-Rankings/comScore-Ranks-the-Top-50-US-Digital-Media-Properties-for-January-2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150317071240/http://www.comscore.com/Insights/Market-Rankings/comScore-Ranks-the-Top-50-US-Digital-Media-Properties-for-January-2015|archivedate=17 March 2015|accessdate=17 March 2015|publisher=comScore}}</ref><ref name="AlexaSiteInfoOct26" /> [[Faịlụ:Print_Wikipedia_(no_subtitles).webm|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Onye na-ese ihe Michael Mandiberg dịka ọ na-ekwu maka Print Wikipedia.]] Print Wikipedia bụ ọrụ nka nke Michael Mandiberg mepụtara ikike ibipụta mpịakọta puku asaa, narị anọ na iri asaa na atọ (7473) nke Wikipedia dị ka ọ dị na 7 Eprel 2015. Mpịakọta ọ bụla nwere peeji narị asaa mana ọ bụ naanị otu narị na iri ka onye na-ese ya bụ ihe bipụtara.<ref name="NYT">{{Cite news|author=Schuessler|first=Jennifer|date=16 June 2015|title=Moving Wikipedia From Computer to Many, Many Bookshelves|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2015/06/17/books/moving-wikipedia-from-computer-to-many-many-bookshelves.html|accessdate=24 December 2016}}</ref> N'ụbọchị mbụ n'ọnwa Nọvemba n'afọ 2015, Wikipedia Bekee ruru nde isiokwu ise site n'ịmepụta otu isiokwu na ''Persoonia terminalis'', bụ ụdị akụmakụ. N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Ọktoba, Wikipedia natara ''Onyinye Princess of Asturias maka imekọ ihe ọnụ na mba ụwa''.<ref>{{Cite news|date=2015-06-17|title=Wikipedia, Premio Princesa de Asturias de Cooperación|url=https://elpais.com/tecnologia/2015/06/17/actualidad/1434535111_709353.html|accessdate=2026-02-04|work=El País|language=es}}</ref><ref>{{Cite news|author=Poyo|first=Ana|date=2015-10-22|title=Los Premios Princesa de Asturias 2015 (al detalle)|url=https://www.vogue.es/moda/news/articulos/agenda-premios-princesa-asturias-2015-ceremonia-entrega-reyes-felipe-letizia-mejores-looks-leonor-de-borbon/23909|accessdate=2026-02-04|work=Vogue España|language=es-ES}}</ref> ==== 2016 ==== Na abalị iri na itoolu ọnwa Jenụwarị 2016, Wikipedia nke Japan gafere inweta otu nde isiokwu, na-aghọ Wikipedia nke iri na atọ ya ruru ihe dị ịrịba ama ahụ. Akụkọ ahụ nke mezuru ya otu nde bụ maka Wave 224, ụgbọ mmiri n'okpuru mmiri nke [[World War II|Agha Ụwa nke Abụọ]] nke Ndị ọlụagha na mmiri Imperial nke Japan. N'etiti afọ 2016, Wikipedia ghọkwara ebe nrụọrụ weebụ nke isii kachasị ewu ewu n'ụwa dịka [[:en:Alexa_Internet|Alexa Internet]] si kwuo, <ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160706214359/http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=6 July 2016|accessdate=7 July 2016|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> gbagoo n'otu ọnọdụ pụọ n'ọnọdụ ọ nwere n'afọ gara aga. ==== 2017 ==== N'etiti afọ 2017, edepụtara Wikipedia dị ka ebe nrụọrụ weebụ nke ise kachasị ewu ewu n'ụwa dịka [[:en:Alexa_Internet|Alexa Internet]] si kwuo, <ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170704011642/http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=4 July 2017|accessdate=4 July 2017|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> na-arịgo site n'otu ọnọdụ pụọ na ọnọdụ ọ nwere n'afọ gara aga. E mere ka Wikipedia Zero dị na Iraq na Afghanistan. N'abalị iri abụọ na itoolu n'ọnwa Eprel n'afọ 2017, ndị ọchịchị Turkey [[:en:Block_of_Wikipedia_in_Turkey|gbochiri ịnweta Wikipedia n'ịntanetị n'ofe mbipụta asụsụ niile dị na Turkey]]. Mgbochi a dịgidere ruo 15 Jenụwarị 2020, ebe ụlọ ikpe nke Turkey kpebiri na mgbochi ahụ mebiri ikike mmadụ. A na-egbochi Wikipedia nke Japan ezoro ezo na China kemgbe 28 Disemba 2017. <ref>{{Cite web|title=ja.wikipedia.org|url=https://en.greatfire.org/https/ja.wikipedia.org|work=[[GreatFire]]|accessdate=7 April 2018|archivedate=20 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180120065845/https://en.greatfire.org/https/ja.wikipedia.org}}</ref> ==== 2018 ==== N'abalị iri na atọ n'ọnwa Eprel afọ 2018, ọnụ ọgụgụ isiokwu ndị dị na Wikipedia nke China gafere otu nde, na-aghọ Wikipedia nke iri na anọ iji ruo ọkwa ahụ. A machibidola Wikipedia nke China na Mainland China kemgbe Mee 2015. <ref>{{Cite web|date=4 September 2015|title=Wikipedia founder defends decision to encrypt the site in China|url=https://www.theverge.com/2015/9/4/9260981/jimmy-wales-wikipedia-china|accessdate=17 April 2018|archivedate=12 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612141751/https://www.theverge.com/2015/9/4/9260981/jimmy-wales-wikipedia-china}}</ref> Ka e mesịrị n'afọ ahụ, na 26 Jun, Wikipedia Portuguese gafere otu nde isiokwu, na-aghọ Wikipedia nke iri na ise ruru ihe dị ịrịba ama ahụ. Isiokwu nke mezuru ya otu nde bụ ''[[:pt:Perdão de Richard Nixon|Perdão de Richard Nixon]]'' (''[[:pt:Perdão de Richard Nixon|Mgbaghara nke Richard Nixon]]''). N'afọ 2018, Wikipedia nọgidere na-ndepụta ya dị ka ebe nrụọrụ weebụ nke ise kachasị ewu ewu n'ụwa dịka Alexa Internet si kwuo.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|accessdate=28 October 2018|work=alexa.com|language=en|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> Otu mmepe a ma ama bụ iji [[:en:Artificial_Intelligence|Artificial Intelligence]] mepụta edemede na isiokwu ndị a na-eleghara anya.<ref>{{Cite news|title=AI spots 40,000 prominent scientists overlooked by Wikipedia|work=The Verge|url=https://www.theverge.com/2018/8/8/17663544/ai-scientists-wikipedia-primer|accessdate=28 October 2018}}</ref> ==== 2019 ==== N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Eprel afọ 2019, ndị ọchịchị China gbasara mmachibido nke Wikipedia gaa na nsụgharị niile. <ref name="cn2019apr">{{Cite news|author=Gandolfo|first=Ryan|title=Wikipedia Currently Down in China|work=That's Beijing|url=http://www.thatsmags.com/beijing/post/27660/wikipedia-currently-down-in-china|accessdate=24 April 2019}}</ref><ref name="ooni">{{Cite web|author=Sukhbir Singh|date=4 May 2019|title=China is now blocking all language editions of Wikipedia|url=https://ooni.io/post/2019-china-wikipedia-blocking/|accessdate=7 May 2019|publisher=Open Observatory of Network Interference|quote=The following chart, based on OONI data, illustrates that multiple language editions of Wikipedia have been blocked in China as of April 2019.{...}OONI measurements show that many of these Wikipedia domains were previously accessible, but all measurements collected from 25 April 2019 onwards present the same DNS anomalies for all Wikipedia sub-domains.{...}Based on these tests, we were able to conclude that China Telecom does in fact block all language editions of Wikipedia by means of both DNS injection and SNI filtering.}}</ref> Oge nke mgbochi ahụ dakọtara ya na mmemme ncheta afọ iri atọ nke [[:en:1989_Tiananmen_Square_protests_and_massacre|ngagharị iwe na ogbugbu Tiananmen Square nke afọ 1989]] na ncheta nke ịgba afọ otu narị nke [[:en:May_Fourth_Movement|May Fourth Movemen]], nke mere ka [[:en:Internet_censorship_in_China|nnyocha ịntanetị na China]] sie ike karịa.<ref name="515news18">{{Cite news|date=15 May 2019|title=Ahead of Tiananmen Anniversary, Chinese Government Blocks Wikipedia|publisher=News18|url=https://www.news18.com/news/world/ahead-of-tiananmen-anniversary-chinese-government-blocks-wikipedia-2142621.html|accessdate=2 June 2019}}</ref> N'ọnwa Ọgọstụ 2019, dị ka Alexa.com si kwuo, Wikipedia si na ọnọdụ nke ise dalaa na ebe nrụọrụ weebụ nke asaa n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> N'otu afọ ahụ, e zigara otu Wikipedia n'ọnwa, dị ka akụkụ nke Arch Lunar Library. N'ihi ọdịda mere, rọket ahụ dara n'elu ọnwa, mana, n'ihi iji diski nickel pụrụ iche, nke na-eguzogide onwe ya, a kwenyere na ọ lanarịrị ọdịda ahụ.<ref>{{Cite web|author=Taylor|first=Chris|date=2019-04-17|title=There may be a copy of Wikipedia somewhere on the moon. Here's how to help find it.|url=https://mashable.com/article/moon-library-beresheet-crash-wikipedia|accessdate=2026-03-30|work=Mashable|language=en}}</ref>  ===Afọ Iri Nke Atọ (2020 ruo Ugbu a)=== ====2020==== N'abalị iri abụọ na atọ ọnwa Jenụwarị 2020, agbakwunyere isiokwu mezuru ya nde isii, bụ akụkọ ndụ [[Maria Elise Turner Lauder]], na Wikipedia Bekee. N'agbanyeghị uto a n'isiokwu ndị dị na ya, ntinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ nke Wikipedia, dịka Alexa tụrụ, nọgidere na-ebelata. Ka ọ na-erule n'ọnwa Febụwarị 2020, Wikipedia dara ruo ịbụ ebe nrụọrụ weebụ nke iri na otu n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com2">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> A na-eche na akụkọ Wikipedia banyere [[:en:COVID-19_pandemic|nsogbu ọrịa COVID-19]] na ndezi nkwado ndị metụtara ya, mkparịta ụka gasị, na ọbụna nhichapụ ndị e mere bụ ihe bara uru maka ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme n'ọdịnihu ga-achọ ịghọta oge ahụ n'ụzọ zuru ezu.<ref>{{Cite web|author=Harrison|first=Stephen|date=27 May 2020|title=Future Historians Will Need Access to Coronavirus Misinformation|url=https://slate.com/technology/2020/05/wikipedia-coronavirus-information-future-historians.html|work=Slate|accessdate=9 June 2020|archivedate=27 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200527165139/https://slate.com/technology/2020/05/wikipedia-coronavirus-information-future-historians.html}}</ref> [[World Health Organization|Òtù Ahụ Ike Ụwa]] jikọrọ aka ha na Wikipedia dị ka isi ihe maka mgbasa ozi metụtara COVID-19 iji nyere aka lụso mgbasa ozi na-ezighi ezi ọgụ.<ref>{{Cite news|author=Matt|first=Chase|date=9 January 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|accessdate=9 January 2021}}</ref><ref>{{Cite web|author=McNeil|first=Donald G.|date=22 October 2020|title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation|url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201227064918/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html|archivedate=27 December 2020|accessdate=25 October 2020|work=[[The New York Times]]}}</ref> '''2021''' Na Jenụwarị 2021, e kwuru n'ụlọ ọrụ mgbasa ozi dị iche iche na a na-eme ncheta [[Wikipedia:20th anniversary|Afọ iri abụọ nke Wikipedia]]. <ref name="Kelly">{{Cite news|author=Kelly|first=Heather|date=15 January 2021|title=Technology: On its 20th birthday, Wikipedia might be the safest place online|work=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/01/15/wikipedia-20-year-anniversary/|quote=The world's largest online encyclopedia has learned lessons from fighting misinformation for two decades|accessdate=16 January 2021}}</ref> <ref name="Kent">{{Cite web|author=Kent|first=German|date=15 January 2021|title=In a post-truth world, we need Wikipedia more than ever|url=https://www.cnet.com/news/in-a-post-truth-world-we-need-wikipedia-more-than-ever/|publisher=[[CNET]]|quote=Commentary: Wikipedia celebrated its 20th anniversary today. The free encyclopedia may not be exciting, but its neutral, volunteer-driven content is incredibly valuable.|accessdate=16 January 2021|archivedate=21 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220221144855/https://www.cnet.com/news/in-a-post-truth-world-we-need-wikipedia-more-than-ever/}}</ref> <ref>{{Cite web|title=World in Progress: 20 years of Wikipedia|url=https://www.dw.com/en/world-in-progress-20-years-of-wikipedia/av-56212410|publisher=[[Deutsche Welle]]|format=Audio|quote=The year marks the 20th anniversary of Wikipedia. Every month, more than 1.7 billion people visit the open-source website in search of information about, well, just about anything! We speak with Dr. Bernie Hogan from the [[Oxford Internet Institute]] about Wikipedia's successes, where it fits into the discrimination crisis, and the website's future.|accessdate=17 January 2021|archivedate=5 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005082902/https://www.dw.com/en/world-in-progress-20-years-of-wikipedia/av-56212410}}</ref><ref name="Wales">{{Cite web|author=Wales|first=Jimmy|date=14 January 2021|title=As Wikipedia turns 20 it aims to reach more readers|url=https://news.yahoo.com/wikipedia-turns-20-aims-reach-035212015.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly9zZWFyY2gueWFob28uY29tLw&guce_referrer_sig=AQAAAHKHaTI72xUEUz_BdVPt8DFvi-uLdmApcbSckrJrAbM_GpTwHsHtNHRdxX-KYAS6xk81e_p_w46bfh10PJVV7cmUzE-pWR5gsID2T8Kd1k0u-2r78p4Y4V16CKTPFcWRJzV0LwQMJyuEeeR7Vv-_lfVBiCT30KvF47aGzyE3QP-a|quote=Wikipedia is the web's seventh-most visited site|accessdate=17 January 2021|archivedate=23 September 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220923105157/https://news.yahoo.com/wikipedia-turns-20-aims-reach-035212015.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly9zZWFyY2gueWFob28uY29tLw&guce_referrer_sig=AQAAAHKHaTI72xUEUz_BdVPt8DFvi-uLdmApcbSckrJrAbM_GpTwHsHtNHRdxX-KYAS6xk81e_p_w46bfh10PJVV7cmUzE-pWR5gsID2T8Kd1k0u-2r78p4Y4V16CKTPFcWRJzV0LwQMJyuEeeR7Vv-_lfVBiCT30KvF47aGzyE3QP-a}}</ref> N'abalị iri na atọ ọnwa Jenụwarị 2021, Wikipedia Bekee ruru otu ijeri ndezi e mere na ya, ebe [[Steven Pruitt]] mere ndezi nke mezuru ya otu ijeri.<ref name="vice.com">{{Cite web|date=15 January 2021|title=The English Language Wikipedia Just Had Its Billionth Edit|url=https://www.vice.com/en/article/the-english-language-wikipedia-just-had-its-billionth-edit/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210115145145/https://www.vice.com/en/article/k7appn/the-english-language-wikipedia-just-had-its-billionth-edit|archivedate=15 January 2021|accessdate=26 February 2021|work=[[Vice (magazine)|Vice]]|language=en}}</ref> [[:en:MIT_Press|MIT Press]] bipụtara akwụkwọ edemede [[:en:Open_access|open access]] bụ ''[[:en:Wikipedia_@_20|Wikipedia @ 20]]'': Stories of an Unfinished Revolution, nke [[Joseph M. Reagle Jr.|Joseph Reagle]] na Jackie Koerner dezigharịrị nke ntinye banyere ya sitere n'aka ndị Wikipedia, ndị Wikimedia, ndị nchọpụta, ndị nta akụkọ, ndị na-ahụ maka ọbá akwụkwọ na ndị ọkachamara ndị ọzọ na-atụgharị uche na akụkọ na isiokwu ụfọdụ. <ref>{{Cite book|url=https://mitpress.mit.edu/books/wikipedia-20|title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution|date=2020|publisher=MIT Press|isbn=978-0262538176|editor=Reagle|location=Cambridge, MA|language=en|accessdate=12 November 2021}}</ref> Ka ọ na-erule n'ọnwa Nọvemba 2021, Wikipedia adaala bụrụ ebe nrụọrụ weebụ nke iri na atọ n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com3">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> '''2022''' N'abalị isii ọnwa Disemba 2022, onye Wikipedian [[Richard Knipel]] mepụtara isiokwu [[:en:Artwork_title|Artwork title]], nke mmezigharị mbụ ya bụ draft nke [[:en:ChatGPT|ChatGPT]] mepụtara, nke Knipel mere obere ndezi na ya iji kwekọọ na ụkpụrụ Wikipedia. Knipel kwuru na [[:en:Talk_page|ibe mkparịtaụka]] na o kwenyere na nke a bụ oge mbụ onye ọbụla jiri ChatGPT dee edemede Wikipedia. Ndị ndezi ndị ọzọ katọrọ mbipụta nke isiokwu a ma kpata esemokwu n'ime obodo Wikipedia, na-eduga na arụmụka sara mbara banyere ma a ga-eji ChatGPT na ụdị ndị yiri ya dee ọdịnaya maka Wikipedia na, ọ bụrụ na ọ dị otú ahụ, ruo n'ókè ole?.<ref>{{Cite web|author=Harrison|first=Stephen|date=12 January 2023|title=Should ChatGPT Be Used to Write Wikipedia Articles?|url=https://slate.com/technology/2023/01/chatgpt-wikipedia-articles.html|accessdate=30 January 2023|work=Slate|language=en|archivedate=28 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230128200141/https://slate.com/technology/2023/01/chatgpt-wikipedia-articles.html}}</ref> '''2023''' Na Jenụwarị 2023, a gbanwere interface desktọọpụ Wikipedia na nke mbụ kemgbe 2010, gaa na [[Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia|Vector 2022]].<ref>{{Cite web|date=18 January 2023|title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront|url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/|accessdate=20 January 2023|work=Wikimedia Foundation|language=en-US|archivedate=19 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/}}</ref> Njikọ ọhụrụ ahụ nwetara nkatọ dị ukwuu site n'aka ndị ọrụ. Ọtụtụ mmegide lekwasịrị anya na nhazi nke obosara ya, nke mepụtara ohere ọcha gabigara ókè n'akụkụ ya niile na monitor ndị sara mbara, na-eduga na mkparịta ụka dị okwu puku iri itoolu ma akpụkpọ ọhụrụ ahụ kwesịrị ịghọ nke ndabara. [[Swahili Wikipedia|Wikipedia Swahili]] ji otu olu tụọ vootu ịjụ akpụkpọ ọhụrụ ahụ ma "n'ụzọ dị njọ" chọọ ịlaghachi na akpụkpọ nke ochie. Nkatọ ndị ọzọ gara na Wikimedia Foundation maka iwe ndị otu imepụta ihe nwere obere ahụmịhe na wikis. Brandon Harris, onye bụ onye isi na-emepụta ihe na Wikipedia site na 2010 ruo 2014, kwuru, sị: "Wikimedia Foundation mgbe ụfọdụ na-ewe ndị na-emepụta ihe ndị na-amaghị wiki nke ọma, ha na-abata ma gbalịa ime mgbanwe ndị a niile - na-agba ọsọ na mbụ banye n'ime mkpọtụ ụzụ - bụ ụzọ obodo ahụ na-esi eguzogide nke ọma".<ref name="slate">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref> [[File:Wikimedia Sound Logo Finalist VQ97.wav|thumb|[[Sound logo]] of Wikimedia (including Wikipedia)<ref name="wikimediafoundation.org">{{Cite web |date=2023-03-28 |title=Wikipedia's new sound logo: Winner of The Sound of All Human Knowledge contest announced |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/03/28/wikipedias-new-sound-logo-winner/ |access-date=2023-05-02 |website=Wikimedia Foundation |language=en-US |archive-date=6 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406101352/https://wikimediafoundation.org/news/2023/03/28/wikipedias-new-sound-logo-winner/ |url-status=live }}</ref>]] Mgbe mkparịta ụka na asọmpi gasịrị, a nabatara [[:en:Sound_logo|akara ngosi ụda]] mbụ nke Wikimedia (gụnyere Wikipedia). <ref name="wikimediafoundation.org" /> '''2024''' Na Jenụwarị 13, 2024, etinyere otu Wikipedia Bekee, echekwara na [[5D optical data storage|Nchekwa data anya 5D]], n'ụlọ nnyocha dị n'okpuru ala na Switzerland, na-enwe ikike ịnọgide na nchekwa ruo ijeri afọ iri na anọ, n'ihi teknụzụ nchekwa ejiri. Enwere ike ịgụ akwụkwọ ahụ site na iji [[:en:Microscope|microscope]], na-enweghị mkpa iji [[Digital electronics|teknụzụ dijitalụ]].<ref>{{Cite web|title=Global Knowledge Vault|url=https://www.archmission.org/gkv|accessdate=2026-05-26|work=Arch Mission Foundation - Preserving humanity forever, in space and on Earth.|language=en-US|archivedate=July 30, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260730024832/https://www.archmission.org/gkv}}</ref> N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2024, e nwere ihe ịga nke ọma n'ibugo otu Wikipedia Bekee n'ime ọnwa, dịka akụkụ nke ọrụ Galactic Legacy Archive. Ọrụ ahụ bụ nke [[:en:Intuitive_Machines|Intuitive Machines]], ebe [[SpaceX]] tụbara rọket ahụ. A na-echekwa data ahụ dị ka iji layer iri na isii nke nickel, a na-eme atụmatụ na ọ nwere ike ịnọ n'elu ọnwa ruo ijeri afọ ise. <ref>{{Cite web|title=Galactic Legacy Archive|url=https://www.archmission.org/galactic-legacy-archive|accessdate=2026-05-26|work=Arch Mission Foundation - Preserving humanity forever, in space and on Earth.|language=en-US|archivedate=March 28, 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240328153354/https://www.archmission.org/galactic-legacy-archive}}</ref> '''2025''' N'ụbọchị nke anọ n'ọnwa Nọvemba afọ 2025, ewepụtara [[:en:Wikipedia:Temporary_accounts|akaụntụ nwa oge]] maka ndị editọ Wikipedia pụrụ na akaụntụ ha, na-anọchi anya iji [[Wikipedia:IP users|Adreesị IP]]. '''2026''' [[File:Work-in-progress animation of the Wikipedia 25 birthday mascot scrolling on a phone.gif|thumb|Illustration of Baby Globe scrolling on a phone]] N'abalị iri na ise ọnwa Jenụwarị 2026, Wikipedia mere emume ncheta afọ iri abụọ na ise ya. <ref>{{Cite journal|date=2026-01-28|title=Wikipedia is needed now more than ever, 25 years on|url=https://www.nature.com/articles/d41586-026-00074-1|journal=Nature|language=en|volume=649|issue=8099|pages=1079–1080|doi=10.1038/d41586-026-00074-1|pmid=41606158|issn=1476-4687|accessdate=February 4, 2026}}</ref> E mepụtara ihe ngosi na "oge capsule" dị ka akụkụ nke ememe ahụ.<ref>{{Cite web|author=Roth|first=Emma|date=2026-01-15|title=Wikipedia turns 25 and shares a glimpse into the lives of its volunteer editors|url=https://www.theverge.com/news/861935/wikipedia-25th-anniversary-2026|accessdate=2026-02-25|work=The Verge|language=en-US|archivedate=February 27, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260227081325/https://www.theverge.com/news/861935/wikipedia-25th-anniversary-2026}}</ref> A tọhapụrụ ihe nkedo nke onye ọrụ BaduFerreira mepụtara nke a na-akpọ [[Baby Globe]]. Ọ pụtara mgbe emere usoro ncheta ọmụmụ na Wikipedia. E mepụtara [[:en:Collectable|ihe mkpofu]] [[:en:Plush|na-anakọta]] Baby Globe na mmekorita ya na Makeship.<ref>{{Cite web|author=Fear|first=Natalie|date=2026-01-15|title=Wikipedia's new mascot is too cute for words|url=https://www.creativebloq.com/design/wikipedia-unveils-adorable-mascot-for-25th-anniversary|accessdate=2026-02-25|work=Creative Bloq|language=en}}</ref> E wepụrụ Baby Globe na saịtị Wikipedia na Eprel 7. <ref>{{Cite web|title=Meet Baby Globe, Wikipedia's 25th birthday mascot|url=https://wikimediafoundation.org/wikipedia25/wikipedia-mascot/|accessdate=2026-04-14|work=Wikimedia Foundation|language=en|archivedate=February 24, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260224032253/https://wikimediafoundation.org/wikipedia25/wikipedia-mascot/}}</ref> N'abalị ir abụọ na asaa ọnwa Machị 2026, Wikipedia machibidoro iji ọdịnaya nke [[Large language model|LLMs]] mepụtara na isiokwu ya, ma e wezụga nsụgharị na obere mbipụta ndị ọzọ. <ref>{{Cite news|author=Milman|first=Oliver|date=2026-03-27|title=Wikipedia bans AI-generated content in its online encyclopedia|url=https://www.theguardian.com/technology/2026/mar/27/wikipedia-bans-ai|accessdate=2026-03-31|work=The Guardian|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2026-03-27|title=Wikipedia bans one type of content after 'heated debate'|url=https://www.newsweek.com/wikipedia-bans-ai-content-after-debate-11746790|accessdate=2026-03-31|work=Newsweek|language=en|archivedate=July 29, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260729125759/https://www.newsweek.com/wikipedia-bans-ai-content-after-debate-11746790}}</ref> N'abalị ir na otu ọnwa Mee 2026, Wikipedia wepụtara 25th Anniversary Reading Challenge maka ngwa iOS site na Mee iri na otu ruo Jun abalị iri na asatọ, ma weghachitekwa Baby Globe.<ref>{{Cite web|date=2026-05-11|title=Wikimedia Apps/Team/25th Birthday Reading Challenge|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|accessdate=2026-06-14|work=MediaWiki|language=en|archivedate=June 5, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260605021801/https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge}}</ref> ==Akụkọ ihe mere eme site n’akụkụ isiokwu== ===Ngwaike na Ngwanrọ=== * N’ọnwa Jenụwarị 2001, Wikipedia na-arụ ọrụ n’elu [[:en:UseModWiki|UseModWiki]], nke [[:en:Clifford_Adams|Clifford Adams]] dere n’asụsụ mmemme [[:en:Perl|Perl]]. Sava ahụ ka na-arụ ọrụ n’elu [[:en:Linux|Linux]], ọ bụ ezie na e debere ederede mbụ n’ime faịlụ kama ịnọ n’ime nchekwa data. A na-akpọ isiokwu ndị ahụ site n’iji usoro [[:en:CamelCase|CamelCase]]. * N’ọnwa Jenụwarị 2002, e webatara '''“'''Phase II'''”''' nke ngwanrọ wiki na-akwado Wikipedia, dochie [[:en:UseModWiki|UseModWiki]] ochie. [[:en:Magnus_Manske|Magnus Manske]] dere ya kpọmkwem maka ọrụ ahụ, ma o nwere [[:en:Wiki_engine|wiki engine]] nke e dere n’asụsụ [[:en:PHP|PHP]]'''.''' * N’ọnwa Julaị 2002, e tinyere n’ọrụ [[:en:Rewrite_(programming)|mmegharị ukwu nke ngwanrọ]] na-akwado Wikipedia; a kpọrọ ya '''“'''Phase III'''”'''. Ọ dochiri ụdị “Phase II” ochie ma bụrụ [[:en:MediaWiki|MediaWiki]]. Ọ bụ [[:en:Lee_Daniel_Crocker|Lee Daniel Crocker]] dere ya n’ihi mkpa ọrụ ahụ na-abawanye ka Wikipedia na-eto. * N’ọnwa Ọktoba 2002, Derek Ramsey mepụtara [[:en:Internet_bot|bot]] —usoro mmemme na-arụ ọrụ na-akpaghị aka nke a kpọrọ [[:en:Rambot|Rambot]] — iji tinye ọtụtụ isiokwu gbasara obodo ndị dị na United States. E mepụtara isiokwu ndị a na-akpaghị aka site na data [[:en:U.S._census|ngụkọ ọnụ ọgụgụ ndị mmadụ na United States]]'''.''' N’ụzọ dị otú a, o mere ka ọnụ ọgụgụ isiokwu Wikipedia bawanye site n'ọnụọgụ dị puku iri atọ na atọ narị asatọ na iri atọ na abụọ.<ref>{{Cite book|author=Lih|first=Andrew|url=https://books.google.com/books?id=AWuZAAAAQBAJ&q=%22Derek+Ramsey+%28Wikipedian%29%22|title=The Wikipedia Revolution|date=2009|publisher=Hachette Digital, Inc|isbn=978-1401395858|pages=99–106|authorlink=Andrew Lih}}</ref> A kpọrọ ihe omume a '''“'''mmegharị kacha kpatara esemokwu n’akụkọ ihe mere eme Wikipedia.'''”'''.<ref>Lih, p. 99.</ref> * N’ọnwa Jenụwarị 2003, agbakwunyere nkwado maka usoro mgbakọ na mwepụ n’asụsụ [[:en:TeX|TeX]]. Ọ bụ Tomasz Węgrzanowski nyere koodu ahụ * Na 9 Juún 2003, a gbanwere [[:en:ISBN|ISBN]] interface nke Wikipedia iji mee ka ISBN ndị dị n’ime isiokwu wee nwee njikọ ha na Special:Booksources, nke na-enweta ọdịnaya ya site na ibe ndị ọrụ nwere ike idezi, Wikipedia:Book sources. Tupu oge ahụ, e tinyere ebe njikọ ISBN gaa n’ime ngwanrọ ahụ n’onwe ya, ma na-atụ aro njikọ ọhụrụ na ibe Wikipedia:ISBN. Lee ndezi nke gbanwere nke a. * Mgbe abalị isii ọnwa Disemba 2003 gachara, ozi sistemụ dị iche iche a na-egosi ndị ọrụ Wikipedia kwụsịziri ịbụ ụdị [[:en:Hard_coding|hard coded]]; nke a nyere ndị nchịkwa Wikipedia ohere ịgbanwe akụkụ ụfọdụ nke interface MediaWiki, dịka ozi a na-egosi ndị ọrụ a kpọchiri. * Na 12 Febụwarị 2004, a kpaliri ọrụ sava site na San Diego, California gaa [[Tampa, Florida]].<ref>{{Cite web|title=Server swapping soon|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2004-February/008420.html|work=lists.wikimedia.org|accessdate=10 February 2007|archivedate=18 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140618061009/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2004-February/008420.html}}</ref> * N'abalị iri abụọ na itoolu ọnwa Mee 2004''',''' e melitere ebe nrụọrụ weebụ dị iche iche niile ka ọ bụrụ ụdị ọhụrụ nke ngwanrọ [[MediaWiki]] * N'abalị iri atọ ọnwa Mee 2004, ihe atụ mbụ nke ntinye '''“'''categorization'''”''' (nhazi n’ụdị otu/category) pụtara. Usoro ụdị dị iche iche dịka Recent Changes yana Edit This Page adịlarị kemgbe e guzobere Wikipedia. Otú ọ dị, Sanger lere usoro ndị a anya dịka ndepụta, ma ọbụna na-etinye isiokwu ụfọdụ n’aka ya, ebe ọrụ nhazi n’ụdị otu lekwasịrị anya n’itinye category nke ọbụla n’isiokwu nke ọbụla dị na encyclopedia ahụ, dịka akụkụ nke usoro buru ibu nke iji akpaghị aka hazie isiokwu niile nke encyclopedia <ref>"[[Wikipedia:Categorization]]", Wikipedia.</ref> * Mgbe 3 Jun 2004 gachara, ndị nchịkwa nwere ike idezi ụdị na ọdịdị interface ahụ site n’ịgbanwe [[:en:Cascading_Style_Sheets|CSS]] (Cascading Style Sheets) dị na stylesheet monobook na[[MediaWiki:Monobook.css]] * Ọzọkwa na 30 Mee 2004, na MediaWiki 1.3, e mepụtara oghere aha Template, na-enye ohere [[:en:Transclusion|ịmegharị]] ederede ọkọlọtọ.<ref>"[[Wikipedia:Template namespace]]", Wikipedia.</ref> * Na 7 Jun 2005 n'elekere atọ nke ụtụtụ, oge [[:en:Eastern_Time_Zone|Eastern Standard Time]], a kpaliri ọtụtụ sava Wikimedia gaa n’ụlọ ọrụ ọhụrụ dị n’akụkụ okporo ụzọ ahụ. Ọrụ Wikimedia niile kwụsịrị nwa oge n’oge a * N’ọnwa Maachị 2013, e mere ka akụkụ mbụ nke [[:en:Wikidata|Wikidata]] interwiki database dịrị n’akwụkwọ Wikipedia n’asụsụ dị iche iche <ref name="WikidataLiveNow2">{{Cite web|author=Pintscher, Lydia|date=13 February 2013|title=Wikidata live on the English Wikipedia|url=http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130219054033/http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archivedate=19 February 2013|accessdate=15 February 2013|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref> * N’ọnwa Julaị 2013, a malitere VisualEditor editing interface, nke nyere ndị ọrụ ohere idezi Wikipedia site na iji [[:en:WYSIWYG|WYSIWYG]] text editor (nke yiri [[:en:Word_processor|word processor]]) kama iji [[:en:Wiki_markup|akara wiki]]. E wepụtakwara interface ndezi nke e mere ka ọ daba adaba maka ngwa mkpanaka (mobile devices).<ref name="VisualEd20132">{{Cite news|author=Arthur|first=Charles|date=2 July 2013|title=Boot up: wireless contact lens, Wikipedia's visual editing, Samsung's share slide and more|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2013/jul/02/rabbit-contact-lens|accessdate=2 July 2013}}</ref><ref name="MobileWiki20132">{{Cite web|author=Gonera|first=Juliusz|date=25 July 2013|title=Edit Wikipedia on the go|url=https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/|accessdate=16 March 2023|work=Diff|language=en-US|archivedate=25 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230325104612/https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/}}</ref> ===Ọdịdị Ile Anya Na Mmetụta=== * N'ụbọchị nke anọ n'ọnwa Eprel afọ 2002, a kpaliri BrilliantProse, nke e mechara kpọọ Featured Articles, site na article namespace gaa na Wikipedia namespace<ref>"[[Wikipedia:Featured articles]]".</ref> * N’ihe dị ka abalị iri na ise ọnwa Ọktoba 2003, e tinyere akara ngosi njirimara Wikipedia ọhụrụ. A họpụtara echiche logo ahụ site n’usoro ịtụ vootu, nke e mechara soro usoro mmegharị iji họrọ ụdị ndị kacha mma. David Friedland (onye na-edezi Wikipedia site n’aha njirimara ''“nohat”'') mepụtara ụdị ikpeazụ ahụ, dabere na atụmatụ na echiche logo nke Paul Stansifer mepụtara.<ref name="logovote">{{Cite web|title=International logo vote/Finalists|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_vote/Finalists|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060716073834/http://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_vote/Finalists|archivedate=16 July 2006|accessdate=8 July 2006|work=Meta-Wiki|publisher=Wikimedia}}</ref> * N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2004, Did You Know (DYK) pụtara na Main Page nke mbụ ya. * N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2004, n’elekere 19:46 UTC, e gosipụtara ọdịdị ọhụrụ ahaziri nke ọma maka Ihu Mbụ. Ihe ndị a họpụtara n’aka maka Daily Featured Article, Anniversaries, In the News, na Did You Know mezuru ọdịdị ọhụrụ ahụ. * N'abalị iri ọnwa Jenụwarị 2005, e guzobere portal nwere ọtụtụ asụsụ na www.wikipedia.org, iji dochie njikọ ntụgharị (redirect) nke na-eduga na Wikipedia nke asụsụ Bekee. * N'abalị ise ọnwa Febụwarị 2005, e mepụtara Portal:Biology, na-aghọ "portal" mbụ na Wikipedia Bekee.<ref>"[[Portal:Biology]]".</ref> Otú ọ dị, echiche a malitere na German Wikipedia, ebe e guzobere [[:de:Portal:Recht|Portal:Recht]] (ọmụmụ iwu) n'ọnwa Ọktoba afọ 2003. <ref>[[:de:Wikipedia:WikiProjekt Portale/2003|Portals on German Wikipedia ordered by date of creation]].</ref> ** N'abalị iri na isii n'ọnwa Julaị n'afọ 2005, Wikipedia Bekee malitere itinye "ihe osise ndị e gosipụtara" n'ụbọchị ahụ na Ihu Mbụ ya. ** N'abalị iri na itoolu n'ọnwa Machị afọ 2006, mgbe ntuli aka gasịrị, Ihu Mbụ nke Wikipedia asụsụ Bekee gosipụtara nhazigharị mbụ ya n'ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ abụọ. ** N'abalị iri na atọ ọnwa Mee 2010, saịtị ahụ wepụtara interface ọhụrụ. Ihe ọhụrụ ndị e wepụtara gụnyere akara ngosi emelitere, ngwaọrụ ngagharị n'ibe ahụ, na link wizard.<ref name="New features2">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:UsabilityInitiativePrefSwitch|title=New features|publisher=[[Wikipedia]]|accessdate=6 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100822062045/http://en.wikipedia.org/wiki/Special%3AUsabilityInitiativePrefSwitch|archivedate=22 August 2010}}</ref> ===Mgbanwe nhazi E Mere na 2023=== A mara ọkwa Vector 2022, bụ mmelite nke [[Skin (computing)|akpụkpọ ahụ]] Wikipedia a na-ejibu bụ Vector 2010, nke e mere atụmatụ maka mmalite ya na mbụ na 2021, tupu emesịa tinye ya n'ọrụ na Jenụwarị 2023.<ref name="cnn">{{Cite web|author=Kurtz|first=Jason|date=24 September 2020|title=Wikipedia due to get its first substantial website redesign in a decade|url=https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120112945/https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|publisher=CNN Business|language=en}}</ref> Ka ọ na-erule Jenụwarị 2023, Wikimedia emeela ka mmelite ahụ dị na nari atọ nke [[List of Wikipedias|mbipụta asụsụ ya dị cihe iche]]; ọ bụkwa ndabara maka nsụgharị Arabic na Greek.<ref name="engadget">{{Cite web|title=Wikipedia's first desktop design update in a decade doesn't rock the boat (updated)|url=https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|first=Jon|author=Fingas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119195554/https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Engadget|date=19 January 2023|language=en-US}}</ref><ref name="slate2">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="pcmag">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> Vector 2022 na-egosipụta [[User interface|interface onye ọrụ]] e degharịrị nke nwere ọtụtụ mgbanwe na nhazi nke ihe ndị dị na ya bụ interface. N'etiti ha, menu nhọrọ asụsụ, nke dịbu n'aka ekpe nke ihuenyo onye ọrụ, dị ugbu a n'elu aka nri na ngosipụta nke isiokwu nke ọbụla a na-agụ.<ref name="pcmag2">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> Tụkwasị na nke a, a ga-abịachinwu sidebar nke dị n'azụ [[Hamburger button|bọtịnụ hamburger]]. Vector 2022 na-mgbakwunye, na-amụba [[Margin (typography)|akụkụ obosara]] nke ngosipụta isiokwu ahụ, nke nwere mmetụta nke igbochi ogologo nke isiokwu ahụ; <ref name="pcmag2" /> mgbanwe dị nke nwere ike ibelata akụkụ ma gbasaa obosara akara nke isiokwu ahụ iji mejupụta ihuenyo.<ref name="techcrunch">{{Cite web|author=Perez|first=Sarah|date=18 January 2023|title=Wikipedia gets its first makeover in over a decade... and it's fairly subtle|url=https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|work=techcrunch.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119214848/https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|language=en-US}}</ref><ref name="slate3">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref> A mụbabeghị nha ndabara nke ederede ahụ, ọ bụ ezie na [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] gwara ''Engadget'' na ha nwere olileanya ime ka nke a bụrụ nhọrọ n'ọdịnihu.<ref name="engadget2">{{Cite web|title=Wikipedia's first desktop design update in a decade doesn't rock the boat (updated)|url=https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|first=Jon|author=Fingas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119195554/https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Engadget|date=19 January 2023|language=en-US}}</ref> E mekwara ka nhọrọ ọchụchọ ahụ dị ọhụrụ na Vector 2022, dịka nsonaazụ a tụrụ aro ha na nzaghachi maka ajụjụ ndị ọrụ na-ajụ, gụnyere ugbu a foto na nkọwa dị mkpirikpi site na ibe ndị a na-ekwu maka ha. <ref name="pcmag2" /> <ref name="business-insider">{{Cite web|author=Nguyen|first=Britney|title=It's not just you {{snd}} Wikipedia looks different|url=https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012218/https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Business Insider|language=en-US}}</ref> [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] kwuru na ọ bụ ọchịchọ imeziwanye saịtị ahụ ma melite ahụmịhe mkpagharị na ndezi na saịtị ahụ maka ndị na-agụ ya na-amaghị ka e si eji ịntanetị kpaliri mgbanwe ahụ, ebe ọ bụ na a na-eweere akpụkpọ dịbu adị dị ka "ihe na-adịghị mma na ihe na-awụ akpata oyi n'ahụ". <ref name="cnn2">{{Cite web|author=Kurtz|first=Jason|date=24 September 2020|title=Wikipedia due to get its first substantial website redesign in a decade|url=https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120112945/https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|publisher=CNN Business|language=en}}</ref> <ref name="engadget3">{{Cite web|title=Wikipedia's first desktop design update in a decade doesn't rock the boat (updated)|url=https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|first=Jon|author=Fingas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119195554/https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Engadget|date=19 January 2023|language=en-US}}</ref><ref name="techcrunch2">{{Cite web|author=Perez|first=Sarah|date=18 January 2023|title=Wikipedia gets its first makeover in over a decade... and it's fairly subtle|url=https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|work=techcrunch.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119214848/https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|language=en-US}}</ref>Nnyocha ndị foundation ahụ mere gosiri na mmụba ruru pasent iri atọ nke ndị ọrụ ịchọ ihe na saịtị ahụ, na mbelata n'ogo ruru pasent iri na ise na mkpagharị na saịtị ahụ.