Wikimedia Incubator incubatorwiki https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Incubator:Main_Page MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter Media Special Talk User User talk Incubator Incubator talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Translations Translations talk Event Event talk 4 9468 7254585 7252926 2026-07-18T04:24:23Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2609889 /* Wt/tok/lipu open */ new section 7254585 wikitext text/x-wiki {{Incubator:Administrators' noticeboard/top}} {{Autoarchive resolved section | age = 3 | archive = '((FULLPAGENAME))/Archive/((year))' | show = yes | timeout = 31 | overview=[[{{FULLPAGENAME}}/Archive|Archive]] }} == North Korean standard Korean == Hello, I am interested in developing a Korean-language Wikivoyage test project written in North Korean standard Korean (Munhwaŏ). For this purpose, I attempted to create pages using the prefix "Wy/ko-kp/", but I received the following error message: "The page title you entered is invalid. It is likely missing a prefix or has an incorrect format." For example, pages such as "Wy/ko-kp" cannot be created. Could someone please clarify whether the language code "ko-kp" is supported in Wikivoyage Incubator? If not, what would be the appropriate way to create and organize a test project for North Korean standard Korean? Thank you for your help. [[User:은우0208|은우0208]] ([[User talk:은우0208|talk]]) 07:47, 13 June 2026 (UTC) :I don't think that this would be a viable project. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 09:00, 24 June 2026 (UTC) == [[Wp/mh/Blox Fruits]] == Please delete this page. It was created by a vandalism-only account which is likely to be a sockpuppet of the indefinitely-blocked [[Special:Contribs/~2026-36216-97|~2026-36216-97]]. It likely doesn't contain anything an Ebon speaker would consider usable. [[User:NguoiDungKhongDinhDanh|<span class="skin-invert" style="color:black;font-family:Monotype Corsiva,sans-serif;font-size:110%;font-weight:normal;line-height:normal">NguoiDungKhongDinhDanh</span>]] 23:51, 25 June 2026 (UTC) :Done. Thanks for watching. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 08:03, 26 June 2026 (UTC) == [[Special:Contribs/188.241.20.225|188.241.20.225]] == Disruptive editing/vandalism. See [{{fullurl:Special:IPContribs/188.241.20.225|isArchive=1}} deleted edits by temporary accounts]. [[User:NguoiDungKhongDinhDanh|<span class="skin-invert" style="color:black;font-family:Monotype Corsiva,sans-serif;font-size:110%;font-weight:normal;line-height:normal">NguoiDungKhongDinhDanh</span>]] 22:30, 27 June 2026 (UTC) : {{done}} [[User:Syunsyunminmin|Syunsyunminmin]] ([[User talk:Syunsyunminmin|talk]]) 13:04, 28 June 2026 (UTC) == Cannot create new pages on Wt/za == Editing existing 7 pages is fine, but not new pages. <blockquote>You are trying to create a page without a valid ISO 639-1 or -3 code. This code either is not valid or does not belong to a language accepted for new Wikimedia projects. If you came here from any other page, please return back and fix the link and then create the correctly named page. If by any chance this is blocking you from creating any page which you think has a valid ISO 639-1 or -3 code or belongs to an accepted language, please let administrators know.</blockquote> [[User:内存溢出的猫|内存溢出的猫]] ([[User talk:内存溢出的猫|talk]]) 20:15, 4 July 2026 (UTC) :{{Done|Fixed}}. @[[User:内存溢出的猫|内存溢出的猫]] please try now. Let me know if you still face any issues on creating new pages. 🪶-[[User:Tanbiruzzaman|<span style="font-family:monospace;color:#006400;letter-spacing:1px;">TΛNBIRUZZΛMΛN</span>]] ([[User talk:Tanbiruzzaman|💬]]) 11:26, 9 July 2026 (UTC) ::It [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wt/za/%E5%A3%AF%E8%AA%9E is okay] now. Thanks for the fix! -- [[User:内存溢出的猫|内存溢出的猫]] ([[User talk:内存溢出的猫|talk]]) 13:01, 9 July 2026 (UTC) == Unilateral replacement of [[Wy/sh]] with [[Wy/hr]] == Hello! Can an Incubator administrator please undo Wy/sh redirects, delete Wy/hr copies of original Wy/sh pages, and protect the pages from further disruption? Thanks! – [[User:Vipz|Vipz]] ([[User talk:Vipz|talk]] · [[User:Vipz/isv|isv]]) 05:30, 11 July 2026 (UTC) == Request to import citation modules for Wp/mrh == Hello, I am working on the Mara Wikipedia test project (Wp/mrh). Several citation templates are currently producing Lua errors because the required modules are not available in the Wp/mrh namespace. Could an administrator or importer please import the standard citation module suite from English Wikipedia (with full edit history), including the following modules and their required dependencies? * Module:Citation/CS1 * Module:Citation/CS1/Configuration * Module:Citation/CS1/Identifiers * Module:Citation/CS1/Utilities * Module:Citation/CS1/COinS * Module:Citation/CS1/Date_validation * Module:Citation/CS1/Whitelist * Module:Webarchive * Module:Check isxn Please import them into the appropriate Module:Wp/mrh/ namespace (or the recommended location for Incubator test projects) so that citation templates can function correctly. Thank you very much for your help. [[User:Laitei|Laitei]] ([[User talk:Laitei|talk]]) 08:57, 16 July 2026 (UTC) : @[[User:Laitei|Laitei]]: If you want to use templates or modules from another wiki, please copy them with a clear indication of the source in the summary (due to licensing requirements). [[User:Syunsyunminmin|Syunsyunminmin]] ([[User talk:Syunsyunminmin|talk]]) 12:26, 16 July 2026 (UTC) == Wt/tok/lipu open == Is there a chance the Wiktionary of Toki Pona can be opened? It has a valid ISO 639-3 code (tok), and even has its own Wikipedia page at [https://tok.wikipedia.org]. [[User:Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq|Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq]] ([[User talk:Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq|talk]]) 04:24, 18 July 2026 (UTC) p0guurtripquir0cprj80r0830nldgn 0 72368 7255069 7227101 2026-07-18T11:29:35Z ~2026-40221-23 2694616 /* */ 7255069 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ <!-- BANNYÈ A BYENVINI ÈVÈK KAT A GWADLOUP LA --> {| style="width: 100%; background: linear-gradient(135deg, #e6f2ff 0%, #ffffff 100%); border: 1px solid #b0c4de; border-radius: 8px; padding: 20px; margin-bottom: 20px; font-family: sans-serif; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);" | style="vertical-align: top; text-align: left; padding-right: 20px;" | <div style="font-size: 180%; font-weight: bold; color: #104e8b; margin-bottom: 8px; text-shadow: 1px 1px 1px rgba(0,0,0,0.1);">Byenvini anlè Wikipédya an Kréyòl Gwadloup !</div> <div style="font-size: 110%; line-height: 1.5em; color: #2c3e50; margin-bottom: 15px;"> Ansiklopédi-la ki lib la, kote tout moun pé pòté moso a-yo pou rann kiltir é lang kréyòl la pli fò toubònman. Kounlyé la, jodi-la nou ni <span style="background: #3366cc; color: white; padding: 2px 8px; border-radius: 4px; font-weight: bold;">{{NUMBEROFARTICLES}}</span> artik maké adan enkibatè-la. </div> <div style="font-size: 95%; font-weight: bold; color: #555;">Kategori prensipal : [[Wp/gcf/Jéografi|Jéografi]] • [[Wp/gcf/Istwè|Istwè]] • [[Wp/gcf/Kiltir|Kiltir]] • [[Wp/gcf/Lang|Lang kréyòl]]</div> | style="vertical-align: middle; text-align: right; width: 220px;" | [[File:Guadeloupe-map.png|220px|border|Kat a Gwadloup]] |} <!-- KÒ A PAJ-LA : DE GWO BLÒK DINAMIK --> {| style="width: 100%; background: transparent; border-spacing: 15px; margin-top: -15px; font-family: sans-serif;" |- <!-- BLÒK CHÒK 1 : ARTIK A JODI-LA É ÈS OU TE SAV --> | style="width: 60%; vertical-align: top; padding: 0;" | <!-- Sub-Blòk : Artik a jodi-la --> <div style="background: #ffffff; border: 1px solid #c8ccd1; border-top: 4px solid #3366cc; border-radius: 6px; padding: 18px; margin-bottom: 15px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);"> <div style="font-size: 130%; font-weight: bold; color: #104e8b; border-bottom: 2px solid #3366cc; padding-bottom: 5px; margin-bottom: 12px;">✨ Artik a jodi-la</div> <div style="font-size: 100%; line-height: 1.6em; color: #202122;"> [[File:Guadeloupe on the globe (Americas centered).svg|right|100px]] '''[[Gwadloup]]''' sé on réjyon monndyal é on départman d'outre-mer (DOM) lanné Lafrans ki sitiyé adan Karayib-la, adan sé ti Zil la. I ni de gwo moso lanné ki ka fè fòm a on parpajon : Basse-Terre é Grande-Terre, séparé pa on ti moso lanmè yo ka kriyé « La Rivière Salée ». Moun ka palé fransé é kréyòl gwadloupéyen. </div> <div style="margin-top: 10px; font-size: 90%; text-align: right;">[[Wp/gcf/Gwadloup|Li rès a artik-la...]]</div> </div> <!-- Sub-Blòk : Ès ou te sav ? --> <div style="background: #ffffff; border: 1px solid #c8ccd1; border-top: 4px solid #ffcc00; border-radius: 6px; padding: 18px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);"> <div style="font-size: 130%; font-weight: bold; color: #b8860b; border-bottom: 2px solid #ffcc00; padding-bottom: 5px; margin-bottom: 12px;">💡 Ès ou te sav ?</div> <div style="font-size: 95%; line-height: 1.6em; color: #202122;"> * ... kréyòl gwadloupéyen la ni kòd entènasyonal a-y ki sé **`gcf`** ? * ... chef-lyé a Gwadloup sé '''Basse-Terre''' mé vil-la ki ni plis moun la sé '''Les Abymes''' ? * ... ou pé sèvi èvèk bèl modèl nèf kon `{{Wp/gcf/Péyi}}` oben `{{Wp/gcf/Téritwa}}` pou ranpli bwat-enfòmasyon asou sé paj-la ? </div> </div> | style="width: 40%; vertical-align: top; padding: 0;" | <!-- BLÒK CHÒK 2 : PÒTÉ MOSO A-W É BANN TI ZOUTI --> <div style="background: #fdfdfd; border: 1px solid #c8ccd1; border-top: 4px solid #00af89; border-radius: 6px; padding: 18px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.05); height: 100%;"> <div style="font-size: 130%; font-weight: bold; color: #007a5e; border-bottom: 2px solid #00af89; padding-bottom: 5px; margin-bottom: 12px;">🛠️ Travay ansanm</div> <div style="font-size: 95%; line-height: 1.6em; color: #333;"> Wipikédya sé on pwojè lib, sa vlé di nenpòt ki moun pé kreyé on paj oben ranjé on fòt maké. <div style="background: #eefbf7; border-left: 4px solid #00af89; padding: 10px; margin: 10px 0; border-radius: 0 4px 4px 0;"> '''Kijan pou ou koumanse :''' # Chèché si paj-la ou vlé la egzisté deja nan bwat-la anlè. # Si i pa la, kreyé-y èvèk bèl mo an kréyòl gwadloupéyen. # Pa bliye mèt bèl bwat-infobox nou kreyé la pou péyi é lang ! </div> Vini ba nou on lamen pou nou kreyé plis artik toubònman ! </div> </div> |} <!-- TI BANNYÈ ANBA PAJ-LA POU SÉ PROJÈ-LA --> <div style="margin-top: 10px; background: #f8f9fa; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 6px; padding: 12px; font-family: sans-serif; font-size: 90%; text-align: center; color: #555;"> [[File:Wikimedia-logo.svg|20px|middle]] Wikipédya sé on pwojè ki ka dépann de Fondasyon Wikimedia. Ni lòt kalité pwojè lib kon [[Wiktionnaire]], [[Wikisource]] oben [[Wikimedia Commons]]. </div> == Pwojè Wikimédya == * [[Wp/gcf/Main Page|Wikipédya an Kréyòl Gwadloup]] * [[Wt/gcf/Main Page|Wiksyonè an Kréyòl Gwadloup]] == Patisipan == * [[User:Nemez|Nemez]] * [[User:Laetitia Kb|Laetitia Kb]] * [[User:Chantal971|Chantal971]] * [[User:Benoit Rochon|Benoit Rochon]] * Histnou * [[User:Ayslànialy.19|Ayslànialy.19]] |} __NOTOC__ {{Wp/gcf/Les langues francophones}} [[Category:Wp/gcf]] [[az:]] [[ba:]] [[crh:]] [[cv:]] [[et:]] [[fi:]] [[fr:]] [[hu:]] [[kaa:]] [[kk:]] [[ky:]] [[sah:]] [[tk:]] [[tr:]] [[tt:]] [[ug:]] [[uz:]] [[ht:]] [[pap:]] onrp4bwmvj53k7gu1wh1cv2qjrto9jf 7255071 7255069 2026-07-18T11:33:30Z ~2026-40221-23 2694616 /* */ 7255071 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="display:none;">{{PAGENAME}}</span>}} __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ <!-- BANNYÈ A BYENVINI ÈVÈK KAT A GWADLOUP LA --> {| style="width: 100%; background: linear-gradient(135deg, #e6f2ff 0%, #ffffff 100%); border: 1px solid #b0c4de; border-radius: 8px; padding: 20px; margin-bottom: 20px; font-family: sans-serif; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);" | style="vertical-align: top; text-align: left; padding-right: 20px;" | <div style="font-size: 180%; font-weight: bold; color: #104e8b; margin-bottom: 8px; text-shadow: 1px 1px 1px rgba(0,0,0,0.1);">Byenvini anlè Wikipédya an Kréyòl Gwadloup !</div> <div style="font-size: 110%; line-height: 1.5em; color: #2c3e50; margin-bottom: 15px;"> Ansiklopédi-la ki lib la, kote tout moun pé pòté moso a-yo pou rann kiltir é lang kréyòl la pli fò toubònman. Kounlyé la, jodi-la nou ni <span style="background: #3366cc; color: white; padding: 2px 8px; border-radius: 4px; font-weight: bold;">{{NUMBEROFARTICLES}}</span> artik maké adan enkibatè-la. </div> <div style="font-size: 95%; font-weight: bold; color: #555;">Kategori prensipal : [[Wp/gcf/Jéografi|Jéografi]] • [[Wp/gcf/Istwè|Istwè]] • [[Wp/gcf/Kiltir|Kiltir]] • [[Wp/gcf/Lang|Lang kréyòl]]</div> | style="vertical-align: middle; text-align: right; width: 220px;" | [[File:Guadeloupe-map.png|220px|border|Kat a Gwadloup]] |} <!-- KÒ A PAJ-LA : DE GWO BLÒK DINAMIK --> {| style="width: 100%; background: transparent; border-spacing: 15px; margin-top: -15px; font-family: sans-serif;" |- <!-- BLÒK CHÒK 1 : ARTIK A JODI-LA É ÈS OU TE SAV --> | style="width: 60%; vertical-align: top; padding: 0;" | <!-- Sub-Blòk : Artik a jodi-la --> <div style="background: #ffffff; border: 1px solid #c8ccd1; border-top: 4px solid #3366cc; border-radius: 6px; padding: 18px; margin-bottom: 15px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);"> <div style="font-size: 130%; font-weight: bold; color: #104e8b; border-bottom: 2px solid #3366cc; padding-bottom: 5px; margin-bottom: 12px;">✨ Artik a jodi-la</div> <div style="font-size: 100%; line-height: 1.6em; color: #202122;"> [[File:Guadeloupe on the globe (Americas centered).svg|right|100px]] '''[[Gwadloup]]''' sé on réjyon monndyal é on départman d'outre-mer (DOM) lanné Lafrans ki sitiyé adan Karayib-la, adan sé ti Zil la. I ni de gwo moso lanné ki ka fè fòm a on parpajon : Basse-Terre é Grande-Terre, séparé pa on ti moso lanmè yo ka kriyé « La Rivière Salée ». Moun ka palé fransé é kréyòl gwadloupéyen. </div> <div style="margin-top: 10px; font-size: 90%; text-align: right;">[[Wp/gcf/Gwadloup|Li rès a artik-la...]]</div> </div> <!-- Sub-Blòk : Ès ou te sav ? --> <div style="background: #ffffff; border: 1px solid #c8ccd1; border-top: 4px solid #ffcc00; border-radius: 6px; padding: 18px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);"> <div style="font-size: 130%; font-weight: bold; color: #b8860b; border-bottom: 2px solid #ffcc00; padding-bottom: 5px; margin-bottom: 12px;">💡 Ès ou te sav ?</div> <div style="font-size: 95%; line-height: 1.6em; color: #202122;"> * ... kréyòl gwadloupéyen la ni kòd entènasyonal a-y ki sé **`gcf`** ? * ... chef-lyé a Gwadloup sé '''Basse-Terre''' mé vil-la ki ni plis moun la sé '''Les Abymes''' ? * ... ou pé sèvi èvèk bèl modèl nèf kon `{{Wp/gcf/Péyi}}` oben `{{Wp/gcf/Téritwa}}` pou ranpli bwat-enfòmasyon asou sé paj-la ? </div> </div> | style="width: 40%; vertical-align: top; padding: 0;" | <!-- BLÒK CHÒK 2 : PÒTÉ MOSO A-W É BANN TI ZOUTI --> <div style="background: #fdfdfd; border: 1px solid #c8ccd1; border-top: 4px solid #00af89; border-radius: 6px; padding: 18px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.05); height: 100%;"> <div style="font-size: 130%; font-weight: bold; color: #007a5e; border-bottom: 2px solid #00af89; padding-bottom: 5px; margin-bottom: 12px;">🛠️ Travay ansanm</div> <div style="font-size: 95%; line-height: 1.6em; color: #333;"> Wipikédya sé on pwojè lib, sa vlé di nenpòt ki moun pé kreyé on paj oben ranjé on fòt maké. <div style="background: #eefbf7; border-left: 4px solid #00af89; padding: 10px; margin: 10px 0; border-radius: 0 4px 4px 0;"> '''Kijan pou ou koumanse :''' # Chèché si paj-la ou vlé la egzisté deja nan bwat-la anlè. # Si i pa la, kreyé-y èvèk bèl mo an kréyòl gwadloupéyen. # Pa bliye mèt bèl bwat-infobox nou kreyé la pou péyi é lang ! </div> Vini ba nou on lamen pou nou kreyé plis artik toubònman ! </div> </div> |} <!-- TI BANNYÈ ANBA PAJ-LA POU SÉ PROJÈ-LA --> <div style="margin-top: 10px; background: #f8f9fa; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 6px; padding: 12px; font-family: sans-serif; font-size: 90%; text-align: center; color: #555;"> [[File:Wikimedia-logo.svg|20px|middle]] Wikipédya sé on pwojè ki ka dépann de Fondasyon Wikimedia. Ni lòt kalité pwojè lib kon [[Wiktionnaire]], [[Wikisource]] oben [[Wikimedia Commons]]. </div> == Pwojè Wikimédya == * [[Wp/gcf/Main Page|Wikipédya an Kréyòl Gwadloup]] * [[Wt/gcf/Main Page|Wiksyonè an Kréyòl Gwadloup]] == Patisipan == * [[User:Nemez|Nemez]] * [[User:Laetitia Kb|Laetitia Kb]] * [[User:Chantal971|Chantal971]] * [[User:Benoit Rochon|Benoit Rochon]] * Histnou * [[User:Ayslànialy.19|Ayslànialy.19]] |} __NOTOC__ {{Wp/gcf/Les langues francophones}} [[Category:Wp/gcf]] [[az:]] [[ba:]] [[crh:]] [[cv:]] [[et:]] [[fi:]] [[fr:]] [[hu:]] [[kaa:]] [[kk:]] [[ky:]] [[sah:]] [[tk:]] [[tr:]] [[tt:]] [[ug:]] [[uz:]] [[ht:]] [[pap:]] kvskw29gro0hl2oe7sn08kugkc1db35 7255073 7255071 2026-07-18T11:38:45Z ~2026-40221-23 2694616 /* */ 7255073 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="display:none;">{{PAGENAME}}</span>}} __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ <!-- BANNYÈ A BYENVINI ÈVÈK KAT A GWADLOUP LA --> {| style="width: 100%; background: linear-gradient(135deg, #e6f2ff 0%, #ffffff 100%); border: 1px solid #b0c4de; border-radius: 8px; padding: 20px; margin-bottom: 20px; font-family: sans-serif; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);" | style="vertical-align: top; text-align: left; padding-right: 20px;" | <div style="font-size: 180%; font-weight: bold; color: #104e8b; margin-bottom: 8px; text-shadow: 1px 1px 1px rgba(0,0,0,0.1);">Byenvini anlè Wikipédya an Kréyòl Gwadloup !</div> <div style="font-size: 110%; line-height: 1.5em; color: #2c3e50; margin-bottom: 15px;"> Ansiklopédi-la ki lib la, kote tout moun pé pòté moso a-yo pou rann kiltir é lang kréyòl la pli fò toubònman. Kounlyé la, jodi-la nou ni <span style="background: #3366cc; color: white; padding: 2px 8px; border-radius: 4px; font-weight: bold;">{{NUMBEROFARTICLES}}</span> artik maké adan enkibatè-la. </div> <div style="font-size: 95%; font-weight: bold; color: #555;">Kategori prensipal : [[Wp/gcf/Jéografi|Jéografi]] • [[Wp/gcf/Istwè|Istwè]] • [[Wp/gcf/Kiltir|Kiltir]] • [[Wp/gcf/Lang|Lang kréyòl]]</div> | style="vertical-align: middle; text-align: right; width: 220px;" | [[File:Panorama Chutes du Carbet.jpg|border|220x220px|Kat a Gwadloup]] |} <!-- KÒ A PAJ-LA : DE GWO BLÒK DINAMIK --> {| style="width: 100%; background: transparent; border-spacing: 15px; margin-top: -15px; font-family: sans-serif;" |- <!-- BLÒK CHÒK 1 : ARTIK A JODI-LA É ÈS OU TE SAV --> | style="width: 60%; vertical-align: top; padding: 0;" | <!-- Sub-Blòk : Artik a jodi-la --> <div style="background: #ffffff; border: 1px solid #c8ccd1; border-top: 4px solid #3366cc; border-radius: 6px; padding: 18px; margin-bottom: 15px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);"> <div style="font-size: 130%; font-weight: bold; color: #104e8b; border-bottom: 2px solid #3366cc; padding-bottom: 5px; margin-bottom: 12px;">✨ Artik a jodi-la</div> <div style="font-size: 100%; line-height: 1.6em; color: #202122;"> [[File:Guadeloupe on the globe (Americas centered).svg|right|100px]] '''[[Gwadloup]]''' sé on réjyon monndyal é on départman d'outre-mer (DOM) lanné Lafrans ki sitiyé adan Karayib-la, adan sé ti Zil la. I ni de gwo moso lanné ki ka fè fòm a on parpajon : Basse-Terre é Grande-Terre, séparé pa on ti moso lanmè yo ka kriyé « La Rivière Salée ». Moun ka palé fransé é kréyòl gwadloupéyen. </div> <div style="margin-top: 10px; font-size: 90%; text-align: right;">[[Wp/gcf/Gwadloup|Li rès a artik-la...]]</div> </div> <!-- Sub-Blòk : Ès ou te sav ? --> <div style="background: #ffffff; border: 1px solid #c8ccd1; border-top: 4px solid #ffcc00; border-radius: 6px; padding: 18px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);"> <div style="font-size: 130%; font-weight: bold; color: #b8860b; border-bottom: 2px solid #ffcc00; padding-bottom: 5px; margin-bottom: 12px;">💡 Ès ou te sav ?</div> <div style="font-size: 95%; line-height: 1.6em; color: #202122;"> * ... kréyòl gwadloupéyen la ni kòd entènasyonal a-y ki sé **`gcf`** ? * ... chef-lyé a Gwadloup sé '''Basse-Terre''' mé vil-la ki ni plis moun la sé '''Les Abymes''' ? * ... ou pé sèvi èvèk bèl modèl nèf kon `{{Wp/gcf/Péyi}}` oben `{{Wp/gcf/Téritwa}}` pou ranpli bwat-enfòmasyon asou sé paj-la ? </div> </div> | style="width: 40%; vertical-align: top; padding: 0;" | <!-- BLÒK CHÒK 2 : PÒTÉ MOSO A-W É BANN TI ZOUTI --> <div style="background: #fdfdfd; border: 1px solid #c8ccd1; border-top: 4px solid #00af89; border-radius: 6px; padding: 18px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.05); height: 100%;"> <div style="font-size: 130%; font-weight: bold; color: #007a5e; border-bottom: 2px solid #00af89; padding-bottom: 5px; margin-bottom: 12px;">🛠️ Travay ansanm</div> <div style="font-size: 95%; line-height: 1.6em; color: #333;"> Wipikédya sé on pwojè lib, sa vlé di nenpòt ki moun pé kreyé on paj oben ranjé on fòt maké. <div style="background: #eefbf7; border-left: 4px solid #00af89; padding: 10px; margin: 10px 0; border-radius: 0 4px 4px 0;"> '''Kijan pou ou koumanse :''' # Chèché si paj-la ou vlé la egzisté deja nan bwat-la anlè. # Si i pa la, kreyé-y èvèk bèl mo an kréyòl gwadloupéyen. # Pa bliye mèt bèl bwat-infobox nou kreyé la pou péyi é lang ! </div> Vini ba nou on lamen pou nou kreyé plis artik toubònman ! </div> </div> |} <!