Wikipedia ilowiki https://ilo.wikipedia.org/wiki/Umuna_a_Panid MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Midia Espesial Tungtungan Agar-aramat Agar-aramat tungtungan Wikipedia Wikipedia tungtungan Papeles Papeles tungtungan MediaWiki MediaWiki tungtungan Plantilia Plantilia tungtungan Tulong Tulong tungtungan Kategoria Kategoria tungtungan TimedText TimedText talk Modulo Modulo tungtungan Event Event talk Siudad ti New York 0 9098 407006 406484 2026-09-22T03:00:47Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 407006 wikitext text/x-wiki {{Infobox pagtaengan | name = New York | official_name = Ti Siudad iti New York | settlement_type = [[Dagiti administratibo a pannakabingbingay ti New York#Siudad|Siudad]] | image_skyline = NYC Montage 2011.jpg | imagesize = 275px | image_caption = Agpakanawan manipud iti ngato: [[Midtown Manhattan|Tengnga ti Ili ti Manhattan]], ti [[Kuartel ti Nagnaykaysa a Pagpagilian]], ti [[Statue of Liberty|Estatua ti Libertad]], ti [[Brooklyn Bridge|Rangtay Brooklyn]], [[Central Park|Tengnga a Parke]], [[Times Square]], ken ti [[Unisphere]] idiay [[Queens]] | image_flag = Flag of New York City.svg | image_seal = <!--Seal of the City of New York.svg--> | nickname = [[Dakkel a Mansanas|Ti Dakkel a Mansanas]], Gotham, Sentro ti Law-ang, Ti Siudad a Saan a Matmaturog,<ref>{{cite web|url=http://hotword.dictionary.com/big-apple-gotham/|title=Apay a ti Siudad ti New York ket ammo a "ti Dakkel a Mansanas" ken "Gotham?"|publisher=Dictionary.com, LLC|accessdate=2011-06-16|archive-date=2012-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20120215214452/http://hotword.dictionary.com/big-apple-gotham/|url-status=dead}}</ref> Ti Kapitolio iti Lubong<ref>{{cite web |url=http://www.mpiweb.org/Archive?id=2972 |title=Dagiti Pakaipakitaan a Pappanan Siudad ti New York: Kapitolio iti Lubong |publisher=Mpiweb.org |date=Septiembre 22, 1924 |accessdate=2011-06-16 |archive-date=2011-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110930082527/http://www.mpiweb.org/Archive?id=2972 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nyc.gov/html/lmec/html/about/nycapital.shtml|title=Maipanggep ti Siudad ti New Yok|publisher=Ti Siudad iti New York|accessdate=2011-06-16|archive-date=2014-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407134046/http://www.nyc.gov/html/lmec/html/about/nycapital.shtml|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.baruch.cuny.edu/nycdata/forward.htm|title=FORWARD New York – Capital of the Modern World|author=Eugene J. Sherman|publisher=The Weissman Center for International Business Baruch College/CUNY 2011|accessdate=2011-06-16|archive-date=2008-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20081002112343/http://www.baruch.cuny.edu/nycdata/forward.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tripouttravel.com/new-york-city-the-capital-of-the-world/|title=Siudad ti New York: Ti Kapitolio iti Lubong|publisher=2011 Viacom International Inc|accessdate=2011-06-16|archive-date=2012-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119001101/http://www.tripouttravel.com/new-york-city-the-capital-of-the-world/|url-status=dead}}</ref> | image_map = Map of New York Highlighting New York City.svg | map_caption = Lokasion idiay estado iti [[New York]] | pushpin_map = Estados Unidos | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = Lokasion idiay [[Estados Unidos]] | coordinates = {{coord|40.7127|N|74.0059|W|region:US-NY|format=dms|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = {{GR|1|dateform=mdy}} | subdivision_type = [[Listaan dagiti naturay nga estado|Pagilian]] | subdivision_name = [[Estados Unidos]] | subdivision_type1 = [[Listaan dagiti naturay nga estado|Naipakasaritaan a Pagpagilian]] | subdivision_name1 = [[Inglatera]], [[Olandes a Republika]] | subdivision_type2 = [[Politikal a pannakabingbingay iti Estados Unidos|EStado]] | subdivision_name2 = [[New York]] | subdivision_type3 = [[Kolonia|Naipakasaritaan a kolonia]] | subdivision_name3 = [[Kolonia iti New York]] | subdivision_type4 = [[Kondado (Estados Unidos)|Dagiti kondado]] | subdivision_name4 = [[Ti Bronx|Bronx]], [[Brooklyn|Kings]], [[Manhattan|New York]], [[Queens]], [[Isla ti Staten|Richmond]] | established_title = Nataengan | established_date = 1624 | established_title1 = [[Munisipal a korporasion|Nainkorporado]] | established_date1 = 1898 | government_footnotes = <ref name="MayorsOffice">{{cite web |url=http://www.nyc.gov/portal/site/nycgov/menuitem.e985cf5219821bc3f7393cd401c789a0/ |title=Biograpia |accessdate=2010-01-08 |publisher=New York, Siudad iti |author=ti Mayor, Siudad ti New York City Opisina iti |date=Enero 8, 2010 |archive-date=2010-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100317115700/http://www.nyc.gov/portal/site/nycgov/menuitem.e985cf5219821bc3f7393cd401c789a0 |url-status=dead }}</ref> | government_type = [[Mayor–konsilo a gobierno|Mayor–Konseho]] | leader_party = [[Nawaya (politiko)|I]] | governing_body = [[Konsilo ti Siudad ti New York]] | leader_title = [[Dagiti Mayor iti Siudad ti New York|Mayor]] | leader_name = [[Bill de Blasio]]] | unit_pref = US | area_footnotes = {{GR|1|dateform=mdy}} | area_total_sq_mi = 468.48 | area_land_sq_mi = 302.64 | area_water_sq_mi = 165.84 | elevation_footnotes = {{GR|3|dateform=mdy}} | elevation_ft = 33 | elevation_m = 10 | population_footnotes = <ref name="GR2">{{cite web|url=http://factfinder2.census.gov|publisher=United States Census Bureau|accessdate=Enero 31, 2008|title=American FactFinder}}</ref> | population_rank = [[Listaan dagiti siudad ti Estados UNidos babaen ti populasion|Umuna, Estados Unidos]] | population_density_sq_mi = 27778.7 | population_total = 8,405,837<ref name=census-est-nyc-ny>{{cite news | url=http://blogs.wsj.com/metropolis/2014/03/27/new-york-city-population-hits-record-high/ | title=New York City Population Hits Record High | author= Michael Howard Saul | newspaper=The Wall Street Journal| date=Marso 27, 2014 | accessdate=Marso 27, 2014}}</ref> | population_as_of = 2013 | population_blank1_title = [[Listaan dagiti metropolitano a lugara idiay Estados Unidos|MSA]] | population_blank1 = 19,949,502 ([[Listaan dagiti