Wikipedia ilowiki https://ilo.wikipedia.org/wiki/Umuna_a_Panid MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Midia Espesial Tungtungan Agar-aramat Agar-aramat tungtungan Wikipedia Wikipedia tungtungan Papeles Papeles tungtungan MediaWiki MediaWiki tungtungan Plantilia Plantilia tungtungan Tulong Tulong tungtungan Kategoria Kategoria tungtungan TimedText TimedText talk Modulo Modulo tungtungan Event Event talk Filipinas 0 196 407086 406297 2026-09-28T02:30:49Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 407086 wikitext text/x-wiki {{Coord|13|N|122|E|display=title}} {{Infobox pagilian | coordinates = {{Coord|14|35|N|120|58|E|type:city}} | conventional_long_name = Republika ti Filipinas | native_name = {{unbulleted list| *{{lang|fil|Republika ng Pilipinas}} *{{lang|en|Republic of the Philippines}} }} | image_flag = Flag of the Philippines.svg | image_coat = Coat of Arms of the Philippines.svg | common_name = Filipinas | national_motto = <br />"[[Maka-Diyos, Maka-Tao, Makakalikasan at Makabansa]]"<ref name=ra8491>{{cite web |title=Republic act no. 8491 |url=http://www.gov.ph/1998/02/12/republic-act-no-8491/ |publisher=Republic of the Philippines |accessdate=Marso 8, 2014 |archive-date=2014-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140308050740/http://www.gov.ph/1998/02/12/republic-act-no-8491/ |url-status=dead }}</ref><br />{{small|"Para iti Dios, Tattao, Katutubo, ken Pagilian"}} | national_anthem = ''[[Lupang Hinirang]]''{{brk}}{{small|''Napili a Daga''}}{{brk|2}}[[Papeles:Lupang Hinirang instrumental.ogg|center]] | other_symbol = <div style="padding:0.3em;">[[Papeles:Seal of the Philippines.svg|80px|link=Naindaklan a Selio ti Filipinas]]</div>{{patubo a nagan |fil|[[Eskudo ti Filipinas#Nalatak a Selio|Dakilang Sagisag ng Pilipinas]]|nolink=on}}<br />{{small|Nalatak a Selio ti Filipinas}} | other_symbol_type = [[Eskudo ti Filipinas#Nalatak a Selio|Nalatak a Selio]] | image_map = PHL orthographic.svg | image_map2 = Philippines - Location Map (2013) - PHL - UNOCHA (fil).svg | capital = [[Manila]]{{ref|a|a}} | largest_city = [[Siudad ti Quezon]]<br />{{small|{{coord|14|38|N|121|02|E|display=inline}}}} <!--Although [[Davao City]] has the largest land area, the article on [[largest city]] says we should refer to the most populous city, which, {{As of|2006|lc=y}}, is [[Quezon City]]. See the discussion page for more information. Changing this information without citation would be reverted.--> | official_languages = {{hlist | [[Pagsasao a Filipino|Filipino]] | [[Ingles ti Filipinas|Ingles]] }} | regional_languages = {{marebba a listaan | title = [[Dagiti pagsasao ti Filipinas|19 a sasao]]<ref name="7 mother languages" /> | [[Pagsasao nga Aklanon|Aklanon]] | [[Sasao a Bikol|Bicolano]] | [[Pagsasao a Cebuano|Cebuano]] | [[Pagsasao a Chavacano|Chavacano]] | [[Pagsasao a Hiligaynon|Hiligaynon]] | [[Pagsasao nga Ibanag|Ibanag]] | [[Pagsasao nga Ilokano|Ilokano]] | [[Pagsasao nga Ibatan|Ibatan]] | [[Pagsasao a Kapampangan|Kapampangan]] | [[Pagsasao a Kinaray-a|Kinaray-a]] | [[Pagsasao a Maguindanao|Maguindanao]] | [[Pagsasao a Maranao|Maranao]] | [[Pagsasao a Pangasinan|Pangasinan]] | [[Pagsasao a Sambal|Sambal]] | [[Pagsasao a Surigaonon|Surigaonon]] | [[Pagsasao a Tagalog|Tagalog]] | [[Pagsasao a Taūsug|Taūsug]] | [[Pagsasao a Waraywaray|Waraywaray]] | [[Pagsasao a Yakan|Yakan]] }} | languages_type = Pagpilian a pagsasao{{ref|b|b}} | languages = {{hlist | [[Espaniol ti Filipinas|Espaniol]] | [[Pagsasao nga Arabiko|Arabiko]] }} | ethnic_groups = {{unbulleted list <!-- per page 27 of the supporting source cited (Cebuanos, Ilongos, and Waray are covered by the Visayan grouping -- page 34 of the PDF) --> | {{#expr:100 * (10539816+9125637+7773655+3660645) / 92097978 round 1}}% [[Tattao a Bisayano|Bisayano]] | {{#expr:100 * 25512089 / 92097978 round 1}}% [[Tattao a Tagalog|Tagalog]] | {{#expr:100 * 8987941 / 92097978 round 1}}% [[Tattao nga Ilokano|Ilokano]] | {{#expr:100 * 6299283 / 92097978 round 1}}% [[Tattao a Bicolano|Bikolano]] | {{#expr:100 * 4737123 / 92097978 round 1}}% [[Tattao a Moro|Moro]] | {{#expr:100 * 2897239 / 92097978 round 1}}% [[Tattao a Kapampangan|Kapampangan]] | {{#expr:100 * 1586349 / 92097978 round 1}}% [[Tattao nga Igorot|Igorot]] | {{#expr:100 * 1274895 / 92097978 round 1}}% [[Tattao a Pangasinense|Pangasinense]] | {{#expr:100 * 1146250 / 92097978 round 1}}% [[Filipino nga Insik|Insik]] | {{#expr:100 * 1054859 / 92097978 round 1}}% [[Tattao a Zamboangueño|Zamboangueño]] | {{#expr:100 * (92097978-(10539816+9125637+7773655+3660645+213150)−25512089-8987941-6299283-4737123−2897239-1274895-1146250−1586349−1054859−1000000)/ 92097978 round 1}}% [[Dagiti grupo ti etniko iti Filipinas|dadduma pay]] }} | ethnic_groups_year = 2015 | demonym = [[Tattao a Filipino|Filipino (''lalaki, neutral'')<br />Filipina (''babai'')]]<br /> [[Pinoy]] (''lokal nga awag iti lalaki'')<br />Pinay (''lokal nga awag iti babai'')<br /> [[Tattao a Filipino|Philippine (''Ingles'')]] <!---"Philippine" is a demonym as it is used to identify natives or residents of a certain or specific place that are derived from the place name Philippines, i.e. Philippine-American War -- refer to Oxford definition of demonym(s).---> | government_type = [[Unitario nga estado|Unitario]] a [[Presidensial a sistema|presidensial]] a [[batay-linteg a republika]] | leader_title1 = [[Presidente ti Filipinas|Presidente]] | leader_name1 = [[Bongbong Marcos]] | leader_title2 = [[Bise Presidente ti Filipinas|Bise Presidente]] | leader_title3 = [[Presidente ti Senado ti Filipinas|Presidente ti Senado]] | leader_title4 = [[Tagabitla ti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas|Tagabitla ti Kamara]] | leader_title5 = [[Hepe ti Hustisia ti Kangatuan a Korte ti Filipinas|Hepe ti Hustisia]] | leader_name2 = [[Sara Duterte]] | leader_name3 = [[Migz Zubiri|Juan Miguel Zubiri]] | leader_name4 = [[Martin Romualdez]] | leader_name5 = [[Alexander Gesmundo]] | legislature = [[Kongreso ti Filipinas|Kongreso]] | upper_house = [[Senado ti Filipinas|Senado]] | lower_house = [[Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas|Kamara dagiti Pannakabagi]] | sovereignty_type = [[Tulag ti Manila (1946)|Pannakabangon ti Republika]] | established_event1 = [[Deklarasion ti Wayawaya ti Filipinas|Nairangarang ti wayawaya manipud iti Espania]] {{ref|e|e}} | established_date1 = Hunio 12, 1898 | established_event2 = [[Batay-linteg ti Malolos|Naiburador ti Batay-linteg ti Malolos]] {{ref|e|e}} | established_date2 = Enero 21, 1899 | established_event3 = [[Tulag ti Paris (1898)|Impasa ti Espania ti kinaturay iti Estados Unidos]]{{ref|c|c}} | established_date3 = Disiembre 10, 1898 | established_event4 = [[Tignay ti Tydings–McDuffie|Proseso a naikaiturongan ti wayawaya]] | established_date4 = Marso 24, 1934 | established_event5 = [[Tulag ti Manila (1946)|Mabigbig ti wayawaya manipud iti Estados Unidos]]{{ref|d|d}} | established_date5 = Hulio 4, 1946 | established_event6 = [[Batay-linteg ti Filipinas|Napasingkedan ti agdama a batay-linteg]] | established_date6 = Pebrero 2, 1987 | area_km2 = 300,000 | area_link = Heograpia ti Filipinas | area_label = Dagup | area_rank = Maika-72 | area_sq_mi = {{pagbaliwen|{{datos ti Filipinas|pst2|total area}}|km2|sqmi|0|disp=output number only}} <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 0.61<ref name="CIAfactbook">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/ |publisher=Central Intelligence Agency |title=East & Southeast Asia :: Philippines |website=The World Factbook |location=Washington, DC |date=Oktubre 28, 2009 |access-date=Nobiembre 7, 2009 |archive-date=2021-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820022910/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/ |url-status=dead }}</ref>&nbsp;(akin-uneg a dandanum) | area_label2 = [[Kalawa ti daga|Daga]] | area_data2 = {{pagbaliwen|298,170|km2|sqmi|abbr=on}} | population_census = {{increase}} 109,035,343<ref name=pop2020>{{cite web|url= https://psa.gov.ph/content/2020-census-population-and-housing-2020-cph-population-counts-declared-official-president|title=2020 Census of Population and Housing (2020 CPH) Population Counts Declared Official by the President|publisher=Philippine Statistics Authority}}</ref> | population_census_year = 2020 | population_estimate_rank = Maika-12 | population_density_km2 = 336 | population_density_sq_mi = {{Data/popdens|Filipinas|comma|areaunit=sqmi}}<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = Maika-47 | GDP_PPP = {{increase}} $1 trilion<ref name="auto">{{cite news | url = https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/April/weo-report?c=566,&s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2019&ey=2026&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 | title = World Economic Outlook database: April 2021 |newspaper = [[International Monetary Fund]] |date=Abril 2021 |access-date=Abril 6, 2021}}</ref> | GDP_PPP_year = 2021 | GDP_PPP_rank = Maika-29 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $9,061<ref name="auto" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = Maika-115 | GDP_nominal = {{increase}} $402.638 bilion<ref name="auto" /> | GDP_nominal_year = 2021 | GDP_nominal_rank = Maika-32 | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $3,646<ref name="auto" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = Maika-118 | Gini = 42.3 <!--number only--> | Gini_year = 2018 | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=Gini Index |publisher=World Bank |access-date=Marso 2, 2011}}</ref> | Gini_rank = Maika-44 | HDI = 0.718 <!--number only--> | HDI_year = 2019 <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|publisher=United Nations Development Programme|date=Disiembre 15, 2020|access-date=Disiembre 15, 2020|language=en}}</ref> | HDI_rank = Maika-107 | currency = {{nowrap|[[Pisos ti Filipinas|Pisos]] (Filipino:&nbsp;{{lang|fil|piso}}) (₱)}} | currency_code = PHP | time_zone = [[Pagalagadan nga Oras ti Filipinas|PST]] | utc_offset = +8 | utc_offset_DST = +8 | time_zone_DST = saan a mapalpaliiw | date_format = {{unbulleted list | bb-aa-tttt | aa-bb-tttt}} | drives_on = kanawan<ref>{{cite web |url=http://www.brianlucas.ca/roadside/ |title=Which side of the road do they drive on? |author=Lucas, Brian |date=Agosto 2005 |accessdate=Pebrero 22, 2009 |publisher=}}</ref> | calling_code = [[+63]] | cctld = [[.ph]] | footnote_a = {{note|a}} Bayat a ti maitutop a Manila ket naidesignado a kas ti nailian a kapitolio, ti sibubukel a [[Metro Manila]] ket naikeddeng a kas ti [[tugaw ti gobierno]].<ref>{{cite web|title=Presidential Decree No. 940, s. 1976|url=http://www.gov.ph/1976/05/29/presidential-decree-no-940-s-1976/|publisher=Malacanang|accessdate=Abril 4, 2015|archivedate=2015-04-09|location=Manila|archive-url=https://web.archive.org/web/20150409172851/http://www.gov.ph/1976/05/29/presidential-decree-no-940-s-1976/|url-status=dead}}</ref> | footnote_b = {{note|b}} Ibagbaga ti Batya-linteg ti Filipinas ti 1987 a ti "Espaniol ken Arabiko ket maipatal-o a kas boluntario ken pagpilian."<ref name=OfficialLang /> | footnote_c = {{note|c}} Inrangarang dagiti rebolusionario a Filipino ti [[Deklarasion ti Wayawaya ti Filipinas|wayawaya]] manipud iti Espania idi Hunio 12, 1898, ngem inted ti Espania ti is-isla iti Estados Unidos para iti $20&nbsp;a riwriw iti [[Tulag ti Paris (1898)|Tulag ti Paris]] idi Disiembre 10, 1898 a kanungpalan a nakaiturongan ti [[Gubat ti Filipino–Amerikano]]. | footnote_d = {{note|d}} Binigbigen ti Estados Unidos iti Amerika ti wayawaya ti Filipinas idi Hulio 4, 1946, babaen ti [[Tulag ti Manila (1946)|Tulag ti Manila]].<ref>{{Citation|url=http://untreaty.un.org/unts/1_60000/1/6/00000254.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723021900/http://untreaty.un.org/unts/1_60000/1/6/00000254.pdf|archivedate=Hulio 23, 2011|title=Treaty of General Relations Between the United States of America and the Republic of the Philippines. Signed at Manila, on 4 July 1946|publisher=United Nations|accessdate=Disiembre 10, 2007}}</ref> Napili daytoy a petsa gapu ta maitunos iti [[Aldaw ti Wayawaya (Estados Unidos)|Aldaw ti Wayawaya]], a napalpaliiw idiay Filipinas a kas ti '''''[[Aldaw ti Wayawaya (Filipinas)|Aldaw ti Wayawaya]]''''' aginggana idi Mayo 12, 1962, idi ni [[Presidente ti Filipinas|Presidente]] [[Diosdado Macapagal]] ket nagited ti Proklamasion ti Presidente Blng. 28, ken nagipan daytoy iti Hunio 12, ti petsa ti proklamasion ni [[Emilio Aguinaldo]].<ref>{{cite web|title=Republic of the Philippines Independence Day|url=http://m.state.gov/md243684.htm|publisher=United States State Department|accessdate=Hulio 30, 2015|archivedate=2015-09-15|location=Washington, D.C.|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915021401/http://m.state.gov/md243684.htm|url-status=dead}}</ref> | footnote_e = {{note|e}} Iti pakaitunosan iti artikulo 11 ti Bilin ti Rebolusionario a Gobierno ti Hunio 23, 1898, nagpili ti [[Kongreso ti Malolos]] ti komision tapno mairugi ti burador ti [[batay-linteg]] idi Septiembre 17, 1898. Ti komision ket buklen da Hipólito Magsalin, Basilio Teodoro, José Albert, [[Joaquin Gonzalez (politiko)|Joaquín González]], [[Gregorio S. Araneta|Gregorio Araneta]], Pablo Ocampo, Aguedo Velarde, Higinio Benitez, [[Tomas del Rosario|Tomás del Rosario]], [[Jose Alejandrino|José Alejandrino]], Alberto Barretto, José Ma. de la Viña, José Luna, [[Antonio Luna]], Mariano Abella, Juan Manday, [[Felipe Calderón y Roca|Felipe Calderón]], [[Arsenio Cruz-Herrera|Arsenio Cruz]] ken Felipe Buencamino.<ref>{{cite book|last=Calderón|first=Felipe|title=Mis memorias sobre la revolución filipina: Segunda etapa, (1898 á 1901). |url=https://archive.org/details/arb8046.0001.001.umich.edu|year=1907|publisher=Imp. de El Renacimiento|location=Manila|pages=[https://archive.org/details/arb8046.0001.001.umich.edu/page/234 234], 235; appendix, pp. 5–10}}</ref> }} Ti '''Filipinas''' ({{lang-fil|Pilipinas|}} {{IPA-tl|ˌpɪlɪˈpinɐs|}}; {{lang-en|Philippines}}), opisial a ti '''Republika ti Filipinas''' ({{lang-fil|Republika ng Pilipinas|links=no}}; {{lang-en|Republic of the Philippines}}), ket ti [[naturay nga estado|naturay]] a [[pagilian nga isla]] idiay [[Abagatan a daya nga Asia]] a mabirukan idiay [[Taaw Pasipiko|akinlaud a Taaw Pasipiko]]. Daytoy ket buklen dagiti agarup a 7,641 nga isla<ref>{{cite news|url=http://cnnphilippines.com/videos/2016/02/20/More-islands-more-fun-in-PH.html|title=More islands, more fun in PH|publisher=CNN Philippines|date=Pebrero 20, 2016|accessdate=Pebrero 20, 2016|archive-date=2018-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20181007074415/http://cnnphilippines.com/videos/2016/02/20/More-islands-more-fun-in-PH.html|url-status=dead}}</ref> a naikategoria iti dakkel a sakup babaen dagiti tallo a nangruna a pannakabingbingay ti heograpia manipud iti amianan aginggana iti abagatan: ti [[Luzon]], [[Visayas]], ken [[Mindanao]]. Ti kapitolio a siudad ti Filipinas ket ti [[Manila]] ken ti kaaduan ti populasion a siudad ket ti [[Siudad ti Quezon]], isuda a dua ket parte ti [[Metro Manila]].<ref>{{cite web|url=http://www.mmda.gov.ph/|title=Metro Manila Official Website|work=mmda.gov.ph|accessdate=Disiembre 17, 2015}}</ref> Ti lugar ti Filipinas iti [[Singsing ti Apuy]] ti Pasipiko ken ti kaasidegna iti [[ekuador]] ket pakaaramidan ti Filipinas a kanayon a makasanay kadagiti gingined ken dagiti bagio, ngem mangited pay daytoy kadagiti adu a masna a rekurso ken maysa kadagiti kalatakan a biodibersidad. Ti Filipinas ket addaan iti agarup a kalawa iti {{pagbaliwen|300000|km2|sp=us|0}},<ref>{{cite web|url=http://www.geoba.se/population.php?aw=world|title=Geoba.se: Gazetteer – The World – Top 100+ Countries by Area – Top 100+ By Country ()|work=geoba.se|accessdate=Disiembre 17, 2015|archive-date=2016-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20160623191010/http://www.geoba.se/population.php?aw=world|url-status=dead}}</ref> ken ti populasion iti ad-adu ngem 100 a riwriw nga addaan iti naparpardas nga iya-adu ngem iti ania man a pagilian iti daya nga Asia.<ref>{{cite web|url=http://www.theguardian.com/world/2014/jul/27/philippines-chonalyn-baby-100m-population|title=Philippines joyous as baby Chonalyn's arrival means population hits 100m|work=the Guardian|date=27 Hulio 2014}}</ref><ref name="rappler.com">{{cite web|url=http://www.rappler.com/nation/64465-100-millionth-filipino-born|title=Philippine population officially hits 100 million|work=Rappler}}</ref> Daytoy ti [[Listaan dagiti pagilian ti Asia babaen ti populasion|maikapito a kaaduan ti populasion a pagilian idiay Asia]] ken ti [[Listaan dagiti pagilian babaen ti populasion|maika-12 a kaaduan ti populasion a pagilian]] iti lubong. Mainayon pay dagiti 12 a riwriw a Filipino nga agnanaed iti ballasiw-taaw, ken mangbukel daytoy iti maysa a kadakkelan a [[diaspora]] iti lubong. Adu met dagiti nadumaduma nga [[Dagiti grupo ti etniko iti Filipinas|etnisidad]] ken kultura a mabirukan iti amin a paset ti is-isla. Kadagiti prehistoriko a panawen, dagiti [[Negrito]] ket isuda idi dagiti immun-una a nangtagtagitao ti purpuro. Isuda ket sinaruno dagiti nagsasaruno nga allon dagiti [[tattao nga Austronesio]].<ref name="Dyen1965">{{cite journal | author=| authorlink=Isidore Dyen| title=A Lexicostatistical Classification of the Austronesian Languages| journal=Internationald Journal of American Linguistics, Memoir| year=1965| volume=19| pages=38–46}}</ref> Napasamak pay dagiti pannakisukat kadagiti Insik, [[Tattao a Malayo|Malayo]], Indiano, ken dagiti estado ti [[Islam]]. Kalpasanna, dagiti nadumaduma a [[Pakasaritaan ti Filipinas (900–1521)|pagilian]] ket nabangonda idi babaen ti turay dagiti [[Datu]], [[Raha]], dagiti [[Sultan]] wenno dagiti [[Lakan]]. Ti isasangpet ni [[Ferdinand Magellan]] idiay [[Homonhon]], [[Daya a Samar]] idi 1521 ket isu ti nangmarka ti rugi ti kolonisasion ti Espania. Idi 1543, ni [[Ruy López de Villalobos]] ti Espaniol nga eksplorador ket ninagananna ti purpuro iti ''Las Islas Filipinas'' a kas pammadayaw ken ni [[Felipe II ti Espania]]. Iti met isasangpet ni [[Miguel López de Legazpi]] manipud iti Siudad ti Mehiko, idi 1565, nabangon ti immuna a pagtaengan ti Espania iti purpuro.<ref>{{cite web | url=http://www.cebucitytour.com/about-cebu/history/ | title= History of Cebu | date= 17 Mayo 2012 | publisher= Cebu City Tour | accessdate=Pebrero 22, 2013}}</ref> Ti Filipinas ket nagbalin a parte ti [[Imperio nga Espaniol]] para kadagiti ad-adu ngem 300 a tawen. Daytoy ket nagresultaan ti kaaduan a relihion iti [[Simbaan a Katoliko|Romano Katolisismo]]. Iti las-ud iti daytoy a panawen, ti [[Manila]] ket nagbalin nga akinlaud a sentro ti trans-Pasipiko a panagtagilako ken nangisilpo ti [[Asia]] iti [[Acapulco]] iti [[Kaamerikaan]] babaen ti panagusar kadagiti [[galeon ti Manila]].