Wikipedia
igwiki
https://ig.wikipedia.org/wiki/Ihu_mb%E1%BB%A5
MediaWiki 1.47.0-wmf.20
first-letter
Midia
Ọpụrụiche
Ńkàtá
Ojiarụ
Ńkàtá ojiarụ
Wikipedia
Ńkàtá Wikipedia
Faịlụ
Ńkàtá faịlụ
MidiaWiki
Ńkàtá MidiaWiki
Templeeti
Ńkàtá templeeti
Enyemaka
Ńkàtá enyemaka
Otú
Ńkàtá otú
Édēchághị́
Ńkàtá Édēchághị́
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Udu
0
9645
726115
724347
2026-09-19T19:53:22Z
Epohgx zoegbp
66531
726115
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[File:Udu_sound.ogg|thumb|Sound of plastic, or fiberglass Udu]]
[[Usòrò:Udu_Drum.jpg|thumb|Udu Drum]]
'''Udu''' bụ aerophone dị ukwuu (na nke a implosive) na idiophone nke ndị [[Ndị Ìgbò|Igbo]] nke [[Naijiria|Nigeria]] . <ref>{{Cite book|last=Alexander Akorlie|first=Agordoh|year=2005|title=African Music: Traditional and Contemporary|publisher=Nova Publisher}}</ref> N’ala [[Asụ̀sụ̀ Ìgbò|Igbo]], ''ùdù'' pụtara ‘arịa’. Nke ite mmiri nwere oghere, ọ bụ ụmụ nwanyị ndị Igbo aku udu na oge mmeme. <ref>{{Cite book|last=Nzewi|first=Meki|year=1991|title=Musical Practice and Creativity: An African Traditional Perspective|publisher=University of Bayreuth}}</ref> A na-eji ụrọ eme udu. A na-eji aka aku ya. Ọ na-ewepụta ụda bass site na ịkụ nnukwu oghere nọ ya n'ahu ngwa ngwa. <ref name="Schlagwerk percussion website">{{Cite web|title=Schlagwerk percussion website|publisher=Schlagwerk}}</ref> Enwere ọtụtụ ụzọ enwere ike igbanwe uda ya, dabere n'otú esi dose kpisiri aka dị n'elu obere oghere dị n'elu. Ọzọkwa, enwere ike iji mkpịsị aka rụọ corpus dum. Taa, ndị na-eji aka n'aku egwu na udi di iche- iche n'eji ya emeputa egwu.
== Nchịkọta ==
Ọgba Udu nke oge ochie bụ ite mmiri nwere oghere, nke ụmụ nwanyị Igbo na-akpọ n'oge mmemme.
== Ngw'ọrụ ndị enwetara ==
[[Usòrò:Udus_(from_Emil_Richards_Collection).jpg|áká_ịkẹngạ|thumb| Udus ]]
* Botija Enweghị aha e dere aha ya bụ Utar enweghị asusu Igbo. Esi m n’agbụrụ ndị Igbo.
Ọ bụ nkwanye ùgwù na-akpọ aha ihe ọdịnala na-enweghị nkwenye ndị obodo Igbo. Aha kwesiri ka ewepu Utar.
* Ghatam
<references />
[[Òtù:Ngwa egwu]]
pwvryul7uhehkmj1xf94rcd4f2m11yr
726116
726115
2026-09-19T19:55:49Z
Epohgx zoegbp
66531
Akụkọ na-ekwu na e ji mberede mepụta ịgba Udu n'ihi oghere dị n'akụkụ ite ụrọ, nke mere ka ọ ghara ịdị mma maka ebumnuche mbụ e ji mee ya. Kama ịtụfu ya, onye nwe ya malitere iji ya na-akpọ egwu.
726116
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[File:Udu_sound.ogg|thumb|Sound of plastic, or fiberglass Udu]]
[[Usòrò:Udu_Drum.jpg|thumb|Udu Drum]]
'''Udu''' bụ aerophone dị ukwuu (na nke a implosive) na idiophone nke ndị [[Ndị Ìgbò|Igbo]] nke [[Naijiria|Nigeria]] . <ref>{{Cite book|last=Alexander Akorlie|first=Agordoh|year=2005|title=African Music: Traditional and Contemporary|publisher=Nova Publisher}}</ref> N’ala [[Asụ̀sụ̀ Ìgbò|Igbo]], ''ùdù'' pụtara ‘arịa’. Nke ite mmiri nwere oghere, ọ bụ ụmụ nwanyị ndị Igbo aku udu na oge mmeme. <ref>{{Cite book|last=Nzewi|first=Meki|year=1991|title=Musical Practice and Creativity: An African Traditional Perspective|publisher=University of Bayreuth}}</ref> A na-eji ụrọ eme udu. A na-eji aka aku ya. Ọ na-ewepụta ụda bass site na ịkụ nnukwu oghere nọ ya n'ahu ngwa ngwa. <ref name="Schlagwerk percussion website">{{Cite web|title=Schlagwerk percussion website|publisher=Schlagwerk}}</ref> Enwere ọtụtụ ụzọ enwere ike igbanwe uda ya, dabere n'otú esi dose kpisiri aka dị n'elu obere oghere dị n'elu. Ọzọkwa, enwere ike iji mkpịsị aka rụọ corpus dum. Taa, ndị na-eji aka n'aku egwu na udi di iche- iche n'eji ya emeputa egwu.
== Nchịkọta ==
Ọgba Udu nke oge ochie bụ ite mmiri nwere oghere, nke ụmụ nwanyị Igbo na-akpọ n'oge mmemme.Akụkọ na-ekwu na e ji mberede mepụta ịgba Udu n'ihi oghere dị n'akụkụ ite ụrọ, nke mere ka ọ ghara ịdị mma maka ebumnuche mbụ e ji mee ya. Kama ịtụfu ya, onye nwe ya malitere iji ya na-akpọ egwu.<ref>{{Cite web |title=BS 2565:1955 {{!}} 31 Jan 1955 {{!}} BSI Knowledge |url=https://knowledge.bsigroup.com/products/drums-for-winding-wires-and-strips-for-electrical-purposes-for-use-in-the-united-kingdom |access-date=2026-09-19 |website=knowledge.bsigroup.com}}</ref>
== Ngw'ọrụ ndị enwetara ==
[[Usòrò:Udus_(from_Emil_Richards_Collection).jpg|áká_ịkẹngạ|thumb| Udus ]]
* Botija Enweghị aha e dere aha ya bụ Utar enweghị asusu Igbo. Esi m n’agbụrụ ndị Igbo.
Ọ bụ nkwanye ùgwù na-akpọ aha ihe ọdịnala na-enweghị nkwenye ndị obodo Igbo. Aha kwesiri ka ewepu Utar.
* Ghatam
<references />
[[Òtù:Ngwa egwu]]
2iaqklcmk4xflanzc102eaxgsf626mh
726117
726116
2026-09-19T20:02:44Z
Epohgx zoegbp
66531
A na-ejikarị ụrọ arụ udu. Mgbe ụfọdụ, a na-etinye ntụ ozu ndị ikwu nwụrụ anwụ n'ime ya mgbe a na-arụ ya, n'agbanyeghị na enwere ike iji plastik ma ọ bụ iko rụọ ya. Ugbu a, ọtụtụ ndị na-akụ ngwa egwu na-eji ya eme ihe n'ụdị egwu dị iche iche.
726117
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[File:Udu_sound.ogg|thumb|Sound of plastic, or fiberglass Udu]]
[[Usòrò:Udu_Drum.jpg|thumb|Udu Drum]]
'''Udu''' bụ aerophone dị ukwuu (na nke a implosive) na idiophone nke ndị [[Ndị Ìgbò|Igbo]] nke [[Naijiria|Nigeria]] . <ref>{{Cite book|last=Alexander Akorlie|first=Agordoh|year=2005|title=African Music: Traditional and Contemporary|publisher=Nova Publisher}}</ref> N’ala [[Asụ̀sụ̀ Ìgbò|Igbo]], ''ùdù'' pụtara ‘arịa’. Nke ite mmiri nwere oghere, ọ bụ ụmụ nwanyị ndị Igbo aku udu na oge mmeme. <ref>{{Cite book|last=Nzewi|first=Meki|year=1991|title=Musical Practice and Creativity: An African Traditional Perspective|publisher=University of Bayreuth}}</ref> A na-eji ụrọ eme udu. A na-eji aka aku ya. Ọ na-ewepụta ụda bass site na ịkụ nnukwu oghere nọ ya n'ahu ngwa ngwa. <ref name="Schlagwerk percussion website">{{Cite web|title=Schlagwerk percussion website|publisher=Schlagwerk}}</ref> Enwere ọtụtụ ụzọ enwere ike igbanwe uda ya, dabere n'otú esi dose kpisiri aka dị n'elu obere oghere dị n'elu. Ọzọkwa, enwere ike iji mkpịsị aka rụọ corpus dum. Taa, ndị na-eji aka n'aku egwu na udi di iche- iche n'eji ya emeputa egwu.
== Nchịkọta ==
Ọgba Udu nke oge ochie bụ ite mmiri nwere oghere, nke ụmụ nwanyị Igbo na-akpọ n'oge mmemme.Akụkọ na-ekwu na e ji mberede mepụta ịgba Udu n'ihi oghere dị n'akụkụ ite ụrọ, nke mere ka ọ ghara ịdị mma maka ebumnuche mbụ e ji mee ya. Kama ịtụfu ya, onye nwe ya malitere iji ya na-akpọ egwu.<ref>{{Cite web |title=BS 2565:1955 {{!}} 31 Jan 1955 {{!}} BSI Knowledge |url=https://knowledge.bsigroup.com/products/drums-for-winding-wires-and-strips-for-electrical-purposes-for-use-in-the-united-kingdom |access-date=2026-09-19 |website=knowledge.bsigroup.com}}</ref>A na-ejikarị ụrọ arụ udu. Mgbe ụfọdụ, a na-etinye ntụ ozu ndị ikwu nwụrụ anwụ n'ime ya mgbe a na-arụ ya, n'agbanyeghị na enwere ike iji plastik ma ọ bụ iko rụọ ya. Ugbu a, ọtụtụ ndị na-akụ ngwa egwu na-eji ya eme ihe n'ụdị egwu dị iche iche.<ref>{{Cite web |last=Harper |first=Raymond I. |date=2025-09-14 |title=Udu Drum Guide: Origins, Playing Styles, and Modern Uses |url=https://rareinstrument.com/udu/ |access-date=2026-09-19 |website=RareInstrument.com |language=en-US}}</ref>
== Ngw'ọrụ ndị enwetara ==
[[Usòrò:Udus_(from_Emil_Richards_Collection).jpg|áká_ịkẹngạ|thumb| Udus ]]
* Botija Enweghị aha e dere aha ya bụ Utar enweghị asusu Igbo. Esi m n’agbụrụ ndị Igbo.
Ọ bụ nkwanye ùgwù na-akpọ aha ihe ọdịnala na-enweghị nkwenye ndị obodo Igbo. Aha kwesiri ka ewepu Utar.
* Ghatam
<references />
[[Òtù:Ngwa egwu]]
8q8za2i5kv82crzkvsu8fwtykon7is1
Fela Kuti
0
12514
726132
725032
2026-09-20T10:18:19Z
InternetArchiveBot
11600
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
726132
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{Infobox musical artist|name=Fela Kuti|background=solo_singer|image=Fela Kuti (cropped).jpg|caption=Kuti in 1970|birth_name=Olufela Olusegun Oludotun Ransome-Kuti|birth_date={{birth date|df=yes|1938|10|15}}|birth_place=[[Abeokuta]], [[British Nigeria]]|death_date={{death date and age|df=yes|1997|8|2|1938|10|15}}|death_place=[[Lagos]], [[Lagos State]], [[Nigeria]]|genre={{flatlist|
*[[Afrobeat]]
*[[highlife]]}}|occupation={{flatlist|
*Singer-songwriter
*musician
*activist}}|instrument={{flatlist|
*Saxophone
*vocals
*keyboards
*trumpet
*guitar
*drums}}|years_active=1958–1997|label={{flatlist|
*[[Barclay Records|Barclay]]/[[PolyGram Records|PolyGram]]
*[[MCA Records|MCA]]/[[Universal Music Group|Universal]]
*[[Celluloid Records|Celluloid]]
*[[EMI|EMI Nigeria]]
*[[Victor Entertainment|JVC]]
*[[Wrasse Records|Wrasse]]
*[[Shanachie Records|Shanachie]]
*[[Knitting Factory Records|Knitting Factory]]}}|associated_acts={{flatlist|
*Africa '70 / Afrika '70
*Egypt '80
*Koola Lobitos
*Nigeria '70
*[[Hugh Masekela]]
*[[Ginger Baker]]
*[[Tony Allen (musician)|Tony Allen]]
*[[Femi Kuti]]
*[[Seun Kuti]]
*[[Roy Ayers]]
*[[Lester Bowie]]}}|website={{url|http://felakuti.com/}}}}
[[Category:Articles with short description]]
[[Category:Short description is different from Wikidata]]
[[Category:Articles with hCards]]
'''Fela Aníkúlápó Kuti''' (a mụrụ '''Olufela Olusegun Oludotun Ransome-Kuti''' ; 15 October 1938 <ref>{{Cite web|date=2016-05-05|title=Fela Kuti – 10 of the best|url=http://www.theguardian.com/music/musicblog/2016/may/05/fela-kuti-10-best-songs|accessdate=2022-03-03|work=the Guardian|language=en}}</ref> – 2 August 1997), a makwa ya dịka '''Abami Eda''', ọ bụ onye ọkụ egwu nke Naijiria, onyeisi ndị egwú, onye na-echepụta egwu, onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị, na Pan-Africanist . A na-ewere ya dị ka onye ọsụ ụzọ Afrobeat, ụdị egwu Afrịka nke na-ejikọta egwu ndị Yoruba ọdịnala na ụdị olu ya na funk na jazz America. <ref name="oesketite">{{Cite web|url=http://www.analysisworldmusic.com/images/1aawmoikelomepaper.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110707135016/http://www.analysisworldmusic.com/images/1aawmoikelomepaper.pdf|archivedate=7 July 2011|title=Stylistic Analysis of Afrobeat Music of Fela Anikulapo Kuti|author=Albert Oikelome|publisher=Analysisworldmusic.com|accessdate=27 January 2013}}</ref> N'oge ọ na-ewu ewu, a na-akpọ ya otu n'ime ndị na-eme egwu na-ama aka na [[Eluàlà|Africa]] . <ref name="rebel"/> AllMusic kọwara ya dị ka olu egwu na ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke mba ụwa pụtara.
Kuti bụ nwa onye na-akwado ikike ụmụnwanyị Naijiria, [[Funmilayo Ransome-Kuti]]. Ka ha nwechara ahụmịhe mbụ na mba ofesi, ya na ndị otu ya Africa 70 (nwere onye na-akụ Tony Allen ) gbagoro dịka ndị àmà ama na Naijiria n'ime afọ 1970s, bụ oge ọ bụ onye nkatọ n'ekwughị okwu na ebumnuche nke ndị agha Naijiria . N'afọ 1970, ọ tọrọ ntọala Kalakuta Republic commune, bụ nke kwupụtara onwe ya pụọ na ọchịchị ndị agha. Ebibiri obodo a na mbuso agha 1978. Gọọmenti [[Muhammadu Buhari]] tụrụ ya mkpọrọ n'afọ 1984, mana ọ hapụrụ ya ka ọnwa iri abụọ gachara. Ọ gara n'ihu na-edekọ ma na-eme ihe site n'afọ 1980 na 1990. Kemgbe ọ nwụrụ na 1997, nwa ya nwoke bụ Femi Kuti na-elekọta na nchịkọta egwu ya.
== Ndụ mmalite na ọrụ ==
[[Usòrò:Family_Ransome_Kuti_c1940.jpg|áká_èkpè|thumb| Ezinụlọ Ransome-Kuti gburugburu 1940: Reverend Israel na [[Funmilayo Ransome-Kuti|Chief Funmilayo]] nọ ọdụ, Dolu n'azụ, Fela n'ihu na nwa Beko, na Olikoye n'aka nri.]]
Olufela Olusegun Oludotun Ransome-Kuti <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2003/07/17/arts/celebrating-the-life-and-impact-of-the-nigerian-music-legend-fela.html?pagewanted=1|title=Celebrating the Life and Impact of the Nigerian Music Legend Fela|author=Ogunnaike|first=Lola|date=17 July 2003|work=[[The New York Times]]|accessdate=18 November 2010}}</ref> bụ onye a mụrụ n'ime ezinụlọ Ransome-Kuti, ezinụlọ Nigeria nke elu-etiti, n'ụbọchị 15 n'ọnwa Ọktoba n'afọ 1938 na [[Abeokuta]] (isi obodo nke oge a nke [[Ȯra Ogun|Ogun State]] <ref name="born">Hamilton, Janice. ''Nigeria in Pictures'', p. 70.</ref> ), nke na oge ahụ bụ obodo dị na British Colony nke Nigeria . Nne ya, Chief [[Funmilayo Ransome-Kuti]], bụ nwanyị na-emegide ndị ọchịchị, na nna ya, Reverend Israel Oludotun Ransome-Kuti, bụ onye ozi Anglican, onye isi ụlọ akwụkwọ, na onye isi oche mbụ nke Nigeria Union of Teachers . <ref name="NUT">{{Cite web|title=Origin of NUT|url=https://www.nut-nigeria.org/index.php/2016-01-08-15-02-20/origin-of-nut|work=nut-nigeria.org|publisher=Nigeria Union of Teachers|accessdate=13 January 2020|archivedate=2020-09-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200926145650/http://nut-nigeria.org/index.php/2016-01-08-15-02-20/origin-of-nut}}</ref> Ụmụnne ya nwoke bụ Beko Ransome-Kuti na Olikoye Ransome-Kuti, bụ ndị dibia bekee, bụ ndị amara nke ọma na mba. Kuti bụ nwa nwanne nne mbụ <ref>{{Cite web|date=2010-10-30|title=Fela Kuti remembered: 'He was a tornado of a man, but he loved humanity'|url=http://www.theguardian.com/music/2010/oct/31/fela-kuti-musical-neil-spencer|accessdate=2022-03-09|work=the Guardian|language=en}}</ref> mgbe e wepụrụ onye edemede na Nobel Laureate [[Wole Soyinka]], onye isi ojii [[Eluàlà|Afrika]] mbụ nwetara Nrite Nobel maka akwụkwọ, n'ihi na ha abụọ bụ ụmụ Josiah Ransome-Kuti, onye bụ nna nna Kuti na nne Soyinka. <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2010/oct/31/fela-kuti-musical-neil-spencer|title=Fela Kuti remembered: 'He was a tornado of a man, but he loved humanity'|author=Spencer|first=Neil|date=2010-10-30|work=[[The Guardian]]|language=en-GB|accessdate=1 October 2016}}</ref>
Kuti gara ụlọ akwụkwọ Abeokuta Grammar School . N'afọ 1958, e zigara ya London ka ọ mụọ nkà mmụta ọgwụ mana o kpebiri ịmụ egwu na Trinity College of Music, na opi bụ ngwá ọrụ kachasị amasị ya. Mgbe ọ nọ ebe ahụ, ọ hiwere otu Koola Lobitos wee kpọọ ngwakọta jazz na ndụ dị elu . <ref name="yabis">{{Cite journal|author=Olatunji|first=Michael|year=2007|title=Yabis: A Phenomenon in the Contemporary Nigerian Music|journal=[[The Journal of Pan African Studies]]|volume=1|pages=26–46|url=http://www.jpanafrican.com/docs/vol1no9/Yabis.pdf}}</ref> N'afọ 1960, Kuti lụrụ nwunye mbụ ya, Remilekun (Remi) Taylor, onye ya na ya nwere ụmụ atọ ( Femi, Yeni, na Sola). <ref>{{Cite web|title=VANGUARD|url=https://allafrica.com/stories/201510151630.html|accessdate=27 August 2020|work=allafrica}}</ref> Na 1963, Kuti laghachiri na Federation of Nigeria nwere onwe ohuru, megharia Koola Lobitos, a zụọ ya dị ka onye na-emepụta redio maka ụlọ ọrụ mgbasa ozi Nigeria.. Ya na Victor Olaiya na All-Stars gụrụ egwu n'oge ụfọdụ.
N'afọ 1967, Kuti gara [[Ghana]] ịchọ ntụzịaka egwu ọhụrụ. <ref name="oesketite"/> Ọ kpọrọ ụdị ya Afrobeat, ngwakọta nke highlife, funk, jazz, salsa, calypso, na egwu Yoruba ọdịnala. <ref name="oesketite" /> N'afọ 1969, Kuti kpọgara ndị otu ahụ na [[Njikọ̀taọ̀hà|United States]] ma nọrọ ọnwa iri na Los Angeles. Mgbe ọ nọ ebe ahụ, ọ chọpụtara mmegharị Black Power site na Sandra Smith (nke a maara ugbu a dị ka Sandra Izsadore ma ọ bụ Sandra Akanke Isidore), <ref>{{Cite web|url=http://pmnewsnigeria.com/2015/10/12/sandra-iszadore-fashola-ajibade-others-speak-at-felabration/|title=Sandra Iszadore, Fashola, Ajibade, others speak at Felabration|work=PM News|first=Funsho|author=Arogundade|date=12 October 2015|accessdate=7 November 2021}}</ref> onye otu akụkụ nke Black Panther Party . Ahụmahụ a metụtara egwu ya na echiche ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke ukwuu. <ref name="L.A. Weekly">{{Cite news|url=http://www.laweekly.com/arts/fela-kutis-lover-and-mentor-sandra-smith-talks-about-afrobeats-la-origins-as-fela-musical-arrives-at-the-ahmanson-2370345|title=Fela Kuti's Lover and Mentor Sandra Smith Talks About Afrobeat's L.A. Origins, as Fela! Musical Arrives at the Ahmanson|work=[[L.A. Weekly]]|date=December 13, 2011|accessdate=April 3, 2016|author=Tewksbury, Drew}}</ref> Ọ kpọgharịrị aha band Nigeria 70. N'oge na-adịghị anya ka nke ahụ gasịrị, onye mgbasa ozi wepụrụ ndị ọrụ mbata na ọpụpụ na Naturalization na Kuti na ndị otu ya nọ na US na-enweghị ikike ọrụ. Ndị otu ahụ rụrụ nnọkọ ndekọ ngwa ngwa na Los Angeles nke ga-emecha wepụta ya dị ka ''Oge '69 Los Angeles'' . <ref>{{Cite book|author=Olaniyan, Tejumola.|url=https://www.worldcat.org/oclc/65189067|title=Arrest the music! : Fela and his rebel art and politics|date=2004|publisher=Indiana University Press|isbn=0-253-11034-3|location=Bloomington|oclc=65189067}}</ref>
=== Afọ 1970 ===
{{See also|Confusion (album)}}
Ka Kuti na ndị otu ya laghachiri na Naijiria, a kpọgharịrị otu ahụ aha (the) Africa '70 ka isiokwu lyrical gbanwere site na ịhụnanya gaa na nke ọha mmadụ. <ref name="yabis"/> Ọ hibere Kalakuta Republic — ọgbakọ, ụlọ ihe nkiri, na ebe obibi maka ọtụtụ ndị ejikọrọ na otu egwu — nke o mechara kwupụta nọọrọ onwe ya na steeti Naijiria.
Kuti hibere ụlọ oriri na nkwari abalị na ụlọ oriri na ọṅụṅụ Empire, nke mbụ akpọrọ Afro-Spot ma mesịa bụrụ Afrika Shrine, ebe ọ na-eme egwuregwu oge niile ma na-eme ememe omenala ndị [[Ndi Yoruba|Yoruba]] ahaziri iche iji kwanyere okwukwe ndị nna nna ya ugwu. Ọ gbanwekwara aha ya ka ọ bụrụ Anikulapo (nke pụtara "Onye na-ebu ọnwụ n'akpa ya", na nkọwa ya: "M ga-abụ onye isi nke akara aka m ma kpebie mgbe oge ọnwụ ga-ada"). <ref>{{Cite web|url=http://www.nigerian.name/w/index.php?title=Anikulapo|title=Meaning of Anikulapo in|publisher=Nigerian.name|date=11 January 2008|accessdate=1 October 2011}}</ref> Ọ kwụsịrị iji aha nna a kpọchiri akpọchi bụ́ “Ransome” n’ihi na o weere ya dị ka aha ohu .
Egwu Kuti na-ewu ewu n'etiti ọha Naijiria na ndị Africa n'ozuzu ha. O kpebiri ịbụ abụ na Pidgin English ka ndị mmadụ n’Afrika niile nwee ike ịnụ ụtọ egwu ya, ebe asụsụ obodo ha na-asụ dị iche na ọtụtụ . Ebe ọ bụ na egwu Kuti na-ewu ewu na Naịjirịa na n'ebe ndị ọzọ, ọchịchị na-achị anaghị amasị ya, a na-ebusokwa mba Kalakuta Republic agha ugboro ugboro. N'oge 1972, Ginger Baker dekọtara ''Stratavarious ,'' na Kuti pụtara n'akụkụ onye na-agụ egwú na onye na-agụ egwú Bobby Tench . <ref>[{{AllMusic|class=artist|id=p130948/credits|pure_url=yes}} Bobby Gass credits], [[AllMusic]]</ref> N'oge a, Kuti malitere itinye aka na okpukpe ndị Yoruba . <ref name="rebel"/>
N'afọ 1977, Kuti na Africa 70 wepụtara album <nowiki><i id="mwpw">Zombie</i></nowiki>, bụ nke katọrọ ndị agha Naijiria nke ukwuu, ma jiri ihe atụ zombie kọwaa ụzọ ndị agha Naijiria si eme. Album ahụ bụ nnukwu ihe ịga nke ọma ma kpasuo gọọmenti iwe, bụ́ ndị ji ndị agha 1,000 wakporo Republic of Kalakuta. N’oge mwakpo ahụ, e tiri Kuti ihe nke ukwuu, ma merụọ nne ya meworo agadi ahụ nke ukwuu mgbe e si na windo tụpụ ya. A gbara ọgbakọ ahụ ọkụ, ma bibie ụlọ ọrụ Kuti, ngwa na teepu ukwu . Kuti kwuru na a ga-egbu ya ma ọ bụghị na onye isi ọchịagha nyere aka ka a na-eti ya ihe. Nzaghachi Kuti na mwakpo ahụ bụ ibugara igbe ozu nne ya na Dodan Barrack dị na [[Lagos]], ebe obibi General [[Olusegun Obasanjo]], na ide abụ abụọ, "Coffin for Head of State" na "Unknown Soldier," na-ezo aka n'ajụjụ ndị gọọmentị kwuru nke kwuru. onye agha amaghi ama ebibiela obodo ahụ.
Kuti na ndị otu ya gara biri na Crossroads Hotel mgbe e bibichara ụlọ agbara na ọgbakọ ahụ. N'afọ 1978, ọ lụrụ ụmụnwaanyị iri abụọ na asaa: Kikelomo Oseyni, Folake Oladejo, Tejumade Adebiyi, Naa Lamiley, Sewaa Kuti, Omotola Osaeti, Omowunmi Oyedele, Alake Anikulapo Kuti, Shade Shodeinde, Adeola Williams, Najite Kuti, Emaruaghevwe, Osawemighola Osawemigho, Emaruagheru, Osawemigho, Anikula Osawela, Emaruagheru, Osawela, Emaruagheru, Osawela, Najite Kuti., Adejonwo Iyabode Ogunitro, Bose Anikulapo Kuti, Lara Anikulapo Kuti, Suru Eriomola, Tokunbo Akran, Funmi Kuti, Omowunmi Afesumo, Laide Anikulapo Kuti, Ronke Edason, Damiregba Anikulapo Kuti, Aduni Idowu, and Omolara Shosanya Remilekun Taylor. Ọtụtụ n’ime ha bụ ndị na-agba egwú, ndị na-agụ egwú, na ndị na-abụ abụ bụ́ ndị ya na ha rụkọrọ ọrụ. Alụmdi na nwunye ahụ abụghị nanị iji mee ncheta nke mwakpo a wakporo Kalakuta Republic kamakwa iji chebe Kuti na ndị nwunye ya n'okwu ụgha nke ndị ọchịchị na-ekwu na Kuti na-atọrọ ụmụ nwanyị. <ref>{{Cite book|author=See: Washington|first=Teresa N.|title=The Architects of Existence: Aje in Yoruba Cosmology, Ontology, and Orature|publisher=Oya's Tornado|year=2014|pages=218–219|isbn=978-0991073016}}</ref> Mgbe e mesịrị, ọ nakweere usoro ntụgharị nke ilekọta ndị nwunye iri na abụọ n'otu oge. <ref name="music.guardian.co.uk">{{Cite news|author=Culshaw|first=Peter|title=The big Fela|url=http://music.guardian.co.uk/world/story/0,,1927705,00.html|work=The Guardian|date=15 August 2004|accessdate=2 May 2010}}</ref> E nwekwara ihe nkiri abụọ n'afọ: nke mbụ bụ na Accra, bụ nke ọgba aghara malitere n'oge egwu "Zombie", nke mere ka amachibidoro Kuti ịbanye [[Ghana]] ; nke abụọ bụ mgbe Berlin Jazz Festival gasịrị mgbe ọtụtụ ndị na-egwu Kuti hapụrụ ya n'ihi asịrị na o mere atụmatụ iji ego niile enweta ego iji kwado mgbasa ozi onye isi ala ya.