-- TI BANNYÈ ANBA PAJ-LA POU SÉ PROJÈ-LA --> <div style="margin-top: 10px; background: #f8f9fa; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 6px; padding: 12px; font-family: sans-serif; font-size: 90%; text-align: center; color: #555;"> [[File:Wikimedia-logo.svg|20px|middle]] Wikipédya sé on pwojè ki ka dépann de Fondasyon Wikimedia. Ni lòt kalité pwojè lib kon [[Wiktionnaire]], [[Wikisource]] oben [[Wikimedia Commons]]. </div> == Pwojè Wikimédya == * [[Wp/gcf/Main Page|Wikipédya an Kréyòl Gwadloup]] * [[Wt/gcf/Main Page|Wiksyonè an Kréyòl Gwadloup]] == Patisipan == * [[User:Nemez|Nemez]] * [[User:Laetitia Kb|Laetitia Kb]] * [[User:Chantal971|Chantal971]] * [[User:Benoit Rochon|Benoit Rochon]] * Histnou * [[User:Ayslànialy.19|Ayslànialy.19]] |} __NOTOC__ {{Wp/gcf/Les langues francophones}} [[Category:Wp/gcf]] [[az:]] [[ba:]] [[crh:]] [[cv:]] [[et:]] [[fi:]] [[fr:]] [[hu:]] [[kaa:]] [[kk:]] [[ky:]] [[sah:]] [[tk:]] [[tr:]] [[tt:]] [[ug:]] [[uz:]] [[ht:]] [[pap:]] 8aczc37p392wcziilyd33u9zxzoye3x 7255074 7255073 2026-07-18T11:48:55Z ~2026-40221-23 2694616 /* */ 7255074 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="display:none;">{{PAGENAME}}</span>}} __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ <!-- BANNYÈ A BYENVINI ÈVÈK KAT A GWADLOUP LA --> {| style="width: 100%; background: linear-gradient(135deg, #e6f2ff 0%, #ffffff 100%); border: 1px solid #b0c4de; border-radius: 8px; padding: 20px; margin-bottom: 20px; font-family: sans-serif; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);" | style="vertical-align: top; text-align: left; padding-right: 20px;" | <div style="font-size: 180%; font-weight: bold; color: #104e8b; margin-bottom: 8px; text-shadow: 1px 1px 1px rgba(0,0,0,0.1);">Byenvini anlè Wikipédya an Kréyòl Gwadloup !</div> <div style="font-size: 110%; line-height: 1.5em; color: #2c3e50; margin-bottom: 15px;"> Ansiklopédi-la ki lib la, kote tout moun pé pòté moso a-yo pou rann kiltir é lang kréyòl la pli fò toubònman. Kounlyé la, jodi-la nou ni <span style="background: #3366cc; color: white; padding: 2px 8px; border-radius: 4px; font-weight: bold;">{{NUMBEROFARTICLES}}</span> artik maké adan enkibatè-la. </div> <div style="font-size: 95%; font-weight: bold; color: #555;">Kategori prensipal : [[Jéografi]] • [[Istwè]] • [[Kiltir]] • [[Lang|Lang kréyòl]]</div> | style="vertical-align: middle; text-align: right; width: 220px;" | [[File:Panorama Chutes du Carbet.jpg|border|220x220px|Kat a Gwadloup]] |} <!-- KÒ A PAJ-LA : DE GWO BLÒK DINAMIK --> {| style="width: 100%; background: transparent; border-spacing: 15px; margin-top: -15px; font-family: sans-serif;" |- <!-- BLÒK CHÒK 1 : ARTIK A JODI-LA É ÈS OU TE SAV --> | style="width: 60%; vertical-align: top; padding: 0;" | <!-- Sub-Blòk : Artik a jodi-la --> <div style="background: #ffffff; border: 1px solid #c8ccd1; border-top: 4px solid #3366cc; border-radius: 6px; padding: 18px; margin-bottom: 15px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);"> <div style="font-size: 130%; font-weight: bold; color: #104e8b; border-bottom: 2px solid #3366cc; padding-bottom: 5px; margin-bottom: 12px;">✨ Artik a jodi-la</div> <div style="font-size: 100%; line-height: 1.6em; color: #202122;"> [[File:Guadeloupe on the globe (Americas centered).svg|right|100px]] '''[[Gwadloup]]''' sé on réjyon monndyal é on départman d'outre-mer (DOM) lanné Lafrans ki sitiyé adan Karayib-la, adan sé ti Zil la. I ni de gwo moso lanné ki ka fè fòm a on parpajon : Basse-Terre é Grande-Terre, séparé pa on ti moso lanmè yo ka kriyé « La Rivière Salée ». Moun ka palé fransé é kréyòl gwadloupéyen. </div> <div style="margin-top: 10px; font-size: 90%; text-align: right;">[[Gwadloup|Li rès a artik-la...]]</div> </div> <!-- Sub-Blòk : Ès ou te sav ? --> <div style="background: #ffffff; border: 1px solid #c8ccd1; border-top: 4px solid #ffcc00; border-radius: 6px; padding: 18px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);"> <div style="font-size: 130%; font-weight: bold; color: #b8860b; border-bottom: 2px solid #ffcc00; padding-bottom: 5px; margin-bottom: 12px;">💡 Ès ou te sav ?</div> <div style="font-size: 95%; line-height: 1.6em; color: #202122;"> * ... kréyòl gwadloupéyen la ni kòd entènasyonal a-y ki sé **`gcf`** ? * ... chef-lyé a Gwadloup sé '''Basse-Terre''' mé vil-la ki ni plis moun la sé '''Les Abymes''' ? * ... ou pé sèvi èvèk bèl modèl nèf kon `{{Péyi}}` oben `{{Téritwa}}` pou ranpli bwat-enfòmasyon asou sé paj-la ? </div> </div> | style="width: 40%; vertical-align: top; padding: 0;" | <!-- BLÒK CHÒK 2 : PÒTÉ MOSO A-W É BANN TI ZOUTI --> <div style="background: #fdfdfd; border: 1px solid #c8ccd1; border-top: 4px solid #00af89; border-radius: 6px; padding: 18px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.05); height: 100%;"> <div style="font-size: 130%; font-weight: bold; color: #007a5e; border-bottom: 2px solid #00af89; padding-bottom: 5px; margin-bottom: 12px;">🛠️ Travay ansanm</div> <div style="font-size: 95%; line-height: 1.6em; color: #333;"> Wipikédya sé on pwojè lib, sa vlé di nenpòt ki moun pé kreyé on paj oben ranjé on fòt maké. <div style="background: #eefbf7; border-left: 4px solid #00af89; padding: 10px; margin: 10px 0; border-radius: 0 4px 4px 0;"> '''Kijan pou ou koumanse :''' # Chèché si paj-la ou vlé la egzisté deja nan bwat-la anlè. # Si i pa la, kreyé-y èvèk bèl mo an kréyòl gwadloupéyen. # Pa bliye mèt bèl bwat-infobox nou kreyé la pou péyi é lang ! </div> Vini ba nou on lamen pou nou kreyé plis artik toubònman ! </div> </div> |} <!-- TI BANNYÈ ANBA PAJ-LA POU SÉ PROJÈ-LA --> <div style="margin-top: 10px; background: #f8f9fa; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 6px; padding: 12px; font-family: sans-serif; font-size: 90%; text-align: center; color: #555;"> [[File:Wikimedia-logo.svg|20px|middle]] Wikipédya sé on pwojè ki ka dépann de Fondasyon Wikimedia. Ni lòt kalité pwojè lib kon [[Wiktionnaire]], [[Wikisource]] oben [[Wikimedia Commons]]. </div> <!-- BLÒK CHÒK 2 : PÒTÉ MOSO A-W É BANN TI ZOUTI --> <div style="background: #fdfdfd; border: 1px solid #c8ccd1; border-top: 4px solid #00af89; border-radius: 6px; padding: 18px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.05); height: 100%;"> <div style="font-size: 130%; font-weight: bold; color: #007a5e; border-bottom: 2px solid #00af89; padding-bottom: 5px; margin-bottom: 12px;">🛠️ Travay ansanm</div> <div style="font-size: 95%; line-height: 1.6em; color: #333;"> Wipikédya sé on pwojè lib, sa vlé di nenpòt ki moun pé kreyé on paj oben ranjé on fòt maké. <div style="background: #eefbf7; border-left: 4px solid #00af89; padding: 10px; margin: 10px 0; border-radius: 0 4px 4px 0;"> '''Kreyé on artik nèf kounlyé la :''' Mèt tit a paj-la ou vlé la adan bwat-la anba é kliké anlè bouton-la : <inputbox> type=create prefix=Wp/gcf/ buttonlabel=Kreyé paj-la width=90% placeholder=Maké tit a artik-la... </inputbox>J </div> <div style="font-size: 90%; color: #555; margin-top: 10px; text-align: center;"> [[Special:PrefixIndex/Wp/gcf/|Tout paj yo]] • [[Special:Categories/Wp/gcf/|Tout katégori yo]] </div> </div> </div> == Pwojè Wikimédya == * [[Wp/gcf/Main Page|Wikipédya an Kréyòl Gwadloup]] * [[Wt/gcf/Main Page|Wiksyonè an Kréyòl Gwadloup]] == Patisipan == * [[User:Nemez|Nemez]] * [[User:Laetitia Kb|Laetitia Kb]] * [[User:Chantal971|Chantal971]] * [[User:Benoit Rochon|Benoit Rochon]] * Histnou * [[User:Ayslànialy.19|Ayslànialy.19]] |} __NOTOC__ {{Wp/gcf/Les langues francophones}} [[Category:Wp/gcf]] [[az:]] [[ba:]] [[crh:]] [[cv:]] [[et:]] [[fi:]] [[fr:]] [[hu:]] [[kaa:]] [[kk:]] [[ky:]] [[sah:]] [[tk:]] [[tr:]] [[tt:]] [[ug:]] [[uz:]] [[ht:]] [[pap:]] 7ofbz0dgkotsci4gdtsubx7lviifhju 0 79597 7254762 7250712 2026-07-18T08:12:46Z 26agcp 2575807 7254762 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | nombre = Kéej | imagen = Chital in Sanjay Dubri Tiger Reserve December 2024 by Tisha Mukherjee 02.jpg | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | phylum = [[Wp/yua/Chordata|Chordata]] | subphylum = [[Wp/yua/Vertebrata|Vertebrata]] | classis = [[Wp/yua/Mammalia|Mammalia]] | ordo = [[Wp/yua/Artiodactyla|Artiodactyla]] | subordo = [[Wp/yua/Ruminantia|Ruminantia]] | familia = '''Cervidae''' | familia_authority = [[Wp/yua/Georg August Goldfuss|Goldfuss]], 1820 }} Le '''kéej'''o’ (''Cervidae''), tu ch’i’ibalil le ba’alche’obo’ ku chu’ucho’ob, táakbejsaj, kéej, ''alce''; le je’ela’ ku chukik u aalile' tak 450 ''kg''. bey xan le chan '''kéej''' pudú ''sudamericano'', ku aaltal tak 8 wa 10 ''kg'', chan beek'echtak u yooko’ob, u maaye’ ka’a xa’ay yéetel chowak u kaalo’ob, chowak u polo’ob wej keetel ti’ u làak’ ch’i’ibal le ba'alche' k'ajolta'an bey ''alce'', le '''kéej'''o' suuk u jaantik su'uk, wa uláak' jejeláas xiiwo'ob, uláak' ba'alche' ku wej keeteltike' le ti'e' ''renoso'', u ni’ boox, u tso’otsel chokua u boonil.<nowiki> </nowiki> Yaan '''kéej''' sak u nej,ichil u lu’umil ''Yucatan'', Quintana Roo, ''Campeche''. Le ba’alche’oba’ ku yanta’alo’ob tu wina'alil mayo, ti’ le wina'ala’ ku yantaal u mejenilo’ob. '''Kéej'''e' juntúul chan ba'alche' jach táaj k'ajóola'an tu lu'umil mayab. [[File:Southern pudu (Pudu puda) female Chiloe.jpg|thumb|Kéej pudú ]] Ya'ab tsikbalo'ob yaan tu paach u ts'o'onol '''Kéej''', je'el bix le u yuumil '''Kéej'''o'ob. Ku ya'ala'ale', le k'iin ts'o'ok u píitmáan u kiinsa'al '''Kéej'''o'ob men juntúul máake', ku tíip'il u Yuumil '''Kéej'''o'ob ti'al u ja'asik u yóol tia'al u k'a'asik ti' jts'oon u k'iinil u bin u beet u meyajil looj, lela' ti'al u páajtal u ka'a suut ts'oon. Wa ma' tu beetik le meyaja', je'el u páajtal u k'oja'antale', wa tak u kiinsa'al tumen u yéetel jts'oonil'ob le kéen xi'ik p'uuje'. == K'ajlai == [[File:Mazama temama 432074824.jpg|thumb|Kéej Yuk]] Le '''Kéej'''o' juntúul ba’alche’ jach k’a’abet ichil u kuxtal maaya. Ka’ach, le máasewalo’obo' ku k’áaxik le '''Kéej'''o' tumen u ts’áaik ja’analti' yéetel u yila’al ichil k’iino’ob nojoch. Ma’ chéen ku k’áaxik, ba’ale’ ku beetik yéetel yaakunaj yéetel k’ajóoltik le lu’um yéetel le yuumo’ob, tumen ku ts’áaik u níibóolallil tumen u meyaj. Bejla’e’, le '''Kéej'''o' ku yaantal ichil ya’ab k’iino’ob yéetel meyajo’ob ichil kaajo’ob ''Yucatán''. Ti’ le máak k’uchul, ku páajtal u ja’anal u bak’el bey pibil yéetel pipian. Ku yaantal xan ichil óok'ot yéetel ba'alo'ob ku beeta'al k'ab tu’ux ku ts’áaik u na’at bix u yaantal u tuukul máaya. U k’ajóoltik le '''Kéej'''o' ku ts’áaik u páajtalil u na’at u meyajil wíinkil yéetel u lu’um. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'ob]] {{INTERWIKI|Q23390}} 3y4dijykbp5fum6du4asysfyi32apr1 0 79598 7254741 7215266 2026-07-18T07:53:12Z 26agcp 2575807 7254741 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | name = Báalam | image = Panthera onca.jpg | image_width = 250px | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | phylum = [[Wp/yua/Chordata|Chordata]] | classis = [[Wp/yua/Mammalia|Mammalia]] | ordo = [[Wp/yua/Carnivora|Carnivora]] | subordo = [[Wp/yua/Feliformia|Feliformia]] | familia = [[Wp/yua/Felidae|Felidae]] | subfamilia = [[Wp/yua/Pantherinae|Pantherinae]] | genus = [[Wp/yua/Panthera|Panthera]] | binomial = '''Panthera onca''' | species_authority = ([[Wp/yua/Carlos Linneo|Linnaeus]], 1758) }} '''Báalame'''' wa '''chak bola'ay''' (''Panthera onca''), le je'ela' ts'iik ba'alche' yaan kanp'éel mooch', jumpel chowak nej, u tia’al éek’il oot'. Jach t'a'ajo'ob utia'al u chukik u yo'ocho'ob: [[Wp/yua/Ch'o'|ch'o']], [[Wp/yua/Tóolok|x-tóolok]], [[Wp/yua/Úulum|úulum]], [[Wp/yua/Ch'íich'|ch'íich']] yéetel u [[Wp/yua/Ma'ax|ma'ax]]. Je'el tak u k'uchul u chukiko'ob utia'al u jaanto'ob tak 100 u jejeláasil ba'alche'ob maas mejentak ti' leti'ob. Le '''báalamo'''' u nojchil le miiso'ob yaano'ob tu Lu'umil América yéetel jach kili'ichkunsa'an ti' u miatsil maaya tu petenil ''Yucatán''. Yaan 1700 u túulal le ba'alche'ob te' peteno', ku ba'atel yéetel u sa'atal u kúuchil tu'ux ku kuxtal yéetel xan ts'a'an bey ta'aitak u sa'atalo'. [[Image:Panthera onca at the Toronto Zoo 2.jpg|250px|thumb|left|Báalam]] == Tu'ux kajakbal yéetel bix le ba'alche'o' == Kaajakbal tu k'áaxil tu'ux síis óolal yéetel kúuchilo'ob kanáantano'ob je'el bix [[Wp/yua/Calakmul|Calakmul]]. Ku chukik 1.10 taak 1.85 meetros u chowakil (yéetel u nej) yéetel 100 kilos u aalil, ku chikpajal u boox ch'ajil u wíinkilal bey loolo'obe' yéetel u muuk'. == Ba'ax ku tukulta'al tu yo'olal báalam == [[File:Mexico-6145 - 800 A.D. and still like new. (4669675856).jpg|thumb|300x300px|Le máasewalo’ob mayao’ob yáaxkach kuxtal tu’ux u p’áatal le ''estucoo’'' je’el bix ma’ k’a’abet jump’éel suut u je’ets’el.]] [[File:Kan balam det.jpg|thumb|Kan Balam]] [[File:Homme jaguar maya.jpg|thumb|''Maya'' wiinik báalam]] Ichil u tuukulil Maaya kaaje' le báalamo' juntúul ki'ichkelem ba'alche', ku kanáantik yóok'ol kaab. Ichil u tsikbalil yuumo’ob, le balam ku ya’alaj u muuk’, u yáaxche’il u k’áax yéetel u k’uchul ichil ak’ab. Ku ya’alaj xan u beel u k’uchul tu’ux Xibalbá, le tu’ux ku yaantal le pixano’ob. Le ajawo’ob ka’ach ku ya’alaj u k’áaba’ balam tumen u yaakunaj u muuk’ yéetel u kanáantik. Tu lu'umil ''Mesoamérica'' yéetel tuláakal le lu'umo'obo' k'a óolta'an je'el bix u yoochel juntúul miise'. Jach ku chíikpajal ti' jejeláas ba'alo'ob ku beetik úuchen Maaya wíiniko'ob. Tu tuukulil Maaya kaaje' way yok'olkabe' ichil k kuxtale' yaan k'ak'asba'al yéetel jats'uts ba'alo'ob (Ka’an yéetel metnal). Le báalam tuuno' tukulta'an yaan u yila' yéetel k'ak'asba'alil, ba'ale' beyxan ku pajtal a'alik yaan u yila' yéetel utsben ba'alo'ob tumeen k'ajolta'ao'ob je'el bix u kaananilo'ob kaaj. Bejla’e’, le balamo'obo' kajakbalo'ob ich k'áax, ba’ale’ ma’ jach ya’abo’ob je'el bix ka’ache'. Yaan programao’ob utia'al u kanáanta'al le ba’alche'o'. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'ob]] {{INTERWIKI|Q35694}} 3ee741xtn7wvay42ir7lheb3jsmj6xa 0 79658 7254458 7239945 2026-07-17T20:56:06Z 26agcp 2575807 7254458 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | name = Miis | image = Domestic cat cropped.jpg | image_width = 200px | domain = [[Wp/yua/Eukaryota|Eukaryota]] | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | unranked_phylum = [[Wp/yua/Bilateria|Bilateria]] | phylum = [[Wp/yua/Chordata|Chordata]] | subphylum = [[Wp/yua/Vertebrata|Vertebrata]] | subregnum = [[Wp/yua/Eumetazoa|Eumetazoa]] | superphylum = [[Wp/yua/Deuterostomia|Deuterostomia]] | classis = [[Wp/yua/Mammalia|Mammalia]] | subclassis = [[Wp/yua/Theria|Theria]] | infraphylum = [[Wp/yua/Gnathostomata|Gnathostomata]] | superclassis = [[Wp/yua/Tetrapoda|Tetrapoda]] | infraclassis = [[Wp/yua/Placentalia|Placentalia]] | ordo = [[Wp/yua/Carnivora|Carnivora]] | subordo = [[Wp/yua/Feliformia|Feliformia]] | superfamilia = [[Wp/yua/Feloidea|Feloidea]] | familia = [[Wp/yua/Felidae|Felidae]] | subfamilia = [[Wp/yua/Felinae|Felinae]] | genus = [[Wp/yua/Felis|Felis]] | binomial = '''Felis catus''' | species_authority = [[Wp/yua/Carlos Linneo|Linnaeus]], 1758 | synonyms = *''Felis silvestris catus'' <small>[[Wp/yua/Johann Christian Daniel von Schreber|Schreber]],&nbsp;1775</small> *''Felis silvestris domesticus'' }} [[File:Gato joven.jpg|thumb|Juntúul táakelem miis]] [[File:Un Gato.jpg|thumb|Juntúul chan miis]] '''Miis''' wa '''aalak’bil miis''' (''Felis silvestris catus'') juntúul chan ba’alche’ ku jaantik bak’. Miise’ ts’o’ok kex 9,500 ja’abo’ob aalak’ta’ak tumen wíinik. Le jejeláas t’aano’oba’ jach k’aóota’an ich ''latín vulgar'' "''catus''", ku ya’alal xane’ yaan k’áaxil miiso’ob ma’atech u yaalak’ta’al tumen k’o’oxtako’ob je’el bix le ku yaalak’talo’obo’ suukinsano’ob. Lajka’atúul jejeláas u ch’íibalo’ob yaan, beey xan yaan k’olistako’obi’ yéetel xma’ u nejo’ob, tu jun síijnalo’ob, yaan xan jejejáas u boonilo’ob. Jo’ junk’áal jejeláas ba’alche’ob ku páajtal u chukik uti’al u tséentikuba. Beey xan le ba’alche’a’ ku ya’alale’ ku páajtal u ka’ansa’al jejeláas ba’alo’ob uti’al u kano’ob u beet xan le ba’alche’o’ uti’al u ketik bix u bisik ichil u kuxtal juntúul wíinik. Le ba’alche’a’ ku t’aan yéetel éets’il, áakam, yéetel jejeláas bix u juum u yu’ubal u t’aano’ob, yéetel xan bix u péeksik u wíinkilal le ken áakamnak. Le miiso’ ku tukla’al juntúul ba’alche’ ''africano'' (''Felis silvestris lybica'') ti’ u taal u ch’i’ibal. Chéen ba’axtune’ ichil uláak’ ch’i’ibale’ je’el u páatal u k’e’exele’—ku beeta’al xan—yéetel u láak’ ch’i’ibal ''Felis silvestres''. Ku ya’alale’ ts’o’ok u xa’ak’ta’al u ch’i’ibal yéetel miis ''montés europeo''. Le ikil u xa’ak’ta’al le ka’ap’éel ch’i’ibala’ uti’al u kanantik u jejeláasil u ch’íibalil ba’alche’ob. Jo’k’áal jejeláas k’áaba’ob tsol ts’íibtan u k’áaba’ jejelás ba’alche’ob ku beetiko’ob loob ti’ máak ti’ u Noj múuch’táambalil ikil u kanáanta’al yóok’ol kaab. Beey xan, ku ya’alal ti’ uláak’ tuukul, ikil ts’o’ok u pa’atekúunsiko’ob ka’atúul ch’i’ibal je’el bix le k’áaxil miis ku k’áaba’intik ''F. silvestris''; ti’ u ja’abilo’ob 1960 u jkanáanil ba’alche’ob Jean Mill tu beetaj jump’éel noj meyajil miiso’ob ti’ ka’ap’éel ch’i’ibal yaan ti’ob je’el bix le xch’upul miiso’ ku k’áaba’intik ''Prionalurus bengalensis'', ka jo’op u yaantal u síijil uláak’ jejeláas ch’i’ibalo’ob ku k’áaba’aintik u miisil bengalil. [[File:GATO DURMIENDO.jpg|thumb|Lucifer tu wenel]] <gallery perrow="6"> File:Litter of five kittens .jpg|Miiso'ob. File:Grüne Augen einer Katze.JPG|Miis. </gallery> [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Aalak'o'ob]] {{INTERWIKI|Q146}} te0hvuclhotc74p8z70jcfoj5zwkl9x 7254635 7254458 2026-07-18T07:00:32Z 26agcp 2575807 formato 7254635 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | name = Miis | image = Domestic cat cropped.jpg | image_width = 200px | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | phylum = [[Wp/yua/Chordata|Chordata]] | classis = [[Wp/yua/Mammalia|Mammalia]] | ordo = [[Wp/yua/Carnivora|Carnivora]] | subordo = [[Wp/yua/Feliformia|Feliformia]] | superfamilia = [[Wp/yua/Feloidea|Feloidea]] | familia = [[Wp/yua/Felidae|Felidae]] | subfamilia = [[Wp/yua/Felinae|Felinae]] | genus = [[Wp/yua/Felis|Felis]] | binomial = '''Felis catus''' | species_authority = [[Wp/yua/Carlos Linneo|Linnaeus]], 1758 }} '''Miis''' wa '''aalak’bil miis''' (''Felis catus'' wáa ''Felis silvestris catus'') juntúul chan ba’alche’ ku jaantik bak’. Miise’ ts’o’ok kex 9,500 ja’abo’ob aalak’ta’ak tumen wíinik. Le jejeláas t’aano’oba’ jach k’aóota’an ich ''latín vulgar'' "''catus''", ku ya’alal xane’ yaan k’áaxil miiso’ob ma’atech u yaalak’ta’al tumen k’o’oxtako’ob je’el bix le ku yaalak’talo’obo’ suukinsano’ob. Lajka’atúul jejeláas u ch’íibalo’ob yaan, beey xan yaan k’olistako’obi’ yéetel xma’ u nejo’ob, tu jun síijnalo’ob, yaan xan jejejáas u boonilo’ob. Jo’ junk’áal jejeláas ba’alche’ob ku páajtal u chukik uti’al u tséentikuba. Beey xan le ba’alche’a’ ku ya’alale’ ku páajtal u ka’ansa’al jejeláas ba’alo’ob uti’al u kano’ob u beet xan le ba’alche’o’ uti’al u ketik bix u bisik ichil u kuxtal juntúul wíinik. Le ba’alche’a’ ku t’aan yéetel éets’il, áakam, yéetel jejeláas bix u juum u yu’ubal u t’aano’ob, yéetel xan bix u péeksik u wíinkilal le ken áakamnak. [[File:Gato joven.jpg|thumb|Juntúul táakelem miis]] [[File:Un Gato.jpg|thumb|Juntúul chan miis|200px]] Le miiso’ ku tukla’al juntúul ba’alche’ ''africano'' (''Felis silvestris lybica'') ti’ u taal u ch’i’ibal. Chéen ba’axtune’ ichil uláak’ ch’i’ibale’ je’el u páatal u k’e’exele’—ku beeta’al xan—yéetel u láak’ ch’i’ibal ''Felis silvestres''. Ku ya’alale’ ts’o’ok u xa’ak’ta’al u ch’i’ibal yéetel miis ''montés europeo''. Le ikil u xa’ak’ta’al le ka’ap’éel ch’i’ibala’ uti’al u kanantik u jejeláasil u ch’íibalil ba’alche’ob. Jo’k’áal jejeláas k’áaba’ob tsol ts’íibtan u k’áaba’ jejelás ba’alche’ob ku beetiko’ob loob ti’ máak ti’ u Noj múuch’táambalil ikil u kanáanta’al yóok’ol kaab. Beey xan, ku ya’alal ti’ uláak’ tuukul, ikil ts’o’ok u pa’atekúunsiko’ob ka’atúul ch’i’ibal je’el bix le k’áaxil miis ku k’áaba’intik ''F. silvestris''; ti’ u ja’abilo’ob 1960 u jkanáanil ba’alche’ob Jean Mill tu beetaj jump’éel noj meyajil miiso’ob ti’ ka’ap’éel ch’i’ibal yaan ti’ob je’el bix le xch’upul miiso’ ku k’áaba’intik ''Prionalurus bengalensis'', ka jo’op u yaantal u síijil uláak’ jejeláas ch’i’ibalo’ob ku k’áaba’aintik u miisil bengalil. <gallery perrow="6"> File:Litter of five kittens .jpg|Miiso'ob. File:Grüne Augen einer Katze.JPG|Miis. File:GATO DURMIENDO.jpg|Lucifer tu wenel </gallery> [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Aalak'o'ob]] {{INTERWIKI|Q146}} 6a1y1sitbfrybj7m9f22ahnkg4pppxi 0 79659 7254759 7246403 2026-07-18T08:10:04Z 26agcp 2575807 7254759 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | nombre = Kaan | imagen = Antaresia maculosa.jpg | anchoimagen = 200px | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | phylum = [[Wp/yua/Chordata|Chordata]] | subphylum = [[Wp/yua/Vertebrata|Vertebrata]] | classis = [[Wp/yua/Sauropsida|Sauropsida]] | subclassis = [[Wp/yua/Diapsida|Diapsida]] | superordo = [[Wp/yua/Lepidosauria|Lepidosauria]] | ordo = [[Wp/yua/Squamata|Squamata]] | subordo = '''Serpentes''' | subordo_authority = [[Wp/yua/Carlos Linneo|Linnaeus]], 1758 }} Le '''kaan''' yaan u k’áat jach nojoch ichil u tuukul máaya. Ma’ chéen juntúul ba’alche’, ba’ale’ junp’éel u ye’esajil ku ya’alaj u jo’osa’al kaan yéetel lu’um. Le nojoch kaan Kukulkán ku ya’alaj u k’áat chi’oba’ ichil kaan yéetel kab. Ichil Chichén Itzá, ichil le k’iin je’ex k’iin yéetel áak’ab ku jach junp’éel, ku yúuchul u wilik bix u bin u wíinklil le kaan ichil le múultuuno', junp’éel jach jats’uts meyaj máaya. Le kaano’ob yaan ichil k’áax yéetel tu’ux ku kuxtalo’ob bey xan. Ku meyajo’ob ichil u lu’umil tumen ku kanáantik je’el ba’alo’ob. Ti’ le máak k’uchul, u k’ajóoltik le kaano’ob ku ts’áaik u páajtalil u na’at bix u yaantal u lu’um yéetel bix u yaakunaj le máaya’ob. Le ba’alo’ ma’ chéen u wilik, ba’ale’ u ka’ansajil. == Kaano'ob == === Ooch kaan === [[File:Boa imperator 67855858.jpg|thumb|Ooch kaan (''Boa imperator)'']] Le '''[[Wp/yua/Ooch kaan|Ooch kaan]]''' (''Boa