<ref name=Kane>{{cite book| last = Kane| first = Herb Kawainui| authorlink = | editor = Bob Dye| chapter = The Manila Galleons| title = Hawaiʻ Chronicles: Island History from the Pages of Honolulu Magazine| volume = I| publisher = University of Hawaii Press| year = 1996| location = Honolulu| pages = 25–32| isbn = 0-8248-1829-6}}</ref> Idi met nasukatanen ti maika-19 a siglo iti maika-20, sinaruno dayta ti napardas a panagsasaruno ti [[Rebolusion ti Filipinas]], ken nangrugian daytoy ti saan a napaut nga [[Umuna a Republika ti Filipinas]], sinaruno met ti narungsot a [[Gubat ti Filipino–Amerikano]] a panagrukma babaen ti puersa ti militar ti Estados Unidos.<ref name=Constantino1975 /> Malaksid pay manipud iti paset ti panawen ti [[Panangsakup ti Hapon iti Filipinas|panangsakup ti Hapon]], nangitalinaay iti panagturay ti [[Estados Unidos]] kadagiti isla aginggana idi kalapsan ti [[Sangalubongan a Gubat II]], ti Filipinas ket nabigbigan a kas maysa a nawaya a pagilian. Manipud idin, ti Filipinas ket nasansan ng addaan iti nariro a sanay iti demokrasia, a nakairamanan ti pannakatuang ti [[Rebolusion ti Bileg ti Tattao|di naranggas a rebolusion]].<ref>{{cite web| url = http://www.stuartxchange.org/DayFour.html| title = The Original People Power Revolution| accessdate =Pebrero 28, 2008| publisher = QUARTET p. 77}}</ref> Ti adu a populasion ti pagilian ken ti makapataud nga ekonomia ket isu ti nakaituronganna a maidasig a kas [[agpakatengnga a bileg]]. Daytoy ket miembro a nagpundar iti [[Nagkaykaysa a Pagpagilian]], [[Gunglo ti Komersio ti Lubong]], [[Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya nga Asia]], ti forum ti [[Asia-Pacific Economic Cooperation|Pagtitinnulongan ti Ekonomia ti Asia-Pasipiko]], ken ti [[East Asia Summit]]. Daytoy ket mangsangaili pay dagiti kuartel ti [[Asian Development Bank|Banko ti Panagparang-ay ti Asia]].<ref>{{cite web|title = Departments and Offices|url = http://www.adb.org/about/departments-offices#tabs-0-1|website = Asian Development Bank|publisher = Asian Development Bank|accessdate = 2015-11-26|last = admin}}</ref> Ti Filipinas ket naikeddeng a kas maysa a [[Dagiti rumrummuar a pagtagilakuan|rumrummuar a pagtagilakuan]] ken ti [[baro nga industrialisado a pagilian]],<ref>{{Cite web |url=http://www.chicagobooth.edu/alumni/clubs/pakistan/docs/next11dream-march%20%2707-goldmansachs.pdf |title=The N-11: More Than an Acronym – Goldman Sachs |access-date=2011-07-19 |archive-date=2011-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719172009/http://www.chicagobooth.edu/alumni/clubs/pakistan/docs/next11dream-march%20%2707-goldmansachs.pdf |url-status=live }}</ref> nga addaan iti maysa nga agbalbaliw nga ekonomia manipud iti maysa a naibatay iti agrikultura a mapmapan iti ad-adu kadagiti serbisio ken panagpataud.<ref name=CIAfactbookPhilEcon>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rp.html#Econ CIA World Factbook, Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150719222229/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rp.html#Econ |date=2015-07-19 }}, Naala idi Mayo 15, 2009.</ref> == Etimolohia == {{Nangruna nga artikulo|Nagan ti Filipinas}} [[Papeles:Pantoja de la Cruz Copia de Antonio Moro.jpg|thumb|upright|left|[[Ari Felipe II ti Espania]].]] Nanaganan idi ti Filipinas a kas pamamdayaw ken ni [[Felipe II ti Espania|Ari Felipe&nbsp;II ti Espania]]. Iti las-ud ti ekspedision idi 1542 ni [[Ruy López de Villalobos]] ti Espaniol nga eksplorador, ninagananna dagiti isla ti [[Leyte]] ken [[Samar]] iti ''Felipinas'' para idi iti [[Prinsipe ti Asturias]]. Kanungpalan nga iti nagan ti ''Las Islas Filipinas'' ket nausarton a mangsakop kadagiti amin nga isla ti purpuro. Sakbay idi dayta ket kanayon a naus-usar, dagiti dadduma a nagan a kas ti ''Islas del Poniente'' (Is-isla ti Laud) ken ti pananginagan ni Magellan para kadagiti isla iti ''San Lázaro'' ket naus-usarda pay idi babaen dagiti Espaniol a mangibaga kadagiti isla.{{refn |<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=15KZU-yMuisC|title=Barangay: Sixteenth-century Philippine Culture and Society|author=Scott, William Henry.|authorlink=|publisher=Ateneo de Manila University Press|year=1994|page=[https://books.google.com/books?id=15KZU-yMuisC&pg=PA6 6]|isbn=971-550-135-4}}</ref><ref name=Spate>{{Cite book|url=http://epress.anu.edu.au/spanish_lake/mobile_devices/|chapter-url=http://epress.anu.edu.au/spanish_lake/mobile_devices/ch04s05.html|title=The Spanish Lake – The Pacific since Magellan, Volume I|chapter=Chapter 4. Magellan's Successors: Loaysa to Urdaneta. Two failures: Grijalva and Villalobos|author=Spate, Oskar H. K.|authorlink=|publisher=Taylor & Francis|year=1979|page=97|isbn=0-7099-0049-X|accessdate=Enero 7, 2010}}</ref><ref name=Friis>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=veuwAAAAIAAJ&q=islas+del+poniente|title=The Pacific Basin: A History of Its Geographical Exploration|author=Friis, Herman Ralph. (Ed.).|publisher=American Geographical Society|year=1967|page=369}}</ref><ref name=Galang>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lt5uAAAAMAAJ&q=islas+del+poniente+|title=Encyclopedia of the Philippines, Volume 15|author=Galang, Zoilo M. (Ed.).|publisher=E. Floro|edition=3rd|year=1957|page=46}}</ref><ref name=Cambridge1>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jtsMLNmMzbkC|title=The Cambridge History of Southeast Asia – Volume One, Part Two – From c. 1500 to c. 1800|author=Tarling, Nicholas.|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, UK|year=1999|page=[https://books.google.com/books?id=jtsMLNmMzbkC&pg=PA12&dq=#v=onepage&q&f=false 12]|isbn=0-521-66370-9}}</ref>}} Ti opisial a nagan ti Filipinas ket nagbalbaliw kadagiti adu a beses iti kurso ti pakasaritaan. Idi las-ud ti [[Rebolusion ti Filipinas]], inrangarang ti [[Kongreso ti Malolos]] ti pannakabangon ti ''República Filipina'' wenno ti ''[[Umuna a Republika ti Filipinas|Republika Filipina]]''. Manipud iti paset ti panawen ti [[Gubat ti Espaniol–Amerikano]] (1898) ken ti [[Gubat ti Filipino–Amerikano]] (1899–1902) aginggana iti paset ti panawen ti [[Mankomunidad ti Filipinas|Mankomunidad]] (1935–46), dagiti turay ti kolonia ti Amerika ket tinawtawaganda ti pagilian a kas ''Is-isla ti Filipinas'', ti maysa a panangipatarus iti nagan nga Espaniol.<ref name=Constantino1975>{{cite book|last1=Constantino|first1=R|title=The Philippines: a Past Revisited|date=1975|publisher=Tala Pub. Services|location=Quezon City|accessdate=}}</ref> Mnaipud iti [[Tulag ti Paris (1898)|Tulag ti Paris idi 1898]], nangrugrugi a nagparparang ti nagan a ''Filipinas'' ken isun ti nagbalin a kadawyan a nagan ti pagilian. Manipud idi panagpatingga ti [[Sangalubongan a Gubat II]], ti opisial a naganen ti pagilian ket ti ''Republika ti Filipinas''.<ref name =PhilIs>Quezon, Manuel, III. (Marso 28, 2005). [http://www.quezon.ph/2005/03/28/323/ "The Philippines ''are'' or ''is''?"]. ''Manuel L. Quezon III: The Daily Dose''. Naala idi Disiembre 20, 2009.</ref> {{clearleft}} == Politika == {{Nangruna nga artikulo|Politika ti Filipinas|Presidente ti Filipinas|Batay-linteg ti Filipinas}} Ti Filipinas ket addaan iti demokratiko a gobierno iti porma ti batay-linteg a republika ng addaan iti [[presidensial a sistema]].<ref name='US State Department'>{{cite web | url = http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_999.html#country |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120103095151/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_999.html? |archivedate=2012-01-03 | title = Country description | accessdate = Enero 24, 2012 | date = Enero 2012 | work = US State Department Website | publisher = US State Department Website | quote = The Philippines is an emerging economy with a democratic system of government.}}</ref> Daytoy ket iturayan a kas maysa nga [[unitario nga estado]] malaksid iti [[Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao]] (ARMM) a kaaduan a nawaya manipud iti demokratiko a sistema ti gobierno. Adda metten dagiti panangipadas a mangbaliw ti gobierno iti maysa a [[pederal a gobierno|pederal]], [[maymaysa a kamara]], wenno [[parlamentario a gobierno]] manipud iti administrasion ni Ramos. Iti agdama, agplanplano manen ti agdama nga administrasion ni Presidente Duterte a mangsukat iti unitario a porma ti gobierno iti pederal a porma ti panangidaulo, nga iti daytoy maikkat ti posision a Bise Presidente ken masukatan iti posision nga Umuna a Ministro ken isu ti agbalin a daulo ti gobierno ken ti Presidente kas daulo ti Estado.<ref>{{cite journal|url=http://www.inwent.org/ez/articles/077943/index.en.shtml |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202113453/http://www.inwent.org/ez/articles/077943/index.en.shtml|archivedate=2008-12-02|title=Civil service reform: Whose service?|author=Robles, Alan C.|journal=D+C|publisher=Internationale Weiterbildung und Entwicklung [InWEnt]|date=Hulio 2008|volume=49|pages=285–289|accessdate=Nobiembre 30, 2008}}</ref><ref>{{cite news|author=Bigornia, Amante.|title= The 'consultations' on Charter change|url=https://news.google.com/newspapers?id=no8VAAAAIBAJ&sjid=bQsEAAAAIBAJ&pg=4208,1807319&dq=|newspaper=The Manila Standard|date=Septiembre 17, 1997|accessdate=Disiembre 13, 2009}}</ref> Ti [[Presidente ti Filipinas|Presidente]] ket agrebbeng a kas ti [[daulo ti estado]] ken [[daulo ti gobierno]] ken isu ti [[commander-in-chief|hepe nga agbilbilin]] kadagiti [[Siiigam a Buyot iti Filipinas|siiigam a buyot]]. Ti presidente ket nabutosan babaen ti popular a butos para iti maysa nga innem a tawen a termino, nga iti las-udna daytoy ket mangidutok ken mangiturong ti [[Gabinete (gobierno)|gabinete]].<ref name="About" /> Ti [[dua a kamara]] a [[Kongreso ti Filipinas|Kongreso]] ket buklen ti [[Senado ti Filipinas|Senado]], nga agserbi a kas ti [[akinngato a kamara]], nga addaan kadagiti miembro a nabutosan kadagiti innem a tawen a termino, ken ti [[Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas|Kamara dagiti Pannakabagi]], nga agserbi a kas ti [[akinbaba a kamara]], nga addaan kadagiti miembro a nabutosan kadagiti tallo a tawen a termino.<ref name="About" /> Nabutosan dagiti agdama a Senador bayat a dagiti representatibo ket nabutosanda manipud kadagiti [[Dagiti lehislatibo a distrito ti Filipinas|lehislatibo a distrito]] ken babaen ti sektoral a pannakabagi.<ref name="About" /> Ti bileg ti [[ukoman|ukom]] ket nairebbeng iti [[Kangatuan a Korte ti Filipinas|Korte Suprema]], a buklen ti [[Pangulo ti Hustisia ti Kangatuan a Korte ti Filipinas|Pangulo ti Hustisia]] a kas ti mangiturong nga opisial ken dagiti sangapulo ket uppat a [[Katakunaynay a Hustisia ti Kangatuan a Korte ti Filipinas|katakunaynay a hustisia]], amin isuda ket indutok babaen ti Presidente manipud kadagiti nominasion nga inted babaen ti [[Konseho ti Ukoman ken Bar]].<ref name="About" /> === Administratibo a pannakabingbingay === {{Nangruna nga artikulo|Dagiti administratibo a pannakabingbingay ti Filipinas}} Ti Filipinas ket nabingbingay kadagiti tallo a grupo ti isla: ti [[Luzon]], [[Visayas]], ken [[Mindanao]]. Dagitoy ket nabingbingay kadagiti 18 a [[Dagiti rehion ti Filipinas|rehion]], dagiti 81 a [[Dagiti probinsia ti Filipinas|probinsia]], dagiti 145 a [[Dagiti siudad ti Filipinas|siudad]], dagiti 1,489 nga [[Dagiti ili ti Filipinas|ili]], ken dagiti 42,029 a [[baranggay]].<ref>{{cite web | url=http://nap.psa.gov.ph/activestats/psgc/NSCB_PSGC_SUMMARY_June2015.pdf | title=Philippine Standard Geographic Codes as of June 2015 | work=Philippine Statistics Authority | date=Hunio 24, 2015 | accessdate=Hulio 4, 2015 | archive-date=2018-12-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181225234456/http://nap.psa.gov.ph/activestats/psgc/NSCB_PSGC_SUMMARY_June2015.pdf%20 | url-status=dead }}</ref> Iti pay maipatinayon, Seksion 2 ti Tignay ti Republika Blng.&nbsp;5446 ket mangiyunay-unay a ti panangipalawag ti teritorio a baybay iti likmut ti purpuro ti Filipinas ket saan a mangapekto iti panagtunton iti akindaya a parte ti [[Sabah]].<ref name=baselines>{{cite web|author=Ronald Echalas Diaz, Office Manager |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno5446.html |title=Republic Act No. 5446 – An Act to Amend Section One of Republic Act Numbered Thirty Hundred and Forty-Six, Entitled "An Act to Define the Baselines of the Territorial Sea of the Philippines". Republic of the Philippines|publisher=Chan Robles Virtual Law Library |date=Septiembre 18, 1968 |accessdate=Mayo 4, 2013}}</ref><ref>{{cite book|last=Mohamad|first=Kadir|year=2009|title=Malaysia's territorial disputes – two cases at the ICJ : Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge (Malaysia/Singapore), Ligitan and Sipadan [and the Sabah claim] (Malaysia/Indonesia/Philippines)|url=http://www.idfr.gov.my/images/stories/publication/2009/inside_pbp.pdf|publisher=Institute of Diplomacy and Foreign Relations (IDFR) Ministry of Foreign Affairs, Malaysia|quote=Map of British North Borneo, highlighting in yellow colour the area covered by the Philippine claim, presented to the Court by the Philippines during the Oral Hearings at the ICJ on 25 June 2001|page=46|accessdate=Mayo 16, 2014}}</ref> {{Mapa a ladawan dagiti probinsia ti Filipinas}} === Dagiti rehion ti Filipinas === {{Nangruna nga artikulo|Dagiti rehion ti Filipinas}} Dagiti ''rehion'' idiay Filipinas ket dagiti [[Dagiti administratibo a pannakabingbingay ti Filipinas|administratibo a pannakabingbingay]] a kangrunaan nga agserbi tapno maurnos dagiti [[Dagiti probinsia ti Filipinas|probinsia]] ti pagilian para iti panagpalaka ti administrasion. Ti Filipinas ket nabingbingay kadagiti 18 a rehion (17 nga administratibo ken 1 [[Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao|autonomo]]). Kaaduan kadagiti opisina ti gobierno ket nabangon babaen ti rehion inmbes a dagiti agmaymaysa nga opisina ti probinsia, ken kadawyan (ngem saan a kankanayon) iti siudad a naidesignado a rehional a sentro. Manipud idi 2015, ti [[CALABARZON]] ket isu ti kaaduan ti populasion a rehion bayat a ti [[Metro Manila|Nailian a Kapitolio a Rehion]] (NCR) ket ti kapusekan ti populasion. {| class="wikitable" |align=center |+ Dagiti 5 a Kaaduan ti Poulasion a Rehion iti Filipinas |- ! Rehion !! Kalawa (km2) !! Populasion manipud idi 2015 !! Densidad ti populasion/km2 !! % ti Populasion |- | [[CALABARZON]] ||align=center| 16,873.31 ||align=center| '''14,414,774''' ||align=center| 850 ||align=center| 14.27% |- | [[Metro Manila|NCR]] ||align=center| 613.94 ||align=center| 12,877,253 ||align=center| '''21,000''' ||align=center| 12.75% |- | [[Tengnga a Luzon]] ||align=center| 22,014.63 ||align=center| 11,218,177 ||align=center| 510 ||align=center| 11.11% |- | [[Tengnga a Visayas]] ||align=center| 10,102.16 ||align=center| 6,041,903 ||align=center| 600 ||align=center| 5.98% |- | [[Rehion ti Bicol]] ||align=center| 18,155.82 ||align=center| 5,796,989 ||align=center| 320 ||align=center| 5.74% |- |} == Heograpia == {{Nangruna nga artikulo|Heograpia ti Filipinas}} [[Papeles:Relief Map Of The Philippines.png|thumb|<div style="text-align:center;">Topograpia ti Filipinas</div>]] Ti Filipinas ket maysa a [[purpuro]] a buklen dagiti agarup a 7,500 nga is-isla<ref>{{cite news|last1=Mayuga|first1=Jonathan|title=Namria 'discovers' 400 previously 'unknown' PHL islands using IfSAR|url=http://www.businessmirror.com.ph/namria-discovers-400-previously-unknown-phl-islands-using-ifsar/|accessdate=Pebrero 12, 2016|publisher=BusinessMirror|date=Pebrero 10, 2016}}</ref> nga addaan iti dagup a kalawa iti daga, ken mairaman dagiti bagi ti danum, iti agarup a {{pagbaliwen|300000|km2|sqmi|sp=us|0}}.<ref>{{cite web|url=http://archives.pia.gov.ph/?m=6&subject=philinfo&item=geography|title=General Profile of the Philippines : Geography|publisher=Philippine Information Agency|access-date=2016-11-01|archive-date=2015-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150921141351/http://archives.pia.gov.ph/?m=6&subject=philinfo&item=geography|url-status=dead}}</ref> Ti agatiddog iti {{pagbaliwen|36289|km|mi|sp=us}} nga aplayana ket mangaramid daytoy iti pagiliana nga addaan iti maika-5 a [[Listaan dagiti pagilian babaen ti kaatiddog ti aplaya|kaatiddogan nga aplaya]] iti lubong.<ref name=About /><!--says the coastline is 17,500 km--><ref name=CIAfields><!--says the coastline is 36,289&nbsp;km and that only Canada, Russia, Indonesia, and Greenland have longer coastlines-->Central Intelligence Agency. (2009). [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html "Field Listing :: Coastline"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170716042040/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html |date=2017-07-16 }}. Washington, D.C.: Author. Naala idi 2009-11-07.</ref> Daytoy ket mabirukan iti pagbaetan ti 116°&nbsp;40', ken 126°&nbsp;34' E longitud ken 4°&nbsp;40' ken21°&nbsp;10' N latitud ken beddengan babaen ti [[Baybay Filipinas]]<ref>[https://web.archive.org/web/20090820123304/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761580288/Philippine_Sea.html Philippine Sea], [http://encarta.msn.com/ encarta.msn.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090411143533/http://encarta.msn.com/ |date=2009-04-11 }} (naiyarkibo manipud iti [http://encarta.msn.com/encyclopedia_761580288/Philippine_Sea.html kasisigud] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090820123304/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761580288/Philippine_Sea.html |date=2009-08-20 }} idi Agosto20, 2009).</ref> iti daya, ti [[Baybay Abagatan Tsina]]<ref>[https://web.archive.org/web/20130213111846/http://focustaiwan.tw/ShowNews/WebNews_Detail.aspx?ID=201302090013&Type=aIPL "U.S. report details rich resources in South China Sea."] (naiyarkibo manipud iti [http://focustaiwan.tw/ShowNews/WebNews_Detail.aspx?Type=aIPL&ID=201302090013 kasisigud] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211203082913/http://focustaiwan.tw/ShowNews/WebNews_Detail.aspx?Type=aIPL&ID=201302090013 |date=2021-12-03 }} idi 2013-02-133)</ref> iti laud, ken ti [[Baybay Celebes]]<ref>C.Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Celebes_Sea?topic=49523 ''Celebes Sea''. Encyclopedia of Earth. Eds. P.Saundry & C.J.Cleveland. National Council for Science and the Environment. Washington DC]</ref> iti abagatan. Ti isla ti [[Borneo]]<ref>{{cite web|url=http://www.pbs.org/edens/borneo/awesome.html|title=An Awesome Island|work=Borneo: Island in the Clouds|publisher=PBS|accessdate=Nobiembre 11, 2012}}</ref> ket mabiruk kadagiti bassit laeng a kilometro iti abagatan a laud ken ti Taiwan ket dagus a mabirukan iti amianan. Ti [[Is-isla ti Maluku|Maluku]] ken [[Sulawesi]] ket mabirukan dagitoy iti abagatan-abagatan a laud ken ti [[Palau]] ket mabirukan iti daya ti is-isla.<ref name=About /> Kaaduan dagiti kabambantayan nga isla ket nabongan iti [[tropikal a katuduan a bakir]] ken nagtaud iti bulkan. Ti kangatuan a bulkan ti [[Bantay Apo]].Daytoy ket agtayag iti {{pagbaliwen|2954|m|ft|sp=us}} iti ngato ti pantar ti baybay ken mabirukan idiay isla ti Mindanao.