N'afọ 1979, Kuti hiwere otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị ya, nke ọ kpọrọ Movement of the People (MOP), iji "sachapụ ọha mmadụ dị ka ngwa eji ehicha ụlọ bụ mọp n'asụsụ Bekee", ma ọ malitere ngwa ngwa na-adịghị arụ ọrụ n'ihi esemokwu ya na gọọmentị nke oge ahụ. MOP kwusara Nkrumahism na Africanism . <ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=CmBcCAAAQBAJ|title=Fela: Kalakuta Notes|author=Collins|first=John|date=5 June 2015|publisher=[[Wesleyan University Press]]|isbn=9780819575401}}</ref> <ref>''Fela Kuti: Music is the Weapon''. Directors Jean-Jacques Flori and Stephane Tchalgadjieff. 1982. Universal Import. March 2004.</ref>
=== 1980 na gafere ===
N'afọ 1983, Kuti họpụtara onwe ya ka ọ bụrụ onyeisiala na ntuliaka mbụ e mere Naijiria n'ime iri afọ, mana jụrụ ịzọ ọkwa ya. N'oge a, Kuti kere ìgwè ọhụrụ, Egypt 80, nke gosipụtara echiche na [[Ijipùtù Ọkpụ|mmepeanya Ijipt]], ihe ọmụma, nkà ihe ọmụma, mgbakọ na mwepụ, na usoro okpukpe bụ ndị Africa na a ghaghị ịza ya. Kuti kwuru na N'ajụjụ ọnụ: "Na-emesi ike na m ga-eme ka ndị Africa mara eziokwu ahụ bụ na mmepeanya Egypt bụ nke Africa. Ya mere, ọ bụ ya mere m ji gbanwee aha ndị agha m ka ọ bụrụ Ijipt 80." <ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/gFY-6x1qTzU Ghostarchive] and the {{Cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=gFY-6x1qTzU|title=Fela Kuti & Egypt 80 Arsenal TV3 Catalonian TV 1987-08-04|publisher=[[YouTube]]|accessdate=2020-05-01|archivedate=2014-03-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140319145405/http://www.youtube.com/watch?v=gFY-6x1qTzU}}: {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=gFY-6x1qTzU|title=Fela Kuti & Egypt 80 Arsenal TV3 Catalonian TV 1987-08-04|publisher=[[YouTube]]|accessdate=2020-05-01}}</ref> Kuti gara n'ihu na-edekọ ọba na ịgagharị obodo ahụ. Ọ gara n'ihu kpasuo ụlọ ọrụ ndọrọndọrọ ọchịchị iwe site n'itinye osote onyeisiala ITT Corporation, Moshood Abiola, na Obasanjo n'ọkwa ndọrọndọrọ ọchịchị a ma ama nke were nkeji iri abụọ na ise akpọrọ "ITT (International Thief-Thief)".
N'afọ 1984, ọchịchị [[Muhammadu Buhari]], nke Kuti bụ onye na-emegide ya, tụrụ ya mkpọrọ maka ebubo mbupụ ego . Amnesty International na ndị ọzọ katọrọ ebubo a dị ka ndọrọ ndọrọ ọchịchị. <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2006/feb/15/guardianobituaries.mainsection|work=The Guardian|first=Shola|author=Adenekan|title=Obituary: Dr Beko Ransome-Kuti|date=15 February 2006}}</ref> Mgbaghara kpọpụtara ya onye mkpọrọ nke akọ na uche, <ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/content.asp?CategoryID=10097|title=Success stories|publisher=Amnesty International|accessdate=9 June 2012|archivedate=3 June 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120603021747/http://amnesty.org.uk/content.asp?CategoryID=10097}}</ref> na ndị otu ndị ọzọ ruuru mmadụ webakwara ikpe ya. Ka ọnwa 20 gachara, General [[Ibrahim Babangida]] tọhapụrụ ya n'ụlọ mkpọrọ. Mgbe a tọhapụrụ ya, Kuti gbara nwunye ya iri na abụọ fọdụụrụ ya n'ihi na "alụmdi na nwunye na-ebute ekworo na ịchọ ọdịmma onwe nanị". <ref name="music.guardian.co.uk"/>
Kuti gara n'ihu wepụta ọba ya na Egypt 80 wee gaa na United States na Europe ka ọ na-aga n'ihu na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Na 1986 ọ rụrụ na Giants Stadium na [[Nú Jezị|New Jersey]] dị ka akụkụ nke Amnesty International 's A Conspiracy of Hope concert tinyere Bono, Carlos Santana, na Neville Brothers . N'afọ 1989, Kuti na Egypt 80 weputara album mgbochi ịkpa ókè agbụrụ ''Beasts of No Nation'' nke gosipụtara Onye isi ala US Ronald Reagan, Prime Minister UK Margaret Thatcher, na Onye isi ala South Africa steeti Pieter Willem Botha na mkpuchi ya. Aha nke ihe mejupụtara sitere na nkwupụta nke Botha: "Mmegide a [megide usoro ịkpa ókè agbụrụ] ga-ewepụta anụ ọhịa ahụ n'ime anyị."
Mpụta album Kuti ji nwayọọ nwayọọ na 1990s, na n'ikpeazụ, ọ kwụsịrị ịwepụta albums kpamkpam. Na 21 Jenụarị 1993, <ref>{{Cite web|author=Akinyemi|first=Oluwamayowa|title=NOSTALGIA: 28 Years Ago Today, Fela Kuti Was Arrested On Suspicion Of Murder - A New Touch of Africa|url=https://anewtouchofafrica.com/nostalgia-28-years-ago-today-fela-kuti-was-arrested-on-suspicion-of-murder/|accessdate=2021-01-24|language=en-US|archive-date=2021-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121163336/https://anewtouchofafrica.com/nostalgia-28-years-ago-today-fela-kuti-was-arrested-on-suspicion-of-murder/|url-status=dead}}</ref> ejidere ya na ndị otu anọ nke Africa 70 ma emesịa bo ya ebubo na 25 Jenụwarị maka igbu ọchụ nke onye ọrụ ọkụ eletrik. <ref>{{Cite news|author=|first=|date=1993-01-25|title=NIGERIAN MUSICIAN FELA CHARGED WITH MURDER|language=en-US|work=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1993/01/26/nigerian-musician-fela-charged-with-murder/53f09d58-3ad4-47c3-b6e6-8b2fd2b21643/|accessdate=2021-01-24}}</ref> Asịrị na-ekwukwa na ọ na-arịa ọrịa nke ọ na-ajụ ọgwụgwọ. Agbanyeghị, enwebeghị nkwupụta nkwenye sitere na Kuti gbasara ntule a.
== Ọnwụ ==
N'ụbọchị nke atọ n'ọnwa [[August|Ọgọst]] 1997, nwanne Kuti Olikoye Ransome-Kuti, onye bụbu onye na-akwado ọrịa AIDS a ma ama na onye bụbu minista ahụike, kwupụtara na Kuti anwụọla n'ụbọchị gara aga site na nsogbu ndị metụtara AIDS (ọrịa obirinajaọcha). Kuti bụbu onye na- agọnarị ọrịa AIDS, <ref>{{Cite web|url=https://www.villagevoice.com/1999/11/09/part-2-a-tale-of-two-brothers/|title=Part 2: A Tale of Two Brothers|work=[[The Village Voice]]|first=Mark|author=Schoofs|date=3 November 1999|accessdate=30 March 2022|archivedate=1 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210301171814/https://www.villagevoice.com/1999/11/09/part-2-a-tale-of-two-brothers/}}</ref> nwunye ya kwusiri ike na di ya anwụghị n'ihi ọrịa AIDS. <ref>{{Cite web|url=https://dailytimes.ng/fela-did-not-die-of-aids-widow-insists/|title=Fela Did Not Die of AIDS, Widow Insists|date=29 March 2015|work=Daily Times Nigeria}}</ref> <ref>{{Cite book|title=The Architects of Existence: Aje in Yoruba Cosmology, Ontology, and Orature|author=See: Washington|first=Teresa N.|publisher=Oya's Tornado|year=2014|isbn=978-0991073016|pages=285n105}}</ref> Nwa ya nwoke nke ọdụdụ Seun weere ọrụ iduzi ndị otu Kuti mbụ bụ Egypt 80. Dịka n'afọ 2020, ìgwè ahụ ka na-arụsi ọrụ ike, na-ewepụta egwu n'okpuru moniker Seun Kuti & Egypt 80 ''.'' <ref>{{Cite web|title=Seun Kuti & Egypt 80 {{!}} Biography & History|url=https://www.allmusic.com/artist/seun-kuti-egypt-80-mn0000999542/biography|accessdate=2020-09-06|work=AllMusic|language=en-us}}</ref>
== Egwu ==
A na-akpọ ụdị egwu Kuti Afrobeat . Ọ bụ ụdị o mebere nke ukwuu, ma bụrụ ngwakọta dị mgbagwoju anya nke jazz, funk, highlife, na egwu ọdịnaala ndị Naijiria, Africa na ukwe. O nwere ihe dị iche iche nke mkpụrụ obi mmụọ ma nwee myirịta na ụdị nhazi James Brown. Afrobeat na-enwetakwa nnukwu ego site na "tinker pan". <ref>As Iwedi Ojinmah points out in his article "Baba is Dead – Long Live Baba,"</ref> Tony Allen (onye na-akụ Kuti afọ iri abụọ) nyere aka n'ichepụta Afrobeat. Kuti kwuru otu oge na "a gaghị enwe Afrobeat na-enweghị Tony Allen". <ref>{{Cite web|title=Giants of Afrobeat: an interview with Tony Allen and Orlando Julius|url=https://www.songlines.co.uk/explore/features/giants-of-afrobeat-an-interview-with-tony-allen-and-orlando-julius|accessdate=2021-01-15|first=Nigel|author=Williamson|work=Songlines|language=en|date=1 May 2020|archivedate=2021-01-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210121213436/https://www.songlines.co.uk/explore/features/giants-of-afrobeat-an-interview-with-tony-allen-and-orlando-julius}}</ref>
Ndị otu Kuti ama ama maka igosipụta saxophone baritone abụọ mgbe ọtụtụ otu na-eji naanị otu. Nke a bụ usoro a na-ahụkarị n'ụdị egwu Africa na nke Africa ma nwee ike ịhụ ya na funk na hip hop . Ndị otu ya na-eji bassists abụọ na-eme oge ụfọdụ n'otu oge ma na-egwu egwu na-agbakọ ọnụ na rhythms. A na-enwekarị ndị egwu egwu abụọ ma ọ bụ karịa. Guitar ụdị ọkụ eletrik West African dị na band Afrobeat bụ ihe kachasị mkpa mana ejiri ya na-enye usoro ntọala, na-akpọ nkwupụta ụda olu / ụda olu ugboro ugboro, riff, ma ọ bụ groove.
Ụfọdụ ihe na-adịkarị na egwu Kuti bụ oku na nzaghachi n'ime egwu egwu na ihe atụ mana dị mfe. Egwu ya dịkwa ogologo nke ukwuu, ọ dịkarịa ala nkeji 10–15 n'ogologo, na ọtụtụ ruru nkeji 20 ma ọ bụ 30, ebe ụfọdụ egwu anaghị ewepụta ga-adịru nkeji iri anọ na ise mgbe a na-eme ya ndụ. Ogologo ha bụ otu n'ime ọtụtụ ihe kpatara na egwu ya erubeghị ogo ewu ewu na mpụga Africa. Ihe ndekọ LP ya na-enwekarị otu egwu nkeji iri atọ n'otu akụkụ. A na-enwekarị akụkụ "Instrumental Instrumental" jam akụkụ nke egwu ahụ ihe dị ka nkeji 10-15 tupu Kuti amalite abụ akụkụ "isi" nke egwu ahụ, na-egosipụta egwu ya na ịbụ abụ, maka nkeji 10-15 ọzọ. N'ụfọdụ ndekọ, a na-ekewa abụ ya ụzọ abụọ: Nkebi nke 1 bụ ngwa ihe, na akụkụ 2 na-agbakwunye na ụda olu.
A na-abụkarị egwu Kuti na Nigerian pidgin English, n’agbanyeghị na o mekwara egwu ole na ole n’asụsụ Yoruba. Akụrụngwa ya bụ isi bụ saxophone na ahụigodo, mana ọ na-akpọkwa opi, ụbọ eletrik, na sọọsọ ịgbà. Kuti jụrụ ime egwu ọzọ ka o dekọchara ha, nke gbochiri ewu ewu ya na mpụga Africa .
A maara Kuti maka ihe ngosi ya, na ihe nkiri ya na-abụkarị ihe na-adịghị mma na adị aghara. Ọ zoro aka n'omume ogbo ya dị ka "Egwuregwu ime mmụọ n'okpuru ala". Ọtụtụ ndị tụrụ anya na ọ ga-eme ihe ngosi dị ka ndị dị n'Ebe Ọdịda Anyanwụ Ụwa, ma n'oge 1980, ọ nweghị mmasị n'itinye "ihe ngosi". Ọrụ Europe ya bụ ihe nnọchianya nke ihe dị mkpa n'oge ahụ na mkpali ya ndị ọzọ. <ref name="rebel">{{Cite journal|author=Grass|first=Randall F.|date=1 January 1986|title=Fela Anikulapo-Kuti: The Art of an Afrobeat Rebel|journal=The Drama Review: TDR|volume=30|issue=1|pages=131–148|doi=10.2307/1145717}}</ref> Ọ nwara ime ihe nkiri ma ọkụ ahụ gọọmenti ndị agha na-achị kụnyere n’ụlọ ya tụfuru ya. <ref name=":2">{{Cite news|author=Darnton|first=John|date=1977-07-24|title=NIGERIA'S DISSIDENT SUPERSTAR|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1977/07/24/archives/nigerias-dissident-superstar-fela.html|accessdate=2021-04-29}}</ref> O chere na nka, na si otú a egwu nke ya, kwesịrị inwe ihe ndọrọ ndọrọ ọchịchị pụtara. <ref name="rebel" />
Kuti bụ akụkụ nke mmegharị nsụhọ Afro-Centric nke hiwere na ma wepụta ya site na egwu ya. N'ajụjụ ọnụ gụnyere na Hank Bordowitz ''Noise of the World'', Kuti kwuru:<blockquote>Egwú kwesịrị inwe mmetụta. Ọ bụrụ na ị na-egwu egwu ma ndị mmadụ anaghị eche ihe, ị naghị eme shit. Nke ahụ bụ ihe egwu Afrịka gbasara. Mgbe ị nụrụ ihe, ị ga-emegharịrịrị. Achọrọ m ịkpali ndị mmadụ ịgba egwu, kamakwa iche echiche. Egwu chọrọ ikpebi ndụ ka mma, megide ndụ ọjọọ. Mgbe ị na-ege ntị ihe na-egosi na ị na-ebi ndụ ka mma, ma ị naghị ebi ndụ ka mma, ọ ga-abụrịrị na ọ ga-emetụta gị. <ref>{{Cite book|author=Bordowitz|first=Hank|title=Noise of the World: Non-Western Musicians In Their Own Words|url=https://archive.org/details/isbn_2801932360600|date=2004|publisher=Soft Skull Press|location=Canada}}</ref></blockquote>Egwu Kuti na ime ihe ike sitere na gburugburu ya. N'ajụjụ ọnụ onyonyo a chọtara na ''Faces of Africa'' na CGTN Africa, o kwuru maka ntụnyere n'etiti egwu ịhụnanya Bekee na egwu nke ya:<blockquote>Ee, ọ bụrụ na ịnọ n'England, egwu ahụ nwere ike ịbụ ngwa na-atọ ụtọ. Ị nwere ike na-abụ maka ịhụnanya, ị nwere ike bụrụ abụ banyere onye ị ga-edina ọzọ. Mana na gburugburu nke m, obodo m enweghị mmepe n'ihi usoro mba ọzọ na ndị anyị. Yabụ na ọ nweghị ụtọ egwu. Ọ dịghị ihe dị ka ịhụnanya. Ọ dị ihe dị ka mgba maka ịdị adị ndị mmadụ. </blockquote>
== Echiche ndọrọ ndọrọ ọchịchị na mmemme ==
=== Ime ihe ===
Kuti na-etinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị na Africa site na 1970 ruo mgbe ọ nwụrụ. Ọ katọrọ nrụrụ aka nke ndị ọrụ gọọmentị Naijiria na mmeso ụmụ amaala Naijiria. O kwuru banyere ọchịchị colonial dị ka mgbọrọgwụ nke nsogbu mmekọrịta ọha na eze na nke ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke na-akpagbu ndị Africa. Nrụrụ aka bụ otu n'ime nsogbu ndọrọ ndọrọ ọchịchị kacha njọ chere Afrịka ihu na 1970 na Naịjirịa so na mba ndị kacha arụrụ arụ. Gọọmenti ya kpara nkata nhoputa ndi ochichi ma mebie ọchịchị nke mechara kawanye ịda ogbenye, ahaghị nhata akụ na ụba, enweghị ọrụ, na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, na-akwalite nrụrụ aka na mpụ. Egwu ngagharị iwe Kuti kpuchiri isiokwu ndị sitere n'eziokwu nrụrụ aka na enweghị ahaghị n'ihe gbasara mmekọrịta ọha na eze na Afrịka. Enwere ike ịnụ nkwupụta ndọrọ ndọrọ ọchịchị Kuti na Afrịka niile. <ref name=":2"/>
Okwu Kuti kwuputara n'ihu ọha banyere ọchịchị ime ihe ike na mmegbu na-achị Naijiria abịaghị n'enweghị ihe kpatara ya. E jidere ya n'ihe karịrị oge 200 dị iche iche wee nọrọ oge n'ụlọ mkpọrọ, gụnyere ọnwa 20 kachasị ogologo ya mgbe ejidechara ya na 1984. N'elu oge nga, gọọmenti rụrụ arụ zigara ndị agha ka ha kụrie Kuti, ezinụlọ ya na ndị enyi ya, ma bibie ebe ọ bụla o bi na ngwá ọrụ ma ọ bụ ihe ndekọ ọ bụla o nwere. <ref>{{Cite web|date=2017-08-03|title=20 years after Fela's death, his music, lifestyle and influence lives on » YNaija|url=https://naija.yafri.ca/20-years-after-felas-death-his-music-lifestyle-and-influence-lives-on/|accessdate=2021-01-20|work=YNaija|language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite news|author=Darnton|first=John|date=1977-07-24|title=NIGERIA'S DISSIDENT SUPERSTAR (Published 1977)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1977/07/24/archives/nigerias-dissident-superstar-fela.html|accessdate=2021-01-20}}</ref>
N'ime 1970s, Kuti malitere ịgbasa ogidi ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-ekwu okwu na oghere mgbasa ozi nke akwụkwọ akụkọ kwa ụbọchị na kwa izu dịka ''Daily Times'' na ''[[The Punch]]'', na-agafe nchịkọta akụkọ na ụlọ ọrụ mgbasa ozi nke steeti Nigeria na-achị. Ebipụtara ya na 1970s na mmalite 1980 n'okpuru aha "Chief Priest Say", kọlụm ndị a bụ ndọtị nke Kuti a ma ama Yabi Sessions—ememe na-akwalite mmụọ okwu, ya na onwe ya dị ka onye isi nchụaja, emere na ụlọ oriri na ọṅụṅụ abalị Lagos ya. N'ịbụ onye a haziri gburugburu ntụgharị Afrocentric na-alụ ọgụ maka akụkọ ihe mere eme na isi mmalite nke ịma mma ojii, "Chief Priest Say" lekwasịrị anya na ọrụ nke oke omenaala na-aga n'ihu na-edo onwe ndị Africa. Kuti kwuru okwu n'ọtụtụ isiokwu, site na nkatọ kpụ ọkụ n'ọnụ nke omume mpụ nke Gọọmenti Naijiria, ụdị nrigbu nke Islam na Christianity, na ajọ ụlọ ọrụ mba ụwa; ka deconstructions nke Western ọgwụ, Black Alakụba, mmekọahụ, mmetọ, na ịda ogbenye. "Chief Priest Say" mechara kagbuo ''Daily Times'' na ''The Punch'' . Ọtụtụ ndị ekwuola na a manyere ndị na-edezi akwụkwọ akụkọ ahụ ka ha kwụsị ibipụta ya, gụnyere iyi egwu ime ihe ike.
=== Echiche Ndị Ndọrọndọrọ Ọchịchị ===
Egwu Kuti kwuputara echiche ime ya. Ngolite ya na ewu ewu n'ime 1970s gosipụtara mgbanwe na mmekọrịta dị n'etiti egwu dị ka ụdị nka na okwu ndọrọ ndọrọ ọchịchị Naijiria. <ref>{{Cite journal|author=Shonekan|first=Stephanie|date=1 January 2009|title=Fela's Foundation: Examining the Revolutionary Songs of Funmilayo Ransome-Kuti and the Abeokuta Market Women's Movement in 1940s Western Nigeria|url=https://archive.org/details/black-music-research-journal_spring-2009_29_1/page/127|journal=Black Music Research Journal|volume=29|issue=1|pages=127–144}}</ref> N'afọ 1984, ọ katọrọ ma kparị onye ọchịchị mgbe ahụ bụ onyeisiala mba Naijiria bụ Muhammadu Buhari. <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2015/apr/01/nigerias-new-president-muhammadu-buhari-is-the-man-who-put-fela-kuti-in-jail|title=Nigeria's new president Muhammadu Buhari – the man who jailed Fela Kuti|author=Denselow|first=Robin|date=1 April 2015|work=The Guardian|language=en-GB|accessdate=4 October 2016}}</ref> "Beast of No Nation", otu n'ime egwu ya kacha ewu ewu, na-ezo aka na Buhari dịka "anụmanụ dị n'ahụ onye ara"; in Nigerian Pidgin: "No be outside Buhari dey ee / na craze man be dat / Animal in craze man skini." Kuti kwenyesiri ike na Africa ma na-ekwusa udo mgbe niile n'etiti ndị obodo ya. O chere na ụzọ kacha mkpa ha ga-esi lụso ọchịchị alaeze ukwu Europe ọgụ bụ ịkwado okpukpe ọdịnala na ụzọ ndụ na kọntinent ha. <ref name="rebel"/> Otu ndị ike ojii America metukwara echiche ndọrọ ndọrọ ọchịchị Kuti; ọ kwadoro Pan-Africanism na socialism ma kpọkuo ka mba Africa dị n'otu, onye kwuo uche ya. <ref>{{Cite journal|author=Stewart|first=Alexander|date=5 December 2013|title=Make It Funky: Fela Kuti, James Brown and the Invention of Afrobeat|journal=American Studies|volume=52|issue=4|pages=99–118|doi=10.1353/ams.2013.0124|issn=2153-6856|url=http://journals.ku.edu/amerstud/article/view/4463}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=r-hCBAAAQBAJ&q=fela+democratic+african+republic&pg=PT157|title=Suffering, Art, and Aesthetics|author=Hadj-Moussa|first=R.|date=9 July 2014|publisher=Springer|isbn=9781137426086}}</ref> Ndị isi Africa ọ kwadoro n'oge ndụ ya gụnyere Kwame Nkrumah na Thomas Sankara . <ref name=":1"/> Kuti bụ ezigbo onye na-akwado ikike mmadụ, na ọtụtụ n'ime egwu ya bụ ọgụ megide ọchịchị aka ike, kpọmkwem gọọmentị militaristic nke Nigeria na 1970s na 1980. Ọ katọkwara ndị Africa ibe ya (karịsịa ndị elu) maka ịgọnarị omenala ndị Africa ọdịnala.
N'afọ 1978, Kuti ghọrọ nwoke ji ọtụtụ ụmụnwanyị mgbe ọ lụrụ ụmụnwanyị iri abụọ na asaa n'otu oge. <ref name=":1a"/> <ref>{{Cite book|author=Moore|first=Carlos|title=Fela: This Bitch of a Life|url=https://books.google.com/books?id=xbMDyvjYIyMC|publisher=Chicago Review Press|date=1982|isbn=9781556528354}}</ref> Alụmdi na nwunye ahụ a kpọsara nke ukwuu rụrụ ọtụtụ ebumnuche: ọ bụ ụbọchị ncheta otu afọ nke Kuti na ndị nwunye ya lanarịrị mwakpo gọọmentị Naijiria wakporo Kalakuta Republic na 1977, <ref name=":0">{{Cite book|author=Washington|first=Teresa N.|title=The Architects of Existence: Aje in Yoruba Cosmology, Ontology, and Orature|publisher=Oya's Tornado|year=2014|isbn=978-0991073016|location=|pages=218}}</ref> ma mekwaa mmekọrịta Kuti na ụmụnwanyị ya na ha bi; Iwu a gbochiri gọọmenti Naijiria ịwakpo ogige Kuti n'ihi na Kuti tọọrọ ụmụnwaanyị ahụ. <ref name=":0" /> Kuti kọwakwara ịlụ karịa otu nwanyị dị ka ezi uche na adaba: “Nwoke na-aga maka ọtụtụ ụmụ nwanyị na mbụ. Dị ka ọ dị na Europe, nwoke lụrụ nwanyị, mgbe nwunye ya na-ehi ụra, ọ na-apụ gakwuru ụmụnwanyị ọzọ. Ọ ga-akpọta ndị inyom n’ụlọ, ka ha na ya biri, kwụsị ịgba ọsọ n’okporo ámá!” <ref>{{Cite web|url=http://www.jaybabcock.com/fela.html|title=Fela Kuti|publisher=Jaybabcock.com|accessdate=1 October 2011|archivedate=28 May 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080528221805/http://www.jaybabcock.com/fela.html}}</ref> Ụfọdụ na-akọwa echiche ya n'ebe ụmụnwanyị nọ dị ka nhụsianya ma na-ehotakarị egwu dịka "Mattress" dịka ihe akaebe ọzọ. <ref>{{Cite web|url=http://english.chass.ncsu.edu/jouvert/v2i1/STAN.HTM|title=Fela and His Wives: The Import of a Postcolonial Masculinity|work=Jouvert|publisher=english.chass.ncsu.edu|accessdate=16 March 2010|year=1998|author=Stanovsky|first=Derek|archivedate=17 June 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100617103741/http://english.chass.ncsu.edu/jouvert/v2i1/STAN.HTM}}</ref> <ref name="Olaniyan 76–89">{{Cite journal|author=Olaniyan|first=Tejumola|date=1 May 2001|title=The Cosmopolitan Nativist: Fela Anikulapo-Kuti and the Antinomies of Postcolonial Modernity|url=https://muse.jhu.edu/article/29585|journal=Research in African Literatures|volume=32|issue=2|pages=76–89|doi=10.2979/RAL.2001.32.2.76|issn=1527-2044}}</ref> N'ihe atụ dị mgbagwoju anya karị, ọ na-akwa emo ọchịchọ ụmụ nwanyị Afrịka na ụkpụrụ nke ịbụ nwanyị Europe mgbe ọ na-ebuli ụkpụrụ nke nwanyị ahịa na "Lady". <ref name="Olaniyan 76–89" /> Agbanyeghị, Kuti katọkwara ihe o lere anya na ngosipụta na-adịghị mma nke ịbụ nwoke Africa. N'abụ ya "JJD (Johnny Just Drop)" na "Gentleman", Kuti na-akwa emo maka omenala na ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke ụmụnwoke Africa na-ekwesịghị ekwesị na-agbaso ụkpụrụ Europe ma kwupụta onwe ya "onye Africa: Original". <ref name=":0" />
Kuti bụkwa onye na-akatọ mba Amerịka. Na nzukọ n'oge njem 1981 ya na Amsterdam, ọ "kọsara mkpesa banyere agha uche nke òtù America dị ka ITT na CIA busoro mba ndị ka na-emepe emepe n'ihe gbasara asụsụ". N'ihi na okwu ndị dị ka Ụwa nke Atọ, ndị na-emepebeghị emepe, ma ọ bụ-ọbụna nke ka njọ - mba ndị na-abụghị nke na- egosi na ọ dị ala, Kuti chere na e kwesịghị iji ha mee ihe. <ref name=":1a"/>
== Ihe nketa ==
A na-echeta Kuti dị ka onye ama ama nke kwupụtara echiche ya n'ihe metụtara mba ahụ site na egwu ya. Kemgbe 1998, mmemme Felabration, echiche nke nwa ya nwanyị Yeni Kuti malitere, <ref>{{Cite web|url=https://thenewsnigeria.com.ng/2019/09/22/felabration-2019-how-we-came-about-the-theme-from-lagos-with-love-yeni-kuti/|title=Felabration 2019: How We Came About the Theme, 'From Lagos, With Love!' – Yeni Kuti|work=The News|date=22 September 2019|accessdate=6 November 2021}}</ref> na-eme kwa afọ na New Afrika Shrine iji mee ememe ndụ nke akụkọ egwu a na ụbọchị ọmụmụ ya. Ebe ọ bụ na Kuti nwụrụ na 1997, enweela mmụgharị nke mmetụta ya na egwu na omenala ndị a ma ama, na-ejedebe na mwepụta ọzọ nke katalọgụ ya nke UMG na-achịkwa, Broadway na Off-Broadway nke ehibere site n'onu ya, na ndị egwú ọhụrụ, dị ka Antibalas, ndị na-ebu ọkọlọtọ Afrobeat na ọgbọ ọhụrụ nke ndị na-ege ntị.