Estadistika ti Metropolitano a Lugar|Umuna]]) | population_blank2_title = [[Naitiptipon nga estadistika a lugar ti Estados Unidos=|CSA]] | population_blank2 = 23,484,225 ([[Listaan dagiti Naitiptipon nga Estadistika a Lugar|Umuna]]) | population_demonym = New Yorker, Taga-New York | timezone1 = [[Akindaya a Sona ti Oras|EST]] | utc_offset1 = -5 | timezone1_DST = [[Dumaya a Sona ti Oras|EDT]] | utc_offset1_DST = -4 | postal_code_type = [[Kodigo ti koreo]] | postal_code = 100xx–104xx, 11004–05, 111xx–114xx, 116xx | area_code = [[Kodigo ti lugar a 212|212]], [[Kodigo ti lugar a 718|718]], [[Kodigo ti lugar a 917|917]], [[Kodigo ti lugar a 646|646]], [[Kodigo ti lugar a 347|347]], [[Kodigo ti lugar a 929|929]] | blank_name = [[Federal Information Processing Standard|FIPS a kodigo]] | blank_info = 36-51000 | blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] nga ID ti langa | blank1_info = 975772 | website = {{URL|www.nyc.gov}} | footnotes = }} Ti '''New York''' ket isu ti [[Listaan dagiti siudad ti Estados Unidos babaen ti populasion|kaaduan ti populasion a siudad]] idiay [[Estados Unidos]]<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/popest/cities/SUB-EST2009.html|title=Dagiti Tinawen a Karkulo dagiti Nagtaeng kadagiti Nainkorporado a Luglugar iti nasurok a 100,000, Nairanggo idi Hulio 1, 2009 Populsion: Abril 1, 2000 aginggana idi Hulio 1, 2009 (SUB-EST2009-01)|publisher=Opisina ti Senso ti Estados Unidos|accessdate=2011-04-26}}</ref> ken ti sentro ti [[New York a Metropolitano a Lugar]], ken maysa kadagiti [[Listaan dagiti metropolitano a lugar babaen ti ppulasion|kaaduan ti populasion a metropolitano a lugar]] iti lubong.<ref>{{cite web|url=http://www.mongabay.com/cities_urban_01.htm|title=Dagiti Kadakkelan nga Urbano a Lugar ti Lubong [Nairanggo babaen ti Populasion ti Urbano a Lugar]|publisher=Rhett Butler |year=2003–2006|accessdate=2011-04-26}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.worldatlas.com/citypops.htm|title=Dagiti kadakkelan a siudad iti lubong – (babaen ti metro a populasion)|publisher=Woolwine-Moen Group d/b/a Graphic Maps|accessdate=2011-04-26}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.demographia.com/db-wlargestua.pdf|title=Dagiti Kadakkelan nga Urbano a Lugar iti Lubong: 2008 Amin nga Urbano a Lugar 2,000,000 ken Sumurok|publisher=Wendell Cox Consultancy|accessdate=2011-04-26}}</ref> Ti siudad ket naipakpakuna a kas ti '''Siudad ti New York ''' wenno '''Ti Siudad iti New York'''<ref>{{cite web|url=http://www.nyc.gov/portal/site/nycgov/?front_door=true|title=Welcome to the official New York City Web Site|publisher=Ti Siudad iti New York|year=2011|accessdate=2011-09-18|archive-date=2012-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309151647/http://www.nyc.gov/portal/site/nycgov/?front_door=true|url-status=dead}}</ref> tapno mailasin daytoy manipud iti '''[[New York|Estado iti New York]]''', a daytoy ket maysa a partena.<ref>{{cite web|url=http://www.nysegov.com/citguide.cfm?context=citguide&content=munibyalpha&alpha=N|title=Amina a Websites ti Munisipalida ket Nailista nga Alpabetiko|publisher=Estado ti New York|accessdate=2011-09-18}}</ref> Maysa a [[Sangalubongan a siudad|sangalubongan nabilegan a siudad]],<ref>{{cite web|url=http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf|title=GLOBAL POWER CITY INDEX 2009|publisher=© 2009 The Mori Memorial Foundation. All rights reserved|accessdate=2012-06-01|archive-date=2014-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf|url-status=dead}}</ref> Ti mangipekpeksa ti naisangsangayan a pagbanagan iti komersio, pinansia, midia, arte, modelo, panagsukisok, teknolohia, edukasion, ken liwliwa. Ti pangibalayan ti [[Kuartel ti Nagkaykaysa a Pagpagilian]],<ref>{{cite web|url=http://visit.un.org/wcm/content/|title=Sentro Dagiti Bisita ti Nagkaykaysa a Pagppagilian|publisher=Nagkaykaysa aPagpagilian |year= 2011|accessdate=2011-04-26}}</ref> Ti New York ket maysa a nangruna asentro para iti [[diplomasia|sangalubongan a diplomasia]]<ref>{{cite web|url=http://www.nyc.gov/html/unccp/html/home/home.shtml|title=Opisina ti Komision ti Mayor para iti Nagkaykaysa a Pagpagilian, Kosolar a Kuerpo ken Protokol|publisher=Ti Siudad iti New York |year=2012|accessdate=2012-02-05}}</ref> ken nailanad a kas ti kultual a kapitolio iti lubong.<ref>{{cite web|url=http://www.iceland.is/iceland-abroad/us/nyc/cultural-affairs/|title=Konsulado Heneral iti Isladia a Kultura ti New York|publisher=Konsulado a Heneral iti New York|accessdate=2012-02-13|archive-date=2013-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20130205061848/http://www.iceland.is/iceland-abroad/us/nyc/cultural-affairs/|url-status=dead}}</ref> Mabirukan daytoy idiay [[Pagsangladan ti New York|maysa kadagiti kadakkelan a masna apagsangladan iti lubong]],<ref>{{cite web|url=http://www.history.com/shows/how-the-earth-was-made/videos/new-york-harbor#new-york-harbor|title=Kasano a Naaramid ti Daga|publisher=© 1996–2011, A&E Television Networks, LLC. All Rights Reserved|accessdate=2011-09-19}}</ref> Ti Siudad ti New York City ket buklen dagiti lima a [[Borough (Siudad ti New York)|borough]], a ti tungngal maysa ket mangbukel ti maysa nga [[Listaan dagiti kondado idiay New York|estado a kondado]].<ref>{{cite web|url=http://www.worldstatesmen.org/US_NYBOROUGHS.html|title=Dagiti Borough ti Siudad ti New York|publisher= Ben Cahoon |year=2002 |accessdate=2012-02-03}}</ref> Dagiti lima a borough—[[Ti Bronx]], [[Brooklyn]], [[Manhattan]], [[Queens]], ken [[Isla ti Staten]]—ket naipagkaykaysa iti maysa a siudad idi 1898.<ref>{{cite web|url=http://www.correctionhistory.org/html/chronicl/nycdoc/html/kbd_brnx.html|title=A 5-Borough Centennial Preface for Katharine Bement Davis Mini-History|publisher=Departamento ti Pagbaludan ti Siudad ti New Yorkyear=1997|accessdate=2011-10-26|archive-date=2011-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20111023193440/http://www.correctionhistory.org/html/chronicl/nycdoc/html/kbd_brnx.