<ref>{{cite web|url=http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/philippines.html|title=Philippines Mountain Ultra-Prominence|publisher=peaklist.org|accessdate=Hunio 19, 2009}}</ref><ref>(2011-04-06). [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rp.html "The World Factbook – Philippines"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150719222229/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rp.html |date=2015-07-19 }}. Central Intelligence Agency. Naala idi Marso 14, 2011.</ref> Ti Kaadaleman ti Galathea idiay [[Trinsera ti Filipinas]] ket ti kaadaleman a punto ti pagilian ken ti maikatlo a kaadaleman iti lubong. Ti trinsera ket mabirukan idiay Baybay Filipinas.<ref>{{cite book |url=http://www.biodiversitylibrary.org/item/31710 |title=The Galathea Deep Sea Expedition, 1950–1952, described by members of the expedition |last=Bruun |first=Anton Frederick |publisher=Macmillian, New York |year=1956}}</ref> Ti kaatiddogan a karayan ket ti [[Karayan Cagayan]] iti akin-amianan a Luzon.<ref name="eearth">{{cite web|url=http://www.eoearth.org/article/Water_profile_of_Philippines#River_Basins_and_Water_Resources|title=Water profile of Philippines|last=Kundel|first=Jim|date=Hunio 7, 2007|publisher=Encyclopedia of Earth|accessdate=Septiembre 30, 2008}}</ref> Ti [[Luek Manila]], iti aplaya a pakabirukan ti kapitolio a siudad ti Manila, ket naikapet iti [[Laguna de Bay]], ti kadakkelan a danaw iti Filipinas, babaen ti [[Karayan Pasig]]. Ti [[Luek Subic]], ti [[Golpo Davao]], ken ti [[Golpo Moro]] ken dagiti sabali a nangruna a luek. Ti [[Lingsat ti San Juanico]] ket mangisina kadagiti isla ti Samar ken Leyte ngem daytoy ket ballasiwen babaen ti [[Rangtay San Juanico]].<ref>Republic of the Philippines. Department of Tourism. [c. 2008]. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120427094345/http://www.travelmart.net/philippines/leyte-hotels-resorts.html |date=April 27, 2012 |title=Leyte is Famous for... }} (naiyarkibo manipud iti [http://www.travelmart.net/philippines/leyte-hotels-resorts.html the original] idi Abril 27, 2012). Naala idi Marso 21, 2010 manipud iti www.travelmart.net.</ref> Mabirukan kadagiti kaadaywan a parte ti [[Singsing ti Apuy]] ti Pasipiko, makasanay ti Filipinas kadagiti masansan nga aktibidad ti seismiko ken bulkaniko. Ti [[Banak Benham]] iti daya ti Baybay Filipinas ket ti maysa a rehion ti sirok ti baybay nga aktibo iti tektoniko a subduksion.<ref name="CLCS submissions">{{cite web |url=http://www.un.org/Depts/los/clcs_new/commission_submissions.htm |title=Submissions, through the Secretary-General of the United Nations, to the Commission on the Limits of the Continental Shelf, pursuant to article 76, paragraph 8, of the United Nations Convention on the Law of the Sea of 10 December 1982 |publisher=United Nations Commission on the Limits of the Continental Shelf |date=Mayo 28, 2009 |accessdate=Mayo 29, 2009}}</ref> Garup a 20 a [[gingined]] dagiti mairehistro iti inaldaw, ngem kaaduan dagitoy ket nakapsut unay a marikna. Ti naudi a nakaro a gingined ti [[gingined ti Luzon ti 1990]].<ref>La Putt, Juny P. [c. 2003]. [http://www.cityofpines.com/baguioquake/quake.html ''The 1990 Baguio City Earthquake''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150212175238/http://www.cityofpines.com/baguioquake/quake.html |date=2015-02-12 }}. Naala idi Disembre 20, 2009 manipud iti Website ti [http://www.cityofpines.com/ Siudad ti Baguio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170918084421/http://www.cityofpines.com/baguioquake/quake.html |date=2017-09-18 }}.</ref> Adda dagiti [[Listaan dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas|adu nga aktibo a bulkan]] a kas ti [[Bulkan Mayon]], [[Bantay Pinatubo]], ken [[Bulkan Taal]]. Ti panagbettak ti Bantay Pinatubo idi Hunio 1991 ket nagpataud ti maikadua a kadakkelan a panagbettak iti daga iti maika-20 a siglo.<ref name = Pinatubo1991>{{cite web | last1 = Newhall | first1 = Chris | last2 = Hendley | first2 = James W. II | last3 = Stauffer | first3 = Peter H. | title = The Cataclysmic 1991 Eruption of Mount Pinatubo, Philippines (U.S. Geological Survey Fact Sheet 113-97) | url = http://pubs.usgs.gov/fs/1997/fs113-97/ | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130825233934/http://pubs.usgs.gov/fs/1997/fs113-97/ | archivedate = Agosto 25, 2013 | publisher = U.S. Department of the Interior. U.S. Geological Survey | date = Pebrero 28, 2005 | accessdate = Abril 9, 2007 }}</ref> Saan amin a nalatak a langa ti heograpia ket naranggas wenno makadadael. Ti nataltalna a legado dagiti panagdisturbo ti heolohia ket ti [[Nailian a Parke ti Subteraneo a Karayan ti Puerto Princesa|Subtereneo a Karayan ti Puerto Princesa]], ti lugar ket mangirepresenta ti habitat para iti konserbasion ti biodibersidad, ti lugar ket aglaon pay ti napno nga ekosistema ti bantay aginggana iti baybay ken addaan kadagiti kangrunaan a bakir iti Asia.<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/652 |title=Puerto-Princesa Subterranean River National Park |publisher=UNESCO World Heritage Centre|accessdate=Mayo 4, 2013}}</ref> Gapu ti kasasaad a [[bulkan]]iko dagiti isla, adu dagiti deposito ti mineral. Nakarkulo a ti pagilian ket addaan iti maikadua a kaaduan ti deposito ti balitok kalpasan ti Abagatan nga Aprika ken maysa kadagiti kaaduan a deposito ti gambang iti lubong.<ref name="NYTimesMiners">{{cite news | author = Greenlees, Donald. | title = Miners shun mineral wealth of the Philippines | url = http://www.nytimes.com/2008/05/14/business/worldbusiness/14iht-mine.1.12876764.html | newspaper = The New York Times | date = Mayo 14, 2008 | accessdate = Disiembre 11, 2009 }}</ref> Daytoy ket nabaknang pay iti nikel, kromita, ken zinc. Uray no kastoy dayta, ti saan a nasayaat a panagtaripato, t nangato a densidad ti populasion, ken ti panagrikna iti enbironmento ket nagresultaan ti kaaduan a saan pannakaala dagitoy a mineral.<ref name="NYTimesMiners" /> Ti enerhia ti heotermal ket ti produkto ti aktibidad ti bulkan a nasaysayaat nga innala iti Filipinas. Ti Filipinas ket isu ti maikadua a kadakkelan nga agpatpataud iti heotermal iti lubong kalpasan ti Estados Unidos, ken 18% ii kasapulan iti elektrisidad ti pagilian ket naal-ala babaen ti bileg ti heotermal.<ref>{{Cite news |url=http://www.nytimes.com/2008/06/29/business/worldbusiness/29iht-energy.1.14068397.html |author=Davies, Ed and Karen Lema. |title=Pricey oil makes geothermal projects more attractive for Indonesia and the Philippines |newspaper= The New York Times |date = Hunio 29, 2008 |accessdate=Disiembre 18, 2009}}</ref> <gallery mode="packed-hover" caption="Heograpia ti Filipinas"> Papeles:Mount Pinatubo 20081229 01.jpg|''[[Bantay Pinatubo]]'' Papeles:Chocolate Hills - edit.jpg|''[[Chocolate Hills]]'' idiay [[Bohol]] Papeles:Taal Volcano aerial 2013.jpg|''[[Bulkan Taal]]'', ti kabassitan nga aktibo a bulkan iti lubong Papeles:View on the half way to Kayangan Lake - panoramio.jpg|''[[Isla Coron]]'' idiay [[Palawan]] Papeles:View south of the northern Sierra Madre from peak of Mt. Cagua - ZooKeys-266-001-g007.jpg|''[[Sierra Madre (Filipinas)|Kabambantayan ti Sierra Madre]]'' Papeles:FvfBokod0174 03.JPG|''[[Tropikal a kabakiran ti pino ti Luzon]]'' </gallery> == Dagiti nagibasaran == === Dagiti dakamat === {{Reflist|refs= <ref name="About">{{cite web |date=Marso 9, 2009 |url=http://www.gov.ph/aboutphil/general.asp |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090309081519/http://www.gov.ph/aboutphil/general.asp |archivedate=Marso 9, 2009 |title=General Information |accessdate=Septiembre 21, 2014 }}. (nadadaan a bersion – a kas adda idi 2009 – idi las-ud ti presidensia ni [[Gloria Macapagal Arroyo]]), ''[http://www.gov.ph/ Ti Opisial a Portal ti Gobierno ti Republika ti Filipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120101105754/http://www.gov.ph/ |date=2012-01-01 }}''.</ref> <ref name="7 mother languages">[http://www.gmanetwork.com/news/story/317280/news/nation/deped-adds-7-languages-to-mother-tongue-based-education-for-kinder-to-grade-3 DepEd adds 7 languages to mother tongue-based education for Kinder to Grade 3]. GMA News. Hulio 13, 2013.</ref> <ref name=OfficialLang>{{cite web|author1=Joselito Guianan Chan |author2=Managing Partner |url=http://www.chanrobles.com/article14language.htm |title=1987 Constitution of the Republic of the Philippines, Article XIV, Section 7.|publisher=Chan Robles & Associates Law Firm |accessdate=Mayo 4, 2013}}</ref> }} === Bibliograpia === {{refbegin}} * {{cite book |last=Agoncillo |first=Teodoro A. |title=History of the Filipino People |url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod |edition=8th |publisher=Garotech Publishing |year=1990 |isbn=9718711066}} * {{cite book |last=Armes |first= Roy |title= Third World Film Making and the West |url=https://archive.org/details/thirdworldfilmma0000arme |publisher= University of California Press |year= 1987 |isbn=978-0-520-90801-7}} * {{cite book |title=In Search of Southeast Asia: A Modern History |last1=Chandler |first1= David P. |last2= Steinberg |first2= David Joel |edition=revised 2nd |publisher=University of Hawaii Press |year=1987 |isbn=0-8248-1110-0}} * {{cite book |title=Basques in the Philippines |last=De Borja |first= Marciano R. |publisher=University of Nevada Press |year=2005 |isbn=0-87417-590-9}} * {{cite book |title=Visayan Vignettes: Ethnographic Traces of a Philippine Island |url=https://archive.org/details/visayanvignettes0000dumo |last=Dumont |first= Jean-Paul |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |year=1992 |isbn=0-226-16954-5}} * {{cite book |title=The Tabon Caves: Archaeological Explorations and Excavations on Palawan |last=Fox |first= Robert B. |year=1970 |id= ASIN B001O7GGNI |publisher=National Museum}} * {{cite book |title=The Pacific Basin: A History of Its Geographical Exploration |last=Friis |first= Herman Ralph |publisher=American Geographical Society |year=1967}} * {{cite book |title=The American Colonial State in the Philippines: Global Perspectives |url=https://archive.org/details/isbn_9780822330998 |last1=Go |first1=Julian|last2=Foster|first2=Anne L. |publisher=Duke University Press |year=2003 |isbn=0-8223-3099-7}} * {{cite book |title=Philippine History |last=Halili |first= Maria Christine N. |publisher=Rex Bookstore |year=2004 |isbn=9712339343}} * {{cite book |title=Distinguished Asian American Business Leaders |url=https://archive.org/details/distinguishedasi0000hira |last=Hirahara |first= Naomi |publisher=Greenwood Publishing |year=2003 |isbn=1-57356-344-7}} * {{cite book |last=Kurlansky |first= Mark |year= 1999 |title= The Basque History of the World |url=https://archive.org/details/basquehistoryofw0000kurl |location= Nueva York |publisher= Walker & Company |isbn= 0-8027-1349-1}} * {{cite book |title=Malay Muslims: The History and Challenge of Resurgent Islam in Southeast Asia |url=https://archive.org/details/malaymuslimshist0000mcam |last=McAmis |first= Robert Day |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |year=2002 |isbn=0-8028-4945-8 }} * {{cite book |last=Munoz |first=Paul Michel |title=Early Kingdoms of the Indonesian Archipelago and the Malay Peninsula |url=https://archive.org/details/earlykingdomsofi0000muno |publisher=Editions Didier Millet |year=2006 |location=Singapore |isbn= 9814155675}} * {{cite book |title=Southeast Asia: An Introductory History |url=https://archive.org/details/southeastasiaint0000osbo_v1c2 |last=Osborne |first= Milton E. |publisher=Allen & Unwin |edition=9th |year=2004 |isbn=1-74114-448-5}} * {{cite book |title=The Report: Philippines 2009 |last=Oxford Business Group |publisher=Oxford Business Group |year=2009 |isbn=978-1-902339-12-2}} * {{cite book |last=Price |first= Michael G. |year= 2002 |title= America at War: the Philippines, 1898–1913 |url=https://archive.org/details/americaatwarphil0000unse |location=Westport, CT |publisher= Greenwood |isbn= 0-275-96821-9}} * {{cite book |title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania |last1=Ring |first1= Trudy|last2= Salkin|first2= Robert M.|last3=La Boda|first3=Sharon |publisher=Taylor & Francis |year=1996 |isbn=1-884964-04-4}} * {{cite book |last=Rottman |first= Gordon L. |year= 2002 |title= World War 2 Pacific Island Guide – A Geo-Military Study |location=Westport, CT |publisher= Greenwood Press |isbn=0-313-31395-4}} * {{cite book |title=Philippines |url=https://archive.org/details/isbn_9781741042894 |last1=Rowthorn |first1= Chris|last2= Bloom|first2=Greg |edition=9th |publisher=Lonely Planet |year=2006 |isbn=1-74104-289-5}} * {{cite book |title=Prehispanic Source Materials for the Study of Philippine History |url=https://archive.org/details/prehispanicsourc0000scot |last=Scott |first= William Henry |publisher=New Day Publishers |year=1984 |location=Quezon City |isbn=9711002272}} * {{cite book |title=Barangay: Sixteenth-century Philippine Culture and Society |url=https://archive.org/details/barangaysixteent0000scot |last=Scott |first= William Henry |publisher=Ateneo de Manila University Press |year=1994 |isbn=9715501354}} * {{cite book |last= Solheim |first= Wilhelm G., II |year= 2006|title=Archeology and Culture in Southeast Asia |publisher=University of the Philippines Press |isbn= 9789715425087}} * {{cite book |title=The Spanish Lake – The Pacific since Magellan|volume= I |chapter= Magellan's Successors: Loaysa to Urdaneta. Two failures: Grijalva and Villalobos |last=Spate |first= Oskar H. K. |publisher=Taylor & Francis |year=1979 |isbn=0-7099-0049-X}} * {{cite book |title=The Cambridge History of Southeast Asia |volume= 1|chapter= Part Two – From c. 1500 to c. 1800 |last=Tarling |first= Nicholas |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, RU |year=1999|isbn=0-521-66370-9}} * {{cite book |title=The Cambridge History of Southeast Asia |chapter= From World War II to the Present|volume= 4 |last=Tarling |first= Nicholas |publisher=Cambridge University Press |year=2000|isbn=0-521-66372-5}} * {{cite book |title=Philippines |last1=Tople |first1=Lily Rose R.|last2=Nonan-Mercado|first2= Detch P. |publisher=Marshall Cavendish |year=2002 |isbn=0-7614-1475-4}} * {{cite book |last=Ure |first= John |title=Telecommunications Development in Asia |url=https://archive.org/details/telecommunicatio0000unse_b6i5 |publisher=Hong Kong University Press |year=2008 |isbn=9789622099036}} * {{cite book |title=Philippine Political and Cultural History |url=https://archive.org/details/philippinepoliti0001unse |last=Zaide |first= Gregorio F. |publisher=Philippine Education Co |year=1957}} * {{cite book |title=Philippines: From Crisis to Opportunity : Country Assistance Review |url=https://archive.org/details/philippinesfromc0000zani |last=Zanini |first=Gianni |publisher=World Bank Publications |year=1999 |isbn=0-8213-4294-0}} * {{cite book |title=Authentic Though not Exotic: Essays on Filipino Identity |last=Zialcita |first= Fernando Nakpil |publisher=Ateneo de Manila University Press |location=Quezon City |year=2005 |isbn=9715504795}} * {{cite book |title=The Ethnic Food Lover's Companion: Understanding the Cuisines of the World |url=https://archive.org/details/ethnicfoodlovers0000ziba |last=Zibart |first= Eve |publisher=Menasha Ridge Press |year=2001 |isbn=0-89732-372-6}} {{refend}} == Dagiti akinruar a silpo == {{Commons-nailinia}} {{Wikiquote-inline|Philippines}} {{Wikivoyage-inline|Philippines}} ;Gobierno * [http://www.gov.ph/ Opisial a website ti Republika ti Filipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120101105754/http://www.gov.ph/ |date=2012-01-01 }} * [https://www.senate.gov.ph/ Opisial a website ti Senado ti Filipinas] * [http://www.congress.gov.ph/ Opisial a website ti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas] * [http://www.judiciary.gov.ph/ Opisial a website ti Korte Suprema ti Filipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180501153506/http://www.judiciary.gov.ph/ |date=2018-05-01 }} * [http://www.bsp.gov.ph/ Opisial a website ti Bangko Sentral ng Pilipinas (Banko Sentral ti Filipinas)] * [http://www.neda.gov.ph/ Opisial a website ti Turay ti Nailian nga Ekonomia ken Panagdur-as (NEDA)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160804003832/http://www.neda.gov.ph/ |date=2016-08-04 }} * [http://www.bas.gov.ph/ Opisial a website ti Opsina ti Estadistika ti Agrikultura] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111104041657/http://www.bas.gov.ph/ |date=2011-11-04 }} * [http://www.pnp.gov.ph/ Opisial a website ti Nailian a Pulis ti Filipinas (PNP)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170712170542/http://www.pnp.gov.ph/ |date=2017-07-12 }} * [http://www.tourism.gov.ph/ Opisial a website ti Departamento ti Turismo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060613011440/http://www.tourism.gov.ph/ |date=2006-06-13 }} {{ASEAN}} {{Dagiti pagilian ti Asia}} {{Pagpagilian ken terteritorio ti Abagatan a daya nga Asia}} {{Kontrol ti autoridad}} [[Kategoria:Filipinas| ]] [[Kategoria:Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko]] [[Kategoria:Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Abagatan Tsina]] [[Kategoria:Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles]] [[Kategoria:Dagiti dati a kolonia ti Espania]] [[Kategoria:Dagiti pagilian nga isla]] [[Kategoria:Dagiti estado a kameng ti Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya nga Asia]] [[Kategoria:Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian]] [[Kategoria:Dagiti republika]] [[Kategoria:Dagiti pagilian ti Abagatan a daya nga Asia]] [[Kategoria:Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1565]] [[Kategoria:Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1898]] [[Kategoria:Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1946]] 4xwpbbojyddxltvbwro0hbnhqhf1itl Baybay Filipinas 0 2286 407084 404470 2026-09-28T00:58:21Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 407084 wikitext text/x-wiki {{Infobox bagi ti danum | name = Baybay Filipinas | native_name = | native_name_lang = | image = Philippine Sea location.jpg | caption = Mapa ti Baybay Filipinas | alt = | pushpin_map = Taaw Pasipiko#Filipinas | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Lokasion iti kaunegan ti Taaw Pasipiko | image_bathymetry = | alt_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = | coordinates = {{coord|20|N|130|E}} | type = | part_of = [[Taaw Pasipiko]] | inflow = | rivers = | outflow = | catchment = | basin_countries = {{unbulleted list | [[Pederado nga Es-estado ti Mikronesia]] | ''[[Guam]]'' | [[Indonesia]] | [[Hapon]] | ''[[Akin-amianan nga Is-isla ti Marianas]]'' | [[Palau]] | [[Filipinas]] | [[Taiwan]] }} | length = | width = | area = | depth = | max-depth = | volume = | residence_time = | salinity = | shore = | elevation = | frozen = | islands = {{unbulleted list | [[Is-isla Bonin]] | [[Catanduanes]] | [[Is-isla ti Dinagat]] | [[Guam]] | [[Halmahera]] | [[Homonhon]] | [[Honshu]] | [[Kyūshū]] | [[Leyte]] | [[Luzon]] | [[Is-isla Marianas]] | [[Mindanao]] | [[Morotai]] | [[Palau]] | [[Isla Polillo|Is-isla Polillo]] | [[Is-isla ti Ryukyu]] | [[Saipan]] | [[Samar]] | [[Siargao]] | [[Shikoku]] | [[Taiwan]] | [[Tinian]] | [[Ulithi]] | [[Yap]] }} <!