N'afọ 1999, Universal Music France, n'okpuru Francis Kertekian, megharịrị nchịkọta egwu ya iri anọ na ise nke o nwere wee wepụta ha na diski kọmpat 26. Enyere aha ndị a ikike zuru ụwa ọnụ, ma e wezụga na [[Naijiria|Nigeria]] na [[Japan]], ebe ụlọ ọrụ ndị ọzọ nwere egwu Kuti. N'afọ 2005, ọrụ ndị America nke UMG nyere ikike nke aha egwu ụwa niile na akara UK Wrasse Records, bụ nke weghachitere diski 26 ahụ maka nkesa na [[Njikọ̀taọ̀hà|United States]] (ebe ha na-anọchi anya isiokwu site na MCA ) na UK. N'afọ 2009, Universal mepụtara nkwekọrịta ọhụrụ maka mba US na [[Obodo Békè|Europe]], na Knitting Factory Records na PIAS n'otu n'otu, nke gụnyere ntọhapụ nke Broadway nkedo ndekọ nke egwu ''Fela!'' N'afọ 2013, njikwa ikike BMG nwetara FKO Ltd., ụlọ ọrụ nwere ikike nke ihe niile Kuti mere.
N'afọ 2003, ihe ngosi ''Black President'' gbara na New Museum for Contemporary Art, New York, wee gosipụta egwu, ihe ngosi, ihe nkiri, na ọrụ ndị nka mba ụwa dị iri atọ na itoolu. <ref>[http://archive.newmuseum.org/index.php/Detail/Occurrence/Show/occurrence_id/403 "Black President: the Art and Legacy of Fela Anikulapo-Kuti"], New Museum Digital Archive.</ref> <ref name=":1a">{{Cite book|author=Collins|first=John|title=Fela: Kalakuta Notes|url=https://books.google.com/books?id=CmBcCAAAQBAJ|publisher=Wesleyan University Press|date=5 June 2015|isbn=9780819575401}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://bombmagazine.org/article/5518/black-president-the-art-and-legacy-of-fela-anikulapo-kuti-new-museum-of-contemporary-art|title=—Black President: The Art and Legacy of Fela Anikulapo Kuti, New Museum of Contemporary Art|author=Koirala, Snigdha|work=BOMB Magazine|accessdate=29 November 2016|archivedate=10 November 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141110172858/http://bombmagazine.org/article/5518/black-president-the-art-and-legacy-of-fela-anikulapo-kuti-new-museum-of-contemporary-art}}</ref>
Onye ọgụ egwu America bụ Bilal dekọrọ ihe nrụpụtagharị nke Kuti's 1977 " Anya mmiri na Ọbara " maka album ya nke abụọ, ''Love for Sale'', na-egosi onye ọbịa rap nke Common . Bilal zoro aka na ngwakọta Kuti nke jazz na mmasị ndị mmadụ dịka mmetụta na egwu ya.
Ihe nkiri nke afọ 2007 ''The Visitor'', nke Thomas McCarthy duziri, gosipụtara prọfesọ kwụsịrị ( Richard Jenkins ) onye chọrọ ịgụ egwu djembe ; ọ na-amụta site na nwa okorobịa Siria ( Haaz Sleiman ) bụ onye na-agwa prọfesọ na ọ gaghị aghọta n'ezie egwu Africa ma ọ gwụla ma ọ na-ege Kuti ntị. Ihe nkiri a nwere obere vidiyo nke Kuti's "Open and Close" na " ''Je'nwi Temi'' (Don't Gag Me)".
N'afọ 2008, mmepụta ihe na-apụ apụ na Broadway gbasara ndụ Kuti, nke ''akpọrọ Fela!'' sitere na akụkọ ndụ 1982 ''Fela, Fela!'' ''Nke a Bitch of a Life'' nke Carlos Moore, <ref>{{Cite web|url=http://gregorybossler.com/topics/shows/fela-review-roundup|author=Bossler, Gregory|title=Fela!: Review Roundup|publisher=Gregorybossler.com|date=13 July 2012|accessdate=27 January 2013}}</ref> <ref>{{Cite web|author=Reedy, R. Scott|url=http://www.wickedlocal.com/marshfield/fun/entertainment/arts/x1942573570/THEATER-REVIEW-Theatergoers-can-t-stay-in-their-seats-during-Fela#axzz22GB2xo7j|title=Theatergoers can't stay in their seats during 'Fela!'|publisher=Marshfield Mariner|date=3 May 2012|accessdate=27 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130115100513/http://www.wickedlocal.com/marshfield/fun/entertainment/arts/x1942573570/THEATER-REVIEW-Theatergoers-can-t-stay-in-their-seats-during-Fela#axzz22GB2xo7j|archivedate=15 January 2013}}</ref> malitere site na nkuzi mmekorita n'etiti Afrobeat band Antibalas na Tony award-winner Bill T. Jones . Nmepụta ahụ bụ nnukwu ihe ịga nke ọma, na-ere ahịa n'oge ọ na-agba ọsọ ma nweta otuto dị egwu. Na 22 Nọvemba 2009, ''Fela!'' malitere ịgba ọsọ na Broadway na ụlọ ihe nkiri Eugene O'Neill . Jim Lewis nyeere aka dee edemede ahụ (yana Jones) wee nweta nkwado onye mmepụta site na Jay-Z na Will Smith, n'etiti ndị ọzọ. Na 4 Mee 2010, ''Fela!'' a họpụtara maka 11 Tony Awards, gụnyere Best Musical, Best Book of a Musical, Best Direction of a Musical for Bill T. Jones, Best Leading Actor in a Musical for Sahr Ngaujah, na Best Featured Actress in a Musical for Lillias White . <ref>{{Cite web|url=http://www.tonyawards.com/en_US/nominees/shows/201004241272141059439.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100509020130/http://www.tonyawards.com/en_US/nominees/shows/201004241272141059439.html|title=Tony Award Nominations, 2010|archivedate=9 May 2010}}</ref> Na 2011, mmepụta London nke ''Fela!'' (nke a na-eme na Royal National Theatre ) bụ ihe nkiri. <ref name=":1a"/> Na 11 June 2012, a mara ọkwa na ''Fela!'' ga-alaghachi na Broadway maka mmemme 32.
Na 18 August 2009, DJ J.Period weputara free mixtape na ọha ọha, nke isiokwu ya bụ ''Ndị ozi'' . Ọ bụ mmekorita ya na onye na-ese hip-hop nke a mụrụ na [[Somalia]] bụ K'naan na-akwụ ụgwọ maka Kuti, [[Bob Marley]], na Bob Dylan .
Ọnwa abụọ ka e mesịrị, Knitting Factory Records malitere ịmaliteghachi aha 45 nke UMG na-achịkwa, malite na ntinye ọzọ na US nke nchịkọta ''The Best of the Black President'', nke emechara ma wepụta ya na 2013. <ref>{{Cite web|author=Chick|first=Stevie|date=2013-03-04|title=BBC - Music - Review of Fela Kuti - The Best of the Black President 2|url=https://www.bbc.co.uk/music/reviews/26b6/|archiveurl=|archivedate=|accessdate=2021-01-28|work=[[BBC]]|language=en-GB}}</ref>
''Fela Nwa Kuti: Ọdịda Kalakuta'' bụ egwuregwu egwuregwu nke Onyekaba Cornel Best dere na 2010. O nwela otuto mmeri dịka akụkụ nke Felabration nke afọ ahụ wee laghachi na 2014 na National Theater and Freedom Park na Lagos. Egwuregwu ahụ na-ekwu maka ihe omume na ebe nzuzo, otu ụbọchị mgbe ọdịda Kalakuta gasịrị.
Ihe nkiri ihe nkiri zuru oke nke ''ịchọta Fela'', nke Alex Gibney duziri, malitere na 2014 Sundance Film Festival .
[[Usòrò:Fela_Anikulakpo-kuti,_off_Allen_roundabout,_Lagos.jpg|thumb| Fela Kuti akpụrụ akpụ na [[Ikeja|Ikeja, Lagos]]]]
Ihe nkiri akụkọ ndụ site na Focus Features, nke Steve McQueen na-eduzi ma dee ya bụ [[Biyi Bandele]], na-ekwu na ọ na-emepụta na 2010, ya na Chiwetel Ejiofor na-edu ndú. <ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2010/05/as-fela-lands-11-tony-noms-pic-on-the-musicianactivist-signs-chiwetel-ejiofor-38010/|author=Mike Fleming Jr|title=As 'Fela!' Lands 11 Tony Noms, Pic On The Musician/Activist Signs Chiwetel Ejiofor|publisher=Deadline.com|date=4 May 2010|accessdate=27 January 2021}}</ref> Otú ọ dị, site n'afọ 2014, a naghị emepụta atụmatụ ahụ n'okpuru Features Focus, na mgbe ọ nọgidere na-arụ ọrụ ya dị ka onye edemede bụ isi, Andrew Dosunmu nọchiri McQueen dịka onye nduzi. McQueen gwara ''The Hollywood Reporter'' na ihe nkiri a "nwụrụ anwụ". <ref>{{Cite web|author=Ginsberg|first=Merle|date=2014-01-09|title=Fela Kuti Biopic Soldiers On, Without Steve McQueen or Focus Features|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/fela-kuti-biopic-soldiers-steve-669532|archiveurl=|archivedate=|accessdate=2021-01-28|work=The Hollywood Reporter|language=en}}</ref>
Ihe nkiri akwụkwọ akụkọ 2019 ''Enyi m Fela'' ( ''Meu amigo Fela'' ), nke Joel Zito Araújo mere, na-enyocha mgbagwoju anya nke ndụ Kuti "site na anya na mkparịta ụka" nke onye na-ede akụkọ ndụ ya bụ Carlos Moore . <ref>[https://iffr.com/en/2019/films/my-friend-fela "My Friend Fela"], IFFR.</ref>
Ndị njikọta jazz/afrobeat album ''Rejoice'' nke Tony Allen na Hugh Masekela, ewepụtara na 2020, gụnyere egwu "Ọ dịghị mgbe (Lagos agaghị abụ otu)", ụtụ maka Kuti, onye Allen na Masekela zutere na 1970s. <ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2020/mar/19/tony-allen-afrobeats-master-on-hugh-masekela-damon-albarn-and-friction-with-fela-kuti|title=Tony Allen: Afrobeat's master on Hugh Masekela, Damon Albarn and friction with Fela Kuti|first=Robin|author=Denselow|authorlink=Robin Denselow|date=19 March 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.okayafrica.com/afrobeat-tony-allen-hugh-masekela-never-lagos-gonna-be-the-same-listen/|title=Tony Allen & Hugh Masekela Pay Tribute to Fela In 'Never (Lagos Never Gonna Be The Same)'|author=Music News|work=[[OkayAfrica]]|accessdate=6 November 2021}}</ref>
Egwu Kuti "Zombie" apụtala na egwuregwu vidiyo ''Grand Theft Auto: IV'', a họpụtara ya ka ọ bụrụ Ụlọ Nzukọ Rock &amp; Roll Hall of Fame na 2021. <ref>{{Cite web|title=Jay-Z, Mary J. Blige, Tina Turner Among 16 Nominees For Rock & Roll Hall Of Fame|url=https://www.npr.org/2021/02/10/966298198/jay-z-mary-j-blige-tina-turner-among-16-nominees-for-rock-roll-hall-of-fame|accessdate=2021-02-11|work=NPR.org|language=en}}</ref>
N'afọ 2021, Hulu wepụtara akwụkwọ akụkọ nwere akụkụ isii akpọrọ "McCartney 3, 2, 1," nke e hotara Paul McCartney ka ọ na-ekwu maka nleta ịhụ Fela Kuti na African Shrine, Kuti's club na mpụga Lagos, na mmalite 1970s. : "Egwu ahụ dị nnọọ ịtụnanya nke na m bere ákwá. Ịnụ nke ahụ bụ otu n'ime oge egwu kachasị mma na ndụ m." <ref>Ruggieri, Melissa. "Paul recalls The Beatles' 'laboratory'", ''[[USA Today]]'', Monday, 19 July 2021, p. 7B.</ref>
N'ubochi nke mbụ n'ọnwa Nọvemba 2021, e mepere ihe nde ihe n'acha bluu nke Nubian Jak Community Trust at 12 Stanlake Road, Shepherd's Bush, ebe Kuti biburu na London n'afọ 1958 n'aka amụ egwu na Trinity College.<ref>{{Cite web|url=https://www.lbhf.gov.uk/articles/news/2021/11/afrobeat-legend-fela-kuti-honoured-blue-plaque-shepherds-bush|title=Afrobeat legend Fela Kuti honoured with blue plaque in Shepherds Bush|date=3 November 2021|work=H&F (Hammersmith & Fulham)|accessdate=4 November 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voice-online.co.uk/news/uk-news/2021/11/04/fela-kuti-honoured-with-blue-plaque-at-former-london-home/|title=Fela Kuti honoured with Blue Plaque at former London home|work=[[The Voice (British newspaper)|The Voice]]|date=4 November 2021|accessdate=5 November 2021}}</ref> Mmemme a gụnyere nkwanye ùgwù si n'aka nwa ya nwanyị bụ Shalewa Ransome-Kuti, Resonance FM onye nta akụkọ Debbie Golt, onye bụburu onye nlekọta ọrụ Kuti bụ Rikki Stein, onye ǹkà egwu Lemi Ghariokwu, na ndị ọzọ.<ref>{{Cite web|url=https://africanvoiceonline.co.uk/another-fela-kuti-plaque-unveiled-in-london/|title=Another Fela Kuti Plaque unveiled in London|first=Eugene|author=Smith|work=African Voice|date=3 November 2021|accessdate=7 November 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://chiswickherald.co.uk/new-blue-plaque-honours-local-afrobeat-legend-p13823-313.htm|title=New Blue Plaque Honours Local Afrobeat Legend|work=The Chiswick Herald|author=News Team|date=4 November 2021|accessdate=7 November 2021|archivedate=7 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211107125519/https://chiswickherald.co.uk/new-blue-plaque-honours-local-afrobeat-legend-p13823-313.htm}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/africa/Fela-Kuti-godfather-of-Afrobeat-honoured-with-a-blue-heritage-plaque-in-London-England-1392583|title=Fela Kuti, godfather of Afrobeat, honoured with a blue heritage plaque in London, England|first=Afrikatu Kofi|author=Nkrumah|work=[[GhanaWeb]]|date=1 November 2021|accessdate=7 November 2021|archivedate=7 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211107125505/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/africa/Fela-Kuti-godfather-of-Afrobeat-honoured-with-a-blue-heritage-plaque-in-London-England-1392583}}</ref>
Na 2022, ewebatara Kuti n'ime Black Music &amp; Entertainment Walk of Fame . <ref>{{Cite web|author=Conteh|first=Mankaprr|date=2022-02-22|title=More Excellence: Snoop Dogg, Fela Kuti, Berry Gordy Honored at Atlanta's Black Music and Entertainment Walk of Fame|url=https://www.rollingstone.com/music/music-pictures/black-music-and-entertainment-walk-fame-atlanta-induction-1302579/|accessdate=2022-02-22|work=Rolling Stone|language=en-US}}</ref>
== Ihe ngosi ==
<div class="div-col" style="column-width: 20em;">
* ''Fela Fela Fela'' (1969)
* ''[[Fela's London Scene|Ihe nkiri London nke Fela]]'' (1971)
* ''[[Why Black Man Dey Suffer|Ihe mere Black Man Dey ji ata ahụhụ]]'' (1971)
* ''[[Live! (Fela Kuti album)|Dị ndụ!]]'' (1971)
* ''[[Open & Close|Mepee & mechie]]'' (1971)
* ''[[Shakara (album)|Shakara]]'' (1972)
* ''[[Roforofo Fight|Agha Roforofo]]'' (1972)
* ''[[Afrodisiac (Fela Kuti album)|Afrodisiac]]'' (1973)
* ''[[Gentleman (Fela Kuti album)|Nwa nwoke]]'' (1973)
* ''[[Confusion (album)|Mgbagwoju anya]]'' (1975)
* ''[[Expensive Shit|Shit dị oke ọnụ]]'' (1975)
* ''Ọ Miss Road'' (1975)
* ''Mmiri Enweghị Onye iro'' (1975)
* ''JJD (Johnny Just Drop!!) (1977) Fela Kuti''
* ''[[Zombie (album)|Zombie]]'' (1977)
* ''[[Stalemate (Fela Kuti album)|Ọkpụkpụ]]'' (1977)
* ''[[No Agreement|Enweghị nkwekọrịta]]'' (1977)
* ''[[Sorrow Tears and Blood|Anya mmiri na Ọbara]]'' (1977)
* ''[[Shuffering and Shmiling|Shuffering na Shmiling]]'' (1978)
* ''Onye isi ala ojii'' (1981)
* ''Sufferhead izizi'' (1981)
* ''[[Unknown Soldier (Fela Kuti album)|Onye agha amaghi ama]]'' (1981)
* ''[[Army Arrangement|Nhazi ndị agha]]'' (1985)
* ''Anụ ọhịa nke Mba Ọ dịghị'' (1989)
* ''Ọkpụkpụ mgbagha'' (1990)
* ''[[The Best Best of Fela Kuti|Kachasị mma nke Fela Kuti]]'' (1999)
* ''[[The '69 Los Angeles Sessions|Oge '69 Los Angeles]]'' (1969/2010)
</div>
== Ihe nkiri ==
* ''Enyi m Fela'', 2019, Joel Zito Araújo (Casa de Criação Cinema)
* ''Ịchọta Fela'', 2014, Alex Gibney na Jack Gulick (Jigsaw Productions)
* ''Femi Kuti - Bi na Shrine'', 2005, e dekọrọ na Lagos, Nigeria (Foto nkwụ)
* ''[https://www.bbc.co.uk/iplayer/episode/m000xh3n/glastonbury-fela-kuti-at-glastonbury-1984 Fela Live!]'' ''[https://www.bbc.co.uk/iplayer/episode/m000xh3n/glastonbury-fela-kuti-at-glastonbury-1984 Fela Anikulapo-Kuti na Egypt '80 Band]'' , 1984, e dekọrọ na Glastonbury, England (Yazoo)
* ''Fela Kuti: Onye nkuzi Akụzila m ihe efu & Berliner Jazztage '78'' (Ụdị Abụọ), 1984 ( Lorber Films )
* ''Fela na Concert'', 1981 (Lee)
* ''Egwu Bụ Ngwá Agha'', 1982, Stéphane Tchalgadjieff na Jean-Jacques Flori (Egwu Egwu)
== Edensibịa ==
'''Ihe ndetu'''
{{Reflist}}
[[Òtù:Pages with unreviewed translations]]
8zoswegjpjejo4f2w38sokq9hz8duy2
Edwidge Danticat
0
17552
726127
721030
2026-09-20T06:36:22Z
InternetArchiveBot
11600
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
726127
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Usòrò:20190924SM179 (48794858627).jpg|thumb]]
[[Usòrò:20190924SM306 (48794723056).jpg|thumb]]
'''Edwidge Danticat''' (Haitian Creole pronunciation: ; amụrụ na Jenụwarị 19, na afọ 1969) bụ onye Haiti-America na-ede akwụkwọ akụkọ na onye na-ede akụkọ mkpirikpi.<ref name="guardian">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2004/nov/20/featuresreviews.guardianreview9|title=Island Memories (Profile: Edwidge Danticat)|first=Maya|author=Jaggi|authorlink=Maya Jaggi|work=The Guardian|date=November 20, 2004|accessdate=August 13, 2018}}</ref> E bipụtara akwụkwọ akụkọ mbụ ya, Breath, Eyes, Memory, na afọ 1994 wee gaa n'ihu bụrụ nhọrọ Oprah's Book Club. Danticat edeela ma ọ bụ dezie ọtụtụ akwụkwọ ma bụrụ onye natara ọtụtụ onyinye na nsọpụrụ.
== Oge ọ malitere ==
A mụrụ Danticat na Port-au-Prince, Haiti. Mgbe ọ dị afọ iri na abụọ, nna ya André kwagara [[New York City|New York]], nne ya Rose sochiri ya afọ abụọ ka e mesịrị.<ref name="guardian"/> Nke a hapụrụ Danticat na nwanne ya nwoke nke obere, nke a na-akpọkwa André, ka nwanne nne ya na nwanne nna ya zụlite. Mgbe a jụrụ ya n'ajụjụ ọnụ banyere ọdịnala ya dị ka nwatakịrị, ọ gụnyere ịkọ akụkọ, ụka, na ịmụ ihe ụlọ akwụkwọ mgbe niile dị ka akụkụ niile nke itolite.<ref>{{Cite journal|author=Adisa|first=Opal Palmer|title=Up Close and Personal: Edwidge Danticat on Haitian Identity and the Writer's Life|url=https://muse.jhu.edu/article/450908/summary|journal=African American Review|year=2009|volume=43|issue=2/3|pages=345–355; here: 346|doi=10.1353/afa.2009.0004}}</ref> Ọ bụ ezie na agụmakwụkwọ ya na Haiti bụ na French, ọ na-asụ asụsụ Haitian Creole n'ụlọ.<ref name="behindbooks">{{Cite web|url=http://www.randomhouse.com/vintage/danticat.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081104091003/http://www.randomhouse.com/vintage/danticat.html|archivedate=November 4, 2008|title=Behind the Books: A Conversation with Edwidge Danticat|year=1998|publisher=Random House|accessdate=May 13, 2013}}</ref>
Mgbe ọ ka nọ na Haiti, Danticat malitere ide ihe mgbe ọ dị afọ itoolu.<ref><nowiki>{{cite book |title=Edwidge Danticat: A Reader's Guide |first=Martin |last=Munro |chapter=Inside Out: A Brief Biography of Edwidge Danticat |editor=Munro |page=16 |publisher=Universitylished by </nowiki>[[Youth Communication]]</ref> O mechara dee akụkọ ọzọ banyere ahụmịhe mbata ya maka New Youth Connections, "A New World Full of Strangers". N'okwu mmeghe nke Starting With I, akụkọ sitere na magazin ahụ, Danticat dere, sị: "Mgbe m mechara ihe [migration], echere m na akụkọ m agwụbeghị, yabụ edere m akụkọ dị mkpirikpi, nke mechara bụrụ akwụkwọ, akwụkwọ akụkọ mbụ m: Breath, Eyes, Memory...Ide maka New Youth Connections nyere m olu. E bibiri mkpọchi m kpamkpam, ruo mgbe ebighi ebi. "<ref>{{Cite book|editor=Estepa|title=Starting with I: Personal Essays by Teenagers|publisher=Persea Books|date=1997}}</ref>
Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ na Clara Barton High School na Brooklyn, New York, Danticat banyere Barnard College na New York City ebe ọ gụsịrị Phi Beta Kappa na afọ 1990.<ref>{{Cite web|url=https://www.pbk.org/Files/Visiting-Scholar/KC-Danticat-Transcript.pdf|title=Celebrated Author Edwidge Danticat Retraces the Arc of Her Literary Genius {{!}} Transcript|work=Key Conversations with Phi Beta Kappa|author=Lawrence|first=Fred|publisher=The Phi Beta Kappa Society|date=4 October 2019|accessdate=28 June 2022|archivedate=7 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220207193705/https://www.pbk.org/Files/Visiting-Scholar/KC-Danticat-Transcript.pdf}}</ref> Na mbido, o bu n'obi ịmụ ihe iji bụrụ onye nọọsụ, mana ịhụnanya ya maka ide ihe meriri ma nweta BA na akwụkwọ French.<ref name="storyteller">{{Cite web|url=http://www.brownalumnimagazine.com/content/view/2760/32/|title=Haiti's Storyteller|work=Brown Alumni Magazine|first=Charlotte Bruce|author=Harvey|date=January 2011|accessdate=May 10, 2013}}</ref> O nwetara Master of Fine Arts na Creative Writing na Mahadum Brown n'afọ 1993.<ref name="storyteller" />
Danticat bụ onye nkwado siri ike maka nsogbu na-emetụta ndị Haiti na mba ofesi na n'ụlọ. N'afọ 2009, o nyere ''Poto Mitan'': Haitian Women Pillars of the Global Economy olu na okwu ya, ihe ngosi banyere mmetụta nke ijikọ ụwa ọnụ na ụmụ nwanyị ise sitere n'ọgbọ dị iche iche.<ref>{{Cite web|url=http://www.potomitan.net/|title=Haitian women pillars of the global economy|publisher=Poto Mitan|accessdate=May 10, 2013}}</ref>
== Ndụ onwe onye ==
Danticat lụrụ Fedo Boyer n'afọ 2002. O nwere ụmụ nwanyị abụọ, Mira na Leila.<ref name="storyteller"/>
Ọ bụ ezie na Danticat bi na United States, ọ ka na-ewere Haiti dị ka ebe obibi. Ruo ugbu a, ọ ka na-eleta Haiti site n'oge ruo n'oge ma na-eche mgbe niile dị ka ọ hapụghị ya.<ref>{{Cite journal|author=Adisa|first=Opal Palmer|title=Up Close and Personal: Edwidge Danticat on Haitian Identity and the Writer's Life|url=https://muse.jhu.edu/article/450908/summary|journal=African American Review|year=2009|volume=43|issue=2/3|pages=345–355; here: 345|doi=10.1353/afa.2009.0004}}</ref>
== Isiokwu ==
[[Usòrò:Edwidge_Danticat_(48794720061)_(cropped).jpg|thumb|Danticat na-ekwu okwu na 2019]]
Isiokwu atọ pụtara ìhè na nyocha dị iche iche nke ọrụ Edwidge Danticat: njirimara mba, mmekọrịta nne na nwa nwanyị, na ndọrọ ndọrọ ọchịchị diasporic.
=== Ihe omuma mba ===
Ndị ọkà mmụta nke ọrụ Danticat na-enyocha isiokwu nke njirimara mba ugboro ugboro. Na Breath, Eyes, Memory, Danticat na-enyocha mmekọrịta dị n'etiti ụmụ nwanyị na atụmatụ mba nke steeti [i] n'oge ọchịchị Duvalier. N'ime akwụkwọ akụkọ ahụ, ka ọgbọ nke ụmụ nwanyị "na-anwale" ụmụ ha nwanyị, site na iji mkpịsị aka banye n'ahụ ha iji kwado ịbụ ndị na-amaghị nwoke, ha "na-aghọ ndị na-ahụ maka ime ihe ike," ma ọ bụ ndị nnọchi anya, nke "ime ihe ike na mmegbu" nke ahụ ụmụ nwanyị ojii (376化377) [i], yiri ndị agha Tonton Macoutes. Otú ọ dị, ọ bụ ezie na ụmụ nwanyị nke Breath, Eyes, Memory na-emegharị "nchịkwa kwadoro" na imebi ahụ ụmụ nwanyị site na omume ime ihe ike (375), ha na-emebikwa ma na-ama okwu nwoke, nke mba" nke steeti ahụ site na iji ahụ ha "dị ka ngwá agha na-egbu egbu" (387) [i]. Enwere ike inweta ihe akaebe maka nkwupụta a site na igbu onwe Martine, nke a na-ahụ dị ka ngosipụta dị egwu nke nnwere onwe, na-ahapụ ahụ ya, na uche ya, site na mmerụ ahụ ya gara aga [i]. Tụkwasị na nke a, akwụkwọ akụkọ ahụ na-egosi ụfọdụ ihe isi ike nke ịmepụta njirimara diasporic, dịka egosiri site na ọgụ Sophie na-alụ n'etiti ijikọ onwe ya na ihe nketa ya na ịhapụ ihe ọ na-eche na ọ bụ omenala na-emebi ihe nke 'nnwale,' na-atụ aro na ọ gaghị ekwe omume ịmepụta onye siri ike [ii]. N'ikpeazụ, ọrụ Danticat, The Farming of Bones, na-ekwu maka akụkọ nke ndị lanarịrị ogbugbu nke afọ 1937, na mmetụta nke mkpasasị ahụ na njirimara Haiti [iv]. N'ozuzu, Danticat na-eme ka a mara akụkọ ihe mere eme nke mba ya ma na-agbakwa echiche dị iche iche nke mba ahụ karịa nke mmegbu [iii].
=== Mmekọrịta nne na nwa nwanyị ===
Danticat's Breath, Eyes, Memory na-enyocha etiti mmekọrịta nne na nwa nwanyị na njirimara onwe onye na ngosipụta onwe onye [v]. Ahụmahụ Sophie na-egosipụta nke nne ya Martine. Dị nnọọ ka a manyere Martine ido onwe ya n'okpuru ule nke ịbụ nwa agbọghọ na-amaghị nwoke n'aka nne ya, ọ manyere Sophie otu ihe ahụ mgbe ọ chọpụtara mmekọrịta ya na Joseph. N'ihi ya, Sophie na-agafe oge ịkpọasị onwe ya, ihere igosi onye ọ bụla ahụ ya, gụnyere di ya (80) [viii]. Mgbalị Sophie na-agba iji merie oyi n'ihe gbasara mmekọrịta chiri anya ya na di ya Joseph, yana bulimia ya yiri mbọ Martine na-agba ịmụ nwa na Marc ruo oge, yana ehighị ụra nke ọma, na omume iri nri na-adịghị mma (61ː62) [v]. N'ihi ndina n'ike nke Martine site n'aka Tonton Macoute na mmetọ Sophie site n'enyemaka nne ya, "nwanyi ọ bụla ga-eme ka ya na nwoke nwee mmekọrịta dị mma tupu ya enwee ike ịbanye na mmekọrịta dị mma, ndị ikom a na-anwa izute ụmụ nwanyị ndị a na usoro nke nke ikpeazụ" (68) [vi].