imperator'') tu lu'mil ''Yucatan''e jump'éel kaan jach nojoch ma' yaan u yéetel k'áak'as ts'íib (''veneno''), máa ts'íits'iik kani' le ti'e chen ku jasik yoo' mak, beey xáan ku jantik le kakas kanilo'ob.bey xaan ku kaláantik u si' le máakob te k'áaxo'. Ku kuxtal ichil k'áaxo'ob, ka'anche'o'ob yéetel tu'ux yaan ya'ab che'. Ku jantik chuup mejen ba'alche'ob, je'el bix miis, ch'íich'o'ob yéetel uláak' chan báalche'ob. Le kaana' ku p'íits'ik u yéek' tumen u wíinkil uti'al u jantik, ma' tumen ''veneno''. Ku yáantik u je'ets'el u ya'abil chan báalche'ob ichil u lu'umil. === Tsáab kaan === [[File:Crotalus-simus-tzabcan.jpg|thumb|Tsáab kaan (''Crotalus tzabcan'')]] Le '''[[Wp/yua/Tsáab kaan|Tsáab kaan]]''' (''Crotalus tzabcan'') wa ''coralillo'' jump'éel kaan yaan u k'áak'as ts'íib (''veneno'') yéetel yaan u tzab ichil u xuul u neek', ba'ax ku beetik jump'éel t'aan wa ku péek'. Ku kuxtal ichil k'áaxo'ob, ka'anal lu'um yéetel tu'ux yaan xak' che'. Ku jantik miis, chuup yéetel uláak' chan báalche'ob. Le kaana' ma' suuk u p'áatal ti' máak wa ma' táan u yúuchul k'áas ti'. K'a'abet u p'áatal ichil u kúuchil tumen yaan u noj k'a'abetil ichil u lu'umil. === Uluum kaan === [[File:Tantilla melanocephala from the Atlantic Forest (10.3897-zookeys.787.26946) Figure 4 (cropped).jpg|thumb|Uluum kaan (''Tantilla melanocephala'')]] Le '''Uluum kaan''' (''Tantilla melanocephala'') jump'éel chan kaan jach chichan yéetel ma' k'áak'as ti' máak. Ku kuxtal ichil lu'um, yáanal ja'ats' che' yéetel ichil su'uts' lu'um. Ku jantik síin, chan xulab yéetel uláak' chan ba'alche'ob. Tumen ku kuxtal yáanal lu'um, ma' suuk u yila'al. Le kaana' ku yáantik u je'ets'el u ya'abil chan ba'alche'ob ichil k'áax. === Chay kaan === [[File:Drymarchon melanurus Zoo d'Amneville 28092014 2.jpg|thumb|Chay kaan (''Drymarchon melanurus'')]] Le '''Chay kaan''' (''Drymarchon melanurus'') jump'éel kaan nojoch, ma' yaan u k'áak'as ts'íib (''veneno'') yéetel jach séeba'an u bin. Ku kuxtal ichil k'áaxo'ob, sak'aab yéetel tu'ux yaan ya'ab che'. Ku jantik ''roedores'', ch'íich'o'ob, ''lagartijas'' yéetel uláak' kaano'ob, je'el bix kaan yaan u ''k'áak'as ts'íib (veneno)''. Tumen lela', ku yáantik u je'ets'el u yáabil uláak' báalche'ob. Ma' suuk u k'áaxik máak wa ma' ku tsola'al. === ''Coralillo'' === [[File:Coralillo (Micrurus nigrocinctus) (6955307478).jpg|thumb|248x248px|Coralillo]] Le '''''Coralillo''''' (''Micrurus diastema'') jump'éel kaan yaan u k'áak'as ts'íib (''veneno'') jach muuk'. Ku k'ajóolta'al tumen u booxil chak, k'aan yéetel éek' tu pach. Ku kuxtal ichil k'áaxo'ob, ka'anal lu'um yéetel tu'ux yaan su'uts' lu'um. Ku jantik uláak' chan kaano'ob, lagartijas yéetel chan báalche'ob. Ma' suuk u p'áatal ti' máak, ba'ale' wa ku yilik jump'éel ''coralillo'', ma'alob u p'áatal u bin tumen yaan u k'áak'as ts'íib (''veneno'') jach muuk'. === Wóolpóoch' === [[File:Agkistrodon russeolus (cropped).jpg|thumb|247x247px|Huolpoch]] Le '''Wóolpóoch'''' (''Agkistrodon russeolus'') jump'éel kaan yaan u ts'íib jach muuk', ku k'uchul chéen ichil u lu'umil ''península Yukatán''. Le kaana' yaan u booxil chak-chak, chak ek' yéetel k'ank'an, yéetel yaan u jejeláas wóolilo'ob tu pach ba'ax ku yáantik u mukul ichil su'uts' lu'um yéetel ichil k'áax. Ku kuxtal ichil k'áaxo'ob, ya'axché'ilo'ob, ka'anche'o'ob yéetel tu'ux yaan ya'ab xak'al yéetel lu'um su'uts'. Le wóolpóoch'o' ku jantik miis, chuup, ''lagartijas'', bak' yéetel uláak' chan báalche'ob. Tumen le meyaja', ku yáantik u je'ets'el u ya'abil chan báalche'ob yéetel ku kanáantik u xuulil le lu'umilo'. Ku suuk u bin ak'ab yéetel ku mukaj u ba'ax ichil u k'áaxo'ob; ma' suuk u p'áatal ti' máak wa ma' táan u yúuchul k'áas ti'. Tumen yaan u ts'íib jach muuk', wa juntúul máak ku chi'ibal tumen le wóolpóoch'o', k'a'abet u kaxtik aj-ts'áak tu séeb yéetel ma' u beetik ba'ax ku yáantik u k'áas u k'oja'anil. Le kaana' yaan u noj k'a'abetil ichil u lu'umil, tumen ku yáantik u je'ets'el u yáabil u janalilo'ob yéetel ku yaantal jump'éel ma'alob ''equilibrio ecológico''. === Ya'ax kaan === [[File:Leptophis mexicanus.jpg|thumb|246x246px|Ya’ax kan jach séeba’an bey junp’éel ''látigo'']] Le '''Ya'ax kaan''' (''Leptophis mexicanus'') jump'éel kaan ya'axboox, jach séeba'an yéetel ma' yaan u veneno k'áak'as ti' máak. Ku kuxtal ichil che'o'ob yéetel k'áaxo'ob, tu'ux ku p'éek' ti' u k'ab che'. Ku jantik bak', ''lagartijas'', ch'íich' yéetel uláak' chan ba'alche'ob. Le kaana' jach uts ti' u lu'umil, tumen ku yáantik u je'ets'el u ya'abil u janalilo'ob yéetel ma' suuk u p'áatal ti' máak. {{INTERWIKI|Q2102}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'ob]] rwewiccb4uip0pjkdsioz1jqdbe0njt 0 79660 7254481 7251789 2026-07-17T21:36:10Z 26agcp 2575807 mejoro formato 7254481 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | name = Tsíimin | image = Hairz.jpg | image_width = 200px | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | phylum = [[Wp/yua/Chordata|Chordata]] | classis = [[Wp/yua/Mammalia|Mammalia]] | ordo = [[Wp/yua/Perissodactyla|Perissodactyla]] | familia = [[Wp/yua/Equidae|Equidae]] | subfamilia = [[Wp/yua/Equinae|Equinae]] | tribus = [[Wp/yua/Equini|Equini]] | genus = [[Wp/yua/Equus|Equus]] | species = [[Wp/yua/Equus ferus|E. ferus]] | subspecies = '''E. f. caballus''' | subspecies_authority = [[Wp/yua/Carlos Linneo|Linnaeus]], 1758 | synonyms = *''Equus caballus'' }} '''Tsíimin''' (ich káastlan t'aan: ''caballo''; ich latin t'aan: ''Equus ferus caballus''), jump'éel ba'alche' uti'al naj. Le '''tsíimino'ob''' yaan u meyajil ''k'a'anan'' ti' u kuxtal máako'ob tu yáaxk'iino'ob. U ''principales'' ''usos'' leti' u bisik máako'ob yéetel ba'alo'ob, u meyajil kool yéetel wakaxil, u bisik kalesa'o'ob yéetel k'anche'o'ob, beyxan ti' ''actividades deportivas'', ''recreativas'' yéetel ''turísticas''. Tumen u muuk', u mukul páajtal yéetel u na'at, le tsíimino'ob ts'o'ok u yáantiko'ob ya'ab kúuchilo'ob tu láakal yóok'ol kaab. == U meyajta'al tsíimino'ob == === Kalesa tu’ux ku bisik tsíimin === [[File:Mérida, Yucatan, Mexico Feb 2021 - Calesa Calle 64 x 73.jpg|thumb|Kalesa]] Le kalesa tu'ux ku bisik tsíimin jump'éel ''carruaje'' suukila'an ku bisik tumen tsíimin, yéetel jump'éel parte ti' u ''patrimonio cultural Yucatán''. Ts'o'ok u k'uchul bey jump'éel ''medio'' ti' ''transporte urbano'' ichil le ''siglo''il XIX, ka meyajta'ab uti'al u bisik máako'ob tu bejo'ob Jo' yéetel uláak' kaajo'ob. Bejla'e', le kalesao' táan u páajtal bey jump'éel ''símbolo'' ti' u k'ajlayil yéetel u suukilo'ob Yucatán, bey xan jump'éel ''atractivo turístico'' ti' kaajo'ob bey Jo' yéetel ''Izamal''. === ''Transporte'' === [[File:Montando caballos.jpg|thumb|''Transporte'' máako'ob]] Yáanchaj u meyajil le tsíimino'ob bey ''medio'' ti' ''transporte'' uti'al u bisik máako'ob yéetel ''mercancías''. Tumen u muuk' yéetel u séebtal, tu yáantajo'ob u ts'áabal ''comunicación'' yéetel ''comercio'' ichil kúuchilo'ob ka'ach. === Meyajilo'ob kool yéetel wakaxil === [[File:Carretón de Caballo.jpg|thumb|Meyajilo'ob kool yéetel wakaxil]] Le tsíimino'ob ku yáantiko'ob ti' meyajilo'ob kool yéetel wakaxil, bey u xot'ik lu'um, u bisik ''herramientas'' yéetel u kanáantik wakaxo'ob. Tumen u muuk', tu páajtalo'ob bey ''importantes ayudantes'' ti' meyajilo'ob ka'anal lu'um. === ''Deporte'' === [[File:Assam State Equestrian Championships, Dibrugarh DSC 4911.jpg|thumb|''Equitación'']] Bejla'e', le tsíimino'ob ku yéeyajo'ob ti' jejeláas ''disciplinas deportivas'', bey ''equitación'', salto yéetel ''carreras''. Le ''actividades''o' k'a'abéet ''entrenamiento, u kaláanta'al'' yéetel ''confianza'' ichil le tsíimin yéetel le ''jinete''o'. === ''Rejoneo'' === [[File:Corrida with horse.jpg|thumb|''Rejoneo'']] Le '''rejoneo''' jump'éel ''modalidad'' ti' ''tauromaquia'' tu'ux le ''rejoneadoro''<nowiki/>' ku ''lidiar'' le wakaxo' tu yóok'ol tsíimin. Ti' le ''actividad''o', le tsíimino' yaan u meyajil máan ''importante'', tumen k'abet u ka'ansa'al ma'alob uti'al u séeb beetik ''movimientos'', u beetik ''maniobras exactas'' yéetel u páajtal u je'ets'el tu táan le wakaxo'. Le tsíimino'ob ti' ''rejoneo'' ku ya'alik u séebtal, u su'utul yóol yéetel u ''obediencia'' ti' le ''jinete''o', ku ts'áik k'iin u beetiko'ob ''maniobras'' ku k'áatiko'ob ya'ab ''habilidad ecuestre''. Tu k'ajlayil, le ''rejoneo''<nowiki/>'o' k'ajóolta'an bey jump'éel ''forma'' ti' pay wakax yóok'ol tsíimin tu'ux ku múuch'kintik ''tradición, entrenamiento'' yéetel ''destreza''. === ''Paseos recreativos'' yéetel ''actividades turísticas'' === [[File:Horseback Riding in Oahu.jpg|thumb|''Paseos recreativos'' yéetel ''actividades turísticas'']] Le tsíimino'ob ku k'abetta'alo'ob ti' ''paseos recreativos'' yéetel ''actividades turísticas'' ku ts'áik k'iin ti' máako'ob uti'al u yilik u yáaxche'il lu'um yéetel u k'ajóoltik u ''patrimonio cultural'' jejeláas kúuchilo'ob. Le ''experiencias''o' ku yáantiko'ob u múuch' kuxtal yéetel u ka'ansaj. === ''Equinoterapia'' === [[File:EQUINOTERAPIAAAAA.jpg|thumb|''Equinoterapia'']] Le '''''equinoterapia''''' jump'éel terapia ku meyaj yéetel tsíimin, ku k'abetik u ''movimiento natural'' le tsíimino' uti'al u yáantaj u ''desarrollo físico, emocional'' yéetel social ti' máako'ob. Ku meyajta'al bey ''apoyo'' ti' r''ehabilitación'', ka beetik u ma'alobtal ''equilibrio, postura, coordinación, atención'' yéetel ''confianza''. Bey xan, le jaats'uts ''relación'' ichil le tsíimin yéetel le máako' ku yáantik u ''motivación'' yéetel u ''integración social''. === Tsíimino'ob ti' ba'atabilo'ob === [[File:Illustration from Monuments de l’Egypte de la Nubie by Jean-François Champollion, digitally enhanced by rawpixel-com 3.jpg|thumb|Ba'ate'el]] Ti' ya'ab ''miles'' ja'abo'ob, le '''tsíimino'ob''' yaanaj u meyajil máan k'iin ti' ba'atabilo'ob. K'abetta'abo'ob uti'al u bisik ''soldados'', u yilik jejeláas kúuchilo'ob, u bisik t'aano'ob yéetel u yantal ti' ba’ate’il. bey ''parte'' ti' ''caballería''. Tumen u séebtal, u muuk' yéetel u páajtal u bin tu'ux yaan u k'áatiko'ob, le ''ejércitos''o'ob tu páajtalob u séeb bin, u p'atiko'ob le ba'ate'elo' yéetel u beetiko'ob ataques tu súutukil. Ti' jejeláas k'iino'ob ti' k'ajlay, le ''carros'' ti' ba’ate’il bisikbil tumen tsíimin yéetel le ''caballeríao''<nowiki/>'ob yaanaj u noj ''importancia militar''. Kex tu ''siglo''il XX le ''vehículos motorizados'' tu ts'áaj u k'exik u meyajil, le tsíimino'ob yaanajob jump'éel ''parte'' yaan u yéetel u k'ajlayil ba'atabilo'ob. == ''Caballo de Troya'' == [[File:Modello Cavallo di Troia.JPG|thumb|''Caballo de'' Troya]] Le '''''Caballo de Troya''''' jump'éel k'ajlay t'aan máax ya'ab k'ajóolta'al ti' ''mitología griega''. Je'ex u ya'alik le ''leyenda''o', tu paach ya'ab ja'abo'ob ti' ba'atabil yéetel ''Troya'', le ''griego''<nowiki/>'ob tu meyajo'ob jump'éel nojoch tsíimin che'il ka tu yáalkabo'ob ''guerreros'' ichil. Le troyano'obo' tu jo'oksajo'ob ichil le kaajo' tumen tu tukultajo'ob wa jump'éel ''ofrenda'', pero ichil áak'ab le ''soldados''o'ob jóok'o'ob ka tu jáats'ajo'ob u pórtajil le kaajo' uti'al u yóok'oltal le ''ejército griego''. Bejla'e', le t'aan '''“Caballo de Troya”''' ku k'abetta'al uti'al u ya'alik jump'éel ''estrategia'' ku meyaj yéetel tuz wa ''infiltración''. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Aalak'o'ob]] {{INTERWIKI|Q726}} 8ejkxs4oix5kwxtea2nrnx6b2z9tfur 0 79661 7254547 7251691 2026-07-18T00:53:15Z 26agcp 2575807 7254547 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | name = Pam | image = Keel-billed Toucan (16201157519).jpg | image_width = 200px | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | phylum = [[Wp/yua/Chordata|Chordata]] | classis = [[Wp/yua/Aves|Aves]] | ordo = [[Wp/yua/Piciformes|Piciformes]] | familia = '''Ramphastidae''' | familia_authority = [[Wp/yua/Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 }} '''Pan/panch'el''' (káastelan t'aan: ''tucán''): juntúul chan ch'íich' ku jaantik neek' yéetel ku jaantik u yich che'ob, ti' yaan ichil le láak'tsilil ''Ramphastidae''. K'ajo'oltan tu yo'olal u chawakil u koj bey xan tu yo'olal u boonil yanti' u kojo' u boonile' boox, sak k'aank'an, chak k'an yéetel ya'ax, u nojochil u wíinkilaale' ku chukik jun náabk'ab táankuch, ba'ale' je'el u k'uchul tak óox náabk'abe', ma' tu jach aaltal. U k'aaba' ichil u jejeláasilo'obe' ku k'aabatik ''tucán toco,'' u máas chichane' ku k'aabatik ''tucancito verde'' u chan kojo'obe' u óox xootil u nojochil u wíinkilal. == U kaajtalil == Le '''panch'el'''o' ki' u yu'ubik u kuxtalil tu'ux ya'ab ka'anal k'abche'ob tumen beeyo' ma' tu xu'upul le ba'a ku jaantiko', suuk u yila'al ti' tuláakal u no'oj lu'umil ''[[Wp/yua/América|América]]'' u noojol ''[[Wp/yua/México|México]]'' tak u lu'umil ''[[Wp/yua/Argentina|Argentina]]'', suuk u jaantik neek'o'ob yéetel yich che' ba'ale' je'el u jaantik tak mejen ik'elo'ob. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ch'íich'o'ob]] {{INTERWIKI|Q1325045}} 3znp0uagbq2y1xh3rpbzoyoc8zmmg3v 7254574 7254547 2026-07-18T02:34:36Z 26agcp 2575807 26agcp moved page [[Wp/yua/Pam]] to [[Wp/yua/Panch'el]] 7254547 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | name = Pam | image = Keel-billed Toucan (16201157519).jpg | image_width = 200px | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | phylum = [[Wp/yua/Chordata|Chordata]] | classis = [[Wp/yua/Aves|Aves]] | ordo = [[Wp/yua/Piciformes|Piciformes]] | familia = '''Ramphastidae''' | familia_authority = [[Wp/yua/Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 }} '''Pan/panch'el''' (káastelan t'aan: ''tucán''): juntúul chan ch'íich' ku jaantik neek' yéetel ku jaantik u yich che'ob, ti' yaan ichil le láak'tsilil ''Ramphastidae''. K'ajo'oltan tu yo'olal u chawakil u koj bey xan tu yo'olal u boonil yanti' u kojo' u boonile' boox, sak k'aank'an, chak k'an yéetel ya'ax, u nojochil u wíinkilaale' ku chukik jun náabk'ab táankuch, ba'ale' je'el u k'uchul tak óox náabk'abe', ma' tu jach aaltal. U k'aaba' ichil u jejeláasilo'obe' ku k'aabatik ''tucán toco,'' u máas chichane' ku k'aabatik ''tucancito verde'' u chan kojo'obe' u óox xootil u nojochil u wíinkilal. == U kaajtalil == Le '''panch'el'''o' ki' u yu'ubik u kuxtalil tu'ux ya'ab ka'anal k'abche'ob tumen beeyo' ma' tu xu'upul le ba'a ku jaantiko', suuk u yila'al ti' tuláakal u no'oj lu'umil ''[[Wp/yua/América|América]]'' u noojol ''[[Wp/yua/México|México]]'' tak u lu'umil ''[[Wp/yua/Argentina|Argentina]]'', suuk u jaantik neek'o'ob yéetel yich che' ba'ale' je'el u jaantik tak mejen ik'elo'ob. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ch'íich'o'ob]] {{INTERWIKI|Q1325045}} 3znp0uagbq2y1xh3rpbzoyoc8zmmg3v 0 79662 7254545 5638164 2026-07-18T00:37:24Z 26agcp 2575807 7254545 wikitext text/x-wiki [[File:Resplendent Quetzal male - Cloud Forest in Costa Rica.jpg|thumb]] '''Mank'uk'e'''' yéetel '''k'uk'''' juntúul ba'alche' granívoro. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ch'íich'o'ob]] {{INTERWIKI|Q459267}} cl8a8plvlgeqvgdvt3rut627q7etlzy 0 79663 7254496 7221611 2026-07-17T22:03:48Z 26agcp 2575807 7254496 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | name = Ch'íich' | image = House Sparrow (M) I IMG 7881.jpg | domain = [[Wp/yua/Eukaryota|Eukaryota]] | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | subregnum = [[Wp/yua/Eumetazoa|Eumetazoa]] | superphylum = [[Wp/yua/Deuterostomia|Deuterostomia]] | unranked_phylum = [[Wp/yua/Bilateria|Bilateria]] | phylum = [[Wp/yua/Chordata|Chordata]] | subphylum = [[Wp/yua/Vertebrata|Vertebrata]] | cladus = [[Wp/yua/Theropoda|Theropoda]] | classis = '''Aves''' }} '''Ch'íich''''e' juntúul u kajnáalil yóok'ol kaab búuk k'u'uk'um u wíinklal, yaan u xaaw yéetel u koj, yaan u baakelo'ob ku meyaj bey wíinklalche' ichil u wíinklale', k'íinal u k'i'ik'el. U ya'abile' ku xik'nal, ba'ale' yaan chen wáa jaytúul ma'atan u béeytal u xik'nali'. Ku ts'éentikuba'ob yéetel u yich, u lool, u neek' k'áax wáa yéetel kuuxum, ba'ale' yaan xan ku jaantik ik'elo'ob, u yet ch'íich'ilo'ob wáa mejen ba'alche'ob wáa tak kimen ba'alche'ob. [[File:Resplendent Quetzal-1 - Flickr - Ragnhild & Neil Crawford.jpg|thumb|251x251px|Quetzal]] [[File:Pavoreal (146893511).jpeg|thumb|''Páavo real'']] [[File:Ch'íich'.jpg|thumb|Sakpakal]] == U ch'íijsa'al == Utia’al u ya’abtalo’obe' ku beetiko'ob jejeláas k'u' tu'ux ku ts'áak u ye'elo'ob. Yaane' ku kapkuunsik u k'u' tu káap u xa'ay che', yaane' ku ch'uykiinsik tu k'ab che', yaane' ku tak'ik tu nak' tuunich wáa pak', yaan xane' ku beetik tu jo'ol chuunche' wáa tak chen lu'um. == Ch'íich' ichil maaya kaaj == Ichil u tuukul maaya kaaje' yaan u jach jejeláasil bin ba'ax u beelal ch'íich'o'ob wey yóok'ol kaabe'. Ya'abe' ku táakbesa'al ichil u tsikbalil bix síijik yóok'ol kaab, wáa ba'axten bey le kuxtal bejla'; wáa ts'a'ano'ob utia'al u kanaanto'ob wíinik wáa utia'al u ts'a'ob ojéeltbil wáa yaan talamil ku taal u k'iin yóok'ol kaab. Ba'ale' ya'ab u jejeláasil ch'íich'o'ob ku meyaj ti' maaya kaaj utia'al u tséentikubáa, beeyxan ku jaanta'al u ye'elo'ob. == U meyajta'al k'u'uk'melo'ob == [[File:Moctezuma's feather headdress, ca. 1515, Mexico; Weltmuseum, Vienna (3).jpg|thumb|U jats'utsil u ajawil Moctezuma]] Ka'ax jach úuchile' u k'u'ukmel ch'íich'o'obe' ku meyaj utia'al u jats'utskuunsik u wíinklal ajawo'ob, aj k'iino'ob, k'abtuuno'ob, aj balts'amo'ob wáa aj óok'oto'ob. Yaan xan ch'íich'o'ob ku yalakta'alo'ob utia'al jaantbil, utia'al u kaláant wíinik wáa tak chen tumeen jats'uts u k'u'uk'mel wáa u k'aayo'ob. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ch'íich'o'ob]] {{INTERWIKI|Q5113}} 7zhl5v7c3vc7p51npz9lpalq1518fyz 0 79666 7254747 7231907 2026-07-18T07:59:48Z 26agcp 2575807 7254747 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | nombre = Juuj | imagen = Iguano yucateco.jpg | anchoimagen = 200px | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | phylum = [[Wp/yua/Chordata|Chordata]] | classis = [[Wp/yua/Sauropsida|Sauropsida]] | ordo = [[Wp/yua/Squamata|Squamata]] | subordo = [[Wp/yua/Iguania|Iguania]] | familia = [[Wp/yua/Iguanidae|Iguanidae]] | genus = '''Ctenosaura''' | genus_authority = [[Wp/yua/Arend Friedrich August Wiegmann|Wiegmann]], 1828 }} '''Juuj''' juntúul ba'alche' jach k'ajóola'an ti' u ''península'' ''de Yucatán''. U boonil u k'éewele' bey u boonil u sóol che', u wíinkilale' nojoch beey juntúul áayim, ku k'ajóolta'al xan bey ''iguana espinosa'', tu’ux suuk u yila'al k'ab che'ob, pak'o'ob yéetel tu'ux yaan k'iin. Ku kuxtal ti' u jool lu'um, paak' yéetel jool tuunich. == Bix le juujo' == Le ba'alche'a' ku xaklan jíiltikubaj yéetel juntúul ti’ u múuch' ''Ctenosaura''. Chich u k'éewel, u sóole' le'et'manle'et yaan u t'óolol u pach k'íixman k'íix yéetel u neje' máajan u chowakil ti' u wíinkilal. Jach chich u yáalkab wa ku yilik u náats'al máak. == Ba'ax ku jaantik == Ku ja'antik u yich paak'alo'ob, u yich che'ob yéetel ik'elo'ob, beyo' kex u jaantik u paak'áal ku yáantaj tia'al u ch'éesik u yik'elo'ob paak'áal. == Ich u miatsil maaya == Ichil u miaatsil maaya'ob, yaane' ku ya'alale' wa ku chi'ik wakaxe' ku kíinsik. Le ya'ax juuj wa ka máan u yáanal u che' ich k'áaxe' ku saatikech. Wa ku kíinsale', ku bisa'al k'aalkúunsbil tu k'ab che' ku yuchankil, tumeen u booke' ku yáalkabansik ba'alche'ob, ch'íich'o'ob yéetel ik'elo'ob k'askúunsik u yich paak'alo'ob. Bejla'e', le juujo' táan u yila'al ichil ''Yucatán'' ti' u kúuchilo'ob chokoj. Ba'ale' je'el u yila'al ti' uláak' kúuchilo'ob. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'ob]] {{INTERWIKI|Q1369044}} ltywls29lfajlj0c89srp0xw95texkh 0 79667 7254593 5647513 2026-07-18T05:51:51Z 26agcp 2575807 7254593 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | name = Ts'unu'un | image = Colibri-thalassinus-001-edit.jpg | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | phylum = [[Wp/yua/Chordata|Chordata]] | classis = [[Wp/yua/Aves|Aves]] | ordo = [[Wp/yua/Apodiformes|Apodiformes]] | familia = '''Trochilidae''' | familia_authority = [[Wp/yua/Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 }} '''Ts'unu'un''' (káastlan t'aan: ''colibrí'') [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ch'íich'o'ob]] {{INTERWIKI|Q43624}} lzkd71v6zf8n8yud6neo6pl6sl9p9p4 0 79668 7254580 5645084 2026-07-18T02:40:24Z 26agcp 2575807 /* */ Corrijo taxobox 7254580 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | name = T'uut' | image = Scarlet macaw (Ara macao macao) Yasuni.jpg | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | phylum = [[Wp/yua/Chordata|Chordata]] | subphylum = [[Wp/yua/Vertebrata|Vertebrata]] | classis = [[Wp/yua/Aves|Aves]] | ordo = [[Wp/yua/Psittaciformes|Psittaciformes]] | superfamilia = [[Wp/yua/Psittacoidea|Psittacoidea]] | familia = '''Psittacidae''' | familia_authority = [[Wp/yua/Johann Karl Wilhelm Illiger|Illiger]], 1811 }} '''T'uut'''' (káastelan t'aan'': ''loro, papagayo, cotorro'') [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ch'íich'o'ob]] {{INTERWIKI|Q8327}} itki2mv1etbhfcwsb703nytddghmkqh 0 79980 7254422 7241235 2026-07-17T20:22:40Z 26agcp 2575807 Copio contenido de [[Wp/yua/Noj kaaj Jo’]] 7254422 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Kaaj | K'aaba' = Jo' | Uláak'_k'aaba' = Mérida | Oochel = Vista de Merida.jpg | Ts'íibil = U oochelil kaaj Jo' | Mapa = Location Merida.png | Chimal = Escudo de Merida Yucatan.svg | Lakam = | Lu'umil = [[Wp/yua/Meejiko|Meejiko]] | U_lakamil_lu'umil = Flag of Mexico.svg | Xóot'_noj_lu'umil = [[Wp/yua/Yúukatan|Yúukatan]] | Méek'tánkaaj = [[Wp/yua/Jo' (u méek'tánkaajil Yúukatan)|Jo']] | Wíinik_k'aaba' = Jo'il | Wíinik = 777,615 <small>(2010) | Chi'_Km² = 235 Km² | Wíinik_km² = 82 wíiniko'ob / km² | Ka'analil = 14 mts | Kajkunaj = 6 ti' Enero ti' 1542 | Aj_kaaj_wíinik = Mauricio Vila | K'iinil = UTC-6 | Internet_ju'un = [http://www.merida.gob.mx/municipio/index.htm www.merida.gob.mx] }} [[File:Iglesia la hermita.jpg|thumb|''La Ermita.'']] '''Jo'''' yéetel '''''Mérida''''' (káastlan t'aan), leti’ u noj kaajil mek’tantan tumeen uláak’ mejen kaajo’ob yáan tu peet lu’umil ''[[Wp/yua/Yucatán|Yucatán]]'', jump’éel nojkaaj yáab kaajnalo’ob yáan ti’ le kaajo’obo’ ku yaalale’ leti’e ku p’aatal tu xaaman-chik’inil tu lu’umil ''Yucatán'' yéetel xan tu nojol-lak’inil u nojoch lu’umil ''[[Wp/yua/México|México]]'', u múuchtáambalil, miatsil, xookil, táak’inil, ku yáalik ''INEGI'' tu ja’abil 2020 yáan 921,771 kaajnalilo’ob, ku yaalpajal leti’ buluk kaajnalilo’ob yaan tu nojoch lu’umil ''México''. [[File:Museo de Arte Contemporáneo Ateneo de Yucatán, Mérida, Yucatán (02).JPG|thumb|''MACAY'']] Ku ya’ala’al leti’ jump’éel noj kaaj tu’ux jach ma’alob u kuxtal máak tu lu’umil ''México'' beey ku ya’ala’al jach muuk’a’an u kalanil. U k’ajlay miatsilile’ beetpajan ti’osaj u xaak’tanil je’elbix u miatsil maay, sak wíinik yetéel bo’ox wíiniko’ob tu úuchben k’iinil ''colonial''. Ku ya’alik ''UNESCO'' Jo’ leti’ u yáax noj kaaj tu k’amaj u k’aaba’ ''Capital Americana de la Cultura'', beey u ka’atéen u k’amik le k’aaba’. Okan xan ti’ ''Red de Ciudades Creativas'' ti’ le ''UNESCO'' ti’ u jejeláasil janalo’ob beey ti’ u ''Red Mundial'' ti’ ''Ciudades'' ti’ káambalilo’ob ti’ ''UNESCO''. Uláak’ ba’ale’ u chúumuk miatsil Jo’ leti’ u óoxp’éelil asab nojchil, beey ''Catedral de San Idelfonso'' beetpajan yetéel u nojoch tuunichilo’ob u mu’ulsusilo’ob maaya wíiniko’ob, leti’e’ jach úuchben ''America Continental'', ku ka’axpajal tu áaktanil nojoch ''plaza'', tu tséelile’ ku káaxpajal u kúuchil úuchben ba’alo’ob ''MACAY'' (''Museo de Arte Contemporáneo Ateneo de Yucatán).'' Le noj kaajo ts’a’ab u k’aaba’ yo’olal ''Mérida de España'' kaj u kuxtal ti u jaabil 1542 tumen [[Wp/yua/Francisco de Montejo|Francisco de Montejo]], ''“El mozo”'' tu yóok’ol u xexet’ u noj kaajil maaya de T’Hó bey xan k’ajolta’an bey sak noj kaj. Ku ts’a’abal ti’ le k’aaba’ yóosaj le úuchben kanalo’ob túul sak u nook’o’ob, beyxan yóosal tumen le sak wíiniko’ob taloob kajtal te noj kajo’. Bejlae’ Jo’e’ jump’eel noj kaj jejeláas u miaatsilo’ob. == K'ajla'ay ==<!