-- note: List is incomplete --> | sections = | trenches = {{unbulleted list | [[Trinsera ti Izu-Bonin]] | [[Trinsera ti Mariana]] | [[Nankai Trough]] | [[Trinsera ti Filipinas]] | [[Trinsera ti Ryukyu]] }} | benches = | cities = | website = | reference = }} Ti '''Baybay Filipinas''' ket [[pingir a baybay]] iti daya ken amianan ti [[Filipinas]] a sumakop ti aganay a [[rabaw a kalawa]] iti 2 a riwriw mi² (5 a riwriw km²)<ref>[https://web.archive.org/web/20090820123304/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761580288/Philippine_Sea.html Baybay Filipinas], [http://encarta.msn.com/ encarta.msn.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090411143533/http://encarta.msn.com/ |date=2009-04-11 }} (arkibo manipud iti [http://encarta.msn.com/encyclopedia_761580288/Philippine_Sea.html ti kasisigudl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090820123304/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761580288/Philippine_Sea.html |date=2009-08-20 }} idi 2009-08-20).</ref> iti akinlaud a paset ti Amianan a [[Taaw Pasipiko]].<ref>[[Taaw Pasipiko|Amianan a Taaw Pasipiko]]</ref> Daytoy ket nabeddengan babaen ti [[Filipinas|purpuro ti Filipinas]] ([[Luzon]], [[Samar]], [[Leyte]] ken [[Mindanao]]) iti abagatan a laud; [[Palau]], [[Yap]], ken [[Ulithi]] (iti [[Is-isla ti Carolinas|Carolinas]]) iti abagatan a daya; ti [[Marianas]], a mairaman ti [[Guam]], [[Saipan]], ken [[Tinian]], iti daya; ti [[Is-isla ti Bonin|Bonin]] ken [[Iwo Jima]] iti amianan a daya; dagiti isla ti Hapon ti [[Honshu]], [[Shikoku]], ken [[Kyūshū]] iti amianan; ti [[Is-isla ti Ryukyu]] iti amianan a laud; ken [[Taiwan]] iti laud.<ref name="brit">{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/456389/Philippine-Sea|title= Baybay Filipinas|accessdate= 2008-08-12|publisher= Encyclopædia Britannica Online}}</ref> Ti baybay ket addaan iti narikut ken naindumadumaan a [[reliba]] ti sirok ti baybay.<ref name="bio" /> Ti sirokna ket naporma iti estruktural a labneng babaen dagiti serye ti heolohiko a pakababasan ken dagiti sona ti pannakabungtol. Dagiti [[arko ti isla]], dagiti pantok iti rabaw ti taaw gapu ti aktibidad ti [[plaka tektoniko]] iti lugar, ket kulongenna ti Baybay Filipinas iti amianan, daya ken abagatan. Dagiti kas pagarigan ket ti purpuro ti Filipinas, [[Is-isla ti Ryukyu]], ken ti [[Marianas]]. Ti sabali pay a prominente a langa ti Baybay Filipinas ket ti kaadda dagiti [[trinsera ti taaw|adalem a trinsera ti baybay]], ti [[Trinsera ti Filipinas]] ken ti [[Trinsera ti Marianas]], ken aglaon dagitoy ti kaadaleman a punto iti planeta. __TOC__ {{multiple image | align = left | direction = horizontal | image1 = Pass over Eastern Asia to Philippine Sea and Guam.ogv | width1 = 300 | alt1 = | caption1 = Panaglabas ti ISS iti Daya nga Asia iti Baybay Filipinas ken Guam. | image2 = Islands in the Philippine Sea at Night.ogv | width2 = 300 | alt2 = | caption2 = Dagiti isla idiay Baybay Filipinas. }} {{-}} == Heograpia == === Lokasion === Ti Baybay Filipinas ket bineddengan babaen ti [[Filipinas]] ken [[Taiwan]] iti laud, ti [[Hapon]] iti amianan, ti [[Marianas]] iti daya ken ti [[Palau]] iti abagatan. Dagiti kaaripingna a baybay ket mairaman ti [[Baybay Celebes]] nga insinsina daytoy babaen ti [[Mindanao]] ken dagiti babassit nga isla iti abagatan, ti [[Baybay Abagatan Tsina]] nga insinsina babaen ti [[Filipinas]], ken [[Baybay Daya a Tsina]] nga insinsina babaen ti [[Is-isla ti Ryukyu]]. === Gay-at === Ti [[Gunglo ti Sangalubongan a Hidrograpiko]] ket mangipalawag ti Baybay Filipinas a kas "ti lugar iti [[Taaw Pasipiko|Amianan a Taaw Pasipiko]] idiay daya nga aplaya ti [[Filipinas|Is-isla ti Filipinas]]", a nabeddengan dagiti sumaganad:<ref>{{cite web|url=http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf|title=Dagiti Patingga dagiti Taaw ken dagiti Baybay, Maika-3 nga edision|year=1953|publisher=Gunglo ti Sangalubongan a Hidrograpiko|accessdate=7 Pebrero 2010|archive-date=2010-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20101015152118/http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf|url-status=dead}}</ref> <blockquote> ''Iti Laud.'' Babaen dagiti Akindaya patingga ti [[Purpuro ti Daya nga Indiano]], [[Baybaya Abagatan Tsina]] ken ti [[Baybay Daya a Tsina]]. <p>''Iti Amianan.'' Babaen ti Abagatan a daya nga aplaya ti [[Kyūshū|Kyushu]], dagiti Akin-abagatan ken Akindaya a patingga ti [[Akin-uneg a Baybay Seto|Akin-uneg a Baybay]] ken ti Abagatan nga aplaya ti Isla ti [[Honshū|Honshu]].</p> <p>''Iti Daya.''</p> Babaen ti pantok ti [[Hapon]] aginggana ti [[Is-isla ti Bonin|Bonin]], [[Is-isla ti Bulkan|Bulkan]] ken ti Is-isla ti [[Is-isla ti Mariana|Ladrone (Mariana)]], amin dagitoy ket mairaman iti Baybay Filipinas. <p>''Iti Abagatan.'' Babaen ti linia a mangitipon ti [[Guam]], [[Yap]], Pelew ([[Palau]]) ken Is-isla ti [[Halmahera]].</p> </blockquote> === Heolohia === Ti [[Plaka ti Baybay Filipinas]] ket mangporma ti datar ti Baybay Filipinas. Daytoy ket maipasirok babaen ti [[Agkutkuti a Barikes ti Filipinas]] a kaaduan a mangawit ti purpuro ti Filipinas ken ti akindaya a [[Taiwan]]. Ti baetan dagitoy dua a plaka ket ti [[Trinsera ti Filipinas]]. == Biolohia == Ti Baybay Filipinas ket mangsangaili iti eksotiko nga ekosistema ti marina. Aganay a lima gasut dagiti sebbangan iti natangken ken nalukneng a koral ket adda kadagiti pantar a dandanum ken 20 porsiento ti sangalubongan a naam-ammuan a sebbangan ti [[batbato ti baybay]] ket mabirukan kadagiti danum ti Filipinas. Dagiti [[pawikan]], [[pating]], [[moray nga igat]], [[kurita]] ken [[uleg ti baybay]] ken dagiti dadduma pay a sebbangan ti [[ikan]] a kas ti [[tuna]] ket kadawyan a makitkita. Iti pay maipatinayon, ti Baybay Filipinas ket agserbi pay a pagbugian a lugar para dagiti [[igat ti Hapon]], tuna ken dadduma pay a sebbangan ti [[balyena]].<ref name="bio">{{cite web|url= http://www.lighthouse-foundation.org/index.php?id=140&L=1|title= Baybay Filipinas|accessdate= 2008-08-12|publisher= Lighthouse Foundation|archive-date= 2016-07-01|archive-url= https://web.archive.org/web/20160701100525/http://www.lighthouse-foundation.org/index.php?id=140&L=1|url-status= dead}}</ref> == Pakasaritaan == [[Papeles:Battle of the Philippine Sea.jpg|thumb|300px|Maikatlo a Mangawit a Dibision ti Hapon a rinaraut babaen ti eroplano ti Task Force 58 ti [[Marina ti Estados Unidos]] , iti naladaw a malem, idi Hunio 20, 1944. Ti bapor nga agpalpalikmut iti kanawan, a kaasitgan iti kamera, ket mabalin a ti [[Bapor ti Hapon Maya|''Maya'']] wenno ti [[Bapor ti Hapon Chōkai|''Chōkai'']]. Iti labes ti dayta, ket ti bassit nga [[agawit ti eroplano]] a [[agawit ti eroplano ti Hapon Chiyoda|''Chiyoda'']].]] Ti immuna nga Europeano a nangdaliasat idi ti Baybay Filipinas ket ni [[Ferdinand Magellan]] in 1521, a nnaginagan iti ''Mar Filipinas'' idi isu ken dagiti kaduana ket addada idi idiay [[Is-isla ti Mariana]] sakbay ti eksplorasion ti [[Filipinas]]. Kalpasanna daytoy ket naduktalan babaen ti dagiti Kastila nga ekplorador manipud idi 1522 aginggana idi 1565 ken daytoy ket lugar idi ti nalatak a dalan ti [[galeon]] a panagtagilako. Idi baetan ti 19 ken 20, 1944, ti [[Gubat ti Baybay Filipinas]], ket dakkel idi ken mangikeddeng a gubat ti marina ti [[Sangalubongan a Gubat II]] a nagbaetan ti [[Hapon]] ken ti [[Estados Unidos]], daytoy ket napasamak idiay akin-daya a Baybay Filipinas, idiay asideg ti Is-isla ti Mariana. Dagiti agawit ti eroplano ti [[Agawit ti eroplano ti Hapon ti Taihō|''Taihō'']], [[Agawit ti eroplano ti Hapon ti Shōkaku|''Shōkaku'']], [[Agawit ti eroplano ti Hapon ti Junyō|''Junyō'']], [[Agawit ti eroplano ti Hapon ti Hiyō|''Hiyō'']] ken ti [[Agawit ti eroplano ti Hapon ti Ryuho|''Ryuho'']] ken nabombada, natorpedo ken pinalenned dagiti naibatay ti agawit nga eroplano dagiti Amerikano ken nagraut manipud kadagiti dadduma pay a bapor. Daytoy ket lugar pay idi ti '''“Great Marianas Turkey Shoot”''' sakbay ti panagrukma dagiti Aliado iti [[Saipan]], [[Guam]] ken [[Tinian]] idiay Marianas, ti [[Palau]] iti abagatan a laud, ken ti [[Filipinas]]. Kalpasan ti pannakaikarkaro ti [[suppiat ti Is-isla ti Spratly]] idi 2011, dagiti nadumaduma nga ahensia ti Filipinas ket nangrugrugida nga agus-usar iti neolohismo ti "Baybay Laud Filipinas" tapno mangibaga ti [[Baybay Abagatan Tsina]]. Nupay kasta, ti ngiwat ti [[Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration|PAGASA]] ket kinunana a ti baybay iti daya ti Filipinas ket agtultuloyto a matawagan ti Baybay Filipinas.<ref>{{Cite news|url=http://news.asiaone.com/News/Latest%2BNews/Asia/Story/A1Story20110613-283772.html|title=South China Sea renamed in the Philippines|first=Tarra|last=Quismundo|date=2011-06-13|accessdate=2011-06-14|publisher=Philippine Daily Inquirer|archive-date=2018-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20181003010323/http://news.asiaone.com/News/Latest+News/Asia/Story/A1Story20110613-283772.html|url-status=dead}}</ref> == Dagiti akinruar a silpo == {{commonscat-inline|Philippine Sea|{{PAGENAME}}}} *[http://members7.boardhost.com/bic/msg/1222756656.html Isla Emeralda idiay Baybay Turkesa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120823215914/http://members7.boardhost.com/bic/msg/1222756656.html |date=2012-08-23 }} == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} {{Listaan dagiti baybay ti Filipinas}} {{Listaan dagiti baybay ti Indonesia}} {{Listaan dagiti baybay}} {{coord|20|N|130|E|scale:10000000|display=title}} [[Kategoria:Dagiti baybay ti Filipinas| ]] [[Kategoria:Baybay Filipinas]] rf5o0iqxpltlrmi0ybs9t0hnf9bkvww Bahamas 0 4922 407083 397074 2026-09-28T00:49:10Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 407083 wikitext text/x-wiki {{Coord|24|15|N|76|00|W|display=title}} {{Infobox pagilian |common_name = ti Bahamas |conventional_long_name = Mankomunidad ti Bahamas |image_flag = Flag of the Bahamas.svg |image_coat = Coat of arms of the Bahamas.svg |image_map = LocationBahamas.svg |national_motto = "Forward, Upward, Onward, Together"<br />({{lang-ilo|"Agpakauna, Agpangato, Agpatuloy, Agkukuyog"}}) |national_anthem = "March On, Bahamaland"<br /> ({{lang-ilo|Agmartsaka, Bahama a daga}}) |royal_anthem = "God Save the Queen"<br />({{lang-ilo|Apo Dios Isalakanmo ti Reina}}) |official_languages = [[Pagsasao nga Ingles|Ingles]] |ethnic_groups = 85% [[Aprikano a Bahamas]]<br>12% [[Europeano a Bahamas]]s<br>3% [[Tattao nga Asiano|Dagiti Asiano]] ken [[Hispano]]<ref name="cia.gov">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bf.html |title=Archive copy |access-date=2012-04-10 |archive-date=2010-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100402000413/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bf.html |url-status=dead }}</ref> |demonym = Taga-Bahamas |coordinates = {{Coord|25|4|N|77|20|W|type:city}} |capital = [[Nassau, Bahamas|Nassau]] |largest_city = kapitolio |government_type = [[Unitario nga estado|Unitario]] a [[parlamentario a sistema|parlamentario a demokrasia]] ken [[batay-linteg a monarkia]].<ref name="A12">{{cite web| first=| last=| title=•Sapasap a Lasasaad ken dagiti Agdama | work=Pan American Health Organization | date=|url=http://www.paho.org/english/dd/ais/cp_044.htm}}</ref><ref name="A13">{{cite news| first=| last=| title=Mission to Long Island in the Bahamas| work=Evangelical Association of the Caribbean| date=| url=http://www.caribbeanevangelical.org/newsevents/oldarticles.htm?id=82| access-date=2012-04-10| archive-date=2016-03-04| archive-url=https://web.archive.org/web/20160304083539/http://www.caribbeanevangelical.org/newsevents/oldarticles.htm?id=82| url-status=dead}}</ref> |leader_title1 = Monarkia |leader_name1 = [[Elizabeth II|Isabel II]] |leader_title2 = Gobernador-Heneral |leader_name2 = Apo Cornelius A. Smith |leader_title3 = Kangrunaan a Ministro |leader_name3 = Philip Davis |legislature = Parlamento |upper_house = Senado |lower_house = Kamara ti Gimong |area_rank = Maika-160 |area_km2 = 13878 |area_sq_mi = 5358 <!-- Saan nga ikkaten [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 28% |population_estimate = 353,658<ref name="pop">Panagipada ti nagbaetan ti 2000 ken 2010 a Senso ti Populasion ken Panagbalbaliw a Porsiento.</ref> |population_estimate_year = 2010 |population_estimate_rank = Maika-177 |population_census = 254,685 |population_census_year = 1990 |population_density_km2 = 23.27 |population_density_sq_mi = 60<!-- Saan nga ikkaten [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = Maika-181 |GDP_PPP_year = 2011 |GDP_PPP = $9.136 bilion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=99&pr.y=5&sy=2008&ey=2011&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=313&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=Ti Bahamas|publisher=Internasional a Pundo ti Panguartaan|accessdate=2011-12-14}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_per_capita = $26,225<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal_year = 2011 |GDP_nominal = $7.787 bilion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita = $22,352<ref name=imf2/> | Gini_year = 2001 | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini = 57 | Gini_ref = <ref name="blcs">{{cite web |title=Bahamas Living Conditions Survey 2001 |url=http://www.centralbankbahamas.com/download/BLCS%202001%20poverty.pdf#page=4 |publisher=Department of Statistics |accessdate=4 Oktubre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004215603/http://www.centralbankbahamas.com/download/BLCS%202001%20poverty.pdf#page=4 |archive-date=2013-10-04 |url-status=dead}}</ref> | Gini_rank = | HDI_year = 2013 <!--Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = steady <!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.789 <!--number only--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-summary-en.pdf |title=2014 Human Development Report Summary |date=2014 |accessdate=27 Hulio 2014 |publisher=United Nations Development Programme |pages=21–25}}</ref> | HDI_rank = Maika-51 |sovereignty_type = Wayawaya |established_event1 = manipud ti [[Nagkaykaysa a Pagarian]] |established_date1 = Hulio 10, 1973<ref name="bbc_Bahamas">{{cite web |date=Hulio 9, 1973|url = http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/9/newsid_2498000/2498835.stm|title = 1973: Ti Init ti Bahamas ket limned idiay Britaniko nga Imperio|publisher = BBC News| accessdate = 2009-05-01 | last= |quote=}}</ref> |currency = [[Doliar ti Bahamas]] |currency_code = BSD |time_zone = [[Akindaya a Sona ti Oras|EST]] |utc_offset = −5 |time_zone_DST = [[Eastern Daylight Time|EDT]] |utc_offset_DST = −4 |drives_on = kanigid |cctld = [[.bs]] |calling_code = [[Kodigo ti lugar a 242|+1-242]] }} '''Ti Bahamas''' {{IPAc-en|audio=En-us-Bahamas.ogg|b|ə|ˈ|h|ɑː|m|ə|z}}, opisial a ti '''Mankomunidad ti Bahamas''', ket maysa a pagilian a nakabuklan dagiti adadu ngem 3,000 nga [[isla|is-isla]], dagiti [[kayo (isla)]], ken dagiti [[isleta]]. Mabirukan daytoy idiay [[Taaw Atlantiko]] nga amanianan ti [[Cuba|Kuba]] ken [[Hispaniola]] ([[Republica Dominicana|Republika ti Dominikano]] ken [[Haiti]]), amianan a laud iti [[Turko ken Is-isla ti Caicos]], ken abagatan a daya iti [[Estados Unidos]] (kaasitgan ti estado iti [[Florida]]). Ti kadakkel ti dagana ket {{convert|13939|km2|abbr=on}}, nga addaan ti populasion iti 353,658. Ti kapitoliona ket ti [[Nassau, Bahamas|Nassau]]. Iti heograpia, Ti Bahamas ket naisanglad kadgiti isu met laeng a kawar nga isla a kas ti Kuba, ti Hispaniola ken ti Turko ken Is-isla ti Caicos; ti pannakainagan iti Bahamas ket kadawyan a maipatudona ti Mankomunidad ken saan a ti heograpiko a kawar. ==Dagiti nagibasaran== {{Reflist}} {{Kontrol ti autoridad}} {{Bahamas-heograpia-pungol}} {{DEFAULTSORT:Bahamas}} [[Kategoria:Bahamas| ]] [[Kategoria:Dagiti pagilian ti Karibe]] [[Kategoria:Dagiti pagilian nga isla]] [[Kategoria:Dagiti purpuro ti Taaw Atlantiko]] [[Kategoria:Dagiti dati a kolonia ti Ingles]] [[Kategoria:Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian]] [[Kategoria:Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Karibe]] [[Kategoria:Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles]] [[Kategoria:Dagiti batay-linteg a monarkia]] [[Kategoria:Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1973]] [[Kategoria:Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian]] h9l2k5k6iikr8hsemimkxklw3gfa267 Ti Libro ni Mormon 0 5949 407094 393806 2026-09-28T08:08:32Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 407094 wikitext text/x-wiki [[Papeles:Book of Mormon - Iloko.jpg|thumb|Ti Libro ni Mormon]] [[Papeles:Basic BOM Manuscripts.jpg|thumb|upright|220px|Ti panid manipud iti orihinal a manuskrito ti Libro ni Mormon]] Ti '''Libro ni Mormon''' ket [[sagrado a teksto]] ti [[tignay ti Santo ti Kinaudi nga Aldaw]], nga adda dagiti panagsursurot iti pammati nga aglaon kadagiti sursurat dagiti antigo a [[propeta]] a nagtaeng idiay [[Kaamerikaan|kontinente ti Amerika]] manipud idi 2200 SK aginggana idi AD 421.<ref>Gordon B. Hinckley, [http://speeches.byu.edu/reader/reader.php?id=6730 "Praise to the Man"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120608020249/http://speeches.byu.edu/reader/reader.php?id=6730 |date=2012-06-08 }}, 1979-11-04.</ref><ref>Pagsaursuruan a Sistema ti Simbaan (1996, reb. ed.). [http://www.ldsces.org/inst_manuals/bm-in-sm1996/manualindex.asp ''Manual ti Estudiante Ti Libro ni Mormon''] (Siudad ti Salt Lake, Utah: Ti Simbaan ni Hesukristo dagiti Santo ti Kinaudi nga aldaw), ch. 6.</ref> Daytoy ket immuna a naipablaak idi Marso 1830 babaen ni [[Joseph Smith]] a kas ti ''Ti Libro ni Mormon: Ti Maysa a Pannakalagip a Sinurat babaen ti Ima ni Mormon manipud kadagiti Plata a Naala idiay [[Platplata ni Nephi]]''.<ref>{{harvtxt|Smith|1830|loc=titulo ti panid}}. Idi 1982, ti ganetget iti pannangipalawag ken panangiyunay-unay iti panggepna, Ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw ket binaliwanda ti titulo ti libro iti ''Ti Libro ni Mormon: Sabali pay a Tulag ni Hesukristo'' {{harvtxt|LDS Church|2008}}.</ref> Segun ti pannakalaglagip ni Smith, ken segun pay ti naratibo ti libro, ti Libro ni Mormon ket kasisigud a naisurat kadagiti di ammo unay a karakter a tinawtawagan a kas ti "[[nareporma nga Ehipsio]]"<ref>{{lds|Mormon|morm|9|32}}</ref> a naikitikit ti [[nabalitokan a platplata]]. Tinunton ni Smith a ti kinaudi a propeta a nagkonkribusion iti libro, ti lalaki nga agnagan ti [[Moroni (Libro ni Mormon)|Moroni]], ket inkalina idiay [[Turod Cumorah|turod]] nga itan ket ti [[New York]] ken nagsubli met laeng iti Daga idi 1827 a kas maysa nga [[Anghel Moroni|anghel]],<ref>{{Harvtxt|Roberts|1902|pp=11, 18–19}}.