Ihe kachasị elu nke ihe ngosi a na-abịa mgbe Sophie họọrọ ịbụ Marassa nke nne ya, onye abụọ nke onwe ya maka nne ya, iji kerịta ihe mgbu, ule na mkpagbu, njikọ kachasị: ịghọ otu na nne ya. Marassas na-anọchite anya "ịdị nro na ịhụnanya" dị ka otu, ha bụ "ndị a na-apụghị ikewapụ iche na otu. Ha hụrụ ibe ha n'anya n'ihi na ha yiri ibe ha ma na-anọkọ ọnụ mgbe niile" [vii]. Njikọ a dị n'etiti Sophie na nne ya Martine agbaghawo site na njikọ Sophie na nwa ya nwanyị Brigitte: "Nchekwa na-enweghị isi nke Martine ịmalite ọzọ na ibu ọrụ na-agwụ ike nke nne na-ekwu ma na-adị nnọọ iche na ọchịchọ ịhụnanya Sophie iji kpọbata nwa ya nwanyị brigitte na nnabata" (79) [viii].
=== ndọrọ ndọrọ ọchịchị diasporic ===
Ndị ọkà mmụta kwenyere na Danticat na-elekọta mmekọrịta ya na akụkọ ihe mere eme ya na Haiti na njirimara ọdịbendị abụọ ya site na ọrụ ya site na ịmepụta oghere ọhụrụ n'ime ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Na Breath, Eyes, Memory, Danticat na-eji "echiche nke ọdịnala mkpanaka" dị ka ụzọ isi mepụta ohere ọhụrụ maka njirimara Haiti na America, nke na-abụghị "mgbasa obi ụtọ" ma ọ bụ "nchọpụta na-enweghị nsogbu" nke Flatbush Brooklyn (28) [ix]. Nkwupụta doro anya nke Danticat na ịnabata ndị bu ya ụzọ na Caribbean, ọkachasị site na "akụkọ ukwu nke ndị nna nwụrụ anwụ nke akwụkwọ edemede Haiti," na-emepụta "obodo ọhụrụ [...] na oghere ndị ọzọ na-enwu gbaa" nke "na-etinye akụkọ ya" n'ebe na-abụghị "nke zuru oke" ma ọ bụ "enweghị ebe" (34) [ix]. Nkwupụta nke usoro edemede Haiti Indigenism, nke ọrụ ya chọrọ ijikọ ya na ala Haiti na "nsogbu nke ndị ọrụ ugbo" (55) [x], eziokwu dị mgbagwoju anya nke Sophie na Breath, Eyes, Memory na-etinye ahụmịhe mba (61) [x]. Nsụgharị nke Breath, Eyes, Memory, karịsịa ndị dị na France, nwere obere mgbanwe na "ihe na-adịghị mma" dochie anya okwu creol / Caribbean nke na-agbanwe ọnọdụ dị ike nke ọrụ Danticat gaa n'otu nke mmegbu, na-egosipụta ndị na-ede akwụkwọ ọgụ na-eche ihu maka oghere ndọrọ ndọrọ ọchịchị ọhụrụ nke a nabatara njirimara Caribbean abụọ (68) [x]. Akụkọ dị mkpirikpi nke Danticat na ''Krik?'' ''Krak''! na-egosipụta "ihe nnọchianya na-akpa ọnụ" nke ọrụ ya na obodo ndị mba ọzọ, gụnyere "Ndị Haiti, ndị mbịarambịa, ụmụ nwanyị, [na] nne na ụmụ nwanyị," nke ọ na-anwa ijikọ (75) [xi]. Site na "ịkwupụta ahụmịhe intersubjective nke obodo," Danticat na-eme ka onwe ya dị iche na ndị edemede ndị ọzọ nke Haiti (73, 76) [xi]. Ọ na-emepụta ohere maka "enweghị olu" nke ndị na-enweghị ike "ikwu ahụmahụ ha n'otu n'otu" (76) [xi]. Akụkọ dị mkpirikpi nke Danticat na-akwado ahụmịhe a na-ekewaghị ekewa, nke na-ejikọta onwe ya na ndọrọ ndọrọ ọchịchị na "ọchịchị ikike na ọchịchị iwu" (81) [xi]. Ebe ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke otu ahụmịhe dị otú ahụ nwere ike ịdị bụ ụzọ njirimara mba Danticat na ihe odide ya nwere ike ịdị ndụ.
Ọrụ ọzọ nke Danticat bụ akụkọ njem ya After the Dance: A Walk through Carnival in Jacmel, Haiti (2002). O kwenyere na ọ na-enye ndị na-agụ ya anya na mmetụta nke ihe nketa ọdịbendị Haiti, omume ndị metụtara Lent, Carnival ya, na mgbanwe Haiti. Ọ malitere njem site n'ọrụ ya iji weghachite akara ọdịbendị furu efu nke Haiti mgbe ọ na-enwekwa ihe ùgwù nke ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke Haiti na ihe ùgwù nke ịgagharị agagharị.<ref>Chancy, M. J. A (2011). "Floating Islands: Spectatorship and the Body Politic in the Traveling Subjectivities of John Edgar Wideman and Edwidge Danticat". ''[[Small Axe: A Caribbean Journal of Criticism]]''. 15: 24, 25. doi:10.1215/07990537-1443268.</ref> N'ihi ihe ùgwù njem ya, ọ weere onwe ya dị ka "onye si n'èzí" nke Jacmel n'agbanyeghị na o sitere na Haiti. Ọ na-akọwa, sị: "Nke a bụ oge mbụ m ga-abụ onye na-eme oriri na nkwari na carnival na Haiti. Enwere m nchegbu na nkwenye dị otú ahụ ga-eyi ihe ijuanya nye onye carnival bụ otu n'ime ihe na-atọ ụtọ na ndụ...Dị ka nwatakịrị bi na Haiti...A naghị ekwe ka m 'sonye na carnival' ... a na-ewere ya dị ka ihe na-adịghị mma maka m...Ebe ọ bụ na enwere m nnukwu ọchịchọ isonye na carnival dịka ụfọdụ ụmụaka America pụrụ iche nwere isonye na circus, nwanne nna m ruo ọtụtụ afọ na-agbanye akụkọ na-eyi egwu gburugburu ya iji mee ka m ghara. " O kwuru n'akụkọ ya banyere ịlaghachi na Jacmel, "M ka na-eyi ihe nkpuchi nke m nke onye na-ekiri ihe dị anya". N'ihi nke a, ọ na-adụ onye na-agụ ya ọdụ ka ọ lelee ọrụ ya anya site n'echiche nke onye na-alaghachi na diasporic kama nke onye nọ n'ime.<ref>Chancy (2011). "Floating Islands: Spectatorship and the Body Politic in the Traveling Subjectivities of John Edgar Wideman and Edwidge Danticat". ''Small Axe''. 15: 32, 33.</ref>
== Onyinye na nsọpụrụ ==
Danticat enwetala ihe nrite akụkọ ifo site na magazin Essence na Seventeen, a kpọrọ ya "1 nke mmadụ 20 nọ n'afọ ''iri'' abụọ na abụọ ga-eme mgbanwe" na Harper's Bazaar, gosipụtara ya na The New York Times ''Magazine'' dị ka otu n'ime "30 n'okpuru 30" mmadụ iji kirie, ma kpọọ ya otu n'etiti "15 Gutsiest Women of the Year" site na magazin ''Jane''.<ref name="herald">{{Cite web|url=http://www.browndailyherald.com/2007/09/21/author-danticat-mfa93-returns-to-campus-for-reading/|title=Author Danticat MFA'93 returns to campus for reading|author=Postigo|first=Daniela|work=Brown Daily Herald|date=September 21, 2007|accessdate=October 4, 2013|archive-date=February 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225075834/https://www.browndailyherald.com/2007/09/21/author-danticat-mfa93-returns-to-campus-for-reading/|url-status=dead}}</ref><ref name="guardian"/><ref name="herald" /><ref name="herald" />
* 1994: Onyinye akụkọ ifo The Caribbean Writer
* 1995: Onyinye Nwaanyị nke Achievement, Barnard College
* Pushcart Short Story Prize maka "Between the Pool and the Gardenias"
* Ntinye aha National Book Award maka ''Krik?'' ''Krak!''
* 1996: Magazin ''Granta'' Best Young American Novelists<ref>[https://granta.com/issues/granta-54-best-of-young-american-novelists/ "Best of Young American Novelists"] ''Granta'' 54, Summer 1996.</ref>
* Onyinye Digest nke Lila-Wallace-Reader
* 1999: American Book Award maka The Farming of Bones
* Ihe nrite Flaiano nke mba ụwa maka akwụkwọ
* Ihe nrite Super Flaiano maka Ọrụ Ugbo Ọkpụkpụ
* 2005: Ihe nrite akụkọ maka The Dew Breaker
* 2005: Anisfield-Wolf Book Award maka "The Dew Breaker"<ref>{{Cite web|url=http://www.anisfield-wolf.org|title=Anisfield-Wolf Book Awards – The 80th Annual}}</ref>
* 2007: Ntinye aha National Book Award maka Brother, I'm Dying
* 2007: The National Book Critics Circle Award maka Nwanne, m na-anwụ anwụ
* 2008: Dayton Literary Peace Prize maka Nwanne, m na-anwụ anwụ
* 2008: Hurston/Wright Foundation Legacy Award maka Nwanne m, Ana m na-anwụ
* 2009: MacArthur Fellows Program Onyinye Genius
* 2009: Ihe nrite Nicolas Guillen Philosophical Literature, Caribbean Philosophilic Association
* 2011: Ihe nrite Langston Hughes, City College of New York
* 2011: Ihe nrite OCM Bocas maka akwụkwọ edemede Caribbean maka ịmepụta ihe ize ndụ
* 2012: Smith College Honorary Degree
* 2013: Mahadum Yale Honorary Degree<ref>{{Cite news|author=Hua|first=Cynthia|title=University Confers 3,084 Degrees at 312th Commencement|url=http://yaledailynews.com/blog/2013/05/20/university-confers-3084-degrees-at-312th-commencement/|work=Yale Daily News|date=May 20, 2013|accessdate=May 21, 2013|archive-date=June 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628070227/https://yaledailynews.com/blog/2013/05/20/university-confers-3084-degrees-at-312th-commencement/|url-status=dead}}</ref>
* 2014: Andrew Carnegie Medal for Excellence in Fiction, ndepụta maka ''Claire''<ref name="italie">{{Cite web|url=http://seattletimes.com/html/books/2023957398_apxbookscarnegiemedals.html|title=Tartt, Goodwin awarded Carnegie medals|work=Seattle Times|author=Hillel Italie|date=June 30, 2014|accessdate=July 1, 2014}}</ref> of the Sea Light
* 2014: PEN Oakland Ihe nrite Josephine Miles Literary Award
* 2017: Honorary Doctor of Letters (DLitt) degree site na Mahadum nke West Indies Open Campus<ref>[https://web.archive.org/web/20200714044211/https://www.open.uwi.edu/uwi-confer-12-honorary-degrees-2017-graduation-ceremonies "The UWI to confer 12 honorary degrees at 2017 graduation ceremonies"], The University of the West Indies Open Campus.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20180223125301/http://www.open.uwi.edu/graduation/uwi-2017-honorary-graduands "The UWI 2017 Honorary Graduands"], The University of the West Indies Open Campus.</ref>
* 2017: Neustadt International Prize for Literature<ref>{{Cite web|url=https://www.neustadtprize.org/edwidge-danticat-2018-winner-prestigious-neustadt-international-prize-literature/|title=Edwidge Danticat is 2018 Winner of Prestigious Neustadt International Prize for Literature|publisher=The Neustadt Prize|date=November 9, 2017|accessdate=November 10, 2017}}</ref>
* 2018: Onyinye ndị isi, St. Martin Book Fair.<ref>[https://web.archive.org/web/20210613044440/http://houseofnehesipublish.com/sxm/2018/06/12/earl-lovelace-edwidge-danticat-receive-the-presidents-award-from-st-martin-book-fair-2018/ ''Earl Lovelace, Edwidge Danticat receive the Presidents Award from St. Martin Book Fair 2018''], House of Nehesi Publishers, 12 June 2018.</ref>
* 2019: Onye mmeri nke National Book Critics Circle Award (Fiction) maka Everything Inside<ref>{{Cite web|title=Announcing the 2019 Award Winners|url=https://www.bookcritics.org/2020/03/12/2020-awards/|work=bookcritics.org|author=Beth Parker|date=March 12, 2020|accessdate=March 13, 2020}}</ref>
* 2020: Ihe nrite akụkọ maka ''ihe niile dị n'ime''<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/bafde969e7b8041d5eb0630fe739a97f//|title=Author Edwidge Danticat wins $20,000 Story Prize|publisher=Associated Press|date=February 26, 2020|accessdate=February 26, 2020}}</ref>
* 2020: Ihe nrite Vilcek Foundation na edemede<ref>{{Cite web|url=https://vilcek.org/prizes/prize-recipients/edwidge-danticat/|title=Edwidge Danticat|work=Vilcek Foundation|language=en-US|accessdate=February 3, 2020}}</ref>
=== Mmeghachi omume nkatọ ===
Edwidge Danticat bụ onye edemede, onye okike na onye na-ekere òkè n'ọtụtụ ụdị akụkọ. ''The New York Times'' kwuru na Danticat nwere ike ịmepụta "ihe osise na-akpali akpali na [https://www.nytimes.com/2017/08/11/books/review/edwidge-danticat-the-art-of-death.html ihe osise] doro anya" dị ka "onye edemede na onye na-ede akụkọ". The New Yorker gosipụtara akụkọ na edemede dị mkpirikpi nke Danticat n'ọtụtụ oge, ma na-enyocha ma na-akatọ ọrụ ya mgbe niile. Ihe odide ya bụ nke a na-akọwapụta nke ọma, gụnyere na 2019's New Daughters of Africa (nke Margaret Busby dezigharịrị).<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2019/mar/09/from-ayobami-adebayo-to-zadie-smith-meet-the-new-daughters-of-africa|title=From Ayòbámi Adébáyò to Zadie Smith: meet the New Daughters of Africa|first=Margaret|author=Busby|date=March 9, 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nyjournalofbooks.com/book-review/new-daughters-africa|title=New Daughters of Africa: An International Anthology of Writing by Women of African Descent|work=New York Journal of Books|first=Anjanette|author=Delgado|date=2019|accessdate=2022-06-28|archivedate=2024-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241204100853/https://www.nyjournalofbooks.com/book-review/new-daughters-africa}}</ref>
Ihe omuma nke Danticat gụnyere ime ihe nkiri, akụkọ mkpirikpi, na akwụkwọ ụmụaka n'oge na-adịbeghị anya. E dere Mama's ''Nightingale'' iji kesaa akụkọ banyere ndị Haiti kwagara mba ọzọ na nkewa ezinụlọ. Akwụkwọ ahụ jikọtara ikike ịkọ akụkọ Danticat na ọrụ nke onye na-ese ihe Leslie Staub. N'ịbụ nke Penguin Random House bipụtara na afọ 2015, akwụkwọ ụmụaka ahụ na-akọ "akụkọ na-emetụ n'ahụ nke nkewa nne na nna na nwa na ịkwaga... na ihe osise na-akpali akpali... ma gosipụta otu nwatakịrị ọ bụla nwere ike isi mee mgbanwe. "<ref>{{Cite web|url=http://www.penguinrandomhouse.com/books/317418/mamas-nightingale-by-edwidge-danticat-illustrated-by-leslie-staub/9780525428091/|title=Mama's Nightingale|publisher=Penguin Random House}}</ref> Nnyocha dị na ''The New York Times'' kwuru na Mama's ''Nightingale'' "ga-akpali ọ bụghị naanị ọmịiko maka ọgụ nke mbata ụmụaka, kamakwa mmasị" nke Danticat na Staub, kwa.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2015/08/23/books/review/mamas-nightingale-by-edwidge-danticat-and-more.html|title='Mama's Nightingale,' by Edwidge Danticat, and More|first=Eugene|author=Yelchin|date=August 21, 2015}}</ref>
N'ọrụ ndị ọzọ, Danticat arụwo ọrụ na ihe nkiri abụọ, ''Poto Mitan'' na Girl Rising. Nke ikpeazụ nwetara nnukwu mgbasa ozi, n'ụzọ dị ukwuu n'ihi ike kpakpando metụtara ihe nkiri ahụ (gụnyere Anne Hathaway, Chloë Grace Moretz, Liam Neeson, Meryl Streep, Alicia Keys na Kerry Washington). N'ime ihe nkiri ahụ, e nyere Danticat ọrụ ịkọ akụkọ Wadley si Haiti. The Washington Post kọwara Girl Rising dị ka "PSA dị ogologo, nke dị irè nke ukwuu iji malite mkpebi inweta agụmakwụkwọ kwesịrị ekwesị maka ụmụ agbọghọ niile, n'ụwa niile".<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/goingoutguide/girl-rising-movie-review/2013/04/19/b5585f76-a92f-11e2-8302-3c7e0ea97057_story.html|work=The Washington Post|title='Girl Rising' movie review|first=Jen|author=Chaney|date=April 19, 2013}}</ref>
Na Create Dangerously: The Immigrant Artist at Work, Danticat na-akọ akụkọ nke ya dị ka akụkụ nke ndị Haiti bi na mba ọzọ. Create Dangerously sitere n'ike mmụọ nsọ nke onye edemede Albert Camus "Create Dangerously" na ahụmịhe ya dị ka onye edemede na onye okike nke kọwara nka ya dị ka "nnupụisi megide ihe niile na-agafe agafe na nke a na-akparaghị ókè n'ụwa".<ref>{{Cite web|url=https://press.princeton.edu/books/hardcover/9780691140186/create-dangerously|title=Create Dangerously: The Immigrant Artist at Work|publisher=[[Princeton University Press]]|date=2010}}</ref> Na Create Dangerously, a na-enwe mmasị na Danticat maka "ide banyere ọdachi na ọdịbendị na-apụ n'anya" na otu "ọ na-anabata na site na mberede ọ dị ma nwee ike ịmepụta, ya mere o mere". NPR nyochara nke ọma Create Dangerously na njem site na "mfu na-ele anya [nke] na-eme ka nkọwa ọ bụla na onye a na-ewebata anyị dịkwuo mma ma dị oké ọnụ ahịa".<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2010/12/28/129880022/-create-dangerously-the-heart-and-healing-of-haiti|title='Create Dangerously': The Heart And Healing Of Haiti|publisher=NPR|first=Julia|author=Alvarez|date=December 28, 2010}}</ref> Mahadum nke Kansas họọrọ ya dị ka 2018X19 Common Book, nke a na-ekesa ụmụ akwụkwọ niile nọ n'afọ mbụ na Mahadum ahụ.
Danticat bipụtara akwụkwọ akụkọ mbụ ya mgbe ọ dị afọ iri abụọ na ise na afọ 1994, ebe ọ bụ na ndị nkatọ na ndị na-ege ntị na-eto ya. Otu n'ime akwụkwọ ya a ma ama bụ Breath, Eyes, Memory 1994), ''Krik?'' ''Krak''! (1996), The Dew Breaker (2004), Brother, I'm Dying (2007) na (1994). Nke ọ bụla n'ime ọrụ ndị a enwetala onyinye, gụnyere National Book Award, The Story Prize, na National Books Critic Circle Award. Danticat na-edekarị banyere ndụ dị iche iche nke ndị bi na Haiti na United States, na-eji ndụ nke ya dị ka ihe mkpali maka akwụkwọ akụkọ ya, na-emekarị ka isiokwu nke ime ihe ike, ọkwa, nsogbu akụ na ụba, ọdịiche nwoke na nwanyị, na ezinụlọ pụta ìhè.
The Dew Breaker bụ nchịkọta akụkọ dị mkpirikpi nke enwere ike ịgụ ọnụ ma ọ bụ iche iche, ma kọwaa ndụ ndị mmadụ dị iche iche na Haiti na New York. N'ide akwụkwọ na ''The New York Times'', Michiko Kakutani kwuru, sị: "Akụkọ ọ bụla dị na 'Dew Breaker' nwere ike iguzo n'akụkọ ya mara mma, mana ha na-agbakọta ọnụ dị ka iberibe jigsaw-puzzle iji mepụta foto nke akụkọ ọjọọ nke nwoke a na ndụ ya na ndị ọ na-egbu. "<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2004/03/10/books/books-of-the-times-hiding-from-a-brutal-past-spent-shattering-lives-in-haiti.html|title=BOOKS OF THE TIMES; Hiding From a Brutal Past Spent Shattering Lives in Haiti|first=Michiko|author=Kakutani|date=March 10, 2004}}</ref> Goodreads nyere ya kpakpando anọ n'ime ise. Brother, I'm Dying bụ akwụkwọ akụkọ ndụ onwe onye nke na-akọ akụkọ ya banyere ịnọ na Haiti na ịkwaga na United States, ịhụ n'anya, na inwe nwa. Nke a bụ otu n'ime akwụkwọ Danticat kacha mma ma kpọọ ya Top-10 African American Non-fiction Books site na Booklist na 2008. Maka Jess Row nke ''The New York Times'', ọ "na-enye anyị akwụkwọ ncheta nke ederede doro anya na nkwenye na-adịghị agwụ agwụ na eziokwu na-ezochi ihe na-akpali akpali nke mwute, ngwakọta nke agụụ ụlọ na enweghị ebe obibi".<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2007/09/09/books/review/Row-t.html|title=Haitian Fathers|first=Jess|author=Row|date=September 9, 2007}}</ref> ''Krik? Krak!'' bụ nchịkọta ''akụkọ'' dị mkpirikpi nke ụmụ nwanyị na Haiti, ule na mkpagbu ha, nke The Washington Post Book World kpọrọ: "ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ihe na-enweghị ntụpọ. Ọ bụrụ na akụkọ si Haiti na-egbu mgbu ịgụ, gụọ akwụkwọ a kama ma ghọta ebe ahụ n'ụzọ miri emi karịa ka ị chere na ọ ga-ekwe omume. "<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/archive/entertainment/books/1995/05/14/fiction/a38537f9-cdfd-4c77-ae08-e22677b8560a/?noredirect=on|title=Fiction|first=Joanne|author=Omang|date=May 14, 1995}}</ref> N'ikpeazụ, Breath, Eyes, Memory bụ akwụkwọ akụkọ mbụ Danticat. Ọ na-akọ akụkọ banyere nwa agbọghọ, nwa e dinara n'ike, ka ọ na-esi na Haiti kwaga New York City ma na-achọpụta ahụmahụ dị egwu nne ya tachiri obi, ọtụtụ ụmụ nwanyị ndị ọzọ mekwara. A họọrọ akwụkwọ a maka Oprah's Book Club na 1998 ma nata kpakpando anọ n'ime ise na Goodreads. Oprah kwuru na o nwere "ihe oyiyi na akụkọ mara mma nke na-agba akaebe maka nhụjuanya na obi ike nke ndị ya".<ref name="Oprah">{{Cite web|date=May 22, 1998|title=Breath, Eyes, Memory|url=https://www.oprah.com/oprahsbookclub/about-breath-eyes-memory-by-edwidge-danticat/all|work=Oprah.com}}</ref>
== Akwụkwọ ==
* Breath, Eyes, Memory (akwụkwọ akụkọ, 1994)
* ''Krik? Krak!'' (akụkọ, 1996)
* The Farming of Bones (akwụkwọ akụkọ, 1998)
* Behind the Mountains (akwụkwọ akụkọ ndị ntorobịa, 2002, akụkụ nke usoro ''akụkọ ifo nke onye mbụ'')
* ''Mgbe Egwú gasịrị'': A Walk Through Carnival na Jacmel, Haiti (akwụkwọ njem, 2002)
* The Dew Breaker (akwụkwọ akụkọ, 2004)
* Anacaona: Golden Flower, Haiti, 1490 (akwụkwọ ''akụkọ ndị'' ntorobịa, 2005, akụkụ nke usoro Royal Diaries)
* ''Nwanne m nwoke'', m na-anwụ anwụ (memoir/social criticism, 2007)
* The Butterfly's Way (onye nchịkọta akụkọ)
* ''Mepụta'' ihe dị ize ndụ: Onye na-ese ihe na-eme n'ebe ahụ (nchịkọta edemede, 2010)
* Eight Days: A Story of Haiti (akwụkwọ foto, 2010)
* Tent Life: Haiti (onye nyere aka na edemede, 2011)
* ''Haiti'' Noir (onye nchịkọta akụkọ, 2011)
* Best American Essays, 2011 (onye nchịkọta akụkọ, Ọktoba 2011)
* The Last ''Mapou'' (akwụkwọ ụmụaka, Jenụwarị 2013)
* ''Claire'' of the Sea Light (akwụkwọ akụkọ, August 2013)
* ''Haiti Noir 2'': The Classics (onye nchịkọta akụkọ, Jenụwarị 2014)
* Mama's ''Nightingale'' (akwụkwọ foto, Septemba, 2015)
* ''Untwine'' (akwụkwọ akụkọ ndị ntorobịa, Ọktoba 2015)
* The Art of Death (akụkọ ndụ, July 2017)
* My Mommy Medicine (akwụkwọ foto, February 2019)
* ''Ihe niile dị n'ime'' (akụkọ August 2019)
=== Akụkọ dị mkpirikpi ===
*
*
* {{Cite news|date=November 14, 2014|title=Quality Control|work=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/magazine/quality-control-a-short-story-by-edwidge-danticat/2014/11/13/6fcf89c0-4f05-11e4-aa5e-7153e466a02d_story.html|accessdate=January 31, 2015}}
* Krabs, Onye New Yorker
=== Ihe nkiri ===
* ''Poto Mitan'' Onye edemede/Onye Akụkọ, 2009
* Girl Rising (Haiti) Onye edemede, 2013<ref>{{Cite web |url=https://www.girlrising.com/wadley-info/?rq=Edwidge%20Danticat |title=''Girl Rising''. |accessdate=2022-06-28 |archivedate=2017-12-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171222052855/https://www.girlrising.com/wadley-info/?rq=Edwidge%20Danticat }}</ref>
=== Nsụgharị gaa n'asụsụ Bekee ===
* Jacques Stephen Alexis - ''Ebe a'' na-akpọ cillement (1959). Na Flicker nke Eyelid, trans. Carrol F. Coates na Edwidge Danticat (2002).
== Hụkwa ==
* Akwụkwọ Caribbean
* Akwụkwọ ndị e dere mgbe ndị ọchịchị na-achị ala ọzọ
== Ihe odide ==
<references />
{{Reflist|30em}}
== Ịgụ ihe ọzọ ==
* Appearances on C-SPAN
* Edwidge Danticat [https://web.archive.org/web/20071006083711/http://www.democracynow.org/article.pl?sid=07%2F10%2F05%2F1419252 ajụjụ ọnụ] na Democracy Now!, vidiyo, ọdịyo, na mbipụta ederede, Ọktoba 5, 2007.
* "Haitian American Novelist on 'The Immigrant Artist at Work'" Ajụjụ ọnụ vidiyo site na Democracy Now!, November 11, 2010.
* Juan González & Amy Goodman, "[https://web.archive.org/web/20171229172142/http://www.truth-out.org/news/item/37917-edwidge-danticat-predicts-ongoing-disaster-in-impoverished-haiti-after-hurricane-matthew Onye edemede Haiti-America na-ebu amụma 'Ọdachi na-aga n'ihu' na Haịti dara ogbenye mgbe ajọ ifufe Matthew gasịrị]", Truthout, Ọktoba 7, 2016.
* "Edwidge Danticat" nke Garnette Cadogan maka BOMB ''Magazine'', Jenụwarị 1, 2014.