--Historia--> '''Jo''''e' tu kamaj tu noj k'aaba'il ''Mérida'' tu kamp'éel k'iinil u winalil ''enero'' ti' u ja'abil 1542 máax chu'umpes le kaaja' ''Salamanca''il Francisco de Montejo. == U xookil lu'umil kaab ==<!--Geografía--> U kaajil Jo', leti'e' jump'éel kaaj p'aatal tu nojol-chik'iin ich [[Wp/yua/Meejiko|''México'']]e' te'ela' ichil u petenil [[Wp/yua/Península de Yucatán|Peten ti' ''Yucatán'']], antal 36 km ti' u k'áak'náabil ''México'' (ich káastlan t'aan; ''Golfo de México'') tu yo’olal kaaj [[Wp/yua/Puerto Progreso|Puerto Progreso]]. Je'el u béeytal a xíimbaltik jejeláas kúuchilo'ob, je'el bix u ''catedral,'' k'íiwik yéetel u ''iglesias.'' [[File:Catedral merida.jpg|thumb|''Catedral de San Idelfonso'']] [[File:"Conspiritorios" in Merida Yucatan 2005.jpg|thumb|Nojoch ''plaza'']] == Tu'ux ch'a'abij == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q165204}} k0uwerzlh10nj148xufhr7vv759lay1 7254425 7254422 2026-07-17T20:25:24Z 26agcp 2575807 corrección 7254425 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Kaaj | K'aaba' = Jo' | Uláak'_k'aaba' = Mérida | Oochel = Vista de Merida.jpg | Ts'íibil = U oochelil kaaj Jo' | Mapa = Location Merida.png | Chimal = Escudo de Merida Yucatan.svg | Lakam = | Lu'umil = [[Wp/yua/Meejiko|Meejiko]] | U_lakamil_lu'umil = Flag of Mexico.svg | Xóot'_noj_lu'umil = [[Wp/yua/Yúukatan|Yúukatan]] | Méek'tánkaaj = [[Wp/yua/Jo' (u méek'tánkaajil Yúukatan)|Jo']] | Wíinik_k'aaba' = Jo'il | Wíinik = 777,615 <small>(2010) | Chi'_Km² = 235 Km² | Wíinik_km² = 82 wíiniko'ob / km² | Ka'analil = 14 mts | Kajkunaj = 6 ti' Enero ti' 1542 | Aj_kaaj_wíinik = Mauricio Vila | K'iinil = UTC-6 | Internet_ju'un = [http://www.merida.gob.mx/municipio/index.htm www.merida.gob.mx] }} [[File:Iglesia la hermita.jpg|thumb|''La Ermita.'']] '''Jo'''' yéetel '''''Mérida''''' (káastlan t'aan), leti’ u noj kaajil méek’tanta’an tumeen uláak’ mejen kaajo’ob yáan tu peet lu’umil ''[[Wp/yua/Yucatán|Yucatán]]'', jump’éel nojkaaj yáab kaajnalo’ob yáan ti’ le kaajo’obo’ ku yaalale’ leti’e ku p’aatal tu xaaman-chik’inil tu lu’umil ''Yucatán'' yéetel xan tu nojol-lak’inil u nojoch lu’umil ''[[Wp/yua/México|México]]'', u múuchtáambalil, miatsil, xookil, táak’inil, ku yáalik ''INEGI'' tu ja’abil 2020 yáan 921,771 kaajnalilo’ob, ku yaalpajal leti’ buluk kaajnalilo’ob yaan tu nojoch lu’umil ''México''. [[File:Museo de Arte Contemporáneo Ateneo de Yucatán, Mérida, Yucatán (02).JPG|thumb|''MACAY'']] Ku ya’ala’al leti’ jump’éel noj kaaj tu’ux jach ma’alob u kuxtal máak tu lu’umil ''México'' beey ku ya’ala’al jach muuk’a’an u kalanil. U k’ajlay miatsilile’ beetpajan ti’osaj u xaak’tanil je’elbix u miatsil maay, sak wíinik yetéel bo’ox wíiniko’ob tu úuchben k’iinil ''colonial''. Ku ya’alik ''UNESCO'' Jo’ leti’ u yáax noj kaaj tu k’amaj u k’aaba’ ''Capital Americana de la Cultura'', beey u ka’atéen u k’amik le k’aaba’. Okan xan ti’ ''Red de Ciudades Creativas'' ti’ le ''UNESCO'' ti’ u jejeláasil janalo’ob beey ti’ u ''Red Mundial'' ti’ ''Ciudades'' ti’ káambalilo’ob ti’ ''UNESCO''. Uláak’ ba’ale’ u chúumuk miatsil Jo’ leti’ u óoxp’éelil asab nojchil, beey ''Catedral de San Idelfonso'' beetpajan yetéel u nojoch tuunichilo’ob u mu’ulsusilo’ob maaya wíiniko’ob, leti’e’ jach úuchben ''America Continental'', ku ka’axpajal tu áaktanil nojoch ''plaza'', tu tséelile’ ku káaxpajal u kúuchil úuchben ba’alo’ob ''MACAY'' (''Museo de Arte Contemporáneo Ateneo de Yucatán).'' Le noj kaajo ts’a’ab u k’aaba’ yo’olal ''Mérida de España'' kaj u kuxtal ti u jaabil 1542 tumen [[Wp/yua/Francisco de Montejo (el Mozo)|Francisco de Montejo, ''“El mozo”'']] tu yóok’ol u xexet’ u noj kaajil maaya de T’Hó bey xan k’ajolta’an bey sak noj kaj. Ku ts’a’abal ti’ le k’aaba’ yóosaj le úuchben kanalo’ob túul sak u nook’o’ob, beyxan yóosal tumen le sak wíiniko’ob taloob kajtal te noj kajo’. Bejlae’ Jo’e’ jump’eel noj kaj jejeláas u miaatsilo’ob. == K'ajla'ay ==<!--Historia--> '''Jo''''e' tu kamaj tu noj k'aaba'il ''Mérida'' tu kamp'éel k'iinil u winalil ''enero'' ti' u ja'abil 1542 máax chu'umpes le kaaja' ''Salamanca''il Francisco de Montejo. == U xookil lu'umil kaab ==<!--Geografía--> U kaajil Jo', leti'e' jump'éel kaaj p'aatal tu nojol-chik'iin ich [[Wp/yua/Meejiko|''México'']]e' te'ela' ichil u petenil [[Wp/yua/Península de Yucatán|Peten ti' ''Yucatán'']], antal 36 km ti' u k'áak'náabil ''México'' (ich káastlan t'aan; ''Golfo de México'') tu yo’olal kaaj [[Wp/yua/Puerto Progreso|Puerto Progreso]]. Je'el u béeytal a xíimbaltik jejeláas kúuchilo'ob, je'el bix u ''catedral,'' k'íiwik yéetel u ''iglesias.'' [[File:Catedral merida.jpg|thumb|''Catedral de San Idelfonso'']] [[File:"Conspiritorios" in Merida Yucatan 2005.jpg|thumb|Nojoch ''plaza'']] == Tu'ux ch'a'abij == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q165204}} kf9hddjj2xl3jc8wrkt2ihjzxp3j68b 0 85782 7254424 5644806 2026-07-17T20:24:26Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku p'a'atal le bix u ya´alik wikipediao' 7254424 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Oaxaca'''</big></big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of arms of Oaxaca.svg|125px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Mexico map, MX-OAX.svg|300px]] |} '''Oaxaca''' (jejelas bix u juum: oajáka [oa'xaka], bix suuk u ya’ala’al: guajáka [wa'haka], junp’éel ti’ le 31 petenilo’ob je’el bix yéetel u Noj Kaajil ''México''’e’ ku meentiko’ob le 32 petenilo’ob tu noj lu'umil [[Wp/yua/México|''México'']]. Ku p’áatal tu nojolil u noj lu’umil ''México'', tu ti’itsil chik’iin nojol ''istmo de Tehuantepec''. Naats’al tu petenilo’ob [[Wp/yua/Guerrero|''Guerrero'']] tu chik’iinil, [[Wp/yua/Puebla|''Puebla'']] tu xaman chik’iinil, [[Wp/yua/Veracruz|''Veracruz'']] tu xamanil, yéetel [[Wp/yua/Chiapas|''Chiapas'']] tu lakíinil. Tu nojolile’ yaan ti’ ol 600 km jal ja’ ti’ [[Wp/yuaOcéano Pacífico|''Océano Pacífico'']]. Tu yo’sal u nojochil u lu’umile’ ku ye’esik leti’ jo’op’éel petenil asab chowak ti’ tu noj lu’umil ''México'' (4.8% ti’ tuláakal). Yaan ti’ ya’ab jejeláasil miatsilo’ob tu’ux ku múul kuxtalo’ob míin 16 jaatslil miatsilo’ob. Ti’ le k’iino’oba’ le u noj a’almaj t’aanil ''Oaxaca'' u chíinpoltmaj yaan 15 máasewal kaajo’ob yéetel u jejelas miatsilo’ob. == Láaylie' u paakat == * [[Wp/yua/Mexikoo|México]] [[Category:Wp/yua/Meejiko]] [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q34110}} flr6m32l9h1l4d7h057vo6ei6yexn18 0 85783 7254238 5626332 2026-07-17T16:40:51Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku p'a'atal le bix u ya´alik wikipediao' 7254238 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Nuevo León'''</big></big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of arms of Nuevo Leon.svg|125px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Mexico map, MX-NLE.svg|300px]] |} '''''Nuevo León''''', junp'eel lu'umil [[Wp/yua/Meejiko|''Meejiko'']]. == Láaylie'e' u paakat == * [[Wp/yua/Meejiko|Meejiko]] [[Category:Wp/yua/Meejiko]] [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q15282}} inubaz8vqse92aod7iul7t5wsuszovs 0 86232 7254639 5663972 2026-07-18T07:08:28Z 26agcp 2575807 7254639 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | nombre = Wakax | image = Cow_female_black_white.jpg | anchoimagen = 200px | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | phylum = [[Wp/yua/Chordata|Chordata]] | classis = [[Wp/yua/Mammalia|Mammalia]] | ordo = [[Wp/yua/Artiodactyla|Artiodactyla]] | subordo = [[Wp/yua/Ruminantia|Ruminantia]] | familia = [[Wp/yua/Bovidae|Bovidae]] | subfamilia = [[Wp/yua/Bovinae|Bovinae]] | genus = [[Wp/yua/Bos|Bos]] | binomial = '''Bos taurus''' | species_authority = [[Wp/yua/Carlos Linneo|Linnaeus]], 1758 }} '''Wakax''' (káastelan t'aan: ''vaca'', ''toro''). Ti' le ochela' ku chìikpajal juntùul x-chùupil wakax u nupulil ku ya'alalti' xibil wakax,le àalaka' ku kuxtal ti' u tàankabil ta wotoch wàa ti' nojoch k'àaxo'ob, ku jaantik xìiwobo',k'ùum,su'uk yèetel u le' òox,ku yuk'ul u k'ab iim yèetel ku jaanta'al u baak'el,beey xaan ku meyajta'al u yoot'el ku beta'al k'axnak' yèetel xanabo'ob. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Aalak'o'ob]] {{INTERWIKI|Q830}} 7n56flox0srbk07se8tmuzmoh7zztza 0 90750 7254621 6237381 2026-07-18T06:47:22Z 26agcp 2575807 Mejoro formato 7254621 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | name = Úulum | image = Meleagris_gallopavo_Wild_Turkey.jpg | image_width = 200px | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | phylum = [[Wp/yua/Chordata|Chordata]] | classis = [[Wp/yua/Aves|Aves]] | ordo = [[Wp/yua/Galliformes|Galliformes]] | familia = [[Wp/yua/Phasianidae|Phasianidae]] | genus = [[Wp/yua/Meleagris|Meleagris]] | binomial = '''Meleagris gallopavo''' | species_authority = [[Wp/yua/Carlos Linneo|Linnaeus]], 1758 }} '''Úulum''' (káastlan t'aan: ''pavo, guajolote''). Tu lu’umil ''Yucatán''e’ ku ya’alal ti’ ''pavo domestico''e’ '''úulum''', xtuux, wa tso’. '''Tso’''' uti'al u t’ana’al úulum xíib yéetel '''xtuux''' wa ch’úup. Le úulumo’ ku tseenta’al uti’al u poloktal tumeem yaabkach máak ku kíinsik uti’al u jaantik tumeen ki’ u [[Wp/yua/Bak'|bak’el]]. U [[Wp/yua/Je'|ye’el]] úulume’ ku jaanta’al, chéen ba’ale’ chéen jump’íit máako’ob jaantik, ma’ je’el bix le u bak’elo’. U k’iinil u seen jaanta’al úulum tu lu’umil le máako’ob kastlant’aano’obo’, u wináalil ''diciembre'' kan k’iimbesak u síijil chaan bil, ka’alikil tu’ux u miatsil ''anglosajona''e’, ku jaanta’al le k’iin ku ts’áaiko’ob Níib óolal. U k’u’umel le úulumo’ ku k’abéetkunsa’al tumeen le [[Wp/yua/Azteca|azteca’aobo’]] uti’al u beetiko’ob u jats’ulil u nook’o’ob. Le úulumo’ káaj u [[Wp/yua/Aalak'bil|yaalak’ta’al]] ka’a káaj u kuxtal máak yóok’ol kaabe’, le u yaalak’ta’al le úulumo’ beetbilak tumeen máasewal máako’ob, kajlajo’ob tu mejen kajilo’ob ''México''. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ch'íich'o'ob]] {{INTERWIKI|Q26844}} aigfkdt2idzhpmvenzt0o3cyh263cvq 0 92946 7254383 7154664 2026-07-17T19:21:59Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku p'a'atal le bix u ya´alik wikipediao' 7254383 wikitext text/x-wiki [[File:Orange and cross section.jpg|thumb|250px|Náaranja]] Le '''náaranja'''o’ jump’éel jaantbil ''fruuta'' siitrika ku taal ti’ ch’ujuk ''náaranja'' (''Citrus × sinensis''), k’áaj ''náaranja'' (''Citrus × aurantium'') yéetel u jeel ''náaranja''<nowiki/>'ob wa ''iibrido''’ob, úuchben [[Wp/yua/Asia|aasyail]] ''iibrido''’ob sijnalo’ob [[Wp/yua/India|''India'']], [[Wp/yua/Vietnam|''Vietnam'']] wa tu noojol-lak’inil [[Wp/yua/China|''China'']].<ref>Nicolosi, E.; Deng, Z. N.; Gentile, A.; La Malfa, S.; Continella, G.; Tribulato, E. (2000). «Citrus phylogeny and genetic origin of important species as investigated by molecular markers» (ich íingles t'aan). ''TAG Theoretical and Applied Genetics'' '''100''': 1155. <small>doi:[https://dx.doi.org/10.1007%2Fs001220051419 10.1007/s001220051419]</small></ref> Jump’éel ''carnoso hesperidio'' óol piim yéetel ts’u’uy u sóol, u nooye’ méentk’aja’an tumen ''oonse'' yáalalo’ob chuup yéetel u k’aab, le je’ela’ yaan u ya’abkach ''vitamiina C'', ''flabonoyde''<nowiki/>'ob yéetel jach k’a’ana’an ''áaceyte''<nowiki/>'ob. Maas chichan yéetel ch’ujuk kéet pomelo wa [[Wp/yua/Tóoronja|''tóoronja'']] yéetel maas nojoch, ba’ale’ ma’ jach yaan u book bey [[Wp/yua/Máandarina|''máandarina'']]<nowiki/>e’. Ya’ab u jéejeláasil náaranja'ob, jach ya’ab ti’ le je’elo’oba’ iibrido’ob meenta’ano’ob yéetel ''Citrus maxima'', ''Citrus reticulata'' (máandarina) bey xan ''Citrus medica'' (siidro). == ''Etimologiiya'' == Tu ts’ooke’ ''páalabra náaranja''e’ ku taal ti’ [[Wp/yua/Sánscrito|sánscrito]] ''narang'' (नारंग),<ref>[https://www.rae.es/drae2001/naranja «naranja»] (ich káastlan t'aan), ''Diccionario de la lengua española (2001)'', <abbr>22.ª ed.</abbr>, Madrid: Real Academia Española, Asociación de Academias de la Lengua Española y Espasa.</ref> lela’ taalja’an xan ti’ tamil ''nari'', «''book''»,<ref>Katzer, G. [http://gernot-katzers-spice-pages.com/engl/Citr_sin.html?spicenames=es#etym «Spice Pages: Orange (Citrus sinensis/aurantium)»] (ich íingles t'aan). ''Gernot Katzer's Spice Pages''.</ref> yéetel t’it’besa’an tumen ''aarabe''’ob yéetel ''peersa''ob. Jump’éel u ''etimologiiya'' ts’o’ok u p’áatal ma’ táan u ch’a’nu’ukta’ale’, ku ketik yéetel u t’aanil tamil ''orangu'', «seeys yéetel siinko», tumen ''oonce'' u yáalal u ts’u’. Le ''náaranja''o’ junp’éel ti’ le ''fruuta''ob jach ya’ab u jaanta’alo’ob yóok’ol kaaba’; ku pa’ak’al tu’ux ku meentik síis óol yéetel ja’, yéetel ku ya’ala’ale’ wa ku jaanta’al sáansamale’ ku yáantaj utia’al ma’ u tsa’ayal [[Wp/yua/Arteryosklerosis|''arteryosklerosis'']]. U yich ''Citrus sinensis''e’ k’aj óolta’al bey ch’ujuk ''náaranja''e’ yo’olal u jel k’aj óolta’al ti’ ''Citrus aurantium'', k’áaj ''náaranja''. Yaan u petenilo’ob [[Wp/yua/México|''México'']] yéetel ''Caribe'' tu’ux ku ya’ala’al «''chiina''» wa «''náaranja chiina''» ti’ le ch’ujuk ''náaranja''o’. == U jejeláasilo’ob == === ''Peersa náaranja'' === Le ''peersa náaranja'', ya’ab u pa’ak’al tu noojolil [[Wp/yua/Europa|''Europa'']] ka ts’o’ok u yoksa’al Italia ti’ ''siiglo'' XIe’, k’áaj ka’achi’. Le ch’ujuk ''náaranja''o’ ''India'' luk’sa’ab táasbil ich ''siiglo XV'' tumen u ''portugaal''il aj koonolo’ob, séeb úuch u k’exik le k’áaj ''náaranja''o’, beyxan bejala’e’ le je’ela’ leti’ u jéejeláasil le ''náaranja'' ku maas pa’ak’alo’. Le ch’ujuk ''náaranja''o’ segun bix u lu’umil tu’ux pak’a’ane’ bey u ka’analtal, suuka’anile’ dyees u yáalal u ts’u’. ''Portugaalil, espaanyail, araabyail'', yéetel ''olanda''il k’áak’náab máako’obe’ tu pak’o’ob ''siitriko''’ob tu beejil tu’ux ku máano’ob koonol utia’al u kanáankuba’ob ti’ ''eskorbuuto''. Ti’ u ja’abil 1493 tu ka’awaats’ u bin byáajare’, [[Wp/yua/Cristobal Colón|Cristobal Colón]]<nowiki/>e’ tu bisaj u néek’o’ob ''náaranja'' yéetel [[Wp/yua/Muliix|''limon'']] tak [[Wp/yua/Haití|''Haití'']] yéetel ''Caribe''. Bisa’abo’ob [[Wp/yua/Florida|''Florida'']] (tu yéetel ''limon''o’ob) tu ja’abil 1513 tumen ''espaanyail eksploradoor'' [[Wp/yua/Juan Ponce de León|Juan Ponce de León]], tak [[Wp/yua/California|''California'']]<nowiki/>e’ bisa’ab tumen ''fransiskaano''’ob tu beelil ''El Camino Real de California'' tu chúumuk ''siiglo''il XVIII yéetel tak [[Wp/yua/Hawái|''Hawái'']]<nowiki/>e’ tu ja’abil 1792. === Náaranja tuuch waa “navel” === Jump’éel ''mutasyoon'' ucha’an tu ja’abil 1820 ich u weertoil ch’ujuk ''náaranja''’ob ti’ jump’éel u ''monasteeryo''il [[Wp/yua/Brasil|''Brasil'']]<nowiki/>e’, tu yankuunsaj le ''náaranja'' tuucho’ wa «u tuuch Bahie». Le ''mutasioono''’ tu beetaj u jóok’ol uláak jump’éel ''náaranja'' tu chúuch le ''náaranja''o’, lela’ chichan yéetel péech’, le beetik óol bey jump’éel [[Wp/yua/Tuuch|tuuch]]<nowiki/>e’. Te’ le jéejeláasila’, yo’olal koonole’ k’aj óola’an ich ''íingles'' yéetel ''páalabra'' ''navel'' (tuuch), ts’o’ok u jóok’sa’al u jeel jéejeláasilo’ob, je’ebix ''navelina''e’, jump’éel ''iibrido'' séeb u ts’íila’al u paach, yéetel ''navelate'' wa navel ''tardiya, k''u ya’ala’al xan ti’e’ ''náaranja california''. === Báalensya náaranja === Le báalensya ''náaranja, Valencia late'' (ich ''íingles''), wa báalensya ''tardiya''o’, jump’éel jéejeláasil ku jach k’a’abetchajal [[Wp/yua/Espaanya|''España'']] utia’al jóok’sbil u k’aab. Tumen le ''báalensya náaranja'' ku ch’úuyul ken ts’o’okok u ch’úuyul u jeel ''náaranja''obo’, jach ya’ab u k’abetkuunsa’al ken jáabak u yich ''náaranja'' tuuch. Kex bey u k’aaba’ le ''náaranja''’a’, mix ba’al yaan u yil u síijil yéetel [[Wp/yua/Comunidad Valenciana|''Comunidad Valenciana'']] tak wa leti’ jump’éel ti’ le jéejeláasil ku maas pa’ak’aloo’, yéetel navel beyxan ''navelina''. === K’i’ik’ náaranja === Le k’i’ik’ ''náaranja''o’ yaan u síinsin chakilo’ob u paach, yéetel u boonil u k’aabe’ ''borgoonya''. Le ''fruuta''’a ts’o’ok u k’aj óolta’al bey jump’éel u jéejeláas xa’ak’il u ''tradisyonáal méermelaadail Sevilla''e’, yo’olal u jats’uts síinsin chakilo’ob beyxan u jela’an ''guusto''. Le tuuchil ''escarlaata''’o jump’éel jéejeláasil xan yéetel u láayli’ mutasyoonil ''náaranja'' tuuche’. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' ==<!--Referencias--> {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q13191}} 31fw3f270rn23fziibv4vcqhsu2gsfb 7254389 7254383 2026-07-17T19:28:53Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7254389 wikitext text/x-wiki [[File:Orange and cross section.jpg|thumb|250px|''Ch’ujuk Náaranja (china)'']] [[File:Citrus × aurantium - fruits cut.jpg|thumb|K’áaj ''náaranja wa Suuts’ pak’áal'']] Le '''náaranja'''o’ jump’éel jaantbil ''fruuta'' ''siitrika'' ku taal ti’ ch’ujuk ''náaranja'' (''Citrus × sinensis''), k’áaj ''náaranja'' (''Citrus × aurantium'') yéetel u jeel ''náaranja''<nowiki/>'ob wa ''iibrido''’ob, úuchben [[Wp/yua/Asia|aasyail]] ''iibrido''’ob sijnalo’ob [[Wp/yua/India|''India'']], [[Wp/yua/Vietnam|''Vietnam'']] wa tu noojol-lak’inil [[Wp/yua/China|''China'']].<ref>Nicolosi, E.; Deng, Z. N.; Gentile, A.; La Malfa, S.; Continella, G.; Tribulato, E. (2000). «Citrus phylogeny and genetic origin of important species as investigated by molecular markers» (ich íingles t'aan). ''TAG Theoretical and Applied Genetics'' '''100''': 1155. <small>doi:[https://dx.doi.org/10.1007%2Fs001220051419 10.1007/s001220051419]</small></ref> Jump’éel ''carnoso hesperidio'' óol piim yéetel ts’u’uy u sóol, u nooye’ méentk’aja’an tumen ''oonse'' yáalalo’ob chuup yéetel u k’aab, le je’ela’ yaan u ya’abkach ''vitamiina C'', ''flabonoyde''<nowiki/>'ob yéetel jach k’a’ana’an ''áaceyte''<nowiki/>'ob. Maas chichan yéetel ch’ujuk kéet ''pomelo'' wa [[Wp/yua/Tóoronja|''tóoronja'']] yéetel maas nojoch, ba’ale’ ma’ jach yaan u book bey [[Wp/yua/Máandarina|''máandarina'']]<nowiki/>e’. Ya’ab u jéejeláasil náaranja'ob, jach ya’ab ti’ le je’elo’oba’ iibrido’ob meenta’ano’ob yéetel ''Citrus maxima'', ''Citrus reticulata'' (máandarina) bey xan ''Citrus medica'' (siidro). == ''Etimologiiya'' == Tu ts’ooke’ ''páalabra náaranja''e’ ku taal ti’ [[Wp/yua/Sánscrito|sánscrito]] ''narang'' (नारंग),<ref>[https://www.rae.es/drae2001/naranja «naranja»] (ich káastlan t'aan), ''Diccionario de la lengua española (2001)'', <abbr>22.ª ed.</abbr>, Madrid: Real Academia Española, Asociación de Academias de la Lengua Española y Espasa.</ref> lela’ taalja’an xan ti’ tamil ''nari'', «''book''»,<ref>Katzer, G. [http://gernot-katzers-spice-pages.com/engl/Citr_sin.html?spicenames=es#etym «Spice Pages: Orange (Citrus sinensis/aurantium)»] (ich íingles t'aan). ''Gernot Katzer's Spice Pages''.