Wikipedia ilowiki https://ilo.wikipedia.org/wiki/Umuna_a_Panid MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Midia Espesial Tungtungan Agar-aramat Agar-aramat tungtungan Wikipedia Wikipedia tungtungan Papeles Papeles tungtungan MediaWiki MediaWiki tungtungan Plantilia Plantilia tungtungan Tulong Tulong tungtungan Kategoria Kategoria tungtungan TimedText TimedText talk Modulo Modulo tungtungan Event Event talk 0 5809 406179 326224 2026-07-23T21:44:58Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 406179 wikitext text/x-wiki {{Infobox pilosopo | region = Lumaud a pilosopia | era = [[Maika-20 a siglo a pilosopia]] | image = Bertrand Russell transparent bg.png | caption = | name = Bertrand Arthur William Russell, Maika-3 nga Earl Russell | birth_date = {{Petsa ti pannakaipasngay|fd=yes|1872|5|18}} | birth_place = [[Trellech]], [[Monmouthshire (naipakasaritaan)|Monmouthshire]], Nagkaykaysa a Pagarian | death_date = {{Petsa ti ipupusay ken tawen|fd=yes|1970|2|2|1872|5|18}} | death_place = [[Penrhyndeudraeth]], Gales, Nagkaykaysa a Pagarian | school_tradition = [[Analitiko a philosopia]]<br />{{awd|[[Premio Nobel iti Literatura]]|1950}} | main_interests = {{plainlist | * [[Metapisika]] * [[epistemolohia]] * [[lohika]] * [[matematika]] * [[pilosopia iti pagsasao]] * [[pilosopia iti siensia]] * [[etiko]] * [[pilosopia iti relihion]] * [[pakasaritaan iti philosopia]] }} |influences = [[John Stuart Mill|Mill]]{{·}}[[Peano]]{{·}}[[Frege]]{{·}}[[Santayana]]{{·}}[[Leibniz]]{{·}}[[David Hume|Hume]]{{·}}[[John Locke|Locke]]{{·}}[[Wittgenstein]]{{·}}[[Spinoza]]{{·}}[[Alfred North Whitehead|Whitehead]] |influenced = [[Ludwig Wittgenstein|Wittgenstein]]{{·}}[[A. J. Ayer|Ayer]]{{·}}[[Rudolf Carnap|Carnap]]{{·}}[[Kurt Gödel|Gödel]]{{·}}[[Karl Popper|Popper]]{{·}}[[W. V. Quine|Quine]]{{·}}[[Noam Chomsky|Chomsky]]{{·}}[[J. L. Austin|Austin]]{{·}}[[Saul Kripke|Kripke]]{{·}}[[Moritz Schlick|Schlick]]{{·}}[[Alfred Tarski|Tarski]]{{·}}[[Friedrich Waismann|Waismann]]{{·}}[[Donald Davidson (pilosopo)|Davidson]]{{·}}[[A. S. Eddington|Eddington]]{{·}}[[Alan Turing|Turing]]{{·}}[[Jules Vuillemin|Vuillemin]]{{·}}[[John McDowell|McDowell]]{{·}}[[Satish Kumar|Kumar]]{{·}}[[Albert Ellis]] | notable_ideas = [[Analitiko a pilosopia]]{{·}}[[Lohiko nga atomismo]]{{·}}[[teoria dagiti deskripsion]]{{·}}[[pannakaammo babaen ti panakaamammo]] ken [[pannakaammo babaen ti deskripsion]]{{·}}[[paradoha ni Russell]]{{·}}[[Banga ti tsa ni Russell]] | signature = Bertrand Russell signature.svg }} Ni '''Bertrand Arthur William Russell, Maika-3 nga Earl Russell''', [[Urnos iti Dayaw (Mankomunidad)|OM]], [[Kaddua iti Naariana Kagimongan|FRS]]<ref name="frs">{{Cite journal | last1 = Kreisel | first1 = G. | authorlink = Georg Kreisel| doi = 10.1098/rsbm.1973.0021 | title = [[Bertrand Russell|Bertrand Arthur William Russell, Earl Russell]]. 