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nyc.gov/html/dcp/html/neighbor/neigh.shtml|title=New York: Ti Siudad ti Kaarrubaan|publisher=Departamento ti Panagplano ti Siudad ti Siudad ti New York|accessdate=2011-04-30|archive-date=2012-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20120915134408/http://www.nyc.gov/html/dcp/html/neighbor/neigh.shtml|url-status=dead}}</ref> Nga adda nakarkulo ti [[Opisina ti Senso ti Estados Unidos|Senso]] a populasion ti 2011 iti 8,244,910<ref>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2012/04/05/nyregion/census-estimates-for-2011-show-population-growth-in-new-york.html |title=Ti Panagdakkel ti Populasion ti Siudad ti New York ket Ladsenna ti 2010 a Senso, nga Iparparang ti 2011 a Karkulo |author=Sam Roberts|work=[[The New York Times]] |date=Abril 5, 2012|accessdate=2012-04-24}}</ref> a naiwarwaras ti kalawa ti daga iti agarup laeng a {{pagbaliwen|305|sqmi|km2}},<ref name="area;">[http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-context=gct&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-CONTEXT=gct&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1_US9&-tree_id=4001&-redoLog=true&-_caller=geoselect&-geo_id=04000US36&-format=ST-2|ST-2S&-_lang=en American Fact Finder (U.S. Census Bureau): New York babaen ti Kondado – Tabla GCT-PH1. Populasion, Bilang dagiti Balay, Kalawa, ken Densidad: 2000 nga agpang ti datos: SEnso ti 2000 a Pakabuklan a Papeles 1 (SF 1) 100-Porsiento ti Daos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120106193211/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-context=gct&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-CONTEXT=gct&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1_US9&-tree_id=4001&-redoLog=true&-_caller=geoselect&-geo_id=04000US36&-format=ST-2%7CST-2S&-_lang=en |date=2012-01-06 }}, Naala idi 2009-02-06</ref><ref name="NYC Land Estimate">{{cite web |publisher=Departamento ti Panagplano ti Siudad ti Siudad ti New York |title=Bariweswes ti NYC |url=http://home2.nyc.gov/html/dcp/pdf/lucds/nycprofile.pdf |accessdate=2008-05-22 |format=PDF |archive-date=2008-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080824013625/http://home2.nyc.gov/html/dcp/pdf/lucds/nycprofile.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="NYT Land Estimate">{{Cite news |work=The New York Times |title=Dakkel pay laenga Siudad, Ngem Saanen Unay a Dakkel |first=Sam |last=Roberts |url=http://www.nytimes.com/2008/05/22/nyregion/22shrink.html |accessdate=2008-05-22 |date=Mayo 22, 2008}}</ref> Ti New York ket isu ti [[Listaan dagiti siudad ti Estados Unidos babaen ti densidad ti populasion|kapusekan ti populasion]] a kangrunaan a siudad idiay Estados Unidos.<ref name="density">[http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-CONTEXT=gct&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1_US9&-redoLog=false&-_caller=geoselect&-geo_id=&-format=US-25|US-25S&-_lang=en ''Kondado ken Siudad a Libro ti Datos:2007'' (Opisina ti Senso ti Estados Unidos), Tabla B-1, Kalawa ken Polasion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110805225222/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-CONTEXT=gct&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1_US9&-redoLog=false&-_caller=geoselect&-geo_id=&-format=US-25%7CUS-25S&-_lang=en |date=2011-08-05 }}, Naala idi 2008-07-12.</ref> Adda dagiti 800 a kaadu dagiti pagsasao a naisasao idiay New York, a mangaramid daytoy ti naipakadumadumaan ti lingguistika a siudad iti lubong.<ref>{{Cite news |url=http://www.nytimes.com/2010/04/29/nyregion/29lost.html?hpw |title=Agdengdengngeg (ken Agiduldulin) kadagti Pagsasao iti Lubong |accessdate=2010-04-29 |work=The New York Times |first=Sam|last=Roberts |date=Abril 28, 2010}}</ref> Ti populasion ti Siudad ti New York a Metropolitano a lugar ket isu ti kadakkel idiay Estados Unidos, nga adda dagiti 18.9&nbsp;a riwriw ti tattao a naiwarwaras iti {{convert|6720|sqmi|km2}},<ref name=metro>{{cite web|url=http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_NSRD_GCTPL2.US24PR&prodType=table|title=Tabla GCT-PL2 – Kasasaad ti Populasion ken Panagibalayan ti Balay: 2010 – Estados Unidos -- Estadistiko a Lugar ti Metropolitano; ket para iti Puerto Rico|publisher=Opisina ti SEnso ti Estados Unidos|accessdate=2012-03-28}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nycgo.com/articles/nyc-statistics-page|title=NYC Ti Opisial a Pagsurotan nycgo.com – nyc statistics|publisher=NYC & Company|accessdate=2011-09-17|archive-date=2011-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110505004453/http://www.nycgo.com/articles/nyc-statistics-page|url-status=dead}}</ref> ken daytoy ket paset pay ti kaaduan ti populasion a [[naitiptipon nga estadistiko a lugar]] idiay Estados Unidos nga aglaon ti 22.1&nbsp;a riwriw a tattao manipud iti 2010 a Senso.<ref>{{cite web|url=http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_NSRD_GCTPL2.US41PR&prodType=table|title=Tabla GCT-PL2 – Kasaad ti Populasion ken Panagibalayan ti Balay: 2010 – Estados Unidos -- Naitiptipon nga Estadistiko a Lugar; aken para itir Puerto Rico|publisher=Opisina ti Senso ti Estados Unidos|accessdate=2012-03-28}}</ref> Ti New York ket makasurot ti nagramutanna manipud iti 1624 a pannakabangonna a kas maysa a komersio a lugar babaen dagiti kolonista iti [[Olandes a Republika]], ken nanaganan ti [[Baro nga Amsterdam]] idi 1626.<ref>{{cite web|url=http://www.u-s-history.com/pages/h2122.html|title=Paksaritaan ti Estados Unidos – Siudad ti New York, New York|accessdate=2011-05-08}}</ref> Ti siudad ken dagiti naipalawlaw ket timengtengngel babaen dagiti [[Pagarian iti Inglatera|Ingles]] idi 1664<ref>{{Cite book |last= Shorto|first= Russell |title= Ti Isla iti Tengnga iti Lubong, Umuna nga Edision |year= 2005 |publisher=Vintage Books |location=New York |isbn= 1-4000-7867-9 |page=30}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.u-s-history.com/pages/h2122.html|title=Pakasaritaan ti Estados Unidos Siudad ti New York, New York|accessdate=2011-05-10}}</ref> ket nanaganan manen dagitoy ti ''New York'' kalpasan ti panangited ni Ari [[Carlos II iti Inglatera]] kadagiti kabsatna, ti [[Jaime II iti Inglatera|Duke iti York]].