<ref name="engadget3" /><ref name="techcrunch2" /> Ụdị mbụ nke Vector 2022 malitere na 2020 na saịtị Wikipedia French-, Hebrew-, na Portuguese, <ref name="cnn2" /> dịka a na-agbasa ihe ọhụrụ nke akpụkpọ ahụ ọhụrụ ahụ nye ndị ọrụ iji nwalee ya nke nta nke nta tupu a tọhapụ ya kpamkpam. <ref name="verge">{{Cite web|author=Lyles|first=Taylor|date=24 September 2020|title=Wikipedia is getting its first desktop redesign in 10 years|url=https://www.theverge.com/2020/9/23/21453300/wikipedia-desktop-redesign-2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120152848/https://www.theverge.com/2020/9/23/21453300/wikipedia-desktop-redesign-2021|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=The Verge|language=en-US}}</ref> Akpụkpọ ahụ malitere ịbụ akpụkpọ ahụ ndabara maka ndị na-agụ saịtị Wikimedia n'asụsụ nari atọ (n'ime narị atọ na iri na asatọ) n'abalị iri na asatọ ọnwa Jenụwarị 2023.<ref name="engadget3" /><ref name="slate4">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="pcmag3">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> N'ịgbaso mgbasa n'igwe nke Vector 2022, ọ ka ga-ekwe omume ịgụ Wikipedia site na iji akpụkpọ ahụ gara aga. Otú ọ dị, ime nke a chọrọ ka ndị na-agụ ya debanye aha maka imepe akaụntụ Wikipedia, wee mee nhọrọ ha iji gosipụta Vector 2010 kama.<ref name="pcmag4">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> Enweghị mgbanwe e mere na akpụkpọ Wikipedia dị ugbu a dị ka Monobook na Timeless, nke ka dị kwa iji mee ihe.<ref name="slate5">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="gizmodo">{{Cite web|date=18 January 2023|title=Try and Spot the Differences in Wikipedia's First New Look in 11 Years|url=https://gizmodo.com/wikipedia-wikimedia-online-encyclopedia-1850002977|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119134259/https://gizmodo.com/wikipedia-wikimedia-online-encyclopedia-1850002977|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Gizmodo|language=en}}</ref> [[Wikipedia users|Ndị ọrụ Wikipedia]] kewara na mgbanwe ndị ahụ e mere. Arịrịọ maka ịza ajụjụ na [[Wikipedia nke ndị bekee|Wikipedia Bekee]] nke na-ajụ ndị ọrụ ma a ga-etinye Vector 2022 dị ka akpụkpọ ahụ ndabara ka ọ bụ na-agaghị etinye ya gbakọtara ihe karịrị okwu puku iri itoolu na nzaghachi.<ref name="slate6">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref> Ndị na-akatọ mgbanwegharị ahụ megidere ya n'ụzọ doro anya maka [[White space (visual arts)|oghere ọcha]] a hapụrụ n'efu na akpụkpọ ọhụrụ ahụ, ebe ndị ọrụ ndị ọzọ katọrọ ndị nkatọ ahụ kwuru na ha dị ka ndị ọ na-ara ahụ ịnabata gbanwee.<ref name="slate6" /> Ndị ọrụ dị otu narị na iri isii na ise sonyere na mkparịta ụka ahụ jụrụ akpụkpọ ahụ ọhụrụ ahụ, ebe otu narị na iri ise na atọ kwadoro ya, itoolu nọgidekwara na-anọpụ iche. <ref name="slate6" /> <ref name="mashable">{{Cite web|author=Pearl|first=Mike|date=18 January 2023|title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out.|url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Mashable|language=en}}</ref><ref name="rfc-history">{{Cite web|title=Wikipedia history page|work=en.wikipedia.org|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia%3ARequests_for_comment%2FDeployment_of_Vector_%282022%29&diff=latest&oldid=1117412136|accessdate=February 5, 2023|archivedate=July 9, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230709223623/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia%3ARequests_for_comment%2FDeployment_of_Vector_(2022)&diff=latest&oldid=1117412136}}</ref> N'agbanyeghị ọnụ ọgụgụ ka ukwuu nke ndị editọ kwuru na ha achọghị ka ewepụta Vector 2022 n'ụdị ya dị mgbe ahụ ugbu a, ebe ọ bụ na a naghị ekpebi nkwekọrịta na Wikipedia site na ịtụ vootu, e mechiri mkparịta ụka ahụ na nkwado ndị nabatara ndozigharị ahụ, na-atụle okwu dị mma ndị ọrụ ndị ọzọ hapụrụ. <ref name="slate6" /> <ref name="mashable" /> Ndị mmepe Vector 2022 mere mgbanwe ụfọdụ na akpụkpọ ahụ iji zaghachị nkatọ ahụ, dị ka ịgbakwunye mgbanwe iji mee ka ọdịnaya isiokwu ọbụla jupụta n'obosara niile nke ihuenyo onye ọrụ. <ref name="slate6" /> <ref name="rfc-history2">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Requests_for_comment/Deployment_of_Vector_(2022)&oldid=1138588215|title=Wikipedia:Requests for comment/Deployment of Vector (2022)|date=10 February 2023|accessdate=March 16, 2023|archivedate=July 9, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230709190532/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Requests_for_comment/Deployment_of_Vector_(2022)&oldid=1138588215}}</ref> Ndị ọrụ na [[Swahili Wikipedia|Wikipedia Swahili]] ekwenyeghị n'otu olu na iwu nke akpụkpọ ọhụrụ ahụ.<ref name="slate6" /> Ndị nta akụkọ na-azaghachi mmelite nke Vector 2022 weere mmelite na atụmatụ ọhụrụ ndị e webatara dị ka mgbakwunye bara uru, mana n'ozuzu ha gosipụtara akpụkpọ ahụ dị ka obere mmelite nke na-agbanweghị ahụmịhe ọgụgụ ha na-enwe na Wikipedia. <ref name="business-insider2">{{Cite web|author=Nguyen|first=Britney|title=It's not just you {{snd}} Wikipedia looks different|url=https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012218/https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Business Insider|language=en-US}}</ref> <ref name="slate7">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="techcrunch3">{{Cite web|author=Perez|first=Sarah|date=18 January 2023|title=Wikipedia gets its first makeover in over a decade... and it's fairly subtle|url=https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|work=techcrunch.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119214848/https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|language=en-US}}</ref> [[Annie Rauwerda]], onye mepụtara [[:en:Depths_of_Wikipedia|Depths of Wikipedia]] social media accounts, dere na ''[[Slate (magazine)|Slate]]'' na Vector 2022 abụghị "ụdị dị iche" site na akpụkpọ ahụ dịbu. Rauwerda kwukwara maka myiri dị n'etiti nnukwu nkatọ nke ndị obodo Wikipedia megide mgbanwe akpụkpọ ahụ ahụ na nguzogide ndị gara aga e mere na mgbanwe anya yiri nke ahụ na saịtị ndị a ma ama dị ka [[Reddit]].<ref name="slate7" /> Rauwerda, na Mike Pearl nke ''Mashable'', kwuru na ndị ọrụ na-enweghị obi ụtọ na mgbanwe ahụ nwere ike ịtụle ịkparịta ụka banyere akpụkpọ ahụ, ma ọ bụ jiri atụmatụ nhazi nke saịtị ahụ gbanwee ahụmịhe ịgụ akwụkwọ ha. <ref name="slate7" /><ref name="mashable2">{{Cite web|author=Pearl|first=Mike|date=18 January 2023|title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out.|url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Mashable|language=en}}</ref> '''Ihe ndekọ Wikipedia na ndị E Chekwara''' Faịlụ ọrụ Wikipedia nwere ọtụtụ ntụaka na ihe ndị echekwara. Ihe onwunwe bara uru n'ime akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia gụnyere: '''Nchịkọta akụkọ ihe mere eme''' * Ụdị: Afọ Wikipedia - ihe omume akụkọ ihe mere eme site n'afọ * [[m:History of Wikipedia|Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia]] - site na [[wikipedia:Meta|Wikipedia:Meta]] * meta:Wikimedia News - akụkọ na ihe ịrịba ama index site na Wikipedias niile * Wikipedia:BrilliantProse - onye bu Wikipedia ụzọ:Akụkọ ndị a na-ahụ anya na Wikipedia:Akụkọ ọmaWikipedia:Ezi isiokwu * Wikipedia:Nkwurịta okwu akụkọ ihe mere eme * Wikipedia:Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia bots * Wikipedia: Ihe ndekọ Wikipedia * Wikipedia:Akụkọ kachasị ochie nke Wikipedia '''Ihe ịrịba ama, ogo na ọnụ ọgụgụ''' * [[stats:|Stats.wikimedia.org]] - isi interface nke Wikimedia Foundation maka ọnụ ọgụgụ ọrụ niile, gụnyere Wikipedia dị iche iche na nke jikọtara ọnụ. * [[m:Wikipedia milestones|Ihe ịrịba ama Wikipedia]] * Wikipedia:Milestones <small> (na-adịghị arụ ọrụ) </small> * Wikipedia: Iri na abụọ nke Wikipedia * Wikipedia: Ndekọ ọnụ ọgụgụ '''Ebe Nchekwa Nkwurịta okwu na arụmụka''' * Wikipedia:Nkwupụta Archive * Wikipedia: Ndepụta ozi Na 24 Maachị, sava niile nke Wikipedia Europe pụrụ n'ịntanetị n'ihi nsogbu inwe oke okpomokụ. [[:en:Failover|Failover]] gaa na sava niile dị na Florida gbajiri, na-akpata nhazigharị nke [[:en:Domain_Name_System|DNS]] maka Wikipedia daa n'ụwa niile. E doziri nsogbu ahụ ngwa ngwa, mana n'ihi nsogbu caching nke DNS, o gbuturu oge ụfọdụ ebe inwetakwa Wikipedia karịa ebe ndị ọzọ. * [[mw:MediaWiki history|Akụkọ MediaWiki]] * [https://nostalgia.wikipedia.org Nostalgia Wikipedia] - foto nke Wikipedia site na 20 Disemba 2001 dị ka saịtị MediaWiki na-eji akpụkpọ ahụ nke yiri ngwanrọ nke oge ahụ * Wikipedia:CamelCase na Wikipedia * Wikipedia:Magnus Manske Day - Software MediaWiki na-aga ndụ na mmepụta * Wikipedia: Ngalaba Ọkụ Ọkụ Ndị Ofu Ofu - njikwa nke nnukwu nchịkọta akụkọ. A gbasara ya mgbe ọ na-adịghịzi mkpa (2004) * ZIM File Archive, na Internet Archive, nwere foto zuru ezu nke Wikipedia (yana nhọrọ isiokwu) n'ọtụtụ asụsụ, site na afọ dị iche iche. Enwere ike imeghe faịlụ na ngwanrọ Kiwix. {{Clear}} == Edensibịa == * [http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf "Fatally Flawed: Gbagha ọmụmụ ihe na-adịbeghị anya banyere izi ezi encyclopedic site na akwụkwọ akụkọ Nature"]. ''Encyclopædia Britannica''. March 2006. * [https://web.archive.org/web/20010303221706/http://www.wikipedia.com/wiki/HomePage Foto mbụ nke Wikipedia] site na Internet Archive. 28 Febụwarị 2001. * Giles, Jim, "Encyclopedias nke Ịntanetị na-aga isi na isi". Ntụnyere <nowiki><i id="mwGXE">Okike</i></nowiki> n'etiti Wikipedia na ''Britannica''. 14 Disemba 2005 (a chọrọ ndebanye aha) * [[Larry Sanger]] "The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir" na "Part II". Ihe na-adịghị mma. 18 Eprel 2005 ruo 19 Eprel 2005. * [http://www.nature.com/nature/britannica/index.html Nzaghachi] ''Okike'' na ''Encyclopædia Britannica''. Okike. 23 Machị 2006. (A chọrọ ndebanye aha) * [https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html ''New York Times'' na Wikipedia]. Septemba 2001. * [https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html The Free Universal Encyclopedia na Learning Resource] E debere na Wayback Machine - Free Software Foundation nkwado nke Nupedia (mgbe e mesịrị melite iji tinye Wikipedia). 1999. {{Wikipedia}}{{Wikipedias}}{{Wikimedia Foundation}} [[Otú:Pages with unreviewed translations]] fm23mcenfwvgwpfywwn6xrmizuqy1xi 705735 705734 2026-08-26T13:35:00Z Goodymeraj 16207 /* Edensibịa */ 705735 wikitext text/x-wiki [[Faịlụ:First_preserved_Main_Page_of_Wikipedia.jpeg|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (20 Disemba 2001) ]] [[Wikipidia|Wikipedia]], encyclopedia dị n'ịntanetị n'efu nke òtù ndị ọrụ afọ ofufo a maara dị ka Ndị Wikipedia na-ede ma na-elekọta, jiri ndezi mbụ ya malite na 15 Jenụwarị 2001, ụbọchị abụọ mgbe edebachara aha ngalaba ahụ.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org WHOIS, DNS, & Domain Info – DomainTools|url=http://whois.domaintools.com/wikipedia.org|accessdate=24 October 2016|work=[[WHOIS]]|archivedate=17 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170417083509/http://whois.domaintools.com/wikipedia.org}}</ref> Ọ malitere dịka [[Nupedia]], encyclopedia dị n'efu nke ahaziri ahazi karị, dị ka ụzọ isi nye ohere ide edemede na mee nsụgharị n'ụzọ ka dị mfe ma dị ngwa. Ihe ndabere teknụzụ na echiche nke Wikipedia bu nke a ụzọ; Rick Gates mere atụmatụ mbụ a maara maka encyclopedia n'ịntanetị n'afọ 1993, <ref name="listserv.uh.edu">{{Cite web|year=2010|title=Wikipedia of Jimmy Wales and Larry Sanger|url=http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415133700/http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archivedate=15 April 2012|accessdate=9 November 2013|publisher=History Computer}}</ref> na echiche nke encyclopedia ịntanetị n'efu (dị ka dị iche na naanị isi iyi mepere emepe) <ref>{{Cite web|title=Philosophy|url=https://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html#open-source|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014132149/http://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html#open-source|archivedate=14 October 2013|accessdate=5 November 2013|publisher=GNU}}</ref> bụ nke Richard Stallman chepụtara na 1998.<ref name="stallmanencyclopedia">{{Cite web|author=Stallman|first=Richard|authorlink=Richard Stallman|year=1998|title=The Free Universal Encyclopedia and Learning Resource (1998 Draft)|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124065108/https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archivedate=24 January 2021|accessdate=29 October 2021|publisher=GNU}}</ref> Echiche Stallman gụnyere kpọmkwem echiche na ọ dịghị nzukọ dị n'etiti kwesịrị ịchịkwa nhazi. Nke a dị iche na encyclopedia dijitalụ nke oge a dị ka [[Wiki|Microsoft Encarta]] na ''Encyclopædia Britannica.'' N'afọ 2001, a gbanwere akwụkwọ ikikere maka [[Nupedia]] ka ọ bụrụ [[GNU Free Documentation License|GFDL]], meziri ka [[Jimmy Wales]] na [[Larry Sanger]] malite Wikipedia dị ka ọrụ ga-anọchi ya, na-eji wiki n'ịntanetị dị ka ngwá ọrụ nchịkọta.<ref>{{Cite web|title=WikiHistory|url=http://c2.com/cgi/wiki?WikiHistory|archiveurl=https://web.archive.org/web/20020621221535/http://c2.com/cgi/wiki?WikiHistory|archivedate=21 June 2002|accessdate=15 May 2013|publisher=[[WikiWikiWeb]]}}</ref> Ọ bụ ezie na e cheburu Wikipedia na mbụ dị ka ebe a ga na-edetu edemede na echiche ndị a ga-achọ ibipụta na Nupedia, ọ gafere onye bu ya ụzọ ngwa ngwa, na-aghọ ma oghere ndetu ederede nwa mgbe nakwa ọ̀bà maka edemede ikpeazụ zuru ụwa ọnụ n'ọtụtụ narị asụsụ, na-akpali ọtụtụ ọrụ ntanetị ndị ọzọ. N'afọ 2014, Wikipedia nwere ihe dịka nde mmadụ narị anọ na iri itoolu na ise na-agụ ya kwa ọnwa. <ref name="EconWikiPeaks" /> Na 2015, dị ka comScore si kwuo, Wikipedia natara ihe karịrị nde mmadụ otu narị na iri na ise na-eleta ya kwa ọnwa site na United States naanị. <ref name="comScore2012" /> Na Septemba 2018, ọrụ Wikipedia hụrụ ndị nkiri peeji ya dị ijeri iri na ise na ọkara kwa ọnwa.<ref>{{Cite web|title=Monthly overview|url=https://stats.wikimedia.org/v2/#/all-projects|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200124235329/https://stats.wikimedia.org/v2/#/all-projects|archivedate=24 January 2020|accessdate=31 May 2019|work=Wikimedia statistics|publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> == Nchịkọta akụkọ ihe mere eme == === Ihe ndị mere n'oge gara aga === Echiche nke ịchịkọta ihe ọmụma ụwa niile n'otu ebe malitere na [[:en:Library_of_Alexandria|Ọbá Akwụkwọ oge ochie nke Alexandria]] na [[Library of Pergamum|Ọ́bá Akwụkwọ nke Pergamum]], ma e nwere ndị bu ụzọ n'oge ochie n'echiche inweta encyclopedia zuru oke, dị ka ''[[:en:Natural_History_(Pliny)|Naturalis historia]]'', ''nke'' [[:en:Pliny_the_Elder|Pliny the Elder]] mana echiche nke oge a nke encyclopedia zuru oke, nke a na-ekesa n'ọtụtụ ebe, nke e biri ebi sitere na [[Denis Diderot]] na ndị French dere [[Encyclopédie|encyclopedia]] nke narị afọ nke iri na asatọ.<ref>{{Cite journal|author=Miloš|first=Todorović|year=2018|title=From Diderot's Encyclopedia to Wales's Wikipedia: a brief history of collecting and sharing knowledge|url=https://www.researchgate.net/publication/347489594|journal=Časopis KSIO|volume=1|pages=88–102|doi=10.5281/zenodo.3235309|accessdate=20 October 2021}}</ref> Echiche nke iji ígwè ọrụ na-arụ ọrụ n'onwe ya karịa [[Printing press|ígwè obibi akwụkwọ]] iji wuo encyclopedia bara uru karị ka e nwere ike ịchọta mmalite ya site na akwụkwọ [[Paul Otlet]] nke afọ 1934 bụ ''[[:en:Traité_de_Documentation|Traité de Documentation]]''. Otlet guzobekwara [[Mundaneum]], ụlọ ọrụ raara onwe ya nye ndepụta nke ihe ọmụma ụwa, na 1910. Echiche a nke encyclopedia nke ígwè na-enyere aka ka [[H. G. Wells]] gbasakwuru n'akwụkwọ ederede ya bụ ''[[:en:World_Brain|World Brain]]'' (1938) na ọhụụ Vannevar Bush n'ọdịnihu nke Memex dabeere na microfilm na edemede ya "[[:en:As_We_May_Think|As We May Think]]" (1945). Ihe ọzọ dị ịrịba ama bụ atụmatụ [[hypertext]] nke [[Ted Nelson]] bụ [[:en:Project_Xanadu|Project Xanadu]], nke malitere na 1960. <ref name="reaglechap2"> Ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo bụ ihe dị mkpa n'ime na idebe Wikipedia. Otú ọ dị, ọbụlagodi ma enweghị ịntanetị, nnukwu ọrụ dị mgbagwoju anya nke ụdị ahụ ejirila ndị ọrụ afọ ofufo mee ihe. N'ụzọ doro anya, e chepụtara echiche ide akwukwọ nkọwa okwu ''Oxford English Dictionary'' na okwu ngosi pụta e kwuru na London Library,ụbọchị ncheta [[:en:Guy_Fawkes_Day|Guy Fawkes]], 5 Nọvemba 1857, site n'aka [[:en:Richard_Chenevix_Trench|Richard Chenevix Trench]]. O weere ihe dị ka afọ iri asaa iji mezue ya. Dr. Trench chepụtara nnukwu akwụkwọ ọkọwa okwu ọhụrụ nke okwu ọ bụla n'asụsụ Bekee dị na ya, nke a ga-eji mee ihe n'ụzọ ọchịchị onye kwuo uche ya na n'efu. Dị ka onye edemede Simon Winchester si kwuo, "Nrụ ọrụ nke atụmatụ ahụ, ka o kwuru, karịrị ikike nke otu nwoke ọ bụla. Ịgụ akwụkwọ Bekee niile - na ịchọ n'akwụkwọ akụkọ London na New York niile na magazin na akwụkwọ akụkọ ndị a kachasị agụ - ga-abụrịrị 'ihe ọtụtụ ndị ga-eme.' Ọ ga-adị mkpa iwebata otu ìgwè n'ọru- ọkacha, nke dị nnukwu - ma eleghị anya nwere ọtụtụ narị na narị ndị aka esibeghị ike na-adịghị akwụ ụgwọ, ha niile na-arụ ọrụ dị ka ndị ọrụ afọ ofufo.        Ọganihu ndị e nwere na teknụzụ ozi n'ebe ngwụcha narị afọ nke iri abụọ dugara na mgbanwe n'ụdị encyclopedia ndị a. Ebe encyclopedia ndị gara aga, ọkachasị ''Encyclopædia Britannica'', na-adabere n'akwụkwọ ọtụtụ mgbe, Encarta nke Microsoft, nke e bipụtara na 1993, dị na CD-ROM, e mekwara ya hyperlink. Mmepe nke [[:en:World_Wide_Web|World Wide Web]] dugara n'ọtụtụ mgbalị iji mepụta Ọrụ encyclopedia ịntanetị. Otu aro mbụ a tụtara maka encyclopedia n'ịntanetị bụ Interpedia na 1993 site n'aka Rick Gates; <ref name="listserv.uh.edu"/> ọrụ a nwụrụ tupu ọ mepụta ọdịnaya encyclopedia ọ bụla. Onye na-akwado ngwanrọ n'efu Richard Stallman kọwara uru nke "Free Universal Encyclopedia and Learning Resource" na 1998. <ref name="stallmanencyclopedia"/> Akwụkwọ o bipụtara depụtara otu a ga-esi "hụ na ọganihu na-aga n'ihu na nsonaazụ a kachasị mma". Onye so guzobe Wikipedia bụ Jimmy Wales kwuru na echiche nke Wikipedia bịara mgbe ọ bụ nwa akwụkwọ gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Indiana, ebe ọ masịrị ya na ihe ịga nke ọma nke mmegharị na-emeghe ma chọpụta na Emacs Manifesto nke Richard Stallman na-akwalite ngwanrọ dị n'efu yana ọnọdụ nkesa ihe n'efu na-adọrọ mmasị ya. Wales na-ekwukwa okwu otuto gbasara ederede onye ọkachamara mkpata na mmefu nke [[:en:Austrian_School|Ụlọ akwụkwọ Austria]] bụ Friedrich Hayek, "The Use of Knowledge in Society," nke ọ gụrụ dị ka nwa akwụkwọ mahadum, na ọ bụ ya nọ "n'etiti" n'echiche ya banyere "otú ọ ga-esi jikwaa ọrụ Wikipedia." <ref>{{Cite web|author=Mangu-Ward|first=Katherine|date=2007-05-30|title=Wikipedia and Beyond|url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/|accessdate=2024-11-07|work=Reason.com|language=en-US}}</ref> Ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo bụ ihe dị mkpa n'ime na idebe Wikipedia. Otú ọ dị, ọbụlagodi n'enweghị ịntanetị, nnukwu ọrụ dị mgbagwoju anya nke ụdị ahụ ejirila ndị ọrụ afọ ofufo mee ihe. N'ụzọ doro anya, e chepụtara ''[[Oxford English Dictionary|Akwụkwọ Nkọwa Okwu Bekee Oxford]]'' n'oge okwu [[:en:Richard_Chenevix_Trench|Richard Chenevix Trench]] kwuru na London Library, na [[:en:Guy_Fawkes_Day|Guy Fawkes Day]], 5 Nọvemba 1857. O weere ihe dị ka afọ iri asaa iji mezue. Dr. Trench chepụtara nnukwu akwụkwọ ọkọwa okwu ọhụrụ nke okwu ọbụla n'asụsụ Bekee ga-adị na ya, nke a ga-eji mee ihe n'ụzọ ọchịchị onye kwuo uche ya na n'efu. Dị ka onye edemede Simon Winchester si kwuo, "Nrụ ọrụ nke atụmatụ ahụ, ka o kwuru, karịrị ikike nke otu nwoke ọbụla. Ịgụ akwụkwọ Bekee niile - na ịgụkwa akwụkwọ akụkọ London na New York niile ya na magazin na akwụkwọ akụkọ ndị gụsịri akwụkwọ ike dere - ga-abụrịrị 'ihe ọtụtụ ga-eme.' Ọ ga-adị mkpa iwebata ìgwè nbdị mmadụ - karịa, nke dị nnukwu - ma eleghị anya nwere ọtụtụ narị na narị ndị na-amụ ọrụ a na-adịghị, ha niile na-arụ ọrụ dị ka ndị ọrụ afọ ofufo.<ref>Winchester, Simon (1998).</ref> Ọganihu na teknụzụ ozi na ngwụcha narị afọ nke iri abụọ dugara na mgbanwe n'ụdị encyclopedias. Ọ bụ ezie na encyclopedia ndị gara aga, ọkachasị ''[[Encyclopædia Britannica]]'', na-adabere n'akwụkwọ ọtụtụ mgbe, [[Encarta]] nke Microsoft, nke e bipụtara na 1993, dị na CD-ROM na dị n'ụdị [[Hyperlink|hyperlinked]]. Mmepe nke [[:en:World_Wide_Web|World Wide Web]] dugara n'ọtụtụ mgbalị iji mepụta [[Online encyclopedia|Ọrụ encyclopedia ịntanetị]]. Otu aro mbụ a tụrụ maka encyclopedia a ga-enwe n'ịntanetị bụ [[Interpedia]] na 1993 site n'aka [[Rick Gates (Internet pioneer)|Rick Gates]]; <ref name="listserv.uh.edu2">{{Cite web|year=2010|title=Wikipedia of Jimmy Wales and Larry Sanger|url=http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415133700/http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archivedate=15 April 2012|accessdate=9 November 2013|publisher=History Computer}}</ref> ọrụ a nwụrụ tupu ọ mepụta ihe ọbụla n'ime encyclopedia ahụ. Onye na-akwado [[:en:Free_software|ngwanrọ n'efu]] bụ [[Richard Stallman]] kọwara uru nke "Free Universal Encyclopedia and Learning Resource" na 1998. <ref name="stallmanencyclopedia2">{{Cite web|author=Stallman|first=Richard|authorlink=Richard Stallman|year=1998|title=The Free Universal Encyclopedia and Learning Resource (1998 Draft)|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124065108/https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archivedate=24 January 2021|accessdate=29 October 2021|publisher=GNU}}</ref> Akwụkwọ ya o bipụtara depụtara otu a ga-esi "hụ na ọganihu na-aga n'ihu na nsonaazụ a kachasị mma na nke kachasị mma". Onye so guzobe Wikipedia bụ Jimmy Wales kwuru na echiche nke Wikipedia bịara mgbe ọ bụ nwa akwụkwọ gụsịrị akwụkwọ na [[Indiana University Bloomington|Mahadum Indiana]], ebe ọ masịrị ya bụ ihe ịga nke ọma nke [[Open-source movement|mmegharị na-emeghe emeghe]] ma hụta [[GNU Manifesto|Emacs Manifesto]] nke Richard Stallman nke na-akwalite [[Free software movement|ngwanrọ n'efu]] na akụ na ụba gụnyere nkerịta akụ dịka ihe na-adọrọ mmasị ya. Wales na-ekwukwa na edemede "[[:en:The_Use_of_Knowledge_in_Society|The Use of Knowledge in Society]]," nke onye ọkachamara na ọmụmụ mkpata na mmefu na [[:en:Austrian_School|Austrian School]] bụ [[Friedrich Hayek]] dere, nke ya bụ Wales gụrụ dị ka nwa akwụkwọ mahadum, <ref>{{Cite magazine|date=2014-09-30|title=Know It All - The New Yorker|magazine=[[The New Yorker]]|url=http://www.newyorker.com/magazine/2006/07/31/know-it-all|archive-url=https://web.archive.org/web/20140930011944/http://www.newyorker.com/magazine/2006/07/31/know-it-all|url-status=dead|archive-date=2014-09-30|access-date=2024-11-07}}</ref> nọ n'"etiti" na echiche ya banyere "otú ọ ga-esi jikwaa ọrụ Wikipedia."<ref>{{Cite web|author=Mangu-Ward|first=Katherine|date=2007-05-30|title=Wikipedia and Beyond|url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/|accessdate=2024-11-07|work=Reason.com|language=en-US|archivedate=July 25, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/}}</ref> Edemede ahụ na-ekwusi ike na [[:en:Dispersed_knowledge|e kesara ozi ekesa]] - na onye ọbụla maara naanị obere akụkụ nke ihe a maara n'ozuzu ya - nakwa n'ihi ya, ndị nwere ihe ọmụma mpaghara na-eme mkpebi kachasị mma, karịa site na ndị isi ọchịchị nọ n'etiti. N'oge ahụ, Wales na-amụ ego ma nwee mmasị site na mkpali nke ọtụtụ ndị nyere aka dị ka ndị ọrụ afọ ofufo iji mepụta ngwanrọ n'efu, ebe ọtụtụ ihe atụ na-enwe ezigbo nsonaazụ.<ref>{{Citation}} Richard Stallman discussed at 20min, with further Open Source discussion at 16min.</ref> Dị ka ''[[:en:The_Economist|The Economist]]'' si kwuo, Wikipedia "nwere mgbọrọgwụ ya na [[:en:Technological_utopianism|nchekwube teknụzụ]] nke e ji mara ịntanetị na ngwụcha narị afọ nke iri abụọ. O kwenyere na ndị nkịtị nwere ike iji kọmputa ha dị ka ngwá ọrụ maka nnwere onwe, agụmakwụkwọ, na ihe ọmụma. "<ref>{{Cite news|date=9 January 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|work=The Economist|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|accessdate=29 August 2022}}</ref> === Nhazi nke echiche ahụ === E bu ụzọ chepụta Wikipedia dị ka ọrụ ebe a ga-esi na-enweta ihe ndị ga-adị na [[Nupedia]] nke Wales guzobere, nke bụ ọrụ mbụ ya iji mepụta encyclopedia dị n'ịntanetị n'efu, nke [[Bomis]], ụlọ ọrụ mgbasa ozi weebụ nke Jimmy Wales, [[Tim Shell]] na [[Michael E. Davis (businessman)|Michael E. Davis]] nwere wepụtara.<ref name="Jonathan Sidener2">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=6 December 2004|title=Everyone's Encyclopedia|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="memoirofwiki2">{{Cite web|first=Larry|author=Sanger|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/18/164213&tid=95&tid=149&tid=9|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part I|date=2005-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090722235956/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F18%2F164213&tid=95&tid=149&tid=9|archivedate=22 July 2009}} {{Cite web|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/19/1746205&tid=95|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part II|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061108094801/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F19%2F1746205&tid=95|archivedate=8 November 2006|work=[[Slashdot]]|date=19 April 2005|quote=My initial idea was that the wiki would be set up as part of Nupedia; it was to be a way for the public to develop a stream of content that could be fed into the Nupedia process. I think I got some of the basic pages written—how wikis work, what our general plan was, and so forth—over the next few days. I wrote a general proposal for the Nupedia community, and the Nupedia wiki went live January 10. The first encyclopedia articles for what was to become Wikipedia were written then. It turned out, however, that a clear majority of the Nupedia Advisory Board wanted to have nothing to do with a wiki. Again, their commitment was to rigor and reliability, a concern I shared with them and continue to have. Still, perhaps some of those people are kicking themselves now. They (some of them) evidently thought that a wiki could not resemble an encyclopedia at all, that it would be too informal and unstructured, as the original WikiWikiWeb was (and is), to be associated with Nupedia. They of course were perfectly reasonable to doubt that it would turn into the fantastic source of content that it did. Who could reasonably guess that it would work? But it did work, and now the world knows better.}}</ref> E guzobere Nupedia n'elu ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo ruru eru na usoro nyocha nke ọtụtụ nzọụkwụ.<ref>Kaplan Andreas, Haenlein Michael (2014) Collaborative projects (social media application): About Wikipedia, the free encyclopedia.</ref> N'agbanyeghị ndepụta ozi ya nke ihe karịrị ndị editọ 2000 nwere mmasị, na ọnụnọ nke Sanger dị ka onye isi nchịkọta akụkọ oge niile, mmepụta nke ọdịnaya maka Nupedia dị nnọọ nwayọ, naanị isiokwu 12 edere n'ime afọ mbụ.<ref name="resignation2">{{Cite web|title=My resignation – Larry Sanger – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/My_resignation--Larry_Sanger|accessdate=16 March 2023|work=meta.wikimedia.org|language=en|quote=I was more or less offered the job of editing Nupedia when I was, as an ABD philosophy graduate student, soliciting Jimbo's (and other friends') advice on a website I was thinking of starting. It was the first I had heard of Jimbo's idea of an open content encyclopedia, and I was delighted to take the job.|archivedate=20 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230320142105/https://meta.wikimedia.org/wiki/My_resignation--Larry_Sanger}}</ref><ref name="memoirofwiki2" /> Ndị odee Nupedia tụlere ụzọ dị iche iche iji mepụta ọdịnaya ngwa ngwa.<ref name="Jonathan Sidener3">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=6 December 2004|title=Everyone's Encyclopedia|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html|accessdate=25 March 2007}}</ref> A na-ejibu [[wiki]] eme ihe n'ebe ndị ọzọ na ịntanet iji hazie ihe ọmụma, na echiche nke ihe mgbakwunye dabeere na [[wiki]] nye Nupedia sitere na mkparịta ụka dị n'etiti Sanger na Ben Kovitz, <ref>{{Cite web|date=2013-01-12|title=From the archives: Highland Park teen is finalist in web competition|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2013-01-12-chi-archives-aaron-swartz-20130112-story.html|accessdate=2023-08-21|work=Chicago Tribune|archivedate=January 19, 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240119130522/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2013-01-12-chi-archives-aaron-swartz-20130112-story.html}}</ref> <ref name="Ben_Kovitz2">{{Cite news|title=Ben Kovitz|publisher=[[WikiWikiWeb]]|url=http://c2.com/cgi/wiki?BenKovitz|accessdate=25 March 2007}}</ref> na ọzọkwa dị n'etiti Wales na Jeremy Rosenfeld.<ref name="Glyn Moody2">{{Cite news|author=Moody|first=Glyn|date=13 July 2006|title=This time, it'll be a Wikipedia written by experts|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/2006/jul/13/media.newmedia|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="Origins_of_Wikipedia2">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=23 September 2006|title=Wikipedia co-founder looks to add accountability, end anarchy|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20060923/news_lz1n23wiki.html|accessdate=25 March 2007|quote=The origins of Wikipedia date to 2000, when Sanger was finishing his doctoral thesis in philosophy and had an idea for a Web site.}}</ref> Kovitz bụ onye [[:en:Computer_programmer|ọkachamara na ngwanrọ kọmputa]] na onye na-ahụkarị na wiki mgbanwe nke [[Ward Cunningham]] bụ "[[WikiWikiWeb]]". Ọ kọwaara Sanger ihe wikis bụ, n'oge ha na-eri nri abalị na Jenụwarị 2, 2001.<ref name="Ben_Kovitz2" /><ref name="Glyn Moody2" /><ref name="Origins_of_Wikipedia2" /><ref name="the hive">{{Cite magazine|last=Poe|first=Marshall|date=September 2006|title=The Hive|url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia/3|url-status=live|magazine=[[The Atlantic Monthly]]|page=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20061110160718/http://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia/3|archive-date=10 November 2006|access-date=25 March 2007}}</ref> Wales kwuru n'ọnwa Ọktoba afọ 2001 na "Larry nwere echiche iji ngwanrọ Wiki" maka ndị na-enweghị mmasị na usoro Nupedia, ma mesịa kwuo na Disemba afọ 2005 na Rosenfeld mere ka ọ mata maka echiche wiki. <ref name="Wikipedia-l-0006712">{{Cite news|author=Wales|first=Jimmy|date=30 October 2001|title=LinkBacks?|publisher=Wikimedia|format=Email|url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-October/000671.html|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="Wired News">{{Cite magazine|date=3 May 2007|title=Assignment Zero First Take: Wiki Innovators Rethink Openness|url=https://www.wired.com/techbiz/media/news/2007/05/assignment_zero_citizendium|url-status=dead|magazine=[[Wired News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328235925/http://www.wired.com/techbiz/media/news/2007/05/assignment_zero_citizendium|archive-date=28 March 2014|access-date=1 November 2007}}</ref><ref name="cadenhead2">{{Cite web|author=Rogers Cadenhead|title=Wikipedia Founder Looks Out for Number 1|url=http://www.cadenhead.org/workbench/news/2828/wikipedia-founder-looks-out-number-1|accessdate=15 October 2006|archivedate=26 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080926103410/http://www.cadenhead.org/workbench/news/2828/wikipedia-founder-looks-out-number-1}}</ref><ref name="rosenfeld">Also stated on Wikipedia, on Friday 2 December 2005 [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jimmy_Wales&diff=next&oldid=29849184 permanent reference] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210311054329/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jimmy_Wales&diff=next&oldid=29849184|date=11 March 2021}}</ref><ref>Stated on Wikipedia on Monday 14 March 2005: [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=11139857 reference] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210222221915/https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=11139857|date=22 February 2021}}</ref> Sanger chere na wiki ga-abụ ezigbo ikpo okwu iji mee ihe, ma tụọ aro na [[Mailing list|Ndepụta ozi]] Nupedia na a ga-eguzobe wiki dabeere na [[:en:UseModWiki|UseModWiki]] (nke bụ v. 0.90 mgbe ahụ) dị ka ọrụ "ebe e si eweta ihe ga-adị" na Nupedia. N'okpuru isiokwu "Ka anyị mee wiki", o dere, sị: <ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Let's make a wiki|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html}}</ref> Mba, nke a abụghị atụmatụ na-adịghị mma ma ọ bụ nke na-akpata ihere. Ọ bụ echiche ịgbakwunye obere atụmatụ na Nupedia. Jimmy Wales chere na ọtụtụ mmadụ nwere ike ịjụ ma ọ bụ ghara ịnabata echiche a, mana echere m na ọ gaghị adị otu ahụ... Banyere iji '''wiki''' eme ihe na Nupedia, nke a bụ usoro “emeghe” ma dị mfe nke ukwuu maka imepụta ọdịnaya. Anyị ekwuola mgbe ụfọdụ banyere echiche nke ịmepụta ọrụ ndị dị mfe ma meghee karịa, ma ọ bụ iji dochie Nupedia ma ọ bụ tinye ha n’akụkụ ya. Ọ dị m ka enwere ike itinye wikis n’ọrụ ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ozugbo, ha anaghị achọ nlekọta dị ukwuu, ma n’ozuzu ha nwere obere ihe ize ndụ. Ha bụkwa isi iyi ọdịnaya nwere nnukwu ohere. Ya mere, dịka m nwere ike ịhụ, ọ dịghị nnukwu ọghọm dị na ya. Wales guzobere otu ma tinye ya n'ịntanetị na Wednesday abalị iri ọnwa Jenụwarị 2001, n'okpuru ngalaba [[Nupedia]].com.<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Nupedia's wiki: try it out|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html}}</ref> Nke a ghọrọ wiki ọhụrụ n'okpuru ngalaba wikipedia.com na Jenụwarị 15. Na 17 Jenụwarị, ọrụ GNUPedia nke Free Software Foundation (FSF) gara n'ịntanetị, na-enwe ike ịsọ mpi ya na [[:en:Nupedia|Nupedia]], mana n'ime afọ ole na ole FSF gbara ndị mmadụ ume "ịga ma nye aka na [Wikipedia]".<ref>{{Cite web|date=17 January 2001|title=Slashdot Comments &#124; GNUPedia Project Starting|url=http://slashdot.org/comments.pl?sid=9990&threshold=1&commentsort=0&mode=thread&cid=502603|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220612010030/https://slashdot.org/comments.pl?sid=9990|archivedate=12 June 2022|accessdate=13 April 2010|publisher=Slashdot.org}}</ref><ref>{{Cite web|year=2012|title=The Free Encyclopedia Project|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121221000617/http://www.gnu.org/encyclopedia/|archivedate=21 December 2012|accessdate=20 December 2012|publisher=GNU.org}}</ref> === Ntọala nke Wikipedia === E nwere ịsụ ngọngọ n'etiti ndị ndezi maka ijikọ Nupedia n'ebe o chiri anya yana ụdị ịrụ ọrụ Wiki.<ref name="memoirofwiki">{{Cite web|first=Larry|author=Sanger|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/18/164213&tid=95&tid=149&tid=9|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part I|date=2005-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090722235956/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F18%2F164213&tid=95&tid=149&tid=9|archivedate=22 July 2009}}</ref> Mgbe a malitecharaa Nupedia wiki n'okpuru [[:en:Nupedia|nupedia.com]] na 10 Jenụwarị 2001,<ref>{{Cite web|date=2003-04-25|title=[Nupedia-l] Nupedia's wiki: try it out|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html|accessdate=2023-08-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030425173342/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html|archivedate=25 April 2003}}</ref> Wales tụrụ aro inye ọrụ ọhụrụ ahụ aha nke ya, Sanger e wee tụọ aro aha ''Wikipedia'', na-asị na ọ bu <nowiki>''</nowiki>ọrụ mgbakwunye nye Nupedia nke kwụụrụ onwe ya na-arụ ọrụ."<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=11 January 2001|title=Re: [Advisory-l] The wiki...|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html}}</ref> A malitere wiki ọhụrụ na wikipedia.com na Mọnde 15 Jenụwarị 2001. Isi ebe nrụọrụ ya na sava ya (nke dị na San Diego) nke e ji malite ọrụ ndị a na mbido bụ Bomis nyere ha n'efu. Ọtụtụ ndị na-arụbu ọrụ na Bomis mechara na-eme ntinye na encyclopedia ahụ: nkekanke Tim Shell, onye so hiwe ma mechaa bụrụ onye isi nchịkwa nke Bomis, na onye njikwa ngwanro Jason Richey. [[Faịlụ:Jimmy_Wales'_Mac_and_the_First_Wikipedia_Edit_—_"Hello_World"_(51738433963).jpg|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|iMac Jimmy Wales jiri mee ndezi mbụ na Wikipedia]] Wales kwuru na Disemba 2008 na o mere ndezi mbụ nke Wikipedia, ndezi nnwale nke nwere ederede "Alo, Ụwa!", mana nke a nwere ike ịbụ na Wikipedia ochie nke e wepụrụ n'oge na-adịghị anya ma jiri ịmalitegharị nke ọhụrụ dochie ya. Ndezigharị mbụ e nwetara na Wikipedia.com bụ na Ihu Mbụ ya na 15 Jenụwarị 2001, nke na-agụ "Nke a bụ WikiPedia ọhụrụ!"; enwere ike ịchọta ya ebe a. A mara ọkwa ịdị adị nke ọrụ ahụ n'ụzọ doro anya ma rịọ arịrịọ ka ndị ọrụ afọ ofufo tinye aka n'ịmepụta ọdịnaya na ndepụta nzipu Nupedia na 17 Jenụwarị 2001.