</ref> ken nan ti libro ken ni Smith ken nangibilin kaniana a mangipatarus daytoy a kas ebidensia daytoy iti [[Restorasion (Dagiti Santo ti Kinaudi nga Aldaw)|restorasion]] ti husto a simbaan ni Kristo kadagiti kinaudi nga aldaw. Ti Libro ni Mormon ket adda kadagiti bilang ti kasisigud ken naisangayan a doktrinal a panagtutungtungan kadagiti suheto a kas ti pannakatnag ni [[Adan ken Eva (Simbaan ti LDS)|Adan ken Eva]],<ref>E.g. {{lds|2 Nephi|2_ne|2}}</ref> ti natura ti [[Reparasion iti Kristianidad|Reparasion]],<ref>E.g. {{lds|2 Nephi|2_ne|9}}</ref> [[eskatolohia]], pannakasubbot manipud iti pisikal ken espiritual nga ipupusay,<ref>E.g. {{lds|Alma|alma|12}}</ref> ken ti organisasion ti [[Simbaan ni Kristo (Dagiti Santo ti Kinaudi nga Aldaw)|simbaan ti kinaudi nga aldaw]]. Ti kangrunaan a pasamak ti libro ket ti maysa nga [[Dagiti panagparang a panangungar ni Hesus#Ti Libro ti Mormon|ipaparang ni Hesukristo]] iti Kaamerikaan kalpasan ti panangungarna. Ti Libro ni Mormon ket isu ti kasapaan kadagiti [[Pagalagadan nga Ob-obra|naisangayan a sursurat]] ti tignay ti Santo ti Kinaudi nga Aldaw, dagiti denominasion a nangiraraem ti teksto a saan laeng a kas sagrado a teksto ngem naipakasaritaan pay a rehistro dagiti inar-aramid ti Dios kadagiti taga-ugma nga agtataeng iti [[Kaamerikaan]].<ref>[http://lds.org/scriptures/bofm/introduction?lang=eng "Pangyuna"], Libro ni Mormon (1981 LDS Church ed.).</ref> Ti Libro ni Mormon ket nabingbingay kadagiti babbabassit a libro, a natituluan iti tattao a nanaganan a kas dagiti kangrunaan a mannurat ken, kadagiti kaaduan a bersion, ken nabingbingay kadagiti kapitulo ken dagiti berso. Daytoy ket naisurat iti Ingles, ken kapada ti lingguistiko nga estilo ti [[Nasapa a Moderno nga Ingles]] ti Biblia a [[Bersion ni Ari Jaime]], ken daytoy ket napnon wenno sangkapaset metten a naipatarus kadagiti 108 a pagsasao.<ref>{{cite web|last=Ash |first=Michael R. |url=http://www.mormonfortress.com/kjv2.html |title=Ti Biblia ni Ari Jaime ken ti Libro ni Mormon |work=Mormon Fortress |year=1997 |accessdate=2013-01-01}}</ref> == Dagiti nota == {{Reflist}} == Dagiti akinruar a silpo == * {{Wikiquote-inline}} * {{Commonscat-inline|Book of Mormon|{{PAGENAME}}}} * [https://www.lds.org/bc/content/shared/content/ilokano/pdf/language-materials/34406_ilo.pdf?lang=eng&clang=ilo Libro ni Mormon (Ilokano) pdf] * [https://www.lds.org/scriptures/bofm?lang=ilo Libro ni Mormon (Ilokano) | LDS.org] * [https://web.archive.org/web/20131021171114/http://media.ldscdn.org/pdf/lds-scriptures/triple-combination/triple-combination-eng.pdf Libro ni Mormon (Ingles) pdf] {{DEFAULTSORT:Book Of Mormon}} [[Kategoria:Libro ni Mormon| ]] 0tqydny4ndt6o734kgaal79c102fmdz Nunavut 0 7000 407090 403049 2026-09-28T05:11:22Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 407090 wikitext text/x-wiki {{Infobox probinsia wenno teritorio ti Kanada | Name = Nunavut | AlternateName = <big>ᓄᓇᕗᑦ</big> | Flag = Flag of Nunavut.svg | EntityAdjective = Territorial | CoatOfArms = Coat of arms of Nunavut.svg | Motto = ᓄᓇᕗᑦ ᓴᙱᓂᕗᑦ{{nbsp|2}}<small>([[Inuktitut]])</small><br />"Nunavut Sannginivut"<br /><small>"Dagatayo, pigsatayo"</small> | Map = Nunavut in Canada.svg | Label_map = no | Capital = [[Iqaluit]] | LargestCity = Iqaluit | LargestMetro = n/a | OfficialLang = [[Pagsasao nga Inuit|Inuit]] <small>([[Inuktitut]]{{•}}[[Inuinnaqtun]])</small><br />Ingles<br />Pranses | Demonym = Nunavummiut<br />[[wiktionary:Nunavummiuq|Nunavummiuq]] | ViceroyType = Komisioner | Viceroy = [[Edna Elias]] | Premier = [[Peter Taptuna]] | PremierParty = [[Konsenso ti gobierno|Nawaya]] | Legislature = Lehislatibo nga Asemblia ti Nunavut | HouseSeats = 1 | SenateSeats = 1 | AdmittanceOrder = Maika-13 | AdmittanceDate = Abril 1, 1999 | AreaRank = Umuna | TotalArea_km2 = 2038722 | LandArea_km2 = 1877787 | WaterArea_km2 =160935 | Roads = 850 | PercentWater = 7.7 | area_footnotes =<ref name="census2011" /> | PopulationRank = Maika-13 | population_footnotes=<ref name="census2011" /> | Population = 31906 | PopulationRef = | PopulationYear = 2011 | DensityRank = Maika-13 | Density_km2 = 0.015 | GDP_year = 2011 | GDP_total = C$1.964&nbsp;bilion<ref name=GDP2011>{{cite web | url=http://www.statcan.gc.ca/tables-tableaux/sum-som/l01/cst01/econ15-eng.htm | title=Gross domestic product, expenditure-based, by province and territory (2011) | publisher=Statistics Canada | date=Nobiembre 19, 2013 | accessdate=Septiembre 26, 2013}}</ref> | GDP_rank = Maika-13 | GDP_per_capita = C$58,452 | GDP_per_capita_rank = Maika-6 | ISOCode = CA-NU | TimeZone = [[UTC]]-5, [[UTC]]-6, [[UTC]]-7 | PostalAbbreviation = NU | PostalCodePrefix = [[Listaan dagiti Kodigo ti Koreo iti X Postal ti Kanada|X]] | Flower = [[Saxifraga oppositifolia]]<ref>{{cite web |url=http://www.assembly.nu.ca/about-legislative-assembly/official-flower-nunavut |title=The Official Flower of Nunavut Purple Saxifrage |year=2011 |publisher=Lehislatibo nga Asemblia ti Nunavut |accessdate=Hulio 31, 2011 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923175500/http://www.assembly.nu.ca/about-legislative-assembly/official-flower-nunavut |url-status=dead }}</ref> | Tree = n/a | Bird = [[Lagopus muta|Rock Ptarmigan]]<ref>{{cite web |url=http://www.assembly.nu.ca/about-legislative-assembly/official-bird-nunavut |title=The Official Bird of Nunavut: The Rock Ptarmigan |year=2011 |publisher=Legislative Assembly of Nunavut |accessdate=Hulio 31, 2011 |archive-date=2014-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140508155724/http://www.assembly.nu.ca/about-legislative-assembly/official-bird-nunavut |url-status=dead }}</ref> | Website = www.gov.nu.ca }} Ti '''Nunavut''' {{IPAc-en|ˈ|n|uː|n|ə|ˌ|v|ʊ|t}} (manipud iti [[Inuktitut]]: ᓄᓇᕗᑦ) ket isu ti kadakkelan, akin amianan unay ken kabaruan a [[Dagiti probinsia ken teritorio ti Kanada|teritorio]] ti [[Kanada]]. Daytoy ket opisial a naisina manipud kadagiti [[Northwest Territories|Amianan a laud a Teritorio]] idi Abril 1, 1999 babaen ti ''Nunavut a Tignay''<ref name=act>{{cite web |url=http://laws-lois.justice.gc.ca/eng/acts/N-28.6/index.html |title=Nunavut a Tignay |author=Hustisia Kanada |authorlink =Departamento ti Hustisia (Kanada) |year=1993 |accessdate=Abril 26, 2007}}</ref>ken ti Tignay ti ''[[Panagtunton ti Daga a Tulagan ti Nunavut]]'',<ref name=claims>{{cite web |url=http://laws.justice.gc.ca/en/showdoc/cs/N-28.7//20070517/en?command=searchadvanced&caller=AD&search_type=bool&shorttitle=%20Nunavut%20Land%20Claims%20Agreement%20Act&day=17&month=5&year=2007&search_domain=cs&showall=L&statuteyear=all&lengthannual=50&length=50 |title=Panagtunton ti Daga a Tulagan ti Nunavut |author=Hustisia Kanada |year=1993 |accessdate=Abril 26, 2007 |archive-date=2011-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605063004/http://laws.justice.gc.ca/en/showdoc/cs/N-28.7//20070517/en?command=searchadvanced&caller=AD&search_type=bool&shorttitle=%20Nunavut%20Land%20Claims%20Agreement%20Act&day=17&month=5&year=2007&search_domain=cs&showall=L&statuteyear=all&lengthannual=50&length=50 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605063004/http://laws.justice.gc.ca/en/showdoc/cs/N-28.7//20070517/en?command=searchadvanced&caller=AD&search_type=bool&shorttitle=%20Nunavut%20Land%20Claims%20Agreement%20Act&day=17&month=5&year=2007&search_domain=cs&showall=L&statuteyear=all&lengthannual=50&length=50 |date=2011-06-05 }}</ref> urayno dagiti pudno a pagbeddengan ket naipundaren manipud idi 1993. Ti pannakapartuat ti Nunavut ket nagbanagan iti [[Teritorial nga ebolusion ti Kanada|immuna a nangruna a panagbalbaliw ti politika a mapa ti Kanada]] manipud idi naitipon ti baro a probinsia ti [[Newfoundland ken Labrador]] idi 1949. Ti Nunavut ket buklen ti nangruna apaset ti [[Akin-amianan a Kanada]], ken ti kaaduan iti [[Artiko a Purpuro ti Kanada]]. Ti nawatiwat a teritoriona ket mangaramid daytoy ti [[Listaan dagiti kadakkelan a pannakabingbingay ti pagilian babaen ti kalawa|maikalima a kadakkelan a pannakabingbingay ti pagilian iti lubong]], ken ti pay kadakkelan idiay Amianan nga Amerika. Ti kapitoliona nga [[Iqaluit]] (dati a "Luek Frobisher") idiay [[Isla Baffin]], iti daya, ket napili idi babaen ti [[Kapitolio a plebesito ti Nunavut, 1995|kapitolio a plebesito ti 1995]]. Dagiti dadduma pay a nangruna a komunidad ket mairaman dagiti rehional a sentro ti [[Rankin Inlet]] ken [[Luek Cambridge]]. Ti Nunavut ket mangiraman pay ti [[Isla Ellesmere ]] idiay adayo nga amianan, ken ti pay akindaya ken akin-abagatan a paset ti [[Isla Victoria (Kanada)|Isla Victoria]] iti laud ken [[Isla Akimiski]] idiay [[Luek James]] idiay adayo nga abagatan. Daytoy laeng ti kaikaisuna a heo-politikal a rehion ti Kanada a saan a naikapet kadagiti paset ti Amianan nga Amerika babaen ti kalsada. Ti Nunavut ket isu ti kabassitan ti populasion ken ti kadakkelan ti lugar kadagiti amin a probinsia ken teritorio ti Kanada. Maysa kadagiti kaadaywan, kabassitan ti nagtataeng a rehion iti lubong, daytoy ket adda ti populasion iti 31,906,<ref name="census2011">{{cite web |url=http://www12.statcan.ca/census-recensement/2011/dp-pd/prof/details/Page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=62&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=Nunavut&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=All&GeoLevel=PR&GeoCode=62 |title=Senso a Bariweswes ti Nunavut |publisher=Dagiti Estadistika ti Kanada |date=Hunio 28, 2010 |accessdate=Pebrero 9, 2012 |archive-date=2016-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204062800/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2011/dp-pd/prof/details/Page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=62&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=Nunavut&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=All&GeoLevel=PR&GeoCode=62 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204062800/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2011/dp-pd/prof/details/Page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=62&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=Nunavut&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=All&GeoLevel=PR&GeoCode=62 |date=2016-02-04 }}</ref> a kaaduan ket dagiti [[Inuit]], a naiwarwaras iti lugar a kapadpada a kadakkel ti Akinlaud nga Europa. Ti Nunavut ket pangibalbalayanna pay ti [[Alert, Nunavut|Alert]], ti [[Dagiti akin-amianan unay a pagtaengan|akin-amianan unay]] nga agtultuloy a natagtagitao a lugar iti lubong. == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} == Dagiti akinruar a silpo == {{commons-nailinia}} * [http://www.gov.nu.ca/ Nunavut Kavamat / Gobierno ti Nunavut]: Opisial a sitio *{{dmoz|Regional/North_America/Canada/Nunavut}} * [https://web.archive.org/web/20051014061258/http://www.gov.nu.ca/education/eng/images/Nunavutmap.gif Mapa a mangipakpakita kadagiti rehion ti Nunavut] (manipud iti website ti Gobierno ti Nunavut) {{Kontrol ti autoridad}} [[Kategoria:Dagiti probinsia ken teritorio ti Kanada]] gu7d8z8zukqm4mtrk1d1wdo2nseu0qb Golpo Moro 0 38689 407087 401596 2026-09-28T02:36:59Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 407087 wikitext text/x-wiki {{Infobox bagi ti danum | name = Golpo Moro | etymology = [[Tattao a Moro|Moro]] | location = [[Isla ti Mindanao]] | pushpin_map = Mindanao#Filipinas | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Lokasion iti kaunegan ti Mindanao | coordinates = {{coord|6.8500|N|123.0000|E|region:PH_type:waterbody|display=inline,title|format=dms}} | part_of = [[Baybay Celebes]] | image = Lebak View.jpg | alt = | caption = Ti golpo a kas makita manipud iti [[Lebak, Sultan Kudarat|Lebak]] | type = [[luek|golpo]] | cities = {{hlist | [[Alicia, Zamboanga Sibugay|Alicia]] | [[Balabagan, Lanao del Sur|Balabagan]] | [[Buug, Zamboanga Sibugay|Buug]] | [[Siudad ti Cotabato]] | [[Datu Blah T. Sinsuat, Maguindanao|Datu Blah T. Sinsuat]] | [[Datu Odin Sinsuat, Maguindanao|Datu Odin Sinsuat]] | [[Dimataling, Zamboanga del Sur|Dimataling]] | [[Dinas, Zamboanga del Sur|Dinas]] | [[Dumalinao, Zamboanga del Sur|Dumalinao]] | [[Hadji Mohammad Ajul, Basilan|Hadji Mohammad Ajul]] | [[Ipil, Zamboanga Sibugay|Ipil]] | [[Kabasalan, Zamboanga Sibugay|Kabasalan]] | [[Kalamansig, Sultan Kudarat|Kalamansig]] | [[Kapatagan, Lanao del Sur|Kapatagan]] | [[Kumalarang, Zamboanga del Sur|Kumalarang]] | [[Labangan, Zamboanga del Sur|Labangan]] | [[Lapuyan, Zamboanga del Sur|Lapuyan]] | [[Lebak, Sultan Kudarat|Lebak]] | [[Mabuhay, Zamboanga Sibugay|Mabuhay]] | [[Malabang, Lanao del Sur|Malabang]] | [[Malangas, Zamboanga Sibugay|Malangas]] | [[Margosatubig, Zamboanga del Sur|Margosatubig]] | [[Matanog, Maguindanao|Matanog]] | [[Naga, Zamboanga Sibugay|Naga]] | [[Olutanga, Zamboanga Sibugay|Olutanga]] | [[Pagadian]] | [[Palimbang, Sultan Kudarat|Palimbang]] | [[Parang, Maguindanao|Parang]] | [[Payao, Zamboanga Sibugay|Payao]] | [[Picong, Lanao del Sur|Picong]] | [[Pitogo, Zamboanga del Sur|Pitogo]] | [[Roseller Lim, Zamboanga Sibugay|Roseller Lim]] | [[San Pablo, Zamboanga del Sur|San Pablo]] | [[Siay, Zamboanga Sibugay|Siay]] | [[Sultan Mastura, Maguindanao|Sultan Mastura]] | [[Sultan Naga Dimaporo, Lanao del Norte|Sultan Naga Dimaporo]] | [[Tabina, Zamboanga del Sur|Tabina]] | [[Talusan, Zamboanga Sibugay|Talusan]] | [[Tukuran, Zamboanga del Sur|Tukuran]] | [[Tungawan, Zamboanga Sibugay|Tungawan]] | [[Vincenzo A. Sagun, Zamboanga del Sur|Vincenzo A. Sagun]] | [[Siudad ti Zamboanga]]}} }} Ti '''Golpo Moro''' ket parte ti [[Baybay Celebes]], ken ti kadakkelan a golpo idiay [[Filipinas]]. Daytoy ket mabirukan idiay aplaya ti [[Mindanao|Isla ti Mindanao]] idiay akin-abagatan a Filipinas. Daytoy ket maysa kadagiti lugar a pagkalapan iti tuna iti pagilian.<ref>{{cite web|last1=Barut|first1=Noel|title=National Tuna Fishery Report – Philippines|url=http://www.soest.hawaii.edu/PFRP/sctb15/papers/Philipphines.pdf|website=School of Ocean and Earth Science and Technology|publisher=Marine Fisheries Research Division National Fisheries Research and Development Institute|accessdate=4 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304061603/http://www.soest.hawaii.edu/PFRP/sctb15/papers/Philipphines.pdf|archive-date=2016-03-04|url-status=dead}}</ref> == Heograpia == Gay-aten ti golpo ti pagbaetan ken napalikmutan daytoy babaen ti anngruna a seksion ti Mindanao iti daya, and the [[Peninsula ti Zamboanga (heograpikal a rehion)|Peninsula ti Zamboanga]] ti Mindanao iti laud. Ti nangruna a pagayusan ti peninsula ket mapan iti golpo.<ref>{{cite book|last1=Carating|first1=Rodelio B.|title=Soils of the Philippines: World soils book series|date=2014|publisher=Springer Science & Business|isbn=9401786828|page=61|url=https://books.google.com.ph/books?id=sY7EBAAAQBAJ&pg=PA61|accessdate=4 Mayo 2015}}</ref> Dagiti nangruna a luek daytoy ket ti [[Luek Sibuguey]] ken [[Luek Illana]]. Ti [[Siudad ti Zamboanga]],ti maysa a sangalubongan a puerto, ket bineddengan babaen ti golpo ken ti Baybay Celebes iti daya.<ref>{{cite web|title=ZAMBOANGA PENINSULA|url=http://r9.denr.gov.ph/index.php/about-us/regional-profile|publisher=Department of Environment and Natural Resources|accessdate=4 Mayo 2015|archive-date=2018-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815033116/http://r9.denr.gov.ph/index.php/about-us/regional-profile|url-status=dead}}</ref> Ti [[Siudad ti Cotabato]], iti akindaya nga aplaya, ket ti sabali pay a nangruna a puerto. == Dagiti gingined == Ti Golpo Moro ket lugar pay iti nakaro a tektoniko nga aktibidad ken adda met dagiti nadumaduma a sona ti tukki iti rehion a mapakabael a mangpataud kadagiti nakaro a [[gingined]] ken dagiti makadadadel a [[tsunami]], a kas ti nakadadael a [[Gingined ti Golpo Moro ti 1976]] a nakapatay kadagiti sumurok a 5,000 a tattao ken nakadadaelan dagiti sumurok a 90,000 a balay ti tattao idi napasamak idiay laud nga aplaya ti [[Mindanao]]. Idi Hulio 23, 2010 idi 23:15, ti 7.4 a magnitud a gingined nga addaan iti episentro ti Golpo Moro ket napasamak idiay Mindanao.<ref>{{cite web|title=Magnitude 7.4 – MORO GULF, MINDANAO, PHILIPPINES|url=http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eqinthenews/2010/us2010zbcd/#details|publisher=U.S. Geological Survey|accessdate=4 Mayo 2015}}</ref> == Kitaen pay == * [[Baybay Celebes]] == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} {{Listaan dagiti baybay ti Filipinas}} {{Listaan dagiti baybay}} {{Kontrol ti autoridad}} {{Filipinas-heograpia-pungol}} {{DEFAULTSORT:Moro}} [[Kategoria:Dagiti golpo ti Filipinas]] 46hjqjh98jdka4afidg0lselkidf2wz Robert Nighthawk 0 44004 407092 379686 2026-09-28T06:48:34Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 407092 wikitext text/x-wiki {{Infobox tao/Wikidata | fetchwikidata = ALL | refs = yes | background = musikero }} Ni '''Robert Lee McCollum''' (Nobiembre 30, 1909 – Nobiembre 5, 1967)<ref name="Dead">{{Cite web |title=The 1960s |url=http://thedeadrockstarsclub.com/1960.html |access-date=2015-10-05 |website=The Dead Rock Stars Club |language=en}}</ref> ket maysa idi nga Amerikano a musikero iti [[blues]], a nagtoktokar ken nagrekrekord kadagiti nagan a kas '''Robert Lee McCoy''' ken '''Robert Nighthawk'''. Isu ti ama ni [[Sam Carr (musikero)|Sam Carr]] ti maysa a musikero iti blues. == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} == Dagiti akinruar a silpo == *[https://web.archive.org/web/20160304025021/http://www.sundayblues.org/nighthawk/ "Bricks in My Pillow"] — Ti Sarita ni Robert Nighthawk *Jean Buzelin, dagiti nota iti ''Ramblin' Bob'' (Saga Blues; 2004) *Joel Snow, {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/19990202074650/http://192.135.141.11/blues/Robert_Nighthawk.html |title=Robert Nighthawk – Blues Online |date = Pebrero 2, 1999}} *[http://nighthawk.sundayblues.org/index.htm Jeff Harris, "Bricks in My Pillow: The Robert Nighthawk Story," ''Big Road Blues Show''] {{Kontrol ti autoridad}} {{Bio-pungol}} {{DEFAULTSORT:Nighthawk, Robert}} [[Kategoria:1909 a pannakaipasngay]] [[Kategoria:1967 nga ipupusay]] [[Kategoria:Dagiti gitarista ti blues manipud iti Estados Unidos]] [[Kategoria:Dagiti kumakanta ti blues manipud iti Estados Unidos]] 662jginoqy88aadf5aa87ffeutkkur8 Sasao a Mangiko 0 55767 407093 393510 2026-09-28T07:18:12Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 407093 wikitext text/x-wiki {{Infobox pamilia ti pagsasao |name=Mangiko |altname=Pakaniko |region=[Akin-abagatan a Tsina]] |familycolor=Austro-Asiatiko |child1=[[Pagsasao a Mang|Mang]] |child2=Pakaniko |glotto=mang1377 |glottorefname=Mangiko |glottoname=sangkabassit a naipada }} Ti '''sasao a Mangiko''', a mangiraman ti '''sasao a Pakaniko''', ket buklen ti sanga ti [[sasao nga Austroasiatiko]]. Naisasaoda idiay [[Akin-amianan ken akin-abagatan a Tsina China|akin-abagatan a Tsian ken historiko idiay sentral a Tsina]] ken [[akin-amianan a Bietnam]]. Ti sasao a Mangiko ket buklen ti [[Pagsasao a Mang|Mang]] ken dagiti dua a pagsasao a Pakaniko ti [[Pagsasao a Bolyu|Bolyu]] ken [[Pagsasao a Bugan|Bugan]]. == Pannakaidasig == Ti tentatibo a panangidasig ni [[Paul Sidwell]] ket kas dagiti sumaganad.