Nalamiis a Gubat

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ilo">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>ilowiki</dbname>
    <base>https://ilo.wikipedia.org/wiki/Umuna_a_Panid</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.4</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Midia</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Espesial</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Tungtungan</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Agar-aramat</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Agar-aramat tungtungan</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedia tungtungan</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Papeles</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Papeles tungtungan</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki tungtungan</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Plantilia</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Plantilia tungtungan</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Tulong</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Tulong tungtungan</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategoria tungtungan</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulo</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modulo tungtungan</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Nalamiis a Gubat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15342</id>
    <revision>
      <id>405795</id>
      <parentid>403772</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T10:16:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>133</id>
      </contributor>
      <comment>Sinukatan ti President_Ronald_Reagan_and_Soviet_General_Secretary_Mikhail_Gorbachev_at_the_first_Summit_in_Geneva,_Switzerland.jpg iti [[File:President_Ronald_Reagan_and_Soviet_General_Secretary_Gorbachev_at_The_First_Summit_in_Geneva_Switzerland_-_DPLA_-</comment>
      <origin>405795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33971" sha1="82kephdyy5t61s8yxij6zwrruvlq3ae" xml:space="preserve">[[Papeles:President Ronald Reagan and Soviet General Secretary Gorbachev at The First Summit in Geneva Switzerland - DPLA - b534f3d00bb05c3cc293789b180d2116.jpg|thumb| Ni [[Ronald Reagan]] a Presidente ti Estado sUnidos (kanigid) ken ni [[Mikhail Gorbachev]] Sekretario Heneral ti Sobiet ket nagsabatda idi 1985 idiay [[Geneva]], Suisa]]
{{Pakasaritaan iti Nalamiis a Gubat}}
Ti '''Nalamiis a Gubat''' (kadawyan a napetsaan iti 1947–1991) ket isu idi ti agtaltalinaed a kasasaad iti politiko ken milisia a panagirteng a nagbaetan dagiti kabilegan iti [[Lumaod a lubong#Ti Nalamiis a Gubat|Lumaod a lubong]], nga indauloan babaen ti Estados Unidos ken dagiti [[NATO|kumaduanna ti NATO]], ken ti [[komunista a lubong]], nga indauloan babaen ti [[Kappon ti Sobiet]], dagiti [[satelite nga estado]] ken kumaduaan. Daytoy ket nangrugi kalpasan iti panagballigi ti temporario a panagikadua ti gubat a simmupiat iti [[Nazi nga Alemania]], a nagibati daytoy ti USSR ken ti Estados Unidos a kas dagiti dua a nalatak a bileg nga adda dagiti naisangsangayan a nagbaetan ti ekonomia ken politiko. Ti Kappon ti Sobiet ket pinartuatna ti [[Dumaya a Kumaduaan]] kadagiti dumaya a pagpagilian ti Europa a sinakupanna, a nagtartaripato kadagitoy a kas dagiti [[Dagiti satelite nga estado ti Sobiet|satelite nga estado]]. Ti kalpasan ti gubat a panagungar ti Lumaud nga Europa ket naparang-ay babaen ti [[Marshall a Plano]] ti Estados Unidos , bayat a ti Kappon ti Sobiet, a nagan-annad kadagitoy a kondision a naikapet, ket saanna a kinayat ken nangipatakder ti [[COMECON]] kadagiti Dumaya a kumaduaanna. Ti Estados Unidos ket pinandayna ti [[NATO]], ti maysa a kumaduaan ti milisia nga agususar ti [[panaglas-ud]] iti komunismo a kas ti kangrunaan nga estratehia babaen ti [[Truman a Doktrina]], idi 1949, bayat ti kumaduaan a Sobiet ket nagporma ti [[Warsaw a Tulagan]] idi 1955. Adda dagiti pagilian a nakilinia kadagitoy dua a bileg, bayat nga adu pay dagiti nagpilia nga agbati nga agmangngamangnga iti [[Di-Nailinia a Tignay]].

Ti Nalamiis a Gubat ket kastoy a nainaganan  gaputa saan a nakaiwagar ti dagus nga aramid ti milisia, gaputa dagitoy dua ket nagtagikuada kadagiti [[nuklera nga armas]], ken ti panagusar kadagitoy ket mabalin a panakaikari ti bukodda nga [[agsinnaranay a naipatalgedan a panakadadael]]. Dagiti siklo iti minaig a talna ket sarunuento babaen ti irteng a mabalin a mangiturongto iti gubat. Ti kairtengan ket ti panakairaman ti [[Berlin a Panaglapped]] (1948–1949), ti [[Koreano a Gubat]] (1950–1953), ti [[Suez a Kibatang]] (1956), ti [[Berlin a Kibaltang iti 1961]], ti [[Misil ti Kuba a Kibaltang]] (1962), ti [[Bietnam a Gubat]] (1959–1975), ti [[Yom Kippur a Gubat]] (1973), ti [[Gubat ti Sobiet iti Apganistan]] (1979–1989), ken ti [[Makabael a Pumapana 83|&quot;Makabael a Pumapana&quot; NATO milisia nga ay-ayam]] (1983). Ti suppiat ket embes a naiyebkas babaen ti milisia a kumaduaan, estratehiko a panagibaniaga dagiti puersa, ti nawatiwat a panagtulong kadagiti [[kliente nga estado]], panagsisiim, daddakkel a kampania ti propaganda, kadawyan ken nuklear a [[lumba ti armas]], panagkidkiddaw kadagiti agmangngamangnga a pagilian, panagsasalisal kadagiti ay-ayam paspasamak, lken ti teknolohiko a panagbingbinglay a kas ti [[Lumba ti Limbang]]. Ti EU ken USSR ket nakilaban kadagiti [[parbo a gubgubat]] kadagiti nadumaduma a kitkita: idiay Latin nga Amerika ken Abagatan a daya nga Asia, ti USSR nagasasinado ken timmulong ti panagaywan kadagiti [[Komunista a rebolusion]], a sinuppiat dagiti Lumaud a pagilian ken dagiti rehional a kumaduanda; adda dagiti nangpadas ti [[mangisubli]] babaen ti through subersion ken pannakigubat, nga adda dagiti aglaklaok a nagbanagan. Tapno mapedpedan ti peggad iti pannakapataud ti nuklear a gubat, dagitoy dua ket gimmun-odda ti [[détente]] idi panawen ti 1970 tapno a makissayan dagiti politiko a panagirteng.