<ref>{{Cite web|date=31 March 2003|title=&#91;Nupedia-l&#93; Wikipedia is up!|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000684.html|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030331101007/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000684.html|archivedate=31 March 2003}}</ref> Ọrụ ahụ nwetara ọtụtụ ndị ọhụrụ sonyere mgbe a kpọtụrụ ya aha na ebe nrụọrụ weebụ [[:en:Slashdot|Slashdot]] na Julaị 2001, <ref name="slashdot26july">{{Cite web|date=26 July 2001|title=Britannica and Free Content|url=http://slashdot.org/articles/01/07/26/0312258.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114204227/http://slashdot.org/articles/01/07/26/0312258.shtml|archivedate=14 January 2009|publisher=Slashdot}}</ref> ebe ọ nwetabururị obere ịkpọ aha ugboro abụọ na Maachị 2001.<ref>{{Cite web|date=5 March 2001|title=Nupedia and Project Gutenberg Directors Answer|url=http://slashdot.org/article.pl?sid=01/03/02/1422244&tid=99|publisher=Slashdot}}</ref><ref>{{Cite web|date=29 March 2001|title=Everything2 Hits One Million Nodes|url=http://slashdot.org/article.pl?sid=01/03/29/2035230&tid=95|publisher=Slashdot}}</ref> Mgbe ahụ, ọ natara ihe ngosi a ma ama maka akụkọ dị na ebe nrụọrụ weebụ teknụzụ na ọdịbendị nke obodo niile na-edezi Kuro5hin na 25 Julaị. <ref>{{Cite web|date=25 July 2001|title=Britannica or Nupedia? The Future of Free Encyclopedias|url=http://www.kuro5hin.org/story/2001/7/25/103136/121|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011107050810/http://www.kuro5hin.org/story/2001/7/25/103136/121|archivedate=7 November 2001|publisher=Kuro5hin}}</ref> N'etiti nnubata nke ndị mmadụ a, e nweelarị ọtụtụ ndị na-abịa na ya na-aga n'ihu site n'ebe weebụ ndị ọzọ, ọkachasị Google, nke naanị ya zigara ọtụtụ narị ndị ọbịa ọhụrụ na saịtị ahụ kwa ụbọchị. [[:en:Mainstream_media|Ihe mgbasa ozi mbụ ya bụ isi]] bụ na ''The New York Times'' na 20 Septemba 2001.<ref>{{Cite news|author=Meyers|first=Peter|date=20 September 2001|title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html|accessdate=16 March 2023}}</ref> === Nkewa na Ịbanye mba ụwa Ndị Ọzọ === Na mmalite Wikipedia, no bidoro gbasawa, na-aga mba ndị ọzọ, na-enwe nkepụta nke namespace ọhụrụ gasị, nke ọbụla n'ime usoro ndetu aha ndị ojieme dị iche na nke ibe ya. Nkega subdomain mbụ nke e kepụtara maka Wikipedia na-abụghị n'asụsụ Bekee bụ deutsche.wikipedia.com (nke e kere na Fraịdee 16 Maachị 2001, 01:38 UTC),<ref>{{Cite web|date=15 March 2001|title=Alternative language Wikipedias|url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000049.html|accessdate=13 April 2010|work=Lists|publisher=Wikimedia|archivedate=20 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140620120726/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000049.html}}</ref> nke ihe sochiri ya ka awa ole na ole gasịrị bụ {{Mono|[[Catalan Wikipedia|catalan.wikipedia.com]]}} (n'elekere 13:07 UTC).<ref>{{Cite web|title=History of the Catalan Homepage|url=http://catalan.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010413083954/http://catalan.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archivedate=13 April 2001|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref> Japanese Wikipedia, nke a malitere dịka {{Mono|nihongo.wikipedia.com}}, ka e kepụtakwara na gburugburu oge ahụ,<ref>{{Cite web|date=20 April 2001|title=Nihongo No Wikipedia: HomePage|url=http://nihongo.wikipedia.com/wiki.cgi?action=browse&id=HomePage&revision=3|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010420120143/http://nihongo.wikipedia.com/wiki.cgi?action=browse&id=HomePage&revision=3|archivedate=20 April 2001}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 March 2001|title=Wikipedia: HomePage|url=http://www.wikipedia.com/|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010331173908/http://www.wikipedia.com/|archivedate=31 March 2001}}</ref> ma na-eji naanị Romanized Japanese mgbe ahụ. Ruo ihe dịka ọnwa abụọ Catalan bụ ya bụ nke kacha nwee ederede na-abụghị n'asụsụ bekee <ref>{{Cite web|url=http://ca.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%80bac&oldid=1|title=First edition in the Catalan Wikipedia|language=ca|publisher=Wikipedia|accessdate=13 April 2010|archivedate=12 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201112014959/https://ca.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%80bac}}</ref> n'agbanyeghị na ngụkọta nke mmalite oge ahụ adịchaghị kpọmkwem. E mepụtara Wikipedia French na ma ọ bụ gburugburu 11 Mee 2001, n'oge nnubata nke ọtụtụ nsụgharị asụsụ ọhụrụ nke gụnyere Chinese, Dutch, Esperanto, Hebrew, Italian, Portuguese, Russian, Spanish, na Swedish. N'oge na-adịghị anya, Arabic na [[:en:Hungarian_Wikipedia|Hungarian]] sonyeere asụsụ ndị a. <ref>{{Cite web|title=Homepage from the Internet Archive|url=http://ar.wikipedia.com/wiki.cgi?HomePage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011118054300/http://ar.wikipedia.com/wiki.cgi?HomePage|archivedate=18 November 2001|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=International_Wikipedia&action=history|title=International Wikipedia|publisher=Wikipedia|accessdate=13 April 2010}}</ref> N'ọnwa Septemba afọ 2001, otu ọkwa a mara kwere nkwa itinye aka na ndokwa asụsụ dị iche iche nke Wikipedia, na-agwa ndị ọrụ banyere nnupụta n'uju nke Wikipedia na-abịanụ n'asụsụ niile dị mkpa, nguzobe ụkpụrụ ndị bụ isi, na ịmanye ntụgharị nke isi peeji maka wiki ọhụrụ ndị ahụ. Na ngwụcha afọ ahụ, mgbe mbụ a malitere idepụta ọnụ ọgụgụ mba ụwa, a mara ọkwa nsụgharị n'asụsụ [[:en:Afrikaans_Wikipedia|Afrikaans]], [https://en.wikipedia.org/wiki/Afrikaans_Wikipedia][[:en:Norwegian_Wikipedia|Norway]], na Serbia.<ref>{{Cite web|title=International Wikipedias statistics|url=http://www.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:International_wikipedias_statistics|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030305012547/http://www.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:International_wikipedias_statistics|archivedate=5 March 2003|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref> Na Jenụwarị 2002, pasent iri itoolu nke ederede Wikipedia nile dị n'asụsụ Bekee. Ka ọ na-erule Jenụwarị 2004, ihe n'eruughị ọkara ya dị n'asụsụ Bekee, ịgazu mba ụwa ọnụ a na-agakwa n'ihu n'abawanye dịka encyclopedia a na-eto. {{As of|2014}}, ihe dịka pasent iri asatọ na ise nke ederede Wikipedia niile dị na nsụgharị ndị na-abụghị n'asụsụ Bekee.<ref name="Grand20" /> {{As of|2023}}, English na Simple English Wikipedias nwere ederede dị nde asaa n'etiti ha mana ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ pasent ịrị itoolu nke ederede Wikipedia niile bụ ndịa-adịghị n'asụsụ Bekee.<ref>{{Cite web|title=List of Wikipedias – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias|accessdate=2023-08-21|work=meta.wikimedia.org|language=en}}</ref> === Mmepe nke Wikipedia === [[Faịlụ:Old_Wikipedia.png|áká_ịkẹngạ|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (28 Septemba 2002) ]] N'ọnwa Machị afọ 2002, mgbe Bomis wepụrụ ego n'oge nkwụsịtụ dot-com, Sanger hapụrụ ma Nupedia na Wikipedia. Ka ọ na-erule afọ 2002, ya na Wales dị iche n'echiche ha banyere otu esi elekọta encyclopedias mepere emepe. Ha abụọ ka na-akwado echiche imekọ ihe ọnụ, mana ha ekwekọrịtaghị n'otú ha ga-esi jikwaa ndị editọ na-akpaghasị, ọrụ ụfọdụ maka ndị ọkachamara, na ụzọ kachasị mma iji duzie ọrụ ahụ gaa n'ihu. Wales gara n'ihu guzobe ọchịchị onwe onye na ntụziaka onwe onye [[:en:Business_development|site na ndị dị ala ruo na ndị isi]] site n'aka ndị editọ na Wikipedia. O mere ka o doo anya na ọ gaghị etinye aka na njikwa kwa ụbọchị nke otu ndị ọrụ ahụ, mana ọ ga-agba ya ume ịmụta njikwa onwe ya ma chọta ụzọ kachasị mma nke ya. Ka ọ na-erule afọ 2007, Wales mere ka ọrụ ya jedebe mgbe ụfọdụ naanị na ntinye aka n'ihe ndị dị mkpa, ọrụ ndị isi, nkwado nke ihe ọmụma, na ịgba ume maka ọrụ ntụaka yiri ya. Sanger kwuru na ọ bụ "onye na-agụnye" ma dịrị njikere ịnabata ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ihe ọ bụla, <ref>{{Cite web|author=Anderson|first=Nate|date=25 February 2007|title=Citizendium: building a better Wikipedia|url=https://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars/3|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081020001720/http://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars/3|archivedate=20 October 2008|accessdate=22 October 2011|work=Ars Technica}}</ref> ma kwuo na ndị ọkachamara ka nwere ọnọdụ na ụwa Web 2.0. N'afọ 2006, o guzobere [[:en:Citizendium|Citizendium]], encyclopedia mepere emepe nke jiri ezigbo aha maka ndị na-eme ntinye na ya iji belata nhazi ọgba aghara, ma nwee olileanya ime ka "nlekọta ọkachamara dị nro" dịkwuo mfe iji mee ka ihe ziri ezi bụrụ ọdịnaya ya. Mkpebi banyere ọdịnaya isiokwu ga-abụ otu ndị editọ ga-eme ya, mana saịtị ahụ ga-agụnye nkwupụta banyere "ihe dị mma gbasara ezinụlọ". <ref>{{Cite web|title=Archive: Family-Friendly Policy – Citizendium|url=http://en.citizendium.org/wiki/CZ:Family-Friendly_Policy|accessdate=16 March 2023|work=en.citizendium.org|archivedate=20 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101120030154/http://en.citizendium.org/wiki/CZ:Family-Friendly_Policy}}</ref> <ref name="Nate Anderson">{{Cite web|author=Anderson|first=Nate|date=25 February 2007|title=Citizendium: building a better Wikipedia|url=https://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070324225040/http://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars|archivedate=24 March 2007|accessdate=25 March 2007|work=Ars Technica}}</ref> === Ihe ndị dị na Wikipedia n'oge gara aga === Isiokwu encyclopedia ochie, ọbụnakwa nke ochie na-adịghịzị bara uru nke ukwuu maka nnyocha akụkọ ihe mere eme.<ref>{{Cite web|date=26 January 2021|title=Encyclopedias Are Time Capsules – The Atlantic|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/12/encyclopedias-are-time-capsules/419619/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126035016/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/12/encyclopedias-are-time-capsules/419619/|archivedate=26 January 2021|accessdate=25 June 2022|work=[[The Atlantic]]}}</ref> Maka isiokwu Wikipedia ọ bụla, n swere ike inweta nụgharị nmaọbụ ddezi nị gara aga nite na njikọ "Vlee onye rụrụ ọrụ a n'ke na-adị nelu ibe ahụ. Akụkọ ihe mere eme zuru ezu nke isiokwu Wikipedia niile dịkwa maka nbudata dị ka [[:en:Wikipedia:Database_download|data dumps]], dị n'ụdị faịlụ XML.<ref>{{Cite web|author=Koehrsen|first=Will|date=2018-10-26|title=Wikipedia Data Science: Working with the World's Largest Encyclopedia|url=https://medium.com/towards-data-science/wikipedia-data-science-working-with-the-worlds-largest-encyclopedia-c08efbac5f5c|accessdate=2025-02-04|work=Towards Data Science|language=en}}</ref> Na mgbakwunye, ZIM File Archive, <ref name=":0">{{Cite web|title=ZIM File Archive: Free Data: Free Download, Borrow and Streaming|url=https://archive.org/details/zimarchive|accessdate=25 June 2022|work=Internet Archive|language=en}}</ref> dị na [[:en:Internet_Archive|Internet Archive]], nwere foto zuru ezu gara aga nke Wikipedia niile yana nhọrọ isiokwu, dị n'ọtụtụ asụsụ, site na afọ dị iche iche. Enwere ike ijimanrọ Kiwix. meghee haN'etiti 20afọ 07 na 2011, a tọhapụrụ nsụgharị [[:en:History_of_Wikipedia#English_Wikipedia_CD/DVD/Kiwix_ZIM_file_releases|CD/DVD]] atọ (nke a na-akpọ Wikipedia Version 0.5, 0.7 na 0.8) nwere nhọrọ nke isiokwu ụfọdụ sitere na [[Wikipedia nke ndị bekee|Wikipedia Bekee]]. Ha dị ka faịlụ Kiwix ZIM, ma site na ZIM File Archive <ref name=":0" /> ma site na ebe nrụọrụ weebụ Kiwix. <ref name="auto">{{Cite web|title=Index of /archive/zim/wikipedia|url=https://download.kiwix.org/archive/zim/wikipedia/|accessdate=25 June 2022|work=download.kiwix.org|archivedate=22 June 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220622124809/https://download.kiwix.org/archive/zim/wikipedia/}}</ref> === Mgbanwe nke akara ngosi Ya === <gallery mode="packed"> File:Old wikipedia logo.png|alt=This is the very first logo|Nke o ji malite – na ngwụcha 2001 (nke dị naanị nwa oge) File:Wiki logo The Cunctator.png|alt=This is the second "improved" logo|Site na ngwụcha 2001 ruo 12 Ọktoba 2003 File:Wikipedia-logo-en.png|alt=This is the next logo.|13 October 2003 – 13 May 2010 File:Wikipedia-logo-v2.svg|alt=This is the present logo|13 May 2010 ruo ugbu a </gallery> == Usoro Ka Ihe Si Na-Eme == <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> === Afọ iri mbụ: 2000 ruo 2009 === ==== 2000 ==== [[Faịlụ:Bomis-staff-summer-2000.jpg|alt=The Bomis staff, summer 2000|thumb|Ndị ọrụ Bomis n'etiti afọ 2000]] Na Machị 2000, a malitere ọrụ [[Nupedia]]. Ebumnuche ya bụ ibipụta isiokwu ndị ọkachamara dere nke a ga-enye ikikere dị ka [[Free content|ọdịnaya n'efu]]. Nupedia bụ nke Wales guzobere, ebe Sanger dị ka onye isi nchịkọta akụkọ, ma ụlọ ọrụ mgbasa ozi weebụ Bomis kwadoro ya. ==== 2001 ==== Na Jenụwarị 2001, Wikipedia malitere dị ka ọrụ dịniche 'akụkụ Nupedia, iji nye ohere imekọ ihe ọnụ na isiokwu ọbụla tupu ịbanye n'usoro nnyocha ndị ọgbọ.<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Let's make a wiki|work=Nupedia-l mailing list|publisher=Internet Archive|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html}}</ref> Sanger tụrụ aro aha ahụ na 11 Jenụwarị 2001 dị ka [[:en:Portmanteau|njikọ okwu]] nke okwu ''[[wiki]]'' (okwu Hawaiian pụtara "ngwa ngwa") yana ''encyclopedia''. <ref>{{Cite web|title=[Nupedia-l] Re: [Advisory-l] The wiki...|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html|archivedate=14 April 2003|work=nupedia.com}}</ref> E debara aha ngalaba ''wikipedia.com'' na ''wikipedia.org'' na 12 na 13 Jenụwarị, n'otu n'otu, ebe ewebatara wikipedia. org n'ịntanetị n'otu ụbọchị ahụ.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/http://en.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101006010812/http://www.alexa.com/siteinfo/en.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archivedate=6 October 2010|accessdate=6 September 2010|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> Ọrụ ahụ meghere n'ozuzu na 15 Jenụwarị ("[[:en:Wikipedia:Wikipedia_Day|Ụbọchị Wikipedia]]"), na-enwe ndị Wikipedia mba ụwa ndị ọzọ mbụ - mbipụta German, Katalan, French, Swedish, na Italian - na-emepụta n'etiti Machị na Mee. E guzobere iwu "n'ụzọ na-anọpụ iche" ([[wikipedia:Neutral point of view|NPOV]]) n'oge a, na [[:en:Slashdot_effect|slashdotter wave]] nke mbụ nke Wikipedia rutere na 26 Julaị. <ref name="slashdot26july"/> Akụkọ mgbasa ozi mbụ banyere Wikipedia pụtara n'ọnwa Ọgọstụ afọ 2001 na akwụkwọ akụkọ ''[[:en:Western_Mail_(Wales)|Wales on Sunday]]''. [[:en:September_11_attacks|Mwakpo nke Septemba 11]] kpaliri mpụta nke akụkọ na-akpali akpali na isi peeji ya, yana igbe ozi na-ejikọta isiokwu ndị metụtara ya. N'oge ahụ, e mepụtara ihe dịka isiokwu otu narị metụtara 9/11 . <ref>{{Cite web|author=Keegan|first=Brian|date=17 November 2020|title=How 9/11 Made Wikipedia What It Is Today|url=https://slate.com/technology/2020/11/wikipedia-september-11-breaking-news.html|accessdate=10 May 2021|work=Slate|language=en|archivedate=6 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506060557/https://slate.com/technology/2020/11/wikipedia-september-11-breaking-news.html}}</ref> Mgbe mwakpo nke Septemba 11 gasịrị, njikọ na-eduga n'akụkọ Wikipedia banyere mwakpo ahụ pụtara n'isi peeji Yahoo!, nke kpatara mmụba nke ndị na-enubata na Wikipedia.<ref>{{Cite web|author=Pasternack|first=Alex|date=11 September 2021|title=How 9/11 turned a new site called Wikipedia into history's crowdsourced front page|url=https://www.fastcompany.com/90674998/how-9-11-turned-a-new-site-called-wikipedia-into-historys-crowdsourced-front-page|accessdate=11 September 2021|work=Fast Company|language=en-US|archivedate=11 September 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210911121514/https://www.fastcompany.com/90674998/how-9-11-turned-a-new-site-called-wikipedia-into-historys-crowdsourced-front-page}}</ref> ==== 2002 ==== 2002 hụrụ mbelata nke inye ego maka Wikipedia site na Bomis na ọpụpụ Sanger. Otu ngwanrọ yiri ibe ya nke Spanish Wikipedia mere, na nguzobe nke ''[[:en:Enciclopedia_Libre|Enciclopedia Libre]]'' Jimmy Wales kwupụtara na Wikipedia agaghị eme mkpọsa azụmahịa. Ngwá ọrụ [[MediaWiki]] mbụ a na-ebugharị ebugharị malitere na Jenụwarị 25. E webatara [[:en:Internet_bot|Bots]]. A malitere ọrụ nwanne mbụ ya ([[Wiktionary]]) yana [[:en:Manual_of_Style|Manual of Style]]. Ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ndị na-eme ntinye narị abụọ na-edezi Wikipedia kwa ụbọchị.<ref name="Singer2002">{{Cite news|author=Singer|first=Michael|date=16 January 2002|title=Free Encyclopedia Project Celebrates Year One|work=[[Mecklermedia|Jupitermedia]]|url=http://siliconvalley.internet.com/news/article.php/3531_956641}}</ref> ==== 2003 ==== [[Faịlụ:2003-08-31_English_Wikipedia_main_page.svg|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (Ọgọst 2003) ]] Wikipedia Bekee gafere isiokwu dị otu narị puku n'afọ 2003, ebe mbipụta n'asụsụ ọzọ n'abụghị asụsụ bekee kachasị ukwuu, Wikipedia German, gafere isiokwu puku iri. E guzobere [[Wikimedia Foundation|Ntọala Wikimedia]]. Wikipedia nakweere akara ngosi ụwa jigsaw ya. E weghachiri usoro mgbakọ na mwepụ site na iji TeX na ebe nrụọrụ weebụ ahụ. [[:de:Wikipedia:Stammtisch München/Archiv/2003|Nzukọ mmekọrịta mbụ nke Wikipedia]] mere na Munich, Germany, n'ọnwa Ọktoba. E mepụtara ụkpụrụ ndị bụ isi nke usoro Arnitration na Kọmitii nke Wikipedia Bekee ("ArbCom"). E mepụtara [[:en:Wikisource|Wikisource]] dị ka ọrụ nwanne ya dịkwa iche na 24 Nọvemba 2003, iji kwado ederede ndị dị n'efu dị ka ebumnuche ya n'ọtụtụ asụsụ na nsụgharị si dị. ==== 2004 ==== Akụkọ Wikipedia zuru ụwa ọnụ nọgidere na-eto ngwa ngwa na 2004, na-eto okpukpu abụọ n'ime ọnwa iri na abụọ, site na ihe na-erughị isiokwu narị puku ise na ngwụcha afọ 2003 ruo ihe karịrị otu nde n'ihe karịrị asụsụ otu narị na ngwụcha afọ 2004. Wikipedia Bekee nwere ihe na-erughị ọkara nke isiokwu ndị a niile. A kwapụrụ ugbo sava weebụsaịtị ahụ site na California gaa Florida. E webatara ụhazi isiokwu n'ụdị n'ụdị ({{self-reference link|Wikipedia:Categories|Categories}}) na ụdị nhazi usoro CSS. Mgbalị mbụ iji gbochie Wikipedia mere, ebe e gbochiri ebe nrụọrụ weebụ ahụ na China ruo izu abụọ na Juun. Ime ntụli aka nke iwu kwadoro malitere maka bọọdụ maka Ntọala ahụ, yana Kọmitii Arbitration na Wikipedia Bekee. A nabatara isi nke mba mbụ nke Ntọala ahụ, [[:en:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland]]. Nzukọ mmekọrịta mbụ na United States mere na Boston, na Juaị. E kere [[Wikimedia Commons]] na 7 Septemba 2004 iji kwadoo faịlụ ndị dị n'ụdị foto na vidiyo maka Wikipedia n'asụsụ niile. Bourgeois v. Peters, <ref name="Bour v Pete">{{Cite web|title=387 F.3d 1303|url=http://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121221140312/http://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf|archivedate=21 December 2012|accessdate=19 November 2013}}</ref> (11th Cir. 2004), bụ ikpe ụlọ ikpe nke [[:en:United_States_Court_of_Appeals_for_the_Eleventh_Circuit|United States Court of Appeals for the Eleventh Circuit]] kpebiri bụ otu n'ime echiche ụlọ ikpe mbụ kpọrọ Wikipedia aha maọbụ rụtụ ya aka. <ref>{{Cite journal|author=Peoples, Lee|date=January 2010|title=The Citation of Wikipedia in Judicial Opinions|url=http://digitalcommons.law.yale.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1055&context=yjolt|journal=Yale Journal of Law and Technology|volume=12|issue=1}}</ref> O kwuru, sị: "Anyị jụkwara echiche ahụ na ọkwa ndụmọdụ maka iyi egwu nke Ngalaba Nchebe Obodo n'ụzọ ụfọdụ na-akwado ọchụchọ ndị a. Ọ bụ ezie na e mere ka ọkwa iyi egwu ahụ 'buo ibu' i' n'oge ngagharị iwe ahụ, 'ruo ugbu a, ọkwa egwu ana-hụ eguzo na oodo do (ebul ebuliiri) maka ọtụtụ oge ọrịla dị. E buliri gaa na ka oromịa (dị elu) ugboro isi i.'"<ref name="Bour v Pete" /> Na 29 Mee, Wikipedia gbanwere akpụkpọ ahụ ya site na [[mw:Skin:Standard|Standard]] gaa na [[mw:Skin:MonoBook|MonoBook]], interface nke nọgidere na-abụ ndabara maka ebe nrụọrụ weebụ Wikimedia Foundation ruo 2010. <ref>{{Cite web|title=MonoBook|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Skin:MonoBook|work=MediaWiki|accessdate=30 April 2026}}</ref> ==== 2005 ==== N'afọ 2005, Wikipedia ghọrọ ebe nrụọrụ weebụ kachasị ewu ewu na Ịntanetị, dị ka [[:en:Hitwise|Hitwise]], si kwuo, ebe naanị Wikipedia Bekee karịrị isiokwu narị puku asaa na iri ise.(750,000). E guzobere pọtal dị n'ọtụtụ asụsụ nakwa ọtụtụ isiokwu mbụ nke Wikipedia na 2005. Nchịkọta ego nke emere n'ime ọnwa atọ mbụ nke afọ ahụ nwetara ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ narị puku dọla (US $100,000) maka mmelite usoro iji dozie ọchịchọ na-arịwanye elu. China gbochiri Wikipedia ọzọ n'ọnwa Ọktoba afọ 2005. Ihe ihere mbụ dị na Wikipedia, [[:en:Seigenthaler_incident|ihe omume Seigenthaler]], mere n'afọ 2005 mgbe a chọpụtara na otu onye a ma ama nwere akụkọ ndụ e mebiri emebi nke a na-amaghị ama ruo ọtụtụ ọnwa. N'ihi nke a na nchegbu ndị ọzọ, e guzobere iwu mbụ na mgbanwe usoro kpọmkwem iji gbochie ụdị mmegbu a. Ihe ndị a gụnyere mmelite iwu ọhụrụ nke [[m:CheckUser policy|Checkuser]] iji nye aka na nnyocha megide sọks, ihe ọhụrụ a na-akpọ ọkara nchebe, iwu siri ike karị maka akụkọ ndụ nke ndị dị ndụ, na mkpado nke isiokwu ndị dị otú ahụ maka nyocha siri ike. E tinyere ihe mgbochi nke ịmepụta isiokwu ọhụrụ maka ndị ọrụ edebanyere aha ha na Disemba 2005 na Wikipedia Bekee. <ref>{{Cite web|author=Terdiman|first=Daniel|title=Growing pains for Wikipedia|url=https://www.cnet.com/culture/growing-pains-for-wikipedia/|accessdate=16 March 2023|publisher=CNET|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://www.cnet.com/culture/growing-pains-for-wikipedia/}}</ref> Wikimania 2005, nzukọ Wikimania mbụ, ka e mere site na 4 ruo 8 Ọgọst 2005 na Haus der Jugend dị na Frankfurt, na-adọta ihe dị ka ndị bịara narị atọ na iri asatọ (380). [[Faịlụ:Wikimania_-_the_Wikimentary.webm|áká_ịkẹngạ|thumbtime=00:17|thumb|200x200px|''Wikimania – the Wikimentary'', akụkọ nkọwa maka Wikimania 2005, nke [[Jimmy Wales]] na Ward Cunningham nọ na ya]] ==== 2006 ==== Wikipedia Bekee nwetara isiokwu mezuru edemede dị na ya otu nde, nke bụ [[:en:Jordanhill_railway_station|ọdụ ụgbọ okporo igwe Jordanhill]], na Machị 1, 2006.<ref>{{Cite web|author=Lemon|first=Sumner|date=2 March 2006|title=Millionth English article posted on Wikipedia|work=[[Computerworld]]|url=https://www.computerworld.com/article/2563140/millionth-english-article-posted-on-wikipedia.html|accessdate=1 April 2024}}</ref> A kwadoro nhọrọ isiokwu Wikipedia mbụ n'efu maka nbudata, e wee debanyekwa aha "Wikipedia" dị ka akara ahịa nke Wikimedia Foundation. [[:en:United_States_congressional_staff_edits_to_Wikipedia|ihe ihere akụkọ ndụ ndị enyemaka nke ndị omeiwu]] - ihe mere ọtụtụ ugboro ebe e jidere ndị ọrụ omeiwu na onye njikwa mkpọsa na-anwa ịgbanwe akụkọ ndụ ndị mmadụ dị na Wikipedia na nzuzo - bịara n'uche ọha na eze, na-eduga n'ịgba arụkwaghịm nke onye njikwa mkpọsa ahụ. Ka o sina dị, a họpụtara Wikipedia dị ka otu n'ime ụdị ise kachasị elu n'ụwa niile nke afọ 2006. <ref>{{Cite web|date=21 March 2007|title=brandchannel.com &#124; branding news|url=http://www.brandchannel.com/start1.asp?fa_id=352|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070321033410/http://www.brandchannel.com/start1.asp?fa_id=352|archivedate=21 March 2007}}</ref> Jimmy Wales gosipụtara na Wikimania 2006 na Wikipedia enwetala ọnụ ọgụ isiokwu edemede juru afọ ma kpọọ oku ka a kwusie ike maka ịdị mma nke edemede ndị ahụ, ikekwe nke o gosipụtara n'ụzọ kachasị mma n'oku ọ kpọrọ maka isiokwu otu narị puku dị mma ([[:en:Wikipedia:100,000_feature-quality_articles|100,000 feature-quality articles]]). E mepụtara ikike ọhụrụ, "nlekọta", na-enye ohere ka e nwee nsụgharị kpọmkwem ụfọdụ nke ibe ndị echekwara ndị nwere ọdịnaya a na-anabataghị dị ka ndị a na-apụghị ịhụ anya. Ọkara nchebe megide mmebi siteina ndị na-amaghị aha yh, nke e webatara na 2005, gosipụtara niu ewu karịa ka a tụrụ anya ya, ebe ihe karịrị 1otuppuku eeji nka c hebe rey'oge ọ bụla na 2006. ==== 2007 ==== Wikipedia gara n'ihu na-eto ngwa ngwa na 2007, na-enwe ihe karịrị nde mmadụ ise debanyere aha ha ka ọ na-erule 13 Ọgọst. Mbipụta n'asụsnarị abụọ na iri ise nke Wikipedia nwere ngụkọta nke nde isiokwu asaa na ọkara (7.5 million), nke ruru ijeri okwu otu na ụma asaa na anọ (1.74 biilion), ka ọ na-erule 13 Ọgọst. Wikipedia Bekee nwetara isiokwu ndị a na-edebata na ya n'ogo kwụ chịm na isiokwu otu puku na narị asaa (1,700) kwa ụbọchị, nke mere na aha ngalaba wikipedia.org ghọrọ nke iri kachasị arụ ọrụ n'ụwa. Wikipedia gara n'ihu na-enweta ngosi ya na [[:en:Category:Wikipedia_publicity|ndị nta akụkọ]] - [[:en:Essjay_controversy|esemokwu Essjay]] malitere mgbe a chọpụtara na onye otu Wikipedia a ma ama ghara ụgha banyere asambodo ya. [[:en:Citizendium|Citizendium]], encyclopedia na-amasa Wikipedia aka n'ịntanetị, malitere n'ihu ọha. Omume ọhụrụ mepụtara na Wikipedia, nke na encyclopedia ahụ tinyewara anya na ndị e bidoro mawa site n'ịbụ ndị so na akụkọ wuru ewu a kọrọ site n'ịgbakwunye njikọ nduga site na aha ha gaa na ya bụ akụkọ a kọrọ, kama ịmepụtara ha akụkọ ndụ dị iche. Na 9 Septemba 2007, Wikipedia Bekee nwetara edemede nke mezuru ya nde abụọ ya, ''El Hormiguero'' . <ref name="WFpressrelease">{{Cite web|url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Wikipedia_Reaches_2_Million_Articles|title=English Wikipedia Reaches 2 Million Articles|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170708005830/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Wikipedia_Reaches_2_Million_Articles|archivedate=8 July 2017|work=[[Wikimedia Foundation]]|date=9 September 2007|accessdate=3 June 2012}}</ref> E nwere ụfọdụ esemokwu na ngwụcha afọ 2007 mgbe [[:en:Volapük_Wikipedia|Volapük Wikipedia]] si na edemede isiokwu dị narị asaa na iri itoolu na asaa (797) gaa n'ihe karịrị otu narị puku na iri na abụọ (112,000) isiokwu, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke iri na ise kachasị ukwuu, n'ihi ụmụ irighiri edemede a na-akpọ stub ndị na-ede n'onwe ha, nke ọ bụ otu onye ọ na-anụ ọkụ n'obi maka asụsụ [[:en:Volapük|Volapük]]. mere ya.<ref>{{Cite journal|date=1 December 2007|title=Ciekawe wydarzenia w Internecie|url=http://www.pcworld.pl/artykuly/56502/MySpace.kontra.Facebook.html#t_34252|journal=PC World (Polish)|language=pl|accessdate=26 April 2013}}</ref><ref>{{Cite web|author=Yves Nevelsteen|date=15 September 2007|title=Volapuko jam superas Esperanton en Vikipedio|url=http://www.liberafolio.org/2007/volapukapedio|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130329091247/http://www.liberafolio.org/2007/volapukapedio|archivedate=29 March 2013|accessdate=26 April 2013|work=Libera Folio|language=eo}}</ref> Dị ka ''[[:en:MIT_Technology_Review|MIT Technology Review]]'' si kwuo, ọnụ ọgụgụ ndị editọ na-arụsi ọrụ ike na Wikipedia asụsụ Bekee ruru n'ókè dị elu n'afọ 2007 na ihe karịrị puku mmadụ ise na otu (51,000), ma kemgbe ahụ na-ebelata.<ref name="MIT">{{Cite journal|author=Simonite|first=Tom|date=22 October 2013|title=The Decline of Wikipedia|url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/|journal=[[MIT Technology Review]]|accessdate=6 December 2020}}</ref> N'ọnwa Eprel afọ 2007, e bipụtara mbipụta nke Wikipedia Version 0.5 . ==== 2008 ==== Ọrụ Wiki dị iche iche n'ọtụtụ ebe nọgidere na-agbasawanye ma na-emeziwanye ọdịnaya isiokwu n'ime ha. N'ọnwa Eprel afọ 2008, e mepụtara akụkọ Wikipedia nke mezuru ya nde iri, ma na-erula na ngwụcha afọ ahụ, Wikipedia Bekee nwezuru ma gafee nde isiokwu abụọ na ọkara. ==== 2009 ==== Na 25 Jun 2009 n'elekere 22:15 UTC, mgbe [[:en:Death_of_Michael_Jackson|ọnwụ Michael Jackson]] gasịrị, ebe nrụọrụ weebụ ahụ dara nwa oge. [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] kọrọ na ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ otu nde ndị ọbịa bịara na akụkọ ndụ Jackson n'ime otu awa, ma eleghị anya na nke ahụ bụ ọnụ ọgụ ndị ọbịa kachasị ukwuu n'ime oge otu awa na isiokwu ọ bụla na akụkọ ihe mere eme Wikipedia. Ka ọ na-erule ngwụcha Ọgọstụ 2009, ọnụ ọgụgụ isiokwu dị na mbipụta Wikipedia niile agafeela nde iri na anọ.<ref name="wikistats">{{Cite web|url=https://stats.wikimedia.org/EN/TablesArticlesTotal.htm|title=Wikipedia Statistics, Article count (official)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140305100104/https://stats.wikimedia.org/EN/TablesArticlesTotal.htm|archivedate=5 March 2014|work=Wikimedia.org}}</ref> E kere isiokwu nke mezuru ya nde atọ na Wikipedia Bekee, Beate Eriksen, na 17 Ọgọst 2009 na 04:05 UTC. Na 27 Disemba 2009, [[:en:German_Wikipedia|German Wikipedia]] gafere otu nde isiokwu, na-aghọ mbipụta nke abụọ ma e wepụ Wikipedia asụsụ bekee mere ya. Akụkọ [[:en:Time_(magazine)|''TIME'']]<nowiki/>depụtara Wikipedia n'etiti ebe nrụọrụ weebụ kachasị mma nke afọ 2009. Ihe dị na Wikipedia nwetara ikikere n'okpuru ikikere Creative Commons Attribution-ShareAlike na 2009. <ref>{{Cite web|date=30 October 2020|title=Licensing update/Timeline – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline|accessdate=29 August 2022|work=meta.wikimedia.org|language=en|archivedate=17 August 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline}}</ref> === Afọ iri nke abụọ: 2010-2019 === ==== 2010 ==== Na 13 Mee, saịtị ahụ wepụtara ihu peeji ọhụrụ. Ihe ọhụrụ ndị e wepụtaragụnyere akara ngosi emelitere, ngwaọrụ igodo ọhụrụ, na ihe nchịkwa njikọ.<ref name="New features">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:UsabilityInitiativePrefSwitch|title=New features|publisher=[[Wikipedia]]|accessdate=6 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100822062045/http://en.wikipedia.org/wiki/Special%3AUsabilityInitiativePrefSwitch|archivedate=22 August 2010}}</ref> Otú ọ dị, interface ochie ahụ nọgidere na-adị maka ndị chọrọ iji ya arụ ọrụ. N'abalị iri na abụọ n'ọnwa Disemba, Wikipedia Bekee gafere isiokwu nde atọ na ọkara, ebe e mepụtara isiokwu nke mezuru ya otu nde na Wikipedia French na 21 Septemba. E mere ndezi mezuru ya otu ijeri na Wikimedia na 16 Eprel. Na mbido afọ 2010, e bipụtara mbipụta nhọrọ isiokwu Wikipedia agba nke 0.7. ==== 2011 ==== [[Faịlụ:Armwikicake.png|thumb|Otu n'ime [[c:Wikipedia 10 Photo gallery#Wikipedia_10_Cakes|ọtụtụ achịcha]] e mere iji mee emume ncheta afọ iri nke Wikipedia na 2011 <ref>{{Cite web|title=Wikipedia 10|url=https://ten.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131231212611/http://ten.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archivedate=31 December 2013|accessdate=26 February 2014|publisher=Ten.wikipedia.org}}</ref>]] Wikipedia na ndị ọrụ ya mere ọtụtụ ememe [[:en:Wikipedia:10_years_of_Wikipedia|ncheta ịgba afọ iri]] nke saịtị ahụ n'ụwa niile na Jenụwarị 15. Ebe nrụọrụ ahụ malitere mgbalị ịgbasawanye uto ya na India, na-enwe nzukọ India mbụ ya na Mumbai na Nọvemba 2011.<ref>{{Cite news|date=19 November 2011|title=Wikipedia hosts India conference amid expansion push|language=en-GB|work=BBC News|first=Rajini|author=Vaidyanathan|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-15803308|accessdate=16 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=12 January 2011|title=Wikipedia, 10 years old, targets India|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/idUSN1116765620110112|accessdate=13 January 2011}}</ref> [[Wikipedia nke ndị bekee|Wikipedia Bekee]] gafere inwezu isiokwu dị nde atọ na ụma isii na 2 Eprel, wee ruo nde isiokwu atọ na ụma asatọ na 18 Nọvemba. Na 7 Nọvemba 2011, [[:en:German_Wikipedia|German Wikipedia]] gafere ndezi peeji dị nde otu narị, na-aghọ mbipụta asụsụ nke abụọ mere ya ma e wepụ mbipụta nke asụsụ Bekee, nke ruru nde ndezi narị ise ya na 24 Nọvemba 2011. [[:en:Dutch_Wikipedia|Dutch Wikipedia]] gafere otu nde isiokwu na 17 Disemba 2011, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke anọ mere ya. Na 3 Machị 2011, e bipụtara mbipụta nhọrọ isiokwu Wikipedia nke agba 0.8. Israel Post wepụtara stampụ"Wikimania 2011 - Haifa, Israel" bụ nke na 2 Ọgọst 2011. Nke a bụ stampụ mbụ ya kemgbe ụwa a raara nye ọrụ metụtara Wikimedia. N'agbata 4 na 6 Ọktoba 2011, Wikipedia Italian kpachapụrụ anya bụrụ nke a na-apụghị iru iji mee mkpesa megide iwu DDL intercettazioni nke [[:en:Italian_Parliament|Nzukọ Ndị Omeiwu Itali]], nke, ma ọ bụrụ na a kwadoo ya, ga-enye onye ọ bụla ohere ịmanye ebe nrụọrụ weebụ ọbụla iwepu ozi a na-ele anya dị ka ihe na-abụghị eziokwu ma ọ bụ dịka mkparị, na-enweghị mkpa ọ ga-adị inye ihe akaebe.<ref name="PCmagDDL">{{Cite web|title=Italian Wikipedia Hidden To Protest WireTap Law|url=https://www.pcmag.com/archive/italian-wikipedia-hidden-to-protest-wiretap-law-288689|accessdate=16 March 2023|work=PC Magazine|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://www.pcmag.com/archive/italian-wikipedia-hidden-to-protest-wiretap-law-288689}}</ref> Ọzọkwa n'ọnwa Ọktoba afọ 2011, Wikimedia kwupụtara mwepụta nke Wikipedia Zero, atụmatụ iji mee ka ị na-enweta Wikipedia dị n'efu n'ekwentị na akụrụngwa mkpanaaka ndị ọzọ na mba ndị na-emepe emepe site na mmekorita ya na ndị ọrụ mkpanaka.<ref>{{Cite news|author=Kapoor|first=Amit|date=26 October 2011|title=Wikipedia seeks global operator partners to enable free access|work=Wikimedia blog|url=http://blog.wikimedia.org/2011/10/26/wikipedia-seeks-global-operator-partners-to-enable-free-access/}}</ref><ref>{{Cite web|title=Wikipedia Zero|url=http://www.mediawiki.org/wiki/Wikipedia_Zero|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529101704/http://www.mediawiki.org/wiki/Wikipedia_Zero|archivedate=29 May 2012|accessdate=27 May 2012|publisher=MediaWiki}}</ref> ==== 2012 ==== [[Faịlụ:Wikimedia_Foundation_Wikipedia_Blackout_SOPA_January_18,_2012.theora.ogv|thumbtime=13|thumb|200x200px|Ndị ọrụ [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] n'oge SOPA blackout mere]] Na 16 Jenụwarị, onye so guzobe Wikipedia bụ [[Jimmy Wales]] kwupụtara na Wikipedia Bekee ga-emechi ruo awa iri abụọ na anọ na 18 Jenụwarị dị ka akụkụ nke ngagharị iwe iji mee ka ọha na eze mara Iwu [[:en:Stop_Online_Piracy_Act|Iwu Kwụsị Izu Ohi n'ịntanetị]] yana [[:en:PROTECT_IP_Act|Iwu PROTECT IP]], iwu abụọ na-emegide ndị [[Copyright infringement|ohi n'ịntanetị]]<nowiki/>a ka nọ n'arụmụka ya na [[:en:United_States_Congress|United States Congress]]. N'ịkpọ mgbanyụ ọkụ ahụ " mkpebi obodo", Wales na ndị ọzọ na-emegide iwu ahụ kwenyere na ha ga-etinye nnwere onwe ikwu okwu na ihe ọhụrụ n'ịntanetị n'ihe ize ndụ.<ref>{{Cite news|author=Ortenzi|first=T. J.|date=17 January 2012|title=Wikipedia blackout coming Wednesday, says co-founder Jimmy Wales|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/blogpost/post/wikipedia-blackout-coming-jan-18-says-co-founder-jimmy-wales/2012/01/16/gIQAh2Ke3P_blog.html|accessdate=16 March 2023|work=The Washington Post|language=en-US}}</ref> E mekwara mgbanyụ ọkụ yiri nke ahụ na 10 Julaị site na Wikipedia nke Russia, iji mee mkpesa megide iwu nchịkwa ịntanetị nke Russia. <ref>{{Cite web|date=10 July 2012|title=Russian Wikipedia shuts in protest|url=https://www.express.co.uk/news/world/332016/Russian-Wikipedia-shuts-in-protest|publisher=UKPA via Google}}</ref> Na ngwụcha Machị 2012, [[m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]] kwupụtara Wikidata, ikpo okwu zuru ụwa ọnụ maka ịkekọrịta data n'etiti mbipụta asụsụ Wikipedia niile. <ref>{{Cite web|title=Wikidata announcement on Facebook|url=https://www.facebook.com/wikipedia/posts/158388724283345|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160101031943/https://www.facebook.com/wikipedia/posts/158388724283345|archivedate=1 January 2016|accessdate=28 October 2015|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref><ref>{{Cite news|author=Chalabi|first=Mona|date=April 26, 2013|title=Welcome to Wikidata! Now what?|url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2013/apr/26/wikidata-launch|accessdate=October 2, 2021}}</ref> Ufọdụ n'ime ego e ji rụọ ọrụ iwepụta Wikidata ahụ furu otu nde dọla na ụma asaa (US $1.7) sitere na Google, [[:en:Gordon_and_Betty_Moore_Foundation|Gordon and Betty Moore Foundation]], na Allen Institute for Artificial Intelligence.