<ref>{{cite web|url=http://www.mrnussbaum.com/13colonies/printables/njcolony.pdf|title=Ti New Jersey a Kolonia|publisher=MrNussbaum.com|accessdate=2011-05-10}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nps.gov/nr/travel/kingston/colonization.htm|title=Ni KINGSTON ket Nakaduktal kadagiti 300 a Tawtawen a Pakasaritaan ti New York kadagiti Olandes a Kolonia|publisher=Nailian a Serbisio ti Parke, Departamento ti kaunegan ti Estados Unidos|accessdate=2011-05-10}}</ref> Ti New York ket nagserbi a kas ti [[Listaan dagiti kapitolio ti Estados Unidos#Dagiti dati a nailian a Kapitolio|kapitolio iti Estados Unidos]] manipud idi 1785 aginggana idi 1790.<ref name=senate>{{cite web |url=http://www.senate.gov/reference/reference_item/Nine_Capitals_of_the_United_States.htm |title=Dagiti Siam a Kapitolio iti Estados Unidos |publisher=[[Senado ti Estados Unidos]] |accessdate=2008-09-07}}</ref> Isu daytoyen ti kadakkelan a siudad ti pagilian manipud idi 1790.<ref>{{cite web |url=http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0027/tab01.txt |title=Ranggo babaen ti Populasion dagiti 100 a Kadakkelan nga Urbao a Luglugar, Alpabetiko a Nailista baben ti Estado: 1790–1990 |date=Hunio 15, 1998 |publisher=Opisina ti Senso ti Estados Unidos |accessdate=2009-02-08}}</ref> Ti [[Statue of Liberty|Estatua ti Libertad]] ket kumabkablaaw kaditi riniwriw nga imigrante idi napanda idiay Amerika babaen dagiti bapor idi naladaw a maika-19 ken maika-20 a sigsiglo<ref>{{cite web|url=http://www.history.com/topics/statue-of-liberty|title=Estatua ti Libertad|publisher=1996–2011, A&E Television Networks, LLC. All Rights Reserved|accessdate=2011-05-21}}</ref> ken maysa a simbolo ti sangalubongan iti Estados Unidos ken ti [[demokrasia]]na.<ref>{{cite web| title = Estatua ti Libertad| work=Tawid ti Lubong| publisher=© UNESCO a Sentro ti Tawid ti Lubong 1992–2011| url = http://whc.unesco.org/en/list/307| accessdate =2011-10-23}}</ref> Adu kadagiti distrito ken dulon idiay Siudad ti New York ket nagbalinda a nalatak nga ammo kadagiti agarup 50 riwriw a tinawen nga agbisbisita.<ref>{{cite news|url=http://cityroom.blogs.nytimes.com/2011/12/20/as-city-closes-in-on-50-millionth-visitor-british-couple-to-be-feted/?scp=1&sq=tourists&st=Search|title=Gapu ti panakaiyasasiden ti Siudad Iti Maikasingkuenta a Riwriw a Bisita, Marambakanto dagiti dua a Britaniko a preha|author=Patrick McGeehan|publisher=© 2011 The New York Times Company|date=Disiembre 20, 2011|accessdate=2011-12-21}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.northjersey.com/news/135934558_NYC_reaches_goal_of_50_million_tourists.html|title=Ti NYC ket naabutaanan ti gandat a 50 riwriw a bisbisita|publisher=© 2011 North Jersey Media Group|date=Disiembre 20, 2011|accessdate=2011-12-21}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nycgo.com/articles/nyc-statistics-page|title=NYC The Official Guide nycgo.com – nyc statistics|publisher=NYC & Company|accessdate=2011-09-16|archive-date=2011-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110505004453/http://www.nycgo.com/articles/nyc-statistics-page|url-status=dead}}</ref> Ti [[Times Square]], nadayegan a kas ti "Ti Pagtutumpongan iti Lubong",<ref>{{cite web|url=http://pbskids.org/bigapplehistory/arts/topic15.html|title=Dagiti Pakasaritaan dagiti Arte ken Panagliwliwa ti Dakkel a Mansanas Ti Pagtutumpongan iti Lubong|publisher=Thirteen/WNET New York 2005 Educational Broadcasting Corporation|accessdate=2011-04-26|archive-date=2008-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080105113922/http://pbskids.org/bigapplehistory/arts/topic15.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.timessquarenyc.org/|title=Ti Pagtutumpongan iti Lubong – Times Square ti opisial a sapot ti pagsaadan ti Times Square |publisher=Times Square District Management Association, Inc|accessdate=2011-04-26}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nyctourist.com/times-square.php|title=Times Square New York, NY Times Square|publisher=2011 NYCTourist.com|accessdate=2011-05-10}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.timessquare.com/NYC__/NYC_Stories/_The_Big_Apple%E2%80%99s_economic_hub/|title=Times Square Pagtutumpongan iti Lubong ti Pakaammo ti Siudad ti New York|author=Aditya Rangroo|publisher=(C) 1980–2010 TimesSquare.com A Dataware Corporation Company|date=Oktubre 14, 2010|accessdate=2012-01-22|archive-date=2013-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130722182815/http://www.timessquare.com/NYC__/NYC_Stories/_The_Big_Apple%E2%80%99s_economic_hub/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://digitaljournalist.org/issue0402/at_intro.html|title=Ti New York idi panawen ti 70: Ti Panagipalpalagip|author=Allan Tannenbaum|publisher=© The Digital Journalist|accessdate=2011-12-17|archive-date=2012-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320194616/http://digitaljournalist.org/issue0402/at_intro.html|url-status=dead}}</ref> ket isu ti naraniga a nasilawan a pagtutumpongan a distrito ti [[Broadway a teatro]],<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/596253/Times-Square|title=Times Square|publisher=Encyclopædia Britannica|accessdate=2011-05-10}}</ref> maysa kadagiti nakumikom pagkurosan dagiti magmagna iti lubong,<ref name="Joshua Pramis">{{cite web|url=http://www.travelandleisure.com/articles/worlds-most-visited-tourist-attractions/2|title=Dagiti Kaaduan a Mabisbisita dagiti Turista iti Lubong Umuna: Times Square, Siudad ti New York|author=Joshua Pramis|publisher=Copyright © 1997–2012 American Express Publishing Corporation. All Rights Reserved|date=Oktubre 2011|accessdate=2012-03-29}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.diserio.com/streetscapes.html|title=The Most Jivin' Streetscapes in the World|publisher=Luigi Di Serio|year=2010|accessdate=2011-05-10|archive-date=2014-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20140921173328/http://www.diserio.com/streetscapes.html|url-status=dead}}</ref> ken maysa a kangrunaa a sentro ti [[panagpalpaliwa nga industria]].