[[Maikadua a Sangalubongan a Gubat|Iti panawen ti 1980]], ti Estados Unidos ketnagpadakkel kadagiti [[Reagan a Doktrina|diplomatiko, milisia, ken ekonomiko a presion]] iti Kappon ti Sobiet, a ti daytoy a panawen ket agparparigaten daytoy a pagilian manipud ti [[Panawen ti Panagtaltalinaed|ekonomiko a panagtaltalinaed]]. Iti panawen ti naladaw a 1980, ti Presidente ti Sobiet a ni [[Mikhail Gorbachev]] ket nagipaammo kadagiti agipawaya a reporma iti ''[[perestroika]]'' (&quot;panagpabaro&quot;, &quot;reorganisasion&quot;, 1987) ken ''[[glasnost]]'' (&quot;panaglukat&quot;, ca. 1985). Daytoy ket nanglukat ti pagilian ken dagiti satelite nga estado iti kakapppiaan a [[Dagiti rebolusio iti 1989|nga allon dagiti rebolusion]] a nangipatingnga iti [[Panakarunaw ti Kappon ti Sobiet|panakarebba ti Kappon ti Sobiet]] idi 1991, a nagibatbati ti Estado sUnidos a kas ti naturay a bileg ti milisia. Ti Nalamiis a Gubat ken dagiti napaspasamak ket nakabati kadagiti naisangsangayan a legado, ken kankanayon a maitudtudo kadagiti nadayeg a kultura, a naipangpangruna iti midia a mangipakpakita kadagiti tema itipanagsisiim ken ti panagpangta iti [[nuklear a panakigubat]].

== Dagiti nagtaudan ti termino ==
Kalpasan ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti Inggles a mannurat ken agiwarwarnak a ni [[George Orwell]] ket nagusar ti ''[[nalamiis a gubat (sapasap a termino)|nalamiis a gubat]]'', a kas maysa a sapasap a ternimo, iti salaysayna a “[[Sika ken ti Atomiko a Bomba]]”, a naipablaak idi Oktubre 19, 1945, idiay Britaniko a warnakan a ''[[Tribune (magasina)|Tribune]]''. Nga agimatmatangan ti maysa a lubong nga agnanaed iti anniniwan iti pangta iti [[nuklera a panakigubat]], nga insurat ni Orwell ti:

:&quot;Para kadagiti napalabas nga uppat a pulo wenno limapulo a tawtawen, Mr. [[H. G. Wells]] ken dagiti dadduma pay ket nagbalballag kaniatayo a ti tao ket madangran iti bukodna a panakadadael kadagiti bukodna nga armas, a mangibati laeng kadagiti agturay akuton wenno dagiti sabsabali pay a managpapangen a sebbangan. Ti sinoman a nakakita kadagiti nadadael a siudad iti Alemania ket makakita iti daytoy a panunot ket mabalin a maaramid. Nupay kasta, ti panagkitkita ti lubong a sibubukel, ti panaganod para kadagiti adu a dekada ket saan nga ti ipapan iti anarkia ngem ti reimposision ti panagtagabu. Datayo ket tumurturong kadagiti saan a sapasap a panarebba ngem para iti panawen ti natalinaed a dakes a kas ti tagabu nga imperio iti taga-ugma. Ti teoria ni [[James Burnham]] ket adu daytoy a natungtungan, ngem bassit laeng dagiti tattao a naikapanunutan pay laeng ti ideolohikona ken pagbanaganna daytoy, ti kita a panakakita ti lubong, ti kita dagiti pammati, ken ti sosial a patakder a mabalinto nga agballigi iti maysa nga estado a saan a maparukma idi keniti maysa nga agnanayon a kasasaad iti &quot;nalamiis a gubat&quot; kadagti kaarrubana.&quot;&lt;ref&gt;Orwell, &quot;[http://tmh.floonet.net/articles/abombs.html Sika ken ti Atomiko a Bomba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080206214319/http://tmh.floonet.net/articles/abombs.html |date=2008-02-06 }}&quot;, ''Tribune'' Oktubre 19, 1945&lt;/ref&gt;

Iti ''Ti Agpalpaliiw'' iti Marso 10, 1946, ni Orwell ket nagsurat a  “kalpasan ti Moscow a konperensia idi Disiembre, ti Rusia ket nangrugi a nagaramid ti ‘nalamiis a gubat’ iti Britania ken ti [[Britaniko nga Imperio]].”&lt;ref&gt;Orwell, George, ''Ti Agpalpaliiw'', Marso 10, 1946&lt;/ref&gt;

Ti immuna a pangusar ti termino a mangipalpalawag ti leppas ti gubat a Maikadua a Sangalubongan a Gubat a [[Heopolitiko|heopolitikal]] a panagirnget a nagbaetan ti USSR ken dagiti bukodna a satelite ken ti Estados Unidos ken dagiti kumaduaanna ti lumaud a Europa ket nanipud kenni [[Bernard Baruch]], ti maysa nga Amerikano a mangibusbus ken agabalbalakad ti presidente.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Gaddis|2005|p=54}}&lt;/ref&gt; Idiay [[South Carolina]], idi Abril 16, 1947, isu ket nangited ti maysa a bitla (babaen ti agiwarwarnak a ni [[Herbert Bayard Swope]])&lt;ref&gt;{{cite news|first=William|last=Safire|url=http://www.iht.com/articles/2006/10/01/news/edsafire.php|title=Islamopascismo ti Sinoman?|work=The New York Times|publisher=The New York Times Company|date=Oktubre 1, 2006|accessdate=Disiembre 25, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061022172712/http://www.iht.com/articles/2006/10/01/news/edsafire.php|archivedate=2006-10-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt; a nagkunkuna a, “Saantayo a maulbodan: datayo tatta nga aldaw ket addatayo iti tengnga ti nalamiis a gubat.”&lt;ref&gt;'[http://www.history.com/this-day-in-history/bernard-baruch-coins-the-term-cold-war Bernard Baruch ket nagaramid ti termino a &quot;Nalamiis a Gubat&quot;]', history.com, Abril 16, 1947. Naala idi Hulio 2, 2008.&lt;/ref&gt; Ti agsursurat ti warnakan a ni [[Walter Lippmann]] ket nagited iti daytoy a termino ti nawatiwat a pangusar, iti libro a  ''Ti Nalamiis a Gubat''; idi sinaludsod idi 1947 a maipanggep ti nagtaudan ti termino, isu ket nangitudo iti Pranses a termino manipud idi panawen ti 1930,a ''la guerre froide''.&lt;ref&gt;[[Strobe Talbott]]: ''Ti Nalatak nga Eksperimento: Ti Sarita dagiti Taga-ugma nga Imperio, Moderno nga Es-estado, ken ti panagbiruk para iti maysa a Sangalubongan a Pagilian'' (2009) p.441 n.3; ti bukod a libro ni Lippmann ket {{cite book|url=http://books.google.com/?id=Ydc3AAAAIAAJ&amp;q=walter+lippmann+cold+war&amp;dq=walter+lippmann+cold+war|author=Lippmann, Walter|title=Ti Nalamiis a Gubat|accessdate=Septiembre 2, 2008|publisher=Harper|year=1947}}&lt;/ref&gt;