<ref>{{Cite web|author=Terdiman|first=Daniel|title=Wikidata to provide structured data for all Wikipedia versions|url=https://www.cnet.com/culture/wikidata-to-provide-structured-data-for-all-wikipedia-versions/|accessdate=16 March 2023|publisher=CNET|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055527/https://www.cnet.com/culture/wikidata-to-provide-structured-data-for-all-wikipedia-versions/}}</ref> Wikimedia Deutschland hụrụ maka akụkụ mbụ nke Wikidata, ma na mbụ ha mere atụmatụ ime ka ndị editọ nweenwuo ike ịrụ ọrụ na ikpo okwu site na Disemba 2012. Akụkụ mbụ nke Wikidata malitere ịrụ ọrụ n'ụzọ zuru ezu na Machị 2013. <ref>{{Cite news|author=Perez|first=Sarah|date=30 March 2012|title=Wikipedia's Next Big Thing: Wikidata, A Machine-Readable, User-Editable Database Funded By Google, Paul Allen And Others|work=TechCrunch|url=https://techcrunch.com/2012/03/30/wikipedias-next-big-thing-wikidata-a-machine-readable-user-editable-database-funded-by-google-paul-allen-and-others/}}</ref><ref name="WikidataLiveNow">{{Cite web|author=Pintscher, Lydia|date=13 February 2013|title=Wikidata live on the English Wikipedia|url=http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130219054033/http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archivedate=19 February 2013|accessdate=15 February 2013|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref> [[Faịlụ:Justin_Anthony_Knapp_(cropped).jpg|áká_ịkẹngạ|thumb|231x231px|Justin Knapp]] N'ọnwa Eprel afọ 2012, Justin Knapp ghọrọ onye ndezi mbụ naanị ya nyere aka mee ndezi karịrị otu nde na Wikipedia. <ref>{{Cite web|title=First man to make 1 million Wikipedia edits|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/9215151/First-man-to-make-1-million-Wikipedia-edits.html|first=James|author=Titcomb|accessdate=16 March 2023|work=The Daily Telegraph|date=20 April 2012|archivedate=19 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151119233646/http://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/9215151/First-man-to-make-1-million-Wikipedia-edits.html}}</ref><ref>{{Cite web|author=Skelton|first=Alissa|date=24 April 2012|title=Wikipedia Volunteer Editor Reaches 1 Million Edits|url=https://mashable.com/archive/wikipedia-volunteer-editor|accessdate=16 March 2023|work=Mashable|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://mashable.com/archive/wikipedia-volunteer-editor}}</ref> Jimmy Wales kelere Knapp maka ọrụ ya ma nye ya ihe nrite Special Barnstar nke saịtị ahụ yana onyinye ''Golden Wiki'' maka ihe ọ rụzuru.<ref>{{Cite web|title=Hardest working man on the internet passes one million Wikipedia edits|url=https://www.engadget.com/2012/04/20/one-million-wikipedia-edits/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120820003926/http://www.engadget.com/2012/04/20/one-million-wikipedia-edits|archivedate=20 August 2012|accessdate=3 September 2012|work=Engadget|date=20 April 2012}}</ref> Wales kwupụtakwara na 20 Eprel ga-abụ "Ụbọchị Ncheta Justin Knapp". <ref name="declared">{{Cite news|author=Skelton|first=Alissa|date=23 April 2012|title=Wikipedia Volunteer Editor Reaches 1 Million Edits|work=Mashable|url=http://mashable.com/2012/04/23/wikipedia-volunteer-editor/|accessdate=24 October 2012}}</ref> N'abalị iri na atọ n'ọnwa Julaị n'afọ 2012, Wikipedia Bekee nwetara edemede nde anọ ya, Izbat al-Burj . <ref name="4Million2012">{{Cite web|date=13 July 2012|title=English language Wikipedia hits 4 million articles!|url=http://blog.wikimedia.org.uk/2012/07/english-language-wikipedia-hits-4-million-articles/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121222030833/http://blog.wikimedia.org.uk/2012/07/english-language-wikipedia-hits-4-million-articles/|archivedate=22 December 2012|accessdate=13 July 2012|work=Wikimedia UK Blog|publisher=[[Wikimedia UK]]}}</ref> N'ọnwa Ọktoba n'afọ 2012, onye na-akọ akụkọ ihe mere eme na onye nchịkọta akụkọ Wikipedia Richard J. Jensen kwuru na Wikipedia Bekee "na-eru ọgwụgwụ", na-ekwu na ọnụ ọgụgụ ndị editọ na-arụ ọrụ mgbe niile adaala nke ukwuu kemgbe afọ 2007, n'agbanyeghị uto ngwa ngwa nke Wikipedia na ọnụ ọgụgụ isiokwu na ndị na-agụ ya.<ref>{{Cite web|author=Rosen|first=Rebecca J.|date=25 October 2012|title=Surmounting the Insurmountable: Wikipedia Is Nearing Completion, in a Sense|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/10/surmounting-the-insurmountable-wikipedia-is-nearing-completion-in-a-sense/264111/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121028064456/http://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/10/surmounting-the-insurmountable-wikipedia-is-nearing-completion-in-a-sense/264111/|archivedate=28 October 2012|accessdate=27 October 2012|work=The Atlantic}}</ref> Dị ka Alexa Internet si kwuo, Wikipedia bụ ebe nrụọrụ weebụ nke isii kachasị ewu ewu n'ụwa ka ọ na-erule Nọvemba 2012. <ref name="AlexaSiteInfoNov12">{{Cite web|title=Amazon Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|accessdate=16 March 2023|work=alexa.com|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> Dow Jones họọrọ Wikipedia nke ise n'ụwa niile ka ọ na-erula Disemba 2012. <ref>{{Cite web|title=The Fifth-Biggest Site in the World Operated on a Budget of $27M Last Year|url=http://allthingsd.com/20121220/the-fifth-biggest-site-in-the-world-operated-on-a-budget-of-27m-last-year|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131206225138/http://allthingsd.com/20121220/the-fifth-biggest-site-in-the-world-operated-on-a-budget-of-27m-last-year/|archivedate=6 December 2013|accessdate=3 December 2013}}</ref> ==== 2013 ==== Na 22 Jenụwarị 2013, Wikipedia Italian ghọrọ mbipụta asụsụ nke ise nke Wikipedia nwere karịaotu nde isiokwu, ebe Wikipedia nke Russia na [[:en:Spanish_Wikipedia|Spanish]]<nowiki/>nwetara isiokwu nke nde ha na 11 na 16 Mee n'otu n'otu. Na 15 Julaị Wikipedia Swedish yana na 24 Septemba [[:en:Polish_Wikipedia|Wikipedia Polish]] nwetara edemede nke otu nde ha, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke asatọ na nke itoolu iji mee ya. N'abalị iri abụọ na asaa n'ọnwa Jenụwarị, [[:en:Committee_for_Small_Body_Nomenclature#Minor_planets|Kọmitii maka Ịgụ obere ahụ aha]] gbanwere aha [[:en:Main_belt_asteroid|main belt asteroid]] [[:en:274301_Wikipedia|274301]] n'ụzọ iwu kwadoro ịbụzi "Wikipedia".<ref name="TND-20130205">{{Cite web|author=Workman|first=Robert|date=5 February 2013|title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia'|url=http://www.technewsdaily.com/16749-asteroid-named-wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130206105134/http://www.technewsdaily.com/16749-asteroid-named-wikipedia.html|archivedate=6 February 2013|accessdate=7 February 2013|publisher=[[TechMediaNetwork, Inc.|TechNewsDaily]]}}</ref> Akụkụ mbụ nke nchekwa data Wikidata, na-enye njikọ otu asụsụ na ibe ya na data ndị ọzọ na-akpaghị ya aka, gh nke dị ọrọ maka mbipụta asụsụ niile na Machị 2013.<ref name="WikidataLiveNow" /> N'ọnwa Eprel afọ 2013, e boro ndị Ọrụ nzuzo nke France ebubo ịnwa inyocha Wikipedia site n'iyi onye ọrụ afọ ofufo Wikipedia egwu ịnwụchi ya ọgwụla ma ehichapụrụ "ihe ọmụma nzuzo" banyere ụlọ ọrụ redio ndị aghana saịtị ahụ.<ref>{{Cite news|author=Willsher|first=Kim|date=7 April 2013|title=French secret service accused of censorship over Wikipedia page|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2013/apr/07/french-secret-service-wikipedia-page|accessdate=9 April 2013}}</ref> [[Faịlụ:Wikimania_2013_-_VisualEditor_-_The_present_and_future_of_editing_our_wikis.webm|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Nkuzi ihe banyere Wikipedia VisualEditor]] N'ọnwa Julaị, a malitere usoro nhazi VisualEditor, na-eme ka ọ bụrụ nzọụkwụ mbụ na mgbalị e mere iji kwe ka a na-edezi isiokwu na interface yiri kama iji [[Wiki|akara wiki]].<ref name="VisualEd2013">{{Cite news|author=Arthur|first=Charles|date=2 July 2013|title=Boot up: wireless contact lens, Wikipedia's visual editing, Samsung's share slide and more|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2013/jul/02/rabbit-contact-lens|accessdate=2 July 2013}}</ref> E weputaraa onngwahrọ maka ime ndezi nke e mere kpọmkwem maka ekwentị na ngwaọrụ mkpanaka ndị ọzọ.<ref name="MobileWiki2013">{{Cite web|author=Gonera|first=Juliusz|date=25 July 2013|title=Edit Wikipedia on the go|url=https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/|accessdate=16 March 2023|work=Diff|language=en-US|archivedate=25 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230325104612/https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/}}</ref> ==== 2014 ==== [[Faịlụ:Wikipedia_Edit_2014.webm|áká_èkpè|thumb|200x200px|Nnyocha vidiyo nke ọdịnaya Wikipedia n'afọ 2014, na-agba ndị na-ekiri ya ume idezi Wikipedia]] N'ọnwa Febụwarị afọ 2014, ndị na-enye aka na Wikipedia nke Germany malitere ọrụ iji bipụta mbipụta nke Wikipedia Bekee, nke nwere mpịakọta otu puku na ihe karịrịotu nde na narị puku peeji.<ref name="EconWikiPeaks">{{Cite news|date=1 March 2014|title=The future of Wikipedia: WikiPeaks?|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks|accessdate=2 April 2014}}</ref> Ọrụ ahụ chọrọ nkwado ego site na Indiegogo, ọ ma buru n'uche ịsọpụrụ ntinye nke ndị editọ Wikipedia mere.<ref>{{Cite web|date=20 February 2014|title=Wikipedia 1,000-volume print edition planned|url=https://www.theguardian.com/books/2014/feb/20/wikipedia-1000-volume-print-edition-crowdfunding|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140311014332/http://www.theguardian.com/books/2014/feb/20/wikipedia-1000-volume-print-edition-crowdfunding|archivedate=11 March 2014|accessdate=12 April 2014|work=The Guardian}}</ref> N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Ọktoba n'afọ 2014, a kpughere ihe ncheta a kpụrụ akpụ mbụ nke Wikipedia n'obodo Slubice dị na Poland.<ref>{{Cite web|author=Day, Matthew|date=10 October 2014|title=Polish town to build statue honouring Wikipedia|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/poland/11153603/Polish-town-to-build-statue-honouring-Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141011191441/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/poland/11153603/Polish-town-to-build-statue-honouring-Wikipedia.html|archivedate=11 October 2014|accessdate=11 October 2014|work=The Daily Telegraph}}</ref> Na 8 Jun, 15 Jun, na 16 Julaị 2014, [[:en:Waray_Wikipedia|Waray Wikipedia]], Wikipedia Vietnamese yana [[:en:Cebuano_Wikipedia|Cebuano Wikipedia]] nke ọ bụla gafere akara otu nde isiokwu. Ha bụ Wikipedias nke iri, nke iri na otu na nke iri na abụọ iji ruzuo ihe dị ịrịba ama ahụ. N'agbanyeghị na ha nwere ndị ọrụ ole na ole na-arụsi ọrụ ike, Wikipedias nke Wai na Cebuano nwere ọnụ ọgụgụ dị elu nke isiokwu ndị e dere na-akpaghị aka nke bots mepụtara. ==== 2015 ==== [[Faịlụ:Wikipedia_5_million_articles_milestone_video_November_2015.ogv|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Vidio na-egosi ihe ịrịba ama nke Wikipedia inwe [[:en:Wikipedia:Five_million_articles|isiokwu nde ise]] na 1 Nọvemba 2015]] N'etiti afọ 2015, Wikipedia bụ ebe nrụọrụ weebụ nke asaa kachasị ewu ewu n'ụwa niile dịka Alexa Internetsi kwuo, <ref name="AlexaSiteInfoOct26">{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171009035134/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=9 October 2017|accessdate=9 October 2017|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> gbadaa n'otu ọnọdụ site n'ọnọdụ ọ nọbu na Nọvemba 2012. Na mbido afọ 2015, Wikipedia ihe ọmụma izugbe nọgidere bụrụ encyclopedia kachasị n'ịntanetị, nke nwere ngụkọta nke ihe karịrị nde isiokwu iri atọ na isii n'asụsụ niile.<ref name="Grand20">{{Cite web|title=List of Wikipedias – Grand Total (retrieved 2014)|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#Grand_Total|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141219233704/http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#Grand_Total|archivedate=19 December 2014|accessdate=20 December 2014|publisher=Wikimedia.org}}</ref> Na nkezi, Wikipedia na-enweta ngụkọta dị ijeri iri zuru ụwa ọnụ nke [[:en:Page_view|ndị na-abịa na saịtị ahụ]] site na ihe dị ka nde mmadụ narị anọ na iri itoolu na ise na-eleta pụrụ iche kwa ọnwa, gụnyere nde mmadụ iri asatọ na ise si United States naanị, ebe ọ bụ saịtị nke isii kachasị ewu ewu.<ref name="EconWikiPeaks">{{Cite news|date=1 March 2014|title=The future of Wikipedia: WikiPeaks?|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks|accessdate=2 April 2014}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks "The future of Wikipedia: WikiPeaks?"]. </cite></ref><ref>{{Cite web|date=20 April 2011|title=Wikimedia Statistics|url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm|archivedate=20 October 2011|accessdate=14 October 2011}}</ref><ref name="comScore2012">{{Cite web|date=24 February 2015|title=comScore Ranks the Top 50 U.S. Digital Media Properties for January 2015|url=http://www.comscore.com/Insights/Market-Rankings/comScore-Ranks-the-Top-50-US-Digital-Media-Properties-for-January-2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150317071240/http://www.comscore.com/Insights/Market-Rankings/comScore-Ranks-the-Top-50-US-Digital-Media-Properties-for-January-2015|archivedate=17 March 2015|accessdate=17 March 2015|publisher=comScore}}</ref><ref name="AlexaSiteInfoOct26" /> [[Faịlụ:Print_Wikipedia_(no_subtitles).webm|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Onye na-ese ihe Michael Mandiberg dịka ọ na-ekwu maka Print Wikipedia.]] Print Wikipedia bụ ọrụ nka nke Michael Mandiberg mepụtara ikike ibipụta mpịakọta puku asaa, narị anọ na iri asaa na atọ (7473) nke Wikipedia dị ka ọ dị na 7 Eprel 2015. Mpịakọta ọ bụla nwere peeji narị asaa mana ọ bụ naanị otu narị na iri ka onye na-ese ya bụ ihe bipụtara.<ref name="NYT">{{Cite news|author=Schuessler|first=Jennifer|date=16 June 2015|title=Moving Wikipedia From Computer to Many, Many Bookshelves|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2015/06/17/books/moving-wikipedia-from-computer-to-many-many-bookshelves.html|accessdate=24 December 2016}}</ref> N'ụbọchị mbụ n'ọnwa Nọvemba n'afọ 2015, Wikipedia Bekee ruru nde isiokwu ise site n'ịmepụta otu isiokwu na ''Persoonia terminalis'', bụ ụdị akụmakụ. N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Ọktoba, Wikipedia natara ''Onyinye Princess of Asturias maka imekọ ihe ọnụ na mba ụwa''.<ref>{{Cite news|date=2015-06-17|title=Wikipedia, Premio Princesa de Asturias de Cooperación|url=https://elpais.com/tecnologia/2015/06/17/actualidad/1434535111_709353.html|accessdate=2026-02-04|work=El País|language=es}}</ref><ref>{{Cite news|author=Poyo|first=Ana|date=2015-10-22|title=Los Premios Princesa de Asturias 2015 (al detalle)|url=https://www.vogue.es/moda/news/articulos/agenda-premios-princesa-asturias-2015-ceremonia-entrega-reyes-felipe-letizia-mejores-looks-leonor-de-borbon/23909|accessdate=2026-02-04|work=Vogue España|language=es-ES}}</ref> ==== 2016 ==== Na abalị iri na itoolu ọnwa Jenụwarị 2016, Wikipedia nke Japan gafere inweta otu nde isiokwu, na-aghọ Wikipedia nke iri na atọ ya ruru ihe dị ịrịba ama ahụ. Akụkọ ahụ nke mezuru ya otu nde bụ maka Wave 224, ụgbọ mmiri n'okpuru mmiri nke [[World War II|Agha Ụwa nke Abụọ]] nke Ndị ọlụagha na mmiri Imperial nke Japan. N'etiti afọ 2016, Wikipedia ghọkwara ebe nrụọrụ weebụ nke isii kachasị ewu ewu n'ụwa dịka [[:en:Alexa_Internet|Alexa Internet]] si kwuo, <ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160706214359/http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=6 July 2016|accessdate=7 July 2016|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> gbagoo n'otu ọnọdụ pụọ n'ọnọdụ ọ nwere n'afọ gara aga. ==== 2017 ==== N'etiti afọ 2017, edepụtara Wikipedia dị ka ebe nrụọrụ weebụ nke ise kachasị ewu ewu n'ụwa dịka [[:en:Alexa_Internet|Alexa Internet]] si kwuo, <ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170704011642/http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=4 July 2017|accessdate=4 July 2017|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> na-arịgo site n'otu ọnọdụ pụọ na ọnọdụ ọ nwere n'afọ gara aga. E mere ka Wikipedia Zero dị na Iraq na Afghanistan. N'abalị iri abụọ na itoolu n'ọnwa Eprel n'afọ 2017, ndị ọchịchị Turkey [[:en:Block_of_Wikipedia_in_Turkey|gbochiri ịnweta Wikipedia n'ịntanetị n'ofe mbipụta asụsụ niile dị na Turkey]]. Mgbochi a dịgidere ruo 15 Jenụwarị 2020, ebe ụlọ ikpe nke Turkey kpebiri na mgbochi ahụ mebiri ikike mmadụ. A na-egbochi Wikipedia nke Japan ezoro ezo na China kemgbe 28 Disemba 2017. <ref>{{Cite web|title=ja.wikipedia.org|url=https://en.greatfire.org/https/ja.wikipedia.org|work=[[GreatFire]]|accessdate=7 April 2018|archivedate=20 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180120065845/https://en.greatfire.org/https/ja.wikipedia.org}}</ref> ==== 2018 ==== N'abalị iri na atọ n'ọnwa Eprel afọ 2018, ọnụ ọgụgụ isiokwu ndị dị na Wikipedia nke China gafere otu nde, na-aghọ Wikipedia nke iri na anọ iji ruo ọkwa ahụ. A machibidola Wikipedia nke China na Mainland China kemgbe Mee 2015. <ref>{{Cite web|date=4 September 2015|title=Wikipedia founder defends decision to encrypt the site in China|url=https://www.theverge.com/2015/9/4/9260981/jimmy-wales-wikipedia-china|accessdate=17 April 2018|archivedate=12 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612141751/https://www.theverge.com/2015/9/4/9260981/jimmy-wales-wikipedia-china}}</ref> Ka e mesịrị n'afọ ahụ, na 26 Jun, Wikipedia Portuguese gafere otu nde isiokwu, na-aghọ Wikipedia nke iri na ise ruru ihe dị ịrịba ama ahụ. Isiokwu nke mezuru ya otu nde bụ ''[[:pt:Perdão de Richard Nixon|Perdão de Richard Nixon]]'' (''[[:pt:Perdão de Richard Nixon|Mgbaghara nke Richard Nixon]]''). N'afọ 2018, Wikipedia nọgidere na-ndepụta ya dị ka ebe nrụọrụ weebụ nke ise kachasị ewu ewu n'ụwa dịka Alexa Internet si kwuo.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|accessdate=28 October 2018|work=alexa.com|language=en|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> Otu mmepe a ma ama bụ iji [[:en:Artificial_Intelligence|Artificial Intelligence]] mepụta edemede na isiokwu ndị a na-eleghara anya.<ref>{{Cite news|title=AI spots 40,000 prominent scientists overlooked by Wikipedia|work=The Verge|url=https://www.theverge.com/2018/8/8/17663544/ai-scientists-wikipedia-primer|accessdate=28 October 2018}}</ref> ==== 2019 ==== N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Eprel afọ 2019, ndị ọchịchị China gbasara mmachibido nke Wikipedia gaa na nsụgharị niile. <ref name="cn2019apr">{{Cite news|author=Gandolfo|first=Ryan|title=Wikipedia Currently Down in China|work=That's Beijing|url=http://www.thatsmags.com/beijing/post/27660/wikipedia-currently-down-in-china|accessdate=24 April 2019}}</ref><ref name="ooni">{{Cite web|author=Sukhbir Singh|date=4 May 2019|title=China is now blocking all language editions of Wikipedia|url=https://ooni.io/post/2019-china-wikipedia-blocking/|accessdate=7 May 2019|publisher=Open Observatory of Network Interference|quote=The following chart, based on OONI data, illustrates that multiple language editions of Wikipedia have been blocked in China as of April 2019.{...}OONI measurements show that many of these Wikipedia domains were previously accessible, but all measurements collected from 25 April 2019 onwards present the same DNS anomalies for all Wikipedia sub-domains.{...}Based on these tests, we were able to conclude that China Telecom does in fact block all language editions of Wikipedia by means of both DNS injection and SNI filtering.}}</ref> Oge nke mgbochi ahụ dakọtara ya na mmemme ncheta afọ iri atọ nke [[:en:1989_Tiananmen_Square_protests_and_massacre|ngagharị iwe na ogbugbu Tiananmen Square nke afọ 1989]] na ncheta nke ịgba afọ otu narị nke [[:en:May_Fourth_Movement|May Fourth Movemen]], nke mere ka [[:en:Internet_censorship_in_China|nnyocha ịntanetị na China]] sie ike karịa.<ref name="515news18">{{Cite news|date=15 May 2019|title=Ahead of Tiananmen Anniversary, Chinese Government Blocks Wikipedia|publisher=News18|url=https://www.news18.com/news/world/ahead-of-tiananmen-anniversary-chinese-government-blocks-wikipedia-2142621.html|accessdate=2 June 2019}}</ref> N'ọnwa Ọgọstụ 2019, dị ka Alexa.com si kwuo, Wikipedia si na ọnọdụ nke ise dalaa na ebe nrụọrụ weebụ nke asaa n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> N'otu afọ ahụ, e zigara otu Wikipedia n'ọnwa, dị ka akụkụ nke Arch Lunar Library. N'ihi ọdịda mere, rọket ahụ dara n'elu ọnwa, mana, n'ihi iji diski nickel pụrụ iche, nke na-eguzogide onwe ya, a kwenyere na ọ lanarịrị ọdịda ahụ.<ref>{{Cite web|author=Taylor|first=Chris|date=2019-04-17|title=There may be a copy of Wikipedia somewhere on the moon. Here's how to help find it.|url=https://mashable.com/article/moon-library-beresheet-crash-wikipedia|accessdate=2026-03-30|work=Mashable|language=en}}</ref>  ===Afọ Iri Nke Atọ (2020 ruo Ugbu a)=== ====2020==== N'abalị iri abụọ na atọ ọnwa Jenụwarị 2020, agbakwunyere isiokwu mezuru ya nde isii, bụ akụkọ ndụ [[Maria Elise Turner Lauder]], na Wikipedia Bekee. N'agbanyeghị uto a n'isiokwu ndị dị na ya, ntinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ nke Wikipedia, dịka Alexa tụrụ, nọgidere na-ebelata. Ka ọ na-erule n'ọnwa Febụwarị 2020, Wikipedia dara ruo ịbụ ebe nrụọrụ weebụ nke iri na otu n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com2">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> A na-eche na akụkọ Wikipedia banyere [[:en:COVID-19_pandemic|nsogbu ọrịa COVID-19]] na ndezi nkwado ndị metụtara ya, mkparịta ụka gasị, na ọbụna nhichapụ ndị e mere bụ ihe bara uru maka ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme n'ọdịnihu ga-achọ ịghọta oge ahụ n'ụzọ zuru ezu.<ref>{{Cite web|author=Harrison|first=Stephen|date=27 May 2020|title=Future Historians Will Need Access to Coronavirus Misinformation|url=https://slate.com/technology/2020/05/wikipedia-coronavirus-information-future-historians.html|work=Slate|accessdate=9 June 2020|archivedate=27 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200527165139/https://slate.com/technology/2020/05/wikipedia-coronavirus-information-future-historians.html}}</ref> [[World Health Organization|Òtù Ahụ Ike Ụwa]] jikọrọ aka ha na Wikipedia dị ka isi ihe maka mgbasa ozi metụtara COVID-19 iji nyere aka lụso mgbasa ozi na-ezighi ezi ọgụ.<ref>{{Cite news|author=Matt|first=Chase|date=9 January 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|accessdate=9 January 2021}}</ref><ref>{{Cite web|author=McNeil|first=Donald G.|date=22 October 2020|title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation|url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201227064918/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html|archivedate=27 December 2020|accessdate=25 October 2020|work=[[The New York Times]]}}</ref> '''2021''' Na Jenụwarị 2021, e kwuru n'ụlọ ọrụ mgbasa ozi dị iche iche na a na-eme ncheta [[Wikipedia:20th anniversary|Afọ iri abụọ nke Wikipedia]]. <ref name="Kelly">{{Cite news|author=Kelly|first=Heather|date=15 January 2021|title=Technology: On its 20th birthday, Wikipedia might be the safest place online|work=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/01/15/wikipedia-20-year-anniversary/|quote=The world's largest online encyclopedia has learned lessons from fighting misinformation for two decades|accessdate=16 January 2021}}</ref> <ref name="Kent">{{Cite web|author=Kent|first=German|date=15 January 2021|title=In a post-truth world, we need Wikipedia more than ever|url=https://www.cnet.com/news/in-a-post-truth-world-we-need-wikipedia-more-than-ever/|publisher=[[CNET]]|quote=Commentary: Wikipedia celebrated its 20th anniversary today. The free encyclopedia may not be exciting, but its neutral, volunteer-driven content is incredibly valuable.|accessdate=16 January 2021|archivedate=21 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220221144855/https://www.cnet.com/news/in-a-post-truth-world-we-need-wikipedia-more-than-ever/}}</ref> <ref>{{Cite web|title=World in Progress: 20 years of Wikipedia|url=https://www.dw.com/en/world-in-progress-20-years-of-wikipedia/av-56212410|publisher=[[Deutsche Welle]]|format=Audio|quote=The year marks the 20th anniversary of Wikipedia. Every month, more than 1.7 billion people visit the open-source website in search of information about, well, just about anything! We speak with Dr. Bernie Hogan from the [[Oxford Internet Institute]] about Wikipedia's successes, where it fits into the discrimination crisis, and the website's future.|accessdate=17 January 2021|archivedate=5 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005082902/https://www.dw.com/en/world-in-progress-20-years-of-wikipedia/av-56212410}}</ref><ref name="Wales">{{Cite web|author=Wales|first=Jimmy|date=14 January 2021|title=As Wikipedia turns 20 it aims to reach more readers|url=https://news.yahoo.com/wikipedia-turns-20-aims-reach-035212015.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly9zZWFyY2gueWFob28uY29tLw&guce_referrer_sig=AQAAAHKHaTI72xUEUz_BdVPt8DFvi-uLdmApcbSckrJrAbM_GpTwHsHtNHRdxX-KYAS6xk81e_p_w46bfh10PJVV7cmUzE-pWR5gsID2T8Kd1k0u-2r78p4Y4V16CKTPFcWRJzV0LwQMJyuEeeR7Vv-_lfVBiCT30KvF47aGzyE3QP-a|quote=Wikipedia is the web's seventh-most visited site|accessdate=17 January 2021|archivedate=23 September 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220923105157/https://news.yahoo.com/wikipedia-turns-20-aims-reach-035212015.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly9zZWFyY2gueWFob28uY29tLw&guce_referrer_sig=AQAAAHKHaTI72xUEUz_BdVPt8DFvi-uLdmApcbSckrJrAbM_GpTwHsHtNHRdxX-KYAS6xk81e_p_w46bfh10PJVV7cmUzE-pWR5gsID2T8Kd1k0u-2r78p4Y4V16CKTPFcWRJzV0LwQMJyuEeeR7Vv-_lfVBiCT30KvF47aGzyE3QP-a}}</ref> N'abalị iri na atọ ọnwa Jenụwarị 2021, Wikipedia Bekee ruru otu ijeri ndezi e mere na ya, ebe [[Steven Pruitt]] mere ndezi nke mezuru ya otu ijeri.<ref name="vice.com">{{Cite web|date=15 January 2021|title=The English Language Wikipedia Just Had Its Billionth Edit|url=https://www.vice.com/en/article/the-english-language-wikipedia-just-had-its-billionth-edit/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210115145145/https://www.vice.com/en/article/k7appn/the-english-language-wikipedia-just-had-its-billionth-edit|archivedate=15 January 2021|accessdate=26 February 2021|work=[[Vice (magazine)|Vice]]|language=en}}</ref> [[:en:MIT_Press|MIT Press]] bipụtara akwụkwọ edemede [[:en:Open_access|open access]] bụ ''[[:en:Wikipedia_@_20|Wikipedia @ 20]]'': Stories of an Unfinished Revolution, nke [[Joseph M. Reagle Jr.|Joseph Reagle]] na Jackie Koerner dezigharịrị nke ntinye banyere ya sitere n'aka ndị Wikipedia, ndị Wikimedia, ndị nchọpụta, ndị nta akụkọ, ndị na-ahụ maka ọbá akwụkwọ na ndị ọkachamara ndị ọzọ na-atụgharị uche na akụkọ na isiokwu ụfọdụ. <ref>{{Cite book|url=https://mitpress.mit.edu/books/wikipedia-20|title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution|date=2020|publisher=MIT Press|isbn=978-0262538176|editor=Reagle|location=Cambridge, MA|language=en|accessdate=12 November 2021}}</ref> Ka ọ na-erule n'ọnwa Nọvemba 2021, Wikipedia adaala bụrụ ebe nrụọrụ weebụ nke iri na atọ n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com3">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> '''2022''' N'abalị isii ọnwa Disemba 2022, onye Wikipedian [[Richard Knipel]] mepụtara isiokwu [[:en:Artwork_title|Artwork title]], nke mmezigharị mbụ ya bụ draft nke [[:en:ChatGPT|ChatGPT]] mepụtara, nke Knipel mere obere ndezi na ya iji kwekọọ na ụkpụrụ Wikipedia. Knipel kwuru na [[:en:Talk_page|ibe mkparịtaụka]] na o kwenyere na nke a bụ oge mbụ onye ọbụla jiri ChatGPT dee edemede Wikipedia. Ndị ndezi ndị ọzọ katọrọ mbipụta nke isiokwu a ma kpata esemokwu n'ime obodo Wikipedia, na-eduga na arụmụka sara mbara banyere ma a ga-eji ChatGPT na ụdị ndị yiri ya dee ọdịnaya maka Wikipedia na, ọ bụrụ na ọ dị otú ahụ, ruo n'ókè ole?.<ref>{{Cite web|author=Harrison|first=Stephen|date=12 January 2023|title=Should ChatGPT Be Used to Write Wikipedia Articles?|url=https://slate.com/technology/2023/01/chatgpt-wikipedia-articles.html|accessdate=30 January 2023|work=Slate|language=en|archivedate=28 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230128200141/https://slate.com/technology/2023/01/chatgpt-wikipedia-articles.html}}</ref> '''2023''' Na Jenụwarị 2023, a gbanwere interface desktọọpụ Wikipedia na nke mbụ kemgbe 2010, gaa na [[Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia|Vector 2022]].<ref>{{Cite web|date=18 January 2023|title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront|url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/|accessdate=20 January 2023|work=Wikimedia Foundation|language=en-US|archivedate=19 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/}}</ref> Njikọ ọhụrụ ahụ nwetara nkatọ dị ukwuu site n'aka ndị ọrụ. Ọtụtụ mmegide lekwasịrị anya na nhazi nke obosara ya, nke mepụtara ohere ọcha gabigara ókè n'akụkụ ya niile na monitor ndị sara mbara, na-eduga na mkparịta ụka dị okwu puku iri itoolu ma akpụkpọ ọhụrụ ahụ kwesịrị ịghọ nke ndabara. [[Swahili Wikipedia|Wikipedia Swahili]] ji otu olu tụọ vootu ịjụ akpụkpọ ọhụrụ ahụ ma "n'ụzọ dị njọ" chọọ ịlaghachi na akpụkpọ nke ochie. Nkatọ ndị ọzọ gara na Wikimedia Foundation maka iwe ndị otu imepụta ihe nwere obere ahụmịhe na wikis. Brandon Harris, onye bụ onye isi na-emepụta ihe na Wikipedia site na 2010 ruo 2014, kwuru, sị: "Wikimedia Foundation mgbe ụfọdụ na-ewe ndị na-emepụta ihe ndị na-amaghị wiki nke ọma, ha na-abata ma gbalịa ime mgbanwe ndị a niile - na-agba ọsọ na mbụ banye n'ime mkpọtụ ụzụ - bụ ụzọ obodo ahụ na-esi eguzogide nke ọma".<ref name="slate">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref> [[File:Wikimedia Sound Logo Finalist VQ97.wav|thumb|[[Sound logo]] of Wikimedia (including Wikipedia)<ref name="wikimediafoundation.org">{{Cite web |date=2023-03-28 |title=Wikipedia's new sound logo: Winner of The Sound of All Human Knowledge contest announced |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/03/28/wikipedias-new-sound-logo-winner/ |access-date=2023-05-02 |website=Wikimedia Foundation |language=en-US |archive-date=6 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406101352/https://wikimediafoundation.org/news/2023/03/28/wikipedias-new-sound-logo-winner/ |url-status=live }}</ref>]] Mgbe mkparịta ụka na asọmpi gasịrị, a nabatara [[:en:Sound_logo|akara ngosi ụda]] mbụ nke Wikimedia (gụnyere Wikipedia). <ref name="wikimediafoundation.org" /> '''2024''' Na Jenụwarị 13, 2024, etinyere otu Wikipedia Bekee, echekwara na [[5D optical data storage|Nchekwa data anya 5D]], n'ụlọ nnyocha dị n'okpuru ala na Switzerland, na-enwe ikike ịnọgide na nchekwa ruo ijeri afọ iri na anọ, n'ihi teknụzụ nchekwa ejiri. Enwere ike ịgụ akwụkwọ ahụ site na iji [[:en:Microscope|microscope]], na-enweghị mkpa iji [[Digital electronics|teknụzụ dijitalụ]].<ref>{{Cite web|title=Global Knowledge Vault|url=https://www.archmission.org/gkv|accessdate=2026-05-26|work=Arch Mission Foundation - Preserving humanity forever, in space and on Earth.|language=en-US|archivedate=July 30, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260730024832/https://www.archmission.org/gkv}}</ref> N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2024, e nwere ihe ịga nke ọma n'ibugo otu Wikipedia Bekee n'ime ọnwa, dịka akụkụ nke ọrụ Galactic Legacy Archive. Ọrụ ahụ bụ nke [[:en:Intuitive_Machines|Intuitive Machines]], ebe [[SpaceX]] tụbara rọket ahụ. A na-echekwa data ahụ dị ka iji layer iri na isii nke nickel, a na-eme atụmatụ na ọ nwere ike ịnọ n'elu ọnwa ruo ijeri afọ ise. <ref>{{Cite web|title=Galactic Legacy Archive|url=https://www.archmission.org/galactic-legacy-archive|accessdate=2026-05-26|work=Arch Mission Foundation - Preserving humanity forever, in space and on Earth.|language=en-US|archivedate=March 28, 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240328153354/https://www.archmission.org/galactic-legacy-archive}}</ref> '''2025''' N'ụbọchị nke anọ n'ọnwa Nọvemba afọ 2025, ewepụtara [[:en:Wikipedia:Temporary_accounts|akaụntụ nwa oge]] maka ndị editọ Wikipedia pụrụ na akaụntụ ha, na-anọchi anya iji [[Wikipedia:IP users|Adreesị IP]]. '''2026''' [[File:Work-in-progress animation of the Wikipedia 25 birthday mascot scrolling on a phone.gif|thumb|Illustration of Baby Globe scrolling on a phone]] N'abalị iri na ise ọnwa Jenụwarị 2026, Wikipedia mere emume ncheta afọ iri abụọ na ise ya. <ref>{{Cite journal|date=2026-01-28|title=Wikipedia is needed now more than ever, 25 years on|url=https://www.nature.com/articles/d41586-026-00074-1|journal=Nature|language=en|volume=649|issue=8099|pages=1079–1080|doi=10.1038/d41586-026-00074-1|pmid=41606158|issn=1476-4687|accessdate=February 4, 2026}}</ref> E mepụtara ihe ngosi na "oge capsule" dị ka akụkụ nke ememe ahụ.<ref>{{Cite web|author=Roth|first=Emma|date=2026-01-15|title=Wikipedia turns 25 and shares a glimpse into the lives of its volunteer editors|url=https://www.theverge.com/news/861935/wikipedia-25th-anniversary-2026|accessdate=2026-02-25|work=The Verge|language=en-US|archivedate=February 27, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260227081325/https://www.theverge.com/news/861935/wikipedia-25th-anniversary-2026}}</ref> A tọhapụrụ ihe nkedo nke onye ọrụ BaduFerreira mepụtara nke a na-akpọ [[Baby Globe]]. Ọ pụtara mgbe emere usoro ncheta ọmụmụ na Wikipedia. E mepụtara [[:en:Collectable|ihe mkpofu]] [[:en:Plush|na-anakọta]] Baby Globe na mmekorita ya na Makeship.<ref>{{Cite web|author=Fear|first=Natalie|date=2026-01-15|title=Wikipedia's new mascot is too cute for words|url=https://www.creativebloq.com/design/wikipedia-unveils-adorable-mascot-for-25th-anniversary|accessdate=2026-02-25|work=Creative Bloq|language=en}}</ref> E wepụrụ Baby Globe na saịtị Wikipedia na Eprel 7. <ref>{{Cite web|title=Meet Baby Globe, Wikipedia's 25th birthday mascot|url=https://wikimediafoundation.org/wikipedia25/wikipedia-mascot/|accessdate=2026-04-14|work=Wikimedia Foundation|language=en|archivedate=February 24, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260224032253/https://wikimediafoundation.org/wikipedia25/wikipedia-mascot/}}</ref> N'abalị ir abụọ na asaa ọnwa Machị 2026, Wikipedia machibidoro iji ọdịnaya nke [[Large language model|LLMs]] mepụtara na isiokwu ya, ma e wezụga nsụgharị na obere mbipụta ndị ọzọ. <ref>{{Cite news|author=Milman|first=Oliver|date=2026-03-27|title=Wikipedia bans AI-generated content in its online encyclopedia|url=https://www.theguardian.com/technology/2026/mar/27/wikipedia-bans-ai|accessdate=2026-03-31|work=The Guardian|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2026-03-27|title=Wikipedia bans one type of content after 'heated debate'|url=https://www.newsweek.com/wikipedia-bans-ai-content-after-debate-11746790|accessdate=2026-03-31|work=Newsweek|language=en|archivedate=July 29, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260729125759/https://www.newsweek.com/wikipedia-bans-ai-content-after-debate-11746790}}</ref> N'abalị ir na otu ọnwa Mee 2026, Wikipedia wepụtara 25th Anniversary Reading Challenge maka ngwa iOS site na Mee iri na otu ruo Jun abalị iri na asatọ, ma weghachitekwa Baby Globe.<ref>{{Cite web|date=2026-05-11|title=Wikimedia Apps/Team/25th Birthday Reading Challenge|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|accessdate=2026-06-14|work=MediaWiki|language=en|archivedate=June 5, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260605021801/https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge}}</ref> ==Akụkọ ihe mere eme site n’akụkụ isiokwu== ===Ngwaike na Ngwanrọ=== * N’ọnwa Jenụwarị 2001, Wikipedia na-arụ ọrụ n’elu [[:en:UseModWiki|UseModWiki]], nke [[:en:Clifford_Adams|Clifford Adams]] dere n’asụsụ mmemme [[:en:Perl|Perl]]. Sava ahụ ka na-arụ ọrụ n’elu [[:en:Linux|Linux]], ọ bụ ezie na e debere ederede mbụ n’ime faịlụ kama ịnọ n’ime nchekwa data. A na-akpọ isiokwu ndị ahụ site n’iji usoro [[:en:CamelCase|CamelCase]]. * N’ọnwa Jenụwarị 2002, e webatara '''“'''Phase II'''”''' nke ngwanrọ wiki na-akwado Wikipedia, dochie [[:en:UseModWiki|UseModWiki]] ochie. [[:en:Magnus_Manske|Magnus Manske]] dere ya kpọmkwem maka ọrụ ahụ, ma o nwere [[:en:Wiki_engine|wiki engine]] nke e dere n’asụsụ [[:en:PHP|PHP]]'''.''' * N’ọnwa Julaị 2002, e tinyere n’ọrụ [[:en:Rewrite_(programming)|mmegharị ukwu nke ngwanrọ]] na-akwado Wikipedia; a kpọrọ ya '''“'''Phase III'''”'''. Ọ dochiri ụdị “Phase II” ochie ma bụrụ [[:en:MediaWiki|MediaWiki]]. Ọ bụ [[:en:Lee_Daniel_Crocker|Lee Daniel Crocker]] dere ya n’ihi mkpa ọrụ ahụ na-abawanye ka Wikipedia na-eto. * N’ọnwa Ọktoba 2002, Derek Ramsey mepụtara [[:en:Internet_bot|bot]] —usoro mmemme na-arụ ọrụ na-akpaghị aka nke a kpọrọ [[:en:Rambot|Rambot]] — iji tinye ọtụtụ isiokwu gbasara obodo ndị dị na United States. E mepụtara isiokwu ndị a na-akpaghị aka site na data [[:en:U.S._census|ngụkọ ọnụ ọgụgụ ndị mmadụ na United States]]'''.''' N’ụzọ dị otú a, o mere ka ọnụ ọgụgụ isiokwu Wikipedia bawanye site n'ọnụọgụ dị puku iri atọ na atọ narị asatọ na iri atọ na abụọ.