<ref>{{cite web|url=http://www.nyc-architecture.com/MID/MID-TimesSquare3.htm|title=New York Architecture Images- Midtown Times Square|publisher=2011 nyc-architecture|accessdate=2011-05-10|archive-date=2017-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170125164419/http://www.nyc-architecture.com/MID/MID-TimesSquare3.htm|url-status=dead}}</ref> Ti siudad ket pangibalayan kadagiti adu a naindayegan ti lubong a [[Dagiti rangtay ken tunel idiay Siudad ti New York|rangtay]], [[Dagiti katayagan apasdek idiay Siudad ti New York|natayag a paspasdek]],<ref>{{cite web|url=http://buildingdb.ctbuh.org/?do=city&city=NYC&country=US|title=Dagiti pasdek idiay Sudad ti New York|publisher=Konsilo dagiti Natayag a Paspasdek ken Urbano a Pagtaengan|accessdate=2011-06-08|archive-date=2011-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717061539/http://buildingdb.ctbuh.org/?do=city&city=NYC&country=US|url-status=dead}}</ref> ken dagiti [[Listaan dagiti Parke idiay Siudad ti New York|parke]]. Ti pinansia a distrito ti Siudad ti New York, a naangklaan baaen ti [[Wall Street]] idiay [[Lower Manhattan]], ket iu ti pamay-an a kas ti [[pinansia a sentro|pinansia a kapitolio]] iti lubong<ref>*{{cite web|url=http://articles.businessinsider.com/2011-07-31/markets/30005560_1_cities-economic-output-gdp|title=Dagiti 8 a rabaw a Siudad babaen ti GDP: Tsina vs. Ti E.U.|publisher=Copyright © 2012 Business Insider, Inc. All rights reserved|date=Hulio 31, 2011|accessdate=2012-04-10|archive-date=2013-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20130205063107/http://articles.businessinsider.com/2011-07-31/markets/30005560_1_cities-economic-output-gdp|url-status=dead}} *{{cite web|url=http://index.xinhua08.com/dqszs/bgxz/201107/P020110708322385591732.pdf|title=Xinhua-Dow Jones International Financial Centers Development Index (2011)|page=11|publisher=CFC Holding Company, Ltd., Index Center and CME Group Index services LLC (Dow Jones Indexes)|date=Hulio 8, 2011|accessdate=2012-03-11}} *{{cite web|url=http://www.moneycontrol.com/news/world-news/ubs-may-move-us-investment-bank-to-nyc_556257.html|title=UBS may move US investment bank to NYC|publisher=e-Eighteen.com Ltd|accessdate=2011-06-12}} *{{Cite book |url=http://books.google.com/?id=dWA7aEbsy8QC&pg=PA154&dq=new+york+financial+capital+of+the+world+2010&q=new%20york%20financial%20capital%20of%20the%20world%202010 |title=Dagiti 301 a Kasayaatan a apagadalan ti Negosio ti 2010 babaen ti Princeton Review, Nedda Gilbert |accessdate=2010-05-30 |publisher=Random House Information Group |isbn=978-0-375-42959-0 |author1=Review, Princeton |author2=Gilbert, Nedda |date=Oktubre 6, 2009 }} *{{cite news |url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aEC0OYmvvcZM |title=Ti New York ket Linabsanna ti Londres a kas ti Pinansia a Sentro iti Bloomberg Poll |publisher=Bloomberg |accessdate=2011-11-04 |date=Oktubre 29, 2009 }} *{{Cite news |url=http://online.wsj.com/article/SB123940286075109617.html |title=Ti Buis a Kapitolio iti Lubong |work=The Wall Street Journal |accessdate=2010-05-30 |date=Abril 11, 2009 }} *{{cite web |url=http://justoneminute.typepad.com/main/2010/04/editorializing-from-the-financial-capital-of-the-world.html |title=JustOneMinute&nbsp;– Editorializing From The Financial Capital Of The World |accessdate=2010-05-30 |archive-date=2011-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110613175345/http://www.moneycontrol.com/news/world-news/ubs-may-move-us-investment-bank-to-nyc_556257.html |url-status=dead }} *{{cite web |url=http://www.marketwatch.com/story/credit-crunch-shows-new-york-is-still-worlds-financial-capital/ |title=Ti Londres ket Mabalin nga Adda kadagiti IPO&nbsp;... |publisher=Marketwatch |accessdate=2010-05-30 }} *{{cite web |url=http://www.cincodias.com/articulo/mercados/Londres-versus-Nueva-York/20080901cdscdimer_3/cdsmer/ |title=Fondos&nbsp;– Londres versus Nueva York |format=PDF |publisher=Cinco Dias |language=Espaniol |accessdate=2010-05-30 |archive-date=2011-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813033528/http://www.cincodias.com/articulo/mercados/londres-versus-nueva-york/20080901cdscdimer_3/ |url-status=dead }}</ref> ken isu ti pagbalayan ti [[New York Stock Exchange]], ti kadakkelan a stock exchange babaen ti dagup ti [[market capitalization|puonan ti paglakuan]] kadagiti nailista a kompaniana.<ref>{{cite web|url=http://www.world-exchanges.org/files/file/stats%20and%20charts/July%202010%20WFE%20Market%20Highlights.pdf|title=Market Highlights for First Half-year 2010|publisher=World Federation of Exchanges|accessdate=2011-04-13|archive-date=2013-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130722235155/http://www.world-exchanges.org/files/file/stats%20and%20charts/July%202010%20WFE%20Market%20Highlights.pdf|url-status=dead}}</ref> Ti pagtagilakuan ti [[real estate]] ti Manhattan ket maysa kadagiti kanginaan iti lubong.<ref>{{cite web |url=http://www.cnbc.com/id/29862382/The_World_s_Most_Expensive_Real_Estate_Markets?slide=9 |title=Ti Kanginaan a Paglakuan ti Real Estate iti Lubong |publisher=CNBC |accessdate=2010-05-30 |archive-date=2011-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430074517/http://www.cnbc.com/id/29862382/The_World_s_Most_Expensive_Real_Estate_Markets?slide=9 |url-status=dead }}</ref> Ti [[Ka-Insikan, Manhattan|Ka-Insikan ti Manhattan]] ket pagibuklan ti kaaduan pagyanan dagiti [[Han nga Insik|Insik a tatto]] iti Lumaud a Hemiperio.<ref>{{cite web|url=http://www.ny.com/articles/chinatown.html|title=Ti Pakasaritaan ti Ka-Insikan ti New York|author=Sarah Waxman|publisher=Mediabridge Infosystems, Inc.|accessdate=2011-03-05}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.explorechinatown.com/PDF/FactSheet.pdf|title=Ti Kinapudno a Sabanas ti Ka-Insikan ti Siudad ti New York |publisher=explorechinatown.com|accessdate=2011-12-18}}</ref><ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=NagJFMxtkAcC&pg=PA104&dq=Flushing+Chinatown+Little+Taiwan&hl=en&ei=tHBaTpiYAeWt0AHsrrCTCQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCkQ6AEwADgK#v=onepage&q=Flushing%20Chinatown%20Little%20Taiwan&f=false |title=Isu pay laeng ti Nabalitokan a Ruangan: ti Maikatlo&nbsp;... |publisher=Liblibro ti Google |author=David M. Reimers |accessdate=2011-12-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.indonewyork.com/contents/New%20York/Kota%20New%20York/Chinatown/Chinatown.htm|title=Ka-Insikan|publisher=Indo New York|accessdate=2011-12-18|archive-date=2012-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120404124306/http://www.indonewyork.com/contents/New%20York/Kota%20New%20York/Chinatown/Chinatown.htm|url-status=dead}}</ref> Mangitited daytoy ti agtultuloy a 24/7 a panagserbisio,<ref name=twentyfour>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2005/12/20/nyregion/nyregionspecial3/20security.html?