1872-1970 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society | volume = 19 | pages = 583–526 | year = 1973 | jstor = 769574| pmid = | pmc = }}</ref> (18 Mayo 1872&nbsp;– 2 Pebrero 1970) ket maysa a Britaniko a [[pilosopo]], [[matematiko a lohika|lohiko]], [[matematiko]], [[historiador]], ken [[sosiala kritiko]].<ref name="stanford">Stanford nga Ensiklopedia ti Pilosopia, [http://plato.stanford.edu/entries/russell/ "Bertrand Russell"], 1 Mayo 2003</ref> Kadagiti nadumaduma a puntos iti biagna, naipanunutanna ti bagina a kas maysa a [[Liberalismo|liberal]], maysa a [[sosialista]], ken maysa a [[pasipista]], ngem inakuna pay nga isu ket saan a dagitoy iti ania a natukok a kapanunotan.<ref>"Naipanunutak ti bagik iti turong a Libera, maysa a Sosialista, wenno maysa a Pasipista, ngem saanak pay iti aniaman kadagitoy a banag, iti ania a natukok a kapanunutan." —''Autobiograpia'', p. 260.</ref> Isu ket naipasngay idiay Monmouthshire, iti maysa a prominente ken aristokratiko a pamilia idiay Britania.<ref>{{cite book|title=Gales|last=Hestler|first=Anna|page=53|publisher=Marshall Cavendish|year=2001|isbn=978-0-7614-1195-6}}</ref> Ni Russell ket nangidaulo ti Britaniko a "yaalsa a sumupiat ti [[idealismo]]" idi nasapa a maika-20 a siglo. Isu ket naipanunutan a kas maysa kadagiti nangipatakder iti [[analitiko a pilosopia]] a kumaduaanna ti sinarunona a ni [[Gottlob Frege]] ken ti gayyemna a ni [[Ludwig Wittgenstein]], ken isu ket nawatiwat a naipanunutan a kas maysa kadagiti primero a lohiko iti maika-20 a siglo.<ref name="stanford" /> Isu ket kimmadua a nagsurat, kenni [[A. N. Whitehead]], ti ''[[Principia Mathematica]]'', iti maysa a panagpadas ti panagibaba ti matematiko iti lohika. Ti pilosopiko a salaysayna a "[[Iti Panakiyammo]]" ket naipanunutan a maysa a "paradigma iti pilosopia."<ref>Ludlow, Peter, "Panagipalpalawagan", Ti Stanford nga Ensiklopedia ti Pilosopia (Otonio nga 2008 Edision), Edward N. Zalta (ed.), URL = [http://plato.stanford.edu/archives/fall2008/entries/descriptions/].</ref> Dagiti obrana ket kaaduan a nakaimpluensia iti [[lohika]], [[matematika]], [[agasmang iti teoria]], [[lingguistika]], [[siensia ti kompiuter]] (kitaen ti [[kita a teoria]] ken [[kita a sistema]]), ken [[pilosopia]], a naipangpangruna ti [[pilosopia iti pagsasao]], [[epistemolohia]], ken [[metapisika]]. Ni Russell idi ket maysa a prominente a kontra-gubat nga aktibista; isu ket mangipangabak iti [[kontra-imperialismo]]<ref>{{cite journal|author=Richard Rempel|year=1979|title=Manipud ti Imperialismo aginggana ti Nawaya a Komersio: Couturat, Halevy ken Umuna a Krusada ni Russell|journal=Warnakan iti Pakasaritaan kadagiti Kapanunutan|volume=40|issue=3|pages=423–443|doi=10.2307/2709246|jstor=2709246|publisher=Unibersidad ti Pennsylvania a Pagmalditan}}</ref><ref>{{cite book|author=Bertrand Russell|title=Politiko a Kapanunutan|publisher=Routledge|origyear=1917|year=1988|isbn=0-415-10907-8}}</ref> ken isu ket naibalud para iti panak-pasipismona idi panawen ti [[Umuna a Sangalubongan a Gubat]].