<ref>{{Cite book|author=Lih|first=Andrew|url=https://books.google.com/books?id=AWuZAAAAQBAJ&q=%22Derek+Ramsey+%28Wikipedian%29%22|title=The Wikipedia Revolution|date=2009|publisher=Hachette Digital, Inc|isbn=978-1401395858|pages=99–106|authorlink=Andrew Lih}}</ref> A kpọrọ ihe omume a '''“'''mmegharị kacha kpatara esemokwu n’akụkọ ihe mere eme Wikipedia.'''”'''.<ref>Lih, p. 99.</ref> * N’ọnwa Jenụwarị 2003, agbakwunyere nkwado maka usoro mgbakọ na mwepụ n’asụsụ [[:en:TeX|TeX]]. Ọ bụ Tomasz Węgrzanowski nyere koodu ahụ * Na 9 Juún 2003, a gbanwere [[:en:ISBN|ISBN]] interface nke Wikipedia iji mee ka ISBN ndị dị n’ime isiokwu wee nwee njikọ ha na Special:Booksources, nke na-enweta ọdịnaya ya site na ibe ndị ọrụ nwere ike idezi, Wikipedia:Book sources. Tupu oge ahụ, e tinyere ebe njikọ ISBN gaa n’ime ngwanrọ ahụ n’onwe ya, ma na-atụ aro njikọ ọhụrụ na ibe Wikipedia:ISBN. Lee ndezi nke gbanwere nke a. * Mgbe abalị isii ọnwa Disemba 2003 gachara, ozi sistemụ dị iche iche a na-egosi ndị ọrụ Wikipedia kwụsịziri ịbụ ụdị [[:en:Hard_coding|hard coded]]; nke a nyere ndị nchịkwa Wikipedia ohere ịgbanwe akụkụ ụfọdụ nke interface MediaWiki, dịka ozi a na-egosi ndị ọrụ a kpọchiri. * Na 12 Febụwarị 2004, a kpaliri ọrụ sava site na San Diego, California gaa [[Tampa, Florida]].<ref>{{Cite web|title=Server swapping soon|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2004-February/008420.html|work=lists.wikimedia.org|accessdate=10 February 2007|archivedate=18 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140618061009/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2004-February/008420.html}}</ref> * N'abalị iri abụọ na itoolu ọnwa Mee 2004''',''' e melitere ebe nrụọrụ weebụ dị iche iche niile ka ọ bụrụ ụdị ọhụrụ nke ngwanrọ [[MediaWiki]] * N'abalị iri atọ ọnwa Mee 2004, ihe atụ mbụ nke ntinye '''“'''categorization'''”''' (nhazi n’ụdị otu/category) pụtara. Usoro ụdị dị iche iche dịka Recent Changes yana Edit This Page adịlarị kemgbe e guzobere Wikipedia. Otú ọ dị, Sanger lere usoro ndị a anya dịka ndepụta, ma ọbụna na-etinye isiokwu ụfọdụ n’aka ya, ebe ọrụ nhazi n’ụdị otu lekwasịrị anya n’itinye category nke ọbụla n’isiokwu nke ọbụla dị na encyclopedia ahụ, dịka akụkụ nke usoro buru ibu nke iji akpaghị aka hazie isiokwu niile nke encyclopedia <ref>"[[Wikipedia:Categorization]]", Wikipedia.</ref> * Mgbe 3 Jun 2004 gachara, ndị nchịkwa nwere ike idezi ụdị na ọdịdị interface ahụ site n’ịgbanwe [[:en:Cascading_Style_Sheets|CSS]] (Cascading Style Sheets) dị na stylesheet monobook na[[MediaWiki:Monobook.css]] * Ọzọkwa na 30 Mee 2004, na MediaWiki 1.3, e mepụtara oghere aha Template, na-enye ohere [[:en:Transclusion|ịmegharị]] ederede ọkọlọtọ.<ref>"[[Wikipedia:Template namespace]]", Wikipedia.</ref> * Na 7 Jun 2005 n'elekere atọ nke ụtụtụ, oge [[:en:Eastern_Time_Zone|Eastern Standard Time]], a kpaliri ọtụtụ sava Wikimedia gaa n’ụlọ ọrụ ọhụrụ dị n’akụkụ okporo ụzọ ahụ. Ọrụ Wikimedia niile kwụsịrị nwa oge n’oge a * N’ọnwa Maachị 2013, e mere ka akụkụ mbụ nke [[:en:Wikidata|Wikidata]] interwiki database dịrị n’akwụkwọ Wikipedia n’asụsụ dị iche iche <ref name="WikidataLiveNow2">{{Cite web|author=Pintscher, Lydia|date=13 February 2013|title=Wikidata live on the English Wikipedia|url=http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130219054033/http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archivedate=19 February 2013|accessdate=15 February 2013|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref> * N’ọnwa Julaị 2013, a malitere VisualEditor editing interface, nke nyere ndị ọrụ ohere idezi Wikipedia site na iji [[:en:WYSIWYG|WYSIWYG]] text editor (nke yiri [[:en:Word_processor|word processor]]) kama iji [[:en:Wiki_markup|akara wiki]]. E wepụtakwara interface ndezi nke e mere ka ọ daba adaba maka ngwa mkpanaka (mobile devices).<ref name="VisualEd20132">{{Cite news|author=Arthur|first=Charles|date=2 July 2013|title=Boot up: wireless contact lens, Wikipedia's visual editing, Samsung's share slide and more|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2013/jul/02/rabbit-contact-lens|accessdate=2 July 2013}}</ref><ref name="MobileWiki20132">{{Cite web|author=Gonera|first=Juliusz|date=25 July 2013|title=Edit Wikipedia on the go|url=https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/|accessdate=16 March 2023|work=Diff|language=en-US|archivedate=25 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230325104612/https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/}}</ref> ===Ọdịdị Ile Anya Na Mmetụta=== * N'ụbọchị nke anọ n'ọnwa Eprel afọ 2002, a kpaliri BrilliantProse, nke e mechara kpọọ Featured Articles, site na article namespace gaa na Wikipedia namespace<ref>"[[Wikipedia:Featured articles]]".</ref> * N’ihe dị ka abalị iri na ise ọnwa Ọktoba 2003, e tinyere akara ngosi njirimara Wikipedia ọhụrụ. A họpụtara echiche logo ahụ site n’usoro ịtụ vootu, nke e mechara soro usoro mmegharị iji họrọ ụdị ndị kacha mma. David Friedland (onye na-edezi Wikipedia site n’aha njirimara ''“nohat”'') mepụtara ụdị ikpeazụ ahụ, dabere na atụmatụ na echiche logo nke Paul Stansifer mepụtara.<ref name="logovote">{{Cite web|title=International logo vote/Finalists|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_vote/Finalists|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060716073834/http://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_vote/Finalists|archivedate=16 July 2006|accessdate=8 July 2006|work=Meta-Wiki|publisher=Wikimedia}}</ref> * N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2004, Did You Know (DYK) pụtara na Main Page nke mbụ ya. * N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2004, n’elekere 19:46 UTC, e gosipụtara ọdịdị ọhụrụ ahaziri nke ọma maka Ihu Mbụ. Ihe ndị a họpụtara n’aka maka Daily Featured Article, Anniversaries, In the News, na Did You Know mezuru ọdịdị ọhụrụ ahụ. * N'abalị iri ọnwa Jenụwarị 2005, e guzobere portal nwere ọtụtụ asụsụ na www.wikipedia.org, iji dochie njikọ ntụgharị (redirect) nke na-eduga na Wikipedia nke asụsụ Bekee. * N'abalị ise ọnwa Febụwarị 2005, e mepụtara Portal:Biology, na-aghọ "portal" mbụ na Wikipedia Bekee.<ref>"[[Portal:Biology]]".</ref> Otú ọ dị, echiche a malitere na German Wikipedia, ebe e guzobere [[:de:Portal:Recht|Portal:Recht]] (ọmụmụ iwu) n'ọnwa Ọktoba afọ 2003. <ref>[[:de:Wikipedia:WikiProjekt Portale/2003|Portals on German Wikipedia ordered by date of creation]].</ref> ** N'abalị iri na isii n'ọnwa Julaị n'afọ 2005, Wikipedia Bekee malitere itinye "ihe osise ndị e gosipụtara" n'ụbọchị ahụ na Ihu Mbụ ya. ** N'abalị iri na itoolu n'ọnwa Machị afọ 2006, mgbe ntuli aka gasịrị, Ihu Mbụ nke Wikipedia asụsụ Bekee gosipụtara nhazigharị mbụ ya n'ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ abụọ. ** N'abalị iri na atọ ọnwa Mee 2010, saịtị ahụ wepụtara interface ọhụrụ. Ihe ọhụrụ ndị e wepụtara gụnyere akara ngosi emelitere, ngwaọrụ ngagharị n'ibe ahụ, na link wizard.<ref name="New features2">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:UsabilityInitiativePrefSwitch|title=New features|publisher=[[Wikipedia]]|accessdate=6 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100822062045/http://en.wikipedia.org/wiki/Special%3AUsabilityInitiativePrefSwitch|archivedate=22 August 2010}}</ref> ===Mgbanwe nhazi E Mere na 2023=== A mara ọkwa Vector 2022, bụ mmelite nke [[Skin (computing)|akpụkpọ ahụ]] Wikipedia a na-ejibu bụ Vector 2010, nke e mere atụmatụ maka mmalite ya na mbụ na 2021, tupu emesịa tinye ya n'ọrụ na Jenụwarị 2023.<ref name="cnn">{{Cite web|author=Kurtz|first=Jason|date=24 September 2020|title=Wikipedia due to get its first substantial website redesign in a decade|url=https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120112945/https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|publisher=CNN Business|language=en}}</ref> Ka ọ na-erule Jenụwarị 2023, Wikimedia emeela ka mmelite ahụ dị na nari atọ nke [[List of Wikipedias|mbipụta asụsụ ya dị cihe iche]]; ọ bụkwa ndabara maka nsụgharị Arabic na Greek.<ref name="engadget">{{Cite web|title=Wikipedia's first desktop design update in a decade doesn't rock the boat (updated)|url=https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|first=Jon|author=Fingas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119195554/https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Engadget|date=19 January 2023|language=en-US}}</ref><ref name="slate2">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="pcmag">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> Vector 2022 na-egosipụta [[User interface|interface onye ọrụ]] e degharịrị nke nwere ọtụtụ mgbanwe na nhazi nke ihe ndị dị na ya bụ interface. N'etiti ha, menu nhọrọ asụsụ, nke dịbu n'aka ekpe nke ihuenyo onye ọrụ, dị ugbu a n'elu aka nri na ngosipụta nke isiokwu nke ọbụla a na-agụ.<ref name="pcmag2">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> Tụkwasị na nke a, a ga-abịachinwu sidebar nke dị n'azụ [[Hamburger button|bọtịnụ hamburger]]. Vector 2022 na-mgbakwunye, na-amụba [[Margin (typography)|akụkụ obosara]] nke ngosipụta isiokwu ahụ, nke nwere mmetụta nke igbochi ogologo nke isiokwu ahụ; <ref name="pcmag2" /> mgbanwe dị nke nwere ike ibelata akụkụ ma gbasaa obosara akara nke isiokwu ahụ iji mejupụta ihuenyo.<ref name="techcrunch">{{Cite web|author=Perez|first=Sarah|date=18 January 2023|title=Wikipedia gets its first makeover in over a decade... and it's fairly subtle|url=https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|work=techcrunch.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119214848/https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|language=en-US}}</ref><ref name="slate3">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref> A mụbabeghị nha ndabara nke ederede ahụ, ọ bụ ezie na [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] gwara ''Engadget'' na ha nwere olileanya ime ka nke a bụrụ nhọrọ n'ọdịnihu.<ref name="engadget2">{{Cite web|title=Wikipedia's first desktop design update in a decade doesn't rock the boat (updated)|url=https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|first=Jon|author=Fingas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119195554/https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Engadget|date=19 January 2023|language=en-US}}</ref> E mekwara ka nhọrọ ọchụchọ ahụ dị ọhụrụ na Vector 2022, dịka nsonaazụ a tụrụ aro ha na nzaghachi maka ajụjụ ndị ọrụ na-ajụ, gụnyere ugbu a foto na nkọwa dị mkpirikpi site na ibe ndị a na-ekwu maka ha. <ref name="pcmag2" /> <ref name="business-insider">{{Cite web|author=Nguyen|first=Britney|title=It's not just you {{snd}} Wikipedia looks different|url=https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012218/https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Business Insider|language=en-US}}</ref> [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] kwuru na ọ bụ ọchịchọ imeziwanye saịtị ahụ ma melite ahụmịhe mkpagharị na ndezi na saịtị ahụ maka ndị na-agụ ya na-amaghị ka e si eji ịntanetị kpaliri mgbanwe ahụ, ebe ọ bụ na a na-eweere akpụkpọ dịbu adị dị ka "ihe na-adịghị mma na ihe na-awụ akpata oyi n'ahụ". <ref name="cnn2">{{Cite web|author=Kurtz|first=Jason|date=24 September 2020|title=Wikipedia due to get its first substantial website redesign in a decade|url=https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120112945/https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|publisher=CNN Business|language=en}}</ref> <ref name="engadget3">{{Cite web|title=Wikipedia's first desktop design update in a decade doesn't rock the boat (updated)|url=https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|first=Jon|author=Fingas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119195554/https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Engadget|date=19 January 2023|language=en-US}}</ref><ref name="techcrunch2">{{Cite web|author=Perez|first=Sarah|date=18 January 2023|title=Wikipedia gets its first makeover in over a decade... and it's fairly subtle|url=https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|work=techcrunch.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119214848/https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|language=en-US}}</ref>Nnyocha ndị foundation ahụ mere gosiri na mmụba ruru pasent iri atọ nke ndị ọrụ ịchọ ihe na saịtị ahụ, na mbelata n'ogo ruru pasent iri na ise na mkpagharị na saịtị ahụ.<ref name="engadget3" /><ref name="techcrunch2" /> Ụdị mbụ nke Vector 2022 malitere na 2020 na saịtị Wikipedia French-, Hebrew-, na Portuguese, <ref name="cnn2" /> dịka a na-agbasa ihe ọhụrụ nke akpụkpọ ahụ ọhụrụ ahụ nye ndị ọrụ iji nwalee ya nke nta nke nta tupu a tọhapụ ya kpamkpam. <ref name="verge">{{Cite web|author=Lyles|first=Taylor|date=24 September 2020|title=Wikipedia is getting its first desktop redesign in 10 years|url=https://www.theverge.com/2020/9/23/21453300/wikipedia-desktop-redesign-2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120152848/https://www.theverge.com/2020/9/23/21453300/wikipedia-desktop-redesign-2021|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=The Verge|language=en-US}}</ref> Akpụkpọ ahụ malitere ịbụ akpụkpọ ahụ ndabara maka ndị na-agụ saịtị Wikimedia n'asụsụ nari atọ (n'ime narị atọ na iri na asatọ) n'abalị iri na asatọ ọnwa Jenụwarị 2023.<ref name="engadget3" /><ref name="slate4">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="pcmag3">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> N'ịgbaso mgbasa n'igwe nke Vector 2022, ọ ka ga-ekwe omume ịgụ Wikipedia site na iji akpụkpọ ahụ gara aga. Otú ọ dị, ime nke a chọrọ ka ndị na-agụ ya debanye aha maka imepe akaụntụ Wikipedia, wee mee nhọrọ ha iji gosipụta Vector 2010 kama.<ref name="pcmag4">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> Enweghị mgbanwe e mere na akpụkpọ Wikipedia dị ugbu a dị ka Monobook na Timeless, nke ka dị kwa iji mee ihe.<ref name="slate5">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="gizmodo">{{Cite web|date=18 January 2023|title=Try and Spot the Differences in Wikipedia's First New Look in 11 Years|url=https://gizmodo.com/wikipedia-wikimedia-online-encyclopedia-1850002977|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119134259/https://gizmodo.com/wikipedia-wikimedia-online-encyclopedia-1850002977|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Gizmodo|language=en}}</ref> [[Wikipedia users|Ndị ọrụ Wikipedia]] kewara na mgbanwe ndị ahụ e mere. Arịrịọ maka ịza ajụjụ na [[Wikipedia nke ndị bekee|Wikipedia Bekee]] nke na-ajụ ndị ọrụ ma a ga-etinye Vector 2022 dị ka akpụkpọ ahụ ndabara ka ọ bụ na-agaghị etinye ya gbakọtara ihe karịrị okwu puku iri itoolu na nzaghachi.<ref name="slate6">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref> Ndị na-akatọ mgbanwegharị ahụ megidere ya n'ụzọ doro anya maka [[White space (visual arts)|oghere ọcha]] a hapụrụ n'efu na akpụkpọ ọhụrụ ahụ, ebe ndị ọrụ ndị ọzọ katọrọ ndị nkatọ ahụ kwuru na ha dị ka ndị ọ na-ara ahụ ịnabata gbanwee.<ref name="slate6" /> Ndị ọrụ dị otu narị na iri isii na ise sonyere na mkparịta ụka ahụ jụrụ akpụkpọ ahụ ọhụrụ ahụ, ebe otu narị na iri ise na atọ kwadoro ya, itoolu nọgidekwara na-anọpụ iche. <ref name="slate6" /> <ref name="mashable">{{Cite web|author=Pearl|first=Mike|date=18 January 2023|title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out.|url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Mashable|language=en}}</ref><ref name="rfc-history">{{Cite web|title=Wikipedia history page|work=en.wikipedia.org|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia%3ARequests_for_comment%2FDeployment_of_Vector_%282022%29&diff=latest&oldid=1117412136|accessdate=February 5, 2023|archivedate=July 9, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230709223623/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia%3ARequests_for_comment%2FDeployment_of_Vector_(2022)&diff=latest&oldid=1117412136}}</ref> N'agbanyeghị ọnụ ọgụgụ ka ukwuu nke ndị editọ kwuru na ha achọghị ka ewepụta Vector 2022 n'ụdị ya dị mgbe ahụ ugbu a, ebe ọ bụ na a naghị ekpebi nkwekọrịta na Wikipedia site na ịtụ vootu, e mechiri mkparịta ụka ahụ na nkwado ndị nabatara ndozigharị ahụ, na-atụle okwu dị mma ndị ọrụ ndị ọzọ hapụrụ. <ref name="slate6" /> <ref name="mashable" /> Ndị mmepe Vector 2022 mere mgbanwe ụfọdụ na akpụkpọ ahụ iji zaghachị nkatọ ahụ, dị ka ịgbakwunye mgbanwe iji mee ka ọdịnaya isiokwu ọbụla jupụta n'obosara niile nke ihuenyo onye ọrụ. <ref name="slate6" /> <ref name="rfc-history2">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Requests_for_comment/Deployment_of_Vector_(2022)&oldid=1138588215|title=Wikipedia:Requests for comment/Deployment of Vector (2022)|date=10 February 2023|accessdate=March 16, 2023|archivedate=July 9, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230709190532/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Requests_for_comment/Deployment_of_Vector_(2022)&oldid=1138588215}}</ref> Ndị ọrụ na [[Swahili Wikipedia|Wikipedia Swahili]] ekwenyeghị n'otu olu na iwu nke akpụkpọ ọhụrụ ahụ.<ref name="slate6" /> Ndị nta akụkọ na-azaghachi mmelite nke Vector 2022 weere mmelite na atụmatụ ọhụrụ ndị e webatara dị ka mgbakwunye bara uru, mana n'ozuzu ha gosipụtara akpụkpọ ahụ dị ka obere mmelite nke na-agbanweghị ahụmịhe ọgụgụ ha na-enwe na Wikipedia. <ref name="business-insider2">{{Cite web|author=Nguyen|first=Britney|title=It's not just you {{snd}} Wikipedia looks different|url=https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012218/https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Business Insider|language=en-US}}</ref> <ref name="slate7">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="techcrunch3">{{Cite web|author=Perez|first=Sarah|date=18 January 2023|title=Wikipedia gets its first makeover in over a decade... and it's fairly subtle|url=https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|work=techcrunch.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119214848/https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|language=en-US}}</ref> [[Annie Rauwerda]], onye mepụtara [[:en:Depths_of_Wikipedia|Depths of Wikipedia]] social media accounts, dere na ''[[Slate (magazine)|Slate]]'' na Vector 2022 abụghị "ụdị dị iche" site na akpụkpọ ahụ dịbu. Rauwerda kwukwara maka myiri dị n'etiti nnukwu nkatọ nke ndị obodo Wikipedia megide mgbanwe akpụkpọ ahụ ahụ na nguzogide ndị gara aga e mere na mgbanwe anya yiri nke ahụ na saịtị ndị a ma ama dị ka [[Reddit]].<ref name="slate7" /> Rauwerda, na Mike Pearl nke ''Mashable'', kwuru na ndị ọrụ na-enweghị obi ụtọ na mgbanwe ahụ nwere ike ịtụle ịkparịta ụka banyere akpụkpọ ahụ, ma ọ bụ jiri atụmatụ nhazi nke saịtị ahụ gbanwee ahụmịhe ịgụ akwụkwọ ha. <ref name="slate7" /><ref name="mashable2">{{Cite web|author=Pearl|first=Mike|date=18 January 2023|title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out.|url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Mashable|language=en}}</ref> '''Ihe ndekọ Wikipedia na ndị E Chekwara''' Faịlụ ọrụ Wikipedia nwere ọtụtụ ntụaka na ihe ndị echekwara. Ihe onwunwe bara uru n'ime akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia gụnyere: '''Nchịkọta akụkọ ihe mere eme''' * Ụdị: Afọ Wikipedia - ihe omume akụkọ ihe mere eme site n'afọ * [[m:History of Wikipedia|Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia]] - site na [[wikipedia:Meta|Wikipedia:Meta]] * meta:Wikimedia News - akụkọ na ihe ịrịba ama index site na Wikipedias niile * Wikipedia:BrilliantProse - onye bu Wikipedia ụzọ:Akụkọ ndị a na-ahụ anya na Wikipedia:Akụkọ ọmaWikipedia:Ezi isiokwu * Wikipedia:Nkwurịta okwu akụkọ ihe mere eme * Wikipedia:Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia bots * Wikipedia: Ihe ndekọ Wikipedia * Wikipedia:Akụkọ kachasị ochie nke Wikipedia '''Ihe ịrịba ama, ogo na ọnụ ọgụgụ''' * [[stats:|Stats.wikimedia.org]] - isi interface nke Wikimedia Foundation maka ọnụ ọgụgụ ọrụ niile, gụnyere Wikipedia dị iche iche na nke jikọtara ọnụ. * [[m:Wikipedia milestones|Ihe ịrịba ama Wikipedia]] * Wikipedia:Milestones <small> (na-adịghị arụ ọrụ) </small> * Wikipedia: Iri na abụọ nke Wikipedia * Wikipedia: Ndekọ ọnụ ọgụgụ '''Ebe Nchekwa Nkwurịta okwu na arụmụka''' * Wikipedia:Nkwupụta Archive * Wikipedia: Ndepụta ozi Na 24 Maachị, sava niile nke Wikipedia Europe pụrụ n'ịntanetị n'ihi nsogbu inwe oke okpomokụ. [[:en:Failover|Failover]] gaa na sava niile dị na Florida gbajiri, na-akpata nhazigharị nke [[:en:Domain_Name_System|DNS]] maka Wikipedia daa n'ụwa niile. E doziri nsogbu ahụ ngwa ngwa, mana n'ihi nsogbu caching nke DNS, o gbuturu oge ụfọdụ ebe inwetakwa Wikipedia karịa ebe ndị ọzọ. * [[mw:MediaWiki history|Akụkọ MediaWiki]] * [https://nostalgia.wikipedia.org Nostalgia Wikipedia] - foto nke Wikipedia site na 20 Disemba 2001 dị ka saịtị MediaWiki na-eji akpụkpọ ahụ nke yiri ngwanrọ nke oge ahụ * Wikipedia:CamelCase na Wikipedia * Wikipedia:Magnus Manske Day - Software MediaWiki na-aga ndụ na mmepụta * Wikipedia: Ngalaba Ọkụ Ọkụ Ndị Ofu Ofu - njikwa nke nnukwu nchịkọta akụkọ. A gbasara ya mgbe ọ na-adịghịzi mkpa (2004) * ZIM File Archive, na Internet Archive, nwere foto zuru ezu nke Wikipedia (yana nhọrọ isiokwu) n'ọtụtụ asụsụ, site na afọ dị iche iche. Enwere ike imeghe faịlụ na ngwanrọ Kiwix. {{Clear}} == Edensibịa == * [http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf "Fatally Flawed: Gbagha ọmụmụ ihe na-adịbeghị anya banyere izi ezi encyclopedic site na akwụkwọ akụkọ Nature"]. ''Encyclopædia Britannica''. March 2006. * [https://web.archive.org/web/20010303221706/http://www.wikipedia.com/wiki/HomePage Foto mbụ nke Wikipedia] site na Internet Archive. 28 Febụwarị 2001. * Giles, Jim, "Encyclopedias nke Ịntanetị na-aga isi na isi". Ntụnyere <nowiki><i id="mwGXE">Okike</i></nowiki> n'etiti Wikipedia na ''Britannica''. 14 Disemba 2005 (a chọrọ ndebanye aha) * [[Larry Sanger]] "The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir" na "Part II". Ihe na-adịghị mma. 18 Eprel 2005 ruo 19 Eprel 2005. * [http://www.nature.com/nature/britannica/index.html Nzaghachi] ''Okike'' na ''Encyclopædia Britannica''. Okike. 23 Machị 2006. (A chọrọ ndebanye aha) * [https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html ''New York Times'' na Wikipedia]. Septemba 2001. * [https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html The Free Universal Encyclopedia na Learning Resource] E debere na Wayback Machine - Free Software Foundation nkwado nke Nupedia (mgbe e mesịrị melite iji tinye Wikipedia). 1999. onlc0ceep9kjdst5un51cg3il1vnwum 705736 705735 2026-08-26T13:36:08Z Goodymeraj 16207 /* Edensibịa */ 705736 wikitext text/x-wiki [[Faịlụ:First_preserved_Main_Page_of_Wikipedia.jpeg|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (20 Disemba 2001) ]] [[Wikipidia|Wikipedia]], encyclopedia dị n'ịntanetị n'efu nke òtù ndị ọrụ afọ ofufo a maara dị ka Ndị Wikipedia na-ede ma na-elekọta, jiri ndezi mbụ ya malite na 15 Jenụwarị 2001, ụbọchị abụọ mgbe edebachara aha ngalaba ahụ.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org WHOIS, DNS, & Domain Info – DomainTools|url=http://whois.domaintools.com/wikipedia.org|accessdate=24 October 2016|work=[[WHOIS]]|archivedate=17 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170417083509/http://whois.domaintools.com/wikipedia.org}}</ref> Ọ malitere dịka [[Nupedia]], encyclopedia dị n'efu nke ahaziri ahazi karị, dị ka ụzọ isi nye ohere ide edemede na mee nsụgharị n'ụzọ ka dị mfe ma dị ngwa. Ihe ndabere teknụzụ na echiche nke Wikipedia bu nke a ụzọ; Rick Gates mere atụmatụ mbụ a maara maka encyclopedia n'ịntanetị n'afọ 1993, <ref name="listserv.uh.edu">{{Cite web|year=2010|title=Wikipedia of Jimmy Wales and Larry Sanger|url=http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415133700/http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archivedate=15 April 2012|accessdate=9 November 2013|publisher=History Computer}}</ref> na echiche nke encyclopedia ịntanetị n'efu (dị ka dị iche na naanị isi iyi mepere emepe) <ref>{{Cite web|title=Philosophy|url=https://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html#open-source|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014132149/http://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html#open-source|archivedate=14 October 2013|accessdate=5 November 2013|publisher=GNU}}</ref> bụ nke Richard Stallman chepụtara na 1998.<ref name="stallmanencyclopedia">{{Cite web|author=Stallman|first=Richard|authorlink=Richard Stallman|year=1998|title=The Free Universal Encyclopedia and Learning Resource (1998 Draft)|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124065108/https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archivedate=24 January 2021|accessdate=29 October 2021|publisher=GNU}}</ref> Echiche Stallman gụnyere kpọmkwem echiche na ọ dịghị nzukọ dị n'etiti kwesịrị ịchịkwa nhazi. Nke a dị iche na encyclopedia dijitalụ nke oge a dị ka [[Wiki|Microsoft Encarta]] na ''Encyclopædia Britannica.'' N'afọ 2001, a gbanwere akwụkwọ ikikere maka [[Nupedia]] ka ọ bụrụ [[GNU Free Documentation License|GFDL]], meziri ka [[Jimmy Wales]] na [[Larry Sanger]] malite Wikipedia dị ka ọrụ ga-anọchi ya, na-eji wiki n'ịntanetị dị ka ngwá ọrụ nchịkọta.<ref>{{Cite web|title=WikiHistory|url=http://c2.com/cgi/wiki?WikiHistory|archiveurl=https://web.archive.org/web/20020621221535/http://c2.com/cgi/wiki?WikiHistory|archivedate=21 June 2002|accessdate=15 May 2013|publisher=[[WikiWikiWeb]]}}</ref> Ọ bụ ezie na e cheburu Wikipedia na mbụ dị ka ebe a ga na-edetu edemede na echiche ndị a ga-achọ ibipụta na Nupedia, ọ gafere onye bu ya ụzọ ngwa ngwa, na-aghọ ma oghere ndetu ederede nwa mgbe nakwa ọ̀bà maka edemede ikpeazụ zuru ụwa ọnụ n'ọtụtụ narị asụsụ, na-akpali ọtụtụ ọrụ ntanetị ndị ọzọ. N'afọ 2014, Wikipedia nwere ihe dịka nde mmadụ narị anọ na iri itoolu na ise na-agụ ya kwa ọnwa. <ref name="EconWikiPeaks" /> Na 2015, dị ka comScore si kwuo, Wikipedia natara ihe karịrị nde mmadụ otu narị na iri na ise na-eleta ya kwa ọnwa site na United States naanị. <ref name="comScore2012" /> Na Septemba 2018, ọrụ Wikipedia hụrụ ndị nkiri peeji ya dị ijeri iri na ise na ọkara kwa ọnwa.<ref>{{Cite web|title=Monthly overview|url=https://stats.wikimedia.org/v2/#/all-projects|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200124235329/https://stats.wikimedia.org/v2/#/all-projects|archivedate=24 January 2020|accessdate=31 May 2019|work=Wikimedia statistics|publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> == Nchịkọta akụkọ ihe mere eme == === Ihe ndị mere n'oge gara aga === Echiche nke ịchịkọta ihe ọmụma ụwa niile n'otu ebe malitere na [[:en:Library_of_Alexandria|Ọbá Akwụkwọ oge ochie nke Alexandria]] na [[Library of Pergamum|Ọ́bá Akwụkwọ nke Pergamum]], ma e nwere ndị bu ụzọ n'oge ochie n'echiche inweta encyclopedia zuru oke, dị ka ''[[:en:Natural_History_(Pliny)|Naturalis historia]]'', ''nke'' [[:en:Pliny_the_Elder|Pliny the Elder]] mana echiche nke oge a nke encyclopedia zuru oke, nke a na-ekesa n'ọtụtụ ebe, nke e biri ebi sitere na [[Denis Diderot]] na ndị French dere [[Encyclopédie|encyclopedia]] nke narị afọ nke iri na asatọ.<ref>{{Cite journal|author=Miloš|first=Todorović|year=2018|title=From Diderot's Encyclopedia to Wales's Wikipedia: a brief history of collecting and sharing knowledge|url=https://www.researchgate.net/publication/347489594|journal=Časopis KSIO|volume=1|pages=88–102|doi=10.5281/zenodo.3235309|accessdate=20 October 2021}}</ref> Echiche nke iji ígwè ọrụ na-arụ ọrụ n'onwe ya karịa [[Printing press|ígwè obibi akwụkwọ]] iji wuo encyclopedia bara uru karị ka e nwere ike ịchọta mmalite ya site na akwụkwọ [[Paul Otlet]] nke afọ 1934 bụ ''[[:en:Traité_de_Documentation|Traité de Documentation]]''. Otlet guzobekwara [[Mundaneum]], ụlọ ọrụ raara onwe ya nye ndepụta nke ihe ọmụma ụwa, na 1910. Echiche a nke encyclopedia nke ígwè na-enyere aka ka [[H. G. Wells]] gbasakwuru n'akwụkwọ ederede ya bụ ''[[:en:World_Brain|World Brain]]'' (1938) na ọhụụ Vannevar Bush n'ọdịnihu nke Memex dabeere na microfilm na edemede ya "[[:en:As_We_May_Think|As We May Think]]" (1945). Ihe ọzọ dị ịrịba ama bụ atụmatụ [[hypertext]] nke [[Ted Nelson]] bụ [[:en:Project_Xanadu|Project Xanadu]], nke malitere na 1960. <ref name="reaglechap2"> Ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo bụ ihe dị mkpa n'ime na idebe Wikipedia. Otú ọ dị, ọbụlagodi ma enweghị ịntanetị, nnukwu ọrụ dị mgbagwoju anya nke ụdị ahụ ejirila ndị ọrụ afọ ofufo mee ihe. N'ụzọ doro anya, e chepụtara echiche ide akwukwọ nkọwa okwu ''Oxford English Dictionary'' na okwu ngosi pụta e kwuru na London Library,ụbọchị ncheta [[:en:Guy_Fawkes_Day|Guy Fawkes]], 5 Nọvemba 1857, site n'aka [[:en:Richard_Chenevix_Trench|Richard Chenevix Trench]]. O weere ihe dị ka afọ iri asaa iji mezue ya. Dr. Trench chepụtara nnukwu akwụkwọ ọkọwa okwu ọhụrụ nke okwu ọ bụla n'asụsụ Bekee dị na ya, nke a ga-eji mee ihe n'ụzọ ọchịchị onye kwuo uche ya na n'efu. Dị ka onye edemede Simon Winchester si kwuo, "Nrụ ọrụ nke atụmatụ ahụ, ka o kwuru, karịrị ikike nke otu nwoke ọ bụla. Ịgụ akwụkwọ Bekee niile - na ịchọ n'akwụkwọ akụkọ London na New York niile na magazin na akwụkwọ akụkọ ndị a kachasị agụ - ga-abụrịrị 'ihe ọtụtụ ndị ga-eme.' Ọ ga-adị mkpa iwebata otu ìgwè n'ọru- ọkacha, nke dị nnukwu - ma eleghị anya nwere ọtụtụ narị na narị ndị aka esibeghị ike na-adịghị akwụ ụgwọ, ha niile na-arụ ọrụ dị ka ndị ọrụ afọ ofufo.        Ọganihu ndị e nwere na teknụzụ ozi n'ebe ngwụcha narị afọ nke iri abụọ dugara na mgbanwe n'ụdị encyclopedia ndị a. Ebe encyclopedia ndị gara aga, ọkachasị ''Encyclopædia Britannica'', na-adabere n'akwụkwọ ọtụtụ mgbe, Encarta nke Microsoft, nke e bipụtara na 1993, dị na CD-ROM, e mekwara ya hyperlink. Mmepe nke [[:en:World_Wide_Web|World Wide Web]] dugara n'ọtụtụ mgbalị iji mepụta Ọrụ encyclopedia ịntanetị. Otu aro mbụ a tụtara maka encyclopedia n'ịntanetị bụ Interpedia na 1993 site n'aka Rick Gates; <ref name="listserv.uh.edu"/> ọrụ a nwụrụ tupu ọ mepụta ọdịnaya encyclopedia ọ bụla. Onye na-akwado ngwanrọ n'efu Richard Stallman kọwara uru nke "Free Universal Encyclopedia and Learning Resource" na 1998. <ref name="stallmanencyclopedia"/> Akwụkwọ o bipụtara depụtara otu a ga-esi "hụ na ọganihu na-aga n'ihu na nsonaazụ a kachasị mma". Onye so guzobe Wikipedia bụ Jimmy Wales kwuru na echiche nke Wikipedia bịara mgbe ọ bụ nwa akwụkwọ gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Indiana, ebe ọ masịrị ya na ihe ịga nke ọma nke mmegharị na-emeghe ma chọpụta na Emacs Manifesto nke Richard Stallman na-akwalite ngwanrọ dị n'efu yana ọnọdụ nkesa ihe n'efu na-adọrọ mmasị ya. Wales na-ekwukwa okwu otuto gbasara ederede onye ọkachamara mkpata na mmefu nke [[:en:Austrian_School|Ụlọ akwụkwọ Austria]] bụ Friedrich Hayek, "The Use of Knowledge in Society," nke ọ gụrụ dị ka nwa akwụkwọ mahadum, na ọ bụ ya nọ "n'etiti" n'echiche ya banyere "otú ọ ga-esi jikwaa ọrụ Wikipedia." <ref>{{Cite web|author=Mangu-Ward|first=Katherine|date=2007-05-30|title=Wikipedia and Beyond|url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/|accessdate=2024-11-07|work=Reason.com|language=en-US}}</ref> Ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo bụ ihe dị mkpa n'ime na idebe Wikipedia. Otú ọ dị, ọbụlagodi n'enweghị ịntanetị, nnukwu ọrụ dị mgbagwoju anya nke ụdị ahụ ejirila ndị ọrụ afọ ofufo mee ihe. N'ụzọ doro anya, e chepụtara ''[[Oxford English Dictionary|Akwụkwọ Nkọwa Okwu Bekee Oxford]]'' n'oge okwu [[:en:Richard_Chenevix_Trench|Richard Chenevix Trench]] kwuru na London Library, na [[:en:Guy_Fawkes_Day|Guy Fawkes Day]], 5 Nọvemba 1857. O weere ihe dị ka afọ iri asaa iji mezue. Dr. Trench chepụtara nnukwu akwụkwọ ọkọwa okwu ọhụrụ nke okwu ọbụla n'asụsụ Bekee ga-adị na ya, nke a ga-eji mee ihe n'ụzọ ọchịchị onye kwuo uche ya na n'efu. Dị ka onye edemede Simon Winchester si kwuo, "Nrụ ọrụ nke atụmatụ ahụ, ka o kwuru, karịrị ikike nke otu nwoke ọbụla. Ịgụ akwụkwọ Bekee niile - na ịgụkwa akwụkwọ akụkọ London na New York niile ya na magazin na akwụkwọ akụkọ ndị gụsịri akwụkwọ ike dere - ga-abụrịrị 'ihe ọtụtụ ga-eme.' Ọ ga-adị mkpa iwebata ìgwè nbdị mmadụ - karịa, nke dị nnukwu - ma eleghị anya nwere ọtụtụ narị na narị ndị na-amụ ọrụ a na-adịghị, ha niile na-arụ ọrụ dị ka ndị ọrụ afọ ofufo.<ref>Winchester, Simon (1998).</ref> Ọganihu na teknụzụ ozi na ngwụcha narị afọ nke iri abụọ dugara na mgbanwe n'ụdị encyclopedias. Ọ bụ ezie na encyclopedia ndị gara aga, ọkachasị ''[[Encyclopædia Britannica]]'', na-adabere n'akwụkwọ ọtụtụ mgbe, [[Encarta]] nke Microsoft, nke e bipụtara na 1993, dị na CD-ROM na dị n'ụdị [[Hyperlink|hyperlinked]]. Mmepe nke [[:en:World_Wide_Web|World Wide Web]] dugara n'ọtụtụ mgbalị iji mepụta [[Online encyclopedia|Ọrụ encyclopedia ịntanetị]]. Otu aro mbụ a tụrụ maka encyclopedia a ga-enwe n'ịntanetị bụ [[Interpedia]] na 1993 site n'aka [[Rick Gates (Internet pioneer)|Rick Gates]]; <ref name="listserv.uh.edu2">{{Cite web|year=2010|title=Wikipedia of Jimmy Wales and Larry Sanger|url=http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415133700/http://history-computer.com/Internet/Conquering/Wikipedia.html|archivedate=15 April 2012|accessdate=9 November 2013|publisher=History Computer}}</ref> ọrụ a nwụrụ tupu ọ mepụta ihe ọbụla n'ime encyclopedia ahụ. Onye na-akwado [[:en:Free_software|ngwanrọ n'efu]] bụ [[Richard Stallman]] kọwara uru nke "Free Universal Encyclopedia and Learning Resource" na 1998. <ref name="stallmanencyclopedia2">{{Cite web|author=Stallman|first=Richard|authorlink=Richard Stallman|year=1998|title=The Free Universal Encyclopedia and Learning Resource (1998 Draft)|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124065108/https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia-1998-draft.html|archivedate=24 January 2021|accessdate=29 October 2021|publisher=GNU}}</ref> Akwụkwọ ya o bipụtara depụtara otu a ga-esi "hụ na ọganihu na-aga n'ihu na nsonaazụ a kachasị mma na nke kachasị mma". Onye so guzobe Wikipedia bụ Jimmy Wales kwuru na echiche nke Wikipedia bịara mgbe ọ bụ nwa akwụkwọ gụsịrị akwụkwọ na [[Indiana University Bloomington|Mahadum Indiana]], ebe ọ masịrị ya bụ ihe ịga nke ọma nke [[Open-source movement|mmegharị na-emeghe emeghe]] ma hụta [[GNU Manifesto|Emacs Manifesto]] nke Richard Stallman nke na-akwalite [[Free software movement|ngwanrọ n'efu]] na akụ na ụba gụnyere nkerịta akụ dịka ihe na-adọrọ mmasị ya. Wales na-ekwukwa na edemede "[[:en:The_Use_of_Knowledge_in_Society|The Use of Knowledge in Society]]," nke onye ọkachamara na ọmụmụ mkpata na mmefu na [[:en:Austrian_School|Austrian School]] bụ [[Friedrich Hayek]] dere, nke ya bụ Wales gụrụ dị ka nwa akwụkwọ mahadum, <ref>{{Cite magazine|date=2014-09-30|title=Know It All - The New Yorker|magazine=[[The New Yorker]]|url=http://www.newyorker.com/magazine/2006/07/31/know-it-all|archive-url=https://web.archive.org/web/20140930011944/http://www.newyorker.com/magazine/2006/07/31/know-it-all|url-status=dead|archive-date=2014-09-30|access-date=2024-11-07}}</ref> nọ n'"etiti" na echiche ya banyere "otú ọ ga-esi jikwaa ọrụ Wikipedia."<ref>{{Cite web|author=Mangu-Ward|first=Katherine|date=2007-05-30|title=Wikipedia and Beyond|url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/|accessdate=2024-11-07|work=Reason.com|language=en-US|archivedate=July 25, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/}}</ref> Edemede ahụ na-ekwusi ike na [[:en:Dispersed_knowledge|e kesara ozi ekesa]] - na onye ọbụla maara naanị obere akụkụ nke ihe a maara n'ozuzu ya - nakwa n'ihi ya, ndị nwere ihe ọmụma mpaghara na-eme mkpebi kachasị mma, karịa site na ndị isi ọchịchị nọ n'etiti. N'oge ahụ, Wales na-amụ ego ma nwee mmasị site na mkpali nke ọtụtụ ndị nyere aka dị ka ndị ọrụ afọ ofufo iji mepụta ngwanrọ n'efu, ebe ọtụtụ ihe atụ na-enwe ezigbo nsonaazụ.<ref>{{Citation}} Richard Stallman discussed at 20min, with further Open Source discussion at 16min.</ref> Dị ka ''[[:en:The_Economist|The Economist]]'' si kwuo, Wikipedia "nwere mgbọrọgwụ ya na [[:en:Technological_utopianism|nchekwube teknụzụ]] nke e ji mara ịntanetị na ngwụcha narị afọ nke iri abụọ. O kwenyere na ndị nkịtị nwere ike iji kọmputa ha dị ka ngwá ọrụ maka nnwere onwe, agụmakwụkwọ, na ihe ọmụma. "<ref>{{Cite news|date=9 January 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|work=The Economist|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|accessdate=29 August 2022}}</ref> === Nhazi nke echiche ahụ === E bu ụzọ chepụta Wikipedia dị ka ọrụ ebe a ga-esi na-enweta ihe ndị ga-adị na [[Nupedia]] nke Wales guzobere, nke bụ ọrụ mbụ ya iji mepụta encyclopedia dị n'ịntanetị n'efu, nke [[Bomis]], ụlọ ọrụ mgbasa ozi weebụ nke Jimmy Wales, [[Tim Shell]] na [[Michael E. Davis (businessman)|Michael E. Davis]] nwere wepụtara.