<ref>{{Cite web |url=http://people.anu.edu.au/~u9907217/lexico/AA54neighbour-net.jpg |title=Archive copy |access-date=2018-06-28 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305151532/http://people.anu.edu.au/~u9907217/lexico/AA54neighbour-net.jpg |url-status=dead }}</ref> *Mangiko **[[Pagsasao a Mang|Mang]] **''Pakaniko'': [[Pagsasao a Bolyu|Bolyu]], [[Pagsasao a Bugan|Bugan]] Ti ''Mangiko'', kas maysa a naikaykaysa a grupo ti pagsasao nga agraman kadagiti amin a tallo a pagsasao dita ngato, ket bigbigen babaen da Ilia Peiros (2004) ken Jenny & [[Paul Sidwell|Sidwell]] (2015), a pinagkukuyogna nga indasigti [[Pagsasao a Mang|Mang]], [[Pagsasao a Bolyu|Bolyu]], ken [[Pagsasao Bugan|Bugan]]. Inkeddeng da Jenny & Sidwell (2015) ti Mangiko a kas maysa a nawaya a sanga ti Austroasiatiko.<ref>Jenny, Mathias and Paul Sidwell, eds (2015). The Handbook of Austroasiatic Languages. Leiden: Brill.</ref> Adda dagiti nadumaduma a panangidasig a dati a nasingasing para kadagiti agmaymaysa a sasao a Mangiko. Idi 1990, inbagbaga ni [[Paul K. Benedict]] a ti [[Pagsasao a Bolyu|Bolyu]] ket mangbukel iti maysa a sanga ti Mon-Khmer. Inlista ni [[Jerold Edmondson|Edmondson]] & Gregerson (1996)<ref>Edmondson, Jerold A. and Kenneth J. Gregerson. 1996. "[http://sealang2.net/archives/mks/pdf/26:117-133.pdf Bolyu tone in Vietic perspective] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126120819/http://sealang2.net/archives/mks/pdf/26:117-133.pdf |date=2020-11-26 }}." Mon–Khmer Studies 26: 117-33.</ref> dagiti adu apanagpapada iti ponolohia ken leksiko nga ibingay babaen ti [[Pagsasao a Bolyu|Bolyu]] ken [[sasao a Vietiko]]. Nupay kasta, Kanungpalan nga insingasing ni [[Gérard Diffloth]] a ti Pakaniko (kas ti [[Pagsasao a Bolyu|Bolyu]] ken [[Pagsasao a Bugan|Bugan]]) ket makibinningayda iti maysa nga apinidad iti [[sasao a Palaungiko]] ken parte idi ti nawatwatiwat a grupo ti Akin-amianan a Mon-Khmer. Indasig pay ni Nguyen Van Loi ti [[Pagsasao a Mang|Mang]] iti kaunegan ti grupo ti Samtau iti Waic iti [[Sasao a Palaungiko|Palaungiko]], uray no kanungpalan met laeng nga indasigna ti Mang a kas kabsat ti Waiko (Sidwell 2009:133). Iraman ni Peiros (2004) ti Mang iti kaunegan ti Pakaniko. Ti Proto-Pakaniko, ti tinaudan a [[proto-pagsasao]] iti [[Pagsasao a Bolyu|Bolyu]] ken [[Pagsasao a Bugan|Bugan]] ngem saan nga iti [[Pagsasao a Mang|Mang]], ket kinonstrukto manen idi babaen ni Andrew Hsiu (2016).<ref>Hsiu, Andrew. 2016. [https://zenodo.org/record/1127812/files/A_preliminary_reconstruction_of_Proto-Pakanic.pdf A preliminary reconstruction of Proto-Pakanic]. {{DOI|10.5281/zenodo.1127812}}</ref> Ni Hsiu (2017)<ref name="Hsiu2017">Hsiu, Andrew. 2017. ''[https://zenodo.org/record/1249176/files/Hezhang_Buyi_a_highly_endangered_Northern_Tai_language.pdf Hezhang Buyi: a highly endangered Northern Tai language with a Kra substratum]''. {{DOI|10.5281/zenodo.1249176}}</ref>, a nagdakdakamat kenni Li Xulian (1999), ket nangipalpalagip a ti sasao a Pakaniko ket datida a naisasao iti ad-adayo a ngato ti amianan idiay [[Guizhou]] ken asidegda a naiyasideg iti [[Pagsasao a Gelao|Gelao]]. Ipalpalagip pay ni Hsiu (2017) a ti sasao a Pakaniko ket mangipapakita iti impluensia ti binulod a balikas manipud iti [[sasao a Kra]], ken inimpluensianna pay ti sasao a Kra. == Kitaen pay == *[[Sasao a Mon–Khmer]] == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} *李云兵 / Li Yunbing. 2005. 布赓语研究 / Bugeng yu yan jiu (A Study of Bugeng [Bugan]). Beijing: 民族出版社 / Min zu chu ban she. == Adu pay a mabasbasa == *Sidwell, Paul (2009). ''Classifying the Austroasiatic languages: history and state of the art''. LINCOM studies in Asian linguistics, 76. Munich: Lincom Europa. *Edmondson, Jerold A. 1995. "[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/edmondson1995english.pdf English-Bolyu glossary]." Mon–Khmer Studies 24: 133-159. *Edmondson, Jerold A. and Kenneth J. Gregerson. 1996. "[https://web.archive.org/web/20201126120819/http://sealang2.net/archives/mks/pdf/26:117-133.pdf Bolyu tone in Vietic perspective]." Mon–Khmer Studies 26: 117-33. *Sidwell, Paul. 1995. [http://arrow.latrobe.edu.au:8080/vital/access/manager/Repository/latrobe:33062 "Bolyu is a Mon–Khmer language: even if Benedict says so!"] La Trobe working papers in linguistics. Volume 8 (1995). Bundoora, Victoria: Linguistics Program, La Trobe University. *Li Jinfang. 1996. [http://sealang.net/archives/mks/pdf/26:135-159.pdf "Bugan — A New Mon–Khmer Language of Yunnan Province, China."] ''Mon–Khmer Studies'' 26:135-160. *Tan Sijie, et al. 2007. [http://informahealthcare.com/doi/abs/10.1080/03014460701492237 "Y-chromosome polymorphisms define the origin of the Mang, an isolated population in China."] In ''Annals of Human Biology'', Vol. 34, No. 5, Pages 573-581. ;Insik *Dao Jie 刀洁. 2007. Bumang yu yanjiu 布芒语研究 [A study of Bumang]. Beijing: 民族出版社 [Nationalities Publishing House]. *李旭练 / Li Xulian. 1999. 倈语硏究 / Lai yu yan jiu. Beijing: 中央民族大学出版社 / Zhong yang min zu da xue chu ban she. *高永奇 / Gao Yongqi. 2003. 莽语硏究 / Mang yu yan jiu (A Study of Mang). Beijing: 民族出版社 / Min zu chu ban she. *高永奇 / Gao Yongqi. 2004. 布兴语研究 / Buxing yu yan jiu (A Study of Buxing). Beijing: 民族出版社 / Min zu chu ban she. *陈国庆 / Chen Guoqing. 2005. 克蔑语研究 / Kemie yu yan jiu (A Study of Kemie). Beijing: 民族出版社 / Min zu chu ban she. *Liang Min [梁敏]. 1984. A sketch of Bolyu [俫语概况]. ''Minzu Yuwen'' 1984:4. *Li Jinfang [李錦芳]. 1996. A sketch of Bugan [布干语概况]. ''Minzu Yuwen'' 1996:6. *Gao Yongqi [高永奇]. 2001. A sketch of Mang [莽语概况]. ''Minzu Yuwen'' 2001:4. == Dagiti akinruar a silpo == *[http://sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?language=Mang&sort=gloss&format=html Mang vocabulary from SEAlang] *[http://sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?language=Bolyu&sort=gloss&format=html Bolyu vocabulary from SEAlang] *http://projekt.ht.lu.se/rwaai RWAAI (Repository and Workspace for Austroasiatic Intangible Heritage) *[[hdl:10050/00-0000-0000-0003-66B0-B@view|http://hdl.handle.net/10050/00-0000-0000-0003-66B0-B@view]] Ti sasao a Pakaniko iti Dihital nga Arkibo ti RWAAI {{Sasao nga Austroasiatiko}} {{DEFAULTSORT:Mangikon Sasao a}} [[Kategoria:Sasao a Pakaniko| ]] [[Kategoria:Sasao a Mangiko| ]] cpmwbcws5zrjeyvy1fz0a135g14zz77 Pagsasao a Bolyu 0 55828 407091 399244 2026-09-28T05:26:14Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 407091 wikitext text/x-wiki {{Infobox pagsasao |name=Bolyu |states=[[Tsina]] |region=[[Kondado ti Longlin]], [[Guangxi]] |ethnicity=[[Bolyu]] {{sigfig|1,770|2}} (2007)<ref name=e18 /> |speakers=500 |date=2007 |ref=e18 |familycolor=Austroasiatiko |fam2=[[Sasao a Pakaniko|Pakaniko]] |iso3=ply |glotto=boly1239 |glottorefname=Bolyu }} Ti '''pagsasao a Bolyu''' ([[Endonimo|autonimo]]: ''{{IPA|pɔ˧lju˩˧}}''; {{zh|巴琉语, 布流语}}; ammo pay a kas '''Paliu''', '''Palyu''', wenno '''Lai''' 俫语, 徕语) ket ti maysa a pagsasao nga [[Sasao nga Austroasiatiko|Austroasiatiko]] ti sanga a [[Sasao a Pakaniko|Pakaniko]] (Sidwell 1995). Dagiti [[Bolyu]] ket maysa kadagiti saan a mabigbigan a grupo ti etniko idiay Tsina. Idi 1984, ti Bolyu ket immuna idi nga inadal babaen ni Liang Min iti Nationalities Research Institute iti [[Beijing]]. Ni Liang ti immuna idi a nangisingasing a ti pannakaikabagian ti Mon–Khmer iti Bolyu, a kanungpalan met a pinasingkedan babaen dagiti Akinlaud a lingguista a kas da [[Paul K. Benedict]], [[Paul Sidwell]], ken [[Jerold A. Edmondson]]. == Pannakaidasig == Ti Bolyu ket kabagian ti [[pagsasao a Bugan]], ken mangporma iti [[Sasao a Pakaniko|sanga a Pakaniko]]. Nupa kasta, ti lugar ti sang a Pakaniko iti kaunegan ti pamilia a Mon–Khmer ket saan nga ammo. Insingasing ni Sidwell (1995) a ti sanga a Pakaniko ket mabalin a sanga nga Akindaya a Mon–Khmer, isu a mangaramid daytoy a ti kaasitgan a kabagian ti [[Sasao a Vietiko|sanga a Vietiko]]. Nupay kasta, indasig ni Gérard Diffloth ti Pakaniko kas Akin-amianan a Mon–Khmer, a mangaramid daytoy a kaasitgan a kabagian ti [[Sasao a Palaungiko|sanga a Palaungiko]].<ref>{{cite web|url=http://www.lc.mahidol.ac.th/Documents/Publication/MKS/37/vandriem2007austroasiatic.pdf |title=Austroasiatic phylogeny and the Austroasiatic homeland in light of recent population genetic studies |accessdate=2011-02-26 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110809095425/http://www.lc.mahidol.ac.th/Documents/Publication/MKS/37/vandriem2007austroasiatic.pdf |archivedate=2011-08-09 |df= }}</ref> == Pannakaiwarwaras == Dagiti agsasao iti Bolyu ket mabirukan kadagiti sumaganad a lokasion idiay [[akin-abagatan a Tsina]] (Edmondson 1995).<ref>俫语使用人口稳定增长原因探究。</ref><ref>Li Xulian [李旭练]. 1999. ''A Study of Lai (Bolyu)'' [倈语硏究]. Beijing: Minzu University Press [中央民族大学出版社].</ref> *Douhong 斗烘屯, Xinhe 新合村, Ili ti Changfa 长发, [[Kondado ti Longlin]], [[Guangxi]] (masansan a makitataeng kadagiti kaarruba a [[Tattao a Gelao|Gelao]]). Naisasao pay kadagiti asideg nga ili ti Kechang 克长, De'e 德峨, ken Changme 长么.<ref name="gx">Guangxi Minority Languages Orthography Committee. 2008. ''Vocabularies of Guangxi ethnic languages [广西民族语言方音词汇]''. Beijing: Nationalities Publishing House [民族出版社].</ref> **Xinhe 新合村 - Datiezhai 打铁寨、Changfajie 长发街: 50 nga agsasao **Xinhua 新华村 - Luowan 罗湾: 300; Kabao 卡保、Renshang 仁上: 160 nga agsasao **Dagiti purok nga addaan laeng iti tattao a Bolyu: Muzi 亩子, Dazhai 大寨, Xiaozhai 小寨 *Guosha/Hengsha 过沙/亨沙, Wenya 文雅村, Nawaya nga Ili ti Puhe Miao 普合苗族自治乡, [[Kondado ti Xilin]], [[Guangxi]]. Naisasao pay idiay Naya 那牙, Ili ti Badahe 八大河乡.<ref name="gx" /> 230 a dagup ti agsasao. Dinokumentuan ni Li (1999) ti karuay ti Bolyu iti Muzitun 亩子屯, Purok ti Xinhe 新合村, Ili ti Changfa 长发乡, [[Kondado ti Longlin]], [[Guangxi]]. Kadagiti sumaganad a purok, dagiti laeng manakman ti nabati a makasao iti Bolyu. *Ili ti Zhelang 者浪乡: Zhezhai 者寨、Langrong 郎荣、Linghao 岭好 *Ili ti Kechang 克场乡: Haichang 海长 *Ili ti Shechang 蛇场乡: Daguo 达果 Adda dagiti 1,400 a Bolyu nga agtataeng idiay Guangxi, ken sumurok a 1,000 idiay Yunnan.<ref name="gx" /> == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} *Benedict, Paul K. 1990. "[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/benedict1990how.pdf How to Tell Lai: an exercise in classification]." ''Linguistics of the Tibeto-Burman Area''. 13/2:1-26. *Edmondson, Jerold A. 1995. "[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/edmondson1995english.pdf English-Bolyu glossary]." Mon–Khmer Studies 24: 133-159. *Edmondson, Jerold A. and Kenneth J. Gregerson. 1996. "[https://web.archive.org/web/20201126120819/http://sealang2.net/archives/mks/pdf/26:117-133.pdf Bolyu tone in Vietic perspective]." Mon–Khmer Studies 26: 117-33. *Sidwell, Paul. 1995. [http://arrow.latrobe.edu.au:8080/vital/access/manager/Repository/latrobe:33062 "Bolyu is a Mon–Khmer language: even if Benedict says so!"] La Trobe working papers in linguistics. Volume 8 (1995). Bundoora, Victoria: Linguistics Program, La Trobe University. *Jiang Jun [蒋俊]. 2005. ''[http://cdmd.cnki.com.cn/Article/CDMD-10602-2005142964.htm Ethnic group and nation in the village vision: Field research about Lai people] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304034349/http://cdmd.cnki.com.cn/Article/CDMD-10602-2005142964.htm |date=2016-03-04 }}'' [村落视野中的族群与民族:关于俫人的田野研究]. M.A. dissertation, Guangxi Normal University. http://www.docin.com/p-380721709.html *[http://www.doc88.com/p-104556045896.html 俫语使用人口稳定增长原因探究]. In 中国少数民族语言使用现状及其演变研究. *Qin Xiaohang & Li Fanglan. 2011. [http://www.mksjournal.org/mksj40.pdf The status quo and trend of language use by Lai people] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170626150443/http://www.mksjournal.org/mksj40.pdf |date=2017-06-26 }}. ''Mon-Khmer Studies'' 40. == Dagiti akinruar a silpo == *[http://sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?language=Bolyu&sort=gloss&format=html Bokabulario ti Bolyu manipud iti SEAlang] {{Dagiti pagsasao ti Tsina}} {{Sasao nga Austroasiatiko}} {{DEFAULTSORT:Bolyu, Pagsasao a}} [[Kategoria:Sasao a Pakaniko]] [[Kategoria:Naisagmak a sasao nga Austroasiatiko]] [[Kategoria:Dagiti pagsasao ti Tsina]] 0639mv1q9qr9dzh09t0etuvtmcmunxt Hymenodictyon 0 68671 407088 406951 2026-09-28T03:10:54Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 407088 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Hymenodictyon'' | image = Hymenodictyon orixense W IMG 2869.jpg | image_caption = | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Angiospermae]] | unranked_classis = [[Eudicotidae]] | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Gentianales]] | familia = [[Rubiaceae]] | subfamilia = [[Cinchonoideae]] | tribus = [[Hymenodictyeae]] | genus = '''''Hymenodictyon''''' | genus_authority = [[Nathaniel Wallich|N. Wallich]] | type_species = ''[[Hymenodictyon orixense]]'' | type_species_authority = ([[William Roxburgh|Roxburgh]]) [[David Mabberley|Mabberley]] | subdivision_ranks = [[Sebbangan]] | subdivision = ~ 30 a sebbangan, kitaen ti teksto }} Ti '''''Hymenodictyon''''' ket ti [[henero (biolohia)|henero]] dagiti [[agsabsabong a mula]] iti [[Pamilia (biolohia)|pamilia]] ti [[Rubiaceae]]. Daytoy ket addaan kadagiti agarup a 30 a [[sebbangan]].<ref name="kewhymenodictyon">''Hymenodictyon'' iti: World Checklist of Rubiaceae iti: Kew Gardens Website. (kitaen ti ''Dagiti akinruar a silpo'' dita baba).</ref> Amin ket patneng iti [[Daan a Lubong]]. Ti kayo ti ''[[Hymenodictyon orixense]]'' ket nalukneng ken limitado ti usarna, kaaduan a maus-usar kadagiti kahon.<ref name="mabberley2008">David J. Mabberley. 2008. ''Mabberley's Plant-Book'' third edition (2008). Cambridge University Press: UK. {{ISBN|978-0-521-82071-4}}</ref> Ti [[sebbangan-kita]] para iti ''Hymenodictyon'' ket ti ''Hymenodictyon orixense'' ([[sinonimo (taksonomia)|sinonimo]]: ''Hymenodictyon excelsum'').<ref name="inghymenodictyon">''Hymenodictyon'' Iti: Index Nominum Genericorum. iti: [[Regnum Vegetabile]] (kitaen ti ''Dagiti akinruar a silpo'' dita baba).</ref><ref name="mabberley1982">David J. Mabberley. 1982. ''Hymenodictyon orixense'', page 66. Iti: "William Roxburgh's 'Botanical description of a new species of ''Swietenia'' (Mahogany)' and other overlooked binomials in 36 vascular plant families". ''Taxon'' '''31'''(1):65-73.</ref> Ti ''Hymenodictyon'' ket [[Nagan a botaniko|ninaganan]] babaen ni [[Nathaniel Wallich]] idi 1824 iti maysa nga panagbaliw iti ''Flora Indica'' ni [[William Roxburgh]], iti maysa nga edision nga impablaak babaen da [[William Carey (misionario)|Carey]] ken Wallich kalpasan ti ipupusay ni Roxburgh.<ref name="ipnihymenodictyon">''Hymenodictyon'' Iti: International Plant Names Index. (kitaen ti ''Dagiti akinruar a silpo'' dita baba).</ref><ref name="wallich1824">Nathaniel Wallich. 1824. ''Flora Indica; or Descriptions of Indian Plants'' 2:148. The Mission Press. Serampore, India. (kitaen ti ''Dagiti akinruar a silpo'' dita baba)</ref> Naala ti kadawyan a nagan manipud kadagiti dua a balikas ti [[Pagsasao a Griego|Griego]], ti ''hymen'', "kulanit", ken ''diktyon'', "iket". Daytoy ket mangibagbaga iti payak a mangpalikmut iti tunggal maysa a bukel.<ref name="quattrocchi2000">Umberto Quattrocchi. 2000. ''CRC World Dictionary of Plant Names'' volume II. CRC Press: Boca Raton; New York; Washington,DC;, USA. London, UK. {{ISBN|978-0-8493-2676-9}} (vol. II). (kitaen ti ''Dagiti akinruar a silpo'' dita baba).</ref> Dagiti panagadal a [[molekular a pilohenetiko]] ket nakaipakita a ti ''Hymenodictyon'' ket [[parapiletiko]] iti henero ti [[Madagascar]] iti ''[[Paracorynanthe]]''.<ref name="manns2010">Ulrika Manns and Birgitta Bremer. 2010. "Towards a better understanding of intertribal relationships and stable tribal delimitations within Cinchonoideae s.s. (Rubiaceae)". ''Molecular Phylogenetics and Evolution'' '''56'''(1):21-39. {{DOI|10.1016/j.ympev.2010.04.002}}</ref> == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} == Dagiti akinruar a silpo == * [http://apps.kew.org/wcsp/qsearch.do?plantName=Hymenodictyon&page=quickSearch ''Hymenodictyon''] iti: [http://apps.kew.org/wcsp/prepareChecklist.do?checklist=rubiaceae%40%40025250120110104024 Search Page] iti: [https://web.archive.org/web/20110101130437/http://www.kew.org/science/directory/projects/WorldRubiChecklist.html World Checklist of Rubiaceae] iti: [https://web.archive.org/web/20110628230523/http://www.kew.org/science/directory/projects/indexbyteam.html#Rubi Index by Team] iti: [https://web.archive.org/web/20101231134226/http://www.kew.org/science/directory/projects/index.html Projects] iti: [https://web.archive.org/web/20110228134853/http://www.kew.org/science/directory/ Science Directory] iti: [https://web.archive.org/web/20120827233751/http://www.kew.org/science-research-data/index.htm Scientific Research and Data] iti: [http://www.kew.org/ Kew Gardens] * [http://www.botany.si.edu/ing/INGsearch.cfm?searchword=Hymenodictyon Hymenodictyon]{{Natay a silpo|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} iti:[http://www.botany.si.edu/ing/ Index Nominum Genericorum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181116211833/http://botany.si.edu/ing/ |date=2018-11-16 }} iti: [http://www.botany.si.edu/index.htm?references References] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100927172741/http://botany.si.edu/index.htm?references |date=2010-09-27 }} iti: [http://www.botany.si.edu/index.htm NMNH Department of Botany] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101001045837/http://botany.si.edu/index.htm |date=2010-10-01 }} iti: [http://www.mnh.si.edu/rc/ Research and Collections] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120415150723/http://www.mnh.si.edu/rc/ |date=2012-04-15 }} iti: [http://www.mnh.si.edu/ Smithsonian National Museum of Natural History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160222183809/http://www.mnh.si.edu/ |date=2016-02-22 }} * [http://www.ipni.org/ipni/advPlantNameSearch.do?find_family=&find_genus=Hymenodictyon+&find_species=&find_infrafamily=&find_infragenus=&find_infraspecies=&find_authorAbbrev=&find_includePublicationAuthors=on&find_includePublicationAuthors=off&find_includeBasionymAuthors=on&find_includeBasionymAuthors=off&find_publicationTitle=&find_isAPNIRecord=on&find_isAPNIRecord=false&find_isGCIRecord=on&find_isGCIRecord=false&find_isIKRecord=on&find_isIKRecord=false&find_rankToReturn=all&output_format=normal&find_sortByFamily=on&find_sortByFamily=off&query_type=by_query&back_page=plantsearch ''Hymenodictyon''] iti: [http://www.ipni.org/ipni/plantnamesearchpage.do Plant Names] iti: [http://www.ipni.org/ IPNI] * [http://www.wmcarey.edu/carey/flora/flora-indica.htm ''Flora Indica''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210302021056/https://www.wmcarey.edu/carey/flora/flora-indica.htm |date=2021-03-02 }} iti: [https://web.archive.org/web/20090929143822/http://www.wmcarey.edu/ Center for Study of the Life and Work of William Carey] iti: [https://web.archive.org/web/20090929143822/http://www.wmcarey.edu/ William Carey Uneversity] * [http://www.crcpress.com/product/isbn/9780849326769 CRC World Dictionary of Plant Names: D-L] iti: [http://www.crcpress.com/ecommerce_product/browse_book_categories.jsf?category=LIF02A Botany & Plant Science] iti: [http://www.crcpress.com/ecommerce_product/browse_book_categories.jsf?category=LIF Life Science] iti: [http://www.crcpress.com/ CRC Press] * [http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?5939 ''Hymenodictyon''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121010203619/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?5939 |date=2012-10-10 }} iti: [https://web.archive.org/web/20001217065800/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/gnlist.pl?975 List of Genera] iti: [http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/family.pl?975 Rubiaceae] iti: [https://web.archive.org/web/20000816163915/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/famlist.pl List of families] iti: [http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxfam.pl?language=en Families and Genera in GRIN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130227004053/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxfam.pl?language=en |date=2013-02-27 }} iti: [http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/queries.pl?language=en Queries] iti: [https://web.archive.org/web/20041015103620/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/index.pl GRIN taxonomy for plants] {{Taxonbar|from=Q262202}} [[Kategoria:Hymenodictyeae]] 9cs6xi4kteje3gir3mu2pwwk7uvos5l Diplomat nga Hotel 0 81565 407085 405697 2026-09-28T02:12:20Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 407085 wikitext text/x-wiki Ti '''Baguio City Heritage Hill and Nature Park''' (a dati ken ammo latta a kas ti '''Diplomat Hotel''') ket maysa a nabay-an a pasilidad a masarakan iti atop ti Dominican Hill, [[Baguio]], [[Pilipinas]]. Inumpisaan ti lokal a gobyerno ti panagpabaro iti lugar idi Abril 2022 babaen ti grant a 15 milyon pesos manipud ti [[:en:National_Commission_for_Culture_and_the_Arts|National Commission for Culture and the Arts.]] <ref>{{Cite news|last=Comanda|first=Rizaldy C.