<ref>Samoiloff, Louise Cripps. ''C.L.R. James: Dagiti Laglagip ken dagiti Komentario'', p. 19. Associated University Presses, 1997. {{ISBN|0-8453-4865-5}}</ref> Kalpasan daytoy, isu ket nagkampania ti panag-kontra kenni [[Adolf Hitler]], ken nagdillaw iti [[Estalinismo|Estalinista]] a [[totalitarianismo]], nagdaruros ti pannakairaman ti [[Estados Unidos]] iti [[Gubat ti Bietnam]], ken maysa a managsarita a kumayat iti [[panagikkat ti armas a nuklear]].<ref name="Gallery">{{cite web |url=http://russell.mcmaster.ca/~bertrand/ |title=Ti Bertrand Russell a Palko |publisher=Russell.mcmaster.ca |date=6 Hunio 2011 |accessdate=1 Oktubre 2011 |archive-date=2011-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928232717/http://russell.mcmaster.ca/~bertrand/ |url-status=dead }}</ref> Isu ket maysa a nalatak nga agkomkomentario iti relihion, ni Russell a mairaman dagityi dadduma pay a kas ni [[Karl Marx]], [[Sigmund Freud]], ken [[Friedrich Nietzsche]] ket nagpasakbayda ti maysa a "baro nga eskuela iti panunot" a tinawtawagan ni [[Greg Epstein]] a kas ti "antagonistiko nga ateismo", nga isu daytoy idi "ti panakakita ti relihion ket maysa napalabasen a banag ken nasken a mapardasan iti puntos iti panagapday ti panakaimpluensiana".<ref>{{cite book |title= Naimbag nga Awan ti Dios: Ania ti Patien dagiti Bilion a saan a Relihioso a Tattao|edition= |last= Epstein|first= Greg M.|year= 2010|publisher= HarperCollins|location= New York|isbn= 978-0-06-167011-4|page= 16}}</ref> Idi 1950 ni Russell ket nagunggunaan ti [[Premio Nobel iti Literatura]], "iti panakabigbigan kaniana kadagiti nadumaduma ken naisangsangayan a sinursurat nga isu ket mangipangabak kadagiti [[kinataoan]] nga umno ken [[nawaya a panunot|panagwaya iti panunot]]."<ref name="nobel prize">Ti Nobel a Pundasion (1950). [http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1950/russell-bio.html Bertrand Russell: Ti Premio Nobel iti Literatura 1950]. Naala idi 11 Hunio 2007.</ref> == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} {{Premio Nobel iti Literatura}} {{Kontrol ti autoridad}} [[Kategoria:1872 a pannakaipasngay]] [[Kategoria:1970 nga ipupusay]] [[Kategoria:Dagiti Nobel a laureado iti Literatura|Russell, Bertrand]] 5s7anx9nr8v3q8mavc4yl4xpwmlsajc 0 25776 406180 394498 2026-07-23T22:06:28Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 406180 wikitext text/x-wiki Kadagiti dadduma a sistema ti [[sientipiko a pannakaidasig]], ti '''Biota''',<ref name=sn2000>Systema Naturae 2000 [http://sn2000.taxonomy.nl/Main/Classification/1.htm "Biota"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100614111911/http://sn2000.taxonomy.nl/Main/Classification/1.htm |date=2010-06-14 }}</ref> '''Vitae''',<ref name=biolib/> '''Eobionti'''<ref name=biolib>Biolib.cz [http://www.biolib.cz/en/taxon/id14772/ "Vitae"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100802163258/http://www.biolib.cz/en/taxon/id14772/ |date=2010-08-02 }}</ref> ket isu ti [[nalatak a dominio]] a mangisalumina amin a [[biag]].