==Pakabuklan==
[[Papeles:Wladiwostok Parade 1918.jpg|thumb|right|Dagiti tropa ti Aliado idiay [[Vladivostok]], Agosto 1918, idi las-ud ti [[Aliado a panangibaet iti Sibil a GUbat ti Rusia|Aliado a panangibaet]] iti [[Sibil a Gubat ti Rusia]].]]
Adda dagiti saan a pakaitunosan dagiti historiador a maipanggep ti rugi a puntos ti Nalamiis a Gubat. Bayat a kaaduan kadagiti historiador ket tugodanda dagiti taudan iti paset ti panawen a dagus a pannakaisaruno ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, dagiti dadduma ket sumuppiatda a daytoy ket nangrugi iti paset ti gibus ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, urayno ti irten a nagbaetan ti [[Ruso nga Imperio]], ken dagiti dadduma a pagilian ti Europa ken ti Estados Unidos ket nangrugin manipud idi maika-19 a siglo.&lt;ref name=&quot;Gaddis&quot;/&gt;

Kas ti nagbanagan ti 1917 ga [[Oktubre a REbolusion|Rebolusion ti Bolshevik]] idiay Rusia (a sinarunuan babaen ti ipapanawna manipud ti Umuna aSangalubongan a Gubat), ti Sobiet a Rusia ket nakabiruk kaniana nga isu ket saan a nairamraman kadagiti sangalubongan a diplomasia.&lt;ref name=&quot;lee&quot;&gt;{{Harvnb|Lee|1999|p=57}}&lt;/ref&gt; Ti daulo a ni [[Vladimir Lenin]] ket inbagana a ti Kappon ti Sobiet ket napalikmutan babaen dagiti &quot;bumusbusor a sirkulo dagiti kapitalista&quot;, ken nakitkitana a ti diplomasia a kas maysa nga armas a mangbingbingay kadagiti kabusor ti Sobiet, a nairugi babaen ti pannakabangon ti Sobiet a [[Comintern]], a nagtawtawag ti rebolusionario a yaalsa iti ballasiw taaw.&lt;ref name=&quot;Palmieri34&quot;&gt;{{Harvnb|Palmieri|1989|p=62}}&lt;/ref&gt; Ti simmaruno a daulo a ni [[Joseph Stalin]], a nakakitkita ti Kappon ti Sobiet a kas maysa nga &quot;isla ti sosialista&quot;, ket nangibagbaga a ti Kappon ti Sobiet ket nasken a kitaenna  &quot;ti agdama a pannakalikmut ti kapitalista ket masukatan ti sosialitan a pannakalikmut.&quot;&lt;ref name=&quot;tucker46&quot;&gt;{{Harvnb|Tucker|1992|p=46}}&lt;/ref&gt; Iti nasapsapa ngem 1925, ni Stalin ket nangibagbaga a nakitkitana dagiti sangalubongan a politika a kas maysa a bipolar a lubong a lugar a pangawisan ti Kappon ti Sobiet kadagiti pagilian kumaykayat ti sosialismo ken dagiti kapitalista a pagilian ket mangawisda kadagiti estado a kumaykayat ti kapitalismo, bayat a ti lubong ket adda iti paset ti panawen iti &quot;temporario a panangitalinaay ti kapitalismo &quot; a pakaisarunuan ti dumtengan a pannakarebbana.&lt;ref name=&quot;tucker47&quot;&gt;{{Harvnb|Tucker|1992|pp=47–8}}&lt;/ref&gt;