|date=1 April 2022|title=Historic Diplomat Hotel gets P15-M grant for conservation|work=Manila Bulletin|url=https://mb.com.ph/2022/04/01/historic-diplomat-hotel-gets-p15m-grant-for-conservation/|access-date=14 December 2022}}</ref> Ti amin a daga a pagyananna ket naawaganen a Dominican Heritage Hill and Nature Park. Manipud iti batong krus a masarakan iti sangawayan iti maikadua a patung-nga, makita ti lawlaw ti siudad a napintas a tan-awen. [[Papeles:Inside_the_abandoned_Diplomat_Hotel.JPG|thumb| Maysa kadagiti koridor iti west wing ti Dominican Hill Retreat House. Maysa kadagiti dua a fountain ti naglabas a hotel ket makitkita iti uneg a lado ti kaliwa.]] == Pakasaritaan == [[Papeles:Dominican_Hill_and_Retreat_House_NHCP_marker.jpg|left|thumb| Naikabil ti historical marker idi 2014]] === Dominican Balay-turismo === Idi 1911, dagiti Amerikano a padi iti [[:en:Dominican_Order|Orden ti Mannursuro]] (ammo met laeng kas “Dominican Order”) ken bassit a bilang dagiti Kastila nga agtignay kadakuada ket nagsang-at ti plano a mangpatakder ti balay-pagpasiar para kadakuada ken dagiti madre ti orden da idiay [[:en:Baguio|Baguio]]. Maysa kadagiti miembro ti orden, ni Fr. [[:en:Roque_Ruaño|Roque Ruaño,]] O.P., nga isu met ti arkitekto ti [[:en:Main_Building_(University_of_Santo_Tomas)|kangrunaan a pagtaengan]] ti agdama a kampus ti [[:en:University_of_Santo_Tomas|Unibersidad ti Santo Tomas,]] ti nagsurat ti plano ti pasilidad. Naala da ti 17-ektarya a daga manipud kadagiti Amerikano nga agtutubo idiay Baguio, ken nagrugi ti konstruksyon idi 1913 a si Ruano met ti nangidaulo. Naipatungpal ti pammadayaw idi Mayo 1915. Tapno mapakinabangan ti [[:en:Tax_exemption|tax exemption,]] nagtukod ti orden ti seminaryo a pinangnaganan ''Colegio del Santissimo Rosario'' <ref>{{Cite news|date=5 October 2022|title=Haunted and creepy places in the Philippines to visit this spooky szn|work=POP!|url=https://pop.inquirer.net/333596/haunted-and-creepy-places-in-the-philippines|access-date=14 December 2022}}</ref> idi Hunio 1915, ngem gapu iti bassit unay nga enrollees, nagsardeng ti eskuela kalpasan ti dua a tawen ken nausar manen ti pasilidad iti kasarsaruno a gamit. Ti bantay a pagyanan ti pasilidad ket pinanagan a “Dominican Hill.” During [[:en:World_War_II|World War II,]] the people fleeing from the Japanese sought refuge within its walls. Japanese forces invaded the property and turned it into their headquarters, making it as the last bastion and garrison of the Japanese Imperial Army. War crimes in the forms of tortures, rapes, and executions were done, the majority of the victims being priests, nuns, as well as refugees. They were tied into the trees and repeatedly stabbed or shot. Their bones and skulls were found near the fountain.<ref>{{Cite news|last=Monzon|first=Alden|date=30 October 2020|title=Tales of WWII-era Japanese ghosts persist in Philippines|work=ABS CBN News|url=https://news.abs-cbn.com/news/10/30/20/tales-of-wwii-era-japanese-ghosts-persist-in-philippines|access-date=14 December 2022}}</ref> Nausar pay met ti pasilidad kas kampo dagiti sekreto a pulis a [[:en:Kempeitai|Kempeitai]], a nangaramid met iti "comfort station" a pagipitan ken pangabusaran kadagiti [[:en:Comfort_women|babai nga naipaidam]]. Iti panagliberasyon ti Pilipinas idi Abril 1945, binomba dagiti Amerikano ti lugar ken naibusor ti gawed a paset (right wing) ti edificio, bayat a nagpakamatay dagiti Hapones. Iti panawen ti 1945 aginggana 1947, naurnos manen ti pasilidad ken inusar manen dagiti agtultuloy a miembro ti Orden Katoliko. === Kas maysa nga hotel === [[Papeles:Diplomat_Hotel_20190322_(3).jpg|thumb| Ti uneg a garden adda iti eastern a paset ti edificio. Maysa kadagiti dua a fountain ti hotel ket makitana iti baba.]] Nabaknang ti Diplomat Hotels, Inc. iti panagtagikua iti daga idi 1973 ken inurnosda iti 33-kuwartong hotel.<ref name="reyes1">{{Cite news|last=Reyes|first=Jovelyn|date=December 17, 2002|title=Baguio To Build Prayer Mountain For Rp Peace|publisher=Philippine Daily Inquirer|url=https://books.google.com/books?id=CVk1AAAAIBAJ&pg=PA16|access-date=13 December 2022}}</ref> Ngem naipateg latta dagiti bukod ken nadumaduma a disenyo nga impatungpal dagiti Dominikano a padi idi. Ti hotel ket pinatakder ken pinatalged ni Antonio Agapito "Tony" Agpaoa, maysa nga agnanaed idiay Baguio ken agpapada iti negosyo ken [[:en:Faith_healing|pamati a panagagas]] nga agnanayon gapu iti "[[:en:Psychic_surgery|psychic surgery]]". Idi 1980s, inatake ti puso ken nakita a nagkaadda ti panagdur-os ti utok. Pumanaw idi 1987. Iti panawen ti panawenna, nagsardeng ti operasyon ti hotel ken naabandona. <ref name="frank1">{{Cite news|last=Cimatu|first=Frank|date=November 19, 2006|title=Baguio To Pattern Burnham Park After New York Central Park.|language=en|publisher=Philippine Daily Inquirer|url=https://books.google.com/books?id=ulc1AAAAIBAJ&pg=PA15|access-date=13 December 2022}}</ref> Kalpasan ti pannakaabandonar, ti lugar ket pinangawanan ken pinagtakawan. Nasayyasaya met ti edificio iti [[:en:1990_Luzon_earthquake|panaglinog idi 1990 idiay Luzon.]] == Nabiit pay a pannakausar == Ti Housing and Urban Development Coordinating Council, a dati nga ammo a Ministry of Human Settlements, ti immaliw ti panagtagikua iti hotel a nagbalin kalpasanna nga pagtaengan ti Presidential Management Staff (PMS). Naited kalpasanna iti Gobyerno ti Siudad ti Baguio ti daga babaen ti TCT No. T-85948 idi Abril 5, 2005 ken nausarna manen iti nagan a Dominican Heritage Hill and Nature Park. Ti kasuratan ti pannakaited, nga impatungpal ti Presidential Management Staff ken dagiti resolusyon ti siudad, ket agtungpal ti Baguio iti panagrebabilitar ken panagpaado iti daga.<ref name="MC05272012">{{Cite news|last=Dar|first=Lito|date=May 27, 2012|title=City official inaugurate new function halls at Heritage Hill|work=Baguio Midland Courier|agency=PIA|url=http://www.baguiomidlandcourier.com.ph/archiveview.asp?mode=archives/2012/may/5-27-2012/city10.txt|access-date=2 April 2021}}{{Natay a silpo|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ti daga ket ita adda idiay panangsalimetmet ti City Environment and Parks Management Office (CEPMO). Idi Mayo 2012, innaugurar ti Baguio ti dua a baro a function halls iti hotel kas paset ti panagpapaado iti daga a naisalaknib a pamaneknek ken panangipatungpal iti turismo.<ref name="MC05272012"/> Mabalin nga maarkila dagiti halls iti P200 tunggal oras wenno P2,000 tunggal aldaw para kadagiti kasangay, training, ken workshop. Ti amin a daga ket naideklarar kas maysa a lugar a makasaysayan babaen ti City Resolution No. 168, series of 2013. Nagun-odna ti [[Ti amin a daga ket naideklarar kas maysa a lugar a makasaysayan babaen ti City Resolution No. 168, series of 2013. Nagun-odna ti National Historical Site a estado manipud ti National Historical Commission of the Philippines idi Setiembre 2014.|National Historical Site a estado manipud ti National Historical Commission of the Philippines]] idi Setiembre 2014.<ref>{{Cite news|last=Dumlao|first=Artemio|date=September 8, 2014|title=Dominican retreat house now a heritage site|work=The Philippine Star|url=https://www.philstar.com/other-sections/the-good-news/2014/09/08/1366444/dominican-retreat-house-now-heritage-site|access-date=2 April 2021}}</ref> Inusar ti siudad ti daga kas sentro ti arte para iti panangilukat ti Entacool Festival, kalpasan ti pannakaited ti titulo a Creative City ken Baguio manipud ti [[:en:United_Nations_Educational,_Scientific,_and_Cultural_Organization|United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organization]] (UNESCO) idi 2017. Ti Entacool ket pannakaisagup ti Cordilleran a balikas nga “entaku” a mangipakahulagan ti “umay tay amin” ken ti “cool” a mangipakita ti nasayaat a klima ti Baguio. Ti dati a hotel ket nagserserbi a pagdumduma ti art exhibit a kas ti pintura, bamboo installations, eskultura, ken photo exhibit iti panagtaray ti festival.<ref>{{Cite news|last=Moran|first=Kathy|date=December 1, 2018|title=Baguio: A city of arts, culture and all things cool|work=Philstar|url=https://www.philstar.com/lifestyle/modern-living/2018/12/01/1873065/baguio-city-arts-culture-and-all-things-cool|access-date=2 April 2021}}</ref> <ref>{{Cite news|last=de Guzman|first=Nickky Faustine|date=December 5, 2018|title=Focusing on the art of Baguio|work=BusinessWorld|url=https://www.bworldonline.com/focusing-on-the-art-of-baguio/|access-date=2 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201033156/https://www.bworldonline.com/focusing-on-the-art-of-baguio/|archive-date=1 December 2021|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|title=City Launches Creative Festival|url=https://www.baguio.gov.ph/content/city-launches-creative-festival|website=The City Government of Baguio Official Website}}{{Natay a silpo|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Agserbi latta daytoy iti kasta a gamit para kadagiti 2019 ken 2020 nga edision ti Baguio Creative City Festival a napalubosan a tawagan nga Ibagiw Festival. Ti "Ibagiw" ket naggapu iti balikas a "bagiw" a liddom nga agtutubo a kas kadawyan iti siudad. <ref>{{Cite web|title=Baguio Creative City Festival 2019 set Nov.|url=https://www.baguio.gov.ph/content/baguio-creative-city-festival-2019-set-nov|website=The City Government of Baguio Official Website}}{{Natay a silpo|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite news|last=Tibaldo|first=Art|date=October 19, 2020|title=Tibaldo: The 2020 Ibagiw Creative Festival|work=Sunstar Baguio|url=https://www.sunstar.com.ph/article/1873983/Baguio/Opinion/Tibaldo-The-2020-Ibagiw-Creative-Festival|access-date=2 April 2021}}</ref> Idi 2019, inkalinteg ti gobyerno ti siudad nga agserbi daytoy a lugar kas ulimek a pagnaedan dagiti agtutubo ken mannaniw iti panangsalimetmet ti titulo a Creative City.<ref>{{Cite news|last=See|first=Dexter|date=December 7, 2019|title=Dominican Hill in Baguio to serve as haven for artists|work=Baguio Herald Express|url=https://www.baguioheraldexpressonline.com/dominican-hill-in-baguio-to-serve-as-haven-for-artists/|access-date=2 April 2021|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807205043/https://www.baguioheraldexpressonline.com/dominican-hill-in-baguio-to-serve-as-haven-for-artists/|url-status=dead}}</ref> Daytoy a lugar ket paborito a pagdadaelan para iti paggigian ti [[:en:Photography|retrato]], torneo ti airsoft, panagaramid ti pelikula, kasangay, cosplay ken dadduma pay. == Iti nalatak a kultura == Ti hotel ket maipagar-aram dagiti agtulnog iti paranormal a nasang-at ti [[:en:Vengeful_ghost|espiritu a saan nga agtalna]] <ref>{{Cite news|last=Cruz|first=Larry|date=December 14, 2024|title=One of the 'most haunted places' in the Philippines|work=[[Daily Tribune (Philippines)]]|url=https://tribune.net.ph/2024/12/14/one-of-the-most-haunted-places-in-the-philippines|access-date=December 15, 2024}}</ref> gapu iti nadagsen ken naparikut a kasaysayan ti World War II, <ref name="Choose PH Baguio">{{Cite web|last=Palma, Renzelle Ann|date=23 October 2013|title=Top 5 Baguio Haunted Spots|url=http://www.choosephilippines.com/specials/lists/794/baguio-haunted-spots/|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029174410/http://www.choosephilippines.com/specials/lists/794/baguio-haunted-spots/|archive-date=October 29, 2013|access-date=6 June 2018|website=Choose Philippines. Find. Discover. Share.|publisher=[[ABS-CBN Corporation]]}}</ref> <ref name="Lakbay Baguio">{{Cite web|last=Vince|date=23 October 2014|title=Five Haunted Places In Baguio City|url=http://lakbaybaguio.com/2014/10/five-haunted-places-baguio-city/|access-date=6 June 2018|publisher=LakbayBaguio|archive-date=22 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161222221840/http://lakbaybaguio.com/2014/10/five-haunted-places-baguio-city/|url-status=dead}}</ref> ken maipatarus met a "magnet ti kararwa." <ref name="frank1"/> Adda ti bagbaga a makita a multo a Hapon, madre nga awan ulo, dagiti ar-arbis a sirok, ung-ung ken ug-ugong, ken dagiti aparision a masarakan iti retrato nga inala iti lugar. Naparang met daytoy iti TV a [[:en:Magandang_Gabi,_Bayan|Magandang Gabi, Bayan]] idi Halloween Special ti 2004, [[:en:AHA!|AHA!]], ken [[:en:Kapuso_Mo,_Jessica_Soho|Kapuso Mo, Jessica Soho]] idi 2016 ken 2023. == Dagiti reperensia == {{Reflist}} == Dagiti silpo iti ruar == * {{Kategoria ti Commons-nailinia}} {{Baguio}} [[Kategoria:Baguio]] [[Kategoria:Infobox mapframe nga awanan iti ID ti relasion ti OSM iti Wikidata]] kfsqj0gdxhj9g0zazy5dgv15dgmzvvv James Peace 0 81637 407089 406704 2026-09-28T03:22:41Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 407089 wikitext text/x-wiki [[Papeles:James Peace.jpg|thumb|313x313px|James Peace idiay Wiesbaden, Alemania]] Ni '''Kenneth James Peace''' ket naipasngay idiay Paisley, [[Septiembre 28|28 Septiembre]], [[1963]]. Isu ket maysa a kompositor ti [[Eskosia|Scotland]], pianista ti konsierto ken visual nga artista. == Biograpia == Ni James Peace ket naipasngay idiay Paisley, Scotland, idi 28 ti Septiembre, 1963. Binusbosna ti kaaduan a paset ti kinaubingna idiay Helensburg, maysa a resort iti igid ti baybay iti laud ti Scotland.<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20110527164145/http://www.wiesbadener-tagblatt.de/region/wiesbaden/meldungen/10206548.htm Birgitta Lamparth. "Keine ‘stacheligen’ Klänge", Wiesbadener Tagblatt (Aleman a Pagiwarnak), 10 Pebrero, 2011]</ref><ref name=":1">Julia Anderton. "Tango wie eine süß-saure Geschichte". Wiesbadener Kurier (Aleman a Pagiwarnak), 24 Marso, 2012</ref><ref name=":2">[https://hojaderutadigital.mx/una-entrevista-al-compositor-james-peace/ Soledad Carrizo-Araya. "Una entrevista al compositor James Peace". Hoja de Ruta Digital. Disiembre, 2022]{{Natay a silpo|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ti pamiliana ket addaan iti adu nga artista (a kas kenni John McGhie), ken isu ket nainaig met ken Felix Burns, maysa a nalatak a kompositor ti musika ti panagsala iti umuna a kagudua ti [[maika-20 a siglo]].<ref name=":0" /><ref name=":3">Sabine Klein. "Meine Musik ist wie ich - sehr romantisch". Frankfurter Rundschau (Aleman a Pagiwarnak), 1992, numero 254, panid 2</ref> Isu ket nakaawat iti matrikula ti [[piano]] manipud idi agtawen iti walo ken ti immuna a publiko a panagpabuyana ket napasamak idi agtawen iti sangapulo ket uppat, a nangipabuya ti musika babaen ken Scott Joplin.<ref name=":2" /> Idi agtawen iti sangapulo ket innem, isu ket naawat idiay Royal Scottish Academy of Music and Drama (ita a naawagan: Royal Conservatoire of Scotland) kas ti kaubingan pay laeng nga amin-tiempo nga estudiante.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":4">G. Müller. "Die Seele des Klaviers tanzt Tango". Kulturspiegel Wetterau (Aleman a Magasina). 17 Marso, 2001, panid 5</ref> Idi 1983, nagturpos manipud iti Glasgow University iti maysa a B.A. degree iti panangisuro iti piano. Iti sumaganad a tawen isu ket nakaawat ti diploma iti musika iti panagpabuya kalpasan iti panagtokarna ti Mendelssohn's Piano Concerto No.1 a kadua ti orkestra ti RSAMD.<ref name=":3" /><ref name=":4" /> Kalpasan a pinanawanna ti pormal a panagadal, adu ti agsapul kenkuana kas pianista ken isu ket nagnaed idiay [[Edinburgh]] manipud 1988 agingga 1991.<ref name=":0" /><ref name=":5">"James Peace". FRIZZ (Aleman a Magasina). Enero, 2001, panid 5</ref> Nagnaed ni James Peace idiay Bad Nauheim, [[Alemania]] ([[Aleman]]: Bundesrepublik Deutschland) manipud 1991 agingga 2009.<ref>Manfred Merz. "Virtuose, gefühlsbetonte Welt der Romantik", Wetterauer Zeitung (Aleman a Pagiwarnak), 12 Disiembre, 1992, panid 19</ref><ref>"James Peace". The Tango Times (magasina iti New York). Edision 2002/2003 (39). Dagiti panid 1 - 5</ref> Manipud idi 1998 nangaramid iti panagadal iti tango, nangpataud iti CD Tango escocés (Scottish Tango) kadagiti bukodna a komposision ti piano nga inspirado iti tango,<ref name=":6">[https://search.nls.uk/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLS_ALMA21615957400004341&context=L&vid=44NLS_VU1&lang=en_US&search_scope=SCOPE1&adaptor=Local%20Search%20Engine&query=any,contains,Tango%20escoc%C3%A9s&mode=basic National Library of Scotland. Tango escocés]</ref><ref name=":7">{{Cite web |url=https://pad.philharmoniedeparis.fr/pad/doc/ALOES/0795887/tango-escoces-scottish-tango-k-james-peace-comp-piano |title=Philharmonie de Paris. Tango escocés |access-date=2025-10-30 |archive-date=2025-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928140339/https://pad.philharmoniedeparis.fr/pad/doc/ALOES/0795887/tango-escoces-scottish-tango-k-james-peace-comp-piano |url-status=dead }}</ref><ref name=":8">{{Cite web |url=https://www.muziekweb.nl/Link/KHX3103/Tango-escoc%C3%A9s |title=de bibliotheek. Tango escocés |access-date=2025-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928195355/https://www.muziekweb.nl/Link/KHX3103/Tango-escoc%C3%A9s |archive-date=2025-09-28 |url-status=dead}}</ref> ken idi 2002 isu ket nagbalin nga honorario a kameng ti Victoria College of Music.