{{American Book Awards}}{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Dantica, Edwidge}}
[[Òtù:Mmadụ ndi di ndụ]]
[[Òtù:Pages with unreviewed translations]]
hciddim9m7jf8i878j25lt9o74l4iky
Egbo (food)
0
18802
726128
179357
2026-09-20T06:40:17Z
InternetArchiveBot
11600
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
726128
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}[[File:Egbo (Food).jpg|thumb|Egbo]]
'''Egbo''' bụ nri Naijiria na-ewu ewu n'etiti ndịda ọdịda anyanwụ karịsịa ndị si na mba [[Ibadan]]. A na-eji ọka kpọrọ nkụ eme nri ahụ nke a na-esi nri ruo mgbe ọ dị nro.<ref>{{Cite web|date=2019-10-12|title=Foodie corner: I can eat beans seven days a week– Ayo Mogaji|url=https://punchng.com/foodie-corner-i-can-eat-beans-seven-days-a-week-ayo-mogaji/|accessdate=2022-06-29|work=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=EJPAU 2005. Abulude F. , Ojo M. DEVELOPMENT AND CHEMICAL EVALUATION OF “EGBO” FORTIFIED WITH LEGUME SEEDS|url=http://www.ejpau.media.pl/volume8/issue3/art-34.html|accessdate=2022-06-29|work=www.ejpau.media.pl|archive-date=2022-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220618204146/http://www.ejpau.media.pl/volume8/issue3/art-34.html|url-status=dead}}</ref>
== Nchịkọta ==
A makwara ya dị ka ọka porridge, Egbo yiri oatmeal. Mgbe a na-eri ya na sauce, agwa na akwụkwọ nri, a na-akpọ ya ''ororo robo''.<ref name=":0">{{Cite web|date=2018-07-21|title=Try Egbo with beans|url=https://tribuneonlineng.com/try-egbo-with-beans/|accessdate=2022-06-29|work=Tribune Online|language=en-GB}}</ref>
== Hụkwa ==
* Nri Naịjirịa
== Ihe odide ==
{{Reflist}}
ma4xqgvhzjid2kxh1z9ve2xwgjev0l0
Eko Atlantic
0
19558
726129
721045
2026-09-20T06:50:01Z
InternetArchiveBot
11600
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
726129
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[File:Siège Eco-medias.jpg|thumb|Siège Eco-medias]]
Eko Atlantic, nke a na-akpọ Nigeria International Commerce city, nk'''e a''' makwaara dị ka '''Eko Atlantic''' City, ma ọ bụ mbido E.A.C. na E.A., bụ '''obodo''' a na-eme atụmatụ na [[Ȯra Lagos|Lagos]] steeti, Nigeria, nke a ga-ewu n'ala e nwetara n'Oké Osimiri Atlantic.<ref>{{Cite news|first=Deji|author=Elumoye|title=Eko Atlantic city Underway|url=http://allafrica.com/stories/200709260377.html|work=[[Thisday]] (via allAfrica.com)|publisher=AllAfrica Global Media|date=2007-09-26|accessdate=2008-02-04}}</ref> Mgbe emechara ya, mpaghara ọhụrụ ahụ na-atụ anya ma ọ dịkarịa ala ndị bi na 250,000 na ndị njem 150,000 kwa ụbọchị. A na-emekwa mmepe ahụ iji nyere aka ịkwụsị mbuze nke ụsọ oké osimiri Lagos.<ref name="Dada">{{Cite news|first=Akinpelu|author=Dada|title=Construction work on Eko Atlantic city to commence soon|url=http://www.punchng.com/Articl.aspx?theartic=Art20090518128280|work=[[The Punch]]|date=2009-05-18|accessdate=2009-05-21}}</ref>
Obodo a dị n'akụkụ mpaghara Victoria Island nke [[Lagos|obodo Lagos]], na mpaghara nke izizi1 nke mbụ [[Lekki]] n'ebe ugwu, ebe ókèala ọdịda anyanwụ, ọwụwa anyanwụ na ndịda niile bụ ụsọ oké osimiri. A na-atụ anya na Eko Atlantic ga-arị elu dị ka ọgbọ na-esote nke ihe onwunwe na kọntinent Afrịka; nwere ngụkọta nke mpaghara 10, gbasaa gafee ala nke ihe dịka uare kilota 10 (3.9 sq mi), obodo ahụ ga-egbo mkpa maka ego, azụmahịa, ebe obibi na ebe obibi ndị njem nleta.<ref name="elect">{{Cite news|first=Akinpelu|author=Dada|title='Eko Atlantic City Project has expanded Nigeria's territory – Fashola'|url=http://www.vanguardngr.com/2011/03/eko-atlantic-city-project-has-expanded-nigeria%e2%80%99s-territory-fashola/|work=[[The Punch]]|date=2011-03-17|accessdate=2011-07-28}}</ref>
A na-eme mmepe Eko Atlantic dị ka mmekọrịta ọha na eze (PPP) na ụlọ ọrụ ndị nwe onwe ha na ndị na-etinye ego na-enye ego, ebe Gọọmentị Steeti Lagos bụ onye mmekọ atụmatụ, na nkwado nke [[Ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke Nigeria|Gọọmentụ]] Federal.(Gọọmentị Naịjirịa) Ndị nkwekọrịta bụ nke obodo China Communications Construction Group LTD(CCCC), ụlọ ọrụ na-arụ ọrụ n'ọhịa mmiri na ọrụ mkpofu.<ref>{{Cite web|url=http://www.ekoatlantic.com/about-us/|title=Eko Atlantic - About Us|publisher=Eko Atlantic|accessdate=20 February 2016|archivedate=26 November 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161126120902/http://www.ekoatlantic.com/about-us/}}</ref> Ndị ndụmọdụ bụ Royal Haskoning (ọkachamara n'ịgafe na njem) na ar + h Architects. ''South Energyx Nigeria Ltd''., onye enyemaka nke otu Chagoury, ka e kere kpọmkwem iji mee mmepe ahụ. Nnyocha nke usoro nchebe oké osimiri mere na DHI Institute na Copenhagen, [[Denmark]], ebe a nwalere ụdị nke ọma maka otu n<nowiki>'ime otu narị afọ nke oke osimiri, na otu n'afọ 120, otu n''</nowiki>ime afọ 150 na otu n"ime afọ 1,000.
== Nchịkọta ==
Eko Atlantic ga-egbo mkpa maka ego, azụmahịa, ebe obibi na ebe obibi ndị njem nleta, yana akụrụngwa kwekọrọ na [https://www.northcourtrealestate.com/download/2022%20Nigeria%20Real%20Estate%20Market%20Outlook%20(Compressed).pdf ụkpụrụ] nke oge a na gburugburu ebe obibi. Ụkpụrụ ndị a ga-enye ndị bi n'obodo ahụ mmiri, njikwa mkpofu, nchekwa na usoro njem. Obodo ahụ ga-enwekwa isi iyi ike kwụụrụ onwe ya nke a na-emepụta kpọmkwem maka obodo ahụ.<ref name="elect" />
Eko Atlantic dị n'ala e wepụrụ site na mbuze ma na-echebe ya site na mkpuchi osimiri nke Royal Haskoning mepụtara nke a maara dị ka Great Wall of Lagos, ihe mgbochi dị kilomita 8.5 nke e ji nkume wuo ma jiri ihe agha accropode kpuchie ya.<ref>{{Cite web|url=https://www.ekoatlantic.com/education/sea-wall/|title=The History of The Great Wall of Lagos|work=Eko Atlantic|accessdate=2022-09-11|archivedate=2021-01-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210128104857/https://www.ekoatlantic.com/education/sea-wall/}}</ref>
Ọrụ Eko Atlantic City nwetara nlebara anya zuru ụwa ọnụ na 2009, dịka Gọọmentị Lagos Steeti na ndị mmekọ ya na ọrụ ahụ, South Energyx, natara Clinton Global Initiative Commitment Certificate.<ref>{{Cite news|url=http://allafrica.com/stories/200909290203.html|title=Fashola Receives Clinton Award For Eko Atlantic City|date=29 September 2009|work=[[AllAfrica.com]]|publisher=[[ThisDay]]|accessdate=11 October 2012}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://sundaytrust.com.ng/index.php?option=com_content&view=article&id=5569:a-fairy-tale-dream-home-for-the-super-rich-a-fairy-tale-dream-home-for-the-super-rich&catid=44:feature&Itemid=135|title=A Fairy Tale, Dream Home for the Super-Rich|author=Akinola|first=Femi|date=19 December 2010|work=[[Media Trust|Sunday Trust]]|accessdate=11 October 2012}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://nationalmirroronline.net/index.php/business/real-estate/29723.html|title=Projects that will shape real estate sector in 2012|author=Ayeyemi|first=Dayo|date=24 January 2012|work=[[National Mirror]]|accessdate=11 October 2012}}</ref>
=== Mpaghara ===
Eko Atlantic bụ onye ebe ahaziri ka o nwee mpaghara asaa nke dị ka ndị a:
* Ìhè Ụgbọ Mmiri
* Mpaghara Azụmaahịa
* Ụgbọ Mmiri
* Obodo Ukwu
* Okporo ámá
* Okporo Ụgbọ Mmiri Eko
* Ihu Oké Osimiri
== Ihe ịrịba ama ==
[[Usòrò:Eko_Atlantic_(Lagos)_Skyline.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Eko_Atlantic_%28Lagos%29_Skyline.jpg/220px-Eko_Atlantic_%28Lagos%29_Skyline.jpg|alt=Eko Atlantic (Lagos) Skyline|áká_èkpè|thumb|Foto nke Eko Atlantic City's Skyline na 2020]]
Ka ọ na-erule n'ọnwa Mee afọ 2009, mgbe ọrụ ahụ ka nọ n'oge ọ na-egwu ala, ihe dị ka 3,000,000 bic mita (3,900,000 cu ) jupụtara n'ájá ma tinye ya n'ógbè ahụ, ebe e bugara ihe dị ka tọn 35,000 nke nkume na saịtị ahụ.<ref name="Dada" /> N'akụkụ ụfọdụ nke Bar Beach, a hụlarị ala a na-eweghachi. Ndị na-egwu ala na-arụ ọrụ n'oge niile iji jupụta ebe ahụ na ájá.
N'abalị iri abụọ na otu n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2013, e mere emume nraranye n'ala Eko Atlantic, ebe [[Goodluck Jonathan]], Bill Clinton, [[Babatunde Fashola]], [[Bola Tinubu]], Aminu Tambuwal, na Ibikunle Amosun bịara.<ref name="Thisday">{{Cite news|url=http://www.thisdaylive.com/articles/clinton-eko-atlantic-city-destination-for-global-investment/140277/|title=Clinton: Eko Atlantic City, Destination for Global Investment|author=Gboyega Akinsanmi|work=[[Thisday]]|publisher=Leaders & Company|date=22 February 2013|accessdate=22 February 2013|archive-date=24 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130224020642/http://www.thisdaylive.com/articles/clinton-eko-atlantic-city-destination-for-global-investment/140277/|url-status=dead}}</ref><ref name="TheSun">{{Cite news|url=http://sunnewsonline.com/new/cover/jonathan-clinton-fashola-tip-lagos-as-world-tourists-destination/|title=Jonathan, Clinton, Fashola tip Lagos as world tourists' destination|author=Oluwole Farotimi|work=[[The Sun (Nigeria)]]|publisher=The Sun Publishing Ltd.|date=22 February 2013|accessdate=22 February 2013}}</ref>
Na Machị N'afọ 2014, David Frame, onye isi nchịkwa nke South Energyx Nigeria Ltd., ụlọ ọrụ na-ahụ maka mmepe ahụ, kwupụtara na "Ụlọ elu obibi mbụ ga-emeghe na 2016".<ref name="This Is Africa">{{Cite web|url=http://www.thisisafricaonline.com/Business/Nigeria-s-Eko-Atlantic-open-to-first-residents-in-2016/|title=Nigeria's Eko Atlantic open to first residents in 2016|publisher=[[This Is Africa]]|date=10 March 2014|accessdate=11 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140409044709/http://www.thisisafricaonline.com/Business/Nigeria-s-Eko-Atlantic-open-to-first-residents-in-2016|archivedate=2014-04-09}}</ref>
Ka ọ na-erule n'ọnwa Nọvemba 2020, e wuchara ụlọ ole na ole karịsịa Eko Pearl Towers na ọtụtụ ndị ọzọ na-ewu na na atụmatụ. Obodo a aghọwo ebe na-arụsi ọrụ ike maka egwu egwu na egwuregwu dịka Lagos City [[Lagos City Marathon|Marathon]] na Copa [https://web.archive.org/web/20210517155430/http://www.copalagos.com/ Lagos].<ref>{{Cite web|date=2020-10-29|title=TIMELINE: From May 2018 to Oct 2020 — How Wizkid kept teasing 'Made In Lagos' album|url=http://lifestyle.thecable.ng/timeline-from-may-2018-to-oct-2020-how-wizkid-kept-teasing-made-in-lagos-album/|accessdate=2020-11-28|work=TheCable Lifestyle|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-12-19|title=Davido announces a change of venue for his upcoming 'Davido Live' concert|url=https://www.pulse.ng/entertainment/music/davido-returns-to-eko-atlantic-for-davido-live-in-concert/6mj4tfq|accessdate=2020-11-28|work=Pulse Nigeria|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|date=2019-02-03|title=In Pictures: Pain and ecstasy at the Lagos marathon|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-47107270|accessdate=2020-11-28}}</ref><ref>{{Cite web|date=2016-12-17|title=COPA Lagos… Evening of fun at Eko Atlantic|url=https://t.guardian.ng/saturday-magazine/youth-magazine/copa-lagos-evening-of-fun-at-eko-atlantic/|accessdate=2020-11-28|work=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US|archivedate=2020-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201207222920/https://t.guardian.ng/saturday-magazine/youth-magazine/copa-lagos-evening-of-fun-at-eko-atlantic/}}</ref> Eko Atlantic City enwetala asambodo EDGE site na International Finance Corporation (IFC), onye nke otu akụ mba uwa .<ref>{{Cite web|date=2020-02-18|title=Eko Atlantic secures first IFC EDGE certification|url=https://www.vanguardngr.com/2020/02/eko-atlantic-secures-first-ifc-edge-certification/|accessdate=2020-11-28|work=Vanguard News|language=en-US}}</ref>
== Arụmụka ==
[[Usòrò:Ekoatlanticcity.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Ekoatlanticcity.jpg/300px-Ekoatlanticcity.jpg|thumb|300x300px|Ụsọ oké osimiri nke Eko Atlantic n'okpuru iwu (2011)]]
Ndị bi n'ógbè ahụ bi nso akatọọla ọrụ Eko Atlantic, na-ekwu na ọrụ owuwu na-aga n'ihu emeela ka mmiri na-emebi n'ụsọ oké osimiri na oke osimiri; ka mmiri nke oké osimiri na-agafe n'ebe obibi, na-eme ka okporo ụzọ na-abanye na iwepu ogwe ọkụ ma na-amanye ndị bi na ya ịkwaga ebe ọzọ.<ref>{{Cite news|url=http://allafrica.com/stories/201202100540.html|title=Fear Grips Eko City as Lekki Residents Experience Sea Rise|author=Okenwa|first=Stan|date=6 February 2012|work=[[AllAfrica.com]]|accessdate=29 March 2012}}</ref> A na-akatọkwa Gọọmentị Lagos Steeti maka ịghara itinye ndị mmadụ na ọrụ ahụ.<ref>{{Cite news|url=http://allafrica.com/stories/201201250520.html|title=Raging Controversy Over City in Atlantic Ocean|author=Njoku|first=Jude|date=25 January 2012|work=[[AllAfrica.com]]|accessdate=11 February 2012}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thenationonlineng.net/2011/index.php/business/building-properties/35048-experts%E2%80%99-endorsement-for-eko-atlantic-city.html|title=Experts' endorsement for Eko Atlantic city|author=Iroegbu-Chikezie|first=Okwy|date=31 January 2012|work=[[The Nation (Nigeria)|The Nation]]|accessdate=11 February 2012}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://archive.punchontheweb.com/Articl.aspx?theartic=Art20091228454226|title=Eko Atlantic City: Daring the waves|author=Akinpelu|first=Dada|date=28 December 2009|work=[[The Punch]]|accessdate=11 February 2012}}</ref>
N'ọnwa Ọgọstụ n'afọ 2012, Oké Osimiri Atlantic jupụtara n'ikpere mmiri ya, na-eburu mmadụ iri na isii banye n'Oké Osimiri Atlantic, na-egbu ọtụtụ mmadụ ma na-ekpuchi Kuramo Beach, Victoria Island na mpaghara ndị ọzọ.<ref>{{Cite news|url=http://allafrica.com/stories/201208190103.html|title=Lagos Ocean Surge Levels Kuramo Beach|author=Ezeobi|first=Chiemelie|date=19 August 2012|work=[[AllAfrica.com]]|publisher=[[ThisDay]]|accessdate=11 October 2012}}</ref> Dị ka onye ọkachamara na gburugburu ebe obibi si kwuo, "mmụba nke oké osimiri mere n'ihi ọdịda nke ndị ọrụ nkwekọrịta na-ahụ maka ọrụ ájá nke Atlantic Ocean City a tụrụ aro, iji tinye usoro nke ga-ebelata mmetụta nke mmụba ahụ na gburugburu ebe ahụ".<ref name="punch2">{{Cite news|url=http://www.punchng.com/news/pdp-blames-sand-filling-for-ocean-surge/|title=PDP blames sand filling for ocean surge|date=22 August 2012|work=[[The Punch]]|accessdate=11 October 2012|archive-date=23 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023091753/http://www.punchng.com/news/pdp-blames-sand-filling-for-ocean-surge/|url-status=dead}}</ref> Ngalaba Lagos State nke [[Peoples Democratic Party|People's Democratic Party]] wepụtara nkwupụta gọọmentị, na-ebo [[Action Congress|ACN]] (nke bụzi [[All Progressives Congress|APC]]) - nke gọọmentị steeti na-eduzi ájá maka oke osimiri. Ndị otu ahụ kpọrọ oku ka a kwụsị ọrụ Eko Atlantic na ịkwụ ụgwọ ozugbo maka ezinụlọ ndị nwụrụ anwụ.<ref name="punch2" />
== Hụkwa ==
* Ụlọ Elu Eko Pearl
* Obodo Iri Afọ
* [[Lekki]]
== Edensibia ==
{{Reflist|33em}}
== Ịgụ ihe ọzọ ==
* {{Cite news|url=http://www.sfltimes.com/index.php?option=com_content&task=view&id=10098&Itemid=331|title=Nigeria's most populous state poised to become a metropolis|author=Brown|first=Brad|date=5 June 2012|work=South Florida Times|accessdate=23 June 2012}}
* {{Cite news|url=http://www.thenationonlineng.net/2011/index.php/business/building-properties/48104-a-city-behind-walls.html|title=A city behind walls|author=Iroegbu-Chikezie|first=Okwy|work=[[The Nation (Nigeria)|The Nation]]|accessdate=23 June 2012}}
* {{Cite news|url=http://www.thisdaylive.com/articles/-eko-atlantic-city-ll-generate-150-000-jobs-/116731/|title='Eko Atlantic City'll Generate 150,000 Jobs'|author=Akinsanmi|first=Gboyega|date=28 May 2012|work=[[Thisday]]|accessdate=23 June 2012|archive-date=31 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120531002406/http://www.thisdaylive.com/articles/-eko-atlantic-city-ll-generate-150-000-jobs-/116731|url-status=dead}}
* {{Cite news|url=http://frenchtribune.com/teneur/1210806-africa-working-world-s-biggest-project|title=Africa Working On World's Biggest Project|author=Tautou|first=Annabel|date=21 April 2012|work=French Tribune|accessdate=23 June 2012}}
* {{Cite news|url=http://www.businessdayonline.com/NG/index.php/analysis/commentary/44495-that-kuramo-beach-ocean-surge|title=That Kuramo Beach ocean surge|author=Onyema|first=I. C.|date=18 September 2012|work=[[Business Day (Nigeria)|Business Day]]|accessdate=11 October 2012|archive-date=4 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204200726/http://www.businessdayonline.com/NG/index.php/analysis/commentary/44495-that-kuramo-beach-ocean-surge|url-status=dead}}
* New Yorker (magazine) 2013 isiokwu
* Wall Street Journal 2013 isiokwu
* The Guardian (UK) 2014 isiokwu
== Njikọ mpụga ==
* Official website
[[Òtù:Ama ukwu nor na Naigeria]]
[[Òtù:Pages with unreviewed translations]]
c9qtt9rjkwn5b6lmwrp1prekl38i7b8
Ọjà (ngwa egwu)
0
24409
726114
724136
2026-09-19T19:44:45Z
Epohgx zoegbp
66531
Nke a bụ ụdị *Oja* a na-eji eme ihe kpọmkwem n'oge emume mgbanwe site na nwata gaa n'ọkwa nwoke tozuru oke. *Oja-Okolobia* na-arụ ọrụ dị mkpa n'emume ọdịnala na omenala ndị Igbo, ebe ọ na-anọchite anya usoro mgbanwe ahụ na-egosi ịbanye n'ọkwa mmadụ tozuru oke.
726114
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Ọjà''' bụ ngwa egwu si n'ọwụwa anyanwụ [[Naijiria]] nke a na-ejikarị ngwa ndị Naijiria ndị ọzọ dị ka [[ekwe]], [[udu]], [[igba]], okwa na ichaka/osha eji agu egwu. Ngwá egwú a pụrụ iche ‘na-ekwu okwu’ ka ndị na-akụ egwu na ndị na-agba egwú, na-agba egwu. N'oge a na-agba egwu [[Mmanwụ|mmawu]] na ọwụwa anyanwụ Naijiria, onye ọfụfụ oja na-edu egwu na abụ otuto.<ref name=":2">{{Cite web|title=7 traditional Igbo musical instruments (pictures) - Opera News|url=https://ng.opera.news/ng/en/entertainment/88a6fd35505b3340e375f6536afba6b7|work=ng.opera.news|accessdate=2023-02-10|archivedate=2023-02-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230210150404/https://ng.opera.news/ng/en/entertainment/88a6fd35505b3340e375f6536afba6b7}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Alele, Ọja, Flute|url=https://re-entanglements.net/alele-oja-flute/|work=[Re:]Entanglements|date=2018-10-25|accessdate=2023-02-10|language=en-GB|author=Paul Basu}}</ref><ref>{{Cite web|title=Oja, The Musical Instrument That Mirrors Igbo Spirituality|url=https://www.afrocritik.com/oja-musical-instrument-igbo/|date=2021-07-21|accessdate=2023-02-10|language=en|author=Michael Chiedoziem Chukwudera}}</ref> Onye isi ofufu ọjà na-enwe ike iwepụta ọtụtụ ụda dị ka okwu ọnụ. Ọ bụrụ na onye dị mkpa abanye n'ime oghere igba egwu, onye n'afu ọjà nwere ike iji ngwá egwu a kpọsaa aha onye ahụ. <ref name=":0" />
== Nkọwa ==
[[File:African instruments.jpg|thumb|ngwa egwu Afrika]]
Ọjà bụ ngwa egwu agụnyere na ngwa egwu ikuku. E nwere ihe abụọ a na-eji arụ ya, nke mbụ bụ osisi, nke na-abụkarị osisi dị nro ma na-egbuke egbuke; nke abụọ bu nke e ji achara mee. N'ime ụdị ihe abụọ a e ji arụ ya, nke osisi na-aka nọtee aka ruo ogologo oge.
Ọjà dị ezigbo mkpa, nwekwa ike na ọrụ dị omimi ọ na-arụ na omenala nakwa ndụ ndị Igbo. Ihe e ji mara ọjà bụ ụdị ụda dị elu dị iche iche ọ na-emepụta, na-agbanyeghị na ọ bụ ngwá egwu dị ntakịrị. Ọjà kachasị ukwuu onye odeakwụkwọ bụ Paul Basu chọpụtara dị ihe dịka 26cm n'ogologo, ma nke kacha nta dị 14cm n'ogologo. Ogo ọjà ọbụla na-ekpebi ịdị elu nke ụda ya nakwa ịdị mma ya na ọrụ dịka ngwá egwu. <ref name=":0" />
== Ụdị ọjà ==
Ndepụta ndị a dị n'okpụrụ n'akọwa ụdị ọjà di iche iche na ala [[Igbo]]
* '''Ọjà Mmanwụ'':''''' ọjà eji eme mmemme mmanwụ
* '''Ọjà Okolọbia:''' ọjà nke a bụ nke a na-eji eme emume ụmụ nwoke topụtara dimkpa
* '''Ọjà Igede:''' Nke a bụ ọjà uda ya kacha dị ala. Igede bụ ịgba a na-eji eme emume olili mmadu. A na-eji Ọjà igede eme ihe n'ụzọ abụọ, nke mbụ bụ ọjà nwoke, nke na-akpọ oku; nke abụọ bụ ọjà nwanyị; nke na-aza aza.
* '''Ọjà Ukwe:''' a na-eji nke a eme mmemme maka ịgba ụdị egwu ụmụ nwanyị ọ bụla.<ref name=":0" />Nke a bụ ụdị *Oja* a na-eji eme ihe kpọmkwem n'oge emume mgbanwe site na nwata gaa n'ọkwa nwoke tozuru oke. *Oja-Okolobia* na-arụ ọrụ dị mkpa n'emume ọdịnala na omenala ndị Igbo, ebe ọ na-anọchite anya usoro mgbanwe ahụ na-egosi ịbanye n'ọkwa mmadụ tozuru oke.<ref>{{Cite web |last=Basu |first=Paul |date=2018-10-25 |title=Alele, Ọja, Flute |url=https://re-entanglements.net/alele-oja-flute/ |access-date=2026-09-19 |website=[Re:]Entanglements |language=en-GB}}</ref>
== Ngwa egwu Igbo ndị ọzọ ==
* [[Udu]]<ref name=":1" />
* [[Igba]]
* [[Ekwe]]
* [[Ogene]]<ref name=":2" />
* Ichaka/osha
* Ikoro<ref name=":2" />
* Ikike
* Okwa
* Ogbe
* Odu Mkpalo
* Ubo <ref name=":1">{{Cite web|title=Top 10 Igbo Traditional Musical Instruments|url=https://www.legit.ng/1126026-igbo-musical-instruments-names.html|work=Legit.ng - Nigeria news.|date=2017-09-22|accessdate=2023-02-10|language=en|author=Adrianna Simwa}}</ref>
== Reference ==
{{Reflist}}
== External links ==
* [https://motherlandmusic.com/products/instruments/wind/oja/oja/#:~:text=The%20Oja%20flute%20hails%20from,the%20drumming%20and%20praise%20singing. Oja - Mother land music]
* [https://www.youtube.com/watch?v=q-8Vn08kgXc igbo musical instruments on YouTube]
[[Òtù:Óménàlà]]
[[Òtù:Ngwa egwu]]
r0w36dd1irjzgmqkjd7n817nzkm7imv
Beban Chumbow
0
35020
726118
538629
2026-09-19T20:36:24Z
InternetArchiveBot
11600
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
726118
wikitext
text/x-wiki
Beban Sammy Chumbow (11 Septemba 1943) [1] bụ ọkà mmụta asụsụ si Cameroon. O nweela ọkwa prọfesọ na nchịkwa na mahadum dị iche iche na Cameroon, gụnyere Mahadum Dschang na Mahadum ICT, Cameroon Campus. Ọ na-ejekwa ozi dị ka onyeisi oche nke Cameroon Academy of Sciences (CAS). ) <ref name="Karl 2019 c926" />
== Mbido ndụ na agụmakwụkwọ ==
A mụrụ Chumbow na 11 Septemba 1943 na Mezam Division nke mpaghara North-West nke Cameroon . <ref name="Karl 2019 c926" />{{Cite web|author=Karl|first=Mua|title=You're a Square Peg in Square Hole|work=The voice News|date=31 July 2019|url=https://www.thevoicenews.net/2019/07/31/youre-a-square-peg-in-square-hole/|accessdate=8 December 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFKarl2019">Karl, Mua (31 July 2019). [https://www.thevoicenews.net/2019/07/31/youre-a-square-peg-in-square-hole/ "You're a Square Peg in Square Hole"]. ''The voice News''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">8 December</span> 2023</span>.</cite></ref> Ọ gụsịrị akwụkwọ praịmarị ya na North-West wee gaa Kinshasa na Democratic Republic of Congo maka ọmụmụ ya na Roman Philology . <ref name="Karl 2019 c926" />
Ọ gụsịrị nzere masta ya na 1972 na nzere PhD ya na 1975 na Mahadum Indiana Bloomington . <ref name="Karl 2019 c926">{{Cite web|author=Karl|first=Mua|title=You're a Square Peg in Square Hole|work=The voice News|date=31 July 2019|url=https://www.thevoicenews.net/2019/07/31/youre-a-square-peg-in-square-hole/|accessdate=8 December 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFKarl2019">Karl, Mua (31 July 2019). [https://www.thevoicenews.net/2019/07/31/youre-a-square-peg-in-square-hole/ "You're a Square Peg in Square Hole"]. ''The voice News''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">8 December</span> 2023</span>.</cite></ref> O mechara sonye na Mahadum Illori na Naịjirịa.<ref name="Karl 2019 c926" />
== Ọrụ na nyocha ==
N'afọ 1986, Chumbow sonyeere ngalaba nke asụsụ na asụsụ Africa na Mahadum Yaounde I. <ref name="Karl 2019 c926"/>
Na 1993, a họpụtara ya ka ọ bụrụ osote onye isi oche nke Mahadum Buea. O mechara rụọ ọrụ dị ka rector na Mahadum Dschang, Mahadum Ngaoundéré na Mahadum Yaounde I. [1] Ọ na-ejikọtakwa ya. I.<ref name="Karl 2019 c926"/> A na-ejikọkwa ya na Cameroon Academy of Sciences na African Scientific Research and Innovation Council (ASRIC) - African Union . <ref name="The ICT University 2020 i026" />
A na-ejikọta ya na African Academy of Languages (ACALAN), ụlọ ọrụ nke African Union . <ref name="Université de Dschang 2019 y370">{{Cite web|title=Prof. Beban Sammy Chumbow outgoing Council Chair of UDs|work=Université de Dschang|date=24 July 2019|url=https://www.univ-dschang.org/prof-beban-sammy-chumbow-outgoing-council-chair-of-uds/|language=fr|accessdate=8 December 2023}}</ref> Ọ bụ onye otu Linguistic Society of America na New York Academy of Sciences . <ref name="Université de Dschang 2019 y370" />
O bipụtara isiokwu na akwụkwọ gbasara asụsụ.<ref name="The ICT University 2020 i026">{{Cite web|title=Prof. Sammy B. Chumbow, Phd|work=The ICT University|date=7 December 2020|url=https://ictuniversity.org/personnel/prof-sammy-b-chumbow/|accessdate=8 December 2023|archive-date=9 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209023325/https://ictuniversity.org/personnel/prof-sammy-b-chumbow/|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231209023325/https://ictuniversity.org/personnel/prof-sammy-b-chumbow/ "Prof. Sammy B. Chumbow, Phd"]. ''The ICT University''. 7 December 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">8 December</span> 2023</span>.</cite></ref>
== Akwụkwọ ndị a họọrọ ==
== Edensibia ==
{{DEFAULTSORT:Chumbow, Beban}}
[[Òtù:Mmadụ ndi di ndụ]]
ccjry13ficn9xijhecb1fa3x3e5lo89
Eze Nwanyị Worlu
0
38406
726131
725868
2026-09-20T09:21:09Z
InternetArchiveBot
11600
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
726131
wikitext
text/x-wiki
<ref name="psn" /> <ref name="cs" /> <ref name="von" />Queen Imaria Worlu (Eprel 4, 1960 - Julaị 9, 2018) bụ onye isi anya ọrụ Naijiria. Ọ bụ ọrụ dị ka onye akụkụ anya Nigeria na agbataobi São Tomé na Principe site na 2017 ruo mgbe ọ nwụrụ na 2018
== Biography na ọrụ ==
. <ref name="von" />A xariir Worlu na Benin City, Edo State, 4, 1960, nye Chief Christopher Osifo na Ijose Ogiamen. [1] Ọ bụ nwa nke atọ nne na nna ya hụ. [1] Worlu debara aha na St Maria Goretti College na Benin City, nke o ikike Asambodo ulo akwukwo nke West African (WASC) na 1975. [1] Ọ gara Idi College dị na Benin City ụlọ na 1977, nke mere ka a nabata ya na Mahadum Lagos, nakwa na 1977
. <ref name="von" />Worlu ihe nzere bachelọ nke Arts na philosophy na Mahadum Lagos na 1981. [1] Ọ ngwaọrụ na National Youth Service Corps (NYSC) site na 1981 ruo 1982 ka akwụkwọ akwụkwọ wee ziga ya na Jos na Plateau State .