<ref name=Taxonomicon>Taxonomicon [http://sn2000.taxonomy.nl/Taxonomicon/TaxonTree.aspx?id=1 "Biota"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060209002151/http://sn2000.taxonomy.nl/Taxonomicon/TaxonTree.aspx?id=1 |date=2006-02-09 }}</ref> Gapu ti daytoy a rason, kankanayon daytoy a sinupsuppiat no kasano pay ti kaadu a pannakabingbingay ti takson, a kas ti pannakaipalpalawag ti "ania kadi ti pudno a biag" ket kankanayon a mabalbaliwan ken maipagpag-isu, ken no pay ti [[ekstraterestrial a biag]] ket mairamanto malaksid ti [[biag iti Daga]], no maduktalanto ti ekstraterestrial a biag. Iti sapasap, amin a [[selular a biag]] ket masna a mainayon iti Biota; no adda ti panangibaga iti [[saan a selular a biag]] ti Biota ti [[takson]] ket kankanayon laeng a nalaka a bingbingayen iti [[selula (biolohia)|Cytota]] (selular a biag) ken [[Saan a selular a biag|Acytota]] (saan a selular a biag). Iti pakasaritaan, dagiti saan idi a [[mineralia]], ket mabalin a maitudtudo a kas ti ''biota'' (kas iti, fauna ken flora a mairaman dagiti [[fungus]]). ==Kitaen pay== * [[Saan a selular a biag]] * [[Bionta]] * [[Biota (ekolohia)]] * [[Biag]] ==Dagiti nagibasaran== {{Reflist}} ==Dagiti silpo ti ruar== * [http://sn2000.taxonomy.nl/Main/Classification/..%5CClassification%5C1.htm Biag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041225032836/http://sn2000.taxonomy.nl/Main/Classification/..%5CClassification%5C1.htm |date=2004-12-25 }} (Systema Naturae 2000) * [http://www.biolib.cz/en/taxon/id14772 Vitae] (BioLib) * [http://sn2000.taxonomy.nl/Taxonomicon/TaxonTree.aspx?id=1 Biota] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060209002151/http://sn2000.taxonomy.nl/Taxonomicon/TaxonTree.aspx?id=1 |date=2006-02-09 }} (Taxonomicon) {{DEFAULTSORT:Biota (Taksonomia)}} [[Kategoria:Biag]] [[Kategoria:Sientipiko a pannakaidasig]] [[Kategoria:Dagiti biolohiko a sistema]] [[Kategoria:Dagiti organismo| ]] jnji9qvo3qgceh3gimm5zg2wyoouoxi 0 26637 406178 405904 2026-07-23T17:10:43Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 406178 wikitext text/x-wiki [[Papeles:Farmer plowing.jpg|thumb|Ti mannalon nga agususar kadagiti kabalio a panagguyod ti arado]] Ti '''arado''' ket maysa a [[ramit]] (wenno [[makina ti agrikultura|makina]]) nga inus-usar iti panagtalon ti daga para iti panangisagana ti panagmula. Dagiti arado ket mabalin a guyoden babaen dagiti ayup a kas dagiti [[baka]], [[nuang]] [[kabalio]], [[kamelio]] wenno babaen ti traktor. Ti arado ket mabalin a naaramid iti tarikaro,landok wenno paslep. Daytoy ket isun ti kangrunaan nga intrumento para kadagiti kaaduan a [[nairehistro a pakasaritaan]], ken mangirepresenta ti maysa kadagiti kangrunaan a panagrang-ay iti [[agrikultura]]. Ti kangrunaan apanggep ti panagarado ket ti panagkali ti akin-ngato a tuon ti daga, tapno maiyeg dagiti baro a kinalames iti rabaw, bayat a maikali dagiti ruot, dagiti tidda ti dati nga apit, ken dagiti bukel ti apit ken ruot, ken mangpalubos kadagitoy a marungsot. Daytoy ket mangited pay ti nawaya ti bukel a banag a agmulaan dagiti sabali nga apit. == Dagiti nota == {{Reflist}} == Dagiti nagibasaran == *{{cite journal|last=Wainwright|first=Raymond P.