Dagiti nadumaduma a pasamak sakbay ti Maikadua a Sanaglubongan a Gubat ket nangipakpakita kadagiti agsinnaranay a saan apakaitalekan ken pannakailem a nagbaetan dagiti Lumaud a bileg ken ti Kappon ti Sobiet, malaksid kadagiti sapasap a pilsopiko a karit nga inaramid dagiti [[Bolshevik]] a maipapan ti kapitalismo.&lt;ref name = &quot;Halliday&quot;&gt;{{Harvnb|Halliday|2001|p=2e}}&lt;/ref&gt; Adda idi ti Lumaud a suporta iti kontra-Bolshevik a [[Puraw a tignay]] iti [[Sibil a Gubat ti Rusia]],&lt;ref name = &quot;Gaddis&quot;&gt;{{Harvnb|Gaddis|1990|p=57}}&lt;/ref&gt; ti 1926 a panangipundo ti Sobiet ti yaalsa dagiti sapasap nga agtrabtrabaho ti Britaniko a gapuanan ti nangisardengan ti Britania ti relasionna iti Kappon ti Sobiet,&lt;ref name=&quot;tucker74&quot;&gt;{{Harvnb|Tucker|1992|p=74}}&lt;/ref&gt; Ti 927 a panangirangarang ni Stalin ti nakappia a pakikaduaan kadagiti kapitalista a pagilian ket &quot;agsubli kadagiti napalabas,&quot;&lt;ref name=&quot;tucker75&quot;&gt;{{Harvnb|Tucker|1992|p=75}}&lt;/ref&gt; a pannakikumplot a panangipabasol idi las-ud ti 1928 a [[Shakhty a Tribunal|pabuya a tribunal ni Shakhty]] iti naplano a Britaniko- ken Pranses a kudeta,&lt;ref name=&quot;tucker98&quot;&gt;{{Harvnb|Tucker|1992|p=98}}&lt;/ref&gt; tipanagmadi ti Amerikanoa mangbigbig ti Kappon ti Sobiet aginggana idi 1933&lt;ref name = &quot;LaFeber 1991&quot;&gt;{{Harvnb|LaFeber|1991|pp=194–197}}&lt;/ref&gt; ken dagiti [[Stalinismo|Stalinista]] a [[Dagiti Tribunal ti Moscow|Tribunal ti Moscow]] iti [[Nalatak a Panagpurga]], nga adda dagiti pannakailem a panagsisiim iti Britaniko, Pranses, Hapon ken Nazi nga Aleman.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Tim Tzouliadis| title=The Forsaken |publisher=The Penguin Press |isbn=978-1-59420-168-4}}&lt;/ref&gt; Nupay kasta, ti US ken USSR ket sapasapda idi a nakisinsina iti baetan dagiti dua a sangalubongan a gubat.&lt;ref&gt;Heller, p. 19. &quot;Ngem babaen idi 1924 ti Kappon ti Sobiet, ket indaulonen babaen ni Joseph Stalin, ket pinanawanna daytoy nga annuroten iti panangiyaddang ti rebolusion ti lubong. Gaputa napabannog babaen babaen kadagiti gubat dagiti uneg ket ruar a kabusor, ti gobierno ti Sobiet ket nangikeddeng a mangipatengnga ti isip para iti dagus a kasakbayan iti pannakaungar manen ti bukodna nga ekonomia ken panagrang-ay.&amp;nbsp;... Ti Estados Unidos pay idi ket politikal a mannakisina idi las-ud ti pannakigubatan a paset ti panawen.&quot;&lt;/ref&gt;

Ti Kappon ti Sobiet ket rinugianna idi a nangpirma ti [[Molotov–Ribbentrop a Tulagan|awan-ranggas]] a tulagan iti Alemania. Ngem kalpasan idi [[Operasion Barbarossa|rinaut ti Kappon ti Sobiet]] ti Buyot ti Alemania Idi Hunio 1941 ken idi [[Attack on Pearl Harbor|binomba Pearl Harbor]] ti Hapon idi Disiembre 1941, ti Kappon ti Sobiet ken dagiti bileg ti Aliado ket nangporma timaysa a kumaduaan iti pakainugotan. Ti Britania ket nagpirma ti pormal a pakikaduaan ken ti Estados Unidos ket nangaramid ti di pormal a tulagan. Iti panawen ti gubat, ti Estados Unidos ket nangit-ited ti tulong iti Britania ken dagiti Sobiet babaen ti buodna a Programa ti [[Pabulod ken Paabang]]&lt;ref&gt;George C. Herring Jr., ''Tulon iti Rusia, 1941–1946: Estratehia, Diplomasia, dagiti Taudan ti Nalamiis a Gubat'' (Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan, 1973).&lt;/ref&gt; Nupay kasta, ni Stalin nagtultuloy a nakaro nga nagil-ilem ken namatmati a dagiti Britaniko ken Amerikano ket nakikumplotda tapno masegurado a dagiti Sobiet ket kaaduan a mangannong dagiti pannakilablaban iti Nazi nga Alemania. Segun ti daytoy a panirigan, dagiti Lumaud nga Aliado ket ingaggagarada a tinantan ti panaglukat ti maikadua a sanguanan ti kontra-Aleman tapno sumrekda iti kinaudi a kanito ken sukogendad ti tulagan ti kappia. Isunga, dagiti pannagipagpagarup ti Sobiet iti Laud ket nakaibati ti napigsa a pannakairteng kenpanagbusor a nagbaetan dagiti Aliado a bileg.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Gaddis|1990|pp=151–153}}&lt;/ref&gt;

==Gibus ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat (1945–47)==

===Dagiti panawen ti gubat a konperensia a maipanggep ti kalpasan ti gubat a Europa===
[[Papeles:Yalta summit 1945 with Churchill, Roosevelt, Stalin.jpg|thumb|right|Dagiti &quot;[[Dagiti Aliado ti Sangalubongan a Gubat II|Tallo a Dakkel]]&quot; idiay Konperensia ti Yalta: [[Winston Churchill]], [[Franklin D. Roosevelt]] ken ni [[Joseph Stalin]], 1945.]]

Dagiti Alliado ket nasisinnuppiatda no kasano ti nasken a kita ti mapa ti Europa, ken no kaso a mailadawanto dagiti pagbeddenganna, kalpasan ti gubat.&lt;ref name=&quot;Gaddis13-23&quot;&gt;{{Harvnb|Gaddis|2005|pp=13–23}}&lt;/ref&gt; Ti tunggal maysa bangir ket nagtengtengel ti sabsabali a kapanunotan a maipanggep ti pannakabangon ken pannkataripato ti salaknib kalpasan ti gubat.&lt;ref name=&quot;Gaddis13-23&quot; /&gt; Dagiti Lumaud nga Aliado ket kinaykayatda ti sistema a panagsalaknib a nasken a nawatiwat a mabangon dagiti demokratiko a gobierno, a mangpalubos kadagiti pagilian a nakappia a mangsolbar kadagiti pagigiddiatanda babaen tih kadagiti [[sangalubongan a gunglo]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Gaddis|1990|p=156}}&lt;/ref&gt;