. <ref name="psn" />Queen Worlu mechara gụchaa diplọma ya n'ihe gbasara mba ụwa na ụlọ akwụkwọ ozi mba ofesi dị na Lagos . [1] N'oge ọrụ diplomatic ya, Worlu akara akara ule postgraduate ọzọ na nkà ntoju site na Redeemer's University Nigeria, mgbochi na Protocol Service Duties mgbe ọ nọ na Rome, na Master's in Business Administration (MBA) site na Shobhit Institute nke Engineering & Technology na Meerut, India
<ref name="psn" />N'afọ 1987, Worlu sonyeere ndị ọrụ mba ofesi ụgbọ . [1] Ọ jere ozi na ọrụ mba ofesi na Ministry of Foreign Affairs ruo mgbe ọ nwụrụ na 2018. [1] Edere Worlu ka ọ bụrụ onye ọrụ anya na Embassy nke Nigeria na Lisbon, Portugal, site na 1998 ruo 2003. [ 1] [2] O so aka na ogbako udo na nzuko nke United Nations na Ghana, Liberia na Sierra Leone
. <ref name="psn" /> <ref name="cs">{{Cite news|title=Nigeria's Ambassador To Sao Tome, Queen Worlu Imaria Dies|url=http://cityscoopng.com/new/2018/07/11/nigerias-ambassador-to-sao-tome-queen-worlu-imaria-dies/|work=City Scoop|date=2018-07-11|accessdate=2018-08-07|archive-date=2018-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180807214716/http://cityscoopng.com/new/2018/07/11/nigerias-ambassador-to-sao-tome-queen-worlu-imaria-dies/|url-status=dead}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">. ''City Scoop''. 2018-07-11. from the original on 2018-08-07<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2018-08-07</span></span>.</cite></ref> <ref name="von">{{Cite news|first=Ugo|author=Okoro|title=Nigeria's Ambassador To Sao Tome, Queen Worlu Imaria Dies|url=https://www.von.gov.ng/sao-tome-and-principe-ambassador-laid-to-rest/|work=[[Voice of Nigeria]]|date=2018-08-27|accessdate=2018-08-07|archive-date=2018-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180807215244/https://www.von.gov.ng/sao-tome-and-principe-ambassador-laid-to-rest/|url-status=dead}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFOkoro2018">Okoro, Ugo (2018-08-27). . ''[[Olu nke Naijiria|Voice of Nigeria]]''. from the original on 2018-08-07<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2018-08-07</span></span>.</cite></ref>Na June 2014, e mmetụta Worlu na Nigeria High Commission na New Delhi, India, dị ka onye na-ahụ maka azụmahịa na mberede. [1] A kwalitere ịbụ osote onye isi kọmishọna n'oge ọrụ ya na New Delhi, nke dịgidere site na 2014 ruo 2015. [1] Dị ka osote onye isi kọmishọna na India, ọ debere dị ka onye na-arụ ọrụ High. Commissioner n'ọtụtụ oge site na 2015 ruo 2016.
. <ref name="psn">{{Cite news|title=Nigeria's ambassador to Sao Tome and Principe, Queen Imaria Worlu is dead|url=https://persecondnews.com/2018/07/nigerias-ambassador-to-sao-tome-and-principe-queen-imaria-worlu-is-dead/|work=Per Second News|date=2018-07-10|accessdate=2018-08-07}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://persecondnews.com/2018/07/nigerias-ambassador-to-sao-tome-and-principe-queen-imaria-worlu-is-dead/ "Nigeria's ambassador to Sao Tome and Principe, Queen Imaria Worlu is dead"]. ''Per Second News''. 2018-07-10. [https://web.archive.org/web/20180723034252/https://persecondnews.com/2018/07/nigerias-ambassador-to-sao-tome-and-principe-queen-imaria-worlu-is-dead/ Archived] from the original on 2018-07-23<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2018-08-07</span></span>.</cite></ref> <ref name="cs"/>N'afọ 2017, Onye isi ala Muhammadu Buhari mgbaàmà Worlu ka ọ bụrụ onye ọ bụla nke Nigeria na São Tomé na Principe . O jigidere onye akụkụ anya ya ruo mgbe ọ nwụrụ na Julaị 2018
. <ref name="von" />Queen Worlu nwụrụ n'oge biputere ya na São Tomé na Julaị 9, 2018, mgbe ọ dị afọ 58, na-esote ọrịa dị ike. [1] [2] [3] Ọ bụ di ya, Sampson O. Worlu, onye bụbu onye isi ụlọ ọrụ Voice of Nigeria, na ụmụ ha nwoke atọ - Jesse, Chizi na Chituga . [3] E liri ya na Abuja ka e mechara olili ya na Julaị 27, 2018.{{Reflist}}
[[Òtù:1960 births]]
clph3mdfumdhs51cifwkxe4tm5zutel
Edmundo Bal
0
51230
726126
721022
2026-09-20T06:27:37Z
InternetArchiveBot
11600
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
726126
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}'''Edmundo Bal Francés''' (amụrụ 2 Julaị 1967) <ref name="onda" /> bụ onye ọka iwu na onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Spain. Dị ka onye so na State Lawyers Corps, ọ gbara ndị na-agba ọsọ [[La Liga]] ikpe maka izere ụtụ isi, ndị òtù ndị ọchịchị na-achị maka nrụrụ aka ( Gürtel case ), na ndị na-akwado nnwere onwe nke Catalan maka ịgba ọchịchị mgba okpuru.
Onye otu onye otu [[Ụmụ amaala (òtù ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke Spain)|ụmụ amaala]], Bal ka a họpụtara na Congress of Deputies na Eprel 2019 maka mpaghara Madrid . Ọ duru ndị otu ahụ na ntuli aka mpaghara 2021 Madrilenia, nke ha tụfuru oche iri abụọ na isii niile, wee bịarute Patricia Guasp na ntuli aka onye isi 2023 ha. A chụrụ ya na pati ahụ maka ịkatọ mkpebi ha ịghara ịzọ ntuli aka izugbe Spanish nke afọ 2023 .
== Agụmakwụkwọ na ọrụ iwu ==
Amụrụ na Huelva, Andalusia, Bal gụsịrị akwụkwọ na iwu na Mahadum Complutense nke Madrid . Mgbe ọ dị afọ 25 na 1993, ọ sonyeere State Lawyers Corps . <ref>{{Cite news|author=Marraco|first=Manuel|title=Edmundo Bal: el temido, el cesado, el fichado|url=https://www.elmundo.es/espana/2019/03/18/5c8eb02dfdddff34328b45f4.html|accessdate=25 March 2021|work=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|date=18 March 2019|language=Spanish}}</ref>
Dị ka onye isi nke State Criminal Law Department, Bal boro FC Barcelona player Lionel Messi na club president Josep Bartomeu ikpe maka ịtụ ụtụ isi . Ọ wakporo onye ọkpụkpọ Barcelona Gerard Piqué maka ijikọ ya na ndị na-emegide ọgbakọ Real Madrid ; <ref>{{Cite news|title=State lawyer responds to Pique: Stop presuming absurd conspiracies|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2017/03/29/58dbe0be46163f977b8b458d.html|accessdate=25 March 2021|work=[[Marca (newspaper)|Marca]]|date=29 March 2017}}</ref> Bal bụ onye na-akwado Atlético Madrid n'ezie. <ref>{{Cite news|author=La Casa|first=Rafa|title=Edmundo Bal: «Me parecería fenomenal que Guardiola fuera el seleccionador español»|url=https://alacontra.es/2019/11/edmundo-bal/|accessdate=25 March 2021|publisher=A La Contra|date=6 November 2019|language=Spanish|archive-date=18 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210318224102/https://alacontra.es/2019/11/edmundo-bal/|url-status=dead}}</ref> O mekwara nke ọma ikpe Cristiano Ronaldo, Ángel Di María, Radamel Falcao, Luka Modrić na José Mourinho maka otu mpụ ahụ. <ref>{{Cite news|author=Rodero|first=Pablo|title=Bal: el azote de los independentistas y de los futbolistas defraudadores que aspira a evitar la debacle de Cs en Madrid|url=https://www.20minutos.es/noticia/4625346/0/bal-azote-independentistas-futbolistas-defraudadores-aspira-evitar-debacle-cs-madrid/|accessdate=25 March 2021|work=[[20 minutos]]|date=19 March 2021|language=Spanish}}</ref> <ref name="confidencial">{{Cite news|author=Méndez|first=Rafael|title=Edmundo Bal, el progresista que acusó a los futbolistas y la Gürtel, cae por el 'procés'|url=https://www.elconfidencial.com/espana/2018-11-21/edmundo-bal-abogacia-estado-proces-consuelo-castro_1660846/|accessdate=25 March 2021|work=[[El Confidencial]]|date=21 November 2018|language=Spanish}}</ref> Ọ gbara akwụkwọ na Gürtel ikpe, bụ nke ọnụ ọgụgụ ndị nọ na Pati People's Party na-achị ikpe maka nrụrụ aka. <ref name="confidencial" />
Bal boro ndị nhazi ntuli aka nnwere onwe nke Catalan 2017 ebubo nnupụisi. A chụrụ ya na Nọvemba 2018 mgbe mgbanwe ọchịchị gbanwere, na ndị ọchịchị Spanish Socialist Workers' Party (PSOE) ọhụrụ ekweghị na ọ bụ ọgba aghara. <ref>{{Cite news|author=Marraco|first=Manuel|title=Delgado destituye al abogado del Estado que defendió acusar por rebelión en el juicio del 'procés'|url=https://www.elmundo.es/espana/2018/11/21/5bf59215268e3e21068b4592.html|accessdate=25 March 2021|work=El Mundo|date=21 November 2018|language=Spanish}}</ref>
== Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị ==
Na Maachị afọ 2019, Bal sonyeere pati [[Ụmụ amaala (òtù ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke Spain)|ụmụ amaala]] . Edebere ya nke anọ na ndepụta ha maka mpaghara Madrid na ntuli aka izugbe nke Eprel 2019 . <ref>{{Cite news|title=Cs ficha a Edmundo Bal, abogado del Estado destituido por defender que hubo rebelión en el 'procés'|url=https://www.eleconomista.es/politica/noticias/9765842/03/19/Css-ficha-a-Edmundo-Bal-abogado-del-Estado-destituido-por-defender-que-hubo-rebelion-en-el-proces.html|accessdate=25 March 2021|work=El Economista|date=17 March 2019|language=Spanish}}</ref> Ọ tụfuru oche ya na mbụ na-esochi ntuli aka nke November, mana ọ nwetaghachiri ya mgbe onye isi otu Albert Rivera lara ezumike nká na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. <ref>{{Cite news|author=Montalvo|first=Cristina|title=Los diez supervivientes de Ciudadanos|url=https://www.niusdiario.es/nacional/politica/los-diez-diputados-supervivientes-ciudadanos-congreso_18_2849445238.html|accessdate=25 March 2021|publisher=NIUS|date=11 November 2019|language=Spanish}}</ref>
Na Machị 2021, Bal nwetara 89.4% nke votu na isi iji duru ụmụ amaala na ntuli aka mpaghara Madrid na Mee. <ref>{{Cite news|title=Edmundo Bal gana las primarias y será el candidato de Ciudadanos a la Comunidad de Madrid|url=https://www.20minutos.es/noticia/4629053/0/edmundo-bal-gana-las-primarias-y-sera-el-candidato-de-ciudadanos-a-la-comunidad-de-madrid/|accessdate=25 March 2021|work=20 minutos|date=22 March 2021|language=Spanish}}</ref> Ndị otu ahụ gbara mgbasa ozi centrist, na-asọ mpi megide otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị aka nri Vox ka ọ bụrụ onye mmekọ pere mpe na ọchịchị onye isi ala Isabel Díaz Ayuso 's PP ọchịchị. <ref name="confidencial2" /> Na nhoputa ndi ochichi n'ime May, oke votu nke otu pati dara site na pasenti iri na isii rue 3.5%, butere nfu nke oche iri abuo na isii ha nile. <ref name="confidencial2">{{Cite news|author=Esteban|first=Paloma|title=Cs entra en 'shock' tras desaparecer de Madrid y prepara su manual de supervivencia|url=https://www.elconfidencial.com/espana/madrid/2021-05-05/ciudadanos-shock-salir-madrid-estudia-si-puede-sobrevivir_3064208/|accessdate=5 May 2021|work=El Confidencial|date=5 May 2021|language=Spanish}}</ref>
Na Jenụwarị 2023, Bal gbara ọsọ maka onye ndu ụmụ amaala, meriri Patricia Guasp onye were 53.25% nke votu ahụ na 39.34%. <ref>{{Cite news|title=Patricia Guasp, elegida nueva líder de Ciudadanos con un 53,25% de los votos|url=https://www.lavanguardia.com/politica/20230112/8679513/patricia-guasp-elegida-nueva-lider-ciudadanos-53-25-votos.html|accessdate=28 February 2023|work=[[La Vanguardia]]|date=12 January 2023|language=Spanish|archive-date=28 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228152850/https://www.lavanguardia.com/politica/20230112/8679513/patricia-guasp-elegida-nueva-lider-ciudadanos-53-25-votos.html|url-status=dead}}</ref> Ọ bụghịzi onye nkwuchite ọnụ otu pati ahụ ma ọ bụ Inés Arrimadas bụ onye isi ala ya, ebe a na-ejikọta ọrụ abụọ ahụ ka Guasp jikọtara ya na ijide ya. Ọ gara n'ihu dịka onye nkwuchite ọnụ nke abụọ na Congress, n'azụ Arrimadas. <ref>{{Cite news|author=García|first=Amanda|title=La nueva dirección de Ciudadanos mantiene a Edmundo Bal como portavoz en el Congreso|url=https://www.publico.es/politica/nueva-direccion-ciudadanos-mantiene-edmundo-bal-portavoz-congreso.html|accessdate=28 February 2023|work=[[Público (Spain)|Público]]|date=23 January 2023|language=Spanish}}</ref> Na Septemba, a chụpụrụ ya na Francisco Igea na pati ahụ maka ịkatọ mkpebi ya ịghara ịzọ ntuli aka onye isi 2023 . <ref>{{Cite news|title=Ciudadanos expulsa a Edmundo Bal y a Francisco Igea|url=https://www.publico.es/politica/ciudadanos-expulsa-francisco-igea-edmundo-bal.html|accessdate=9 April 2024|work=Público|date=28 September 2023|language=Spanish}}</ref>
== Ndụ onwe onye ==
Bal bụ onye na-egwu egwu na onye na-akwado AC / DC na Led Zeppelin, yana onye na-agba Harley-Davidson . Onye na-agba ọsọ marathon oge niile, ọ gara n'ihu n'ọsọ dị ala ka arụchara ọrụ meniscus abụọ. <ref name="onda">{{Cite news|title=Edmundo Bal, el candidato de Ciudadanos en Madrid rockero y motero|url=https://www.ondacero.es/emisoras/comunidad-madrid/edmundo-bal-candidato-ciudadanos-madrid-rockero-motero_2021032260590ca89705b10001ed0bf9.html|accessdate=28 February 2023|publisher=[[Onda Cero]]|date=22 March 2021|language=Spanish}}</ref>
== Edensibịa ==
Mee. [1] Ndị otu ahụ gbara mgbasa ozi centrist, na-asọ mpi megide otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị aka nri Vox ka ọ bụrụ onye mmekọ pere mpe na ọchịchị onye isi ala.
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Bal, Edmundo}}
[[Òtù:Mmadụ ndi di ndụ]]
5ol8c5plnpfx3rpfiwsq826ec74xvcb
Bonita Sharma
0
53404
726121
725703
2026-09-19T22:00:44Z
InternetArchiveBot
11600
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
726121
wikitext
text/x-wiki
[[Usòrò:Bonita_Sharma.jpg|thumb| Bonita Sharma na mmemme na 2019]]
'''Bonita Sharma''' ( English:) bụ onye na-akwado ahụike na nri nri na Nepal. Ọ na-agba ndị na-eme mgbanwe mmekọrịta ọha na eze na ndị na-emepụta ihe (SOCHAI) na 2019 edepụtara dịka otu n'ime ''ụmụ nwanyị 100'' nke BBC .
== Ndụ mbido ==
A mụrụ Sharma na Nepal. Ọ gụrụ akwụkwọ maka BA na Ahụike Ọha na Mahadum Purbanchal wee nweta nzere masta na Nutrition na Mahadum Tribhuvan . <ref name="Rising" />
== Ọrụ ==
Bonita Sharma tọrọ ntọala Social Changemakers na Innovators (SOCHAI) na 2017. <ref name="UNESCO" /> Ọ bụ ọgbakọ anaghị akwụ ụgwọ nke na-ezube ikpochapụ erighị ihe na-edozi ahụ na ịkwado ezi ahụike, ọkachasị ụmụ nwanyị na ụmụaka. <ref name="Republica">{{Cite news|title=Bonita Sharma in 'BBC 100 women 2019' list|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/mycity/news/bonita-sharma-in-bbc-100-women-2019-list|accessdate=8 September 2020|work=My City|date=16 October 2019|language=en|archive-date=9 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209180356/https://myrepublica.nagariknetwork.com/mycity/news/bonita-sharma-in-bbc-100-women-2019-list|url-status=dead}}</ref> Iji belata ọnwụ ụmụaka n'ihi erighị ihe na-edozi ahụ, o wepụtara mgbaaka akpọrọ Nutribeads (Poshan Maala) nke na-enyere ndị nne aka ịhazi nri maka ụmụ ha. <ref name="BBC" /> Na 2016, Nutribeads meriri ihe ịma aka ọhụrụ ndị ntorobịa Asia Pacific. <ref name="Rising">{{Cite news|author=Rijal|first=Ajita|title=The Rising Nepal: Bonita, latest inspiration to Nepali youth|url=http://therisingnepal.org.np/news/32039|accessdate=8 September 2020|work=The Rising Nepal|archive-date=8 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200908204351/http://therisingnepal.org.np/news/32039|url-status=dead}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRijal">Rijal, Ajita. . ''The Rising Nepal''. from the original on 8 September 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">8 September</span> 2020</span>.</cite></ref> Site na uru e nwetara site na ire ọla aka, SOCHAI nwere ike inye ndị nne na ụmụaka ndị ọdachi dakwasịrị aka na mpaghara Morang nke dị n'ebe ọwụwa anyanwụ Nepal. <ref name="Rising" />
SOCHAI na-emepụtakwa mgbaaka Red Cycle nwere bead iri abụọ na asatọ ka ụmụ nwanyị nwee ike ịhazi oge ịhụ nsọ ha site na iji agba dị iche iche. <ref name="TNM">{{Cite web|title=Accelerating mission nutrition, Bonita Sharma|url=http://tnm.com.np/accelerating-mission-nutrition-bonita-sharma-2/|work=TNM|accessdate=8 September 2020|archivedate=7 June 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200607005722/http://tnm.com.np/accelerating-mission-nutrition-bonita-sharma-2/}}</ref> Sharma na-ede n'okwu metụtara ụmụ nwanyị dịka nri nri, ite ime na COVID-19 . <ref name="S28">{{Cite news|author=Sharma|first=Bonita|title=How about stepping into our shoes? – September 28 Campaign|url=http://www.september28.org/how-about-stepping-into-our-shoes/|accessdate=8 September 2020|work=September 28}}</ref> <ref name="KP">{{Cite news|author=Sharma|first=Bonita|title=Stop the spread of fake news|url=https://kathmandupost.com/columns/2020/03/18/stop-the-spread-of-fake-news|accessdate=8 September 2020|work=Kathmandu Post|date=18 March 2020|language=English}}</ref> Ekwuwapụtara aha Sharma na ndepụta ''ụmụ nwanyị 100'' nke BBC na 2019 na ọ bụ onye mmeri ụmụ nwanyị UNESCO dịka akụkụ nke ego Malala maka ikike ụmụ nwanyị nwere inweta agụmakwụkwọ. <ref name="BBC">{{Cite news|title=BBC 100 Women 2019: Who is on the list?|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-50042279|accessdate=8 September 2020|work=BBC News|date=16 October 2019|quote=In a bid to tackle child deaths to malnutrition, she designed Nutribeads, a bracelet for new mums with different coloured beads to remind them what to feed their babies.}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.bbc.co.uk/news/world-50042279 "BBC 100 Women 2019: Who is on the list?"]. ''BBC News''. 16 October 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">8 September</span> 2020</span>. <q>In a bid to tackle child deaths to malnutrition, she designed Nutribeads, a bracelet for new mums with different coloured beads to remind them what to feed their babies.</q></cite></ref> <ref name="UNESCO">{{Cite web|title=Bonita, a young change-maker inspires girls and women in Nepal through education|url=https://en.unesco.org/news/bonita-young-change-maker-inspires-girls-and-women-nepal-through-education|work=UNESCO|accessdate=8 September 2020|language=en|date=23 January 2019|archivedate=11 June 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200611121615/https://en.unesco.org/news/bonita-young-change-maker-inspires-girls-and-women-nepal-through-education}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://en.unesco.org/news/bonita-young-change-maker-inspires-girls-and-women-nepal-through-education "Bonita, a young change-maker inspires girls and women in Nepal through education"]. ''UNESCO''. 23 January 2019. [https://web.archive.org/web/20200611121615/https://en.unesco.org/news/bonita-young-change-maker-inspires-girls-and-women-nepal-through-education Archived] from the original on 11 June 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">8 September</span> 2020</span>.</cite></ref> Ọ merikwara ihe nrite otu Agụụ Zero nke Lead 2030 Challenge nke One Young World wetara, nke nyere ya $50,000. <ref name="Rising"/> A na-enyekwa Bonita ihe nrite Goalkeeper Global Goals Progress Award 2020 site na Bill &amp; Melinda Gates Foundation . <ref>{{Cite web|title=We Are Goalkeepers|url=https://www.gatesfoundation.org/goalkeepers/about-event/awards/|accessdate=2020-10-05|work=www.gatesfoundation.org}}</ref> <ref>{{Cite web|title=2 OYW Ambassadors named Goalkeepers Award Winners|url=https://www.oneyoungworld.com/news-item/2-oyw-ambassadors-named-goalkeepers-award-winners|accessdate=2020-10-05|work=www.oneyoungworld.com|language=en}}</ref>
== Ntụaka ==
ụmụ ha. [1] Na 2016, Nutribeads meriri ihe ịma aka ọhụrụ ndị ntorobịa Asia Pacific. [2]{{Reflist}}
[[Òtù:Mmadụ ndi di ndụ]]
{{DEFAULTSORT:Sharma, Bonita}}
f5fyyasbwenxrworrv2x99b1bfso5ro
Chiiz a na-akpọ toast
0
55423
726124
725714
2026-09-20T00:33:47Z
InternetArchiveBot
11600
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
726124
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Faịlụ:Cheese_on_toast_hi_res.jpg|áká_ịkẹngạ|thumb| Chiiz na toast, nke ejiri chiiz cheddar mee]]
A na-eme '''chiiz na toast''' site n'itinye cheese a kpụkọrọ akpụkọ maọbụ nke a kwọrọ okporokpo okporokpo n'achicha a gbazere ma gbazee ya n'okpuru ebe a na-esi nri . Ọ na-ewu ewu na United Kingdom, Ireland, Australia, New Zealand, Caribbean, United States na mba Africa.