|author2=Wesley F. Buchele|author3= Stephen J. Marley |author4= William I. Baldwin|title=A Variable Approach-Angle Moldboard Plow|journal=Transactions of the ASAE|year=1983|volume=26|issue=2|pages=392–396|url=http://lib.dr.iastate.edu/abe_eng_pubs/134/|accessdate=Pebrero 14, 2013}} * "Ti Nasapa a Panagarado idiayken Kronolohia ti Panagarado kadagiti Baggiing", Hill, P. ken ni Kucharski, K. in ''Transactions of the Dumfriesshire and Galloway Natural History and Antiquarian Society'', Vol. LXV, 1990, pp 73–83. == Adu pay a mabasbasa == * ''Nanchinadu: Harbinger of Rice and Plough Culture in the Ancient World'' babaen ni Dr. V. Sankaran Nair == Dagiti akinruar a silpo == * {{commonscat-inline|Ploughs|Arado}} * [http://www.rotherhamweb.co.uk/h/plough.htm Ti Rotherham ng aArado] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924092217/http://www.rotherhamweb.co.uk/h/plough.htm |date=2015-09-24 }} – ''ti immuna a nagballigi a landok nga arado'' * [http://www.deere.com/en_US/compinfo/history/index.html Pakasaritaan ti landok nga arado] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070505064134/http://www.deere.com/en_US/compinfo/history/index.html |date=2007-05-05 }} – ''aa kas naparang-ay ni John Deere idiay Estados Unidos'' {{pungol-nangruna}} [[Kategoria:Pakasaritaan ti agrikultura]] haixqok5o8eqav2p2m2lrhg75e17l40 0 57245 406177 343831 2026-07-23T16:26:22Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 406177 wikitext text/x-wiki {{automatic taxobox | image = | image_caption = | taxon = Anacardioideae | authority = [[Takht.]] | subdivision_ranks = Tribes | subdivision = * [[Anacardieae]] * [[Dobineae]] * [[Rhoeae]] * [[Semecarpeae]] | synonyms = *''Blepharocaryaceae'' {{Au|Airy Shaw}} *''Comocladiaceae'' {{au|Martynov}} *''Julianaceae'' {{au|Hemsl.}} *''Julianiaceae'' *''Lentiscaceae'' {{au|Horaninow}} *''Pistaciaceae'' {{au|(Marchand) Caruel.}} *''Podoaceae'' {{au|Baill. ex Franch.}} *''Schinaceae'' {{au|Rafinesque}} *''Vernicaceae'' {{au|Link}}<ref name=BioLib /> }} Ti '''Anacardioideae''' ket ti maysa a subpamilia ti mula iti pamilia nga [[Anacardiaceae]]. == Dagiti henero == Mabigbig dagiti sumaganad a henero:<ref name=BioLib /><ref name=GRIN /> {{div col}} {{Unbulleted list| ''[[Actinocheita]]''| ''[[Amphipterygium]]''| ''[[Anacardium]]''| ''[[Androtium]]''| ''[[Apterokarpos]]''| ''[[Astronium]]''| ''[[Baronia (plant)|Baronia]]''| ''[[Blepharocarya]]''| ''[[Bonetiella]]''| ''[[Bouea]]''| ''[[Buchanania]]''| ''[[Campnosperma]]''| ''[[Campylopetalum]]''| ''[[Cardenasiodendron]]''| ''[[Comocladia]]'' – maidenplum| ''[[Cotinus]]'' – asuk-kayo| ''[[Dobinea]]''| ''[[Drimycarpus]]''| ''[[Euleria]]''<ref name=BioLib />| ''[[Euroschinus]]''| ''[[Faguetia]]''| ''[[Fegimanra]]''| ''[[Gluta]]'' (sinonimo a ''Melanorrhoea''<ref name=BioLib /><ref>[http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1852-1 POWO: ti ''Melanorrhoea'' Wall. ket sinonimo ti ''Gluta'' L.]