Gapu kadagiti naipakasaritaan a pannakasanay ti Rusia kadagiti kankanayon a panagraraut&lt;ref&gt;{{Harvnb|Gaddis|2005|p=7}}&lt;/ref&gt; ken dagiti adu a [[Dagiti nadangran iti Kappon ti Sobiet iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat|bilang ti natay]] (nakarkulo iti 27&amp;nbsp;a riwriw) ken ti pannakadadael ti Kappon ti Sobiet idi las-ud ti Maikadu a Sangalubongan a Gubat,&lt;ref&gt;&quot;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4530565.stm Dagiti daulo ket nagladladigitda kadagiti Sobiet a natnatay iti panawen ti gubat]&quot;, BBC News, Mayo 9, 2005. Naal aidi Hulioy 2, 2008.&lt;/ref&gt; ti Kappon ti Sobiet ket nagbirbiruk ti pannkasayaat ti panagsalaknib babaen ti panangituray kadagiti kaunegan a pannakibiang kadagiti pagilian a nakabeddeng iti daytoy.&lt;ref name=&quot;Gaddis13-23&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Gaddis|1990|p=176}}&lt;/ref&gt; Idi las-ud ti gubat, ni Stalin ket nagpartuat kadagiti espesial a sentro ti pagsanayan para kadagiti Komunista manipud kadagiti nadumaduma a pagilian tapno makapatakderda kadagiti sekreto a pulis a tumalek iti Moscow iti kabiitan a makaala ti panagtengngel ti Nalabbasit a Buyot. Dagiti ahente ti Sobiet nangalda ti panagtengngel kadagiti midia, a naipangpangruna ti radio; pinardasanda a riniribuk ken inparit amin a nawaya a sibik a patakder, a nangrugi manipud kadagiti grupo ti agtutubo aginggana kadagiti eskuela, dagiti simbaan ken dagiti kasinnupiat a partido.&lt;ref&gt;Max Frankel, &quot;Aniniwan ni Stalin,&quot; [http://www.nytimes.com/2012/11/25/books/review/iron-curtain-by-anne-applebaum.html?pagewanted=all&amp;_r=0 ''New York Times'' Nob. 21, 2012] nagrepaso Anne Applebaum, ''Landok a Kutina: Ti Panglusit ti Daya a Europa , 1944–1956'' (2012), Kitaen ti pangyunan, ti testo kalpasan ti nota 26, ken kapitulo 3, 7-9&lt;/ref&gt; Ni Stalin ket nagbirbiruk pay ti agtultuloy a pannakaikappia iti Britania ken ti Estados Unidos, a nagnamnama a makaipatengnga ti isip iti uneg a panangibangon manen ken ti panangipadakkel ti ekonomia.&lt;ref&gt;Heller, p. 27. &quot;Manipud ti Sobiet a perspektibo, ti kalpasan ti gubat a paset ti panawen iti kappia ken pannangibangon manen ket nangruna idi. Isunga, ti panagtultuloy iti panagtitinnulong ken nakappia a  relasion kadagiti panawen ti gubat a gagayyemna, ti Estado sUnidos ken ti Gran Britania, ket nasken idi a nalatak a naes-esseman.&quot;&lt;/ref&gt;

Dagiti lUmaud nga Aliado ket nabingbingayda kadagiti paniriganda iti baro a lubong kalapasan ti gubat. Dagiti gandat ni Roosevelt – balligi ti militar idiay Europa ken Asia, ti pannakagun-od ti Amerikano a supremasia iti sangalubongan nga ekonomia iti [[Imperio a Britaniko]], ken ti pannakapartuat ti maysa a gunglo ti kappia ti lubong – dagitoy idi ket ad-adu a global ngem ti kukua ni Churchill, a naipangpangruna idi a naisentro iti panangala ti panagtengngel iti [[Baybay Mediteraneo|Mediteraneo]], a mangisigurado ti panagbiag ti Imperio a Britaniko, ken ti pannakawaya dagiti pagilian ti Day a Europa a kas maysa a [[Panglapped nga estado|panglapped]] a pagbaetan dagiti Sobiet ken ti Nagkaykaysa a Pagarian.&lt;ref Name=Plokhy&gt;{{Harvnb|Plokhy|2010|p=}}&lt;/ref&gt;

Iti Amerikano a panirigan, ni Stalin ket mabalin a maysa a gayyem iti panaggun-od kadagitoy a gandat, a ti pakaigiddiatan ti arngian ti Britaniko a ni Stalin ket nagparparang nga isu ti kakaruan apangta iti pannakagunod ti gandatna. Gaputa dagiti Sobiet ket kaaduanen a sinakupna ti Daya nga Europa, ni Stalin ket adda idi ti panangatiwna ken dagiti dua a lumaud a daulo ket nagsinnaitda para kadagiti paraborna. Dagiti paggiddiatan a nagbaetan kenni Roosevelt ken ni Churchill ket nakaiturongan kadagiti sabali a tulagan kadagiti Sobiet. Idi Oktubre 1944, ni Churchill ket napan idiay Moscow ken timmulag a mabingay dagiti [[Balkan]] kadagiti bukodda a timbukel ti impluensia, ken idiay Yalta ni Roosevelt ket nagpirma ti sabali a tulagan kenni Stalin a maipanggep ti Asia ken sanna a kinayat a sinuportaran ni Churchill kadagiti banag iti Polonia ken dagiti Reparasion.&lt;ref Name=Plokhy/&gt;

[[Papeles:Map-Germany-1945.svg|thumb|[[Dagiti panagsakop a sona ti Aliado idiay Alemania]] kalpasan ti gubat.]]
Dagiti dadduma pay a nagtitinnulagan a maipanggep ti kalpasan ti gubat a balanse ket napasamak idiay [[Konperensia ti Yalta]] idi Pebrero 1945, urayno daytoy pay a konperensia ket saana nakaabot kadagiti nakedngan a konsenso iti batayan para iti maysa a kalpasan ti gubat a pannakaibanagan iti Eropa.&lt;ref name=&quot;Gaddis21&quot;&gt;{{Harvnb|Gaddis|2005|p=21}}&lt;/ref&gt; Idi Abril 1945, pimmusay ni Presidente Roosevelt ken sinaruno babaen ni [[Harry S. Truman]], nga isu ket saan a nangitaltalek kenni Stalin ken dimmawat iti balakad manipud ti maysa a [[Ti Nasirib a Lallaki (libro)#Ti &quot;Nasirib a Lallaki&quot;|nailasin a grupo]] dagiti intelektual ti ganganaet nga annuroten. Ni Churchill ken ni Truman ket saanda a kinayat, ken dagiti dadduma pay, ti keddeng ti Sobiet a mangpasayaat ti [[Polako a Komite ti Nailian a Liberasion|Lublin a gobierno]], ti tinengtengngel ti Sobiet a kasuppiat iti [[eksilo a gobierno ti Polonia]] idiay Londres, a dagiti relasionna kadagiti Sobiet ket nadadaelen.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Zubok|1996|p=94}}&lt;/ref&gt;