_r=1&oref=slogin |title=Nga Adda ti Pangdandanagan ti Terorismo, Dagiti Polis ket Agsagsaganada a Mangsalaknib ti Nadaael a Sistema |work=The New York Times |date=Disiembre 20, 2005 |accessdate=2012-02-17 | first1=Al | last1=Baker | first2=Richard | last2=Pérez-Peña }}</ref> ti [[Subway ti New York]] ket maysa kadagiti kawatiwatan a [[rapid transit|napardas a pagdaliasatan]] a sistema iti lubong.Adda dagiti adu a kolehio ken unibersidad ti mabirukan idiay New York,<ref>{{cite web|url=http://www.ny.com/academia/colleges.html|title=Dagiti Kolehio ken Unibersidad ti NYC|publisher=© Mediabridge Infosystems, Inc. 1994–2011|accessdate=2011-10-13}}</ref> a mairaman ti [[Columbia University|nibersidad ti Columbia]], [[New York University|Unibersidad ti New York]], ken [[Rockefeller University|Unibersidad ti Rockefeller]] , a dagitoy ket nairanggo kadagiti 50 a rabaw iti lubong.<ref>{{cite web|url=http://www.arwu.org/ARWU2010.jsp |title=Akademiko a Pannakairanggo dagiti Unibersida iti Lubong |publisher=Arwu.org |accessdate=2011-01-18}}</ref> == Kakabsat a siudad == Ti Siudad ti New York kat adda dagiti sangapulo a [[Dagiti singin nga ili ken kakabsat a siudad|kakabsat a siudad]]. Ti Programa ti Kabsat a Siudad ti Siudad ti New York ket napasayaat idi ken nanaganan manen ti Sangalubongan a Kaasmang ti Siudad ti New York , Inc. idi 2006 nga adda dagiti gandat a mangipalawa ti pannakitignay ti Siudad kadagiti gangganaet a siudad bayat nga agtagtaginayon kadagiti sangapulo a naipakasaritaan a maikabagianna a siudad:<ref>{{cite web|url=http://www.nyc.gov/html/unccp/scp/html/partner/partner.shtml|title=Dagiti Kaasmang a Siudad ti NYC|publisher=Ti Siudad ti New York|accessdate=2012-08-17|archive-date=2013-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20130201221257/http://www.nyc.gov/html/unccp/scp/html/partner/partner.shtml|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |- ! Siudad ! Manipud idi |- | [[Tokyo]], [[Hapon]] || 1960 |- | [[Beijing]], [[Tsina]] || 1980 |- | [[Cairo]], [[Ehipto]] || 1982 |- | [[Madrid]], [[Espania]] || 1982 |- | [[Santo Domingo]], [[Republica Dominicana|Republika Dominikana]] || 1983 |- | [[Budapest]], [[Hungaria]] || 1992 |- | [[Roma]], [[Italia]] || 1992 |- | [[Herusalem]], [[Israel]] || 1993 |- | [[Tel Aviv]]<ref name="TLV">{{cite web|url=http://www.tel-aviv.gov.il/Cityhall/Pages/Partnerships.aspx?tm=&sm=&side=515|title=''Tel Aviv -Dagiti Kaasmang a Siudad''|publisher=2008 [http://www.tel-aviv.gov.i]|accessdate=5 Disiembre 2008}}</ref>, [[Israel]] || 1996 |- | [[Londres]], [[Nagkaykaysa a Pagarian]] || 2001 |- | [[Johannesburg]], [[Abagatan nga Aprika]] || 2003 |} Kasla ti New York, amin malaksid ti Beijing ket dagiti kaaduan ti populasion a siudad kadagiti pagilianda,<ref>Ti ''[[The Statesman's Yearbook]] 2003'', inurnos babaen ni Barry Turner, [[Palgrave Macmillan]] ([[Basingstoke]], Londres ken New York), 2002, {{ISBN|0-333-98096-4}}</ref> A saan a kas ti New York, amin ngem ti Johannesburg ket agserserbi pay a kas ti ''de facto'' wenno ''[[de jure]]'' a nailian a kapitolio ti politika. Ti New York ken dagiti kakabsatna asiudad ket aminda a kangrunaan a sentro ti ekonomia, ngem adda dagiti bassit a kakabsat ti New York nga adda ti kasasaad a kas maysa a nangruna a puerto.<ref>"Dagiti Pagilian ti Lubong", ''[[Whitaker's Almanack]] 1999'' (Pagalagadan nga Edison), [[The Stationery Office]], Londres, 1998, {{ISBN|0-11-702240-3}}, pampanid 781–785 & panid 907</ref> == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} == Adu pay a mabasbasa == {{refbegin|30em}} *{{cite book |last=Belden |first=E. Porter |year=1849 |url=http://books.google.com/books?id=Jv-nXd8W8b0C&printsec=titlepage |title=New York, Napalabas, Agdama, ken Masakbayan: Buklen ti Pakasaritaan ti Siudad ti New York, ti Panakaipalpalawag iti Agdama a Kasasaadna, ket ti maysa a Karkulo ti Masakbayanna a Panagdakkel |location=New York |publisher=G.P. Putnam }} manaipud ti [[Liblibro ti Google]]. *{{cite book |authorlink=Anthony Burgess |last=Burgess |first=Anthony |year=1976 |title=[[New York (libro ni Anthony Burgess)|New York]] |location=New York |publisher=Little, Brown & Co. |isbn=90-6182-266-1 }} *{{Cite gotham}} *{{cite book |authorlink=Federal Writers' Project |author=Gandat dagiti Pederal a Mannurat |year=1939 |title=Ti WPA a Pagsurotan ti Siudad ti New York |url=https://archive.org/details/wpaguidetonewyor0000unse_j1g5 |location=New York |publisher=The New Press |edition=1995 reissue |isbn=1-56584-321-5 }} *{{Cite enc-nyc}} *{{cite book |editor1-last=Jackson |editor1-first=Kenneth T. |editor2-last=Dunbar |editor2-first=David S. |year=2005 |title=Imperio a Siudad: Ti New York Ti Uneg dagiti Sigsiglo |publisher=Unibersidad ti Columbia a Pagmalditan|isbn=0-231-10909-1 }} *{{Cite book |title=Amerikano a Metropolis: Ti Pakasaritaan ti Sisudad ti New York |url=https://archive.org/details/americanmetropol00lank |last=Lankevich |first=George L. |publisher=NYU Press |year=1998 |isbn=0-8147-5186-5 }} *{{cite book |authorlink=E. B. White |last=White |first=E. B. |year=1949 |title=Here is New York |publisher=Little Bookroom |edition=2000 reissue }} *{{Cite AIA4}} *{{cite book |authorlink=Colson Whitehead |last=Whitehead |first=Colson |year=2003 |title=Ti Koloso iti New York: Ti Siudad kadagiti 13 a Paset |location=New York |publisher=Doubleday |isbn=0-385-50794-1 }} {{refend}} == Dagiti akinruar a silpo == * {{commons-nailinia|New York City|Siudad ti New Yok}} * [http://www.nyc.gov/ NYC.gov] ket isu ti opisial a website ti Siudad ti New York. [[Kategoria:Siudad ti New York| ]] [[Kategoria:Dagiti siudad idiay New York]] [[Kategoria:Dagiti dati a kapitolio iti Estados Unidos]] [[Kategoria:Dagiti Metropolitano a lugar iti Estados Unidos]] [[Kategoria:Nangruna nga artikulo (atiddog)]] ndm29ucxd1iptxeyxgh5zz0xeg00kk5 Suppiat nga