<ref name="Jonathan Sidener2">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=6 December 2004|title=Everyone's Encyclopedia|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="memoirofwiki2">{{Cite web|first=Larry|author=Sanger|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/18/164213&tid=95&tid=149&tid=9|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part I|date=2005-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090722235956/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F18%2F164213&tid=95&tid=149&tid=9|archivedate=22 July 2009}} {{Cite web|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/19/1746205&tid=95|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part II|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061108094801/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F19%2F1746205&tid=95|archivedate=8 November 2006|work=[[Slashdot]]|date=19 April 2005|quote=My initial idea was that the wiki would be set up as part of Nupedia; it was to be a way for the public to develop a stream of content that could be fed into the Nupedia process. I think I got some of the basic pages written—how wikis work, what our general plan was, and so forth—over the next few days. I wrote a general proposal for the Nupedia community, and the Nupedia wiki went live January 10. The first encyclopedia articles for what was to become Wikipedia were written then. It turned out, however, that a clear majority of the Nupedia Advisory Board wanted to have nothing to do with a wiki. Again, their commitment was to rigor and reliability, a concern I shared with them and continue to have. Still, perhaps some of those people are kicking themselves now. They (some of them) evidently thought that a wiki could not resemble an encyclopedia at all, that it would be too informal and unstructured, as the original WikiWikiWeb was (and is), to be associated with Nupedia. They of course were perfectly reasonable to doubt that it would turn into the fantastic source of content that it did. Who could reasonably guess that it would work? But it did work, and now the world knows better.}}</ref> E guzobere Nupedia n'elu ojiji nke ndị ọrụ afọ ofufo ruru eru na usoro nyocha nke ọtụtụ nzọụkwụ.<ref>Kaplan Andreas, Haenlein Michael (2014) Collaborative projects (social media application): About Wikipedia, the free encyclopedia.</ref> N'agbanyeghị ndepụta ozi ya nke ihe karịrị ndị editọ 2000 nwere mmasị, na ọnụnọ nke Sanger dị ka onye isi nchịkọta akụkọ oge niile, mmepụta nke ọdịnaya maka Nupedia dị nnọọ nwayọ, naanị isiokwu 12 edere n'ime afọ mbụ.<ref name="resignation2">{{Cite web|title=My resignation – Larry Sanger – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/My_resignation--Larry_Sanger|accessdate=16 March 2023|work=meta.wikimedia.org|language=en|quote=I was more or less offered the job of editing Nupedia when I was, as an ABD philosophy graduate student, soliciting Jimbo's (and other friends') advice on a website I was thinking of starting. It was the first I had heard of Jimbo's idea of an open content encyclopedia, and I was delighted to take the job.|archivedate=20 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230320142105/https://meta.wikimedia.org/wiki/My_resignation--Larry_Sanger}}</ref><ref name="memoirofwiki2" /> Ndị odee Nupedia tụlere ụzọ dị iche iche iji mepụta ọdịnaya ngwa ngwa.<ref name="Jonathan Sidener3">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=6 December 2004|title=Everyone's Encyclopedia|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html|accessdate=25 March 2007}}</ref> A na-ejibu [[wiki]] eme ihe n'ebe ndị ọzọ na ịntanet iji hazie ihe ọmụma, na echiche nke ihe mgbakwunye dabeere na [[wiki]] nye Nupedia sitere na mkparịta ụka dị n'etiti Sanger na Ben Kovitz, <ref>{{Cite web|date=2013-01-12|title=From the archives: Highland Park teen is finalist in web competition|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2013-01-12-chi-archives-aaron-swartz-20130112-story.html|accessdate=2023-08-21|work=Chicago Tribune|archivedate=January 19, 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240119130522/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2013-01-12-chi-archives-aaron-swartz-20130112-story.html}}</ref> <ref name="Ben_Kovitz2">{{Cite news|title=Ben Kovitz|publisher=[[WikiWikiWeb]]|url=http://c2.com/cgi/wiki?BenKovitz|accessdate=25 March 2007}}</ref> na ọzọkwa dị n'etiti Wales na Jeremy Rosenfeld.<ref name="Glyn Moody2">{{Cite news|author=Moody|first=Glyn|date=13 July 2006|title=This time, it'll be a Wikipedia written by experts|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/2006/jul/13/media.newmedia|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="Origins_of_Wikipedia2">{{Cite news|author=Sidener|first=Jonathan|date=23 September 2006|title=Wikipedia co-founder looks to add accountability, end anarchy|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20060923/news_lz1n23wiki.html|accessdate=25 March 2007|quote=The origins of Wikipedia date to 2000, when Sanger was finishing his doctoral thesis in philosophy and had an idea for a Web site.}}</ref> Kovitz bụ onye [[:en:Computer_programmer|ọkachamara na ngwanrọ kọmputa]] na onye na-ahụkarị na wiki mgbanwe nke [[Ward Cunningham]] bụ "[[WikiWikiWeb]]". Ọ kọwaara Sanger ihe wikis bụ, n'oge ha na-eri nri abalị na Jenụwarị 2, 2001.<ref name="Ben_Kovitz2" /><ref name="Glyn Moody2" /><ref name="Origins_of_Wikipedia2" /><ref name="the hive">{{Cite magazine|last=Poe|first=Marshall|date=September 2006|title=The Hive|url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia/3|url-status=live|magazine=[[The Atlantic Monthly]]|page=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20061110160718/http://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia/3|archive-date=10 November 2006|access-date=25 March 2007}}</ref> Wales kwuru n'ọnwa Ọktoba afọ 2001 na "Larry nwere echiche iji ngwanrọ Wiki" maka ndị na-enweghị mmasị na usoro Nupedia, ma mesịa kwuo na Disemba afọ 2005 na Rosenfeld mere ka ọ mata maka echiche wiki. <ref name="Wikipedia-l-0006712">{{Cite news|author=Wales|first=Jimmy|date=30 October 2001|title=LinkBacks?|publisher=Wikimedia|format=Email|url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-October/000671.html|accessdate=25 March 2007}}</ref><ref name="Wired News">{{Cite magazine|date=3 May 2007|title=Assignment Zero First Take: Wiki Innovators Rethink Openness|url=https://www.wired.com/techbiz/media/news/2007/05/assignment_zero_citizendium|url-status=dead|magazine=[[Wired News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328235925/http://www.wired.com/techbiz/media/news/2007/05/assignment_zero_citizendium|archive-date=28 March 2014|access-date=1 November 2007}}</ref><ref name="cadenhead2">{{Cite web|author=Rogers Cadenhead|title=Wikipedia Founder Looks Out for Number 1|url=http://www.cadenhead.org/workbench/news/2828/wikipedia-founder-looks-out-number-1|accessdate=15 October 2006|archivedate=26 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080926103410/http://www.cadenhead.org/workbench/news/2828/wikipedia-founder-looks-out-number-1}}</ref><ref name="rosenfeld">Also stated on Wikipedia, on Friday 2 December 2005 [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jimmy_Wales&diff=next&oldid=29849184 permanent reference] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210311054329/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jimmy_Wales&diff=next&oldid=29849184|date=11 March 2021}}</ref><ref>Stated on Wikipedia on Monday 14 March 2005: [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=11139857 reference] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210222221915/https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=11139857|date=22 February 2021}}</ref> Sanger chere na wiki ga-abụ ezigbo ikpo okwu iji mee ihe, ma tụọ aro na [[Mailing list|Ndepụta ozi]] Nupedia na a ga-eguzobe wiki dabeere na [[:en:UseModWiki|UseModWiki]] (nke bụ v. 0.90 mgbe ahụ) dị ka ọrụ "ebe e si eweta ihe ga-adị" na Nupedia. N'okpuru isiokwu "Ka anyị mee wiki", o dere, sị: <ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Let's make a wiki|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html}}</ref> Mba, nke a abụghị atụmatụ na-adịghị mma ma ọ bụ nke na-akpata ihere. Ọ bụ echiche ịgbakwunye obere atụmatụ na Nupedia. Jimmy Wales chere na ọtụtụ mmadụ nwere ike ịjụ ma ọ bụ ghara ịnabata echiche a, mana echere m na ọ gaghị adị otu ahụ... Banyere iji '''wiki''' eme ihe na Nupedia, nke a bụ usoro “emeghe” ma dị mfe nke ukwuu maka imepụta ọdịnaya. Anyị ekwuola mgbe ụfọdụ banyere echiche nke ịmepụta ọrụ ndị dị mfe ma meghee karịa, ma ọ bụ iji dochie Nupedia ma ọ bụ tinye ha n’akụkụ ya. Ọ dị m ka enwere ike itinye wikis n’ọrụ ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ozugbo, ha anaghị achọ nlekọta dị ukwuu, ma n’ozuzu ha nwere obere ihe ize ndụ. Ha bụkwa isi iyi ọdịnaya nwere nnukwu ohere. Ya mere, dịka m nwere ike ịhụ, ọ dịghị nnukwu ọghọm dị na ya. Wales guzobere otu ma tinye ya n'ịntanetị na Wednesday abalị iri ọnwa Jenụwarị 2001, n'okpuru ngalaba [[Nupedia]].com.<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Nupedia's wiki: try it out|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html}}</ref> Nke a ghọrọ wiki ọhụrụ n'okpuru ngalaba wikipedia.com na Jenụwarị 15. Na 17 Jenụwarị, ọrụ GNUPedia nke Free Software Foundation (FSF) gara n'ịntanetị, na-enwe ike ịsọ mpi ya na [[:en:Nupedia|Nupedia]], mana n'ime afọ ole na ole FSF gbara ndị mmadụ ume "ịga ma nye aka na [Wikipedia]".<ref>{{Cite web|date=17 January 2001|title=Slashdot Comments &#124; GNUPedia Project Starting|url=http://slashdot.org/comments.pl?sid=9990&threshold=1&commentsort=0&mode=thread&cid=502603|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220612010030/https://slashdot.org/comments.pl?sid=9990|archivedate=12 June 2022|accessdate=13 April 2010|publisher=Slashdot.org}}</ref><ref>{{Cite web|year=2012|title=The Free Encyclopedia Project|url=https://www.gnu.org/encyclopedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121221000617/http://www.gnu.org/encyclopedia/|archivedate=21 December 2012|accessdate=20 December 2012|publisher=GNU.org}}</ref> === Ntọala nke Wikipedia === E nwere ịsụ ngọngọ n'etiti ndị ndezi maka ijikọ Nupedia n'ebe o chiri anya yana ụdị ịrụ ọrụ Wiki.<ref name="memoirofwiki">{{Cite web|first=Larry|author=Sanger|url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/18/164213&tid=95&tid=149&tid=9|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir – Part I|date=2005-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090722235956/http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05%2F04%2F18%2F164213&tid=95&tid=149&tid=9|archivedate=22 July 2009}}</ref> Mgbe a malitecharaa Nupedia wiki n'okpuru [[:en:Nupedia|nupedia.com]] na 10 Jenụwarị 2001,<ref>{{Cite web|date=2003-04-25|title=[Nupedia-l] Nupedia's wiki: try it out|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html|accessdate=2023-08-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030425173342/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000678.html|archivedate=25 April 2003}}</ref> Wales tụrụ aro inye ọrụ ọhụrụ ahụ aha nke ya, Sanger e wee tụọ aro aha ''Wikipedia'', na-asị na ọ bu <nowiki>''</nowiki>ọrụ mgbakwunye nye Nupedia nke kwụụrụ onwe ya na-arụ ọrụ."<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=11 January 2001|title=Re: [Advisory-l] The wiki...|publisher=Nupedia mailing list|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html}}</ref> A malitere wiki ọhụrụ na wikipedia.com na Mọnde 15 Jenụwarị 2001. Isi ebe nrụọrụ ya na sava ya (nke dị na San Diego) nke e ji malite ọrụ ndị a na mbido bụ Bomis nyere ha n'efu. Ọtụtụ ndị na-arụbu ọrụ na Bomis mechara na-eme ntinye na encyclopedia ahụ: nkekanke Tim Shell, onye so hiwe ma mechaa bụrụ onye isi nchịkwa nke Bomis, na onye njikwa ngwanro Jason Richey. [[Faịlụ:Jimmy_Wales'_Mac_and_the_First_Wikipedia_Edit_—_"Hello_World"_(51738433963).jpg|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|iMac Jimmy Wales jiri mee ndezi mbụ na Wikipedia]] Wales kwuru na Disemba 2008 na o mere ndezi mbụ nke Wikipedia, ndezi nnwale nke nwere ederede "Alo, Ụwa!", mana nke a nwere ike ịbụ na Wikipedia ochie nke e wepụrụ n'oge na-adịghị anya ma jiri ịmalitegharị nke ọhụrụ dochie ya. Ndezigharị mbụ e nwetara na Wikipedia.com bụ na Ihu Mbụ ya na 15 Jenụwarị 2001, nke na-agụ "Nke a bụ WikiPedia ọhụrụ!"; enwere ike ịchọta ya ebe a. A mara ọkwa ịdị adị nke ọrụ ahụ n'ụzọ doro anya ma rịọ arịrịọ ka ndị ọrụ afọ ofufo tinye aka n'ịmepụta ọdịnaya na ndepụta nzipu Nupedia na 17 Jenụwarị 2001.<ref>{{Cite web|date=31 March 2003|title=&#91;Nupedia-l&#93; Wikipedia is up!|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000684.html|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030331101007/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000684.html|archivedate=31 March 2003}}</ref> Ọrụ ahụ nwetara ọtụtụ ndị ọhụrụ sonyere mgbe a kpọtụrụ ya aha na ebe nrụọrụ weebụ [[:en:Slashdot|Slashdot]] na Julaị 2001, <ref name="slashdot26july">{{Cite web|date=26 July 2001|title=Britannica and Free Content|url=http://slashdot.org/articles/01/07/26/0312258.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114204227/http://slashdot.org/articles/01/07/26/0312258.shtml|archivedate=14 January 2009|publisher=Slashdot}}</ref> ebe ọ nwetabururị obere ịkpọ aha ugboro abụọ na Maachị 2001.<ref>{{Cite web|date=5 March 2001|title=Nupedia and Project Gutenberg Directors Answer|url=http://slashdot.org/article.pl?sid=01/03/02/1422244&tid=99|publisher=Slashdot}}</ref><ref>{{Cite web|date=29 March 2001|title=Everything2 Hits One Million Nodes|url=http://slashdot.org/article.pl?sid=01/03/29/2035230&tid=95|publisher=Slashdot}}</ref> Mgbe ahụ, ọ natara ihe ngosi a ma ama maka akụkọ dị na ebe nrụọrụ weebụ teknụzụ na ọdịbendị nke obodo niile na-edezi Kuro5hin na 25 Julaị. <ref>{{Cite web|date=25 July 2001|title=Britannica or Nupedia? The Future of Free Encyclopedias|url=http://www.kuro5hin.org/story/2001/7/25/103136/121|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011107050810/http://www.kuro5hin.org/story/2001/7/25/103136/121|archivedate=7 November 2001|publisher=Kuro5hin}}</ref> N'etiti nnubata nke ndị mmadụ a, e nweelarị ọtụtụ ndị na-abịa na ya na-aga n'ihu site n'ebe weebụ ndị ọzọ, ọkachasị Google, nke naanị ya zigara ọtụtụ narị ndị ọbịa ọhụrụ na saịtị ahụ kwa ụbọchị. [[:en:Mainstream_media|Ihe mgbasa ozi mbụ ya bụ isi]] bụ na ''The New York Times'' na 20 Septemba 2001.<ref>{{Cite news|author=Meyers|first=Peter|date=20 September 2001|title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html|accessdate=16 March 2023}}</ref> === Nkewa na Ịbanye mba ụwa Ndị Ọzọ === Na mmalite Wikipedia, no bidoro gbasawa, na-aga mba ndị ọzọ, na-enwe nkepụta nke namespace ọhụrụ gasị, nke ọbụla n'ime usoro ndetu aha ndị ojieme dị iche na nke ibe ya. Nkega subdomain mbụ nke e kepụtara maka Wikipedia na-abụghị n'asụsụ Bekee bụ deutsche.wikipedia.com (nke e kere na Fraịdee 16 Maachị 2001, 01:38 UTC),<ref>{{Cite web|date=15 March 2001|title=Alternative language Wikipedias|url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000049.html|accessdate=13 April 2010|work=Lists|publisher=Wikimedia|archivedate=20 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140620120726/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000049.html}}</ref> nke ihe sochiri ya ka awa ole na ole gasịrị bụ {{Mono|[[Catalan Wikipedia|catalan.wikipedia.com]]}} (n'elekere 13:07 UTC).<ref>{{Cite web|title=History of the Catalan Homepage|url=http://catalan.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010413083954/http://catalan.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archivedate=13 April 2001|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref> Japanese Wikipedia, nke a malitere dịka {{Mono|nihongo.wikipedia.com}}, ka e kepụtakwara na gburugburu oge ahụ,<ref>{{Cite web|date=20 April 2001|title=Nihongo No Wikipedia: HomePage|url=http://nihongo.wikipedia.com/wiki.cgi?action=browse&id=HomePage&revision=3|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010420120143/http://nihongo.wikipedia.com/wiki.cgi?action=browse&id=HomePage&revision=3|archivedate=20 April 2001}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 March 2001|title=Wikipedia: HomePage|url=http://www.wikipedia.com/|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010331173908/http://www.wikipedia.com/|archivedate=31 March 2001}}</ref> ma na-eji naanị Romanized Japanese mgbe ahụ. Ruo ihe dịka ọnwa abụọ Catalan bụ ya bụ nke kacha nwee ederede na-abụghị n'asụsụ bekee <ref>{{Cite web|url=http://ca.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%80bac&oldid=1|title=First edition in the Catalan Wikipedia|language=ca|publisher=Wikipedia|accessdate=13 April 2010|archivedate=12 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201112014959/https://ca.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%80bac}}</ref> n'agbanyeghị na ngụkọta nke mmalite oge ahụ adịchaghị kpọmkwem. E mepụtara Wikipedia French na ma ọ bụ gburugburu 11 Mee 2001, n'oge nnubata nke ọtụtụ nsụgharị asụsụ ọhụrụ nke gụnyere Chinese, Dutch, Esperanto, Hebrew, Italian, Portuguese, Russian, Spanish, na Swedish. N'oge na-adịghị anya, Arabic na [[:en:Hungarian_Wikipedia|Hungarian]] sonyeere asụsụ ndị a. <ref>{{Cite web|title=Homepage from the Internet Archive|url=http://ar.wikipedia.com/wiki.cgi?HomePage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011118054300/http://ar.wikipedia.com/wiki.cgi?HomePage|archivedate=18 November 2001|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=International_Wikipedia&action=history|title=International Wikipedia|publisher=Wikipedia|accessdate=13 April 2010}}</ref> N'ọnwa Septemba afọ 2001, otu ọkwa a mara kwere nkwa itinye aka na ndokwa asụsụ dị iche iche nke Wikipedia, na-agwa ndị ọrụ banyere nnupụta n'uju nke Wikipedia na-abịanụ n'asụsụ niile dị mkpa, nguzobe ụkpụrụ ndị bụ isi, na ịmanye ntụgharị nke isi peeji maka wiki ọhụrụ ndị ahụ. Na ngwụcha afọ ahụ, mgbe mbụ a malitere idepụta ọnụ ọgụgụ mba ụwa, a mara ọkwa nsụgharị n'asụsụ [[:en:Afrikaans_Wikipedia|Afrikaans]], [https://en.wikipedia.org/wiki/Afrikaans_Wikipedia][[:en:Norwegian_Wikipedia|Norway]], na Serbia.<ref>{{Cite web|title=International Wikipedias statistics|url=http://www.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:International_wikipedias_statistics|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030305012547/http://www.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:International_wikipedias_statistics|archivedate=5 March 2003|accessdate=13 April 2010|publisher=Wikipedia}}</ref> Na Jenụwarị 2002, pasent iri itoolu nke ederede Wikipedia nile dị n'asụsụ Bekee. Ka ọ na-erule Jenụwarị 2004, ihe n'eruughị ọkara ya dị n'asụsụ Bekee, ịgazu mba ụwa ọnụ a na-agakwa n'ihu n'abawanye dịka encyclopedia a na-eto. {{As of|2014}}, ihe dịka pasent iri asatọ na ise nke ederede Wikipedia niile dị na nsụgharị ndị na-abụghị n'asụsụ Bekee.<ref name="Grand20" /> {{As of|2023}}, English na Simple English Wikipedias nwere ederede dị nde asaa n'etiti ha mana ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ pasent ịrị itoolu nke ederede Wikipedia niile bụ ndịa-adịghị n'asụsụ Bekee.<ref>{{Cite web|title=List of Wikipedias – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias|accessdate=2023-08-21|work=meta.wikimedia.org|language=en}}</ref> === Mmepe nke Wikipedia === [[Faịlụ:Old_Wikipedia.png|áká_ịkẹngạ|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (28 Septemba 2002) ]] N'ọnwa Machị afọ 2002, mgbe Bomis wepụrụ ego n'oge nkwụsịtụ dot-com, Sanger hapụrụ ma Nupedia na Wikipedia. Ka ọ na-erule afọ 2002, ya na Wales dị iche n'echiche ha banyere otu esi elekọta encyclopedias mepere emepe. Ha abụọ ka na-akwado echiche imekọ ihe ọnụ, mana ha ekwekọrịtaghị n'otú ha ga-esi jikwaa ndị editọ na-akpaghasị, ọrụ ụfọdụ maka ndị ọkachamara, na ụzọ kachasị mma iji duzie ọrụ ahụ gaa n'ihu. Wales gara n'ihu guzobe ọchịchị onwe onye na ntụziaka onwe onye [[:en:Business_development|site na ndị dị ala ruo na ndị isi]] site n'aka ndị editọ na Wikipedia. O mere ka o doo anya na ọ gaghị etinye aka na njikwa kwa ụbọchị nke otu ndị ọrụ ahụ, mana ọ ga-agba ya ume ịmụta njikwa onwe ya ma chọta ụzọ kachasị mma nke ya. Ka ọ na-erule afọ 2007, Wales mere ka ọrụ ya jedebe mgbe ụfọdụ naanị na ntinye aka n'ihe ndị dị mkpa, ọrụ ndị isi, nkwado nke ihe ọmụma, na ịgba ume maka ọrụ ntụaka yiri ya. Sanger kwuru na ọ bụ "onye na-agụnye" ma dịrị njikere ịnabata ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ihe ọ bụla, <ref>{{Cite web|author=Anderson|first=Nate|date=25 February 2007|title=Citizendium: building a better Wikipedia|url=https://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars/3|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081020001720/http://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars/3|archivedate=20 October 2008|accessdate=22 October 2011|work=Ars Technica}}</ref> ma kwuo na ndị ọkachamara ka nwere ọnọdụ na ụwa Web 2.0. N'afọ 2006, o guzobere [[:en:Citizendium|Citizendium]], encyclopedia mepere emepe nke jiri ezigbo aha maka ndị na-eme ntinye na ya iji belata nhazi ọgba aghara, ma nwee olileanya ime ka "nlekọta ọkachamara dị nro" dịkwuo mfe iji mee ka ihe ziri ezi bụrụ ọdịnaya ya. Mkpebi banyere ọdịnaya isiokwu ga-abụ otu ndị editọ ga-eme ya, mana saịtị ahụ ga-agụnye nkwupụta banyere "ihe dị mma gbasara ezinụlọ". <ref>{{Cite web|title=Archive: Family-Friendly Policy – Citizendium|url=http://en.citizendium.org/wiki/CZ:Family-Friendly_Policy|accessdate=16 March 2023|work=en.citizendium.org|archivedate=20 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101120030154/http://en.citizendium.org/wiki/CZ:Family-Friendly_Policy}}</ref> <ref name="Nate Anderson">{{Cite web|author=Anderson|first=Nate|date=25 February 2007|title=Citizendium: building a better Wikipedia|url=https://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070324225040/http://arstechnica.com/articles/culture/citizendium.ars|archivedate=24 March 2007|accessdate=25 March 2007|work=Ars Technica}}</ref> === Ihe ndị dị na Wikipedia n'oge gara aga === Isiokwu encyclopedia ochie, ọbụnakwa nke ochie na-adịghịzị bara uru nke ukwuu maka nnyocha akụkọ ihe mere eme.<ref>{{Cite web|date=26 January 2021|title=Encyclopedias Are Time Capsules – The Atlantic|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/12/encyclopedias-are-time-capsules/419619/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126035016/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/12/encyclopedias-are-time-capsules/419619/|archivedate=26 January 2021|accessdate=25 June 2022|work=[[The Atlantic]]}}</ref> Maka isiokwu Wikipedia ọ bụla, n swere ike inweta nụgharị nmaọbụ ddezi nị gara aga nite na njikọ "Vlee onye rụrụ ọrụ a n'ke na-adị nelu ibe ahụ. Akụkọ ihe mere eme zuru ezu nke isiokwu Wikipedia niile dịkwa maka nbudata dị ka [[:en:Wikipedia:Database_download|data dumps]], dị n'ụdị faịlụ XML.<ref>{{Cite web|author=Koehrsen|first=Will|date=2018-10-26|title=Wikipedia Data Science: Working with the World's Largest Encyclopedia|url=https://medium.com/towards-data-science/wikipedia-data-science-working-with-the-worlds-largest-encyclopedia-c08efbac5f5c|accessdate=2025-02-04|work=Towards Data Science|language=en}}</ref> Na mgbakwunye, ZIM File Archive, <ref name=":0">{{Cite web|title=ZIM File Archive: Free Data: Free Download, Borrow and Streaming|url=https://archive.org/details/zimarchive|accessdate=25 June 2022|work=Internet Archive|language=en}}</ref> dị na [[:en:Internet_Archive|Internet Archive]], nwere foto zuru ezu gara aga nke Wikipedia niile yana nhọrọ isiokwu, dị n'ọtụtụ asụsụ, site na afọ dị iche iche. Enwere ike ijimanrọ Kiwix. meghee haN'etiti 20afọ 07 na 2011, a tọhapụrụ nsụgharị [[:en:History_of_Wikipedia#English_Wikipedia_CD/DVD/Kiwix_ZIM_file_releases|CD/DVD]] atọ (nke a na-akpọ Wikipedia Version 0.5, 0.7 na 0.8) nwere nhọrọ nke isiokwu ụfọdụ sitere na [[Wikipedia nke ndị bekee|Wikipedia Bekee]]. Ha dị ka faịlụ Kiwix ZIM, ma site na ZIM File Archive <ref name=":0" /> ma site na ebe nrụọrụ weebụ Kiwix. <ref name="auto">{{Cite web|title=Index of /archive/zim/wikipedia|url=https://download.kiwix.org/archive/zim/wikipedia/|accessdate=25 June 2022|work=download.kiwix.org|archivedate=22 June 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220622124809/https://download.kiwix.org/archive/zim/wikipedia/}}</ref> === Mgbanwe nke akara ngosi Ya === <gallery mode="packed"> File:Old wikipedia logo.png|alt=This is the very first logo|Nke o ji malite – na ngwụcha 2001 (nke dị naanị nwa oge) File:Wiki logo The Cunctator.png|alt=This is the second "improved" logo|Site na ngwụcha 2001 ruo 12 Ọktoba 2003 File:Wikipedia-logo-en.png|alt=This is the next logo.|13 October 2003 – 13 May 2010 File:Wikipedia-logo-v2.svg|alt=This is the present logo|13 May 2010 ruo ugbu a </gallery> == Usoro Ka Ihe Si Na-Eme == <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> === Afọ iri mbụ: 2000 ruo 2009 === ==== 2000 ==== [[Faịlụ:Bomis-staff-summer-2000.jpg|alt=The Bomis staff, summer 2000|thumb|Ndị ọrụ Bomis n'etiti afọ 2000]] Na Machị 2000, a malitere ọrụ [[Nupedia]]. Ebumnuche ya bụ ibipụta isiokwu ndị ọkachamara dere nke a ga-enye ikikere dị ka [[Free content|ọdịnaya n'efu]]. Nupedia bụ nke Wales guzobere, ebe Sanger dị ka onye isi nchịkọta akụkọ, ma ụlọ ọrụ mgbasa ozi weebụ Bomis kwadoro ya. ==== 2001 ==== Na Jenụwarị 2001, Wikipedia malitere dị ka ọrụ dịniche 'akụkụ Nupedia, iji nye ohere imekọ ihe ọnụ na isiokwu ọbụla tupu ịbanye n'usoro nnyocha ndị ọgbọ.<ref>{{Cite news|author=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=10 January 2001|title=Let's make a wiki|work=Nupedia-l mailing list|publisher=Internet Archive|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html}}</ref> Sanger tụrụ aro aha ahụ na 11 Jenụwarị 2001 dị ka [[:en:Portmanteau|njikọ okwu]] nke okwu ''[[wiki]]'' (okwu Hawaiian pụtara "ngwa ngwa") yana ''encyclopedia''. <ref>{{Cite web|title=[Nupedia-l] Re: [Advisory-l] The wiki...|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html|archivedate=14 April 2003|work=nupedia.com}}</ref> E debara aha ngalaba ''wikipedia.com'' na ''wikipedia.org'' na 12 na 13 Jenụwarị, n'otu n'otu, ebe ewebatara wikipedia. org n'ịntanetị n'otu ụbọchị ahụ.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/http://en.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101006010812/http://www.alexa.com/siteinfo/en.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archivedate=6 October 2010|accessdate=6 September 2010|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> Ọrụ ahụ meghere n'ozuzu na 15 Jenụwarị ("[[:en:Wikipedia:Wikipedia_Day|Ụbọchị Wikipedia]]"), na-enwe ndị Wikipedia mba ụwa ndị ọzọ mbụ - mbipụta German, Katalan, French, Swedish, na Italian - na-emepụta n'etiti Machị na Mee. E guzobere iwu "n'ụzọ na-anọpụ iche" ([[wikipedia:Neutral point of view|NPOV]]) n'oge a, na [[:en:Slashdot_effect|slashdotter wave]] nke mbụ nke Wikipedia rutere na 26 Julaị. <ref name="slashdot26july"/> Akụkọ mgbasa ozi mbụ banyere Wikipedia pụtara n'ọnwa Ọgọstụ afọ 2001 na akwụkwọ akụkọ ''[[:en:Western_Mail_(Wales)|Wales on Sunday]]''. [[:en:September_11_attacks|Mwakpo nke Septemba 11]] kpaliri mpụta nke akụkọ na-akpali akpali na isi peeji ya, yana igbe ozi na-ejikọta isiokwu ndị metụtara ya. N'oge ahụ, e mepụtara ihe dịka isiokwu otu narị metụtara 9/11 . <ref>{{Cite web|author=Keegan|first=Brian|date=17 November 2020|title=How 9/11 Made Wikipedia What It Is Today|url=https://slate.com/technology/2020/11/wikipedia-september-11-breaking-news.html|accessdate=10 May 2021|work=Slate|language=en|archivedate=6 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506060557/https://slate.com/technology/2020/11/wikipedia-september-11-breaking-news.html}}</ref> Mgbe mwakpo nke Septemba 11 gasịrị, njikọ na-eduga n'akụkọ Wikipedia banyere mwakpo ahụ pụtara n'isi peeji Yahoo!, nke kpatara mmụba nke ndị na-enubata na Wikipedia.<ref>{{Cite web|author=Pasternack|first=Alex|date=11 September 2021|title=How 9/11 turned a new site called Wikipedia into history's crowdsourced front page|url=https://www.fastcompany.com/90674998/how-9-11-turned-a-new-site-called-wikipedia-into-historys-crowdsourced-front-page|accessdate=11 September 2021|work=Fast Company|language=en-US|archivedate=11 September 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210911121514/https://www.fastcompany.com/90674998/how-9-11-turned-a-new-site-called-wikipedia-into-historys-crowdsourced-front-page}}</ref> ==== 2002 ==== 2002 hụrụ mbelata nke inye ego maka Wikipedia site na Bomis na ọpụpụ Sanger. Otu ngwanrọ yiri ibe ya nke Spanish Wikipedia mere, na nguzobe nke ''[[:en:Enciclopedia_Libre|Enciclopedia Libre]]'' Jimmy Wales kwupụtara na Wikipedia agaghị eme mkpọsa azụmahịa. Ngwá ọrụ [[MediaWiki]] mbụ a na-ebugharị ebugharị malitere na Jenụwarị 25. E webatara [[:en:Internet_bot|Bots]]. A malitere ọrụ nwanne mbụ ya ([[Wiktionary]]) yana [[:en:Manual_of_Style|Manual of Style]]. Ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ndị na-eme ntinye narị abụọ na-edezi Wikipedia kwa ụbọchị.<ref name="Singer2002">{{Cite news|author=Singer|first=Michael|date=16 January 2002|title=Free Encyclopedia Project Celebrates Year One|work=[[Mecklermedia|Jupitermedia]]|url=http://siliconvalley.internet.com/news/article.php/3531_956641}}</ref> ==== 2003 ==== [[Faịlụ:2003-08-31_English_Wikipedia_main_page.svg|thumb|Isi peeji nke Wikipedia (Ọgọst 2003) ]] Wikipedia Bekee gafere isiokwu dị otu narị puku n'afọ 2003, ebe mbipụta n'asụsụ ọzọ n'abụghị asụsụ bekee kachasị ukwuu, Wikipedia German, gafere isiokwu puku iri. E guzobere [[Wikimedia Foundation|Ntọala Wikimedia]]. Wikipedia nakweere akara ngosi ụwa jigsaw ya. E weghachiri usoro mgbakọ na mwepụ site na iji TeX na ebe nrụọrụ weebụ ahụ. [[:de:Wikipedia:Stammtisch München/Archiv/2003|Nzukọ mmekọrịta mbụ nke Wikipedia]] mere na Munich, Germany, n'ọnwa Ọktoba. E mepụtara ụkpụrụ ndị bụ isi nke usoro Arnitration na Kọmitii nke Wikipedia Bekee ("ArbCom"). E mepụtara [[:en:Wikisource|Wikisource]] dị ka ọrụ nwanne ya dịkwa iche na 24 Nọvemba 2003, iji kwado ederede ndị dị n'efu dị ka ebumnuche ya n'ọtụtụ asụsụ na nsụgharị si dị. ==== 2004 ==== Akụkọ Wikipedia zuru ụwa ọnụ nọgidere na-eto ngwa ngwa na 2004, na-eto okpukpu abụọ n'ime ọnwa iri na abụọ, site na ihe na-erughị isiokwu narị puku ise na ngwụcha afọ 2003 ruo ihe karịrị otu nde n'ihe karịrị asụsụ otu narị na ngwụcha afọ 2004. Wikipedia Bekee nwere ihe na-erughị ọkara nke isiokwu ndị a niile. A kwapụrụ ugbo sava weebụsaịtị ahụ site na California gaa Florida. E webatara ụhazi isiokwu n'ụdị n'ụdị ({{self-reference link|Wikipedia:Categories|Categories}}) na ụdị nhazi usoro CSS. Mgbalị mbụ iji gbochie Wikipedia mere, ebe e gbochiri ebe nrụọrụ weebụ ahụ na China ruo izu abụọ na Juun. Ime ntụli aka nke iwu kwadoro malitere maka bọọdụ maka Ntọala ahụ, yana Kọmitii Arbitration na Wikipedia Bekee. A nabatara isi nke mba mbụ nke Ntọala ahụ, [[:en:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland]]. Nzukọ mmekọrịta mbụ na United States mere na Boston, na Juaị. E kere [[Wikimedia Commons]] na 7 Septemba 2004 iji kwadoo faịlụ ndị dị n'ụdị foto na vidiyo maka Wikipedia n'asụsụ niile. Bourgeois v. Peters, <ref name="Bour v Pete">{{Cite web|title=387 F.3d 1303|url=http://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121221140312/http://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf|archivedate=21 December 2012|accessdate=19 November 2013}}</ref> (11th Cir. 2004), bụ ikpe ụlọ ikpe nke [[:en:United_States_Court_of_Appeals_for_the_Eleventh_Circuit|United States Court of Appeals for the Eleventh Circuit]] kpebiri bụ otu n'ime echiche ụlọ ikpe mbụ kpọrọ Wikipedia aha maọbụ rụtụ ya aka. <ref>{{Cite journal|author=Peoples, Lee|date=January 2010|title=The Citation of Wikipedia in Judicial Opinions|url=http://digitalcommons.law.yale.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1055&context=yjolt|journal=Yale Journal of Law and Technology|volume=12|issue=1}}</ref> O kwuru, sị: "Anyị jụkwara echiche ahụ na ọkwa ndụmọdụ maka iyi egwu nke Ngalaba Nchebe Obodo n'ụzọ ụfọdụ na-akwado ọchụchọ ndị a. Ọ bụ ezie na e mere ka ọkwa iyi egwu ahụ 'buo ibu' i' n'oge ngagharị iwe ahụ, 'ruo ugbu a, ọkwa egwu ana-hụ eguzo na oodo do (ebul ebuliiri) maka ọtụtụ oge ọrịla dị. E buliri gaa na ka oromịa (dị elu) ugboro isi i.'"<ref name="Bour v Pete" /> Na 29 Mee, Wikipedia gbanwere akpụkpọ ahụ ya site na [[mw:Skin:Standard|Standard]] gaa na [[mw:Skin:MonoBook|MonoBook]], interface nke nọgidere na-abụ ndabara maka ebe nrụọrụ weebụ Wikimedia Foundation ruo 2010. <ref>{{Cite web|title=MonoBook|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Skin:MonoBook|work=MediaWiki|accessdate=30 April 2026}}</ref> ==== 2005 ==== N'afọ 2005, Wikipedia ghọrọ ebe nrụọrụ weebụ kachasị ewu ewu na Ịntanetị, dị ka [[:en:Hitwise|Hitwise]], si kwuo, ebe naanị Wikipedia Bekee karịrị isiokwu narị puku asaa na iri ise.(750,000). E guzobere pọtal dị n'ọtụtụ asụsụ nakwa ọtụtụ isiokwu mbụ nke Wikipedia na 2005. Nchịkọta ego nke emere n'ime ọnwa atọ mbụ nke afọ ahụ nwetara ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ narị puku dọla (US $100,000) maka mmelite usoro iji dozie ọchịchọ na-arịwanye elu. China gbochiri Wikipedia ọzọ n'ọnwa Ọktoba afọ 2005. Ihe ihere mbụ dị na Wikipedia, [[:en:Seigenthaler_incident|ihe omume Seigenthaler]], mere n'afọ 2005 mgbe a chọpụtara na otu onye a ma ama nwere akụkọ ndụ e mebiri emebi nke a na-amaghị ama ruo ọtụtụ ọnwa. N'ihi nke a na nchegbu ndị ọzọ, e guzobere iwu mbụ na mgbanwe usoro kpọmkwem iji gbochie ụdị mmegbu a. Ihe ndị a gụnyere mmelite iwu ọhụrụ nke [[m:CheckUser policy|Checkuser]] iji nye aka na nnyocha megide sọks, ihe ọhụrụ a na-akpọ ọkara nchebe, iwu siri ike karị maka akụkọ ndụ nke ndị dị ndụ, na mkpado nke isiokwu ndị dị otú ahụ maka nyocha siri ike. E tinyere ihe mgbochi nke ịmepụta isiokwu ọhụrụ maka ndị ọrụ edebanyere aha ha na Disemba 2005 na Wikipedia Bekee. <ref>{{Cite web|author=Terdiman|first=Daniel|title=Growing pains for Wikipedia|url=https://www.cnet.com/culture/growing-pains-for-wikipedia/|accessdate=16 March 2023|publisher=CNET|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://www.cnet.com/culture/growing-pains-for-wikipedia/}}</ref> Wikimania 2005, nzukọ Wikimania mbụ, ka e mere site na 4 ruo 8 Ọgọst 2005 na Haus der Jugend dị na Frankfurt, na-adọta ihe dị ka ndị bịara narị atọ na iri asatọ (380). [[Faịlụ:Wikimania_-_the_Wikimentary.webm|áká_ịkẹngạ|thumbtime=00:17|thumb|200x200px|''Wikimania – the Wikimentary'', akụkọ nkọwa maka Wikimania 2005, nke [[Jimmy Wales]] na Ward Cunningham nọ na ya]] ==== 2006 ==== Wikipedia Bekee nwetara isiokwu mezuru edemede dị na ya otu nde, nke bụ [[:en:Jordanhill_railway_station|ọdụ ụgbọ okporo igwe Jordanhill]], na Machị 1, 2006.