Kalpasan ti [[Gibus ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat idiayEuropa|panagballigi dagiti Aliado idi Mayo 1945]], dagiti Sobiet ket sinakupdan ti Day a Europa,&lt;ref name=&quot;Gaddis21&quot; /&gt; bayat a dagiti napigsa apuersa ti Estados Unidos ken dagiti puersa ti Lumaud nga Aliado ket nagtalinaayda idiay Lumaud a Europa. Idiay [[Sinakop ti Aliado nga Alemania]], ti Kappon ti Sobiet, Estados Unidos, Britani aken Pransia ket nangbangonda kadagiti [[Sinakop ti Aliado nga Alemania|sona ti panagsakop]] ti nalukay a batayan para iti nabingbingay a panagtengngel ti uppat a bileg.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Gaddis|2005|p=22}}&lt;/ref&gt;

Ti [[Konperensia ti Nagkaykaysa a Pagpagilian iti Gunglo ti Sangalubongan|Aliado a konperensia idiay San Francisco idi 1945]] ket nangipatakder ti adu ti pagilianna a Nagkaykaysa aPagpagilian (UN) para iti panagtaripato ti kappia, ngem ti panangipatungpal a kapasidad ti bukodna a [[Konsilo ti Salaknib ti Nagkaykaysa a Pagpagilian|Konsilo ti Salaknib]] ket naparalisado idi ti babaen ti abilidad dagiti agmaymaysa a kameng nga agusar ti [[beto Konsilo ti Salaknib ti Nagkaykaysa a Pagpagilian|bileg ti beto]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bourantonis|1996|p=130}}&lt;/ref&gt; Gapu ti daytoy, ti UN ket nabaliwan iti maysa a saan nga aktibo a timpuyogan para kadagiti pannakisinnukatan kadagiti kontrobersial a retoriko, ken dagiti Sobiet ket inkeddengda daytoy a kas maysa a tribuna a propaganda.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Garthoff|1994|p=401}}&lt;/ref&gt;