</ref>)| ''[[Haplorhus]]''| ''[[Heeria]]''| ''[[Holigarna]]''| ''[[Laurophyllus]]''| ''[[Lithraea]]''| ''[[Loxopterygium]]''| ''[[Loxostylis]]''| ''[[Malosma]]'' – laurel a sumac| ''[[Mangifera]]'' – mangga| ''[[Mauria]]''| ''[[Melanochyla]]''| ''[[Melanococca]]''<ref name=GRIN />| ''[[Metopium]]'' – makasabidong a kayo ti Florida| ''[[Micronychia (mula)|Micronychia]]''| ''[[Mosquitoxylum]]''| ''[[Nothopegia]]''| ''[[Ochoterenaea]]''| ''[[Orthopterygium]]''| ''[[Ozoroa]]''| ''[[Pachycormus (mula)|Pachycormus]]''| ''[[Parishia]]''| ''[[Pentaspadon]]''| ''[[Pistacia]]'' – pistachio| ''[[Protorhus]]''| ''[[Pseudosmodingium]]''| ''[[Rhodosphaera]]''| ''[[Rhus]]'' – sumac| ''[[Schinopsis]]''| ''[[Schinus]]'' – peppertree| ''[[Searsia (mula)|Searsia]]''| ''[[Semecarpus]]''| ''[[Smodingium]]''| ''[[Sorindeia]]''| ''[[Swintonia]]''| ''[[Thyrsodium]]''| ''[[Toxicodendron]]'' – poison oak| ''[[Trichoscypha]]'' }} {{div col end}} == Dagiti nagibasaran == {{Reflist | refs = <ref name=BioLib>{{cite web | url = https://www.biolib.cz/en/taxon/id730183/ | title = Anacardioideae | work = BioLib | accessdate = 14 Hulio 2015 | archive-date = 2015-07-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150715153724/http://www.biolib.cz/en/taxon/id730183/ | url-status = dead }}</ref> <ref name=GRIN>{{cite web|url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/gnlist.pl?2499 |title=Genera of ''Anacardiaceae'' subfam. ''Anacardioideae'' |work=[[Germplasm Resources Information Network]] (GRIN) [Online Database] |publisher=[[United States Department of Agriculture]] Agricultural Research Service, Beltsville, Maryland |accessdate=14 Jul 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924052813/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/gnlist.pl?2499 |archivedate=2015-09-24 }}</ref> }} == Bibliograpia == {{Refbegin}} * {{cite journal|last1=Pell|first1=Susan K.|last2=Mitchell|first2=John D.|last3=Lowry|first3=Porter P.|last4=Randrianasolo|first4=Armand|last5=Urbatsch|first5=Lowell E.|title=Phylogenetic Split of Malagasy and African Taxa of ''Protorhus'' and ''Rhus'' (Anacardiaceae) Based on cpDNA ''trnL–trnF'' and nrDNA ETS and ITS Sequence Data|journal=Systematic Botany|date=1 Abril 2008|volume=33|issue=2|pages=375–383|doi=10.1600/036364408784571545}} * {{cite book|last1=Pell|first1=Susan Katherine|title=Molecular systematics of the cashew family (Anacardiaceae)|date=May 2004|publisher=Department of Biological Sciences, Louisiana State University|url=http://etd.lsu.edu/docs/available/etd-04152004-101232/unrestricted/Pell_dis.pdf|format=PhD thesis|access-date=2017-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20080821121314/http://etd.lsu.edu/docs/available/etd-04152004-101232/unrestricted/Pell_dis.pdf|archive-date=2008-08-21|url-status=dead|df=}} {{Refend}} == Dagiti akinruar a silpo == * {{commonscat-inline|Anacardiaceae}} * {{wikispecies-inline|Anacardiaceae}} {{Taxonbar|from=Q4750637}} [[Kategoria:Anacardiaceae]] at67o2rxr2psj7wcwxt2fostozxc2oz