<ref>{{Cite web|author=Lemon|first=Sumner|date=2 March 2006|title=Millionth English article posted on Wikipedia|work=[[Computerworld]]|url=https://www.computerworld.com/article/2563140/millionth-english-article-posted-on-wikipedia.html|accessdate=1 April 2024}}</ref> A kwadoro nhọrọ isiokwu Wikipedia mbụ n'efu maka nbudata, e wee debanyekwa aha "Wikipedia" dị ka akara ahịa nke Wikimedia Foundation. [[:en:United_States_congressional_staff_edits_to_Wikipedia|ihe ihere akụkọ ndụ ndị enyemaka nke ndị omeiwu]] - ihe mere ọtụtụ ugboro ebe e jidere ndị ọrụ omeiwu na onye njikwa mkpọsa na-anwa ịgbanwe akụkọ ndụ ndị mmadụ dị na Wikipedia na nzuzo - bịara n'uche ọha na eze, na-eduga n'ịgba arụkwaghịm nke onye njikwa mkpọsa ahụ. Ka o sina dị, a họpụtara Wikipedia dị ka otu n'ime ụdị ise kachasị elu n'ụwa niile nke afọ 2006. <ref>{{Cite web|date=21 March 2007|title=brandchannel.com &#124; branding news|url=http://www.brandchannel.com/start1.asp?fa_id=352|accessdate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070321033410/http://www.brandchannel.com/start1.asp?fa_id=352|archivedate=21 March 2007}}</ref> Jimmy Wales gosipụtara na Wikimania 2006 na Wikipedia enwetala ọnụ ọgụ isiokwu edemede juru afọ ma kpọọ oku ka a kwusie ike maka ịdị mma nke edemede ndị ahụ, ikekwe nke o gosipụtara n'ụzọ kachasị mma n'oku ọ kpọrọ maka isiokwu otu narị puku dị mma ([[:en:Wikipedia:100,000_feature-quality_articles|100,000 feature-quality articles]]). E mepụtara ikike ọhụrụ, "nlekọta", na-enye ohere ka e nwee nsụgharị kpọmkwem ụfọdụ nke ibe ndị echekwara ndị nwere ọdịnaya a na-anabataghị dị ka ndị a na-apụghị ịhụ anya. Ọkara nchebe megide mmebi siteina ndị na-amaghị aha yh, nke e webatara na 2005, gosipụtara niu ewu karịa ka a tụrụ anya ya, ebe ihe karịrị 1otuppuku eeji nka c hebe rey'oge ọ bụla na 2006. ==== 2007 ==== Wikipedia gara n'ihu na-eto ngwa ngwa na 2007, na-enwe ihe karịrị nde mmadụ ise debanyere aha ha ka ọ na-erule 13 Ọgọst. Mbipụta n'asụsnarị abụọ na iri ise nke Wikipedia nwere ngụkọta nke nde isiokwu asaa na ọkara (7.5 million), nke ruru ijeri okwu otu na ụma asaa na anọ (1.74 biilion), ka ọ na-erule 13 Ọgọst. Wikipedia Bekee nwetara isiokwu ndị a na-edebata na ya n'ogo kwụ chịm na isiokwu otu puku na narị asaa (1,700) kwa ụbọchị, nke mere na aha ngalaba wikipedia.org ghọrọ nke iri kachasị arụ ọrụ n'ụwa. Wikipedia gara n'ihu na-enweta ngosi ya na [[:en:Category:Wikipedia_publicity|ndị nta akụkọ]] - [[:en:Essjay_controversy|esemokwu Essjay]] malitere mgbe a chọpụtara na onye otu Wikipedia a ma ama ghara ụgha banyere asambodo ya. [[:en:Citizendium|Citizendium]], encyclopedia na-amasa Wikipedia aka n'ịntanetị, malitere n'ihu ọha. Omume ọhụrụ mepụtara na Wikipedia, nke na encyclopedia ahụ tinyewara anya na ndị e bidoro mawa site n'ịbụ ndị so na akụkọ wuru ewu a kọrọ site n'ịgbakwunye njikọ nduga site na aha ha gaa na ya bụ akụkọ a kọrọ, kama ịmepụtara ha akụkọ ndụ dị iche. Na 9 Septemba 2007, Wikipedia Bekee nwetara edemede nke mezuru ya nde abụọ ya, ''El Hormiguero'' . <ref name="WFpressrelease">{{Cite web|url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Wikipedia_Reaches_2_Million_Articles|title=English Wikipedia Reaches 2 Million Articles|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170708005830/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Wikipedia_Reaches_2_Million_Articles|archivedate=8 July 2017|work=[[Wikimedia Foundation]]|date=9 September 2007|accessdate=3 June 2012}}</ref> E nwere ụfọdụ esemokwu na ngwụcha afọ 2007 mgbe [[:en:Volapük_Wikipedia|Volapük Wikipedia]] si na edemede isiokwu dị narị asaa na iri itoolu na asaa (797) gaa n'ihe karịrị otu narị puku na iri na abụọ (112,000) isiokwu, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke iri na ise kachasị ukwuu, n'ihi ụmụ irighiri edemede a na-akpọ stub ndị na-ede n'onwe ha, nke ọ bụ otu onye ọ na-anụ ọkụ n'obi maka asụsụ [[:en:Volapük|Volapük]]. mere ya.<ref>{{Cite journal|date=1 December 2007|title=Ciekawe wydarzenia w Internecie|url=http://www.pcworld.pl/artykuly/56502/MySpace.kontra.Facebook.html#t_34252|journal=PC World (Polish)|language=pl|accessdate=26 April 2013}}</ref><ref>{{Cite web|author=Yves Nevelsteen|date=15 September 2007|title=Volapuko jam superas Esperanton en Vikipedio|url=http://www.liberafolio.org/2007/volapukapedio|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130329091247/http://www.liberafolio.org/2007/volapukapedio|archivedate=29 March 2013|accessdate=26 April 2013|work=Libera Folio|language=eo}}</ref> Dị ka ''[[:en:MIT_Technology_Review|MIT Technology Review]]'' si kwuo, ọnụ ọgụgụ ndị editọ na-arụsi ọrụ ike na Wikipedia asụsụ Bekee ruru n'ókè dị elu n'afọ 2007 na ihe karịrị puku mmadụ ise na otu (51,000), ma kemgbe ahụ na-ebelata.<ref name="MIT">{{Cite journal|author=Simonite|first=Tom|date=22 October 2013|title=The Decline of Wikipedia|url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/|journal=[[MIT Technology Review]]|accessdate=6 December 2020}}</ref> N'ọnwa Eprel afọ 2007, e bipụtara mbipụta nke Wikipedia Version 0.5 . ==== 2008 ==== Ọrụ Wiki dị iche iche n'ọtụtụ ebe nọgidere na-agbasawanye ma na-emeziwanye ọdịnaya isiokwu n'ime ha. N'ọnwa Eprel afọ 2008, e mepụtara akụkọ Wikipedia nke mezuru ya nde iri, ma na-erula na ngwụcha afọ ahụ, Wikipedia Bekee nwezuru ma gafee nde isiokwu abụọ na ọkara. ==== 2009 ==== Na 25 Jun 2009 n'elekere 22:15 UTC, mgbe [[:en:Death_of_Michael_Jackson|ọnwụ Michael Jackson]] gasịrị, ebe nrụọrụ weebụ ahụ dara nwa oge. [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] kọrọ na ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ otu nde ndị ọbịa bịara na akụkọ ndụ Jackson n'ime otu awa, ma eleghị anya na nke ahụ bụ ọnụ ọgụ ndị ọbịa kachasị ukwuu n'ime oge otu awa na isiokwu ọ bụla na akụkọ ihe mere eme Wikipedia. Ka ọ na-erule ngwụcha Ọgọstụ 2009, ọnụ ọgụgụ isiokwu dị na mbipụta Wikipedia niile agafeela nde iri na anọ.<ref name="wikistats">{{Cite web|url=https://stats.wikimedia.org/EN/TablesArticlesTotal.htm|title=Wikipedia Statistics, Article count (official)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140305100104/https://stats.wikimedia.org/EN/TablesArticlesTotal.htm|archivedate=5 March 2014|work=Wikimedia.org}}</ref> E kere isiokwu nke mezuru ya nde atọ na Wikipedia Bekee, Beate Eriksen, na 17 Ọgọst 2009 na 04:05 UTC. Na 27 Disemba 2009, [[:en:German_Wikipedia|German Wikipedia]] gafere otu nde isiokwu, na-aghọ mbipụta nke abụọ ma e wepụ Wikipedia asụsụ bekee mere ya. Akụkọ [[:en:Time_(magazine)|''TIME'']]<nowiki/>depụtara Wikipedia n'etiti ebe nrụọrụ weebụ kachasị mma nke afọ 2009. Ihe dị na Wikipedia nwetara ikikere n'okpuru ikikere Creative Commons Attribution-ShareAlike na 2009. <ref>{{Cite web|date=30 October 2020|title=Licensing update/Timeline – Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline|accessdate=29 August 2022|work=meta.wikimedia.org|language=en|archivedate=17 August 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline}}</ref> === Afọ iri nke abụọ: 2010-2019 === ==== 2010 ==== Na 13 Mee, saịtị ahụ wepụtara ihu peeji ọhụrụ. Ihe ọhụrụ ndị e wepụtaragụnyere akara ngosi emelitere, ngwaọrụ igodo ọhụrụ, na ihe nchịkwa njikọ.<ref name="New features">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:UsabilityInitiativePrefSwitch|title=New features|publisher=[[Wikipedia]]|accessdate=6 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100822062045/http://en.wikipedia.org/wiki/Special%3AUsabilityInitiativePrefSwitch|archivedate=22 August 2010}}</ref> Otú ọ dị, interface ochie ahụ nọgidere na-adị maka ndị chọrọ iji ya arụ ọrụ. N'abalị iri na abụọ n'ọnwa Disemba, Wikipedia Bekee gafere isiokwu nde atọ na ọkara, ebe e mepụtara isiokwu nke mezuru ya otu nde na Wikipedia French na 21 Septemba. E mere ndezi mezuru ya otu ijeri na Wikimedia na 16 Eprel. Na mbido afọ 2010, e bipụtara mbipụta nhọrọ isiokwu Wikipedia agba nke 0.7. ==== 2011 ==== [[Faịlụ:Armwikicake.png|thumb|Otu n'ime [[c:Wikipedia 10 Photo gallery#Wikipedia_10_Cakes|ọtụtụ achịcha]] e mere iji mee emume ncheta afọ iri nke Wikipedia na 2011 <ref>{{Cite web|title=Wikipedia 10|url=https://ten.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131231212611/http://ten.wikipedia.org/wiki/Main_Page|archivedate=31 December 2013|accessdate=26 February 2014|publisher=Ten.wikipedia.org}}</ref>]] Wikipedia na ndị ọrụ ya mere ọtụtụ ememe [[:en:Wikipedia:10_years_of_Wikipedia|ncheta ịgba afọ iri]] nke saịtị ahụ n'ụwa niile na Jenụwarị 15. Ebe nrụọrụ ahụ malitere mgbalị ịgbasawanye uto ya na India, na-enwe nzukọ India mbụ ya na Mumbai na Nọvemba 2011.<ref>{{Cite news|date=19 November 2011|title=Wikipedia hosts India conference amid expansion push|language=en-GB|work=BBC News|first=Rajini|author=Vaidyanathan|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-15803308|accessdate=16 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=12 January 2011|title=Wikipedia, 10 years old, targets India|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/idUSN1116765620110112|accessdate=13 January 2011}}</ref> [[Wikipedia nke ndị bekee|Wikipedia Bekee]] gafere inwezu isiokwu dị nde atọ na ụma isii na 2 Eprel, wee ruo nde isiokwu atọ na ụma asatọ na 18 Nọvemba. Na 7 Nọvemba 2011, [[:en:German_Wikipedia|German Wikipedia]] gafere ndezi peeji dị nde otu narị, na-aghọ mbipụta asụsụ nke abụọ mere ya ma e wepụ mbipụta nke asụsụ Bekee, nke ruru nde ndezi narị ise ya na 24 Nọvemba 2011. [[:en:Dutch_Wikipedia|Dutch Wikipedia]] gafere otu nde isiokwu na 17 Disemba 2011, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke anọ mere ya. Na 3 Machị 2011, e bipụtara mbipụta nhọrọ isiokwu Wikipedia nke agba 0.8. Israel Post wepụtara stampụ"Wikimania 2011 - Haifa, Israel" bụ nke na 2 Ọgọst 2011. Nke a bụ stampụ mbụ ya kemgbe ụwa a raara nye ọrụ metụtara Wikimedia. N'agbata 4 na 6 Ọktoba 2011, Wikipedia Italian kpachapụrụ anya bụrụ nke a na-apụghị iru iji mee mkpesa megide iwu DDL intercettazioni nke [[:en:Italian_Parliament|Nzukọ Ndị Omeiwu Itali]], nke, ma ọ bụrụ na a kwadoo ya, ga-enye onye ọ bụla ohere ịmanye ebe nrụọrụ weebụ ọbụla iwepu ozi a na-ele anya dị ka ihe na-abụghị eziokwu ma ọ bụ dịka mkparị, na-enweghị mkpa ọ ga-adị inye ihe akaebe.<ref name="PCmagDDL">{{Cite web|title=Italian Wikipedia Hidden To Protest WireTap Law|url=https://www.pcmag.com/archive/italian-wikipedia-hidden-to-protest-wiretap-law-288689|accessdate=16 March 2023|work=PC Magazine|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://www.pcmag.com/archive/italian-wikipedia-hidden-to-protest-wiretap-law-288689}}</ref> Ọzọkwa n'ọnwa Ọktoba afọ 2011, Wikimedia kwupụtara mwepụta nke Wikipedia Zero, atụmatụ iji mee ka ị na-enweta Wikipedia dị n'efu n'ekwentị na akụrụngwa mkpanaaka ndị ọzọ na mba ndị na-emepe emepe site na mmekorita ya na ndị ọrụ mkpanaka.<ref>{{Cite news|author=Kapoor|first=Amit|date=26 October 2011|title=Wikipedia seeks global operator partners to enable free access|work=Wikimedia blog|url=http://blog.wikimedia.org/2011/10/26/wikipedia-seeks-global-operator-partners-to-enable-free-access/}}</ref><ref>{{Cite web|title=Wikipedia Zero|url=http://www.mediawiki.org/wiki/Wikipedia_Zero|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529101704/http://www.mediawiki.org/wiki/Wikipedia_Zero|archivedate=29 May 2012|accessdate=27 May 2012|publisher=MediaWiki}}</ref> ==== 2012 ==== [[Faịlụ:Wikimedia_Foundation_Wikipedia_Blackout_SOPA_January_18,_2012.theora.ogv|thumbtime=13|thumb|200x200px|Ndị ọrụ [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] n'oge SOPA blackout mere]] Na 16 Jenụwarị, onye so guzobe Wikipedia bụ [[Jimmy Wales]] kwupụtara na Wikipedia Bekee ga-emechi ruo awa iri abụọ na anọ na 18 Jenụwarị dị ka akụkụ nke ngagharị iwe iji mee ka ọha na eze mara Iwu [[:en:Stop_Online_Piracy_Act|Iwu Kwụsị Izu Ohi n'ịntanetị]] yana [[:en:PROTECT_IP_Act|Iwu PROTECT IP]], iwu abụọ na-emegide ndị [[Copyright infringement|ohi n'ịntanetị]]<nowiki/>a ka nọ n'arụmụka ya na [[:en:United_States_Congress|United States Congress]]. N'ịkpọ mgbanyụ ọkụ ahụ " mkpebi obodo", Wales na ndị ọzọ na-emegide iwu ahụ kwenyere na ha ga-etinye nnwere onwe ikwu okwu na ihe ọhụrụ n'ịntanetị n'ihe ize ndụ.<ref>{{Cite news|author=Ortenzi|first=T. J.|date=17 January 2012|title=Wikipedia blackout coming Wednesday, says co-founder Jimmy Wales|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/blogpost/post/wikipedia-blackout-coming-jan-18-says-co-founder-jimmy-wales/2012/01/16/gIQAh2Ke3P_blog.html|accessdate=16 March 2023|work=The Washington Post|language=en-US}}</ref> E mekwara mgbanyụ ọkụ yiri nke ahụ na 10 Julaị site na Wikipedia nke Russia, iji mee mkpesa megide iwu nchịkwa ịntanetị nke Russia. <ref>{{Cite web|date=10 July 2012|title=Russian Wikipedia shuts in protest|url=https://www.express.co.uk/news/world/332016/Russian-Wikipedia-shuts-in-protest|publisher=UKPA via Google}}</ref> Na ngwụcha Machị 2012, [[m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]] kwupụtara Wikidata, ikpo okwu zuru ụwa ọnụ maka ịkekọrịta data n'etiti mbipụta asụsụ Wikipedia niile. <ref>{{Cite web|title=Wikidata announcement on Facebook|url=https://www.facebook.com/wikipedia/posts/158388724283345|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160101031943/https://www.facebook.com/wikipedia/posts/158388724283345|archivedate=1 January 2016|accessdate=28 October 2015|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref><ref>{{Cite news|author=Chalabi|first=Mona|date=April 26, 2013|title=Welcome to Wikidata! Now what?|url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2013/apr/26/wikidata-launch|accessdate=October 2, 2021}}</ref> Ufọdụ n'ime ego e ji rụọ ọrụ iwepụta Wikidata ahụ furu otu nde dọla na ụma asaa (US $1.7) sitere na Google, [[:en:Gordon_and_Betty_Moore_Foundation|Gordon and Betty Moore Foundation]], na Allen Institute for Artificial Intelligence.<ref>{{Cite web|author=Terdiman|first=Daniel|title=Wikidata to provide structured data for all Wikipedia versions|url=https://www.cnet.com/culture/wikidata-to-provide-structured-data-for-all-wikipedia-versions/|accessdate=16 March 2023|publisher=CNET|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055527/https://www.cnet.com/culture/wikidata-to-provide-structured-data-for-all-wikipedia-versions/}}</ref> Wikimedia Deutschland hụrụ maka akụkụ mbụ nke Wikidata, ma na mbụ ha mere atụmatụ ime ka ndị editọ nweenwuo ike ịrụ ọrụ na ikpo okwu site na Disemba 2012. Akụkụ mbụ nke Wikidata malitere ịrụ ọrụ n'ụzọ zuru ezu na Machị 2013. <ref>{{Cite news|author=Perez|first=Sarah|date=30 March 2012|title=Wikipedia's Next Big Thing: Wikidata, A Machine-Readable, User-Editable Database Funded By Google, Paul Allen And Others|work=TechCrunch|url=https://techcrunch.com/2012/03/30/wikipedias-next-big-thing-wikidata-a-machine-readable-user-editable-database-funded-by-google-paul-allen-and-others/}}</ref><ref name="WikidataLiveNow">{{Cite web|author=Pintscher, Lydia|date=13 February 2013|title=Wikidata live on the English Wikipedia|url=http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130219054033/http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archivedate=19 February 2013|accessdate=15 February 2013|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref> [[Faịlụ:Justin_Anthony_Knapp_(cropped).jpg|áká_ịkẹngạ|thumb|231x231px|Justin Knapp]] N'ọnwa Eprel afọ 2012, Justin Knapp ghọrọ onye ndezi mbụ naanị ya nyere aka mee ndezi karịrị otu nde na Wikipedia. <ref>{{Cite web|title=First man to make 1 million Wikipedia edits|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/9215151/First-man-to-make-1-million-Wikipedia-edits.html|first=James|author=Titcomb|accessdate=16 March 2023|work=The Daily Telegraph|date=20 April 2012|archivedate=19 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151119233646/http://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/9215151/First-man-to-make-1-million-Wikipedia-edits.html}}</ref><ref>{{Cite web|author=Skelton|first=Alissa|date=24 April 2012|title=Wikipedia Volunteer Editor Reaches 1 Million Edits|url=https://mashable.com/archive/wikipedia-volunteer-editor|accessdate=16 March 2023|work=Mashable|language=en|archivedate=16 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316055529/https://mashable.com/archive/wikipedia-volunteer-editor}}</ref> Jimmy Wales kelere Knapp maka ọrụ ya ma nye ya ihe nrite Special Barnstar nke saịtị ahụ yana onyinye ''Golden Wiki'' maka ihe ọ rụzuru.<ref>{{Cite web|title=Hardest working man on the internet passes one million Wikipedia edits|url=https://www.engadget.com/2012/04/20/one-million-wikipedia-edits/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120820003926/http://www.engadget.com/2012/04/20/one-million-wikipedia-edits|archivedate=20 August 2012|accessdate=3 September 2012|work=Engadget|date=20 April 2012}}</ref> Wales kwupụtakwara na 20 Eprel ga-abụ "Ụbọchị Ncheta Justin Knapp". <ref name="declared">{{Cite news|author=Skelton|first=Alissa|date=23 April 2012|title=Wikipedia Volunteer Editor Reaches 1 Million Edits|work=Mashable|url=http://mashable.com/2012/04/23/wikipedia-volunteer-editor/|accessdate=24 October 2012}}</ref> N'abalị iri na atọ n'ọnwa Julaị n'afọ 2012, Wikipedia Bekee nwetara edemede nde anọ ya, Izbat al-Burj . <ref name="4Million2012">{{Cite web|date=13 July 2012|title=English language Wikipedia hits 4 million articles!|url=http://blog.wikimedia.org.uk/2012/07/english-language-wikipedia-hits-4-million-articles/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121222030833/http://blog.wikimedia.org.uk/2012/07/english-language-wikipedia-hits-4-million-articles/|archivedate=22 December 2012|accessdate=13 July 2012|work=Wikimedia UK Blog|publisher=[[Wikimedia UK]]}}</ref> N'ọnwa Ọktoba n'afọ 2012, onye na-akọ akụkọ ihe mere eme na onye nchịkọta akụkọ Wikipedia Richard J. Jensen kwuru na Wikipedia Bekee "na-eru ọgwụgwụ", na-ekwu na ọnụ ọgụgụ ndị editọ na-arụ ọrụ mgbe niile adaala nke ukwuu kemgbe afọ 2007, n'agbanyeghị uto ngwa ngwa nke Wikipedia na ọnụ ọgụgụ isiokwu na ndị na-agụ ya.<ref>{{Cite web|author=Rosen|first=Rebecca J.|date=25 October 2012|title=Surmounting the Insurmountable: Wikipedia Is Nearing Completion, in a Sense|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/10/surmounting-the-insurmountable-wikipedia-is-nearing-completion-in-a-sense/264111/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121028064456/http://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/10/surmounting-the-insurmountable-wikipedia-is-nearing-completion-in-a-sense/264111/|archivedate=28 October 2012|accessdate=27 October 2012|work=The Atlantic}}</ref> Dị ka Alexa Internet si kwuo, Wikipedia bụ ebe nrụọrụ weebụ nke isii kachasị ewu ewu n'ụwa ka ọ na-erule Nọvemba 2012. <ref name="AlexaSiteInfoNov12">{{Cite web|title=Amazon Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|accessdate=16 March 2023|work=alexa.com|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> Dow Jones họọrọ Wikipedia nke ise n'ụwa niile ka ọ na-erula Disemba 2012. <ref>{{Cite web|title=The Fifth-Biggest Site in the World Operated on a Budget of $27M Last Year|url=http://allthingsd.com/20121220/the-fifth-biggest-site-in-the-world-operated-on-a-budget-of-27m-last-year|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131206225138/http://allthingsd.com/20121220/the-fifth-biggest-site-in-the-world-operated-on-a-budget-of-27m-last-year/|archivedate=6 December 2013|accessdate=3 December 2013}}</ref> ==== 2013 ==== Na 22 Jenụwarị 2013, Wikipedia Italian ghọrọ mbipụta asụsụ nke ise nke Wikipedia nwere karịaotu nde isiokwu, ebe Wikipedia nke Russia na [[:en:Spanish_Wikipedia|Spanish]]<nowiki/>nwetara isiokwu nke nde ha na 11 na 16 Mee n'otu n'otu. Na 15 Julaị Wikipedia Swedish yana na 24 Septemba [[:en:Polish_Wikipedia|Wikipedia Polish]] nwetara edemede nke otu nde ha, na-aghọ mbipụta Wikipedia nke asatọ na nke itoolu iji mee ya. N'abalị iri abụọ na asaa n'ọnwa Jenụwarị, [[:en:Committee_for_Small_Body_Nomenclature#Minor_planets|Kọmitii maka Ịgụ obere ahụ aha]] gbanwere aha [[:en:Main_belt_asteroid|main belt asteroid]] [[:en:274301_Wikipedia|274301]] n'ụzọ iwu kwadoro ịbụzi "Wikipedia".<ref name="TND-20130205">{{Cite web|author=Workman|first=Robert|date=5 February 2013|title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia'|url=http://www.technewsdaily.com/16749-asteroid-named-wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130206105134/http://www.technewsdaily.com/16749-asteroid-named-wikipedia.html|archivedate=6 February 2013|accessdate=7 February 2013|publisher=[[TechMediaNetwork, Inc.|TechNewsDaily]]}}</ref> Akụkụ mbụ nke nchekwa data Wikidata, na-enye njikọ otu asụsụ na ibe ya na data ndị ọzọ na-akpaghị ya aka, gh nke dị ọrọ maka mbipụta asụsụ niile na Machị 2013.<ref name="WikidataLiveNow" /> N'ọnwa Eprel afọ 2013, e boro ndị Ọrụ nzuzo nke France ebubo ịnwa inyocha Wikipedia site n'iyi onye ọrụ afọ ofufo Wikipedia egwu ịnwụchi ya ọgwụla ma ehichapụrụ "ihe ọmụma nzuzo" banyere ụlọ ọrụ redio ndị aghana saịtị ahụ.<ref>{{Cite news|author=Willsher|first=Kim|date=7 April 2013|title=French secret service accused of censorship over Wikipedia page|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2013/apr/07/french-secret-service-wikipedia-page|accessdate=9 April 2013}}</ref> [[Faịlụ:Wikimania_2013_-_VisualEditor_-_The_present_and_future_of_editing_our_wikis.webm|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Nkuzi ihe banyere Wikipedia VisualEditor]] N'ọnwa Julaị, a malitere usoro nhazi VisualEditor, na-eme ka ọ bụrụ nzọụkwụ mbụ na mgbalị e mere iji kwe ka a na-edezi isiokwu na interface yiri kama iji [[Wiki|akara wiki]].<ref name="VisualEd2013">{{Cite news|author=Arthur|first=Charles|date=2 July 2013|title=Boot up: wireless contact lens, Wikipedia's visual editing, Samsung's share slide and more|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2013/jul/02/rabbit-contact-lens|accessdate=2 July 2013}}</ref> E weputaraa onngwahrọ maka ime ndezi nke e mere kpọmkwem maka ekwentị na ngwaọrụ mkpanaka ndị ọzọ.<ref name="MobileWiki2013">{{Cite web|author=Gonera|first=Juliusz|date=25 July 2013|title=Edit Wikipedia on the go|url=https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/|accessdate=16 March 2023|work=Diff|language=en-US|archivedate=25 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230325104612/https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/}}</ref> ==== 2014 ==== [[Faịlụ:Wikipedia_Edit_2014.webm|áká_èkpè|thumb|200x200px|Nnyocha vidiyo nke ọdịnaya Wikipedia n'afọ 2014, na-agba ndị na-ekiri ya ume idezi Wikipedia]] N'ọnwa Febụwarị afọ 2014, ndị na-enye aka na Wikipedia nke Germany malitere ọrụ iji bipụta mbipụta nke Wikipedia Bekee, nke nwere mpịakọta otu puku na ihe karịrịotu nde na narị puku peeji.<ref name="EconWikiPeaks">{{Cite news|date=1 March 2014|title=The future of Wikipedia: WikiPeaks?|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks|accessdate=2 April 2014}}</ref> Ọrụ ahụ chọrọ nkwado ego site na Indiegogo, ọ ma buru n'uche ịsọpụrụ ntinye nke ndị editọ Wikipedia mere.<ref>{{Cite web|date=20 February 2014|title=Wikipedia 1,000-volume print edition planned|url=https://www.theguardian.com/books/2014/feb/20/wikipedia-1000-volume-print-edition-crowdfunding|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140311014332/http://www.theguardian.com/books/2014/feb/20/wikipedia-1000-volume-print-edition-crowdfunding|archivedate=11 March 2014|accessdate=12 April 2014|work=The Guardian}}</ref> N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Ọktoba n'afọ 2014, a kpughere ihe ncheta a kpụrụ akpụ mbụ nke Wikipedia n'obodo Slubice dị na Poland.<ref>{{Cite web|author=Day, Matthew|date=10 October 2014|title=Polish town to build statue honouring Wikipedia|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/poland/11153603/Polish-town-to-build-statue-honouring-Wikipedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141011191441/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/poland/11153603/Polish-town-to-build-statue-honouring-Wikipedia.html|archivedate=11 October 2014|accessdate=11 October 2014|work=The Daily Telegraph}}</ref> Na 8 Jun, 15 Jun, na 16 Julaị 2014, [[:en:Waray_Wikipedia|Waray Wikipedia]], Wikipedia Vietnamese yana [[:en:Cebuano_Wikipedia|Cebuano Wikipedia]] nke ọ bụla gafere akara otu nde isiokwu. Ha bụ Wikipedias nke iri, nke iri na otu na nke iri na abụọ iji ruzuo ihe dị ịrịba ama ahụ. N'agbanyeghị na ha nwere ndị ọrụ ole na ole na-arụsi ọrụ ike, Wikipedias nke Wai na Cebuano nwere ọnụ ọgụgụ dị elu nke isiokwu ndị e dere na-akpaghị aka nke bots mepụtara. ==== 2015 ==== [[Faịlụ:Wikipedia_5_million_articles_milestone_video_November_2015.ogv|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Vidio na-egosi ihe ịrịba ama nke Wikipedia inwe [[:en:Wikipedia:Five_million_articles|isiokwu nde ise]] na 1 Nọvemba 2015]] N'etiti afọ 2015, Wikipedia bụ ebe nrụọrụ weebụ nke asaa kachasị ewu ewu n'ụwa niile dịka Alexa Internetsi kwuo, <ref name="AlexaSiteInfoOct26">{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171009035134/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=9 October 2017|accessdate=9 October 2017|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> gbadaa n'otu ọnọdụ site n'ọnọdụ ọ nọbu na Nọvemba 2012. Na mbido afọ 2015, Wikipedia ihe ọmụma izugbe nọgidere bụrụ encyclopedia kachasị n'ịntanetị, nke nwere ngụkọta nke ihe karịrị nde isiokwu iri atọ na isii n'asụsụ niile.<ref name="Grand20">{{Cite web|title=List of Wikipedias – Grand Total (retrieved 2014)|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#Grand_Total|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141219233704/http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#Grand_Total|archivedate=19 December 2014|accessdate=20 December 2014|publisher=Wikimedia.org}}</ref> Na nkezi, Wikipedia na-enweta ngụkọta dị ijeri iri zuru ụwa ọnụ nke [[:en:Page_view|ndị na-abịa na saịtị ahụ]] site na ihe dị ka nde mmadụ narị anọ na iri itoolu na ise na-eleta pụrụ iche kwa ọnwa, gụnyere nde mmadụ iri asatọ na ise si United States naanị, ebe ọ bụ saịtị nke isii kachasị ewu ewu.<ref name="EconWikiPeaks">{{Cite news|date=1 March 2014|title=The future of Wikipedia: WikiPeaks?|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks|accessdate=2 April 2014}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks "The future of Wikipedia: WikiPeaks?"]. </cite></ref><ref>{{Cite web|date=20 April 2011|title=Wikimedia Statistics|url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm|archivedate=20 October 2011|accessdate=14 October 2011}}</ref><ref name="comScore2012">{{Cite web|date=24 February 2015|title=comScore Ranks the Top 50 U.S. Digital Media Properties for January 2015|url=http://www.comscore.com/Insights/Market-Rankings/comScore-Ranks-the-Top-50-US-Digital-Media-Properties-for-January-2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150317071240/http://www.comscore.com/Insights/Market-Rankings/comScore-Ranks-the-Top-50-US-Digital-Media-Properties-for-January-2015|archivedate=17 March 2015|accessdate=17 March 2015|publisher=comScore}}</ref><ref name="AlexaSiteInfoOct26" /> [[Faịlụ:Print_Wikipedia_(no_subtitles).webm|áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|Onye na-ese ihe Michael Mandiberg dịka ọ na-ekwu maka Print Wikipedia.]] Print Wikipedia bụ ọrụ nka nke Michael Mandiberg mepụtara ikike ibipụta mpịakọta puku asaa, narị anọ na iri asaa na atọ (7473) nke Wikipedia dị ka ọ dị na 7 Eprel 2015. Mpịakọta ọ bụla nwere peeji narị asaa mana ọ bụ naanị otu narị na iri ka onye na-ese ya bụ ihe bipụtara.<ref name="NYT">{{Cite news|author=Schuessler|first=Jennifer|date=16 June 2015|title=Moving Wikipedia From Computer to Many, Many Bookshelves|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2015/06/17/books/moving-wikipedia-from-computer-to-many-many-bookshelves.html|accessdate=24 December 2016}}</ref> N'ụbọchị mbụ n'ọnwa Nọvemba n'afọ 2015, Wikipedia Bekee ruru nde isiokwu ise site n'ịmepụta otu isiokwu na ''Persoonia terminalis'', bụ ụdị akụmakụ. N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Ọktoba, Wikipedia natara ''Onyinye Princess of Asturias maka imekọ ihe ọnụ na mba ụwa''.<ref>{{Cite news|date=2015-06-17|title=Wikipedia, Premio Princesa de Asturias de Cooperación|url=https://elpais.com/tecnologia/2015/06/17/actualidad/1434535111_709353.html|accessdate=2026-02-04|work=El País|language=es}}</ref><ref>{{Cite news|author=Poyo|first=Ana|date=2015-10-22|title=Los Premios Princesa de Asturias 2015 (al detalle)|url=https://www.vogue.es/moda/news/articulos/agenda-premios-princesa-asturias-2015-ceremonia-entrega-reyes-felipe-letizia-mejores-looks-leonor-de-borbon/23909|accessdate=2026-02-04|work=Vogue España|language=es-ES}}</ref> ==== 2016 ==== Na abalị iri na itoolu ọnwa Jenụwarị 2016, Wikipedia nke Japan gafere inweta otu nde isiokwu, na-aghọ Wikipedia nke iri na atọ ya ruru ihe dị ịrịba ama ahụ. Akụkọ ahụ nke mezuru ya otu nde bụ maka Wave 224, ụgbọ mmiri n'okpuru mmiri nke [[World War II|Agha Ụwa nke Abụọ]] nke Ndị ọlụagha na mmiri Imperial nke Japan. N'etiti afọ 2016, Wikipedia ghọkwara ebe nrụọrụ weebụ nke isii kachasị ewu ewu n'ụwa dịka [[:en:Alexa_Internet|Alexa Internet]] si kwuo, <ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160706214359/http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=6 July 2016|accessdate=7 July 2016|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> gbagoo n'otu ọnọdụ pụọ n'ọnọdụ ọ nwere n'afọ gara aga. ==== 2017 ==== N'etiti afọ 2017, edepụtara Wikipedia dị ka ebe nrụọrụ weebụ nke ise kachasị ewu ewu n'ụwa dịka [[:en:Alexa_Internet|Alexa Internet]] si kwuo, <ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Site Info|url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170704011642/http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|archivedate=4 July 2017|accessdate=4 July 2017|publisher=[[Alexa Internet]]}}</ref> na-arịgo site n'otu ọnọdụ pụọ na ọnọdụ ọ nwere n'afọ gara aga. E mere ka Wikipedia Zero dị na Iraq na Afghanistan. N'abalị iri abụọ na itoolu n'ọnwa Eprel n'afọ 2017, ndị ọchịchị Turkey [[:en:Block_of_Wikipedia_in_Turkey|gbochiri ịnweta Wikipedia n'ịntanetị n'ofe mbipụta asụsụ niile dị na Turkey]]. Mgbochi a dịgidere ruo 15 Jenụwarị 2020, ebe ụlọ ikpe nke Turkey kpebiri na mgbochi ahụ mebiri ikike mmadụ. A na-egbochi Wikipedia nke Japan ezoro ezo na China kemgbe 28 Disemba 2017. <ref>{{Cite web|title=ja.wikipedia.org|url=https://en.greatfire.org/https/ja.wikipedia.org|work=[[GreatFire]]|accessdate=7 April 2018|archivedate=20 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180120065845/https://en.greatfire.org/https/ja.wikipedia.org}}</ref> ==== 2018 ==== N'abalị iri na atọ n'ọnwa Eprel afọ 2018, ọnụ ọgụgụ isiokwu ndị dị na Wikipedia nke China gafere otu nde, na-aghọ Wikipedia nke iri na anọ iji ruo ọkwa ahụ. A machibidola Wikipedia nke China na Mainland China kemgbe Mee 2015. <ref>{{Cite web|date=4 September 2015|title=Wikipedia founder defends decision to encrypt the site in China|url=https://www.theverge.com/2015/9/4/9260981/jimmy-wales-wikipedia-china|accessdate=17 April 2018|archivedate=12 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612141751/https://www.theverge.com/2015/9/4/9260981/jimmy-wales-wikipedia-china}}</ref> Ka e mesịrị n'afọ ahụ, na 26 Jun, Wikipedia Portuguese gafere otu nde isiokwu, na-aghọ Wikipedia nke iri na ise ruru ihe dị ịrịba ama ahụ. Isiokwu nke mezuru ya otu nde bụ ''[[:pt:Perdão de Richard Nixon|Perdão de Richard Nixon]]'' (''[[:pt:Perdão de Richard Nixon|Mgbaghara nke Richard Nixon]]''). N'afọ 2018, Wikipedia nọgidere na-ndepụta ya dị ka ebe nrụọrụ weebụ nke ise kachasị ewu ewu n'ụwa dịka Alexa Internet si kwuo.<ref>{{Cite web|title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|accessdate=28 October 2018|work=alexa.com|language=en|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> Otu mmepe a ma ama bụ iji [[:en:Artificial_Intelligence|Artificial Intelligence]] mepụta edemede na isiokwu ndị a na-eleghara anya.<ref>{{Cite news|title=AI spots 40,000 prominent scientists overlooked by Wikipedia|work=The Verge|url=https://www.theverge.com/2018/8/8/17663544/ai-scientists-wikipedia-primer|accessdate=28 October 2018}}</ref> ==== 2019 ==== N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Eprel afọ 2019, ndị ọchịchị China gbasara mmachibido nke Wikipedia gaa na nsụgharị niile. <ref name="cn2019apr">{{Cite news|author=Gandolfo|first=Ryan|title=Wikipedia Currently Down in China|work=That's Beijing|url=http://www.thatsmags.com/beijing/post/27660/wikipedia-currently-down-in-china|accessdate=24 April 2019}}</ref><ref name="ooni">{{Cite web|author=Sukhbir Singh|date=4 May 2019|title=China is now blocking all language editions of Wikipedia|url=https://ooni.io/post/2019-china-wikipedia-blocking/|accessdate=7 May 2019|publisher=Open Observatory of Network Interference|quote=The following chart, based on OONI data, illustrates that multiple language editions of Wikipedia have been blocked in China as of April 2019.{...}OONI measurements show that many of these Wikipedia domains were previously accessible, but all measurements collected from 25 April 2019 onwards present the same DNS anomalies for all Wikipedia sub-domains.{...}Based on these tests, we were able to conclude that China Telecom does in fact block all language editions of Wikipedia by means of both DNS injection and SNI filtering.}}</ref> Oge nke mgbochi ahụ dakọtara ya na mmemme ncheta afọ iri atọ nke [[:en:1989_Tiananmen_Square_protests_and_massacre|ngagharị iwe na ogbugbu Tiananmen Square nke afọ 1989]] na ncheta nke ịgba afọ otu narị nke [[:en:May_Fourth_Movement|May Fourth Movemen]], nke mere ka [[:en:Internet_censorship_in_China|nnyocha ịntanetị na China]] sie ike karịa.<ref name="515news18">{{Cite news|date=15 May 2019|title=Ahead of Tiananmen Anniversary, Chinese Government Blocks Wikipedia|publisher=News18|url=https://www.news18.com/news/world/ahead-of-tiananmen-anniversary-chinese-government-blocks-wikipedia-2142621.html|accessdate=2 June 2019}}</ref> N'ọnwa Ọgọstụ 2019, dị ka Alexa.com si kwuo, Wikipedia si na ọnọdụ nke ise dalaa na ebe nrụọrụ weebụ nke asaa n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> N'otu afọ ahụ, e zigara otu Wikipedia n'ọnwa, dị ka akụkụ nke Arch Lunar Library. N'ihi ọdịda mere, rọket ahụ dara n'elu ọnwa, mana, n'ihi iji diski nickel pụrụ iche, nke na-eguzogide onwe ya, a kwenyere na ọ lanarịrị ọdịda ahụ.<ref>{{Cite web|author=Taylor|first=Chris|date=2019-04-17|title=There may be a copy of Wikipedia somewhere on the moon. Here's how to help find it.|url=https://mashable.com/article/moon-library-beresheet-crash-wikipedia|accessdate=2026-03-30|work=Mashable|language=en}}</ref>  ===Afọ Iri Nke Atọ (2020 ruo Ugbu a)=== ====2020==== N'abalị iri abụọ na atọ ọnwa Jenụwarị 2020, agbakwunyere isiokwu mezuru ya nde isii, bụ akụkọ ndụ [[Maria Elise Turner Lauder]], na Wikipedia Bekee. N'agbanyeghị uto a n'isiokwu ndị dị na ya, ntinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ nke Wikipedia, dịka Alexa tụrụ, nọgidere na-ebelata. Ka ọ na-erule n'ọnwa Febụwarị 2020, Wikipedia dara ruo ịbụ ebe nrụọrụ weebụ nke iri na otu n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com2">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> A na-eche na akụkọ Wikipedia banyere [[:en:COVID-19_pandemic|nsogbu ọrịa COVID-19]] na ndezi nkwado ndị metụtara ya, mkparịta ụka gasị, na ọbụna nhichapụ ndị e mere bụ ihe bara uru maka ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme n'ọdịnihu ga-achọ ịghọta oge ahụ n'ụzọ zuru ezu.<ref>{{Cite web|author=Harrison|first=Stephen|date=27 May 2020|title=Future Historians Will Need Access to Coronavirus Misinformation|url=https://slate.com/technology/2020/05/wikipedia-coronavirus-information-future-historians.html|work=Slate|accessdate=9 June 2020|archivedate=27 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200527165139/https://slate.com/technology/2020/05/wikipedia-coronavirus-information-future-historians.html}}</ref> [[World Health Organization|Òtù Ahụ Ike Ụwa]] jikọrọ aka ha na Wikipedia dị ka isi ihe maka mgbasa ozi metụtara COVID-19 iji nyere aka lụso mgbasa ozi na-ezighi ezi ọgụ.<ref>{{Cite news|author=Matt|first=Chase|date=9 January 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|work=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|accessdate=9 January 2021}}</ref><ref>{{Cite web|author=McNeil|first=Donald G.|date=22 October 2020|title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation|url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201227064918/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html|archivedate=27 December 2020|accessdate=25 October 2020|work=[[The New York Times]]}}</ref> '''2021''' Na Jenụwarị 2021, e kwuru n'ụlọ ọrụ mgbasa ozi dị iche iche na a na-eme ncheta [[Wikipedia:20th anniversary|Afọ iri abụọ nke Wikipedia]]. <ref name="Kelly">{{Cite news|author=Kelly|first=Heather|date=15 January 2021|title=Technology: On its 20th birthday, Wikipedia might be the safest place online|work=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/01/15/wikipedia-20-year-anniversary/|quote=The world's largest online encyclopedia has learned lessons from fighting misinformation for two decades|accessdate=16 January 2021}}</ref> <ref name="Kent">{{Cite web|author=Kent|first=German|date=15 January 2021|title=In a post-truth world, we need Wikipedia more than ever|url=https://www.cnet.com/news/in-a-post-truth-world-we-need-wikipedia-more-than-ever/|publisher=[[CNET]]|quote=Commentary: Wikipedia celebrated its 20th anniversary today. The free encyclopedia may not be exciting, but its neutral, volunteer-driven content is incredibly valuable.