== Dagiti nota ==
{{Reflist}}

== Dagiti nagibasaran ken adu pay a mabasa ==
{{Nangruna|Listaan dagiti kangrunaan ken maikadua a nagtaudan iti Nalamiis a Gubat}}
{{refbegin|colwidth=30em}}
* Davis, Simon, ken Joseph Smith. ''Ti A aginggana ti Z iti Nalamiis a Gubat'' (Scarecrow, 2005), ti ensiklopedia a agpatengnga ti isip iti aspeto ti milisia
* {{cite book| last=Friedman| first = Norman| title= Ti Limapulo a Tawen a Gubat : Ti Suppiat ken Estratehia iti Nalamiis a Gubat|publisher= Naval Institute Press| year=2007| isbn=1-59114-287-3}}
* {{Cite book|title=Russia, ti Kappon ti Sobiet ken ti Estados Unidos. Ti Naipatarusan a Pakasaritaan|last=Gaddis|first=John Lewis|year=1990|publisher=McGraw-Hill|isbn=0-07-557258-3|postscript=.}}
* {{cite book|title=Ammotayo Tatan: Pangpanunot manen ti Pakasaritaan ti Nalamiis a Gubat|author=[[John Lewis Gaddis|Gaddis, John Lewis]]|year=1997|publisher=Unibersidad ti Oxford University a Pagmaldiatn|isbn=0-19-878070-2}}
* {{Cite book|title=Ti Nalamiis a Gubat: Ti baro a Pakasaritaan|last=Gaddis|first=John Lewis|year=2005|publisher=Penguin Press|isbn=1-59420-062-9|postscript=.}}
* {{Cite book|last=Garthoff|first=Raymond|title=Détente ken Panagisango: DagitiPanakibianga nga Amerikano-Sobiet manipud kenni Nixon aginggan kenniReagan|year=1994|publisher=Brookings Institution Press|isbn=0-8157-3041-1|postscript=.}}
* Haslam, Jonathan. ''Ti Nalamiis a Gubat ti Rusia: Manipud ti Oktubre a Rebolusion aginggan ti Panagrebba ti Diding'' (Unibersidad ti Yale a Pagmalditan; 2011) 512 pampanid
* Hoffman, David E. ''Ti Natay nga Ima: Ti Saan a Naibaga asarita iti Nalamiss a Gubat a Lumba ti Armas ken ti Napeggad a Legadona'' (2010)
* Hopkins, Michael F. &quot;Ti Agtultuloy a Debado ken Baro a Arngian iti Pakasaritaan ti Nalamiis a Gubat,&quot; ''Naipakasaritaan aWarnakan,'' Dis 2007, Tomo. 50 pablaak 4, pp 913–934, historiograpia
* Johnston, Gordon. &quot;Panagbisita manen ti kultural a Nalamiis a Gubat,&quot; ''Sosial a Pakasaritaan,'' Agosto 2010, Tomo. 35 Pablaak 3, pp 290–307
* {{cite book| last=Lüthi| first =Lorenz M| title= Ti Sino-Sobiet a panagsina: Ti Nalamiis a Gubat iti komunista lubong|publisher= Princeton University Press| year=2008|isbn=0-691-13590-8}}
* {{cite book|last=LaFeber| first=Walter|title= Amerika, Rusia, ken ti Nalamiis a Gubat, 1945–2002|publisher= McGraw-Hill |year=2002|isbn=0-07-284903-7|postscript=.}}
* {{Cite book|last=Leffler| first = Melvyn| title= Ti Panagturay iti Bileg: Nailian a Salaknib, ti Truman Administrasion, ken ti Nalamiis a Gubat|publisher= Unibersidad ti Stanford a Pagmalditan| year=1992|isbn=0-8047-2218-8|postscript=.}}
* Leffler, Melvyn P. and Odd Arne Westad, eds. ''Ti Cambridge a Pakasaritaan ti Nalamiis a Gubat'' (3 tomo, 2010) 2000pp; dagiti baro a salaysay babaen dagitimangidaulo nga eskolar
* {{Cite book|last=Lewkowicz| first = Nicolas| title= Ti Aleman asaludsod ken Internasional nga Urnos, 1943–48|publisher= Palgrave Macmillan| year=2010|isbn=978-0-230-24812-0|postscript=.}}
* {{cite book|author=[[Geir Lundestad|Lundestad, Geir]]|title=Daya, Laud, Amianan, Abagatan: Kangrunaan a Panagrangrang-ay iti Internasional a Politiko manipud idi 1945|year=2005|publisher=Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan|isbn=1-4129-0748-9}}
* {{cite book|first=Robert|title=Ti Nalamiis a Gubat: Ti Nababa Unay a Pangyuna|publisher=Unibersidad ti Oxford a PagmalditanPress|isbn=0-19-280178-3|year=2003|last=McMahon}}
* {{cite book| last=Lüthi| first =Lorenz M| title= Ti Sino-Sobiet a panagsina: Ti Nalamiis a Gubat iti komunista lubong|publisher= Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan| year=2008|isbn=0-691-13590-8}}
* {{Cite book|last=Malkasian|first=Carter| title= Ti Koreano a Gubat: Kammasapulan a Pakasaritaan|publisher= Osprey Publishing| year=2001|isbn=1-84176-282-2|postscript=.}}
* Mastny, Vojtech. ''Ti Nalamiis a Gubat ken di natalged a Sobiet: ti Stalin aTawtawen'' (1996) [http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=acls;cc=acls;view=toc;idno=heb00281.0001.001 online edidion]
* {{Cite book|title=Ti Ruso a ladawan kadagiti Lumaud a Pabuya: Dagiti agdama, estereotipo, Mitolohia, Illusions|last=Fedorov|first=Alexander|year=2011|publisher=Lambert Academic Publishing |isbn=978-3-8433-9330-0}}
* {{Cite book|last=Miller|first=Roger Gene|title=Ti Panagisalakan ti Siudad: The Berlin Airlift, 1948–1949|publisher=Unibersidad ti Texas A&amp;MPress|year=2000|isbn=0-89096-967-1|postscript=.}}
* {{Cite book|last=Njolstad|first=Olav| title= Ti Naudi a Dekada ti Nalamiis a Gubat|publisher= Routledge| year=2004|isbn=0-7146-8371-X|postscript=.}}
* {{cite book|last=Nolan|first=Peter|title=Ti Panagungar ti Tsina, ti Panagrebba ti Rusia|year=1995|publisher=St. Martin's Press|isbn=0-312-12714-6}}
* {{Cite book|last=Pearson|first=Raymond|title=Ti Panagungar ken Panagrebba ti Ruso nga Imperio|publisher=Macmillan|year=1998|isbn=0-312-17407-1|postscript=.}}
* {{Cite book|last=Plokhy|first=S.M.|title=Yalta: Ti Pateg iti Kappia|publisher=Penguin?| year=2010|isbn=0-670-02141-5|postscript=.}}
* {{cite book| last=Porter| first = Bruce| last2=Karsh |first2=Efraim| title= Ti USSR iti Suppiat ti Maikatlo a Lubong: Dagiti Armas ti Sobiet ken Diplomasia dagiti Lokal a Gubat|publisher= Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan| year=1984|isbn=0-521-31064-4}}
* {{Cite book|last=Puddington|first=Arch| title= Panagiwarwaragawag ti Kawayaan: Ti Panagballigi ti Nalamiis a Gubat iti Radio ti Nawaya a Europa ken Radio Liberty|publisher= Unibersidad a Pagmalditan iti Kentucky|year= 2003|isbn=0-8131-9045-2|postscript=.}}
* {{Cite book|last=Roberts|first=Geoffrey |title=Dagiti Gubat ni Stalin: Manipud ti Sangalubongan aGubat agianggana ti Nalamiis a Gubatr, 1939–1953 |publisher=Unibersidad ti Yale a Pagmalditan|year=2006 |isbn=0-300-11204-1|postscript=.}}
* {{cite book|last=Stone|first=Norman|title= Ti Atlatiko ken dagiti Kabusorna: Ti Pakasaritaan ti Nalamiis a Gubat|publisher= Basic Books Press| year=2010|isbn=0-465-02043-7}}
* {{Cite book|last=Taubman|first=William|title=Khrushchev: Ti Tao ken ti Panwenna|year=2004|publisher=W. W. Norton &amp; Company|isbn=0-393-32484-2|postscript=.}}; Premio Pulitzer
* {{Cite book|last=Tompson‏|first=William J|title=Khrushchev: Ti Politiko a Biag|year=1997|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=0-312-16360-6|postscript=.}}
* Tucker, Spencer, ed. ''Ensiklopedia iti Nalamiis a Gubat: Ti Politiko, Sosial, ken Milisia a Pakasaritaan'' (5 tom. 2008), sangalubongan a pannakaisakop
* Walker, Martin. ''Ti Nalamiis a Gubat: Maysa aPakasaritaan'' (1995), Britaniko a panakita
* {{Cite book|last=Wettig|first=Gerhard|title=Ni Stalin ken ti Nalamiis a Gubat idiay Europa|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2008|isbn=0-7425-5542-9|postscript=.}}
* {{Cite book|last=Zubok| first = Vladislav| last2=Pleshakov |first2=Constantine| title= Iti Uneg ti Nalamiis a Gubat tie Kremlin: Manipud kenni Stalin aginggana kenni Khrushchev|publisher= Unibersidad ti Harvard a Pagmalditan| year=1996|isbn=0-674-45531-2|postscript=.}}
* Zubok, Vladislav M. ''Ti Napaay anga Imperio: Ti Kappon ti Sobiet iti Nalamiis a Gubat manipud kenni Stalin aginggana kenni Gorbachev'' (2008)