</ref> yéetel t’it’besa’an tumen ''aarabe''’ob yéetel ''peersa''ob. Jump’éel u ''etimologiiya'' ts’o’ok u p’áatal ma’ táan u ch’a’nu’ukta’ale’, ku ketik yéetel u t’aanil tamil ''orangu'', «seeys yéetel siinko», tumen ''oonce'' u yáalal u ts’u’. Le ''náaranja''o’ junp’éel ti’ le ''fruuta''ob jach ya’ab u jaanta’alo’ob yóok’ol kaaba’; ku pa’ak’al tu’ux ku meentik síis óol yéetel ja’, yéetel ku ya’ala’ale’ wa ku jaanta’al sáansamale’ ku yáantaj utia’al ma’ u tsa’ayal [[Wp/yua/Arteryosklerosis|''arteryosklerosis'']]. U yich ''Citrus sinensis''e’ k’aj óolta’al bey ch’ujuk ''náaranja''e’ yo’olal u jel k’aj óolta’al ti’ ''Citrus aurantium'', k’áaj ''náaranja''. Yaan u petenilo’ob [[Wp/yua/México|''México'']] yéetel ''Caribe'' tu’ux ku ya’ala’al «''chiina''» wa «''náaranja chiina''» ti’ le ch’ujuk ''náaranja''o’. == U jejeláasilo’ob == === ''Peersa náaranja'' === Le ''peersa náaranja'', ya’ab u pa’ak’al tu noojolil [[Wp/yua/Europa|''Europa'']] ka ts’o’ok u yoksa’al Italia ti’ ''siiglo'' XIe’, k’áaj ka’achi’. Le ch’ujuk ''náaranja''o’ ''India'' luk’sa’ab táasbil ich ''siiglo XV'' tumen u ''portugaal''il aj koonolo’ob, séeb úuch u k’exik le k’áaj ''náaranja''o’, beyxan bejala’e’ le je’ela’ leti’ u jéejeláasil le ''náaranja'' ku maas pa’ak’alo’. Le ch’ujuk ''náaranja''o’ segun bix u lu’umil tu’ux pak’a’ane’ bey u ka’analtal, suuka’anile’ dyees u yáalal u ts’u’. ''Portugaalil, espaanyail, araabyail'', yéetel ''olanda''il k’áak’náab máako’obe’ tu pak’o’ob ''siitriko''’ob tu beejil tu’ux ku máano’ob koonol utia’al u kanáankuba’ob ti’ ''eskorbuuto''. Ti’ u ja’abil 1493 tu ka’awaats’ u bin byáajare’, [[Wp/yua/Cristobal Colón|Cristobal Colón]]<nowiki/>e’ tu bisaj u néek’o’ob ''náaranja'' yéetel [[Wp/yua/Muliix|''limon'']] tak [[Wp/yua/Haití|''Haití'']] yéetel ''Caribe''. Bisa’abo’ob [[Wp/yua/Florida|''Florida'']] (tu yéetel ''limon''o’ob) tu ja’abil 1513 tumen ''espaanyail eksploradoor'' [[Wp/yua/Juan Ponce de León|Juan Ponce de León]], tak [[Wp/yua/California|''California'']]<nowiki/>e’ bisa’ab tumen ''fransiskaano''’ob tu beelil ''El Camino Real de California'' tu chúumuk ''siiglo''il XVIII yéetel tak [[Wp/yua/Hawái|''Hawái'']]<nowiki/>e’ tu ja’abil 1792. === Náaranja tuuch waa “navel” === Jump’éel ''mutasyoon'' ucha’an tu ja’abil 1820 ich u weertoil ch’ujuk ''náaranja''’ob ti’ jump’éel u ''monasteeryo''il [[Wp/yua/Brasil|''Brasil'']]<nowiki/>e’, tu yankuunsaj le ''náaranja'' tuucho’ wa «u tuuch Bahie». Le ''mutasioono''’ tu beetaj u jóok’ol uláak jump’éel ''náaranja'' tu chúuch le ''náaranja''o’, lela’ chichan yéetel péech’, le beetik óol bey jump’éel [[Wp/yua/Tuuch|tuuch]]<nowiki/>e’. Te’ le jéejeláasila’, yo’olal koonole’ k’aj óola’an ich ''íingles'' yéetel ''páalabra'' ''navel'' (tuuch), ts’o’ok u jóok’sa’al u jeel jéejeláasilo’ob, je’ebix ''navelina''e’, jump’éel ''iibrido'' séeb u ts’íila’al u paach, yéetel ''navelate'' wa navel ''tardiya, k''u ya’ala’al xan ti’e’ ''náaranja california''. === Báalensya náaranja === Le báalensya ''náaranja, Valencia late'' (ich ''íingles''), wa báalensya ''tardiya''o’, jump’éel jéejeláasil ku jach k’a’abetchajal [[Wp/yua/Espaanya|''España'']] utia’al jóok’sbil u k’aab. Tumen le ''báalensya náaranja'' ku ch’úuyul ken ts’o’okok u ch’úuyul u jeel ''náaranja''obo’, jach ya’ab u k’abetkuunsa’al ken jáabak u yich ''náaranja'' tuuch. Kex bey u k’aaba’ le ''náaranja''’a’, mix ba’al yaan u yil u síijil yéetel [[Wp/yua/Comunidad Valenciana|''Comunidad Valenciana'']] tak wa leti’ jump’éel ti’ le jéejeláasil ku maas pa’ak’aloo’, yéetel navel beyxan ''navelina''. === K’i’ik’ náaranja === Le k’i’ik’ ''náaranja''o’ yaan u síinsin chakilo’ob u paach, yéetel u boonil u k’aabe’ ''borgoonya''. Le ''fruuta''’a ts’o’ok u k’aj óolta’al bey jump’éel u jéejeláas xa’ak’il u ''tradisyonáal méermelaadail Sevilla''e’, yo’olal u jats’uts síinsin chakilo’ob beyxan u jela’an ''guusto''. Le tuuchil ''escarlaata''’o jump’éel jéejeláasil xan yéetel u láayli’ mutasyoonil ''náaranja'' tuuche’. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' ==<!--Referencias--> {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q13191}} 0rsivrbswxmdr60rkf0uj5ir5vulzmy 7254392 7254389 2026-07-17T19:30:42Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7254392 wikitext text/x-wiki [[File:Orange and cross section.jpg|thumb|250px|''Ch’ujuk Náaranja (china)'']] [[File:Citrus × aurantium - fruits cut.jpg|thumb|K’áaj ''náaranja wa Suuts’ pak’áal'']] Le '''náaranja'''o’ jump’éel jaantbil ''fruuta'' ''siitrika'' ku taal ti’ ch’ujuk ''náaranja'' (''Citrus × sinensis''), k’áaj ''náaranja'' (''Citrus × aurantium'') yéetel u jeel ''náaranja''<nowiki/>'ob wa ''iibrido''’ob, úuchben [[Wp/yua/Asia|aasyail]] ''iibrido''’ob sijnalo’ob [[Wp/yua/India|''India'']], [[Wp/yua/Vietnam|''Vietnam'']] wa tu noojol-lak’inil [[Wp/yua/China|''China'']].<ref>Nicolosi, E.; Deng, Z. N.; Gentile, A.; La Malfa, S.; Continella, G.; Tribulato, E. (2000). «Citrus phylogeny and genetic origin of important species as investigated by molecular markers» (ich íingles t'aan). ''TAG Theoretical and Applied Genetics'' '''100''': 1155. <small>doi:[https://dx.doi.org/10.1007%2Fs001220051419 10.1007/s001220051419]</small></ref> Jump’éel ''carnoso hesperidio'' óol piim yéetel ts’u’uy u sóol, u nooye’ méentk’aja’an tumen ''oonse'' yáalalo’ob chuup yéetel u k’aab, le je’ela’ yaan u ya’abkach ''vitamiina C'', ''flabonoyde''<nowiki/>'ob yéetel jach k’a’ana’an ''áaceyte''<nowiki/>'ob. [[File:Grapefruits - whole-halved-segments.jpg|thumb|''Tóoronja'']] Maas chichan yéetel ch’ujuk kéet ''pomelo'' wa [[Wp/yua/Tóoronja|''tóoronja'']] yéetel maas nojoch, ba’ale’ ma’ jach yaan u book bey [[Wp/yua/Máandarina|''máandarina'']]<nowiki/>e’. Ya’ab u jéejeláasil náaranja'ob, jach ya’ab ti’ le je’elo’oba’ iibrido’ob meenta’ano’ob yéetel ''Citrus maxima'', ''Citrus reticulata'' (máandarina) bey xan ''Citrus medica'' (siidro). == ''Etimologiiya'' == Tu ts’ooke’ ''páalabra náaranja''e’ ku taal ti’ [[Wp/yua/Sánscrito|sánscrito]] ''narang'' (नारंग),<ref>[https://www.rae.es/drae2001/naranja «naranja»] (ich káastlan t'aan), ''Diccionario de la lengua española (2001)'', <abbr>22.ª ed.</abbr>, Madrid: Real Academia Española, Asociación de Academias de la Lengua Española y Espasa.</ref> lela’ taalja’an xan ti’ tamil ''nari'', «''book''»,<ref>Katzer, G. [http://gernot-katzers-spice-pages.com/engl/Citr_sin.html?spicenames=es#etym «Spice Pages: Orange (Citrus sinensis/aurantium)»] (ich íingles t'aan). ''Gernot Katzer's Spice Pages''.</ref> yéetel t’it’besa’an tumen ''aarabe''’ob yéetel ''peersa''ob. Jump’éel u ''etimologiiya'' ts’o’ok u p’áatal ma’ táan u ch’a’nu’ukta’ale’, ku ketik yéetel u t’aanil tamil ''orangu'', «seeys yéetel siinko», tumen ''oonce'' u yáalal u ts’u’. Le ''náaranja''o’ junp’éel ti’ le ''fruuta''ob jach ya’ab u jaanta’alo’ob yóok’ol kaaba’; ku pa’ak’al tu’ux ku meentik síis óol yéetel ja’, yéetel ku ya’ala’ale’ wa ku jaanta’al sáansamale’ ku yáantaj utia’al ma’ u tsa’ayal [[Wp/yua/Arteryosklerosis|''arteryosklerosis'']]. U yich ''Citrus sinensis''e’ k’aj óolta’al bey ch’ujuk ''náaranja''e’ yo’olal u jel k’aj óolta’al ti’ ''Citrus aurantium'', k’áaj ''náaranja''. Yaan u petenilo’ob [[Wp/yua/México|''México'']] yéetel ''Caribe'' tu’ux ku ya’ala’al «''chiina''» wa «''náaranja chiina''» ti’ le ch’ujuk ''náaranja''o’. == U jejeláasilo’ob == === ''Peersa náaranja'' === Le ''peersa náaranja'', ya’ab u pa’ak’al tu noojolil [[Wp/yua/Europa|''Europa'']] ka ts’o’ok u yoksa’al Italia ti’ ''siiglo'' XIe’, k’áaj ka’achi’. Le ch’ujuk ''náaranja''o’ ''India'' luk’sa’ab táasbil ich ''siiglo XV'' tumen u ''portugaal''il aj koonolo’ob, séeb úuch u k’exik le k’áaj ''náaranja''o’, beyxan bejala’e’ le je’ela’ leti’ u jéejeláasil le ''náaranja'' ku maas pa’ak’alo’. Le ch’ujuk ''náaranja''o’ segun bix u lu’umil tu’ux pak’a’ane’ bey u ka’analtal, suuka’anile’ dyees u yáalal u ts’u’. ''Portugaalil, espaanyail, araabyail'', yéetel ''olanda''il k’áak’náab máako’obe’ tu pak’o’ob ''siitriko''’ob tu beejil tu’ux ku máano’ob koonol utia’al u kanáankuba’ob ti’ ''eskorbuuto''. Ti’ u ja’abil 1493 tu ka’awaats’ u bin byáajare’, [[Wp/yua/Cristobal Colón|Cristobal Colón]]<nowiki/>e’ tu bisaj u néek’o’ob ''náaranja'' yéetel [[Wp/yua/Muliix|''limon'']] tak [[Wp/yua/Haití|''Haití'']] yéetel ''Caribe''. Bisa’abo’ob [[Wp/yua/Florida|''Florida'']] (tu yéetel ''limon''o’ob) tu ja’abil 1513 tumen ''espaanyail eksploradoor'' [[Wp/yua/Juan Ponce de León|Juan Ponce de León]], tak [[Wp/yua/California|''California'']]<nowiki/>e’ bisa’ab tumen ''fransiskaano''’ob tu beelil ''El Camino Real de California'' tu chúumuk ''siiglo''il XVIII yéetel tak [[Wp/yua/Hawái|''Hawái'']]<nowiki/>e’ tu ja’abil 1792. === Náaranja tuuch waa “navel” === Jump’éel ''mutasyoon'' ucha’an tu ja’abil 1820 ich u weertoil ch’ujuk ''náaranja''’ob ti’ jump’éel u ''monasteeryo''il [[Wp/yua/Brasil|''Brasil'']]<nowiki/>e’, tu yankuunsaj le ''náaranja'' tuucho’ wa «u tuuch Bahie». Le ''mutasioono''’ tu beetaj u jóok’ol uláak jump’éel ''náaranja'' tu chúuch le ''náaranja''o’, lela’ chichan yéetel péech’, le beetik óol bey jump’éel [[Wp/yua/Tuuch|tuuch]]<nowiki/>e’. Te’ le jéejeláasila’, yo’olal koonole’ k’aj óola’an ich ''íingles'' yéetel ''páalabra'' ''navel'' (tuuch), ts’o’ok u jóok’sa’al u jeel jéejeláasilo’ob, je’ebix ''navelina''e’, jump’éel ''iibrido'' séeb u ts’íila’al u paach, yéetel ''navelate'' wa navel ''tardiya, k''u ya’ala’al xan ti’e’ ''náaranja california''. === Báalensya náaranja === Le báalensya ''náaranja, Valencia late'' (ich ''íingles''), wa báalensya ''tardiya''o’, jump’éel jéejeláasil ku jach k’a’abetchajal [[Wp/yua/Espaanya|''España'']] utia’al jóok’sbil u k’aab. Tumen le ''báalensya náaranja'' ku ch’úuyul ken ts’o’okok u ch’úuyul u jeel ''náaranja''obo’, jach ya’ab u k’abetkuunsa’al ken jáabak u yich ''náaranja'' tuuch. Kex bey u k’aaba’ le ''náaranja''’a’, mix ba’al yaan u yil u síijil yéetel [[Wp/yua/Comunidad Valenciana|''Comunidad Valenciana'']] tak wa leti’ jump’éel ti’ le jéejeláasil ku maas pa’ak’aloo’, yéetel navel beyxan ''navelina''. === K’i’ik’ náaranja === Le k’i’ik’ ''náaranja''o’ yaan u síinsin chakilo’ob u paach, yéetel u boonil u k’aabe’ ''borgoonya''. Le ''fruuta''’a ts’o’ok u k’aj óolta’al bey jump’éel u jéejeláas xa’ak’il u ''tradisyonáal méermelaadail Sevilla''e’, yo’olal u jats’uts síinsin chakilo’ob beyxan u jela’an ''guusto''. Le tuuchil ''escarlaata''’o jump’éel jéejeláasil xan yéetel u láayli’ mutasyoonil ''náaranja'' tuuche’. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' ==<!--Referencias--> {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q13191}} 85pe8aygvj7kdspa8zy2kmjig12a88x 7254399 7254392 2026-07-17T19:36:31Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7254399 wikitext text/x-wiki [[File:Orange and cross section.jpg|thumb|250px|''Ch’ujuk Náaranja (china)'']] [[File:Citrus × aurantium - fruits cut.jpg|thumb|K’áaj ''náaranja wa Suuts’ pak’áal'']] Le '''náaranja'''o’ jump’éel jaantbil ''fruuta'' ''siitrika'' ku taal ti’ ch’ujuk ''náaranja'' (''Citrus × sinensis''), k’áaj ''náaranja'' (''Citrus × aurantium'') yéetel u jeel ''náaranja''<nowiki/>'ob wa ''iibrido''’ob, úuchben [[Wp/yua/Asia|aasyail]] ''iibrido''’ob sijnalo’ob [[Wp/yua/India|''India'']], [[Wp/yua/Vietnam|''Vietnam'']] wa tu noojol-lak’inil [[Wp/yua/China|''China'']].<ref>Nicolosi, E.; Deng, Z. N.; Gentile, A.; La Malfa, S.; Continella, G.; Tribulato, E. (2000). «Citrus phylogeny and genetic origin of important species as investigated by molecular markers» (ich íingles t'aan). ''TAG Theoretical and Applied Genetics'' '''100''': 1155. <small>doi:[https://dx.doi.org/10.1007%2Fs001220051419 10.1007/s001220051419]</small></ref> Jump’éel ''carnoso hesperidio'' óol piim yéetel ts’u’uy u sóol, u nooye’ méentk’aja’an tumen ''oonse'' yáalalo’ob chuup yéetel u k’aab, le je’ela’ yaan u ya’abkach ''vitamiina C'', ''flabonoyde''<nowiki/>'ob yéetel jach k’a’ana’an ''áaceyte''<nowiki/>'ob. [[File:Grapefruits - whole-halved-segments.jpg|thumb|''Tóoronja'']] Maas chichan yéetel ch’ujuk kéet ''pomelo'' wa [[Wp/yua/Tóoronja|''tóoronja'']] yéetel maas nojoch, ba’ale’ ma’ jach yaan u book bey [[Wp/yua/Máandarina|''máandarina'']]<nowiki/>e’. Ya’ab u jéejeláasil náaranja'ob, jach ya’ab ti’ le je’elo’oba’ iibrido’ob meenta’ano’ob yéetel ''Citrus maxima'', ''Citrus reticulata'' (máandarina) bey xan ''Citrus medica'' (siidro). == ''Etimologiiya'' == [[File:2023 Mandarynki.jpg|thumb|''Máandarina'']] Tu ts’ooke’ ''páalabra náaranja''e’ ku taal ti’ [[Wp/yua/Sánscrito|sánscrito]] ''narang'' (नारंग),<ref>[https://www.rae.es/drae2001/naranja «naranja»] (ich káastlan t'aan), ''Diccionario de la lengua española (2001)'', <abbr>22.ª ed.</abbr>, Madrid: Real Academia Española, Asociación de Academias de la Lengua Española y Espasa.</ref> lela’ taalja’an xan ti’ tamil ''nari'', «''book''»,<ref>Katzer, G. [http://gernot-katzers-spice-pages.com/engl/Citr_sin.html?spicenames=es#etym «Spice Pages: Orange (Citrus sinensis/aurantium)»] (ich íingles t'aan). ''Gernot Katzer's Spice Pages''.</ref> yéetel t’it’besa’an tumen ''aarabe''’ob yéetel ''peersa''ob. Jump’éel u ''etimologiiya'' ts’o’ok u p’áatal ma’ táan u ch’a’nu’ukta’ale’, ku ketik yéetel u t’aanil tamil ''orangu'', «seeys yéetel siinko», tumen ''oonce'' u yáalal u ts’u’. Le ''náaranja''o’ junp’éel ti’ le ''fruuta''ob jach ya’ab u jaanta’alo’ob yóok’ol kaaba’; ku pa’ak’al tu’ux ku meentik síis óol yéetel ja’, yéetel ku ya’ala’ale’ wa ku jaanta’al sáansamale’ ku yáantaj utia’al ma’ u tsa’ayal [[Wp/yua/Arteryosklerosis|''arteryosklerosis'']]. U yich ''Citrus sinensis''e’ k’aj óolta’al bey ch’ujuk ''náaranja''e’ yo’olal u jel k’aj óolta’al ti’ ''Citrus aurantium'', k’áaj ''náaranja''. Yaan u petenilo’ob [[Wp/yua/México|''México'']] yéetel ''Caribe'' tu’ux ku ya’ala’al «''chiina''» wa «''náaranja chiina''» ti’ le ch’ujuk ''náaranja''o’. == U jejeláasilo’ob == === ''Peersa náaranja'' === Le ''peersa náaranja'', ya’ab u pa’ak’al tu noojolil [[Wp/yua/Europa|''Europa'']] ka ts’o’ok u yoksa’al Italia ti’ ''siiglo'' XIe’, k’áaj ka’achi’. Le ch’ujuk ''náaranja''o’ ''India'' luk’sa’ab táasbil ich ''siiglo XV'' tumen u ''portugaal''il aj koonolo’ob, séeb úuch u k’exik le k’áaj ''náaranja''o’, beyxan bejala’e’ le je’ela’ leti’ u jéejeláasil le ''náaranja'' ku maas pa’ak’alo’. Le ch’ujuk ''náaranja''o’ segun bix u lu’umil tu’ux pak’a’ane’ bey u ka’analtal, suuka’anile’ dyees u yáalal u ts’u’. ''Portugaalil, espaanyail, araabyail'', yéetel ''olanda''il k’áak’náab máako’obe’ tu pak’o’ob ''siitriko''’ob tu beejil tu’ux ku máano’ob koonol utia’al u kanáankuba’ob ti’ ''eskorbuuto''. Ti’ u ja’abil 1493 tu ka’awaats’ u bin byáajare’, [[Wp/yua/Cristobal Colón|Cristobal Colón]]<nowiki/>e’ tu bisaj u néek’o’ob ''náaranja'' yéetel [[Wp/yua/Muliix|''limon'']] tak [[Wp/yua/Haití|''Haití'']] yéetel ''Caribe''. Bisa’abo’ob [[Wp/yua/Florida|''Florida'']] (tu yéetel ''limon''o’ob) tu ja’abil 1513 tumen ''espaanyail eksploradoor'' [[Wp/yua/Juan Ponce de León|Juan Ponce de León]], tak [[Wp/yua/California|''California'']]<nowiki/>e’ bisa’ab tumen ''fransiskaano''’ob tu beelil ''El Camino Real de California'' tu chúumuk ''siiglo''il XVIII yéetel tak [[Wp/yua/Hawái|''Hawái'']]<nowiki/>e’ tu ja’abil 1792. === Náaranja tuuch waa “navel” === Jump’éel ''mutasyoon'' ucha’an tu ja’abil 1820 ich u weertoil ch’ujuk ''náaranja''’ob ti’ jump’éel u ''monasteeryo''il [[Wp/yua/Brasil|''Brasil'']]<nowiki/>e’, tu yankuunsaj le ''náaranja'' tuucho’ wa «u tuuch Bahie». Le ''mutasioono''’ tu beetaj u jóok’ol uláak jump’éel ''náaranja'' tu chúuch le ''náaranja''o’, lela’ chichan yéetel péech’, le beetik óol bey jump’éel [[Wp/yua/Tuuch|tuuch]]<nowiki/>e’. Te’ le jéejeláasila’, yo’olal koonole’ k’aj óola’an ich ''íingles'' yéetel ''páalabra'' ''navel'' (tuuch), ts’o’ok u jóok’sa’al u jeel jéejeláasilo’ob, je’ebix ''navelina''e’, jump’éel ''iibrido'' séeb u ts’íila’al u paach, yéetel ''navelate'' wa navel ''tardiya, k''u ya’ala’al xan ti’e’ ''náaranja california''. === Báalensya náaranja === Le báalensya ''náaranja, Valencia late'' (ich ''íingles''), wa báalensya ''tardiya''o’, jump’éel jéejeláasil ku jach k’a’abetchajal [[Wp/yua/Espaanya|''España'']] utia’al jóok’sbil u k’aab. Tumen le ''báalensya náaranja'' ku ch’úuyul ken ts’o’okok u ch’úuyul u jeel ''náaranja''obo’, jach ya’ab u k’abetkuunsa’al ken jáabak u yich ''náaranja'' tuuch. Kex bey u k’aaba’ le ''náaranja''’a’, mix ba’al yaan u yil u síijil yéetel [[Wp/yua/Comunidad Valenciana|''Comunidad Valenciana'']] tak wa leti’ jump’éel ti’ le jéejeláasil ku maas pa’ak’aloo’, yéetel navel beyxan ''navelina''. === K’i’ik’ náaranja === Le k’i’ik’ ''náaranja''o’ yaan u síinsin chakilo’ob u paach, yéetel u boonil u k’aabe’ ''borgoonya''. Le ''fruuta''’a ts’o’ok u k’aj óolta’al bey jump’éel u jéejeláas xa’ak’il u ''tradisyonáal méermelaadail Sevilla''e’, yo’olal u jats’uts síinsin chakilo’ob beyxan u jela’an ''guusto''. Le tuuchil ''escarlaata''’o jump’éel jéejeláasil xan yéetel u láayli’ mutasyoonil ''náaranja'' tuuche’. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' ==<!--Referencias--> {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q13191}} trcc6mh2iejgbkxmbcyly6er4j841rn 7254400 7254399 2026-07-17T19:40:33Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7254400 wikitext text/x-wiki [[File:Orange and cross section.jpg|thumb|250px|''Ch’ujuk Náaranja (china)'']] [[File:Citrus × aurantium - fruits cut.jpg|thumb|K’áaj ''náaranja wa Suuts’ pak’áal'']] Le '''náaranja'''o’ jump’éel jaantbil ''fruuta'' ''siitrika'' ku taal ti’ ch’ujuk ''náaranja'' (''Citrus × sinensis''), k’áaj ''náaranja'' (''Citrus × aurantium'') yéetel u jeel ''náaranja''<nowiki/>'ob wa ''iibrido''’ob, úuchben [[Wp/yua/Asia|aasyail]] ''iibrido''’ob sijnalo’ob [[Wp/yua/India|''India'']], [[Wp/yua/Vietnam|''Vietnam'']] wa tu noojol-lak’inil [[Wp/yua/China|''China'']].<ref>Nicolosi, E.; Deng, Z. N.; Gentile, A.; La Malfa, S.; Continella, G.; Tribulato, E. (2000). «Citrus phylogeny and genetic origin of important species as investigated by molecular markers» (ich íingles t'aan). ''TAG Theoretical and Applied Genetics'' '''100''': 1155. <small>doi:[https://dx.doi.org/10.1007%2Fs001220051419 10.1007/s001220051419]</small></ref> Jump’éel ''carnoso hesperidio'' óol piim yéetel ts’u’uy u sóol, u nooye’ méentk’aja’an tumen ''oonse'' yáalalo’ob chuup yéetel u k’aab, le je’ela’ yaan u ya’abkach ''vitamiina C'', ''flabonoyde''<nowiki/>'ob yéetel jach k’a’ana’an ''áaceyte''<nowiki/>'ob. [[File:Grapefruits - whole-halved-segments.jpg|thumb|''Tóoronja'']] Maas chichan yéetel ch’ujuk kéet ''pomelo'' wa [[Wp/yua/Tóoronja|''tóoronja'']] yéetel maas nojoch, ba’ale’ ma’ jach yaan u book bey [[Wp/yua/Máandarina|''máandarina'']]<nowiki/>e’. Ya’ab u jéejeláasil náaranja'ob, jach ya’ab ti’ le je’elo’oba’ iibrido’ob meenta’ano’ob yéetel ''Citrus maxima'', ''Citrus reticulata'' (máandarina) bey xan ''Citrus medica'' (siidro). == ''Etimologiiya'' == [[File:2023 Mandarynki.jpg|thumb|''Máandarina'']] Tu ts’ooke’ ''páalabra náaranja''e’ ku taal ti’ [[Wp/yua/Sánscrito|''sánscrito'']] ''narang'' (नारंग),<ref>[https://www.rae.es/drae2001/naranja «naranja»] (ich káastlan t'aan), ''Diccionario de la lengua española (2001)'', <abbr>22.ª ed.</abbr>, Madrid: Real Academia Española, Asociación de Academias de la Lengua Española y Espasa.</ref> lela’ taalja’an xan ti’ tamil ''nari'', «''book''»,<ref>Katzer, G. [http://gernot-katzers-spice-pages.com/engl/Citr_sin.html?spicenames=es#etym «Spice Pages: Orange (Citrus sinensis/aurantium)»] (ich íingles t'aan). ''Gernot Katzer's Spice Pages''.</ref> yéetel t’it’besa’an tumen ''aarabe''’ob yéetel ''peersa''ob. Jump’éel u ''etimologiiya'' ts’o’ok u p’áatal ma’ táan u ch’a’nu’ukta’ale’, ku ketik yéetel u t’aanil tamil ''orangu'', «seeys yéetel siinko», tumen ''oonce'' u yáalal u ts’u’. [[File:Citrus Medica- kasaragod 02.jpg|thumb|''Citrus Medica'']] Le ''náaranja''o’ junp’éel ti’ le ''fruuta''ob jach ya’ab u jaanta’alo’ob yóok’ol kaaba’; ku pa’ak’al tu’ux ku meentik síis óol yéetel ja’, yéetel ku ya’ala’ale’ wa ku jaanta’al sáansamale’ ku yáantaj utia’al ma’ u tsa’ayal [[Wp/yua/Arteryosklerosis|''arteryosklerosis'']]. U yich ''Citrus sinensis''e’ k’aj óolta’al bey ch’ujuk ''náaranja''e’ yo’olal u jel k’aj óolta’al ti’ ''Citrus aurantium'', k’áaj ''náaranja''. Yaan u petenilo’ob [[Wp/yua/México|''México'']] yéetel ''Caribe'' tu’ux ku ya’ala’al «''chiina''» wa «''náaranja chiina''» ti’ le ch’ujuk ''náaranja''o’. == U jejeláasilo’ob == === ''Peersa náaranja'' === Le ''peersa náaranja'', ya’ab u pa’ak’al tu noojolil [[Wp/yua/Europa|''Europa'']] ka ts’o’ok u yoksa’al ''Italia'' ti’ ''siiglo'' XIe’, k’áaj ka’achi’. Le ch’ujuk ''náaranja''o’ ''India'' luk’sa’ab táasbil ich ''siiglo XV'' tumen u ''portugaal''il aj koonolo’ob, séeb úuch u k’exik le k’áaj ''náaranja''o’, beyxan bejala’e’ le je’ela’ leti’ u jéejeláasil le ''náaranja'' ku maas pa’ak’alo’. Le ch’ujuk ''náaranja''o’ segun bix u lu’umil tu’ux pak’a’ane’ bey u ka’analtal, suuka’anile’ dyees u yáalal u ts’u’. ''Portugaalil, espaanyail, araabyail'', yéetel ''olanda''il k’áak’náab máako’obe’ tu pak’o’ob ''siitriko''’ob tu beejil tu’ux ku máano’ob koonol utia’al u kanáankuba’ob ti’ ''eskorbuuto''. Ti’ u ja’abil 1493 tu ka’awaats’ u bin byáajare’, [[Wp/yua/Cristobal Colón|''Cristobal Colón'']]<nowiki/>e’ tu bisaj u néek’o’ob ''náaranja'' yéetel [[Wp/yua/Muliix|''limon'']] tak [[Wp/yua/Haití|''Haití'']] yéetel ''Caribe''. Bisa’abo’ob [[Wp/yua/Florida|''Florida'']] (tu yéetel ''limon''o’ob) tu ja’abil 1513 tumen ''espaanyail eksploradoor'' [[Wp/yua/Juan Ponce de León|Juan Ponce de León]], tak [[Wp/yua/California|''California'']]<nowiki/>e’ bisa’ab tumen ''fransiskaano''’ob tu beelil ''El Camino Real de California'' tu chúumuk ''siiglo''il XVIII yéetel tak [[Wp/yua/Hawái|''Hawái'']]<nowiki/>e’ tu ja’abil 1792. === Náaranja tuuch waa “navel” === Jump’éel ''mutasyoon'' ucha’an tu ja’abil 1820 ich u weertoil ch’ujuk ''náaranja''’ob ti’ jump’éel u ''monasteeryo''il [[Wp/yua/Brasil|''Brasil'']]<nowiki/>e’, tu yankuunsaj le ''náaranja'' tuucho’ wa «u tuuch Bahie». Le ''mutasioono''’ tu beetaj u jóok’ol uláak jump’éel ''náaranja'' tu chúuch le ''náaranja''o’, lela’ chichan yéetel péech’, le beetik óol bey jump’éel [[Wp/yua/Tuuch|tuuch]]<nowiki/>e’. Te’ le jéejeláasila’, yo’olal koonole’ k’aj óola’an ich ''íingles'' yéetel ''páalabra'' ''navel'' (tuuch), ts’o’ok u jóok’sa’al u jeel jéejeláasilo’ob, je’ebix ''navelina''e’, jump’éel ''iibrido'' séeb u ts’íila’al u paach, yéetel ''navelate'' wa navel ''tardiya, k''u ya’ala’al xan ti’e’ ''náaranja california''. === Báalensya náaranja === Le báalensya ''náaranja, Valencia late'' (ich ''íingles''), wa báalensya ''tardiya''o’, jump’éel jéejeláasil ku jach k’a’abetchajal [[Wp/yua/Espaanya|''España'']] utia’al jóok’sbil u k’aab. Tumen le ''báalensya náaranja'' ku ch’úuyul ken ts’o’okok u ch’úuyul u jeel ''náaranja''obo’, jach ya’ab u k’abetkuunsa’al ken jáabak u yich ''náaranja'' tuuch. Kex bey u k’aaba’ le ''náaranja''’a’, mix ba’al yaan u yil u síijil yéetel [[Wp/yua/Comunidad Valenciana|''Comunidad Valenciana'']] tak wa leti’ jump’éel ti’ le jéejeláasil ku maas pa’ak’aloo’, yéetel navel beyxan ''navelina''. === K’i’ik’ náaranja === Le k’i’ik’ ''náaranja''o’ yaan u síinsin chakilo’ob u paach, yéetel u boonil u k’aabe’ ''borgoonya''. Le ''fruuta''’a ts’o’ok u k’aj óolta’al bey jump’éel u jéejeláas xa’ak’il u ''tradisyonáal méermelaadail Sevilla''e’, yo’olal u jats’uts síinsin chakilo’ob beyxan u jela’an ''guusto''. Le tuuchil ''escarlaata''’o jump’éel jéejeláasil xan yéetel u láayli’ mutasyoonil ''náaranja'' tuuche’. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' ==<!--Referencias--> {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q13191}} gis0kyyr9dqvgnq1b2ocbhtgittfr02 7254403 7254400 2026-07-17T19:43:38Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7254403 wikitext text/x-wiki [[File:Orange and cross section.jpg|thumb|250px|''Ch’ujuk Náaranja (china)'']] [[File:Citrus × aurantium - fruits cut.jpg|thumb|K’áaj ''náaranja wa Suuts’ pak’áal'']] Le '''náaranja'''o’ jump’éel jaantbil ''fruuta'' ''siitrika'' ku taal ti’ ch’ujuk ''náaranja'' (''Citrus × sinensis''), k’áaj ''náaranja'' (''Citrus × aurantium'') yéetel u jeel ''náaranja''<nowiki/>'ob wa ''iibrido''’ob, úuchben [[Wp/yua/Asia|aasyail]] ''iibrido''’ob sijnalo’ob [[Wp/yua/India|''India'']], [[Wp/yua/Vietnam|''Vietnam'']] wa tu noojol-lak’inil [[Wp/yua/China|''China'']].<ref>Nicolosi, E.; Deng, Z. N.; Gentile, A.; La Malfa, S.; Continella, G.; Tribulato, E. (2000). «Citrus phylogeny and genetic origin of important species as investigated by molecular markers» (ich íingles t'aan). ''TAG Theoretical and Applied Genetics'' '''100''': 1155. <small>doi:[https://dx.doi.org/10.1007%2Fs001220051419 10.1007/s001220051419]</small></ref> Jump’éel ''carnoso hesperidio'' óol piim yéetel ts’u’uy u sóol, u nooye’ méentk’aja’an tumen ''oonse'' yáalalo’ob chuup yéetel u k’aab, le je’ela’ yaan u ya’abkach ''vitamiina C'', ''flabonoyde''<nowiki/>'ob yéetel jach k’a’ana’an ''áaceyte''<nowiki/>'ob. [[File:Grapefruits - whole-halved-segments.jpg|thumb|''Tóoronja'']] Maas chichan yéetel ch’ujuk kéet ''pomelo'' wa [[Wp/yua/Tóoronja|''tóoronja'']] yéetel maas nojoch, ba’ale’ ma’ jach yaan u book bey [[Wp/yua/Máandarina|''máandarina'']]<nowiki/>e’. Ya’ab u jéejeláasil náaranja'ob, jach ya’ab ti’ le je’elo’oba’ iibrido’ob meenta’ano’ob yéetel ''Citrus maxima'', ''Citrus reticulata'' (máandarina) bey xan ''Citrus medica'' (siidro). == ''Etimologiiya'' == [[File:2023 Mandarynki.jpg|thumb|''Máandarina'']] Tu ts’ooke’ ''páalabra náaranja''e’ ku taal ti’ [[Wp/yua/Sánscrito|''sánscrito'']] ''narang'' (नारंग),<ref>[https://www.rae.es/drae2001/naranja «naranja»] (ich káastlan t'aan), ''Diccionario de la lengua española (2001)'', <abbr>22.ª ed.</abbr>, Madrid: Real Academia Española, Asociación de Academias de la Lengua Española y Espasa.</ref> lela’ taalja’an xan ti’ tamil ''nari'', «''book''»,<ref>Katzer, G. [http://gernot-katzers-spice-pages.com/engl/Citr_sin.html?spicenames=es#etym «Spice Pages: Orange (Citrus sinensis/aurantium)»] (ich íingles t'aan). ''Gernot Katzer's Spice Pages''.</ref> yéetel t’it’besa’an tumen ''aarabe''’ob yéetel ''peersa''ob. Jump’éel u ''etimologiiya'' ts’o’ok u p’áatal ma’ táan u ch’a’nu’ukta’ale’, ku ketik yéetel u t’aanil tamil ''orangu'', «seeys yéetel siinko», tumen ''oonce'' u yáalal u ts’u’. [[File:Citrus Medica- kasaragod 02.jpg|thumb|''Citrus Medica'']] Le ''náaranja''o’ junp’éel ti’ le ''fruuta''ob jach ya’ab u jaanta’alo’ob yóok’ol kaaba’; ku pa’ak’al tu’ux ku meentik síis óol yéetel ja’, yéetel ku ya’ala’ale’ wa ku jaanta’al sáansamale’ ku yáantaj utia’al ma’ u tsa’ayal [[Wp/yua/Arteryosklerosis|''arteryosklerosis'']]. U yich ''Citrus sinensis''e’ k’aj óolta’al bey ch’ujuk ''náaranja''e’ yo’olal u jel k’aj óolta’al ti’ ''Citrus aurantium'', k’áaj ''náaranja''. Yaan u petenilo’ob [[Wp/yua/México|''México'']] yéetel ''Caribe'' tu’ux ku ya’ala’al «''chiina''» wa «''náaranja chiina''» ti’ le ch’ujuk ''náaranja''o’. == U jejeláasilo’ob == === ''Peersa náaranja'' === [[File:Lemon.jpg|thumb|''Limón'']] Le ''peersa náaranja'', ya’ab u pa’ak’al tu noojolil [[Wp/yua/Europa|''Europa'']] ka ts’o’ok u yoksa’al ''Italia'' ti’ ''siiglo'' XIe’, k’áaj ka’achi’. Le ch’ujuk ''náaranja''o’ ''India'' luk’sa’ab táasbil ich ''siiglo XV'' tumen u ''portugaal''il aj koonolo’ob, séeb úuch u k’exik le k’áaj ''náaranja''o’, beyxan bejala’e’ le je’ela’ leti’ u jéejeláasil le ''náaranja'' ku maas pa’ak’alo’. Le ch’ujuk ''náaranja''o’ ''segun'' bix u lu’umil tu’ux pak’a’ane’ bey u ka’analtal, suuka’anile’ dyees u yáalal u ts’u’. ''Portugaalil, espaanyail, araabyail'', yéetel ''olanda''il k’áak’náab máako’obe’ tu pak’o’ob ''siitriko''’ob tu beejil tu’ux ku máano’ob koonol utia’al u kanáankuba’ob ti’ ''eskorbuuto''. Ti’ u ja’abil 1493 tu ka’awaats’ u bin byáajare’, [[Wp/yua/Cristobal Colón|''Cristobal Colón'']]<nowiki/>e’ tu bisaj u néek’o’ob ''náaranja'' yéetel [[Wp/yua/Muliix|''limon'']] tak [[Wp/yua/Haití|''Haití'']] yéetel ''Caribe''. Bisa’abo’ob [[Wp/yua/Florida|''Florida'']] (tu yéetel ''limon''o’ob) tu ja’abil 1513 tumen ''espaanyail eksploradoor'' [[Wp/yua/Juan Ponce de León|Juan Ponce de León]], tak [[Wp/yua/California|''California'']]<nowiki/>e’ bisa’ab tumen ''fransiskaano''’ob tu beelil ''El Camino Real de California'' tu chúumuk ''siiglo''il XVIII yéetel tak [[Wp/yua/Hawái|''Hawái'']]<nowiki/>e’ tu ja’abil 1792. === Náaranja tuuch waa “navel” === Jump’éel ''mutasyoon'' ucha’an tu ja’abil 1820 ich u ''weerto''il ch’ujuk ''náaranja''’ob ti’ jump’éel u ''monasteeryo''il [[Wp/yua/Brasil|''Brasil'']]<nowiki/>e’, tu yankuunsaj le ''náaranja'' tuucho’ wa «u tuuch Bahie». Le ''mutasioono''’ tu beetaj u jóok’ol uláak jump’éel ''náaranja'' tu chúuch le ''náaranja''o’, lela’ chichan yéetel péech’, le beetik óol bey jump’éel [[Wp/yua/Tuuch|tuuch]]<nowiki/>e’. Te’ le jéejeláasila’, yo’olal koonole’ k’aj óola’an ich ''íingles'' yéetel ''páalabra'' ''navel'' (tuuch), ts’o’ok u jóok’sa’al u jeel jéejeláasilo’ob, je’ebix ''navelina''e’, jump’éel ''iibrido'' séeb u ts’íila’al u paach, yéetel ''navelate'' wa navel ''tardiya, k''u ya’ala’al xan ti’e’ ''náaranja california''. === Báalensya náaranja === Le báalensya ''náaranja, Valencia late'' (ich ''íingles''), wa báalensya ''tardiya''o’, jump’éel jéejeláasil ku jach k’a’abetchajal [[Wp/yua/Espaanya|''España'']] utia’al jóok’sbil u k’aab. Tumen le ''báalensya náaranja'' ku ch’úuyul ken ts’o’okok u ch’úuyul u jeel ''náaranja''obo’, jach ya’ab u k’abetkuunsa’al ken jáabak u yich ''náaranja'' tuuch. Kex bey u k’aaba’ le ''náaranja''’a’, mix ba’al yaan u yil u síijil yéetel [[Wp/yua/Comunidad Valenciana|''Comunidad Valenciana'']] tak wa leti’ jump’éel ti’ le jéejeláasil ku maas pa’ak’aloo’, yéetel navel beyxan ''navelina''. === K’i’ik’ náaranja === Le k’i’ik’ ''náaranja''o’ yaan u síinsin chakilo’ob u paach, yéetel u boonil u k’aabe’ ''borgoonya''. Le ''fruuta''’a ts’o’ok u k’aj óolta’al bey jump’éel u jéejeláas xa’ak’il u ''tradisyonáal méermelaadail Sevilla''e’, yo’olal u jats’uts síinsin chakilo’ob beyxan u jela’an ''guusto''. Le tuuchil ''escarlaata''’o jump’éel jéejeláasil xan yéetel u láayli’ mutasyoonil ''náaranja'' tuuche’. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' ==<!--Referencias--> {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q13191}} 54vtcn1ovx0j03j0ul1ip2kr3fflqab 7254406 7254403 2026-07-17T19:47:12Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7254406 wikitext text/x-wiki [[File:Orange and cross section.jpg|thumb|250px|''Ch’ujuk Náaranja (china)'']] [[File:Citrus × aurantium - fruits cut.jpg|thumb|K’áaj ''náaranja wa Suuts’ pak’áal'']] Le '''náaranja'''o’ jump’éel jaantbil ''fruuta'' ''siitrika'' ku taal ti’ ch’ujuk ''náaranja'' (''Citrus × sinensis''), k’áaj ''náaranja'' (''Citrus × aurantium'') yéetel u jeel ''náaranja''<nowiki/>'ob wa ''iibrido''’ob, úuchben [[Wp/yua/Asia|aasyail]] ''iibrido''’ob sijnalo’ob [[Wp/yua/India|''India'']], [[Wp/yua/Vietnam|''Vietnam'']] wa tu noojol-lak’inil [[Wp/yua/China|''China'']].<ref>Nicolosi, E.; Deng, Z. N.; Gentile, A.; La Malfa, S.; Continella, G.; Tribulato, E. (2000). «Citrus phylogeny and genetic origin of important species as investigated by molecular markers» (ich íingles t'aan). ''TAG Theoretical and Applied Genetics'' '''100''': 1155. <small>doi:[https://dx.doi.org/10.1007%2Fs001220051419 10.1007/s001220051419]</small></ref> Jump’éel ''carnoso hesperidio'' óol piim yéetel ts’u’uy u sóol, u nooye’ méentk’aja’an tumen ''oonse'' yáalalo’ob chuup yéetel u k’aab, le je’ela’ yaan u ya’abkach ''vitamiina C'', ''flabonoyde''<nowiki/>'ob yéetel jach k’a’ana’an ''áaceyte''<nowiki/>'ob. [[File:Grapefruits - whole-halved-segments.jpg|thumb|''Tóoronja'']] Maas chichan yéetel ch’ujuk kéet ''pomelo'' wa [[Wp/yua/Tóoronja|''tóoronja'']] yéetel maas nojoch, ba’ale’ ma’ jach yaan u book bey [[Wp/yua/Máandarina|''máandarina'']]<nowiki/>e’. Ya’ab u jéejeláasil náaranja'ob, jach ya’ab ti’ le je’elo’oba’ iibrido’ob meenta’ano’ob yéetel ''Citrus maxima'', ''Citrus reticulata'' (máandarina) bey xan ''Citrus medica'' (siidro). == ''Etimologiiya'' == [[File:2023 Mandarynki.jpg|thumb|''Máandarina'']] Tu ts’ooke’ ''páalabra náaranja''e’ ku taal ti’ [[Wp/yua/Sánscrito|''sánscrito'']] ''narang'' (नारंग),<ref>[https://www.rae.es/drae2001/naranja «naranja»] (ich káastlan t'aan), ''Diccionario de la lengua española (2001)'', <abbr>22.ª ed.</abbr>, Madrid: Real Academia Española, Asociación de Academias de la Lengua Española y Espasa.</ref> lela’ taalja’an xan ti’ tamil ''nari'', «''book''»,<ref>Katzer, G. [http://gernot-katzers-spice-pages.com/engl/Citr_sin.html?spicenames=es#etym «Spice Pages: Orange (Citrus sinensis/aurantium)»] (ich íingles t'aan). ''Gernot Katzer's Spice Pages''.</ref> yéetel t’it’besa’an tumen ''aarabe''’ob yéetel ''peersa''ob. Jump’éel u ''etimologiiya'' ts’o’ok u p’áatal ma’ táan u ch’a’nu’ukta’ale’, ku ketik yéetel u t’aanil tamil ''orangu'', «seeys yéetel siinko», tumen ''oonce'' u yáalal u ts’u’. [[File:Citrus Medica- kasaragod 02.jpg|thumb|''Citrus Medica'']] Le ''náaranja''o’ junp’éel ti’ le ''fruuta''ob jach ya’ab u jaanta’alo’ob yóok’ol kaaba’; ku pa’ak’al tu’ux ku meentik síis óol yéetel ja’, yéetel ku ya’ala’ale’ wa ku jaanta’al sáansamale’ ku yáantaj utia’al ma’ u tsa’ayal [[Wp/yua/Arteryosklerosis|''arteryosklerosis'']]. U yich ''Citrus sinensis''e’ k’aj óolta’al bey ch’ujuk ''náaranja''e’ yo’olal u jel k’aj óolta’al ti’ ''Citrus aurantium'', k’áaj ''náaranja''. Yaan u petenilo’ob [[Wp/yua/México|''México'']] yéetel ''Caribe'' tu’ux ku ya’ala’al «''chiina''» wa «''náaranja chiina''» ti’ le ch’ujuk ''náaranja''o’. == U jejeláasilo’ob == === ''Peersa náaranja'' === [[File:Lemon.jpg|thumb|''Limón'']] Le ''peersa náaranja'', ya’ab u pa’ak’al tu noojolil [[Wp/yua/Europa|''Europa'']] ka ts’o’ok u yoksa’al ''Italia'' ti’ ''siiglo'' XIe’, k’áaj ka’achi’. Le ch’ujuk ''náaranja''o’ ''India'' luk’sa’ab táasbil ich ''siiglo XV'' tumen u ''portugaal''il aj koonolo’ob, séeb úuch u k’exik le k’áaj ''náaranja''o’, beyxan bejala’e’ le je’ela’ leti’ u jéejeláasil le ''náaranja'' ku maas pa’ak’alo’. Le ch’ujuk ''náaranja''o’ ''segun'' bix u lu’umil tu’ux pak’a’ane’ bey u ka’analtal, suuka’anile’ ''dyees'' u yáalal u ts’u’. ''Portugaalil, espaanyail, araabyail'', yéetel ''olanda''il k’áak’náab máako’obe’ tu pak’o’ob ''siitriko''’ob tu beejil tu’ux ku máano’ob koonol utia’al u kanáankuba’ob ti’ ''eskorbuuto''. Ti’ u ja’abil 1493 tu ka’awaats’ u bin byáajare’, [[Wp/yua/Cristobal Colón|''Cristobal Colón'']]<nowiki/>e’ tu bisaj u néek’o’ob ''náaranja'' yéetel [[Wp/yua/Muliix|''limon'']] tak [[Wp/yua/Haití|''Haití'']] yéetel ''Caribe''. Bisa’abo’ob [[Wp/yua/Florida|''Florida'']] (tu yéetel ''limon''o’ob) tu ja’abil 1513 tumen ''espaanyail eksploradoor'' [[Wp/yua/Juan Ponce de León|Juan Ponce de León]], tak [[Wp/yua/California|''California'']]<nowiki/>e’ bisa’ab tumen ''fransiskaano''’ob tu beelil ''El Camino Real de California'' tu chúumuk ''siiglo''il XVIII yéetel tak [[Wp/yua/Hawái|''Hawái'']]<nowiki/>e’ tu ja’abil 1792. === Náaranja tuuch waa “navel” === Jump’éel ''mutasyoon'' ucha’an tu ja’abil 1820 ich u ''weerto''il ch’ujuk ''náaranja''’ob ti’ jump’éel u ''monasteeryo''il [[Wp/yua/Brasil|''Brasil'']]<nowiki/>e’, tu yankuunsaj le ''náaranja'' tuucho’ wa «u tuuch Bahie». Le ''mutasioono''’ tu beetaj u jóok’ol uláak jump’éel ''náaranja'' tu chúuch le ''náaranja''o’, lela’ chichan yéetel péech’, le beetik óol bey jump’éel [[Wp/yua/Tuuch|tuuch]]<nowiki/>e’. Te’ le jéejeláasila’, yo’olal koonole’ k’aj óola’an ich ''íingles'' yéetel ''páalabra'' ''navel'' (tuuch), ts’o’ok u jóok’sa’al u jeel jéejeláasilo’ob, je’ebix ''navelina''e’, jump’éel ''iibrido'' séeb u ts’íila’al u paach, yéetel ''navelate'' wa navel ''tardiya, k''u ya’ala’al xan ti’e’ ''náaranja california''. === Báalensya náaranja === Le báalensya ''náaranja, Valencia late'' (ich ''íingles''), wa báalensya ''tardiya''o’, jump’éel jéejeláasil ku jach k’a’abetchajal [[Wp/yua/Espaanya|''España'']] utia’al jóok’sbil u k’aab. Tumen le ''báalensya náaranja'' ku ch’úuyul ken ts’o’okok u ch’úuyul u jeel ''náaranja''obo’, jach ya’ab u k’abetkuunsa’al ken jáabak u yich ''náaranja'' tuuch. Kex bey u k’aaba’ le ''náaranja''’a’, mix ba’al yaan u yil u síijil yéetel [[Wp/yua/Comunidad Valenciana|''Comunidad Valenciana'']] tak wa leti’ jump’éel ti’ le jéejeláasil ku maas pa’ak’aloo’, yéetel navel beyxan ''navelina''. === K’i’ik’ náaranja === Le k’i’ik’ ''náaranja''o’ yaan u síinsin chakilo’ob u paach, yéetel u boonil u k’aabe’ ''borgoonya''. Le ''fruuta''’a ts’o’ok u k’aj óolta’al bey jump’éel u jéejeláas xa’ak’il u ''tradisyonáal méermelaadail Sevilla''e’, yo’olal u jats’uts síinsin chakilo’ob beyxan u jela’an ''guusto''. Le tuuchil ''escarlaata''’o jump’éel jéejeláasil xan yéetel u láayli’ mutasyoonil ''náaranja'' tuuche’. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' ==<!--Referencias--> {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q13191}} bib1mgh47j65ni4d9jqa4m3yq9rjq4f 7254407 7254406 2026-07-17T19:48:25Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku p'a'atal le bix u ya´alik wikipediao' 7254407 wikitext text/x-wiki [[File:Orange and cross section.jpg|thumb|250px|''Ch’ujuk Náaranja (china)'']] [[File:Citrus × aurantium - fruits cut.jpg|thumb|K’áaj ''náaranja wa Suuts’ pak’áal'']] Le '''náaranja'''o’ jump’éel jaantbil ''fruuta'' ''siitrika'' ku taal ti’ ch’ujuk ''náaranja'' (''Citrus × sinensis''), k’áaj ''náaranja'' (''Citrus × aurantium'') yéetel u jeel ''náaranja''<nowiki/>'ob wa ''iibrido''’ob, úuchben [[Wp/yua/Asia|aasyail]] ''iibrido''’ob sijnalo’ob [[Wp/yua/India|''India'']], [[Wp/yua/Vietnam|''Vietnam'']] wa tu noojol-lak’inil [[Wp/yua/China|''China'']].<ref>Nicolosi, E.; Deng, Z. N.; Gentile, A.; La Malfa, S.; Continella, G.; Tribulato, E. (2000). «Citrus phylogeny and genetic origin of important species as investigated by molecular markers» (ich íingles t'aan). ''TAG Theoretical and Applied Genetics'' '''100''': 1155. <small>doi:[https://dx.doi.org/10.1007%2Fs001220051419 10.1007/s001220051419]</small></ref> Jump’éel ''carnoso hesperidio'' óol piim yéetel ts’u’uy u sóol, u nooye’ méentk’aja’an tumen ''oonse'' yáalalo’ob chuup yéetel u k’aab, le je’ela’ yaan u ya’abkach ''vitamiina C'', ''flabonoyde''<nowiki/>'ob yéetel jach k’a’ana’an ''áaceyte''<nowiki/>'ob. [[File:Grapefruits - whole-halved-segments.jpg|thumb|''Tóoronja'']] Maas chichan yéetel ch’ujuk kéet ''pomelo'' wa [[Wp/yua/Tóoronja|''tóoronja'']] yéetel maas nojoch, ba’ale’ ma’ jach yaan u book bey [[Wp/yua/Máandarina|''máandarina'']]<nowiki/>e’. Ya’ab u jéejeláasil náaranja'ob, jach ya’ab ti’ le je’elo’oba’ iibrido’ob meenta’ano’ob yéetel ''Citrus maxima'', ''Citrus reticulata'' (máandarina) bey xan ''Citrus medica'' (siidro). == ''Etimologiiya'' == [[File:2023 Mandarynki.jpg|thumb|''Máandarina'']] Tu ts’ooke’ ''páalabra náaranja''e’ ku taal ti’ [[Wp/yua/Sánscrito|''sánscrito'']] ''narang'' (नारंग),<ref>[https://www.rae.es/drae2001/naranja «naranja»] (ich káastlan t'aan), ''Diccionario de la lengua española (2001)'', <abbr>22.ª ed.</abbr>, Madrid: Real Academia Española, Asociación de Academias de la Lengua Española y Espasa.</ref> lela’ taalja’an xan ti’ tamil ''nari'', «''book''»,<ref>Katzer, G. [http://gernot-katzers-spice-pages.com/engl/Citr_sin.html?spicenames=es#etym «Spice Pages: Orange (Citrus sinensis/aurantium)»] (ich íingles t'aan). ''Gernot Katzer's Spice Pages''.</ref> yéetel t’it’besa’an tumen ''aarabe''’ob yéetel ''peersa''ob. Jump’éel u ''etimologiiya'' ts’o’ok u p’áatal ma’ táan u ch’a’nu’ukta’ale’, ku ketik yéetel u t’aanil tamil ''orangu'', «seeys yéetel siinko», tumen ''oonce'' u yáalal u ts’u’. [[File:Citrus Medica- kasaragod 02.jpg|thumb|''Citrus Medica'']] Le ''náaranja''o’ junp’éel ti’ le ''fruuta''ob jach ya’ab u jaanta’alo’ob yóok’ol kaaba’; ku pa’ak’al tu’ux ku meentik síis óol yéetel ja’, yéetel ku ya’ala’ale’ wa ku jaanta’al sáansamale’ ku yáantaj utia’al ma’ u tsa’ayal [[Wp/yua/Arteryosklerosis|''arteryosklerosis'']]. U yich ''Citrus sinensis''e’ k’aj óolta’al bey ch’ujuk ''náaranja''e’ yo’olal u jel k’aj óolta’al ti’ ''Citrus aurantium'', k’áaj ''náaranja''. Yaan u petenilo’ob [[Wp/yua/México|''México'']] yéetel ''Caribe'' tu’ux ku ya’ala’al «''chiina''» wa «''náaranja chiina''» ti’ le ch’ujuk ''náaranja''o’. == U jejeláasilo’ob == === ''Peersa náaranja'' === [[File:Lemon.jpg|thumb|''Limón'']] Le ''peersa náaranja'', ya’ab u pa’ak’al tu noojolil [[Wp/yua/Europa|''Europa'']] ka ts’o’ok u yoksa’al ''Italia'' ti’ ''siiglo'' XIe’, k’áaj ka’achi’. Le ch’ujuk ''náaranja''o’ ''India'' luk’sa’ab táasbil ich ''siiglo XV'' tumen u ''portugaal''il aj koonolo’ob, séeb úuch u k’exik le k’áaj ''náaranja''o’, beyxan bejala’e’ le je’ela’ leti’ u jéejeláasil le ''náaranja'' ku maas pa’ak’alo’. Le ch’ujuk ''náaranja''o’ ''segun'' bix u lu’umil tu’ux pak’a’ane’ bey u ka’analtal, suuka’anile’ ''dyees'' u yáalal u ts’u’. [[File:Starr-070730-7918-Citrus latifolia-in store-Foodland Pukalani-Maui (24797203471).jpg|thumb|''Limón'' ''peersa'']] ''Portugaalil, espaanyail, araabyail'', yéetel ''olanda''il k’áak’náab máako’obe’ tu pak’o’ob ''siitriko''’ob tu beejil tu’ux ku máano’ob koonol utia’al u kanáankuba’ob ti’ ''eskorbuuto''. Ti’ u ja’abil 1493 tu ka’awaats’ u bin byáajare’, [[Wp/yua/Cristobal Colón|''Cristobal Colón'']]<nowiki/>e’ tu bisaj u néek’o’ob ''náaranja'' yéetel [[Wp/yua/Muliix|''limon'']] tak [[Wp/yua/Haití|''Haití'']] yéetel ''Caribe''. Bisa’abo’ob [[Wp/yua/Florida|''Florida'']] (tu yéetel ''limon''o’ob) tu ja’abil 1513 tumen ''espaanyail eksploradoor'' [[Wp/yua/Juan Ponce de León|Juan Ponce de León]], tak [[Wp/yua/California|''California'']]<nowiki/>e’ bisa’ab tumen ''fransiskaano''’ob tu beelil ''El Camino Real de California'' tu chúumuk ''siiglo''il XVIII yéetel tak [[Wp/yua/Hawái|''Hawái'']]<nowiki/>e’ tu ja’abil 1792. === Náaranja tuuch waa “navel” === Jump’éel ''mutasyoon'' ucha’an tu ja’abil 1820 ich u ''weerto''il ch’ujuk ''náaranja''’ob ti’ jump’éel u ''monasteeryo''il [[Wp/yua/Brasil|''Brasil'']]<nowiki/>e’, tu yankuunsaj le ''náaranja'' tuucho’ wa «u tuuch Bahie». Le ''mutasioono''’ tu beetaj u jóok’ol uláak jump’éel ''náaranja'' tu chúuch le ''náaranja''o’, lela’ chichan yéetel péech’, le beetik óol bey jump’éel [[Wp/yua/Tuuch|tuuch]]<nowiki/>e’. Te’ le jéejeláasila’, yo’olal koonole’ k’aj óola’an ich ''íingles'' yéetel ''páalabra'' ''navel'' (tuuch), ts’o’ok u jóok’sa’al u jeel jéejeláasilo’ob, je’ebix ''navelina''e’, jump’éel ''iibrido'' séeb u ts’íila’al u paach, yéetel ''navelate'' wa navel ''tardiya, k''u ya’ala’al xan ti’e’ ''náaranja california''. === Báalensya náaranja === Le báalensya ''náaranja, Valencia late'' (ich ''íingles''), wa báalensya ''tardiya''o’, jump’éel jéejeláasil ku jach k’a’abetchajal [[Wp/yua/Espaanya|''España'']] utia’al jóok’sbil u k’aab. Tumen le ''báalensya náaranja'' ku ch’úuyul ken ts’o’okok u ch’úuyul u jeel ''náaranja''obo’, jach ya’ab u k’abetkuunsa’al ken jáabak u yich ''náaranja'' tuuch. Kex bey u k’aaba’ le ''náaranja''’a’, mix ba’al yaan u yil u síijil yéetel [[Wp/yua/Comunidad Valenciana|''Comunidad Valenciana'']] tak wa leti’ jump’éel ti’ le jéejeláasil ku maas pa’ak’aloo’, yéetel navel beyxan ''navelina''. === K’i’ik’ náaranja === Le k’i’ik’ ''náaranja''o’ yaan u síinsin chakilo’ob u paach, yéetel u boonil u k’aabe’ ''borgoonya''. Le ''fruuta''’a ts’o’ok u k’aj óolta’al bey jump’éel u jéejeláas xa’ak’il u ''tradisyonáal méermelaadail Sevilla''e’, yo’olal u jats’uts síinsin chakilo’ob beyxan u jela’an ''guusto''. Le tuuchil ''escarlaata''’o jump’éel jéejeláasil xan yéetel u láayli’ mutasyoonil ''náaranja'' tuuche’. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' ==<!--Referencias--> {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q13191}} ghik46tf7o8546zwuny1b0qblo3xbne 7254416 7254407 2026-07-17T20:07:59Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7254416 wikitext text/x-wiki [[File:Orange and cross section.jpg|thumb|250px|''Ch’ujuk Náaranja (china)'']] [[File:Citrus × aurantium - fruits cut.jpg|thumb|K’áaj ''náaranja wa Suuts’ pak’áal'']] Le '''náaranja'''o’ jump’éel jaantbil ''fruuta'' ''siitrika'' ku taal ti’ ch’ujuk ''náaranja'' (''Citrus × sinensis''), k’áaj ''náaranja'' (''Citrus × aurantium'') yéetel u jeel ''náaranja''<nowiki/>'ob wa ''iibrido''’ob, úuchben [[Wp/yua/Asia|aasyail]] ''iibrido''’ob sijnalo’ob [[Wp/yua/India|''India'']], [[Wp/yua/Vietnam|''Vietnam'']] wa tu noojol-lak’inil [[Wp/yua/China|''China'']].