Arabo-Israeli 0 24076 407007 403130 2026-09-22T03:03:56Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 407007 wikitext text/x-wiki {{Infobox suppiat ti militar | conflict = Suppiat nga Arabo-Israeli | image = Arab Israeli Conflict 5.png | image_size = 300px | alt = Dagiti estado a dagus a nairaman iti suppiat nga Arabo-Israeli | caption = <div style="background:#f0f0f0;padding-left:8.0em;text-align:left;">{{legend|#99CC33|Liga ti Arabo}} {{legend|#669933|Nakigubgubat iti Israel}} {{legend|#99CCFF|Israel}} {{legend|#CC0000|Gaza Strip ken West Bank}}</div> | partof = | date = 1948–agdama | place = Tengnga a Daya ken Amianan nga Aprika | coordinates = | result = Panagsardeng ti laban: * Nairugi ti sardeng ti laban iti Siria, Ehipto ken Hordania manipud idi 1973. * Tulagan ti kappia iti Ehipto ket napirmaan idi 1979. * Pangtunosan idiay Oslo kadagiti Palestina a nakaiturongan ti panakabangon ti PNA idi 1993. * Tulag iti kappia iti Hordania a napirmaan idi 1994. * Panagsardeng ti laban iti Turay ti Palestina manipud idi 2004. * Panagsardeng ti laban iti Lebanon manipud idi 2006. * Panagsardeng ti laban iti Hamas (Gaza Strip) manipud idi 2012. | territory = | combatant1 = * '''{{wagayway|Israel|size=22px}}''' * [[Mahal (Israel)|Dagiti boluntario ti Mahal]] <small>(1947–49)</small> * {{flagu|Nagkaykaysa a Pagarian}} <small>(1956 only)</small> * {{wagaywayikono|Pransia}}&nbsp;[[Maikapat a Republika ti Pransia|Pransia]] <small>(1956 laeng)</small> * [[Partido Kataeb]] <small>(1978–82)</small> * [[Estsado ti Nawaya a Lebanon]] <small>(1978–84)</small> * [[File:Logo of Kataeb Party.svg|20px]] [[Buyot ti Abagatan a Lebanon]] <small>(1984–2000)</small> ''Nangsuporta:''<br> {{flagu|Estados Unidos}} <small>(1973–)</small> | combatant2 = {{wagayway|Amin a Palestina}} <small>(1948–59)</small> * [[Buyot ti Nasantuan a Buyot|AHW]] <small>(1947–49)</small> * [[Fedayeen ti Palestina|Fedayeen]] <small>(1949–64)</small> {{wagayway|Liga ti Arabo}} * {{wagayway|Ehipto|1972}} <small>(1948–78)</small> * {{wagayway|Hordania}} <small>(1948–94)</small> * {{wagayway|Lebanon}} <small>(1948–67)</small> * {{wagayway|Irak}} <small>(1948–2003)</small> * {{wagayway|Siria}} <small>(1948–)</small> * {{wagayway|PLO}} <small>(1964–1993)</small> * {{wagayway|Nailian a Turay ti Palestina}} <small>(2000–05)</small> {{flagicon image|Flag of al-Qassam Brigades.svg}} [[Pannakaituray ti Gaza Strip|Gaza Strip]] <small>(2006–)</small> ''Nangsuporta:''<br> {{wagayway|Kappon ti Sobiet}} <small>(1967–91)</small><ref name=Pollack>Pollack, Kenneth, M., Arabs at War: Military Effectiveness, University of Nebraska Press, (2002), pp. 93–94, 96.</ref><br> {{wagayway|Iran}} <small>(2006–2012)</small> | commander1 = {{unbulleted list |{{wagaywayikono|Israel}} [[David Ben-Gurion]] |{{wagaywayikono|Israel}} [[Chaim Weizmann]] |{{wagaywayikono|Israel}} [[Yigael Yadin]] |{{wagaywayikono|Israel}} [[Yaakov Dori]] |{{wagaywayikono|Israel}} [[David Shaltiel]] |{{wagaywayikono|Israel}} [[Isser Be'eri]] |{{wagaywayikono|Israel}} [[Moshe Dayan]] |{{wagaywayikono|Israel}} [[Yisrael Galili]] |{{wagaywayikono|Israel}} [[Yigal Allon]] |{{wagaywayikono|Israel}} [[Shimon Avidan]] |{{wagaywayikono|Israel}} [[Yitzhak Pundak]] |{{wagaywayikono|Israel}} [[Yisrael Amir]]<!--end vlist:-->}} | commander2 = {{unbulleted list |{{wagaywayikono|Jordan}} [[John Bagot Glubb]] |{{wagaywayikono|Jordan}}|{{wagaywayikono|Jordan}} [[Habis al-Majali]] |{{nowrap|[[File:Flag of Hejaz (1917).svg|23px]] [[Abd al-Qadir al-Husayni|Abd al-Q. al-Husayni]]{{KIA}}}} |[[Papeles:Flag of Hejaz (1917).svg|23px]] [[Hasan Salama]]{{KIA}} |{{wagaywayikono|Arab League}} [[Fawzi Al-Qawuqji]] |{{wagaywayikono|Egypt|1922}} [[Ahmed Ali al-Mwawi]] |[[Papeles:Flag of Hejaz (1917).svg|23px]] [[Haj Amin Al-Husseini]] |{{wagaywayikono|Egypt|1922}} [[Ari Farouk I]] |{{wagaywayikono|Egypt|1922}} [[Ahmad Ali al-Mwawi]] |{{wagaywayikono|Egypt|1922}} [[Muhammad Naguib]] |{{nowrap|{{wagaywayikono|Arab League}} [[Abdul Rahman Hassan Azzam|Azzam Pasha]]}}<!--end vlist:-->}} | strength1 = | strength2 = | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = 74,000 a militar ti natnatay<br/>18,000 a paisano ti natnatay<br/>(1945–1995)<!--<ref name=buzan/>--> }} Ti '''suppiat nga Arabo–Israeli''' ({{lang-ar|{{big|الصراع العربي الإسرائيلي}}}} ''Al-Sira'a Al'Arabi A'Israili''; {{lang-he|{{big|הסכסוך הישראלי-ערבי}}}} ''Ha'Sikhsukh Ha'Yisraeli-Aravi'') ket mangitudo ti politikal nga irteng ken dagiti suppiat a militar a nagbaetan ti [[Liga ti Arabo]] ken [[Israel]] ken ti nagbaetan dagiti [[Tattao nga Arabo|Arabo]] ken dagiti [[Tattao nga Israeli|Israeli]]. Dagiti tinaudan ti moderno a suppiat nga Arabo–Israeli ket nagtaud ti panagrang-ay ti [[Sionismo]] ken [[Arabo a nasionalismo]] iti patingga ti maika-19 a siglo. Ti teritorio nga inkedkeddeng babaen dagiti [[tattao a Hudio]] a kas ti bukodda a [[Pagilian para iti tattao a Hudio|naipakasaritaan a pagilian]] ket inkedkeddeng met babaen ti [[Pan-Arabismo|Pan-Arabo]] a tignay a kas naipakasaritaan ken agdama a tagikua dagiti [[Tattao a Palestino|Palestino nga Arabo]],<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace+Process/Guide+to+the+Peace+Process/The+Palestinian+National+Charter.htm |title=Nailian a Dokumento ti Linteg ti Palestino – Artikulo 6 |publisher=Mfa.gov.il |date= |accessdate=2013-01-19}}</ref> ken iti [[Pan-Islamismo|Pan-Islamiko]] a kontesto, a kas [[Pannakabingbingay_iti_lubong_iti_Islam#Dar_al-Islam_.28Kamara_ti_Islam.29|dagdaga ti Muslim]]. Ti suppiat a nagbaetan dagiti Palestino a Hudio ken dagiti Arabo ket rimsua idi nasap anga maika-20 a siglo idi las-ud ti [[riribok ti 1920 Nebi Musa]], a dimmakkel iti napno a gatad ti sibil a gubat idi 1947 ken naipadakkel kadagiti pagilian ti Liga ti Arabo iti pannakapartuat ti moderno nga Estado ti Israel idi Mayo 1948. Ti suppiat, a nangrugi a kas maysa a politikal ken nasionalista a suppiat kadagiti binglayan a panagtunton ti teritorio kalpasan ti pannakarebba ti [[Otomano nga Imperio]], ken napan kadagiti napalabas a tawen manipud ti dakkel ti gatadna arehional a suppiat iti ad-adu a lokal a [[suppiat ti Israeli–Palestinio]], a dagiti dakkel ti gatadna a pannakibusor ket