|accessdate=16 January 2021|archivedate=21 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220221144855/https://www.cnet.com/news/in-a-post-truth-world-we-need-wikipedia-more-than-ever/}}</ref> <ref>{{Cite web|title=World in Progress: 20 years of Wikipedia|url=https://www.dw.com/en/world-in-progress-20-years-of-wikipedia/av-56212410|publisher=[[Deutsche Welle]]|format=Audio|quote=The year marks the 20th anniversary of Wikipedia. Every month, more than 1.7 billion people visit the open-source website in search of information about, well, just about anything! We speak with Dr. Bernie Hogan from the [[Oxford Internet Institute]] about Wikipedia's successes, where it fits into the discrimination crisis, and the website's future.|accessdate=17 January 2021|archivedate=5 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005082902/https://www.dw.com/en/world-in-progress-20-years-of-wikipedia/av-56212410}}</ref><ref name="Wales">{{Cite web|author=Wales|first=Jimmy|date=14 January 2021|title=As Wikipedia turns 20 it aims to reach more readers|url=https://news.yahoo.com/wikipedia-turns-20-aims-reach-035212015.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly9zZWFyY2gueWFob28uY29tLw&guce_referrer_sig=AQAAAHKHaTI72xUEUz_BdVPt8DFvi-uLdmApcbSckrJrAbM_GpTwHsHtNHRdxX-KYAS6xk81e_p_w46bfh10PJVV7cmUzE-pWR5gsID2T8Kd1k0u-2r78p4Y4V16CKTPFcWRJzV0LwQMJyuEeeR7Vv-_lfVBiCT30KvF47aGzyE3QP-a|quote=Wikipedia is the web's seventh-most visited site|accessdate=17 January 2021|archivedate=23 September 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220923105157/https://news.yahoo.com/wikipedia-turns-20-aims-reach-035212015.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly9zZWFyY2gueWFob28uY29tLw&guce_referrer_sig=AQAAAHKHaTI72xUEUz_BdVPt8DFvi-uLdmApcbSckrJrAbM_GpTwHsHtNHRdxX-KYAS6xk81e_p_w46bfh10PJVV7cmUzE-pWR5gsID2T8Kd1k0u-2r78p4Y4V16CKTPFcWRJzV0LwQMJyuEeeR7Vv-_lfVBiCT30KvF47aGzyE3QP-a}}</ref> N'abalị iri na atọ ọnwa Jenụwarị 2021, Wikipedia Bekee ruru otu ijeri ndezi e mere na ya, ebe [[Steven Pruitt]] mere ndezi nke mezuru ya otu ijeri.<ref name="vice.com">{{Cite web|date=15 January 2021|title=The English Language Wikipedia Just Had Its Billionth Edit|url=https://www.vice.com/en/article/the-english-language-wikipedia-just-had-its-billionth-edit/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210115145145/https://www.vice.com/en/article/k7appn/the-english-language-wikipedia-just-had-its-billionth-edit|archivedate=15 January 2021|accessdate=26 February 2021|work=[[Vice (magazine)|Vice]]|language=en}}</ref> [[:en:MIT_Press|MIT Press]] bipụtara akwụkwọ edemede [[:en:Open_access|open access]] bụ ''[[:en:Wikipedia_@_20|Wikipedia @ 20]]'': Stories of an Unfinished Revolution, nke [[Joseph M. Reagle Jr.|Joseph Reagle]] na Jackie Koerner dezigharịrị nke ntinye banyere ya sitere n'aka ndị Wikipedia, ndị Wikimedia, ndị nchọpụta, ndị nta akụkọ, ndị na-ahụ maka ọbá akwụkwọ na ndị ọkachamara ndị ọzọ na-atụgharị uche na akụkọ na isiokwu ụfọdụ. <ref>{{Cite book|url=https://mitpress.mit.edu/books/wikipedia-20|title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution|date=2020|publisher=MIT Press|isbn=978-0262538176|editor=Reagle|location=Cambridge, MA|language=en|accessdate=12 November 2021}}</ref> Ka ọ na-erule n'ọnwa Nọvemba 2021, Wikipedia adaala bụrụ ebe nrụọrụ weebụ nke iri na atọ n'ụwa maka itinye aka n'ịntanetị zuru ụwa ọnụ.<ref name="alexa.com3">{{Cite web|title=wikipedia.org Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic – Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org|work=alexa.com|accessdate=10 February 2018|archivedate=25 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200825070245/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org}}</ref> '''2022''' N'abalị isii ọnwa Disemba 2022, onye Wikipedian [[Richard Knipel]] mepụtara isiokwu [[:en:Artwork_title|Artwork title]], nke mmezigharị mbụ ya bụ draft nke [[:en:ChatGPT|ChatGPT]] mepụtara, nke Knipel mere obere ndezi na ya iji kwekọọ na ụkpụrụ Wikipedia. Knipel kwuru na [[:en:Talk_page|ibe mkparịtaụka]] na o kwenyere na nke a bụ oge mbụ onye ọbụla jiri ChatGPT dee edemede Wikipedia. Ndị ndezi ndị ọzọ katọrọ mbipụta nke isiokwu a ma kpata esemokwu n'ime obodo Wikipedia, na-eduga na arụmụka sara mbara banyere ma a ga-eji ChatGPT na ụdị ndị yiri ya dee ọdịnaya maka Wikipedia na, ọ bụrụ na ọ dị otú ahụ, ruo n'ókè ole?.<ref>{{Cite web|author=Harrison|first=Stephen|date=12 January 2023|title=Should ChatGPT Be Used to Write Wikipedia Articles?|url=https://slate.com/technology/2023/01/chatgpt-wikipedia-articles.html|accessdate=30 January 2023|work=Slate|language=en|archivedate=28 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230128200141/https://slate.com/technology/2023/01/chatgpt-wikipedia-articles.html}}</ref> '''2023''' Na Jenụwarị 2023, a gbanwere interface desktọọpụ Wikipedia na nke mbụ kemgbe 2010, gaa na [[Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia|Vector 2022]].<ref>{{Cite web|date=18 January 2023|title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront|url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/|accessdate=20 January 2023|work=Wikimedia Foundation|language=en-US|archivedate=19 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/}}</ref> Njikọ ọhụrụ ahụ nwetara nkatọ dị ukwuu site n'aka ndị ọrụ. Ọtụtụ mmegide lekwasịrị anya na nhazi nke obosara ya, nke mepụtara ohere ọcha gabigara ókè n'akụkụ ya niile na monitor ndị sara mbara, na-eduga na mkparịta ụka dị okwu puku iri itoolu ma akpụkpọ ọhụrụ ahụ kwesịrị ịghọ nke ndabara. [[Swahili Wikipedia|Wikipedia Swahili]] ji otu olu tụọ vootu ịjụ akpụkpọ ọhụrụ ahụ ma "n'ụzọ dị njọ" chọọ ịlaghachi na akpụkpọ nke ochie. Nkatọ ndị ọzọ gara na Wikimedia Foundation maka iwe ndị otu imepụta ihe nwere obere ahụmịhe na wikis. Brandon Harris, onye bụ onye isi na-emepụta ihe na Wikipedia site na 2010 ruo 2014, kwuru, sị: "Wikimedia Foundation mgbe ụfọdụ na-ewe ndị na-emepụta ihe ndị na-amaghị wiki nke ọma, ha na-abata ma gbalịa ime mgbanwe ndị a niile - na-agba ọsọ na mbụ banye n'ime mkpọtụ ụzụ - bụ ụzọ obodo ahụ na-esi eguzogide nke ọma".<ref name="slate">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref> [[File:Wikimedia Sound Logo Finalist VQ97.wav|thumb|[[Sound logo]] of Wikimedia (including Wikipedia)<ref name="wikimediafoundation.org">{{Cite web |date=2023-03-28 |title=Wikipedia's new sound logo: Winner of The Sound of All Human Knowledge contest announced |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/03/28/wikipedias-new-sound-logo-winner/ |access-date=2023-05-02 |website=Wikimedia Foundation |language=en-US |archive-date=6 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406101352/https://wikimediafoundation.org/news/2023/03/28/wikipedias-new-sound-logo-winner/ |url-status=live }}</ref>]] Mgbe mkparịta ụka na asọmpi gasịrị, a nabatara [[:en:Sound_logo|akara ngosi ụda]] mbụ nke Wikimedia (gụnyere Wikipedia). <ref name="wikimediafoundation.org" /> '''2024''' Na Jenụwarị 13, 2024, etinyere otu Wikipedia Bekee, echekwara na [[5D optical data storage|Nchekwa data anya 5D]], n'ụlọ nnyocha dị n'okpuru ala na Switzerland, na-enwe ikike ịnọgide na nchekwa ruo ijeri afọ iri na anọ, n'ihi teknụzụ nchekwa ejiri. Enwere ike ịgụ akwụkwọ ahụ site na iji [[:en:Microscope|microscope]], na-enweghị mkpa iji [[Digital electronics|teknụzụ dijitalụ]].<ref>{{Cite web|title=Global Knowledge Vault|url=https://www.archmission.org/gkv|accessdate=2026-05-26|work=Arch Mission Foundation - Preserving humanity forever, in space and on Earth.|language=en-US|archivedate=July 30, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260730024832/https://www.archmission.org/gkv}}</ref> N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2024, e nwere ihe ịga nke ọma n'ibugo otu Wikipedia Bekee n'ime ọnwa, dịka akụkụ nke ọrụ Galactic Legacy Archive. Ọrụ ahụ bụ nke [[:en:Intuitive_Machines|Intuitive Machines]], ebe [[SpaceX]] tụbara rọket ahụ. A na-echekwa data ahụ dị ka iji layer iri na isii nke nickel, a na-eme atụmatụ na ọ nwere ike ịnọ n'elu ọnwa ruo ijeri afọ ise. <ref>{{Cite web|title=Galactic Legacy Archive|url=https://www.archmission.org/galactic-legacy-archive|accessdate=2026-05-26|work=Arch Mission Foundation - Preserving humanity forever, in space and on Earth.|language=en-US|archivedate=March 28, 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240328153354/https://www.archmission.org/galactic-legacy-archive}}</ref> '''2025''' N'ụbọchị nke anọ n'ọnwa Nọvemba afọ 2025, ewepụtara [[:en:Wikipedia:Temporary_accounts|akaụntụ nwa oge]] maka ndị editọ Wikipedia pụrụ na akaụntụ ha, na-anọchi anya iji [[Wikipedia:IP users|Adreesị IP]]. '''2026''' [[File:Work-in-progress animation of the Wikipedia 25 birthday mascot scrolling on a phone.gif|thumb|Illustration of Baby Globe scrolling on a phone]] N'abalị iri na ise ọnwa Jenụwarị 2026, Wikipedia mere emume ncheta afọ iri abụọ na ise ya. <ref>{{Cite journal|date=2026-01-28|title=Wikipedia is needed now more than ever, 25 years on|url=https://www.nature.com/articles/d41586-026-00074-1|journal=Nature|language=en|volume=649|issue=8099|pages=1079–1080|doi=10.1038/d41586-026-00074-1|pmid=41606158|issn=1476-4687|accessdate=February 4, 2026}}</ref> E mepụtara ihe ngosi na "oge capsule" dị ka akụkụ nke ememe ahụ.<ref>{{Cite web|author=Roth|first=Emma|date=2026-01-15|title=Wikipedia turns 25 and shares a glimpse into the lives of its volunteer editors|url=https://www.theverge.com/news/861935/wikipedia-25th-anniversary-2026|accessdate=2026-02-25|work=The Verge|language=en-US|archivedate=February 27, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260227081325/https://www.theverge.com/news/861935/wikipedia-25th-anniversary-2026}}</ref> A tọhapụrụ ihe nkedo nke onye ọrụ BaduFerreira mepụtara nke a na-akpọ [[Baby Globe]]. Ọ pụtara mgbe emere usoro ncheta ọmụmụ na Wikipedia. E mepụtara [[:en:Collectable|ihe mkpofu]] [[:en:Plush|na-anakọta]] Baby Globe na mmekorita ya na Makeship.<ref>{{Cite web|author=Fear|first=Natalie|date=2026-01-15|title=Wikipedia's new mascot is too cute for words|url=https://www.creativebloq.com/design/wikipedia-unveils-adorable-mascot-for-25th-anniversary|accessdate=2026-02-25|work=Creative Bloq|language=en}}</ref> E wepụrụ Baby Globe na saịtị Wikipedia na Eprel 7. <ref>{{Cite web|title=Meet Baby Globe, Wikipedia's 25th birthday mascot|url=https://wikimediafoundation.org/wikipedia25/wikipedia-mascot/|accessdate=2026-04-14|work=Wikimedia Foundation|language=en|archivedate=February 24, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260224032253/https://wikimediafoundation.org/wikipedia25/wikipedia-mascot/}}</ref> N'abalị ir abụọ na asaa ọnwa Machị 2026, Wikipedia machibidoro iji ọdịnaya nke [[Large language model|LLMs]] mepụtara na isiokwu ya, ma e wezụga nsụgharị na obere mbipụta ndị ọzọ. <ref>{{Cite news|author=Milman|first=Oliver|date=2026-03-27|title=Wikipedia bans AI-generated content in its online encyclopedia|url=https://www.theguardian.com/technology/2026/mar/27/wikipedia-bans-ai|accessdate=2026-03-31|work=The Guardian|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2026-03-27|title=Wikipedia bans one type of content after 'heated debate'|url=https://www.newsweek.com/wikipedia-bans-ai-content-after-debate-11746790|accessdate=2026-03-31|work=Newsweek|language=en|archivedate=July 29, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260729125759/https://www.newsweek.com/wikipedia-bans-ai-content-after-debate-11746790}}</ref> N'abalị ir na otu ọnwa Mee 2026, Wikipedia wepụtara 25th Anniversary Reading Challenge maka ngwa iOS site na Mee iri na otu ruo Jun abalị iri na asatọ, ma weghachitekwa Baby Globe.<ref>{{Cite web|date=2026-05-11|title=Wikimedia Apps/Team/25th Birthday Reading Challenge|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|accessdate=2026-06-14|work=MediaWiki|language=en|archivedate=June 5, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260605021801/https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge}}</ref> ==Akụkọ ihe mere eme site n’akụkụ isiokwu== ===Ngwaike na Ngwanrọ=== * N’ọnwa Jenụwarị 2001, Wikipedia na-arụ ọrụ n’elu [[:en:UseModWiki|UseModWiki]], nke [[:en:Clifford_Adams|Clifford Adams]] dere n’asụsụ mmemme [[:en:Perl|Perl]]. Sava ahụ ka na-arụ ọrụ n’elu [[:en:Linux|Linux]], ọ bụ ezie na e debere ederede mbụ n’ime faịlụ kama ịnọ n’ime nchekwa data. A na-akpọ isiokwu ndị ahụ site n’iji usoro [[:en:CamelCase|CamelCase]]. * N’ọnwa Jenụwarị 2002, e webatara '''“'''Phase II'''”''' nke ngwanrọ wiki na-akwado Wikipedia, dochie [[:en:UseModWiki|UseModWiki]] ochie. [[:en:Magnus_Manske|Magnus Manske]] dere ya kpọmkwem maka ọrụ ahụ, ma o nwere [[:en:Wiki_engine|wiki engine]] nke e dere n’asụsụ [[:en:PHP|PHP]]'''.''' * N’ọnwa Julaị 2002, e tinyere n’ọrụ [[:en:Rewrite_(programming)|mmegharị ukwu nke ngwanrọ]] na-akwado Wikipedia; a kpọrọ ya '''“'''Phase III'''”'''. Ọ dochiri ụdị “Phase II” ochie ma bụrụ [[:en:MediaWiki|MediaWiki]]. Ọ bụ [[:en:Lee_Daniel_Crocker|Lee Daniel Crocker]] dere ya n’ihi mkpa ọrụ ahụ na-abawanye ka Wikipedia na-eto. * N’ọnwa Ọktoba 2002, Derek Ramsey mepụtara [[:en:Internet_bot|bot]] —usoro mmemme na-arụ ọrụ na-akpaghị aka nke a kpọrọ [[:en:Rambot|Rambot]] — iji tinye ọtụtụ isiokwu gbasara obodo ndị dị na United States. E mepụtara isiokwu ndị a na-akpaghị aka site na data [[:en:U.S._census|ngụkọ ọnụ ọgụgụ ndị mmadụ na United States]]'''.''' N’ụzọ dị otú a, o mere ka ọnụ ọgụgụ isiokwu Wikipedia bawanye site n'ọnụọgụ dị puku iri atọ na atọ narị asatọ na iri atọ na abụọ.<ref>{{Cite book|author=Lih|first=Andrew|url=https://books.google.com/books?id=AWuZAAAAQBAJ&q=%22Derek+Ramsey+%28Wikipedian%29%22|title=The Wikipedia Revolution|date=2009|publisher=Hachette Digital, Inc|isbn=978-1401395858|pages=99–106|authorlink=Andrew Lih}}</ref> A kpọrọ ihe omume a '''“'''mmegharị kacha kpatara esemokwu n’akụkọ ihe mere eme Wikipedia.'''”'''.<ref>Lih, p. 99.</ref> * N’ọnwa Jenụwarị 2003, agbakwunyere nkwado maka usoro mgbakọ na mwepụ n’asụsụ [[:en:TeX|TeX]]. Ọ bụ Tomasz Węgrzanowski nyere koodu ahụ * Na 9 Juún 2003, a gbanwere [[:en:ISBN|ISBN]] interface nke Wikipedia iji mee ka ISBN ndị dị n’ime isiokwu wee nwee njikọ ha na Special:Booksources, nke na-enweta ọdịnaya ya site na ibe ndị ọrụ nwere ike idezi, Wikipedia:Book sources. Tupu oge ahụ, e tinyere ebe njikọ ISBN gaa n’ime ngwanrọ ahụ n’onwe ya, ma na-atụ aro njikọ ọhụrụ na ibe Wikipedia:ISBN. Lee ndezi nke gbanwere nke a. * Mgbe abalị isii ọnwa Disemba 2003 gachara, ozi sistemụ dị iche iche a na-egosi ndị ọrụ Wikipedia kwụsịziri ịbụ ụdị [[:en:Hard_coding|hard coded]]; nke a nyere ndị nchịkwa Wikipedia ohere ịgbanwe akụkụ ụfọdụ nke interface MediaWiki, dịka ozi a na-egosi ndị ọrụ a kpọchiri. * Na 12 Febụwarị 2004, a kpaliri ọrụ sava site na San Diego, California gaa [[Tampa, Florida]].<ref>{{Cite web|title=Server swapping soon|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2004-February/008420.html|work=lists.wikimedia.org|accessdate=10 February 2007|archivedate=18 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140618061009/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2004-February/008420.html}}</ref> * N'abalị iri abụọ na itoolu ọnwa Mee 2004''',''' e melitere ebe nrụọrụ weebụ dị iche iche niile ka ọ bụrụ ụdị ọhụrụ nke ngwanrọ [[MediaWiki]] * N'abalị iri atọ ọnwa Mee 2004, ihe atụ mbụ nke ntinye '''“'''categorization'''”''' (nhazi n’ụdị otu/category) pụtara. Usoro ụdị dị iche iche dịka Recent Changes yana Edit This Page adịlarị kemgbe e guzobere Wikipedia. Otú ọ dị, Sanger lere usoro ndị a anya dịka ndepụta, ma ọbụna na-etinye isiokwu ụfọdụ n’aka ya, ebe ọrụ nhazi n’ụdị otu lekwasịrị anya n’itinye category nke ọbụla n’isiokwu nke ọbụla dị na encyclopedia ahụ, dịka akụkụ nke usoro buru ibu nke iji akpaghị aka hazie isiokwu niile nke encyclopedia <ref>"[[Wikipedia:Categorization]]", Wikipedia.</ref> * Mgbe 3 Jun 2004 gachara, ndị nchịkwa nwere ike idezi ụdị na ọdịdị interface ahụ site n’ịgbanwe [[:en:Cascading_Style_Sheets|CSS]] (Cascading Style Sheets) dị na stylesheet monobook na[[MediaWiki:Monobook.css]] * Ọzọkwa na 30 Mee 2004, na MediaWiki 1.3, e mepụtara oghere aha Template, na-enye ohere [[:en:Transclusion|ịmegharị]] ederede ọkọlọtọ.<ref>"[[Wikipedia:Template namespace]]", Wikipedia.</ref> * Na 7 Jun 2005 n'elekere atọ nke ụtụtụ, oge [[:en:Eastern_Time_Zone|Eastern Standard Time]], a kpaliri ọtụtụ sava Wikimedia gaa n’ụlọ ọrụ ọhụrụ dị n’akụkụ okporo ụzọ ahụ. Ọrụ Wikimedia niile kwụsịrị nwa oge n’oge a * N’ọnwa Maachị 2013, e mere ka akụkụ mbụ nke [[:en:Wikidata|Wikidata]] interwiki database dịrị n’akwụkwọ Wikipedia n’asụsụ dị iche iche <ref name="WikidataLiveNow2">{{Cite web|author=Pintscher, Lydia|date=13 February 2013|title=Wikidata live on the English Wikipedia|url=http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130219054033/http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/|archivedate=19 February 2013|accessdate=15 February 2013|publisher=Wikimedia Deutschland}}</ref> * N’ọnwa Julaị 2013, a malitere VisualEditor editing interface, nke nyere ndị ọrụ ohere idezi Wikipedia site na iji [[:en:WYSIWYG|WYSIWYG]] text editor (nke yiri [[:en:Word_processor|word processor]]) kama iji [[:en:Wiki_markup|akara wiki]]. E wepụtakwara interface ndezi nke e mere ka ọ daba adaba maka ngwa mkpanaka (mobile devices).<ref name="VisualEd20132">{{Cite news|author=Arthur|first=Charles|date=2 July 2013|title=Boot up: wireless contact lens, Wikipedia's visual editing, Samsung's share slide and more|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2013/jul/02/rabbit-contact-lens|accessdate=2 July 2013}}</ref><ref name="MobileWiki20132">{{Cite web|author=Gonera|first=Juliusz|date=25 July 2013|title=Edit Wikipedia on the go|url=https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/|accessdate=16 March 2023|work=Diff|language=en-US|archivedate=25 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230325104612/https://diff.wikimedia.org/2013/07/25/edit-wikipedia-on-the-go/}}</ref> ===Ọdịdị Ile Anya Na Mmetụta=== * N'ụbọchị nke anọ n'ọnwa Eprel afọ 2002, a kpaliri BrilliantProse, nke e mechara kpọọ Featured Articles, site na article namespace gaa na Wikipedia namespace<ref>"[[Wikipedia:Featured articles]]".</ref> * N’ihe dị ka abalị iri na ise ọnwa Ọktoba 2003, e tinyere akara ngosi njirimara Wikipedia ọhụrụ. A họpụtara echiche logo ahụ site n’usoro ịtụ vootu, nke e mechara soro usoro mmegharị iji họrọ ụdị ndị kacha mma. David Friedland (onye na-edezi Wikipedia site n’aha njirimara ''“nohat”'') mepụtara ụdị ikpeazụ ahụ, dabere na atụmatụ na echiche logo nke Paul Stansifer mepụtara.<ref name="logovote">{{Cite web|title=International logo vote/Finalists|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_vote/Finalists|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060716073834/http://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_vote/Finalists|archivedate=16 July 2006|accessdate=8 July 2006|work=Meta-Wiki|publisher=Wikimedia}}</ref> * N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2004, Did You Know (DYK) pụtara na Main Page nke mbụ ya. * N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2004, n’elekere 19:46 UTC, e gosipụtara ọdịdị ọhụrụ ahaziri nke ọma maka Ihu Mbụ. Ihe ndị a họpụtara n’aka maka Daily Featured Article, Anniversaries, In the News, na Did You Know mezuru ọdịdị ọhụrụ ahụ. * N'abalị iri ọnwa Jenụwarị 2005, e guzobere portal nwere ọtụtụ asụsụ na www.wikipedia.org, iji dochie njikọ ntụgharị (redirect) nke na-eduga na Wikipedia nke asụsụ Bekee. * N'abalị ise ọnwa Febụwarị 2005, e mepụtara Portal:Biology, na-aghọ "portal" mbụ na Wikipedia Bekee.<ref>"[[Portal:Biology]]".</ref> Otú ọ dị, echiche a malitere na German Wikipedia, ebe e guzobere [[:de:Portal:Recht|Portal:Recht]] (ọmụmụ iwu) n'ọnwa Ọktoba afọ 2003. <ref>[[:de:Wikipedia:WikiProjekt Portale/2003|Portals on German Wikipedia ordered by date of creation]].</ref> ** N'abalị iri na isii n'ọnwa Julaị n'afọ 2005, Wikipedia Bekee malitere itinye "ihe osise ndị e gosipụtara" n'ụbọchị ahụ na Ihu Mbụ ya. ** N'abalị iri na itoolu n'ọnwa Machị afọ 2006, mgbe ntuli aka gasịrị, Ihu Mbụ nke Wikipedia asụsụ Bekee gosipụtara nhazigharị mbụ ya n'ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ abụọ. ** N'abalị iri na atọ ọnwa Mee 2010, saịtị ahụ wepụtara interface ọhụrụ. Ihe ọhụrụ ndị e wepụtara gụnyere akara ngosi emelitere, ngwaọrụ ngagharị n'ibe ahụ, na link wizard.<ref name="New features2">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:UsabilityInitiativePrefSwitch|title=New features|publisher=[[Wikipedia]]|accessdate=6 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100822062045/http://en.wikipedia.org/wiki/Special%3AUsabilityInitiativePrefSwitch|archivedate=22 August 2010}}</ref> ===Mgbanwe nhazi E Mere na 2023=== A mara ọkwa Vector 2022, bụ mmelite nke [[Skin (computing)|akpụkpọ ahụ]] Wikipedia a na-ejibu bụ Vector 2010, nke e mere atụmatụ maka mmalite ya na mbụ na 2021, tupu emesịa tinye ya n'ọrụ na Jenụwarị 2023.<ref name="cnn">{{Cite web|author=Kurtz|first=Jason|date=24 September 2020|title=Wikipedia due to get its first substantial website redesign in a decade|url=https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120112945/https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|publisher=CNN Business|language=en}}</ref> Ka ọ na-erule Jenụwarị 2023, Wikimedia emeela ka mmelite ahụ dị na nari atọ nke [[List of Wikipedias|mbipụta asụsụ ya dị cihe iche]]; ọ bụkwa ndabara maka nsụgharị Arabic na Greek.<ref name="engadget">{{Cite web|title=Wikipedia's first desktop design update in a decade doesn't rock the boat (updated)|url=https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|first=Jon|author=Fingas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119195554/https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Engadget|date=19 January 2023|language=en-US}}</ref><ref name="slate2">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="pcmag">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> Vector 2022 na-egosipụta [[User interface|interface onye ọrụ]] e degharịrị nke nwere ọtụtụ mgbanwe na nhazi nke ihe ndị dị na ya bụ interface. N'etiti ha, menu nhọrọ asụsụ, nke dịbu n'aka ekpe nke ihuenyo onye ọrụ, dị ugbu a n'elu aka nri na ngosipụta nke isiokwu nke ọbụla a na-agụ.<ref name="pcmag2">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> Tụkwasị na nke a, a ga-abịachinwu sidebar nke dị n'azụ [[Hamburger button|bọtịnụ hamburger]]. Vector 2022 na-mgbakwunye, na-amụba [[Margin (typography)|akụkụ obosara]] nke ngosipụta isiokwu ahụ, nke nwere mmetụta nke igbochi ogologo nke isiokwu ahụ; <ref name="pcmag2" /> mgbanwe dị nke nwere ike ibelata akụkụ ma gbasaa obosara akara nke isiokwu ahụ iji mejupụta ihuenyo.<ref name="techcrunch">{{Cite web|author=Perez|first=Sarah|date=18 January 2023|title=Wikipedia gets its first makeover in over a decade... and it's fairly subtle|url=https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|work=techcrunch.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119214848/https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|language=en-US}}</ref><ref name="slate3">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref> A mụbabeghị nha ndabara nke ederede ahụ, ọ bụ ezie na [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] gwara ''Engadget'' na ha nwere olileanya ime ka nke a bụrụ nhọrọ n'ọdịnihu.<ref name="engadget2">{{Cite web|title=Wikipedia's first desktop design update in a decade doesn't rock the boat (updated)|url=https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|first=Jon|author=Fingas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119195554/https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Engadget|date=19 January 2023|language=en-US}}</ref> E mekwara ka nhọrọ ọchụchọ ahụ dị ọhụrụ na Vector 2022, dịka nsonaazụ a tụrụ aro ha na nzaghachi maka ajụjụ ndị ọrụ na-ajụ, gụnyere ugbu a foto na nkọwa dị mkpirikpi site na ibe ndị a na-ekwu maka ha. <ref name="pcmag2" /> <ref name="business-insider">{{Cite web|author=Nguyen|first=Britney|title=It's not just you {{snd}} Wikipedia looks different|url=https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012218/https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Business Insider|language=en-US}}</ref> [[:en:Wikimedia_Foundation|Wikimedia Foundation]] kwuru na ọ bụ ọchịchọ imeziwanye saịtị ahụ ma melite ahụmịhe mkpagharị na ndezi na saịtị ahụ maka ndị na-agụ ya na-amaghị ka e si eji ịntanetị kpaliri mgbanwe ahụ, ebe ọ bụ na a na-eweere akpụkpọ dịbu adị dị ka "ihe na-adịghị mma na ihe na-awụ akpata oyi n'ahụ". <ref name="cnn2">{{Cite web|author=Kurtz|first=Jason|date=24 September 2020|title=Wikipedia due to get its first substantial website redesign in a decade|url=https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120112945/https://www.cnn.com/2020/09/24/tech/wikipedia-redesign-trnd/index.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|publisher=CNN Business|language=en}}</ref> <ref name="engadget3">{{Cite web|title=Wikipedia's first desktop design update in a decade doesn't rock the boat (updated)|url=https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|first=Jon|author=Fingas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119195554/https://www.engadget.com/wikipedia-desktop-web-redesign-211000932.html|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Engadget|date=19 January 2023|language=en-US}}</ref><ref name="techcrunch2">{{Cite web|author=Perez|first=Sarah|date=18 January 2023|title=Wikipedia gets its first makeover in over a decade... and it's fairly subtle|url=https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|work=techcrunch.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119214848/https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|language=en-US}}</ref>Nnyocha ndị foundation ahụ mere gosiri na mmụba ruru pasent iri atọ nke ndị ọrụ ịchọ ihe na saịtị ahụ, na mbelata n'ogo ruru pasent iri na ise na mkpagharị na saịtị ahụ.<ref name="engadget3" /><ref name="techcrunch2" /> Ụdị mbụ nke Vector 2022 malitere na 2020 na saịtị Wikipedia French-, Hebrew-, na Portuguese, <ref name="cnn2" /> dịka a na-agbasa ihe ọhụrụ nke akpụkpọ ahụ ọhụrụ ahụ nye ndị ọrụ iji nwalee ya nke nta nke nta tupu a tọhapụ ya kpamkpam. <ref name="verge">{{Cite web|author=Lyles|first=Taylor|date=24 September 2020|title=Wikipedia is getting its first desktop redesign in 10 years|url=https://www.theverge.com/2020/9/23/21453300/wikipedia-desktop-redesign-2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120152848/https://www.theverge.com/2020/9/23/21453300/wikipedia-desktop-redesign-2021|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=The Verge|language=en-US}}</ref> Akpụkpọ ahụ malitere ịbụ akpụkpọ ahụ ndabara maka ndị na-agụ saịtị Wikimedia n'asụsụ nari atọ (n'ime narị atọ na iri na asatọ) n'abalị iri na asatọ ọnwa Jenụwarị 2023.<ref name="engadget3" /><ref name="slate4">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="pcmag3">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> N'ịgbaso mgbasa n'igwe nke Vector 2022, ọ ka ga-ekwe omume ịgụ Wikipedia site na iji akpụkpọ ahụ gara aga. Otú ọ dị, ime nke a chọrọ ka ndị na-agụ ya debanye aha maka imepe akaụntụ Wikipedia, wee mee nhọrọ ha iji gosipụta Vector 2010 kama.<ref name="pcmag4">{{Cite web|title=Wikipedia Desktop Site Gets New Look, Its First in Over 10 Years|url=https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119123429/https://www.pcmag.com/news/wikipedia-desktop-site-gets-new-look-its-first-in-over-10-years|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=PC Magazine|date=18 January 2023|language=en}}</ref> Enweghị mgbanwe e mere na akpụkpọ Wikipedia dị ugbu a dị ka Monobook na Timeless, nke ka dị kwa iji mee ihe.<ref name="slate5">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="gizmodo">{{Cite web|date=18 January 2023|title=Try and Spot the Differences in Wikipedia's First New Look in 11 Years|url=https://gizmodo.com/wikipedia-wikimedia-online-encyclopedia-1850002977|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119134259/https://gizmodo.com/wikipedia-wikimedia-online-encyclopedia-1850002977|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Gizmodo|language=en}}</ref> [[Wikipedia users|Ndị ọrụ Wikipedia]] kewara na mgbanwe ndị ahụ e mere. Arịrịọ maka ịza ajụjụ na [[Wikipedia nke ndị bekee|Wikipedia Bekee]] nke na-ajụ ndị ọrụ ma a ga-etinye Vector 2022 dị ka akpụkpọ ahụ ndabara ka ọ bụ na-agaghị etinye ya gbakọtara ihe karịrị okwu puku iri itoolu na nzaghachi.<ref name="slate6">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref> Ndị na-akatọ mgbanwegharị ahụ megidere ya n'ụzọ doro anya maka [[White space (visual arts)|oghere ọcha]] a hapụrụ n'efu na akpụkpọ ọhụrụ ahụ, ebe ndị ọrụ ndị ọzọ katọrọ ndị nkatọ ahụ kwuru na ha dị ka ndị ọ na-ara ahụ ịnabata gbanwee.<ref name="slate6" /> Ndị ọrụ dị otu narị na iri isii na ise sonyere na mkparịta ụka ahụ jụrụ akpụkpọ ahụ ọhụrụ ahụ, ebe otu narị na iri ise na atọ kwadoro ya, itoolu nọgidekwara na-anọpụ iche. <ref name="slate6" /> <ref name="mashable">{{Cite web|author=Pearl|first=Mike|date=18 January 2023|title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out.|url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Mashable|language=en}}</ref><ref name="rfc-history">{{Cite web|title=Wikipedia history page|work=en.wikipedia.org|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia%3ARequests_for_comment%2FDeployment_of_Vector_%282022%29&diff=latest&oldid=1117412136|accessdate=February 5, 2023|archivedate=July 9, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230709223623/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia%3ARequests_for_comment%2FDeployment_of_Vector_(2022)&diff=latest&oldid=1117412136}}</ref> N'agbanyeghị ọnụ ọgụgụ ka ukwuu nke ndị editọ kwuru na ha achọghị ka ewepụta Vector 2022 n'ụdị ya dị mgbe ahụ ugbu a, ebe ọ bụ na a naghị ekpebi nkwekọrịta na Wikipedia site na ịtụ vootu, e mechiri mkparịta ụka ahụ na nkwado ndị nabatara ndozigharị ahụ, na-atụle okwu dị mma ndị ọrụ ndị ọzọ hapụrụ. <ref name="slate6" /> <ref name="mashable" /> Ndị mmepe Vector 2022 mere mgbanwe ụfọdụ na akpụkpọ ahụ iji zaghachị nkatọ ahụ, dị ka ịgbakwunye mgbanwe iji mee ka ọdịnaya isiokwu ọbụla jupụta n'obosara niile nke ihuenyo onye ọrụ. <ref name="slate6" /> <ref name="rfc-history2">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Requests_for_comment/Deployment_of_Vector_(2022)&oldid=1138588215|title=Wikipedia:Requests for comment/Deployment of Vector (2022)|date=10 February 2023|accessdate=March 16, 2023|archivedate=July 9, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230709190532/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Requests_for_comment/Deployment_of_Vector_(2022)&oldid=1138588215}}</ref> Ndị ọrụ na [[Swahili Wikipedia|Wikipedia Swahili]] ekwenyeghị n'otu olu na iwu nke akpụkpọ ọhụrụ ahụ.<ref name="slate6" /> Ndị nta akụkọ na-azaghachi mmelite nke Vector 2022 weere mmelite na atụmatụ ọhụrụ ndị e webatara dị ka mgbakwunye bara uru, mana n'ozuzu ha gosipụtara akpụkpọ ahụ dị ka obere mmelite nke na-agbanweghị ahụmịhe ọgụgụ ha na-enwe na Wikipedia. <ref name="business-insider2">{{Cite web|author=Nguyen|first=Britney|title=It's not just you {{snd}} Wikipedia looks different|url=https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012218/https://www.businessinsider.com/new-wikipedia-update-looks-different-desktop-redesign-2023-1|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Business Insider|language=en-US}}</ref> <ref name="slate7">{{Cite web|author=Rauwerda|first=Annie|date=18 January 2023|title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point.|url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Slate|language=en}}</ref><ref name="techcrunch3">{{Cite web|author=Perez|first=Sarah|date=18 January 2023|title=Wikipedia gets its first makeover in over a decade... and it's fairly subtle|url=https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|work=techcrunch.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119214848/https://techcrunch.com/2023/01/18/wikipedia-gets-its-first-makeover-in-over-a-decade-and-its-fairly-subtle/|archivedate=19 January 2023|accessdate=20 January 2023|language=en-US}}</ref> [[Annie Rauwerda]], onye mepụtara [[:en:Depths_of_Wikipedia|Depths of Wikipedia]] social media accounts, dere na ''[[Slate (magazine)|Slate]]'' na Vector 2022 abụghị "ụdị dị iche" site na akpụkpọ ahụ dịbu. Rauwerda kwukwara maka myiri dị n'etiti nnukwu nkatọ nke ndị obodo Wikipedia megide mgbanwe akpụkpọ ahụ ahụ na nguzogide ndị gara aga e mere na mgbanwe anya yiri nke ahụ na saịtị ndị a ma ama dị ka [[Reddit]].<ref name="slate7" /> Rauwerda, na Mike Pearl nke ''Mashable'', kwuru na ndị ọrụ na-enweghị obi ụtọ na mgbanwe ahụ nwere ike ịtụle ịkparịta ụka banyere akpụkpọ ahụ, ma ọ bụ jiri atụmatụ nhazi nke saịtị ahụ gbanwee ahụmịhe ịgụ akwụkwọ ha. <ref name="slate7" /><ref name="mashable2">{{Cite web|author=Pearl|first=Mike|date=18 January 2023|title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out.|url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign|archivedate=20 January 2023|accessdate=20 January 2023|work=Mashable|language=en}}</ref> '''Ihe ndekọ Wikipedia na ndị E Chekwara''' Faịlụ ọrụ Wikipedia nwere ọtụtụ ntụaka na ihe ndị echekwara. Ihe onwunwe bara uru n'ime akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia gụnyere: '''Nchịkọta akụkọ ihe mere eme''' * Ụdị: Afọ Wikipedia - ihe omume akụkọ ihe mere eme site n'afọ * [[m:History of Wikipedia|Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia]] - site na [[wikipedia:Meta|Wikipedia:Meta]] * meta:Wikimedia News - akụkọ na ihe ịrịba ama index site na Wikipedias niile * Wikipedia:BrilliantProse - onye bu Wikipedia ụzọ:Akụkọ ndị a na-ahụ anya na Wikipedia:Akụkọ ọmaWikipedia:Ezi isiokwu * Wikipedia:Nkwurịta okwu akụkọ ihe mere eme * Wikipedia:Akụkọ ihe mere eme nke Wikipedia bots * Wikipedia: Ihe ndekọ Wikipedia * Wikipedia:Akụkọ kachasị ochie nke Wikipedia '''Ihe ịrịba ama, ogo na ọnụ ọgụgụ''' * [[stats:|Stats.wikimedia.org]] - isi interface nke Wikimedia Foundation maka ọnụ ọgụgụ ọrụ niile, gụnyere Wikipedia dị iche iche na nke jikọtara ọnụ. * [[m:Wikipedia milestones|Ihe ịrịba ama Wikipedia]] * Wikipedia:Milestones <small> (na-adịghị arụ ọrụ) </small> * Wikipedia: Iri na abụọ nke Wikipedia * Wikipedia: Ndekọ ọnụ ọgụgụ '''Ebe Nchekwa Nkwurịta okwu na arụmụka''' * Wikipedia:Nkwupụta Archive * Wikipedia: Ndepụta ozi Na 24 Maachị, sava niile nke Wikipedia Europe pụrụ n'ịntanetị n'ihi nsogbu inwe oke okpomokụ. [[:en:Failover|Failover]] gaa na sava niile dị na Florida gbajiri, na-akpata nhazigharị nke [[:en:Domain_Name_System|DNS]] maka Wikipedia daa n'ụwa niile. E doziri nsogbu ahụ ngwa ngwa, mana n'ihi nsogbu caching nke DNS, o gbuturu oge ụfọdụ ebe inwetakwa Wikipedia karịa ebe ndị ọzọ. * [[mw:MediaWiki history|Akụkọ MediaWiki]] * [https://nostalgia.wikipedia.org Nostalgia Wikipedia] - foto nke Wikipedia site na 20 Disemba 2001 dị ka saịtị MediaWiki na-eji akpụkpọ ahụ nke yiri ngwanrọ nke oge ahụ * Wikipedia:CamelCase na Wikipedia * Wikipedia:Magnus Manske Day - Software MediaWiki na-aga ndụ na mmepụta * Wikipedia: Ngalaba Ọkụ Ọkụ Ndị Ofu Ofu - njikwa nke nnukwu nchịkọta akụkọ. A gbasara ya mgbe ọ na-adịghịzi mkpa (2004) * ZIM File Archive, na Internet Archive, nwere foto zuru ezu nke Wikipedia (yana nhọrọ isiokwu) n'ọtụtụ asụsụ, site na afọ dị iche iche. Enwere ike imeghe faịlụ na ngwanrọ Kiwix. {{Clear}} == Edensibịa == * [http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf "Fatally Flawed: Gbagha ọmụmụ ihe na-adịbeghị anya banyere izi ezi encyclopedic site na akwụkwọ akụkọ Nature"]. ''Encyclopædia Britannica''. March 2006. * [https://web.archive.org/web/20010303221706/http://www.wikipedia.com/wiki/HomePage Foto mbụ nke Wikipedia] site na Internet Archive. 28 Febụwarị 2001. * Giles, Jim, "Encyclopedias nke Ịntanetị na-aga isi na isi". Ntụnyere <nowiki><i id="mwGXE">Okike</i></nowiki> n'etiti Wikipedia na ''Britannica''. 14 Disemba 2005 (a chọrọ ndebanye aha) * [[Larry Sanger]] "The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir" na "Part II". Ihe na-adịghị mma. 18 Eprel 2005 ruo 19 Eprel 2005. * [http://www.nature.com/nature/britannica/index.html Nzaghachi] ''Okike'' na ''Encyclopædia Britannica''. Okike. 23 Machị 2006. (A chọrọ ndebanye aha) * [https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html ''New York Times'' na Wikipedia]. Septemba 2001. * [https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html The Free Universal Encyclopedia na Learning Resource] E debere na Wayback Machine - Free Software Foundation nkwado nke Nupedia (mgbe e mesịrị melite iji tinye Wikipedia). 1999. [[Otú:Pages with unreviewed translations]] 08d6x685n7tqb925rjdpscczwlws6vb