== Ntụziaka ==
Chiiz na toast nwere toast (nke edoro n'akụkụ abụọ ma ọ bụ otu akụkụ), na-etinye chiiz na ya wee sie ya. Ihe ndị ọzọ toppings bụ nhọrọ; Ihe kacha mkpa bụ eyịm e gbuturu (raw ma ọ bụ nke e ghere eghe na cheese), ihendori aja aja ma ọ bụ ketchup . [[Cucumber|Kukumba]] pickled, Branston pickle, tomato e ghere eghe, àkwá eghe, ihendori Worcestershire na agwa esiri esi bụkwa ihe a na-ahụkarị. <ref>{{Cite web|author=James Martin|url=https://www.bbc.co.uk/food/recipes/cheeseontoast_83403|title=BBC recipe by James Martin|publisher=Bbc.co.uk|accessdate=13 January 2011|archivedate=11 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111011094317/http://www.bbc.co.uk/food/recipes/cheeseontoast_83403}}</ref> <ref>{{Cite web|author=Antony Worrall Thompson|url=https://www.bbc.co.uk/food/recipes/cheeseontoast_77735|title=BBC recipe by Anthony Worrall Thompson|publisher=Bbc.co.uk|accessdate=13 January 2011|archivedate=9 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121209061917/http://www.bbc.co.uk/food/recipes/cheeseontoast_77735}}</ref>
Akwụkwọ nri na akụkọ ịntanetị na-achọkarị ịkọwapụta ihe ndị bụ isi, na-agbakwunye ihe ndị e ji emepụta ihe na ịkọwa ihe mgbakwunye iji mee ka ọgụgụ na-atọ ụtọ karị. N'ihi ya, ntụziaka ndị e bipụtara anaghị adịkarị n'ụdị efere kachasị mkpa ma na-ezokarị aka na efere yiri nke Welsh rarebit dị ka "posh cheese na toast". <ref>{{Cite web|author=Lesley Waters|url=https://www.bbc.co.uk/food/recipes/cheeseontoastwithtom_85506|title=BBC recipe by Lesley Waters: cheese sauce on toast|publisher=Bbc.co.uk|accessdate=13 January 2011|archivedate=25 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925053102/http://www.bbc.co.uk/food/recipes/cheeseontoastwithtom_85506}}</ref>
== Nrọ chiiz ==
Nrọ chiiz bụ ihe na-emeghe ihu nke American grilled cheese sandwich mere na [[Achicha|achịcha]] na cheese ; a na-eji mmanụ, margarine, ma ọ bụ bọta sie ya. Ihe ndị ọzọ dị ka anụ ezi, ube oyibo, painiapulu, àkwá, ma ọ bụ tomato sliced nwere ike ịgbakwunye ya na sanwichi nwere ihu mepere emepe. <ref name="uebelherr" /> James Beard dere banyere nrọ chiiz n'akwụkwọ ya "James Beard's Simple Foods", na-akọwa Sanwichi dị ka "iberibe tomato na achịcha, kpuchie na American cheese nke gbazere n'okpuru broiler wee mara anụ ezi crisp". <ref>{{Cite web|url=https://www.sandwichtribunal.com/2020/09/i-dream-of-cheeses/|title=I Dream Of Cheeses | Sandwich Tribunal|date=24 September 2020|work=www.sandwichtribunal.com}}</ref>
Enwere ike esi ya na pan ma ọ bụ skillet n'elu stovu, n'okpuru broiler ma ọ bụ iji pan na oven. N'ụdị ya kachasị mfe, ọ na-agụnye otu iberibe achịcha, tinye ya na cheese American, ma sie ya ruo mgbe chiiz na-afụ ụfụ na agba aja aja. <ref>{{Cite web|title=The Official CheeseDreams Network - All things CheeseDreams!|url=https://cheesedreams.net|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202043001/https://cheesedreams.net/|archivedate=2017-02-02|accessdate=2017-01-28|work=The Official CheeseDreams Network|language=en-US}}</ref>
Nrọ chiiz nwere ike ịmalite n'oge nnukwu ịda mbà n'obi, dị ka "nri nri abalị ụlọ ọrụ dị ọnụ ala" <ref name="uebelherr">{{Cite news|author=Uebelherr|first=Jan|date=March 26, 2004|title=There's no secret to great grilled cheese|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=MWSB&p_theme=mwsb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=10192A499605112E&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|accessdate=February 5, 2010|work=[[Milwaukee Journal Sentinel]]|archive-date=November 12, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181112141443/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=MWSB&p_theme=mwsb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=10192A499605112E&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|url-status=dead}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFUebelherr2004">Uebelherr, Jan (26 March 2004). . ''[[Milwaukee Journal Sentinel]]''. from the original on 12 November 2018<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">5 February</span> 2010</span>.</cite></ref> <ref>{{Cite news|author=Meitus|first=Marty|date=January 3, 1999|title=OLD FAITHFUL GRILLED CHEESE, A DEPRESSION-ERA STANDBY, HAS RETURNED|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=RM&p_theme=rm&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB4ECE74A867F9E&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|accessdate=February 5, 2010|work=Rocky Mountain News|quote=During the Depression, when Sunday Night Suppers became a popular way to entertain, the ''cheese dream'' began to appear on dining tables from coast to coast.|archive-date=November 12, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181112181553/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=RM&p_theme=rm&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB4ECE74A867F9E&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|url-status=dead}}</ref> na nhọrọ dị ọnụ ala maka ịzụ ndị enyi na ezinụlọ nri na [[Sunday roast|nri abalị Sunday]] . Enwere ike iji ihe mgbakwunye nke tomato sliced, ham na anụ ezi, na oliv na pickles na-esonyekarị ha. <ref name="dreaming"> Marty Meitus [https://archive.today/20130125003249/http://news.google.com/newspapers?id=VrQaAAAAIBAJ&sjid=BT4EAAAAIBAJ&pg=6576,8714275&dq=cheese+dream&hl=en Dreaming up variations of grilled cheese] Oct 10, 2001 ''Milwaukee Journal Sentinel'' p. 29 (Scripps News Service)</ref>A 1932 ''San Jose News'' akụkọ, "Cheese Dream New Favorite Sanwichi," tụrụ aro fesa chiiz "dị nnọọ sparingly" na a bit nke mọstad, cayenne "na a obere minced red ụtọ ose"; Sanwichi ahụ na-agba aja n'akụkụ abụọ wee jiri "ihendori tomato na-ekpo ọkụ nke ukwuu." <ref>{{Cite news|date=July 15, 1932|title=Cheese Dream New Favorite Sandwich|url=https://news.google.com/newspapers?id=AxciAAAAIBAJ&sjid=LaQFAAAAIBAJ&pg=3016,1210693&dq=cheese+dream&hl=en|accessdate=September 20, 2016|work=[[San Jose News]]}}</ref> Sanwichi nwere ike bute ịda mbà n'obi, Otú ọ dị, dị ka 1918 ''Ezi Ụlọ Nche'' na-ekwu banyere Cheese Dreams dị ka nri nri ehihie, "enyi anyị teahouse."
A kpọsara nrọ chiiz na 1957 dị ka cent 55 ( equivalent to $5.97 na 2023 ) luncheonette lenten pụrụ iche na Daytona Beach, [[Flórídạ|Florida]] 's ''Sunday News Journal'' . <ref>{{Cite news|date=March 10, 1957|title=W.T. Grant Co. advertisement|url=https://news.google.com/newspapers?id=EnkjAAAAIBAJ&sjid=m8wEAAAAIBAJ&pg=5131,1582032&dq=cheese+dream&hl=en]|work=[[Sunday News Journal]]|page=18}}</ref>
A na-ejikwa okwu Cheese Dream kọwaa sanwichi chiiz a ghere eghe, na, n'otu oge, na Croque monsieur . <ref>{{Cite web|url=https://chroniclingamerica.loc.gov/lccn/sn85066387/1908-08-23/ed-1/seq-13/|title=The San Francisco call. [volume] (San Francisco [Calif.]) 1895-1913, August 23, 1908, Image 13|first=National Endowment for the|author=Humanities|date=23 August 1908|pages=13}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rs5GAAAAMAAJ|title=Salads, Sandwiches and Chafing Dish Recipes|date=1916|publisher=D. McKay}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.northcoastjournal.com/eatdrink/cheese-dreams-2132398|title=Cheese Dreams|first=James|author=Scothorn|work=North Coast Journal}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.foodtimeline.org/foodsandwiches.html|title=The Food Timeline: history notes--sandwiches|work=www.foodtimeline.org}}</ref>
== Hụkwa ==
== Ntụaka ==
gbasara ahụike, ihe ndị na-ahụ maka anụmanụ enwetara gụnyere Beractants Alveofact nke ewepụtara na mmiri ngụgụ ehi na Survanta ewepụtara n'akpa ugbasara ahụike, ihe ndị na-ahụ maka anụmanụ enwetara gụnyere Beractants Alveofact nke ewepụtara na mmiri ngụgụ ehi na Survanta ewepụtara n'akpa umeme{{Reflist}}
2k5vzvdvxcop7l4iodymcs5vkqoityb
Asụsụ Tombonuwo
0
57634
726112
433541
2026-09-19T17:29:52Z
InternetArchiveBot
11600
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
726112
wikitext
text/x-wiki
Tombonuwo (Tambonuo) bụ akara Paitanic a na-asụ na Pitas na Labuk-Sugut District nke ugwu ihie mbụ Sabah, Malaysia. . <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/languagesofsabah0000unse/page/146|title=The Paitanic language family|author=King|first=Julie|publisher=Australian National University|year=1984|isbn=0858832976|location=Canberra|pages=[https://archive.org/details/languagesofsabah0000unse/page/146 146]}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.ling.hawaii.edu/graduate/Dissertations/JasonLobelFinal.pdf|title=Philippine and North Bornean languages: issues in description, subgrouping and reconstruction|author=Lobel|first=Jason William|publisher=University of Hawai'i|year=2013|isbn=|location=Manoa|pages=370|archive-date=2016-03-03|access-date=2025-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303182924/http://www.ling.hawaii.edu/graduate/Dissertations/JasonLobelFinal.pdf|url-status=dead}}</ref>
== Ọmụmụ ụdaolu<ref>{{Cite book|title=Tombonuwo phonemics|author=King|first=John Wayne|publisher=Sabah Museum|year=1993|isbn=9789839638059|location=Kota Kinabalu|pages=97–106}}</ref> ==
=== Mkpụrụ okwu ===
{| class="wikitable"
!
!Labial
!Dental
!Alveolar
!Palatal
!Velar
!Glottal
|-
!'''Plosive'''
|{{IPA link|p}} {{IPA link|b}}
|{{IPA link|t̪}}
|{{IPA link|d}}
|
|{{IPA link|k}} {{IPA link|g}}
|{{IPA link|ʔ}}
|-
!'''Fricative'''
|
|
|{{IPA link|s}}
|
|
|
|-
!'''Affricate'''
|
|
|
|{{IPA link|dʒ}}
|
|
|-
!'''Nasal'''
|{{IPA link|m}}
|
|{{IPA link|n}}
|
|{{IPA link|ŋ}}
|
|-
!'''Lateral'''
|
|
|{{IPA link|l}}
|
|
|
|-
!'''Tap'''
|
|
|{{IPA link|ɾ}}
|
|
|
|-
!'''Semi-vowel'''
|{{IPA link|w}}
|
|
|{{IPA link|j}}
|
|
|}
Phonemes {{IPA|/p, t, k, s, ʔ/}} enweghị olu. A na-ekwupụta okwu ndị ọzọ niile.
=== Mkpụrụedemede ===
{| class="wikitable"
!
!N'ihu
!Ịlaghachi azụ
|-
!'''Elu'''
|i
|u
|-
!'''Ndị na-adịghị elu'''
|a
|o
|}
A na-akpọkarị {{IPA|/o/}} dị ka unrounded {{IPA|[ʌ]}}.
{{IPA|/a/}} na-egbochi {{IPA|[ʌ]}} na nkeji okwu a na-etinye n'ahụ.
== Ọdịdị ==
=== Ihe E lekwasịrị anya ===
Asụsụ Sabahan na-eji jụrụ "focus" mara, nke na-egosi dị n'etiti okwu nke osisi na osisi "focused" nke ahịrị okwu [1] (lee nhazi Austronesian).).
Tombonuwo nwere ụdị ihe a na-a na-anya anya, nke a na-akpọkarị "onye na-eme ihe nkiri", "onye ọrịa", "onye na-okwu" na "iche".[1] A na-etinye uche na ngwaa.
* Onye na-eme ihe nkiri: ''-um-'' / ''m (u) -''
* Onye ọrịa: ''-on'' (Nke a) / -o (Nke gara aga)
* Onye na-ezo aka: -an''-afọ''
* Isiokwu: ''i-''
=== Oge na akụkụ<ref name=":0" /> ===
* Oge gara aga: ''n-'' (-in-)
* Ihe a na-ekwu: ''o-''
* Ezigbo: ''ko-''
* Oge gara aga na-abụghị nke iwu kwadoro: ''n-o-''
* Ihe omume: ''n-o-ko-''
=== Ihe ngosi<ref name=":0">{{Cite book|url=http://www.sil.org/resources/archives/36691|title=Participant reference in Tombonuo|author=King|first=John Wayne|publisher=Australian National University|year=1991|isbn=0-85883-406-5|location=Canberra|pages=76}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFKingLevinsohn1991">King, John Wayne; Levinsohn, Stephen (1991). [http://www.sil.org/resources/archives/36691 ''Participant reference in Tombonuo'']. Canberra: Australian National University. p. 76. [[ISBN]] [[Special:BookSources/0-85883-406-5|<bdi>0-85883-406-5</bdi>]].</cite><span data-ve-ignore="true"> </span><span class="cs1-visible-error citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Templeeti:Cite book|cite book]]<nowiki>}}</nowiki></code>: </span><span class="cs1-visible-error citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code">|work=</code> ignored ([[Help:CS1 errors#periodical ignored|help]])</span>
[[Category:CS1 errors: periodical ignored]]</ref> ===
* N'akụkụ ọkà okwu: {{Lang|txa|itu}}
* Ebe dị anya site na onye na-ekwu okwu: {{Lang|txa|iri}}
* Ogologo oge site na onye na-ekwu okwu: {{Lang|txa|ono}}
== Ihe odide ==
{{Reflist}}
2dlk7bv969ikbmabzpc7i2jxwnho2c6
Bello Hassan Shinkafi
0
60578
726119
538936
2026-09-19T20:45:02Z
InternetArchiveBot
11600
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
726119
wikitext
text/x-wiki
Bello Hassan Shinkafi bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Naijiria si Zamfara Steeti. Ọ rụrụ ọrụ dị ka odeakwụkwọ nke Gọọmentị Steeti (SSG) site na afọ 2019 ruo afọ 2023 na dịka onye kọmishọna na steeti ahụ. Ọ nọchitekwara anya mpaghara [[Shinkafi]] / [[Zurmi]] Federal Constituency na House of Representatives na afọ 2019 n'okpuru ikpo okwu nke All Progressives Congress (APC).<ref>{{Cite web|title=ShineYourEye|url=https://www.shineyoureye.org/person/bello-hassan-shinkafi|accessdate=2025-01-07|work=www.shineyoureye.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=National Assembly {{!}} Federal Republic of Nigeria|url=https://nass.gov.ng/mps/single/473|accessdate=2025-01-07|work=nass.gov.ng}}</ref><ref>{{Cite web|title=Legislator Details - ConsTrack Track and Report on Governement Funded Projects in Nigeria|url=https://www.constrack.ng/legislator_details?id=358|accessdate=2025-01-07|work=www.constrack.ng}}</ref><ref>{{Cite web|author=|first=|date=2024-01-19|title=Zamfara Speaker condoles fed lawmaker Bello Shinkafi over death of brother|url=https://www.mediasmartsnews.com/zamfara-speaker-condoles-fed-lawmaker-bello-shinkafi-over-death-of-brother/|accessdate=2025-01-07|work=Mediasmarts News|language=en-US|archive-date=2025-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20250107051710/https://www.mediasmartsnews.com/zamfara-speaker-condoles-fed-lawmaker-bello-shinkafi-over-death-of-brother/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|author=David|date=2024-05-14|title=Zamfara: Over 500 People in Bandit Captivity in Zurmi: House Member|url=https://thesun.ng/zamfara-over-500-people-in-bandit-captivity-in-zurmi-house-member/?amp|accessdate=2025-01-07|work=The Sun Nigeria|language=en-US}}</ref>
== Ihe odide ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Shinkafi, Bello Hassan}}
[[Otú:Mmadụ ndi di ndụ]]
0u4rqp76obwdb5bi7ix99oby1gl1qyn
Azumi Bebeji
0
60790
726113
725688
2026-09-19T19:35:06Z
InternetArchiveBot
11600
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
726113
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder|name=Azumi N. Bebeji|birth_date=1950|birth_place=[[Kano State]], [[Nigeria]]|nationality=Nigerian|occupation=Politician|office=Member of the House of Representatives|constituency=[[Kiru, Nigeria|Kiru]]/[[Bebeji]] Federal Constituency|term_start=2003|term_end=2007|party=[[All Nigeria Peoples Party]]}}
'''Azumi N. Bebeji''' bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Naijiria nke jere ozi dị ka onye otu nke 5th National Assembly, na-anọchite anya Kiru / Beji Federal Constituency site na 2003 ruo 2007. Ọ sonyeere All Naijiria Peoples Party (ANPP). <ref name=":0" />
== Mmalite ndụ na agụmakwụkwọ ==
A mụrụ Azumi N. Bebeji na 1950 na Kano State, Nigeria. O nwere nzere bachelọ nke sayensị na sayensị ndọrọ ndọrọ ọchịchị.<ref name=":1" />
== Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị ==
N'afọ 2003, a họpụtara ya na National Assembly ka ọ nọchite anya Kiru/Bebeji Federal Constituency, na-eje ozi ruo 2007, n'okpuru All Naijiria Peoples Party (ANPP). A họpụtara ya ka ọ bụrụ Kọmishọna na-ahụ maka ahụike. <ref name=":1">{{Cite web|date=2007-09-27|title=House of Representatives Member {{!}} Honourable Azumi Bebeji|url=http://www.nassnig.org/House/Personaldata/Kano/bebeji.htm|accessdate=2025-01-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070310214210/http://www.nassnig.org/House/Personaldata/Kano/bebeji.htm|archivedate=2007-03-10|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. 2007-09-27. Archived from on 27 September 2007<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-01-08</span></span>.</cite></ref><ref name=":2" />
== Onyinye na nkwanye ùgwù ==
E nyere Azumi N. Bebeji ihe nrite maka ịrụ ọrụ pụrụ iche na nlekọta ahụike Africa. <ref name=":1"/><ref name=":2">{{Cite web|date=2007-12-21|title=The House of Representatives, Federal Republic of Nigeria|url=http://www.nassnig.org/House/RepMembers2.htm|accessdate=2025-01-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071221092347/http://www.nassnig.org/House/RepMembers2.htm|archivedate=2007-12-21}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. 2007-12-21. Archived from on 21 December 2007<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-01-08</span></span>.</cite></ref>
Ọ nọchiri Aliyu M. Yako ma Kiru Ubale Jakada nọchiri ya.<ref name=":0">{{Cite web|title=Citizen Science Nigeria|url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/hajiya-azumi-n-bebeji|accessdate=2025-01-08|work=Citizen Science Nigeria|language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/hajiya-azumi-n-bebeji "Citizen Science Nigeria"]. ''Citizen Science Nigeria''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-01-08</span></span>.</cite></ref>
== Edensibịa ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Bebeji, Azumi}}
[[Otú:Mmadụ ndi di ndụ]]
hrkc7gyy6xabmy8ihbgm7ac01aag3g3
Cheese on toast
0
63149
726123
725709
2026-09-20T00:20:21Z
InternetArchiveBot
11600
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
726123
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
A na-eme cheese na toast site n'itinye chiiz e bechara ebe maọbụ a mazụrụ amazụ n'elu achịcha a ṅara n'ọkụ ma gbazee ya n'okpuru grill. Ọ na-ewu ewu na United Kingdom, Ireland, Australia, New Zealand, Caribbean, United States na mba Africa.
== Ụzọ e si eme ya ==
[[Faịlụ:Cheese_on_toast_hi_res.jpg|áká_ịkẹngạ|thumb|Chiiz e siri esi, nke e ji chiiz cheddar meecheese cheddar]]
Chiiz na toast nwere toast (nke edoro n'ọkụ n'akụkụ abụọ ma ọ bụ n'otu akụkụ), na-etinye chiiz na ya wee sie ya. Ihe ndị ọzọ a na-atụkwasị n'elu bụ nhọrọ; Nke kachasi mkpa bụ yabasị nke a ga-egbutu (na ndụ ma ọ bụ nke e ghere eghe yana cheese), ihendori aja aja ma ọ bụ ketchup. Kukumba pickled, Branston pickle, tomato e ghere eghe, àkwá eghe, ihendori Worcestershire na agwa esiri esi bụkwa ihe a na-ahụkarị.<ref>{{Cite web|author=James Martin|url=https://www.bbc.co.uk/food/recipes/cheeseontoast_83403|title=BBC recipe by James Martin|publisher=Bbc.co.uk|accessdate=13 January 2011|archivedate=11 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111011094317/http://www.bbc.co.uk/food/recipes/cheeseontoast_83403}}</ref><ref>{{Cite web|author=Antony Worrall Thompson|url=https://www.bbc.co.uk/food/recipes/cheeseontoast_77735|title=BBC recipe by Anthony Worrall Thompson|publisher=Bbc.co.uk|accessdate=13 January 2011|archivedate=9 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121209061917/http://www.bbc.co.uk/food/recipes/cheeseontoast_77735}}</ref>
Akwụkwọ nri na akụkọ ịntanetị na-achọkarị ịkọwapụta ihe ndị bụ isi, na-agbakwunye ihe ndị e ji emepụta ihe na ịkọwa ihe mgbakwunye iji mee ka ọgụgụ na-adọrọ mmasị karị. N'ihi ya, ntụziaka ndị e bipụtara anaghị adịkarị n'ụdị efere kachasị mkpa ma na-ezokarị aka na efere yiri nke Welsh rarebit dị ka "posh cheese na toast".<ref>{{Cite web|author=Lesley Waters|url=https://www.bbc.co.uk/food/recipes/cheeseontoastwithtom_85506|title=BBC recipe by Lesley Waters: cheese sauce on toast|publisher=Bbc.co.uk|accessdate=13 January 2011|archivedate=25 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925053102/http://www.bbc.co.uk/food/recipes/cheeseontoastwithtom_85506}}</ref>
A na-ejikarị Chiiz Cheddar eme ihe maka chiiz a na-akpọ toast, ebe ọ bụ chiiz dị mma maka toasting. {{citation needed|date=March 2015}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[''[[wikipedia:Tinye edensibịa|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2015)">citation needed</span>]]'']</sup> Lancashire milkeries, na njikọ ya na "National Cheese Toast Day", akwalitewo cheese Lancashire dị ka cheese kachasị mma iji mee ihe.<ref>{{Cite web|url=http://www.cheeseboard.co.uk/archive.cfm?page_id%3D326%26CFID%3D22040881%26CFTOKEN%3D42915094|title=British Cheese Board - Welcome|accessdate=2009-10-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719150037/http://www.cheeseboard.co.uk/archive.cfm?page_id=326&CFID=22040881&CFTOKEN=42915094|archivedate=19 July 2011}} British Cheese Board article. Retrieved 15 January 2008.</ref>
== Nrọ cheese ==
Nrọ chiiz bụ ihe na-emeghe ihu nke American sanwichi chiiz grilled mere na achịcha na cheese; a na-eji mmanụ, margarine, ma ọ bụ bọta sie ya. Enwere ike ịgbakwunye ihe ndị ọzọ dị ka anụ ezi, ube oyibo, painiapulu, àkwá, ma ọ bụ tomato sliced na Sanwichi nwere ihu ọma..<ref name="uebelherr" />> James Beard dere banyere nrọ cheese n'akwụkwọ ya "James Beard's Simple Foods", na-akọwa bred ahụ dị ka "otu iberibe tomato n'elu achịcha, nke e ji cheese America kpuchie nke a gbazere n'okpuru brọiler wee jiri becon na-acha anụnụ anụnụ".<ref>{{Cite web|url=https://www.sandwichtribunal.com/2020/09/i-dream-of-cheeses/|title=I Dream Of Cheeses | Sandwich Tribunal|date=24 September 2020|work=www.sandwichtribunal.com}}</ref>
Enwere ike isi ya na pan ma ọ bụ pan n'elu stove, n'okpuru broiler ma ọ bụ jiri pan n'ime oven. N'ụdị ya kachasị mfe, ọ na-agụnye iberibe achịcha, nke e ji cheese America kpuchie, ma sie ya ruo mgbe cheese ahụ na-afụli elu ma na-acha nchara nchara.<ref>{{Cite web|title=The Official CheeseDreams Network - All things CheeseDreams!|url=https://cheesedreams.net|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202043001/https://cheesedreams.net/|archivedate=2017-02-02|accessdate=2017-01-28|work=The Official CheeseDreams Network|language=en-US}}</ref>
Ọ ga-abụ na nrọ cheese ahụ malitere n'oge Oké Ndakpọ Akụ̀ na Ụba, dị ka "ihe oriri oriri ụlọ ọrụ dị ọnụ ala" <ref name="uebelherr">{{Cite news|author=Uebelherr|first=Jan|date=March 26, 2004|title=There's no secret to great grilled cheese|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=MWSB&p_theme=mwsb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=10192A499605112E&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|accessdate=February 5, 2010|work=[[Milwaukee Journal Sentinel]]|archive-date=November 12, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181112141443/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=MWSB&p_theme=mwsb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=10192A499605112E&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|url-status=dead}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFUebelherr2004">Uebelherr, Jan (26 March 2004). . ''[[Milwaukee Journal Sentinel]]''. from the original on 12 November 2018<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">5 February</span> 2010</span>.</cite></ref> na nhọrọ dị ọnụ ala maka inye ndị enyi na ezinụlọ nri na nri abalị Sunday. <ref>{{Cite news|author=Meitus|first=Marty|date=January 3, 1999|title=OLD FAITHFUL GRILLED CHEESE, A DEPRESSION-ERA STANDBY, HAS RETURNED|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=RM&p_theme=rm&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB4ECE74A867F9E&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|accessdate=February 5, 2010|work=Rocky Mountain News|quote=During the Depression, when Sunday Night Suppers became a popular way to entertain, the ''cheese dream'' began to appear on dining tables from coast to coast.|archive-date=November 12, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181112181553/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=RM&p_theme=rm&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB4ECE74A867F9E&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|url-status=dead}}</ref> Enwere ike iji tomato, ham na becon gbakwunye, a na-ejikarị oliv na pickles eme ihe.<ref name="dreaming">Marty Meitus [https://archive.today/20130125003249/http://news.google.com/newspapers?id=VrQaAAAAIBAJ&sjid=BT4EAAAAIBAJ&pg=6576,8714275&dq=cheese+dream&hl=en Dreaming up variations of grilled cheese] Oct 10, 2001 ''Milwaukee Journal Sentinel'' p. 29 (Scripps News Service)</ref> ''Akụkọ San Jose'' News nke afọ 1932, "Cheese Dream New Favorite Sandwich," tụrụ aro ka a na-agbanye cheese ahụ "n'ụzọ dị mfe" na obere mustard, Cayenne "na obere ose na-acha ọbara ọbara"; a na-acha bred ahụ n'akụkụ abụọ ma na-enye ya "atọ ụtọ tomato dị ọkụ, nke bara ọgaranya". Sandwiches nwere ike ibute oge ịda mbà n'obi, Otú ọ dị, dị ka mbipụta nke 1918 Good Housekeeping kwuru Cheese Dreams dị ka nri ehihie, "enyi anyị". <ref>{{Cite news|date=July 15, 1932|title=Cheese Dream New Favorite Sandwich|url=https://news.google.com/newspapers?id=AxciAAAAIBAJ&sjid=LaQFAAAAIBAJ&pg=3016,1210693&dq=cheese+dream&hl=en|accessdate=September 20, 2016|work=[[San Jose News]]}}</ref>
A kpọsara nrọ cheese na 1957 dị ka 55-cent (nke ya na $ 6.16 ) luncheonette lenten pụrụ iche na Daytona Beach, [[Flórídạ|Florida]]'s Sunday News Journal.<ref>{{Cite news|date=March 10, 1957|title=W.T. Grant Co. advertisement|url=https://news.google.com/newspapers?id=EnkjAAAAIBAJ&sjid=m8wEAAAAIBAJ&pg=5131,1582032&dq=cheese+dream&hl=en|work=[[Sunday News Journal]]|page=18}}</ref>
A na-ejikwa okwu Cheese Dream kọwaa sandwiches cheese e siri esi, na, n'otu ihe atụ, Croque monsieur.<ref>{{Cite web|url=https://chroniclingamerica.loc.gov/lccn/sn85066387/1908-08-23/ed-1/seq-13/|title=The San Francisco call. [volume] (San Francisco [Calif.]) 1895-1913, August 23, 1908, Image 13|first=National Endowment for the|author=Humanities|date=23 August 1908|pages=13}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rs5GAAAAMAAJ|title=Salads, Sandwiches and Chafing Dish Recipes|date=1916|publisher=D. McKay}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.northcoastjournal.com/eatdrink/cheese-dreams-2132398|title=Cheese Dreams|first=James|author=Scothorn|work=North Coast Journal}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.foodtimeline.org/foodsandwiches.html|title=The Food Timeline: history notes--sandwiches|work=www.foodtimeline.org}}</ref>
== Hụkwa ==
{{columns-list|* [[Grilled cheese sandwich|Grilled cheese]], a hot cheese sandwich in the United States
* [[Cheese sandwich]]
* [[Open sandwich]]
* [[Cafe (British)]]
* [[Beans on toast (food)|Beans on toast]], another simple dish made with slices of bread and a topping
* [[Croque monsieur]], the French hot ham and cheese sandwich
* [[List of toast dishes]]
* [[Uunijuusto]], a Finnish speciality based on bovine colostrum
* [[Welsh rarebit]], the cheese sauce based dish
* [[Hot Brown]]
* [[:ja:ピザトースト|Pizza Toast]], Japanese milk bread topped with pizza toppings including cheese, then baked
* [[List of bread dishes]]|colwidth=30em}}
== Edemsibia ==
on9uckftyrlh8sterbk1ck7cirhpn0f
Asụsụ Kovareka
0
73524
726111
597496
2026-09-19T14:27:04Z
InternetArchiveBot
11600
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
726111
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Language|name=Kovareka|familycolor=american|fam1=[[Bororoan languages|Bororoan]]|fam2=Bororo group|fam3=Otuke group|fam4=Covareca–[[Kuruminaka language|Curuminaca]]|iso3=none|states=[[Bolivia]]|extinct=after 1839}}
'''Kovareka''' bụ asụsụ Bororoan nke Bolivia nke gbachapụrụ agbachapụ ma a maghị nke ọma, nke a na-asụ na Santa Ana de Velasco mission.<ref>{{Cite book|author=Loukotka|first=Čestmír|url=https://etnolinguistica.wdfiles.com/local--files/biblio%3Aloukotka-1968-classification/Loukotka_1968_ClassSAIndLang_001_278.pdf|title=Classification of South American Indian Languages|date=1968|publisher=Latin American Center, University of California Los Angeles|isbn=9780879031077|editor=Wilbert|edition=4th|location=Latin American Center, UCLA|pages=239}}</ref> A maara ya site na naanị okwu 19 nke Alcide d'Orbigny chịkọtara.<ref>{{Cite web|title=Linguistique Bolivienne: Le groupe Otukè (Créqui-Montfort & Rivet 1912) - Biblioteca Digital Curt Nimuendajú|url=http://www.etnolinguistica.org/biblio:crequi-montfort-rivet-1912-otuke|accessdate=2026-01-15|work=www.etnolinguistica.org}}</ref> Ọ nwere njikọ chiri anya na Kuruminaka.<ref>{{Cite thesis |last=Camargos |first=Lidiane Szerwinsk |date=2014-02-07 |title=Consolidando uma proposta de Família Linguística Boróro : contribuição aos estudos histórico-comparativos do Tronco Macro-Jê |url=http://repositorio.unb.br/handle/10482/15116 |access-date=2026-03-13 |archive-date=2026-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260606141259/https://repositorio.unb.br/handle/10482/15116 |url-status=dead }}</ref>
== Edensibia ==
<references />
mrga5i1zywevxohd2gk5278o1qa1s9u
Emmanuel Tony Agbaji
0
75219
726130
643775
2026-09-20T07:59:09Z
InternetArchiveBot
11600
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
726130
wikitext
text/x-wiki
{{Reflist}}'''Emmanuel Tony Agbaji''' (amụrụ na 21 Nọvemba 1992) bụ onye Naijiria,onye okachamara na-agba bọọlụ, nke na-agba dị ka onye na-agbachitere ndị otu Bangladesh Premier League bụ Bashundhara Kings .