kaaduan a nagpatingga iti panagsardeng ti laban, kalpasan ti 1973 a [[Gubat ti Oktubre]]. Iti kasta, dagiti tulagan ti kappia ket napirmaan babaen ti Israel ken Ehipto idi 1979, ken ti Israel ken Hordania idi 1994. [[Dagiti Pagtunosan ti Oslo]] ket nakaiturongan ti pannakapartuat ti [[Nailian a Turay ti Palestina]] idi 1993, ngem ti kanungpalan a tulagan ti kappia ket saan pay a naabutan. Ti maysa a panagsardeng ti laban ket agdama nga agtaltalinaay iti baetan ti Israel ken Siria, ken ti Lebanon (manipud idi 2006). Ti suppiat a baetan ti Israel ken ti tinrayan ti [[Hamas]] a [[Gaza]], a nagbanagan ti panagsardeng ti laban idi 2009 (urayno ti panaglablaban ket nagtultuloy manipud idin), urayno saan a dagus a mainaig ti Liga ti Arabo daytoy ket kadawyan a nairamraman a kas paset ti suppiat ti Israeli–Palestina isunga daytoy ket ti suppiat nga Arabo–Israeli. Urayno adda dagiti tulagan ti kappia iti Ehipto ken Hordania ken ti sapsap a kaadda dagiti panagsardeng ti laban, ti Arabo a lubong ken ti Israel ket sapasap nga agtultuloyda nga agkabusor a maipanggep kadagiti naisangayan a teritorio. ==Pakaammo== ===Dagiti relihioso nga aspeto ti suppiat=== Adda dagitigrup a nmangsuppiat ti proseso ti kappia ken mangawag kadagiti relihioso nga argumento para kadagiti saan a agkomprimisio a puestoda.<ref>{{cite web| last=Weinberger| first=Peter E.| title=Incorporating religion into israeli-palestinian peacemaking: recommendations for policymakers| publisher=Center for World Religions, Diplomacy, and Conflict Resolution, Institute for Conflict Analysis and Resolution, George Mason University| date=Mayo 2004| url=http://crdc.gmu.edu/docs/recommendations.pdf| access-date=2015-01-23| archive-date=2011-06-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20110627002349/http://crdc.gmu.edu/docs/recommendations.pdf| url-status=bot: unknown}}</ref> Ti kontemporaneo a pakasaritaan ti suppiat ti Arabo–Israeli ket adu unay a naapektaran babaen kadagiti pammati ti relihion dagiti nadumduma a bangir ken dagiti pakaimatanganda iti kapanunotan ti [[napili a tattao]] kadagiti annurotenda a maipanggep iti "[[Naikari a Daga]]" ken ti "Napili a Siudad" ti [[Herusalem]].<ref>Avi Beker, The Chosen: The History of an Idea and the Anatomy of an Obsession, New York: Palgrave Mcmillan, 2008</ref> Ti Daga ti [[Canaan]] wenno ''Eretz Yisrael'' ([[Daga ti Israel]]) idi ket, segun ti Biblia a Hebreo, ket [[Naikari a Daga|inkari]] babaen ti Dios kadagiti [[Annak ti Israel]]. Daytoy ket naibagbaga pay iti Koran. Iti manipestona idi 1896, ''Ti Estado ti Hudio'', ni [[Theodor Herzl]] ket nangulit-ulit a nangireperensia iti konsepto ti Biblia iti [[Naikari a Daga]]. Ti [[Likud]] ket isu iti agdama a kangrunaan a partido ti politika idiay Israeli a nangiraman ti tunton ti Biblia iti [[Daga ti Israel]] iti platapormana.<ref>{{cite web| title=Likud – Platform| publisher=Knesset.gov.il| url=https://www.knesset.gov.il/elections/knesset15/elikud_m.htm| accessdate =Septiembre 4, 2008| archiveurl= https://web.archive.org/web/20081006145128/http://www.knesset.gov.il/elections/knesset15/elikud_m.htm| archivedate=Oktubre 6, 2008 <!--DASHBot-->| url-status=live}}</ref> Dagiti Muslim ket nagtuntonda met kadagiti karbengan iti dayta a daga segun ti [[Koran]].<ref name=JQ>'Jerusalem in the Qur'an', Masjid Dar al-Qur'an, Long Island, New York. 2002</ref>Iti pannakaigiddiat iti panagtunton iti Hudio a daytoy a daga ket naikari laeng kadagiti kaputotan ni [[Isaac]] ti ub-ubing nga anak a lalaki ni [[Abraham]], agrinnasonda a ti Daga ti Canaan ket naikari idi iti inkeddengda a laklakay nga anak a lalaki a ni [[Ishmael]], a tinunton a nakaputotan dagiti Arabo.<ref name=JQ/> Iti pay maipatinayo, raraemen pay dagiti Muslim dagiti adu a sitio a nasantuan para kadagiti Biblikal nga Israelita, kas ti [[Kueba dagiti Patriarka]] ken ti [[Bantay Templo]]. Kadagiti napalabas a 1,400 tawen, dagiti Muslim ket nagbangonda kadagiti islamiko a dulon ti daga kadagitoy asitio ti taga-ugma nga Israelita, kas ti [[Simborio ti Bato]] ken ti [[Meskita Al-Aqsa]] idiay [[Bantay Templo]], ti kasantuan a sitio iti [[Hudaismo]]. Daytoy ket nakaiyegan ti panagsuppiat dagityo dua a grupo no sino ti pudno nga agtagikua iti [[Herusalem]]. Insursuro ti Muslim a ni [[Mahoma]] ket limmabas babaen ti Herusalem iti immuna a pabanagbanniagan iti langit. Ti [[Hamas]], nga isu ti mangituray iti [[Gisla ti Gaza]], ket mangtunton nga amin a daga ti Palestina (dagiti agdama a teritorio ti Israel ken Palestina, ket maysa nga Islamiko a ''[[waqf]]'' a nasken nga iturayan babaen dagiti Muslim.<ref>{{cite web|url=http://avalon.law.yale.edu/20th_century/hamas.asp |title=The Avalon Project : Hamas Covenant 1988 |publisher=Avalon.law.yale.edu |date=Agosto 18, 1988 |accessdate=Mayo 4, 2012}}</ref> Dagiti [[Sionismo a Kristiano|Kristiano a sionista]] ket masansan a mangsuporta ti Estado ti Israel gapu ta ti taudan a karbengan dagiti Hudio iti Nasantun a Daga, a kas naisingasing, kas pagarigan, babaen ni [[Pablo ti Apostol|Paul]] iti [[:wikisource:Bible (World English)/Romans#Chapter 11|Dagiti Romano 11]]. Ti Sionismo a Kristiano ket mangisursuro a ti panagsubli dagiti Hudio idiay Israel ket kammasapulan para iti [[Maikadua nga Iyu-umay ni Kristo]].<ref>{{cite web|url=http://gracethrufaith.com/ikvot-hamashiach/seven-major-prophetic-signs-of-the-second-coming |title=Seven Major Prophetic Signs Of The Second Coming |publisher=Gracethrufaith.com |date=Disiembre 31, 2011}}</ref><ref>[http://jcpa.org/article/sarah-schmidt-on-on-the-road-to-armageddon-how-evangelicals-became-israel%E2%80%99s-best-friend/ Review of ''On the Road to Armageddon: How Evangelicals Became Israel's Best Friend'']</ref> ==Dagiti nagibasaran== {{Reflist}} == Dagiti akinruar a silpo == *{{commons-nailinia}} * [http://www.mfa.gov.il/mfa Ministro ti Ganganaet a Pannakibiang ti Israel] * [http://www.arableagueonline.org/ Dagiti Estado ti Liga ti Arabo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013055010/http://www.arableagueonline.org/ |date=2016-10-13 }} {{DEFAULTSORT:Suppiat nga Arabo-Israeli}} [[Kategoria:Suppiat nga Arabo-Israeli| ]] [[Kategoria:Nangruna nga artikulo]] jkdpviufi8k0nvo4r8cl3od61clspzv