=== Kangrunaan a nagtaudan ===
* {{cite book| author=[[Christopher Andrew (historiador)|Andrew, Christopher]]| author2=[[Vasili Mitrokhin|Mitrokhin, Vasili]]| title= TI Espada ken ti Kalasag: Ti Mitrokhin nga Arkibo ken ti Nalimed aPakasaritaan iti KGB|publisher= Basic Books| year=2000|isbn=0-585-41828-4}}
* {{Cite book|last=Dobrynin|first=Anatoly|title=Iti Konpedensia: Embahador ti Moscow kadagiti dagiti Innem a Presidente ti Nalamiis a Gubat|publisher=Unibersidad iti Washington a Pagmalditan| year=2001|isbn=0-295-98081-8|postscript=.}}
* Hanhimaki, Jussi and Odd Arne Westad, eds. ''Ti Nalamiis a Gubat: Ti Pakasaritaan dagiti Dokumento ken dagiti Nakasaksi'' (Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 2003). {{ISBN|0-19-927280-8}}.
* {{cite book|author=Sakwa, Richard|title= Ti Panagungar ken Panagrebba ti Kappon ti Sobiet, 1917–1991|publisher=Routledge|year=1999|isbn=0-415-12290-2|postscript=.}}
* {{cite book|author=Cardona, Luis|title= Nalamiis a Gubat KFA|publisher=Routledge|year=2007|postscript=.|location=Barcelona, ESpana}}
{{refend}}

== Dagiti akinruar a silpo ==
{{commons-nailinia}}
{{wikiquote-inline|Cold War|Nalamiis a Gubat}}
;Dagiti arkibo
* [http://www.osaarchivum.org/guide/ Dagiti arkibo ti naway a Kagimongan, Budapest (Hungaria), maysa kadagiti kadakkelan nga arkibo ti pakasaritaan ti komunismo ken ti nalamiis a gubat iti lubong] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511130424/http://www.osaarchivum.org/guide/ |date=2011-05-11 }}
* [http://www.cybertrn.demon.co.uk/ Arkibo dagiti sibil a panagsalaknib ti Nagkaykaysa a Pagarian] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081222065026/http://www.cybertrn.demon.co.uk/ |date=2008-12-22 }}
* [http://repository.library.georgetown.edu/handle/10822/552679 Kalpasan ti Nalamiis a Gubat nga Ekonomia ti Lubong] manipud ti [http://repository.library.georgetown.edu/handle/10822/552494 Dagiti dihital nga arkibo ti ganganaet a pannakibiang ti Dean Peter Krogh]
* [http://www.conelrad.com/ CONELRAD Sitio ti Nadayeg a Kultura ti Nalamiis a Gubat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200729202943/http://www.conelrad.com/ |date=2020-07-29 }}
* [http://www.cbc.ca/archives/categories/war-conflict/cold-war/cold-war-culture-the-nuclear-fear-of-the-1950s-and-1960s/topic---cold-war-culture-the-nuclear-fear-of-the-1950s-and-1960s.html Dhital nga Arkibo ti CBC{{spaced ndash}}Kultura ti Nalamiis a Gubat: Ti Nuklear a Panagbutbuteng kadagiti tawtawen ti 1950 ken 1960]
* [http://www.wilsoncenter.org/program/cold-war-international-history-project (CWIHP)]
* [http://coldwarfiles.org/ Dagiti Papeles ti Nalamiss a Gubat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080918203432/http://coldwarfiles.org/ |date=2008-09-18 }}
* [http://community.theblackvault.com/articles/entry/The-CAESAR-POLO-and-ESAU-Papers- Dagiti papel ti CAESAR, POLO, ken ESAU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090710182023/http://community.theblackvault.com/articles/entry/The-CAESAR-POLO-and-ESAU-Papers- |date=2009-07-10 }}
* [http://eisenhower.archives.gov/research/online_documents/aerial_intelligence.html Dagiti dokumento a magun-od a maipanggep ti tangatang nga intelihensia idi las-ud ti Nalamiis a Gubat, Presidensial a Biblioteka ni Dwight D. Eisenhower]

;Dagiti bibliograpia
* [http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=issues/Arms+Race Naipababa a bibliograpia para iti lumba ti armas manipud ti Dihital a Biblioteka ti Alsos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060203121815/http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=issues%2FArms+Race |date=2006-02-03 }}

;Damdamag
* [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/themes/world_politics/cold_war/default.stmVideo ken mangeg a reporta ti damdamag manipud idi las-ud ti Nalamiis a Gubat]{{Natay a silpo|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Kategoria:Nalamiis a Gubat| ]]
[[Kategoria:Dagiti sangalubongan a suppiat]]
[[Kategoria:Nangruna nga artikulo (atiddog)]]</text>
      <sha1>82kephdyy5t61s8yxij6zwrruvlq3ae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Dap-ayan/Nadumaduma 2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>81669</id>
    <revision>
      <id>405794</id>
      <parentid>405580</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T17:14:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>6184</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vote now in the 2026 U4C election */ baro a seksion</comment>
      <origin>405794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12678" sha1="bqxger55hjq1hoqbih35y90nzq4wwg8" xml:space="preserve">== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Agar-aramat:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Agar-aramat tungtungan:MediaWiki message delivery|tungtungan]]) 13:21, 18 Enero 2026 (UTC)
&lt;!-- Mensahe nga inpatulod babaen ni Agar-aramat:Tiven2240@metawiki a nagusar iti listaan ti https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

21:01, 19 Enero 2026 (UTC)
&lt;!-- Mensahe nga inpatulod babaen ni Agar-aramat:Keegan (WMF)@metawiki a nagusar iti listaan ti https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Mensahe nga inpatulod babaen ni Agar-aramat:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki a nagusar iti listaan ti https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Agar-aramat:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Agar-aramat tungtungan:MediaWiki message delivery|tungtungan]]) 00:57, 26 Abril 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Mensahe nga inpatulod babaen ni Agar-aramat:Codename Noreste@metawiki a nagusar iti listaan ti https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 Mayo 2026 (UTC)
&lt;!-- Mensahe nga inpatulod babaen ni Agar-aramat:Keegan (WMF)@metawiki a nagusar iti listaan ti https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;</text>
      <sha1>bqxger55hjq1hoqbih35y90nzq4wwg8</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>