<ref>{{Cite web|url=https://int.soccerway.com/players/emmanuel-tony-agbaji/588338/|title=Nigeria – E. Agbaji – Profile with news, career statistics and history – Soccerway|website=int.soccerway.com}}</ref>
<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/en-ng/news/no-caf-champions-league-pressure-on-lobi-stars-admits/z1g9jp49ze4r1j0ljmmw0m3us|title=Lobi Stars' Anthony Agbaji admits no Caf Champions League pressure despite a tough draw | Goal.com|website=goal.com}}</ref>.
== Ọrụ klọb ==
=== Kpakpando Lobi ===
A mụrụ Emmanuel na Naịjiria. Kemgbe nwata ya, na 2009, ọ sonyeere Lobi Stars Academy dị na Makurdi, Naịjiria, wee banye nkwekọrịta ọrụ ọkachamara mbụ ya na otu ndị okenye Lobi Stars na 2011. Emmanuel bụ onye ọkpụkpọ kasị ogologo oge na-arụ ọrụ na Lobi Stars ma bụrụkwa onyeisi otu ahụ n'ọtụtụ oge. Ọ nakwara mmeri na Nigerian Premier League na 2018 ma gbaa egwuregwu CAF Champions League maka Lobi Stars.<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/en-ng/news/gor-mahia-cant-stop-lobi-stars-says-anthony-agbaji/86ob9peje0ow1s56rua3ma1pb|title=Anthony Agbaji believes Lobi Stars CafCL group stage hope still alive | Goal.com|website=www.goal.com}}</ref>
=== Nam Định ===
Na Jenụwarị 2019, ọ kwagara Vietnam ma banye na CLB Nam Định..<ref>{{Cite web|url=https://www.footballlive.ng/agbaji-admits-impending-exit-from-lobi-stars/|title=Agbaji Admits Impending Exit From Lobi Stars|date=4 January 2019|access-date=5 May 2026|archive-date=24 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230624145121/https://www.footballlive.ng/agbaji-admits-impending-exit-from-lobi-stars/|url-status=dead}}</ref>. N’oge egwuregwu 2019 nke V-League, Emmanuel kpọrọ 24 egwuregwu n’otu asọmpi ahụ ma bụrụkwa onye dị mkpa n’òtù Nam Định. Na Jenụwarị 2020, Emmanuel gbatịkwuru nkwekọrịta ya na Nam Định maka ọzọ egwuregwu ọzọ.<ref>{{Cite web|url=http://m.kgtv.vn/tin-tuc-va-su-kien/nam-dinh-thoat-vi-tri-bet-bang-v-league-2020/?wpmp_switcher=mobile&fbclid=IwAR02RqIDTfT5wNMiTnrgO7pmJmsBTMKA1P-trVnGDB5dglsD4JkoVFU5bWk|title=Nam Định thoát vị trí bét bảng V-League 2020 « Đài Phát thanh và Truyền hình Kiên Giang|website=m.kgtv.vn}}</ref>. Ọ hapụrụ n'ikpeazụ nke ogbo egwuregwu 2020.
'''Ịlaghachi na Lobi Stars'''
Mgbe ezumike ọnwa iri na anọ site na bọọlụ, Emmanuel laghachiri na klọb nke ọ bụ nwata na-egwuri egwu, Lobi Stars. O mere goolu mbụ ya kemgbe ọ laghachiri na klọb ahụ n’egwuregwu NPFL megide Wikki Tourists FC na 10 Julaị 2022 n’oge nkeji iri isii. N’egwuregwu ahụ, o megbakwara ihe nrigbu na nkeji iri asatọ na itoolu nke nwere ike ibute ka otu ahụ furu isi ihe atọ, mana onye otu ya Godfrey Utin mere goolu nke kpebiri egwuregwu ahụ ka minit anọ gachara iji merie egwuregwu ahụ 3–2.<ref>{{Cite news |last=Nigeria |first=News Agency of |date=2022-07-11 |title=Lobi Stars FC pip visiting Wikki Tourists 3-2 |url=https://gazettengr.com/lobi-stars-fc-pip-visiting-wikki-tourists-3-2/ |location=Abuja, Nigeria|access-date=2025-03-10 |newspaper=[[Peoples Gazette]]|language=en-US}}</ref>
== Nsọpụrụ ==
'''Kpakpando Lobi'''
* Njikọ bọọlụ Naịjirịa: 2018
* Super Cup nke Naịjirịa: 2018
'''Mohammedan SC'''
* Bangladesh Premier League: 2024-252024–25
== Ihe odide ==
{{DEFAULTSORT:Agbaji, Emmanuel Tony}}
[[Otú:Mmadụ ndi di ndụ]]
ckmn9xmk45ilw0vcnzjrmqfr15f2leo
Echendu Adiele
0
75272
726125
672795
2026-09-20T06:09:18Z
InternetArchiveBot
11600
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
726125
wikitext
text/x-wiki
'''Echendu Adiele''' {{Audio|Ig-Echendu Adiele.ogg|Listen}} (17 Adiele gbara na Nigeria maka Sharks, na Germany maka Fortuna Düsseldorf, Borussia Neunkirchen, FC Saarbrücken">1. FC Saarbrücken, SV Darmstadt 98 na SV Waldhof Mannheim.
== Ọrụ ==
Adiele gbara bọọlụ na Naịjirịa maka Sharks, na Germany maka Fortuna Düsseldorf, Borussia Neunkirchen, [[w:|1. FC Saarbrücken|FC Saarbrücken]]">1. FC Saarbrücken, SV Darmstadt 98 na SV Waldhof Mannheim.<ref>{{Cite web|url=http://www.fussballdaten.de/spieler/echenduadiele/|title=Echendu Adiele|language=German|publisher=fussballdaten.de|accessdate=22 February 2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.worldfootball.net/spieler_profil/echendu-adiele/|title=Echendu Adiele|publisher=worldfootball.net|accessdate=22 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120112233818/http://www.worldfootball.net/spieler_profil/echendu-adiele/|archivedate=12 January 2012}}</ref>
Adiele nwụrụ n'ụra ya na 18 June 2011. <ref>{{Cite web|url=http://www.supersport.com/football/article.aspx?Id=421838|title=Former Shark, Adiele dies|first=Sammy|author=Wejinya|date=19 June 2011|publisher=Supersport|accessdate=22 February 2012}}</ref> O yiri ka o nwere nsí n'ahụ ya.<ref>{{Cite news|url=http://www.sport1.de/de/fussball/newspage_420973.html|title=Giftanschlag auf Ex-Profi|language=German|publisher=sport1.de|date=21 June 2011|accessdate=1 September 2013|author=De|first=Sport1|archive-date=6 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161206071511/http://www.sport1.de/de/fussball/newspage_420973.html|url-status=dead}}</ref>{{Reflist}}
* Echendu Adielenafussballdaten.de (n'asụsụ German)
{{DEFAULTSORT:Adiele, Echendu}}
ojzent9on2mkl1hsx1zzxc48uiwy1s6
Bonita Brown
0
79377
726120
709219
2026-09-19T22:00:41Z
InternetArchiveBot
11600
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
726120
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
| name = Bonita Brown
| image = Bonita Brown (55124659916) (cropped).jpg
| caption = Brown in 2026
| office = Chancellor of [[Winston-Salem State University]]
| term_start = June 2024
| term_end =
| predecessor = [[Elwood Robinson|Elwood L. Robinson]]
| successor =
| office2 = Interim President of [[Northern Kentucky University]]
| termstart2 = January 2023
| termend2 = October 2023
| predecessor2 = [[Ashish Vaidya]]
| successor2 = [[Cady Short-Thompson]]
| education = [[Wake Forest University]] ([[Bachelor's degree|BA]], [[Juris Doctorate|JD]])
| children = 2
}}
'''Bonita J. Brown bụ ọ''' bụ ọkaiwu Amerịka na onye nchịkwa agụmakwụkwọ, onye bụ Chancellor nke iri na anọ nke Mahadum Winston-Salem State ugbu a, dịka ọ dị na Julaị 1, 2024. <ref>{{Cite web|title=Office of the Chancellor: Bonita Brown|url=https://www.wssu.edu/about/chancellors-office/index.html|work=WSSU|accessdate=2026-04-09}}</ref> E mere emume itinye ya n'ọrụ na Septemba 19, 2025. <ref>{{Cite news|author=Diaz|first=Amy|title=Bonita J. Brown formally installed as WSSU's first permanent female chancellor|url=https://www.wfdd.org/education/2025-09-19/bonita-j-brown-formally-installed-as-wssus-first-permanent-female-chancellor|accessdate=2026-04-06|publisher=WFDD|date=2025-09-19}}</ref>
== Ndụ ==
A zụlitere Brown na Welcome, North Carolina . <ref name=":3">{{Cite web|author=Nguyen|first=Mildred|date=February 24, 2023|title=Three things you might not know about Interim President Bonita Brown|url=https://www.thenortherner.com/news/2023/02/24/three-things-you-might-not-know-about-interim-president-bonita-brown/|accessdate=2023-12-16|work=The Northerner}}</ref> O nwetara B.A. na Mahadum WakeForest na 1995 na J.D. na Machị Wake Forest School of Law na 1997.<ref name=":0">{{Cite web|author=Kyaw|first=Arrman|date=2023-01-20|title=Bonita Brown Appointed Interim President of Northern Kentucky University|url=https://www.diverseeducation.com/leadership-policy/article/15305789/bonita-brown-appointed-interim-president-of-northern-kentucky-university|accessdate=2023-09-23|work=Diverse: Issues In Higher Education|language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web|title=Deacon Spotlight: Bonita Brown|url=https://alumni.opcd.wfu.edu/deacon-spotlight/deacon-spotlight-bonita-brown/|accessdate=2023-12-16|work=Alumni Personal & Career Development Center|language=en}}</ref>
Brown rụrụ ọrụ dịka ọkaiwu ọrụ na Washington, D.C. n'ọrụ iwu ụlọ ọrụ mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ n'ụlọ akwụkwọ iwu. <ref name=":3" />
N'afọ 2001, ọ laghachiri North Carolina wee sonye na ndị ọrụ na Livingstone College dị ka onye na-enyer e ndị isi ya aka.<ref name=":3" /> Ọ bụ onye isi ndị ọrụ na Mahadum nke North Texas . <ref name=":0" /> Brown bụ osote chancellor na onyeisi ndị ọrụ na Mahadum North Carolina na Greensboro tupu ọ kwaga Mahadum Winston-Salem State ebe ọ rụrụ ọrụ dị ka osote onye ọka iwu maka mahadum ahụ. <ref name=":0" /> O mechara bụrụ onye ndụmọdụ nke Mahadum nke North Carolina School of the Arts, nke dịkwa na Winston-Salem . <ref name=":1" />
Brown rụkwara ọrụ n'òtù na-abụghị maka uru, gụnyere ọkwa dịka onye nduzi nke ụlọ akwụkwọ agụmakwụkwọ ka elu na Education Trust na Washington, D.C[[Washington, D.C.|.]]<ref name=":1">{{Cite web|title=Bonita Brown Selected As NKU Interim President|url=https://www.nku.edu/news/2023/January/BonitaBrownInterimPresident.html|accessdate=2023-09-23|work=www.nku.edu|language=en|archive-date=2023-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230317151939/https://www.nku.edu/news/2023/January/BonitaBrownInterimPresident.html|url-status=dead}}</ref> O mechara rụọ ọrụ maka ụlọ ọrụ na-enweghị uru, Achieving the Dream, dị ka osote onye isi oche ya maka itinye aka na netwọk.<ref name=":1" />
Brown sonyeee Mahadum Northern Kentucky (NKU) na Mee 2019 dị ka osote onye isi oche na onye isi atụmatụ ya. <ref>{{Cite web|author=Mitchell|first=Madeline|date=January 18, 2023|title='It's not an easy job.' NKU board of regents appoints Bonita Brown to interim president|url=https://www.cincinnati.com/story/news/education/2023/01/18/nkus-vice-president-bonita-brown-appointed-interim-president/69817816007/|accessdate=2023-09-23|work=The Enquirer|language=en-US}}</ref> Mgbe [[Ashish Vaidya]] hapụrụ ya na 2022, a họpụtara ya dị ka onye isi oche nke NKU na Jenụwarị 2023. <ref name=":1" /> Cady Short-Thompson nọchiri Brown n'ọnwa Ọktoba afọ 2023.<ref name=":2">{{Cite web|author=Nguyen|first=Mildred|date=September 13, 2023|title=NKU announces Cady Short-Thompson as seventh president|url=https://www.thenortherner.com/news/2023/09/13/nku-announces-cady-short-thompson-as-seventh-president/|accessdate=2023-09-23|work=The Northerner}}</ref>
Na ngwụcha Mee 2024, a mara ọkwa Brown dị ka onye isi nke iri na anọ nke Mahadum Winston-Salem State . <ref>{{Cite news|author=Ford|first=David|title=First woman to be named chancellor at WSSU begins in July|url=https://www.wfdd.org/2024-05-29/first-woman-to-be-named-chancellor-at-wssu-begins-in-july|accessdate=2026-04-09|publisher=WFDD|date=2024-05-29}}</ref>
== Ndụ onwe onye ==
Brown lụrụ Wesley Brown.<ref name=":1" /> Ha nwere nwa nwoke na nwa nwanyị.<ref name=":1" />
== Edensibịa ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />
[[Otú:Mmadụ ndi di ndụ]]
p6z0t9iqf96kerd5z5a21yx97lb7axl
Ńkàtá ojiarụ:GauthamVarmaD
3
80717
726110
2026-09-19T12:01:02Z
DolphybBot
61063
Nabata onye ohuru na Igbo Wikipedia! (bot)
726110
wikitext
text/x-wiki
{{Nnọọ|username=GauthamVarmaD|bot=[[Ojiarụ:DolphybBot|DolphybBot]] ([[Ńkàtá ojiarụ:DolphybBot|ṅkátá]]) 12:01, 19 Septemba 2026 (UTC)}}
g2xzanwmja8bmsmjgvmebh8yh1cgu5t
Ńkàtá ojiarụ:Epohgx zoegbp
3
80718
726122
2026-09-20T00:00:48Z
DolphybBot
61063
Nabata onye ohuru na Igbo Wikipedia! (bot)
726122
wikitext
text/x-wiki
{{Nnọọ|username=Epohgx zoegbp|bot=[[Ojiarụ:DolphybBot|DolphybBot]] ([[Ńkàtá ojiarụ:DolphybBot|ṅkátá]]) 00:00, 20 Septemba 2026 (UTC)}}
r0misblp92jh9hunermt9yubeibathg
726133
726122
2026-09-20T11:17:39Z
Epohgx zoegbp
66531
/* Zaghachi Al-Ruhaib */ nkeji ohúrù
726133
wikitext
text/x-wiki
{{Nnọọ|username=Epohgx zoegbp|bot=[[Ojiarụ:DolphybBot|DolphybBot]] ([[Ńkàtá ojiarụ:DolphybBot|ṅkátá]]) 00:00, 20 Septemba 2026 (UTC)}}
== Zaghachi Al-Ruhaib ==
Daalụ maka nnabata gị na-ekpo ọkụ.
[[Ojiarụ:Epohgx zoegbp|Epohgx zoegbp]] ([[Ńkàtá ojiarụ:Epohgx zoegbp|ṅkátá]]) 11:17, 20 Septemba 2026 (UTC)
rlnvclepni81y5vpcplsreqsn7sk656
Brenda A. Allen
0
80719
726134
2026-09-20T11:56:21Z
Francisca Obianuju
61204
Translated this article to Igbo
726134
wikitext
text/x-wiki
{{short description|Onye ọkà n'akparamàgwà mmadụ America na onye isi oche nke Mahadum Lincoln}}
{{Infobox officeholder
| name = Brenda Allen
| image = Brenda Allen Lincoln University 2025 Spring Commencement (54497513472) (cropped).jpg
| caption = Allen na 2025
| office = Onye nke iri na anọ bụ onye ịsị oche nke Mahadum Lincoln
| term_start = July 1, 2017
| term_end =
| predecessor = Robert R. Jennings
| successor =
| birth_date =
| birth_place = Newark, New Jersey, U.S.
| death_date =
| death_place =
| education = Mahadum Lincoln (BA)<br>Mahadum Howard (MS, PhD)
}}
'''Brenda A. Allen''' bụ onye ọkà n'akparamàgwà mmadụ sị mba America, onye nkuzi, na onye nchịkwa agụmakwụkwọ bụ onye jerela ozi dị ka onye isi 14th nke Mahadum Lincoln, mahadum ojii akụkọ ihe mere eme na Lower Oxford, [[Pennsylvania]], kemgbe Jụlai 2017. Ọ bụ nwanyị nke abụọ jere ozi dị ka onye isi oche Mahadum Lincoln ka Niara Sudarkasa gasịrị. Allen ebutela ụzọ iwusi ogo agụmakwụkwọ Lincoln na akụrụngwa ụlọ akwụkwọ ike.<ref>{{Cite web |title=Brenda A. Allen |url=https://www.lincoln.edu/faculty-and-staff/directory/brenda-allen |access-date=2022-08-28 |website=Lincoln University}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=February 2018 |title=Brenda A. Allen, PhD - Featured Psychologist |url=https://www.apa.org/pi/oema/resources/ethnicity-health/psychologists/brenda-a-allen |access-date=2022-08-28 |website=[[American Psychological Association]]}}</ref>
== Agụmakwụkwọ na ọrụ ==
Amụrụ na Newark, [[New Jersey]],<ref>{{Cite web |last=Hill |first=Chanel |date=2020-07-11 |title=Lincoln University won't renew president Brenda Allen's contract |url=https://www.penncapital-star.com/education/lincoln-university-wont-renew-president-brenda-allens-contract/ |access-date=2022-08-28 |website=[[Pennsylvania Capital-Star]] |language=en-US}}</ref> Allen gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Lincoln (BA 1981) na Mahadum Howard (MS 1984, PhD 1988) nwere degree atọ na ọgụgụ isi na mmụta mmụta mmepe wee nwee ọkwa postdoctoral na [[Yale University]], ebe ọ kuziri klaasị wee nyochaa mmekọrịta dị n'etiti agbụrụ na mmezu nke ụmụ akwụkwọ, ọkachasị maka ụmụaka ndị African American.<ref>{{Cite web |last=Nickel |first=Mark |date=2003-06-10 |title=Allen named associate provost and director of institutional diversity |url=https://www.brown.edu/Administration/News_Bureau/2002-03/02-151.html |access-date=2022-08-28 |website=Brown University News Service}}</ref>
Mgbe afọ atọ gasịrị na Yale, Allen gara irite ọrụ na onye isi ngalaba African American Studies na Smith College tupu ọ bụrụ onye mmekọ na onye isi ụlọ ọrụ dị iche iche na Mahadum Brown site na 2003 ruo 2009 na provost na osote onye isi nchịkwa maka agụmakwụkwọ na Winston-Salem State University site na 2009 ruo 2017. Na Winston-Salem, o hiwere mmemme doctoral mbụ nke mahadum, kwalite njide ụmụ akwụkwọ na ngụsị akwụkwọ, ma nyere aka weta nde $10 na onyinye.<ref name=":0" />
== Isi oche nke Mahadum Lincoln ==
Akpọrọ Allen dị ka onye isi oche nke iri na anọ nke Mahadum Lincoln na Mee 2017, weghaara ọrụ na Julaị 1, wee wepụta ya na emume na ogige Chester County nke mahadum na Ọktoba 20 nke afọ ahụ.<ref>"[https://www.newspapers.com/image/350364235/?terms=%22Brenda%20A.%20Allen%22&match=1 Inauguration at Lincoln]" (photo with caption). Philadelphia, Pennsylvania: ''The Philadelphia Inquirer'', October 21, 2017, p. B2 (subscription required).</ref> Ka ọ na-erule afọ 2020, o meela ọkwa njide ka mma, ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ okpukpu abụọ nke ndị nyere onyinye n'otu n'otu, yana mmụba nke onyinye site n'aka ndị gụbụrụ na mahadum ahụ site na 34%. Ọ gbara mkpọsa iji kwalite teknụzụ Lincoln, ọrụ nkwado ụmụ akwụkwọ, na ụlọ obibi.<ref name=":1">{{Cite web |last=Hill |first=Chanel |date=2021-01-16 |title=Lincoln University president discusses recent accomplishments, plans for the future |url=https://www.phillytrib.com/news/local_news/lincoln-university-president-discusses-recent-accomplishments-plans-for-the-future/article_9d002a2e-065e-55d1-9e18-ff30d78abc47.html |access-date=2022-08-28 |website=The Philadelphia Tribune |language=en}}</ref> Na Disemba 2020, billionaire MacKenzie Scott nyere Lincoln nde $20 (onyinye nke abụọ kachasị ukwuu na akụkọ mahadum), na onye nche Brooklyn Nets Kyrie Irving kwụrụ ụgwọ akwụkwọ nke ụmụ akwụkwọ itoolu na-agụsị akwụkwọ.<ref>{{Cite web |last=Snyder |first=Susan |date=2020-12-15 |title=Lincoln University receives $20 million gift as part of $4 billion giveaway by ex-wife of Amazon founder |url=https://www.inquirer.com/education/lincoln-gift-mackenzie-scott-amazon-jeff-bezos-20201215.html |access-date=2022-08-28 |website=Philadelphia Inquirer |language=en}}</ref>
Na Julaị 10, 2020, na nzukọ mechiri emechi nke ụfọdụ ndị otu bọọdụ enweghị ike ịga n'ihi ihe isi ike teknụzụ ma ọ bụ ego, ndị isi oche Lincoln jụrụ imeghari nkwekọrịta Allen. Ndị nlekọta ahụ enyeghị onye isi oche ma ọ bụ ọha na eze nkọwa.<ref>Hanna, Maddie. "[https://www.newspapers.com/image/679414821/?terms=%22Brenda%20A.%20Allen%22&match=1 Lincoln U. president released]." Philadelphia, Pennsylvania: ''The Philadelphia Inquirer'', July 11, 2020, p. B1 (subscription required).</ref> Dịka ''The Philadelphia Inquirer'' sị kwụọ, "Ntuli aka ahụ welitere iwe site na mmadụ 250 na-ege ntị na oku Zoom dị n'akụkụ, yana nnukwu obodo, nke ọtụtụ n'ime ha gbagoro n'azụ Allen, onye gụbụrụ na Lincoln bụ onye ghọrọ ịsị oche 14th nke ụlọ akwụkwọ ahụ na 2017"<ref>Park, Katie. "[https://www.newspapers.com/image/679414574/?terms=%22Brenda%20A.%20Allen%22&match=1 Vote against Lincoln chief is criticized]." Philadelphia, Pennsylvania: ''The Philadelphia Inquirer'', July 12, 2020, p. B1 (subscription required).</ref> Allen gbara akwụkwọ maka mmebi nke nkwekọrịta na imebi iwu nke anwụ anwụ na Pennsylvania yana iwu nke mahadum, bụ nke nyere ikike ịtụ vootu ọha. Pennsylvania Attorney General Josh Shapiro na Gọvanọ Tom Wolf kwadoro onye isi oche ma tinyekwa akwụkwọ n'ụlọ ọrụ ahụ.<ref>{{Cite web |date=2020-08-06 |title=Lincoln U. board votes to reinstate president Brenda Allen |url=https://whyy.org/articles/lincoln-u-board-votes-to-reinstate-president-brenda-allen/ |access-date=2022-08-28 |website=[[WHYY-FM|WHYY]] |language=en-US}}</ref><ref>Snyder, Susan. "[https://www.newspapers.com/image/679414272/?terms=%22Brenda%20A.%20Allen%22&match=1 Wolf and AG sue over firing at Lincoln]." Philadelphia, Pennsylvania: ''The Philadelphia Inquirer'', July 21, 2020, p. B1 (subscription required).</ref><ref>Snyder, Susan. "[https://www.newspapers.com/image/679130139/?terms=%22Brenda%20A.%20Allen%22&match=1 Lincoln prez ouster draws Capitol interest]." Philadelphia, Pennsylvania: ''Philadelphia Daily News'', July 21, 2020, p. A11 (subscription required).</ref> Ndị otu gọọmentị ụmụ akwụkwọ Lincoln na ọtụtụ ndị alumni gbakọtara na nkwado ya, na-ewepụta akwụkwọ mkpesa nke nwetagoro mbinye aka karịa 14,500 ọbụna tupu achụpụ ya.<ref>{{Cite web |last=Ireland |first=Brittany |date=2020-07-13 |title=Lincoln University SGA Petitions For President, Says "We Will Not Return" |url=https://hbcubuzz.com/2020/07/lincoln-university-sga-petitions-for-president-says-we-will-not-return/ |access-date=2022-08-28 |website=HBCU Buzz |language=en-US}}</ref><ref>Hanna, Maddie. "[https://www.newspapers.com/image/679414551/?terms=%22Brenda%20A.%20Allen%22&match=1 Lincoln president's contract expires, but supporters rally]." Philadelphia, Pennsylvania: ''The Philadelphia Inquirer'', July 10, 2020, p. B2 (subscription required).</ref> Na Julaị 24, Onyeikpe Chester County William P. Mahon nyere iwu ka eweghachite Allen.<ref>{{Cite web |date=2020-08-10 |title=Brenda Allen Is Back at the Helm of Lincoln University of Pennsylvania |url=https://www.jbhe.com/2020/08/brenda-allen-is-back-at-the-helm-of-lincoln-university-of-pennsylvania/ |access-date=2022-08-28 |website=[[The Journal of Blacks in Higher Education]]}}</ref><ref>Snyder, Susan. "[https://www.newspapers.com/image/679415055/?terms=%22Brenda%20A.%20Allen%22&match=1 Lincoln president reinstatement ordered]." Philadelphia, Pennsylvania: ''The Philadelphia Inquirer'', July 26, 2020, p. B9 (subscription required).</ref> N'August 6, kọmitii ndị ọrụ ntụzịaka kpebiri ka ha na Allen kpakọrịta nkwekọrịta ọhụrụ, yana na Septemba 19, ndị boodu trustees ahụ ji otu olu kwadoo nkwekọrịta ọhụrụ na-enye ya afọ ise ọzọ dịka onyeisi oche.<ref>Snyder, Susan. "[https://www.newspapers.com/image/679416005/?terms=%22Brenda%20A.%20Allen%22&match=1 Lincoln's president may stay after all]." Philadelphia, Pennsylvania: ''The Philadelphia Inquirer'', July 22, 2020, p. B1 (subscription required).</ref><ref>{{Cite web |last=Fofan |first=Fatoumata Nabie |date=2020-09-19 |title=Lincoln University votes to reinstate Brenda Allen as its president |url=https://www.phillytrib.com/news/state_and_region/lincoln-university-votes-to-reinstate-brenda-allen-as-its-president/article_2371a470-0a6f-593a-8601-33b16170936d.html |access-date=2022-08-28 |website=[[The Philadelphia Tribune]] |language=en}}</ref><ref>Snyder, Susan. "[https://www.newspapers.com/image/679417450/?terms=%22Brenda%20A.%20Allen%22&match=1 Lincoln to prepare new contract for president]." Philadelphia, Pennsylvania: ''The Philadelphia Inquirer'', August 7, 2020, p. B1 (subscription required).</ref>
Na Ọktoba 2020, ''The Philadelphia Tribune'' kpọrọ ya aha dị ka otu n'ime ndị isi Africa America kacha nwee mmetụta na Philadelphia.<ref>{{Cite web |date=2020-10-22 |title=President Allen To Be Honored Among Philadelphia's Most Influential African American Leaders |url=https://www.lincoln.edu/news/2020/10/president-allen-be-honored-among-philadelphias-most-influential-african.html |access-date=2022-08-28 |website=Lincoln University}}</ref> Na Jenụwarị 2021, HBCU Mgbasa Ozi Fund kwupụtara ya ịbụ otu n'ime ndị isi HBCU iri "kachasị ike" nke afọ.<ref name=":1" /><ref>Snyder, Susan. "[https://www.newspapers.com/image/819645991/?terms=%22Brenda%20A.%20Allen%22&match=1 Award for Lincoln President]." Philadelphia, Pennsylvania: ''The Philadelphia Inquirer'', January 9, 2021, p. B2 (subscription required).</ref>
== Edensibia ==
{{reflist}}
== Njikọ mpụga ==
* [https://www.lincoln.edu/about/presidents-office/index.html Official website of Lincoln University President]
* [https://www.apa.org/pi/oema/resources/ethnicity-health/psychologists/brenda-a-allen Brenda A. Allen, PhD] (biography, American Psychological Association)
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:Allen, Brenda A.}}
[[Category: Living people]]
gyhvc4gb6w2iv29ovpisy2g054jizlu