<ref name=":3" /><ref name=":6" /><ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":9">"James Peace". La Cadena (Olandes a Magasina). Septiembre, 2002, panid 26</ref> Iti isu met laeng a tawen, isu ket napan kadagiti solo a konsierto a panagpasiar iti Amianan ti Alemania idi Septiembre/Oktubre ken iti Adayo a Daya idi Nobiembre, a nangipaay iti umuna a panagpabuyana iti Tango XVII idiay [[Hong Kong]].<ref name=":6" /><ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":9" /><ref>TangoTang, Hong Kong (香港). Newsletter, 8 Oktubre, 2002</ref><ref>[https://www.scmp.com/article/393890/james-peace "James Peace". 南華早報 (Pagiwarnak idiay Hong Kong). 9 Oktubre, 2002] </ref> [[Papeles:James Peace - Idylls Op.4b.webm|center|thumb|316x316px|James Peace - Idylls Op.4b]] Kadagiti sumaganad a tawen, dagiti panagpabuyana ket naikonsentrar idiay [[Europa]]. Inpabuyana dagiti bukodna a tango kadagiti sumaganad a kabesera a siudad: [[Amsterdam]], [[Atenas|Athens]],<ref>Brosyur ti programa ti Konsierto {Για σένα Αγγελική}.Athens, 27 Abril, 2016 </ref> [[Berlin]],<ref>Tangodanza (Aleman a Magasina). Edision 1/2002 - 9</ref> [[Bruselas]], [[Helsinki]],<ref>Poster ti konsierto (konsierto a panagdaliasat idiay Finland, 2014)</ref> [[Lisbon]],<ref name=":2" /><ref>Poster ti konsierto (konsierto a panagdaliasat idiay Portugal, 2016)</ref> [[Londres]], [[Madrid]],<ref name=":2" /><ref>Poster ti konsierto (konsierto a panagdaliasat idiay España ¡Feliz Cincuenta Cumpleaños - 2013!)</ref> [[Oslo]],<ref>{{Cite web |url=https://listen.no/event/konsert-kl-13-00-james-peace-flygel-tangos-romanticos-musikk-av-peace-piazzolla-albeniz-utstillingssalene-er-stengt |title=Listen.no. James Peace (flygel). Munch Museet. Oslo, 16 Oktubre, 2004 |access-date=2025-10-30 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608114526/https://listen.no/event/konsert-kl-13-00-james-peace-flygel-tangos-romanticos-musikk-av-peace-piazzolla-albeniz-utstillingssalene-er-stengt |url-status=dead }}</ref> [[Reykjavík]]<ref>[https://www.mbl.is/greinasafn/grein/823608/ Ríkarður Ö. Pálsson. "Skozkir Slaghörputangoár". Morgunblaðið (Islandia a Pagiwarnak). 14 Oktubre, 2004]</ref> ken [[Vienna]].<ref>Brosyur ti programa ti konsierto (Vienna). 23 Enero, 2005</ref> [[Papeles:Tango Milonga op. 26.wav|left|thumb|Tango Milonga op. 26]] [[Papeles:Tango XVIII by James Peace (James Peace, piano).wav|left|thumb|Tango XVIII by James Peace (James Peace, piano)]] Idi 2008, isu ket nagbalin nga honorario a kameng ti London College of Music kas panangbigbig kadagiti serbisiona iti tango.<ref name=":10">[https://search.nls.uk/primo-explore/fulldisplay?vid=44NLS_VU1&tab=default_tab&docid=44NLS_ALMA21438757900004341&lang=en_US&context=L&adaptor=Local%20Search%20Engine&query=any,contains,K.%20James%20Peace&mode=basic National Library of Scotland. K. James Peace in Wiesbaden]</ref><ref name=":11">[https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=idn%3D1022200380 Deutsche Nationalbibliothek. K. James Peace in Wiesbaden] </ref><ref name=":12">[https://whittakerlive.blogspot.com/2012/05/new-dvd-interview-with-wiesbaden.html Whittaker Live. "Wiesbadener Highlander K. James Peace - New DVD"]</ref> Kalpasan ti ababa a panawen idiay Edinburgh, nagsubli isuna idi [[Pebrero]] 2010 idiay Alemania tapno agnaed idiay Wiesbaden.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Daytoy ti nangiturong kadagiti baro nga impulsion ken nangaramid kadagiti ababa a [[pelikula]] ti sumagmamano kadagiti bukodna a komposision. Ti dokumentario a [[pelikula]] a James Peace in Wiesbaden ket maysa kadagiti obrana iti daytoy a klase.<ref name=":10" /><ref name=":11" /><ref name=":12" /> [[Papeles:Cover page, Eternal Song Op.32 by James Peace (study score).png|thumb|336x336px|Panid ti akkub, Agnanayon a Kanta (Eternal Song) Op.32 ni James Peace (iskor ti panagadal)]] == Premio ken Pammadayaw == ● Umuna a Premio, Agnes Millar Prize. Glasgow, 1983<ref name=":4" /> ● Umuna a Premio, Dunbartonshire EIS Prize. Glasgow, 1984<ref name=":4" /> ● Umuna a Premio, Sibelius Essay Prize. Glasgow, 1985<ref name=":4" /> ● Honorario a Diploma, TIM Premio. [[Roma]], 2000<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":5" /> ● Honorario a Diploma, IBLA Foundation. [[New York]], 2000<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":5" /> ● Komemoratibo a Medalia, International Piano Duo Association. [[Tokyo]], 2002<ref>{{Cite web |url=http://ipda-pianoduo.com/composition-concour-list-english.html |title=International Piano Duo Association (東京), Tokyo. Listaan dagiti nangabak iti gunggona, 2002 |access-date=2025-10-30 |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527164059/http://www.ipda-pianoduo.com/composition-concour-list-english.html |url-status=dead }}</ref> ● Balitok a Medalia, Académie Internationale de Lutèce. [[Paris]], 2008<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Dagiti Kangrunaan a Komposision == ● The Waterfall (Ti Dissuor)<ref>Hessisches Staatstheater. Brosyur ti programa iti konsierto 12/19 Setiembre, 2021</ref> ● Idyll (Serenada iti Agsapa) ● Lento Lacrimoso (Dagiti Naulimek a Lua) ● Forgotten Leaves (Dagiti Nalipat a Bulbulong) ● Ceremonial March No.1 (Seremonya a Pang-martsa num.1) ● Ceremonial March No.2 (Seremonya a Pang-martsa num.2) ● Autumn Gold (Otoño a Balitok)<ref>"Violine schwebt über das Orchester". Schwäbische Post (Aleman a Pagiwarnak). 4 Hunio, 1994</ref> ● Eternal Song (Agnanayon a Kanta)<ref name=":0" /><ref>[https://search.nls.uk/discovery/fulldisplay?docid=alma9935400923804341&context=L&vid=44NLS_INST:44NLS_VU1&lang=en&search_scope=MainCatalogue&adaptor=Local%20Search%20Engine&query=any,contains,James%20peace&mode=basic National Library of Scotland. Eternal Song Op.32, Peace, K. James]</ref> ● "Para ken Georgia" ([[Georgia (pagilian)|Georgiano]]: საქართველოსთვის) (Dagiti liriko: Tamari Chikvaidze, Zurabi Chikvaidze at James Peace) ● 24 a Tango para iti solo a piano<ref name=":0" /><ref name=":6" /><ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":10" /><ref name=":11" /><ref name=":12" /><ref>[https://www.britishviolasociety.co.uk/wp-content/uploads/2024/01/Latest-news-from-the-British-Viola-Society.-August-2023-compressed.pdf British Viola Society Newsletter, Agosto 2023] </ref><ref>[https://web.archive.org/web/20240522135254/https://hojaderutadigital.mx/una-corta-historia-del-tango/ Hoja de Ruta Digital, México. "Una corta historia del tango", 22 Marso 2024]</ref><ref>[https://search.nls.uk/discovery/fulldisplay?docid=alma9941547953804341&context=L&vid=44NLS_INST:44NLS_VU1&lang=en&search_scope=MainCatalogue&adaptor=Local%20Search%20Engine&query=any,contains,James%20peace&mode=basic National Library of Scotland. Tangos op.33, Peace, K. James] </ref> == Dagiti Nagibasaran == {{reflist}} == Dagiti Akinruar a Link == * [https://www.youtube.com/watch?v=sSX1c8EUukg&list=RDsSX1c8EUukg&start_radio=1 Souvenir de Buenos Aires - youtube] * [https://www.youtube.com/watch?v=ZcMRNnwNJhk&list=RDZcMRNnwNJhk&start_radio=1 Lento Lacrimoso - youtube] * [https://www.youtube.com/watch?v=_VKxG2dmQn4&list=RD_VKxG2dmQn4&start_radio=1 Autumn Gold - youtube] {{DEFAULTSORT:Peace, James}} [[Kategoria:1963 a pannakaipasngay]] [[Kategoria:Sibibiag a tattao]] [[Kategoria:Dagiti kompositor ti maika-20 a siglo]] [[Kategoria:Dagiti kompositor ti klasiko]] [[Kategoria:Komposer para ti piano]] rgscnp3xe5b42yy5x214mexlc7g2lrz Wikipedia:Dap-ayan/Teknikal/Damdamag 2026-Septiembre 4 81896 407095 407082 2026-09-28T10:48:02Z MediaWiki message delivery 6184 /* Tech News: 2026-40 */ baro a seksion 407095 wikitext text/x-wiki == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259] * The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the "[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]" option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback. * The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549] * A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:1</nowiki></code></bdi> instead of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:0</nowiki></code></bdi>. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704] * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116] '''Updates for technical contributors''' * Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi> option, as gadgets are always loaded through <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:43, 7 Septiembre 2026 (UTC) <!-- Mensahe nga inpatulod babaen ni Agar-aramat:STei (WMF)@metawiki a nagusar iti listaan ti https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31008437 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]]. '''Updates for editors''' * The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]]. * The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a "read more" button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks. * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:29, 14 Septiembre 2026 (UTC) <!-- Mensahe nga inpatulod babaen ni Agar-aramat:STei (WMF)@metawiki a nagusar iti listaan ti https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31039826 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 23 September 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] '''Updates for editors''' * The Growth team tested a new post-edit notice designed to [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourage Temporary Account holders to register for a permanent account]]. The new notice replaced multiple dialogs and a simultaneous welcome notification with a single message highlighting the benefits of creating an account. The experiment increased permanent account creation from 1.94% to 3.66%, an 87% relative increase. The change will now be released to all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551] * For Wikipedia editors using the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|"Suggestion mode" Beta Feature]], there is a [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|new opt-in user preference]] for showing "experimental" edit checks and suggestions. These types are listed at [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]], and are intended for early developer-testing and for gathering feedback from experienced users. Administrators can change the [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|configuration details]] for each suggestion as usual. Administrators can also [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|use this feature]] to help test their community's ideas for locally created checks and suggestions. Experimental types will have a more distinct visual style later this week. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * The [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] has been launched as a space for technical discussions and collaboration among Wikimedia communities in Central and Eastern Europe. * A new tool, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], is now available for new and small language Wikipedia communities. It brings together guided tasks, tools, and resources to help communities get started, monitor their progress, and collaborate with the broader Wikimedia community. Starter Kit is hosted on Wikimedia Toolforge and is designed for Wikipedias with fewer than 50,000 articles. Learn more about how Starter Kit works and how communities have been using it in [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|this Diff blog post]]. * The Reader Growth team is launching a retest of the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|image carousel experiment]]. The retest will use three new versions of the design, updated based on community feedback. The team will assess results and determine with communities whether or not to proceed with the feature. The experiment will begin the week of September 28 and will run on Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, Farsi, French, German, Indonesian, Japanese, Polish, Portuguese, Spanish, Swedish, and Vietnamese Wikipedias. * After successful rollouts to Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]] from the Reader Experience team will be available to all logged-in users on all Wikipedia wikis starting September 28. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the mentor status script repeatedly updated mentors’ status even when nothing had changed, creating unnecessary Recent Changes entries, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659] '''Updates for technical contributors''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, used to retrieve specific details about active or historical abuse filters configured on a wiki, has been updated to support the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>formatversion=2</nowiki></code></bdi> configuration parameter, thereby leading to breaking changes to the API response. All users who maintain user-scripts or other code need to check if they use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, and respond to any breaking changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11:55, 27 Septiembre 2026 (UTC) <!-- Mensahe nga inpatulod babaen ni Agar-aramat:STei (WMF)@metawiki a nagusar iti listaan ti https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31085309 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of default skins on desktop and mobile web (Vector 2022 and Minerva respectively) will now be informed if the search suggestions displayed as they type into Search come from page redirects. Previously, users could get confused when the top search suggestions did not match exactly what they had typed. The new redirect notice clarifies that these suggestions are not random, but related to the search. The suggested pages may be redirects to the most relevant destination articles being searched for. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013] * Logged-out Wikipedia users on mobile web will begin to see a bookmark button for saving articles to their [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] instead of the current Watchstar button. When clicked, the bookmark button prompts users to log in or create an account to save an article for later. An earlier experiment found that the bookmark icon was four times more likely than the Watchstar button to encourage logged-out users to create an account. This change is part of efforts to encourage more readers to become account holders and use features that help them save and return to content. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769] * An experiment will begin on September 29 on Spanish, Arabic, English, and French Wikipedias to simplify the experience users encounter immediately after account creation. The test will explore whether removing friction from the current Welcome Survey helps new users understand what to do next more easily. The experiment will run through the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has put out a call for the community to suggest topics that it should consider and discuss with the Wikimedia Foundation. Editors and technical contributors are invited to add topics to [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|the council's talk page]]. * Later this week, it will be possible for communities to configure [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit Checks and Suggestions]] so that they are [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|shown within additional namespaces]], such as a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Draft:</nowiki></code></bdi> namespace. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * A bug in the [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] is causing the page to fail to load for users that have unseen changes on Wikimedia Commons. Developers are working on a fix. Until then, affected users can follow the workarounds described in the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|relevant]] help section. * New magic words <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> are now available for use. They are able to change the default sorting of categories to be based on timestamp of categorization. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was not reachable has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * The datacenter switchover, scheduled on September 23, has been postponed. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|The equinox exercise]] revealed capacity issues, preventing the switch of all services to the other datacenter. The process has been paused, prioritizing investigating that issue, to ensure that we continue to be able to serve our users reliably. A new exercise will be scheduled. Meanwhile, all traffic and edits continue to work as usual. * On September 23, a power loss briefly affected all wikis, creating intermittent issues on both reading and editing modes. This also affected Gerrit. This is unrelated to the datacenter switchover postponement. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] has been deployed to mediawiki.org and [[phab:T421436|some Indic language wikis]]. We want to hear your feedback on this experimental product. Produnto allows users to use Lua modules hosted in [[gitlab:repos/lua|Wikimedia's GitLab]]. It simplifies the sharing of Lua code between wikis. Instead of copying each individual Lua module from one wiki to another, users will be able to easily share packages across all wikis. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|Cross-wiki code collaboration workshop]] will be held online on October 2 at 12:30 UTC, bringing together South Asian technical contributors to learn about Produnto and begin piloting it on Hindi, Punjabi, Odia, Telugu, and Malayalam Wikipedias. Produnto is a package manager for deploying Lua modules hosted on GitLab to Wikimedia wikis, and was recently deployed on some pilot wikis. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10:48, 28 Septiembre 2026 (UTC) <!-- Mensahe nga inpatulod babaen ni Agar-aramat:STei (WMF)@metawiki a nagusar iti listaan ti https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31092225 --> roxtm9p1qfwhlfjdhhz07peey0y5z9j