<ref>Nicolosi, E.; Deng, Z. N.; Gentile, A.; La Malfa, S.; Continella, G.; Tribulato, E. (2000). «Citrus phylogeny and genetic origin of important species as investigated by molecular markers» (ich íingles t'aan). ''TAG Theoretical and Applied Genetics'' '''100''': 1155. <small>doi:[https://dx.doi.org/10.1007%2Fs001220051419 10.1007/s001220051419]</small></ref> Jump’éel ''carnoso hesperidio'' óol piim yéetel ts’u’uy u sóol, u nooye’ méentk’aja’an tumen ''oonse'' yáalalo’ob chuup yéetel u k’aab, le je’ela’ yaan u ya’abkach ''vitamiina C'', ''flabonoyde''<nowiki/>'ob yéetel jach k’a’ana’an ''áaceyte''<nowiki/>'ob. [[File:Grapefruits - whole-halved-segments.jpg|thumb|''Tóoronja'']] Maas chichan yéetel ch’ujuk kéet ''pomelo'' wa [[Wp/yua/Tóoronja|''tóoronja'']] yéetel maas nojoch, ba’ale’ ma’ jach yaan u book bey [[Wp/yua/Máandarina|''máandarina'']]<nowiki/>e’. Ya’ab u jéejeláasil náaranja'ob, jach ya’ab ti’ le je’elo’oba’ iibrido’ob meenta’ano’ob yéetel ''Citrus maxima'', ''Citrus reticulata'' (máandarina) bey xan ''Citrus medica'' (siidro). == ''Etimologiiya'' == [[File:2023 Mandarynki.jpg|thumb|''Máandarina'']] Tu ts’ooke’ ''páalabra náaranja''e’ ku taal ti’ [[Wp/yua/Sánscrito|''sánscrito'']] ''narang'' (नारंग),<ref>[https://www.rae.es/drae2001/naranja «naranja»] (ich káastlan t'aan), ''Diccionario de la lengua española (2001)'', <abbr>22.ª ed.</abbr>, Madrid: Real Academia Española, Asociación de Academias de la Lengua Española y Espasa.</ref> lela’ taalja’an xan ti’ tamil ''nari'', «''book''»,<ref>Katzer, G. [http://gernot-katzers-spice-pages.com/engl/Citr_sin.html?spicenames=es#etym «Spice Pages: Orange (Citrus sinensis/aurantium)»] (ich íingles t'aan). ''Gernot Katzer's Spice Pages''.</ref> yéetel t’it’besa’an tumen ''aarabe''’ob yéetel ''peersa''ob. Jump’éel u ''etimologiiya'' ts’o’ok u p’áatal ma’ táan u ch’a’nu’ukta’ale’, ku ketik yéetel u t’aanil tamil ''orangu'', «seeys yéetel siinko», tumen ''oonce'' u yáalal u ts’u’. [[File:Citrus Medica- kasaragod 02.jpg|thumb|''Citrus Medica'']] Le ''náaranja''o’ junp’éel ti’ le ''fruuta''ob jach ya’ab u jaanta’alo’ob yóok’ol kaaba’; ku pa’ak’al tu’ux ku meentik síis óol yéetel ja’, yéetel ku ya’ala’ale’ wa ku jaanta’al sáansamale’ ku yáantaj utia’al ma’ u tsa’ayal [[Wp/yua/Arteryosklerosis|''arteryosklerosis'']]. U yich ''Citrus sinensis''e’ k’aj óolta’al bey ch’ujuk ''náaranja''e’ yo’olal u jel k’aj óolta’al ti’ ''Citrus aurantium'', k’áaj ''náaranja''. Yaan u petenilo’ob [[Wp/yua/México|''México'']] yéetel ''Caribe'' tu’ux ku ya’ala’al «''chiina''» wa «''náaranja chiina''» ti’ le ch’ujuk ''náaranja''o’. == U jejeláasilo’ob == === ''Peersa náaranja'' === [[File:Lemon.jpg|thumb|''Limón'']] Le ''peersa náaranja'', ya’ab u pa’ak’al tu noojolil [[Wp/yua/Europa|''Europa'']] ka ts’o’ok u yoksa’al ''Italia'' ti’ ''siiglo'' XIe’, k’áaj ka’achi’. Le ch’ujuk ''náaranja''o’ ''India'' luk’sa’ab táasbil ich ''siiglo XV'' tumen u ''portugaal''il aj koonolo’ob, séeb úuch u k’exik le k’áaj ''náaranja''o’, beyxan bejala’e’ le je’ela’ leti’ u jéejeláasil le ''náaranja'' ku maas pa’ak’alo’. Le ch’ujuk ''náaranja''o’ ''segun'' bix u lu’umil tu’ux pak’a’ane’ bey u ka’analtal, suuka’anile’ ''dyees'' u yáalal u ts’u’. [[File:Starr-070730-7918-Citrus latifolia-in store-Foodland Pukalani-Maui (24797203471).jpg|thumb|''Limón'' ''peersa'']] ''Portugaalil, espaanyail, araabyail'', yéetel ''olanda''il k’áak’náab máako’obe’ tu pak’o’ob ''siitriko''’ob tu beejil tu’ux ku máano’ob koonol utia’al u kanáankuba’ob ti’ ''eskorbuuto''. Ti’ u ja’abil 1493 tu ka’awaats’ u bin byáajare’, [[Wp/yua/Cristobal Colón|''Cristobal Colón'']]<nowiki/>e’ tu bisaj u néek’o’ob ''náaranja'' yéetel [[Wp/yua/Muliix|''limon'']] tak [[Wp/yua/Haití|''Haití'']] yéetel ''Caribe''. Bisa’abo’ob [[Wp/yua/Florida|''Florida'']] (tu yéetel ''limon''o’ob) tu ja’abil 1513 tumen ''espaanyail eksploradoor'' [[Wp/yua/Juan Ponce de León|Juan Ponce de León]], tak [[Wp/yua/California|''California'']]<nowiki/>e’ bisa’ab tumen ''fransiskaano''’ob tu beelil ''El Camino Real de California'' tu chúumuk ''siiglo''il XVIII yéetel tak [[Wp/yua/Hawái|''Hawái'']]<nowiki/>e’ tu ja’abil 1792. === Náaranja tuuch waa “navel” === [[File:Malta orange (Citrus sinensis).jpg|thumb|''Náaranja tuuch waa “navel”'']] Jump’éel ''mutasyoon'' ucha’an tu ja’abil 1820 ich u ''weerto''il ch’ujuk ''náaranja''’ob ti’ jump’éel u ''monasteeryo''il [[Wp/yua/Brasil|''Brasil'']]<nowiki/>e’, tu yankuunsaj le ''náaranja'' tuucho’ wa «u tuuch Bahie». Le ''mutasioono''’ tu beetaj u jóok’ol uláak jump’éel ''náaranja'' tu chúuch le ''náaranja''o’, lela’ chichan yéetel péech’, le beetik óol bey jump’éel [[Wp/yua/Tuuch|tuuch]]<nowiki/>e’. Te’ le jéejeláasila’, yo’olal koonole’ k’aj óola’an ich ''íingles'' yéetel ''páalabra'' ''navel'' (tuuch), ts’o’ok u jóok’sa’al u jeel jéejeláasilo’ob, je’ebix ''navelina''e’, jump’éel ''iibrido'' séeb u ts’íila’al u paach, yéetel ''navelate'' wa navel ''tardiya, k''u ya’ala’al xan ti’e’ ''náaranja california''. === Báalensya náaranja === [[File:Naranjas. "Salustiana" la naranja más valenciana.jpg|thumb|''Náaranja báalensya'']] Le báalensya ''náaranja, Valencia late'' (ich ''íingles''), wa báalensya ''tardiya''o’, jump’éel jéejeláasil ku jach k’a’abetchajal [[Wp/yua/Espaanya|''España'']] utia’al jóok’sbil u k’aab. Tumen le ''báalensya náaranja'' ku ch’úuyul ken ts’o’okok u ch’úuyul u jeel ''náaranja''obo’, jach ya’ab u k’abetkuunsa’al ken jáabak u yich ''náaranja'' tuuch. Kex bey u k’aaba’ le ''náaranja''’a’, mix ba’al yaan u yil u síijil yéetel [[Wp/yua/Comunidad Valenciana|''Comunidad Valenciana'']] tak wa leti’ jump’éel ti’ le jéejeláasil ku maas pa’ak’aloo’, yéetel navel beyxan ''navelina''. === K’i’ik’ náaranja === [[File:Cross sections of blood oranges.jpg|thumb|K’i’ik’ náaranja wa ''toronja sangría'']] Le k’i’ik’ ''náaranja''o’ yaan u síinsin chakilo’ob u paach, yéetel u boonil u k’aabe’ ''borgoonya''. Le ''fruuta''’a ts’o’ok u k’aj óolta’al bey jump’éel u jéejeláas xa’ak’il u ''tradisyonáal méermelaadail Sevilla''e’, yo’olal u jats’uts síinsin chakilo’ob beyxan u jela’an ''guusto''. Le tuuchil ''escarlaata''’o jump’éel jéejeláasil xan yéetel u láayli’ mutasyoonil ''Citrus × sinensis''. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' ==<!--Referencias--> {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q13191}} tb2zy596bkf3blmtu66b8qht6jqgw06 0 94136 7254738 7187295 2026-07-18T07:50:52Z 26agcp 2575807 7254738 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | name = Baj | image = Pocket gopher.jpg | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | phylum = [[Wp/yua/Chordata|Chordata]] | classis = [[Wp/yua/Mammalia|Mammalia]] | ordo = [[Wp/yua/Rodentia|Rodentia]] | subordo = [[Wp/yua/Castorimorpha|Castorimorpha]] | familia = '''Geomyidae''' | familia_authority = [[Wp/yua/Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1845 }} '''Baj''' (ich káastelan t'aane': ''tuza, topo'') leti’e' juntúul chan ba’alché yaan ichil ya’ab u lu’umilo’ob ti’ ''México'', yéetel xan ichil lu'umil ''Yucatán''. Jach k’aj óolta’an tumen u kuxtale' ichil lu’um yéetel tumen u jach ma’alob u páajtalil tu’ux ku p’aak’ach’ lu’um. Le bajo' junjaats ichil ti' ''Geomyidae''. Yaan u wíinkil mu'uk'a'an, u k’abo’ob tu ts’o’ok jach ya’ab mu'uk'a'an yéetel u Iich’ak najato’ob ti’ p’aak’ach’, u wíinkilil ichil chan icho’ob yéetel yaan jiit'iko'ob ichil u cheeks tu’ux ku k’áajal u ja’anal. Ku p’áatal ya’ab u k’iino’ob yáanal lu'um tu’ux ku kanáantik u báaxtal aj jantiko’ob yéetel tu’ux ku kaxtik u moots, u yich yéetel u xíiwo'ob ti’ u ja’anal. [[File:Pocket-Gopher Ano-Nuevo-SP.jpg|thumb|Baj]] == Ba'axo'obi' == U ch'i'ibalil mejen ba'alchebo'ob ku síijilo'ob tu nak' u na' bey je'ex u nojochtale' ku p'aatik u chu'uch. Ichil uch’i’ibalil ch’o’obe' k’ajóolta’ano’ob bey baje' waj u ch’o’il ya’anal lu’um. == Tu'ux ku yila'al == Tu noj lu'umil América Latina, beyxan tu Noj Lu'umil Euroasia, kajakbalo'ob yáanal lu' um, tu'ux síis yéetel o'olkillu'um, tumen yaan u páanik uti'al u bin u beetik u beel yéetel xan ma' uts tu t'aan k'iinil, chéen ichil áak'ab ku jóok'ol yóok'olkabil. == Ba'ax ku jáantik == Le bajo' ku jáantik u moots mumun che'ob, bey je'ex u moots ja'as, iis yéetel u láak' che'ob, ku jáantik xan u yiik'el che'ob bey je'ex xnook'ole'. == Bix u wíinkilal == Le bajo'obo' k'as xa'ak'a'an u boonil yaan ich samal chaki', boox, chukwa' wa tak samal booxi', leti'e' bey je'ex chan ch'o'e', u áalile' je'el u chukik Ich 100 gramos tak 2 kilose', u chowakile' je'el u ts'ik Ich 10 tal 30 centimetrose', u k'éewele' jach jaay ti'olelo' chich u máan yáanal lu'um, u wíinkilale' mu'k'a'an ki' u baak'el ti'olelo' le úuchben yéetel le túumben máako'obo' ku cháachiko'ob ti'al jáantbil. Uláak ba’ax yan ti’ le ba’alche’oba’, leti' le u nukuch p’u’uk'o'obo', tu’ux ku taal u k’aaba’ ti’ Inglése'. “Pocket gophers”. Ti’ u yoot’el u p’u’uke’ yan bey u tuux bija’an ichil u chi’e' waj tak tu keléembale', yanti’ u chichan icho'ob yéetel u kóom nej bey xan u tso’ots nej ti’al u yu’ubiko'ob bix yanik u beel te'e yanal le lu’um tu’ux ku kuxa'ano'. == Jump'éel u yúuchben tuukulil wey tu péetenil Yucataan yo'olal le chan ba'alcheba' == Ku tsiikbalta'ale' u chan baakele' u p'u'uko'obe' je'el u beytal u ch'uykinta'al tu k'ab mejen xiibo'obo' paalale' u ti'al ken nojochake' yaan u kanik u meyajt yéetel u páan ma'alob le iiso'. == U yila'al miatsil == Ichil kaajo'ob tu kaajil yéetel mayao’ob, le tuza leti’ juntúul ba’al k’ajóolal tumen u yáantik yéetel le lu’um. U yila’al suuk ku ts’áaik u tuukulil yéetel koolo’ob, tumen ku páajtal u ja’antik moots. Tu láak’ u yila'al miatsil, ku k’ajóolta’al bey juntúul jump'éel jaats ti' teech le toj óolal ku yúuchul, wa xan yaan k’iino’ob ku tuukulta’al bey ba’al ku yantal yajil wa ku beetik k'aasil ti’ koolo’ob. == U k’áat chi’oba’an ecológica == Wa yaan talamilo'ob ku ichil kool, le tuza xan ku beetik meyajo’ob jach páaybe'en: • Ku ts’áaik iik' ti’ le lu’um tu’ux ku p’aak’ach’ • Ku yáantik u k’uchul ja’ ichil lu’um • Ku ts’áaik u U túumbenkuunsa'al le u páajtalilo’ob hanal Le meyajo’ob lela’ ku yáantik u kanáantik u toj óolal ti' u yóok’ol kaabilo’ob lu’um. Jump'éel chan ba'alche' ku jaantik u moots che' je'ebix ja'as, kij, iis yeetel jejelas che'ob. K'aajola'an xaan ku ts'aakik k'oja'anilo'ob je'ebix pochankilo'ob. Ku béeytal u beetaj u janalil jaach ma'an ki' a walik ta jaantik píibil k'éek'ene' Yéetel u laj k'oja'anili'. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'ob]] {{INTERWIKI|Q756901}} p6tt73uob8z6bprb01vqw3tbxhitczj 0 94137 7254492 7195534 2026-07-17T21:57:55Z 26agcp 2575807 7254492 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | name = Ch'oom | image = Coragyps atratus Mexico.jpg | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | phylum = [[Wp/yua/Chordata|Chordata]] | classis = [[Wp/yua/Aves|Aves]] | ordo = [[Wp/yua/Cathartiformes|Cathartiformes]] | familia = [[Wp/yua/Cathartidae|Cathartidae]] | genus = '''Coragyps''' | genus_authority = [[Wp/yua/Emmanuel Le Maout|Le Maout]], 1853 | species = '''C. atratus''' | species_authority = ([[Wp/yua/Johann Matthäus Bechstein|Bechstein]], 1793) }} '''Ch'oom''' (''Coragyps atratus''), juntúul k'áaxil ch'íich', ku kuxtal tu'ux yaan ka'anal k'áax yéetel tu'ux yaan sajkab, kex tumeen jach suuk u yila'al u máan u xik'nal ka'an. Ku chukik tak 1.67 m le ken u xit' u xiik', boox u k'u'ukmel, kokro'ox yéetel sakbuts'e'en u pool, luuluch yéetel yaan u yej u koj. Sóolensóol u xaaw. == Bix u kuxtal == Ku jaantik kimen yéetel xtu' ba'alche', kex yaan k'iin xan ku jaantik je' wáa mejen ba'alche' wáa ch'íich' táant u síijile'. Tu jáalik noj kaaje' jach ku bin u kaxant u yo'och tu'ux ku pu'ulul ta' míis. Ma'atech u k'aay, chen ku kóok juumansik u kaal yéetel ku ya'ala'ale' ku ya'alik "uts, uts". Lu'ume' ku bin u tséetsel síit' áalkab. [[File:Zopilote Aura - panoramio.jpg|thumb|301x301px|Ch'oom chak pool ]] == Tu'ux kaja'an == Ku beetik u k'u' ich sajkab, tu jobonil che' wáa tak chen lu'um, tu'ux ku tóop'sik ka'ap'éel je' láalaj ja'ab. Uti'al u tséentik u mejenile' ku xéek u yo'och tu chi'. Ichil u úuchben [[Wp/yua/Áanalte'|áanalte']]<nowiki/>ob maaya kaaje' ya'ab tu'ux ku chíikpajal u yoochel ch'oomi'. [[Image:Coragyps-atratus-001.jpg|thumb|200px|left|Ch'oom]] [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ch'íich'o'ob]] {{INTERWIKI|Q213366}} rh4samovdbfbqdt1c0nxurm87vn1ujp 0 94138 7254774 7249983 2026-07-18T08:20:25Z 26agcp 2575807 agrego taxobox 7254774 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | nombre = Páay ooch | imagen = Striped Skunk.jpg | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | phylum = [[Wp/yua/Chordata|Chordata]] | classis = [[Wp/yua/Mammalia|Mammalia]] | ordo = [[Wp/yua/Carnivora|Carnivora]] | subordo = [[Wp/yua/Caniformia|Caniformia]] | superfamilia = [[Wp/yua/Musteloidea|Musteloidea]] | familia = '''Mephitidae''' | familia_authority = Bonaparte, 1845 }} '''Páay ooch''': juntúul chan ba'alche', u boonile' boox yéetel sak, ma' tu jach nojochtal tumen ma' tu máan ti' ka'a na'k'ab beeyxan ma' jach áalo'obi'. U neje' chan chawak ba'ale ya'ab u tso'otselil, chawak u yíich'ako'ob, le je'elo' uti'al u páanik tu'ux ken u kaxt u yo'och, leti'obe' je'el u páajtal u jaantiko'ob xíiwo'ob yéetel mejen ik'elo'ob wa uláak' mejen ba'alche'ob ma' tu máansik u nojochil. Ichil le ba'alche'ob ku jaantik u yet ba'alche'obe' ma'atech ku jach náats'al ti' le '''páay ooch'''o' tumen le ken u yu'ub ku taal loob ti' ku tits'ik u wiix, le je'elo' jach k'a'am u bookel yéetel xane' ku ya'alale' wa ku tits'il ti' u yiiche', ku sa'atal u sáasil u paakat. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'ob]] {{INTERWIKI|Q83244}} 4opiwp2r8t4svuysuloq6vo5ltir675 0 94958 7254137 5608006 2026-07-17T14:45:54Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku p'a'atal le bix u ya´alik wikipediao' 7254137 wikitext text/x-wiki [[Image:Human-nose.jpg|thumb|200px|right|Ni']] '''Ni'''' Káastlan t'aan: ''Nariz''. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q7363}} teo4zvpbpw6qma5rlidgny4cf025fpg 0 95079 7254438 5645204 2026-07-17T20:35:04Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku p'a'atal le bix u ya´alik wikipediao' 7254438 wikitext text/x-wiki [[Image:Male Right Foot 1.jpg|thumb|200px|right|Pie]] '''Ook''' Káastlan t'aan: ''Pie''. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q15807}} pls67w1ip2dd4113iodemubur34ag0q 0 100454 7254501 7233496 2026-07-17T22:17:01Z 26agcp 2575807 26agcp moved page [[Wp/yua/Iikim]] to [[Wp/yua/Íikim]]: Misspelled title 7233496 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | color = pink | name = Iikim | image = Tyto alba close up.jpg | image_width = 200px | image_caption = Iikim | regnum = ''Ba'alche'' | phylum = ''K'uuch tuuch'' | classis = ''Ch'íich''' | ordo = ''Jananeek'''' | familia = ''Trogonidae'' }} * Káastlan t'aan: ''Lechuza, coruja''. Le '''''lechuza'''''e' jump'éel x'íik'in yik'el ku xik'nal ichil ak'ab. Le ''especie más'' k'ajóolta'ana' leti' ''Tyto alba'', ku k'ajóolta'al tumen u ichil bey u p'óotil óol, u nojoch yicho'ob yéetel u xik'nal ma' uts'ik u juum. Ku kajtal ichil k'áaxo'ob, koolo'ob, lu'umo'ob yéetel tu'ux ku kajtal máako'ob. Ku jaantik chuuk, chan ba'alche'o'ob, chan x'íik'ino'ob, ch'íich'o'ob yéetel xikil kaab, tumen lelo' ku yáantik u ts'o'okol u ya'abtal le chan ba'alo'obo'. Ichil le lu'umil ''Yucatán''o', le '''''lechuza'''''e' jump'éel x'íik'in yaan u noj k'áat chi' ichil u k'uxtalil k'áax. Ku yila'al ichil k'áaxo'ob, koolo'ob, ''manglares'' yéetel kaajalo'ob. Ichil u suku'unil le máaya'obo', yaan ya'ab tsikbalo'ob tu yóok'ol le '''''lechuza'''''o'; ba'ale' tu yo'olal ''ciencia'', leti' jump'éel x'íik'in ma'alob ku kanáantik u toj óolal le k'áaxo'obo' tumen ku jaantik chan ba'alo'ob ku ya'abtal. Tumen lelo', k'a'abéet u kanáanta'al yéetel ma' u yáaxk'asa'al. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ch'íich'o'ob]] {{INTERWIKI|Q8021345}} 2a7biwovg76iomze073fzgd6xil1qqw 7254503 7254501 2026-07-17T22:17:50Z 26agcp 2575807 26agcp moved page [[Wp/yua/Íikim]] to [[Wp/yua/Lechuza]] 7233496 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | color = pink | name = Iikim | image = Tyto alba close up.jpg | image_width = 200px | image_caption = Iikim | regnum = ''Ba'alche'' | phylum = ''K'uuch tuuch'' | classis = ''Ch'íich''' | ordo = ''Jananeek'''' | familia = ''Trogonidae'' }} * Káastlan t'aan: ''Lechuza, coruja''. Le '''''lechuza'''''e' jump'éel x'íik'in yik'el ku xik'nal ichil ak'ab. Le ''especie más'' k'ajóolta'ana' leti' ''Tyto alba'', ku k'ajóolta'al tumen u ichil bey u p'óotil óol, u nojoch yicho'ob yéetel u xik'nal ma' uts'ik u juum. Ku kajtal ichil k'áaxo'ob, koolo'ob, lu'umo'ob yéetel tu'ux ku kajtal máako'ob. Ku jaantik chuuk, chan ba'alche'o'ob, chan x'íik'ino'ob, ch'íich'o'ob yéetel xikil kaab, tumen lelo' ku yáantik u ts'o'okol u ya'abtal le chan ba'alo'obo'. Ichil le lu'umil ''Yucatán''o', le '''''lechuza'''''e' jump'éel x'íik'in yaan u noj k'áat chi' ichil u k'uxtalil k'áax. Ku yila'al ichil k'áaxo'ob, koolo'ob, ''manglares'' yéetel kaajalo'ob. Ichil u suku'unil le máaya'obo', yaan ya'ab tsikbalo'ob tu yóok'ol le '''''lechuza'''''o'; ba'ale' tu yo'olal ''ciencia'', leti' jump'éel x'íik'in ma'alob ku kanáantik u toj óolal le k'áaxo'obo' tumen ku jaantik chan ba'alo'ob ku ya'abtal. Tumen lelo', k'a'abéet u kanáanta'al yéetel ma' u yáaxk'asa'al. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ch'íich'o'ob]] {{INTERWIKI|Q8021345}} 2a7biwovg76iomze073fzgd6xil1qqw 7254506 7254503 2026-07-17T22:21:14Z 26agcp 2575807 correcciones 7254506 wikitext text/x-wiki [[File:Tyto alba close up.jpg|thumb|''Lechuza'']] Le '''''lechuza'''''e' jump'éel x'íik'in yik'el ku xik'nal ichil áak'ab. Le ''especie más'' k'ajóolta'ana' leti' ''Tyto alba'' wáa [[Wp/yua/Xooch'|xooch']], ku k'ajóolta'al tumen u ichil bey u p'óotil óol, u nojoch yicho'ob yéetel u xik'nal ma' uts'ik u juum. Ku kajtal ichil k'áaxo'ob, koolo'ob, lu'umo'ob yéetel tu'ux ku kajtal máako'ob. Ku jaantik chuuk, chan ba'alche'o'ob, chan x'íik'ino'ob, ch'íich'o'ob yéetel xikil kaab, tumen lelo' ku yáantik u ts'o'okol u ya'abtal le chan ba'alo'obo'. Ichil le lu'umil ''Yucatán''o', le '''''lechuza'''''e' jump'éel x'íik'in yaan u noj k'áat chi' ichil u k'uxtalil k'áax. Ku yila'al ichil k'áaxo'ob, koolo'ob, ''manglares'' yéetel kaajalo'ob. Ichil u suku'unil le máaya'obo', yaan ya'ab tsikbalo'ob tu yóok'ol le '''''lechuza'''''o'; ba'ale' tu yo'olal ''ciencia'', leti' jump'éel x'íik'in ma'alob ku kanáantik u toj óolal le k'áaxo'obo' tumen ku jaantik chan ba'alo'ob ku ya'abtal. Tumen lelo', k'a'abéet u kanáanta'al yéetel ma' u yáaxk'asa'al. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ch'íich'o'ob]] {{INTERWIKI|Q8021345}} 97nbpacic1kfivabfpqlnwrwyi3pqli 0 102109 7254512 7250226 2026-07-17T22:32:29Z 26agcp 2575807 corrijo Taxobox 7254512 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | color = pink | name = Kuuts | image = Meleagris ocellata1.jpg | image_width = 200px | image_caption = Kuuts | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | phylum = [[Wp/yua/Chordata|Chordata]] | classis = [[Wp/yua/Aves|Aves]] | ordo = [[Wp/yua/Galliformes|Galliformes]] | familia = [[Wp/yua/Phasianidae|Phasianidae]] | genus = ''[[Wp/yua/Meleagris|Meleagris]]'' | binomial = '''''Meleagris ocellata''''' | binomial_authority = [[Wp/yua/Georges Cuvier|Cuvier]], 1820 }} '''Kuuts''' (káastlan t'aan: ''pavo ocelado'') [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ch'íich'o'ob]] {{INTERWIKI|Q94601}} np75j6v3wshq7z4fu2triiunwgs1jno 7254513 7254512 2026-07-17T22:32:47Z 26agcp 2575807 7254513 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | color = pink | name = Kuuts | image = Meleagris ocellata1.jpg | image_width = 200px | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | phylum = [[Wp/yua/Chordata|Chordata]] | classis = [[Wp/yua/Aves|Aves]] | ordo = [[Wp/yua/Galliformes|Galliformes]] | familia = [[Wp/yua/Phasianidae|Phasianidae]] | genus = ''[[Wp/yua/Meleagris|Meleagris]]'' | binomial = '''''Meleagris ocellata''''' | binomial_authority = [[Wp/yua/Georges Cuvier|Cuvier]], 1820 }} '''Kuuts''' (káastlan t'aan: ''pavo ocelado'') [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ch'íich'o'ob]] {{INTERWIKI|Q94601}} o1jfbkptmhde59vhwusukz6le750z3y 0 102599 7254955 7214366 2026-07-18T10:46:39Z Oronnistwa 2658918 /* */ 7254955 wikitext text/x-wiki '''Gwadloup''' (an [[Wp/gcf/Fwansé|fwansé]]: Guadeloupe) ofisyèlman "'''Dépatman é Réjyon Gwadloup"''' sé on bannzil fwansèz, lokalizé adan laklantik andidan bòdlanmen karayib, {{Wp/gcf/Téritwa|Teritory's leader=Prézidan réjyonal: Ary Chalus Prézidan dépatmantal: Guy Losbar|Anthem=[[File:La Marseillaise.ogg]]|Currency=Éwo|population=378,561|official language=[[Wp/gcf/Kréyòl Gwadloup|Kréyòl Gwadloup]] (Lang réjyonal) • [[Wp/gcf/Fwansé|Fwansé]]|capital=[[Wp/gcf/Bastè|Bastè]]|motto=Libèté, Égalité, Fratènité|nation=[[Wp/gcf/Fwans|Fwans]]|map=Guadeloupe in France 2016.svg|coat-of-arms=Coat of arms of Guadeloupe.svg|flag=Flag of Guadeloupe (UPLG).svg|native_name=Réjyon di Lagwadloup|name=Gwadloup|Country=[[Wp/gcf|Fwans]]|Demonym=Gwadloupèyen, Gwadloupèyèn|official_language=[[Wp/gcf/Fwansé|Fwansé]]|status=Dépatman doutrèmen}} == Démografi == == Istwa == == Kilti & Madjoukann == == Lang == '''<big>Ti-kamo:</big>''' Lang ofisyèl a Lagwadloup sé [[Wp/gcf/Fwansé|Fwansé]] men onpil moun adan bannzil-la ka palé [[Wp/gcf/Kréyòl Gwadloup|Kréyòl Gwadloup]] ki sé on lang nèt antan-lèstravay, miganné ant lang: éwopéyèn, afrikyen, mérendyen, azyatik. '''<big>Kontèks-istorik</big>''': [[Wp/gcf/Kréyòl Gwadloup|Kréyòl Gwadloup]] nèt adan XVI<small>^'''èm'''</small> syèk-la pa sé djouk-la ki pa té ka palé menm lang é dyalèk la adan on bik komen a konprann sé mèt-ta-yo-la ki té ka palé fwansé kréyé on pidjin, men pli tan-la téka pasé pli sé timoun a sé djouk-la koumansé palé pidjin-lasa kon lang-a-manman kidonk divini on lang. == Gouvèlman & Politik == == Ékonnomi == == Ispò == == Lyannaj entèrn/èkstèrn == [[Category:Wp/gcf]] {{INTERWIKI|Q17012}} r5vzwp4yac6l789l5oob9b9trqud9h5 0 102607 7254546 7252070 2026-07-18T00:40:10Z 26agcp 2575807 7254546 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | name = Meko | image = Lightmatter flamingo2.jpg | image_width = 200px | domain = [[Wp/yua/Eukaryota|Eukaryota]] | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | phylum = [[Wp/yua/Chordata|Chordata]] | subphylum = [[Wp/yua/Vertebrata|Vertebrata]] | classis = [[Wp/yua/Aves|Aves]] | ordo = [[Wp/yua/Phoenicopteriformes|Phoenicopteriformes]] | familia = [[Wp/yua/Phoenicopteridae|Phoenicopteridae]] | genus = '''Phoenicopterus''' | genus_authority = [[Wp/yua/Carlos Linneo|Linnaeus]], 1758 }} '''Meko''' (káastlan t'aan: ''flamenco'') [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ch'íich'o'ob]] {{INTERWIKI|Q41994}} jpvd8cqm8vh1m20waqqq12odywk89lj 0 102608 7254427 7236730 2026-07-17T20:27:37Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7254427 wikitext text/x-wiki [[Image:Boa constrictor (2).jpg|thumb|251x251px|right|Ooch kaan]] [[File:Boa constrictor occidentalis (2).JPG|thumb|Ooch kaan]] '''Ooch kaan''' Káastlan t'aan: ''Boa''. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'ob]] {{INTERWIKI|Q45556}} gd2pngbi0rqq5t3fvvyjgbd6sj4zkmx 0 102609 7254510 7243379 2026-07-17T22:29:43Z 26agcp 2575807 7254510 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | name = K'ambul | image = Crax rubra (Great Curassow) - female.jpg | image_width = 200px | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | phylum = [[Wp/yua/Chordata|Chordata]] | classis = [[Wp/yua/Aves|Aves]] | ordo = [[Wp/yua/Galliformes|Galliformes]] | familia = [[Wp/yua/Cracidae|Cracidae]] | genus = ''[[Wp/yua/Crax|Crax]]'' | binomial = ''Crax rubra'' | binomial_authority = [[Wp/yua/Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 }} Le '''k'ambul''' (káastlan t'aan: ''hocofaisán'' wáa ''faisán'') leti' juntúul ch'íich' yaan ti' u peetenil ''Yucatán'' u k'aaba' ''científico Crax rubra,'' jump’éel nojoch muut tu yéetelil ''Cracidae'', yaan chokwa' yéetel boox, u k'umel u pool u nej jach chowaak, kaap'éel u xau. Ku jaantik ik'elo'ob beyxan xíiw yéetel yiich che'. Le chan ch'íich' taan u xuulo'ob yóok'ol kaab a k'áat a wilik e u beyta ilik ti' le ''zoológico''. U síijilil yaan ti’ sur u noj lu’umil ''México'', ''Belice'', ''Guatemala'' yéetel uláak’ lu’umilo’ob ichil ''Centroamérica'' yéetel ''Sudamérica''. Way tu lu’umil ''Yucatán''e’ je’el u paajtal u kaxtáal ichil k’áaxo’ob ''tropical''o’ob mix jach xu’upulo’ob. Le xi’ib muuto’ jach boox u boonil, yaan jump’éel p’u’uk’ ti’ u pool yéetel jump’éel pik’ k’an ichil u xe’ u chi’. Le ch’úupal muuto’ chak-chak u boonil yéetel yaan u xek’ u boonil boox yéetel sak. [[Image:Crax rubra -Belize Zoo -upper body-8a.jpg|thumb|200px|left|K'ambul]] Le kambulo’ ku jaantik u wich che’ob, yich pak’ala’ob, nikte’, xook’ yéetel chan ba’alo’ob ku kaxantik ichil k’áax. Tumen ku jaantik ya’ab yich che’, ku yáantik u xu’ulsik u yichil ya’ab pak’ala’ob, lela’ ku ts’áaik u yáantajil ti’ u síijil u yáax che’ob yéetel u je’el kuxtal le k’áaxo’. Ku kuxtal ti’ lu’um ma’ jach k’aas meyajta’an tumen máak, ba’ale’ bejla’e’ yaan u k’aasilo’ob tumen u xu’upul le k’áaxo’ob yéetel tumen ku ch’a’abil. Tumen le je’ela’, yaan u kanáanta’al tumen ya’ab múuch’ meyajilo’ob ti’ u yóok’ol kaab, tumen jach k’a’abet ti’ u je’el kuxtal le k’áaxo’ob ''tropical''o’ob. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ch'íich'o'ob]] {{INTERWIKI|Q572638}} gldtz9odq5eeyey09ovg1953au08xcm 0 103579 7254441 7252109 2026-07-17T20:36:39Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7254441 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | color = pink | name = Oon | image = Un_aguacate_verde.jpg | image_width = 200px | image_caption = Oon | regnum = ''Aban'' | phylum = ''Magnoliophyta'' | classis = ''Magnoliopsida'' | ordo = ''Lauraceae'' | familia = ''Persea'' }} '''Oon''' (ich latin t'aan: ''Persea americana''), lelo' [[Wp/yua/Che'|che']] ti' yaan ichil le láak'tsilil ''Persea''e'. U k'aaba' ich káastlan t'aane' ''aguacate''. Le t'aan je'ela' ku taal ti' [[Wp/yua/Náhuatl t'aan|náhuatl t'aan]] ''ahuacatl'' [aːwakat͡ɬ], lela' ku taal xan ti' proto-''azteca *PA:WA'', u k'áat xan u ya'al "'''oon'''". Bey k'ajóolta'anil tu noj lu'umilo'ob ''México, Paraguay, Venezuela, Colombia, Estados Unidos, Centroamérica'', ''el Caribe, España'' yéetel le lu'umilo'ob tu'ux ku t'a'anal ''íingles'' yéetel ''portugaal'' t'aan. [[File:Aguacate 2016 CZ.jpg|alt=|thumb|200px|left|Oon]] [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Che'ob]] {{INTERWIKI|Q37153}} hb5wrgegu4abxzk4jghonoa008wkzd7 0 103882 7254745 7237868 2026-07-18T07:57:48Z 26agcp 2575807 7254745 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | nombre = Chi'ik | imagen = Coati.jpg | anchoimagen = 200px | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | phylum = [[Wp/yua/Chordata|Chordata]] | classis = [[Wp/yua/Mammalia|Mammalia]] | infraclassis = [[Wp/yua/Placentalia|Placentalia]] | ordo = [[Wp/yua/Carnivora|Carnivora]] | subordo = [[Wp/yua/Caniformia|Caniformia]] | familia = [[Wp/yua/Procyonidae|Procyonidae]] | subfamilia = [[Wp/yua/Procyoninae|Procyoninae]] | genus = [[Wp/yua/Nasua|Nasua]] | binomial = '''Nasua narica''' | species_authority = ([[Wp/yua/Linnaeus|Linnaeus]], 1766) }} '''Chi'ik''', juntúul ba'alche' ku jaantik u yich che'ob, ik'elo'ob, xnook'olo'ob, amo'ob, mejen ba'alche'ob wáaj ch'íich'o'ob, beyxan ku jantiko'ob xan nál, k'uum yéetel ch'ujuk páak'alo'ob. yéetel u ni' yéetel xan u yíich'ak ku kaxtik u yo'och ichil le lu'umo'. jach suuk u kuxtal tu petéenil ''Yucatán''. * '''U pool yéetel u ni'<nowiki/>''<nowiki/>''''': chówak u póol yéetel chowak xan u ni', yéetele' ku kaxtik u yo'och u suukile' jach chíika'an u sakil wáaj k'anil u ''punta'' u ni'. * '''U nej''': Jach chowak u nej, polók u chuun, le je'ela' u tojkíinsmaj tumen yéetel ku yaantikubaj uti'al u na'akal tu k'ab le che'obo'. * '''U tso'otsel''': Jach piim u tso'otsel, k'as sak yéetel boox, k'an yéetel boox, sak u báak'pachil u yich. * '''U yook''': Kóom u yook ba'ale' jach mu'uk'a'an, yaan u yeej u yíich'ak, yéetel ku yáantikubaj uti'al u na'akal tu k'ab le che'obo' yéetel u la'achik le lu'um uti'al u kaxtik u yo'och. * '''U nojochil''': jump'íit k'as nojoch ti' juntúul miis, kex 85 cm. u chowakil tak 1.3 ''metros'' wáaj ku xo'okool pa'ate' yéetel u nej. u áalile' kan(4) tak wak(6) u p'éelel ''kilos'' ti'. U xiibile' maas nojoch ti' u xch'uupil. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'ob]] {{INTERWIKI|Q148628}} axlgf1r8zcc4ka1ov8kk8jhp75f3tc1 0 103883 7254488 7206225 2026-07-17T21:52:49Z 26agcp 2575807 correcciones 7254488 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | name = Beech' | image = Colinus nigrogularis 1.jpg | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | phylum = [[Wp/yua/Chordata|Chordata]] | classis = [[Wp/yua/Aves|Aves]] | ordo = [[Wp/yua/Galliformes|Galliformes]] | familia = [[Wp/yua/Odontophoridae|Odontophoridae]] | genus = ''[[Wp/yua/Colinus|Colinus]]'' | binomial = '''''Colinus nigrogularis''''' | binomial_authority = ([[Wp/yua/John Gould|Gould]], 1843) }} Le '''beech'''' wáa ''Colín gorginegro'', ''colín de garganda negra'', ''bechita'' wáa ''codorniz cotuí yucateca'' (''Colinus nigroguris''). Juntúul ch'íich' ti' yaan ichil le k'ajolta'ano'ob je'el bix ''galliforme'' ichil u láak'tsilil Odontophoridae kaja'an ''América Central''. == Tu'ux kajakbal == Kaja'ano'ob tu xamanil u petenil ''[[Wp/yua/Yucatán|Yucatán]]'', ''[[Wp/yua/Belice|Belice]]'' yéetel ''[[Wp/yua/Honduras|Honduras]]''; beyxan ku páajtal u yila'alo'ob tu xamanil ''[[Wp/yua/Guatemala|Guatemala]]'' yéetel ''[[Wp/yua/Nicaragua|Nicaragua]]''. == Bixo'ob == Le ch'íich'a' más chichan ti' le ''codorniz norteña'' yaan ti' 17 tak 20 ''centímetros''. U yich le xíibil ch'íich'o'oba' boox yéetel yaan mejen sak ''rayas'' ka'anal yéetel kaabal, u kaale' boox xan, u chan p'oote' bey chan chak yéetel chukwa'. Juntúul chan ch'íich' jach séeb u yáalkab, yéetel ku ye'elintik ka'alajun je'. Le chan ch'íich'a jaach maan ki' u janta'al u je'. == Guisos == [[File:Codorniz en salsa roja con ensalada, Mazatlán, 29 de marzo de 2023 06.jpg|thumb|299x299px|Beech' ti' ''salsa'' chak]] Beech' ti' salsa chak [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ch'íich'o'ob]] {{INTERWIKI|Q262180}} qg417lmvtwsuz8t4cwiscjwgnestttg 0 110267 7254201 5634252 2026-07-17T15:54:20Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku p'a'atal le bix u ya´alik wikipediao' 7254201 wikitext text/x-wiki [[File:BrújulaE.svg|thumb|Nojol]] '''Nojol''' Káastlan t'aan: ''Sur'' [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q667}} 9l1ebcm1munnhcozpd89inkcadkuamv 0 110275 7254418 7250242 2026-07-17T20:15:20Z OpiYuc 2673874 se hace una edicion de texto 7254418 wikitext text/x-wiki [[File:Schongauer Anthony.jpg|thumb|Kisiin]] * Ich Káastlan t'aane': D''emonio/ Diablo'' [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q177413}}'''Kisin'''e' jump'eel tuukul taasa'an tumen kastelan wíinikoo'b ka'aj k'ucho'ob yéetel túumben ''religion'' ku k'aba'atik ''cristianismo''. Ichil máasewalkaajo'ob yano'ob tu lu'umil Américae', mina'an le tuukul ojeelta'an je'el bix '''kisin'''. Ichil maaya kaaje', k'áajo'olta'an k'aak'as ik'o'ob, leti'e'je'el ba'al'ob beetik a k'oja'antalo', bey xano' yaan le ku ya'ala'al k'aak'as ba'alo'ob, tumne ku ja'asik a wóol, wáa tumenku beetik loob ti' wa máax wa ti' le kaajo'. Bejla'e' jach ku ch'a'a'chibta'al le '''kisin'''o', bey sijnáal ichil u tuukul maaya kaaj, tumen ts'o'ok u xaantal táan u ch'a'achinta'al ichil u kuxtal maaya kaaj. K'a'ana'an u k'ajóolta'al bix u kuxtal maaya kaaj yéetel bix u kuxtal yéetel tuláakal ba'ax báak'pachtik.Ba'ale le t'aan ku ya'alal '''kisin'''e', ma' chen ku ch'a'abal ti'al k'aak'as ik'o'ob wa k'aak'as ba'alo'ob, tak beey ku ya'alati' jun túul máak ku beetik loob ti' u yet máakil. n116nmuycblnllm868ez3bpiugy90hn 0 110278 7254207 7246494 2026-07-17T16:06:41Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7254207 wikitext text/x-wiki [[Image:CossusCossusLarva.jpg|thumb|250x250px|right|Nook'ol]] * Káastlan t'aan: ''gusano'' '''Nook'ol''' juntúul chan ik'eel mina'an u baakel ti' u wíinkilal, je'el u páajtal u kuxtal ti' tuláakal tu'ux yook'olkabe', ku jaantik u le' xiwob, paak'alo'ob, loolo'ob, wa u kich paak'alo'ob.. [[File:Lumbricus terrestris (26559560801).jpg|thumb|Anélidos (''lombriz de tierra'')]] == Jejeláas nook'olo'ob == yaan u jejeláasil '''Nook'ol'''o'ob tu yo'olal u kuxtalil wa ba'ax ku jaantiko'ob. * '''Nook'ol''' ''anélidos:'' le ti'e' '''Nook'ol''' yaan u chan ts'íits'ipit ti' u wíinkilal le je'elobo' yan u chan muuk'ilti' ku beetik wa ku yaantik ta'al u péek u k'aat u ya'ale' le '''Nook'ol''' je'ela' yan u xiich'elo'ob ku beetik u mochkubáaj yéetel y sats'kubaj, ichil le je'elobo' yan le k'ajo'olta'an je'ex kuklikaan bey xan le iixilo'. * '''Nook'ol''' ''nematodos:'' le '''nook'ol''' je'ela' minan u ts'iipitil ti' u wíinkilal, woolistak u wíinkilal, le je'elo' ku yaantik tia'al u péeksikubaj ich ja' yéetel yook'ool le lu'umo', je'el u páajtal u kuxtal kex choko óolal, leyli' wa síis óol, bey xan le ti'e ku ya'alal ''parásitos'' ku páajat u yaantal ichil u wíinkilal máake', tu wíinkilal ba'alche'ob, le je'elo' ku taasik k'oja'anilo'ob, lebeetike' k'áanan u ch'úukta'al beeyo' je'el u beeytal u kaaxta'al u tsaak jejeláas k'oja'anil ku beetik ku tsa'ayal. * '''Nook'ol'<nowiki/>'' ''platelmintos:'''le nook'ol je'ela' ku páajtal xiibtal wa xch'uupil, mina'an u baakel mix xiich'el, je'el u páajtal u jaantik u láak' ik'eelo'ob mina'an u baakel mix u xiich'el, ku páajtal u kuxtal tak ich ja', je'el u páajtal u kuxtal je'el tu'uak yéetel je'el bixake', je'el bix le ''ematodos''e, je'el u pak'ik wa je'el ba'ax k'oja'anile'. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'o'ob]] {{INTERWIKI|Q47253}} lra6275zd2xbpp0ds82ll5n62pjgs6o 7254212 7254207 2026-07-17T16:10:33Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7254212 wikitext text/x-wiki [[Image:CossusCossusLarva.jpg|thumb|250x250px|right|Nook'ol]] * Káastlan t'aan: ''gusano'' '''Nook'ol''' juntúul chan ik'eel mina'an u baakel ti' u wíinkilal, je'el u páajtal u kuxtal ti' tuláakal tu'ux yook'olkabe', ku jaantik u le' xiwob, paak'alo'ob, loolo'ob, wa u kich paak'alo'ob.. [[File:Lumbricus terrestris (26559560801).jpg|thumb|Anélidos (''lombriz de tierra'')]] == Jejeláas nook'olo'ob == yaan u jejeláasil '''Nook'ol'''o'ob tu yo'olal u kuxtalil wa ba'ax ku jaantiko'ob. * [[File:Ascaris lumbricoides adult worms.png|thumb|''Nematodos (Ascaris lumbricoides)'']]'''Nook'ol''' ''anélidos:'' le ti'e' '''Nook'ol''' yaan u chan ts'íits'ipit ti' u wíinkilal le je'elobo' yan u chan muuk'ilti' ku beetik wa ku yaantik ta'al u péek u k'aat u ya'ale' le '''Nook'ol''' je'ela' yan u xiich'elo'ob ku beetik u mochkubáaj yéetel y sats'kubaj, ichil le je'elobo' yan le k'ajo'olta'an je'ex kuklikaan bey xan le iixilo'. * '''Nook'ol''' ''nematodos:'' le '''nook'ol''' je'ela' minan u ts'iipitil ti' u wíinkilal, woolistak u wíinkilal, le je'elo' ku yaantik tia'al u péeksikubaj ich ja' yéetel yook'ool le lu'umo', je'el u páajtal u kuxtal kex choko óolal, leyli' wa síis óol, bey xan le ti'e ku ya'alal ''parásitos'' ku páajat u yaantal ichil u wíinkilal máake', tu wíinkilal ba'alche'ob, le je'elo' ku taasik k'oja'anilo'ob, lebeetike' k'áanan u ch'úukta'al beeyo' je'el u beeytal u kaaxta'al u tsaak jejeláas k'oja'anil ku beetik ku tsa'ayal. * '''Nook'ol'<nowiki/>'' ''platelmintos:'''le nook'ol je'ela' ku páajtal xiibtal wa xch'uupil, mina'an u baakel mix xiich'el, je'el u páajtal u jaantik u láak' ik'eelo'ob mina'an u baakel mix u xiich'el, ku páajtal u kuxtal tak ich ja', je'el u páajtal u kuxtal je'el tu'uak yéetel je'el bixake', je'el bix le ''ematodos''e, je'el u pak'ik wa je'el ba'ax k'oja'anile'. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'o'ob]] {{INTERWIKI|Q47253}} l3djtug30ucib8brcup9hwkpoo1gmu2 7254230 7254212 2026-07-17T16:16:56Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7254230 wikitext text/x-wiki [[Image:CossusCossusLarva.jpg|thumb|250x250px|right|Nook'ol]] * Káastlan t'aan: ''gusano'' '''Nook'ol''' juntúul chan ik'eel mina'an u baakel ti' u wíinkilal, je'el u páajtal u kuxtal ti' tuláakal tu'ux yook'olkabe', ku jaantik u le' xiwob, paak'alo'ob, loolo'ob, wa u kich paak'alo'ob.. [[File:Lumbricus terrestris (26559560801).jpg|thumb|Anélidos (''lombriz de tierra'')]] == Jejeláas nook'olo'ob == yaan u jejeláasil '''Nook'ol'''o'ob tu yo'olal u kuxtalil wa ba'ax ku jaantiko'ob. * [[File:Ascaris lumbricoides adult worms.png|thumb|''Nematodos (Ascaris lumbricoides)'']]'''Nook'ol''' ''anélidos:'' le ti'e' '''Nook'ol''' yaan u chan ts'íits'ipit ti' u wíinkilal le je'elobo' yan u chan muuk'ilti' ku beetik wa ku yaantik ta'al u péek u k'aat u ya'ale' le '''Nook'ol''' je'ela' yan u xiich'elo'ob ku beetik u mochkubáaj yéetel y sats'kubaj, ichil le je'elobo' yan le k'ajo'olta'an je'ex kuklikaan bey xan le iixilo'. * [[File:Taenia SAGINATA body.jpg|thumb|''Nook'ol' platelmintos '''('''Taenia SAGINATA)'']]'''Nook'ol''' ''nematodos:'' le '''nook'ol''' je'ela' minan u ts'iipitil ti' u wíinkilal, woolistak u wíinkilal, le je'elo' ku yaantik tia'al u péeksikubaj ich ja' yéetel yook'ool le lu'umo', je'el u páajtal u kuxtal kex choko óolal, leyli' wa síis óol, bey xan le ti'e ku ya'alal ''parásitos'' ku páajat u yaantal ichil u wíinkilal máake', tu wíinkilal ba'alche'ob, le je'elo' ku taasik k'oja'anilo'ob, lebeetike' k'áanan u ch'úukta'al beeyo' je'el u beeytal u kaaxta'al u tsaak jejeláas k'oja'anil ku beetik ku tsa'ayal. * '''Nook'ol'<nowiki/>'' ''platelmintos:'''le nook'ol je'ela' ku páajtal xiibtal wa xch'uupil, mina'an u baakel mix xiich'el, je'el u páajtal u jaantik u láak' ik'eelo'ob mina'an u baakel mix u xiich'el, ku páajtal u kuxtal tak ich ja', je'el u páajtal u kuxtal je'el tu'uak yéetel je'el bixake', je'el bix le ''nematodos''e, je'el u pak'ik wa je'el ba'ax k'oja'anile'. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'o'ob]] {{INTERWIKI|Q47253}} 7y9b148d6skez3maafrmqtkr0xwqfa7 0 111282 7254451 5649728 2026-07-17T20:45:00Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7254451 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Othón P. Blanco'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align=center colspan=2 | [[File:OTHON P. BLANCO.png|150px]] |- |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Othon P. Blanco en Quintana Roo.svg|300px]] |} [[File:Montaje Othón P. Blanco.jpg|thumb|''Montaje Othón P. Blanco'']] U méek'tánkaajil ''Othón P. Blanco, [[Wp/yua/Quintana Roo|Quintana Roo]], Méxiko''oe', p'aatal tu xaman-lak'inil Noj A'almaj t'aanil u méek'tankaaj, tu'ux kutal u ts'oko'ol u pa'ak'al kij. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U méek'tánkaajil Quintana Roo]] {{INTERWIKI|Q1709166}} ix8y22451daewu7hlgwjm61xx1cz511 0 113038 7255024 6985197 2026-07-18T11:22:23Z Oronnistwa 2658918 /* */ 7255024 wikitext text/x-wiki '''Kréyòl Gwadloup,''' an Fwansé: "''Créole Guadeloupéen"'' ou an anglé: "Guadeloupean French Creole", sé on kréyòl a baz fwansé palé astè bannzil [[Wp/gcf/Gwadloup|Lagwadloup]], Kréyòl Gwadloup sé on lang réjyonal [[Wp/gcf/Fwans|Lafwans]], é tini 600,000 moun ki ka palé kréyòl-lasa. {{Wp/gcf/Langaj|non=Kréyòl Gwadloup|non natal=Kréyòl Gwadloup|péyi=[[Wp/gcf/Fwans|Fwans]]|réjyon=[[Wp/gcf/Gwadloup|Gwadloup]]|non a lokitè=Kréyòlofòn|fanmi=Kréyòl Fwansé<br>Kréyòl Lézantiy<br>Kréyòl Gwadloup|iso3=gcf<ref name=gcf>{{{https://www.ethnologue.com/language/gcf</ref>|kat=[[File:Guadeloupe creole 2010-03-30.JPG|97px]]|léjann kat=Pannò an '''kréyòl Gwadloup'''|nonm a lokitè=600,000 (2009)<ref name=e16>{{https://www.ethnologue.com/language/gcf/</ref>|otograf=Labésédé Kréyòl Gwadloup|larèl lang=Lang réjyonal|nonb a lokitè=600,000 lokitè|name=Kréyòl Gwadloup|native_name=Kréyòl Gwadloup}} [[Category:Wp/gcf]] [[Category:Wp/gcf/Lang]] {{INTERWIKI|Q3006280}} == Sous == # https://www.ethnologue.com/language/gcf/ # https://www.ethnologue.com/language/gcf/ 2x33a9en1cgpf8sj3fbnj3kv4vaz572 0 113054 7254187 7184349 2026-07-17T15:30:26Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7254187 wikitext text/x-wiki Káastlan t'aan: ''Lirio'' == Nikte'/Lool == [[File:Lilium lankongense.jpg|thumb|318x318px|Nikte' ''lirio'']] '''Nikte':''' Bey u ya'ala'al ti' tuláakal nikete' ma' tu ts'áaik u yich, je'el bix k'uxche', ''rosa''. '''Nikte'.''' Nikte' wáa sak nikte', ku yáax na'ata'al bey u báan lool je'el ba'alak che'eyle'. Chen ba'ale' tu paachil k'iine' p'áat ken a'ala'ak nikte' wáa sak nikte' yáax ba'ax ku na'ata'ale' leti' le ku ya'ala'al ich kastlant'aan bey ''flor de mayo, lirio, rosa'' yéetel ''tulipán.'' [[File:(2) ABEJA LIBANDO FLOR DEL NARANJO EN EL CORRAL DE "LA CASINA" EN GATA (CACERES).JPG|thumb|U lool pak'áal]] '''Lool:''' Tuláakal lool tu paache' ku taal u yich je'el bix u lool pak'aal, u lool abal, u lool k'óopte', óooli' mantats' chichantak wáa much'ukbalo'ob. == Nikte'ob yaan ''Yucatán'' == [[File:"flor de mayo".jpg|left|thumb|Nikte' ''flor de mayo'']] [[File:Rosa naranja en flor.jpg|thumb|Nikte' ''rosa'']] [[File:Flor de Hibisco en Machu picchu.jpg|left|thumb|''Nikte' tulipan'']] [[File:Scarlet flower.jpg|left|thumb|Lool k'óopte']] [[File:U yich che’ chí abal.jpg|thumb|U yich yéetel u lool che’ chí abal]] Tu lu'umil ''Yucataan''e', yaan jejelpáas loolo'ob ku k'abpeetkunsa'al ti'al jejeláas máank'inalo'ob. Yaan xpujuk, ''rosa, teresita'', bey xan yaan nikteo'ob ku taasa'al táanxelil lu'umo'ob kombil je'el bix le lirio'obo', jejeláas ''tulipan''o'ob, yéetel uláak' loolo'ob. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q5194627}} 9jd0829cd1hqohpfi8r36ytktdig435 0 113055 7254190 5668860 2026-07-17T15:33:33Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7254190 wikitext text/x-wiki [[File:Iris foetidissima PaR.JPG|thumb|251x251px|Nikte' ja']] [[File:Nymphaea ampla, Mayan Water Lilies (9679364907).jpg|left|thumb|Nikte' ja']] '''Nikte' ja'''' Káastlan t'aan: ''Lirio de agua''. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q11163316}} fnsq0k35kz2shyti7mo0yhcn21u547g 0 115886 7254420 5670605 2026-07-17T20:20:01Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7254420 wikitext text/x-wiki [[Image:Prickly pears.jpg|thumb|249x249px|right|Núum tsutsuy]] [[File:Opuntia ficus-indica Granada GM.JPG|thumb|''Tuna de nopal'']] '''Núum tsutsuy''' Káastlan t'aan: ''Higo chumbo, tuna''. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q144412}} 427rdgc47n5tvyja2qi2d65xz28ye9g 0 118588 7254429 5625503 2026-07-17T20:30:26Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7254429 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Ocosingo'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align=center colspan=2 | [[File:Coats of arms of None.svg|120px]] |- |} |- | align=center colspan=2 | |} [[File:Ocosingo - Chiapas.PNG|thumb|''Okosingo, Chiapas'']] U méek'tankaajil ''Ocosingo'', ''[[Wp/yua/Chiapas|Chiapas]], Méxikoo''e', p'aatal tu xaman-lak'inil Noj A'almaj t'aanil u méek'tankaaj, tu'ux kutal u ts'oko'ol u pa'ak'al kij. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q53556}} 1bgsqpkdorcbnal3bg0joypzlbvaeil 10 119683 7254450 7253503 2026-07-17T20:44:52Z 26agcp 2575807 7254450 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Wp/yua/Infobox | arriba = {{{name|{{{image_caption|}}}}}} | imagen = [[File:{{{oochel|{{{image|}}}}}}|{{{anchoimagen|300px}}}|border]] | etiqueta4 = {{#if:{{{domain|}}}|''Dominio:''}} | datos4 = {{{domain|}}}{{#if:{{{domain_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{domain_authority}}}</span>}} | etiqueta6 = {{#if:{{{unranked_regnum|}}}|''(sin rango)''}} | datos6 = {{#if:{{{unranked_regnum|}}}|{{ucfirst:{{{unranked_regnum}}}}}}}{{#if:{{{unranked_regnum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_regnum_authority}}}</span>}} | etiqueta7 = {{#if:{{{superregnum|}}}|''Superreino:''}} | datos7 = {{#if:{{{superregnum|}}}|{{ucfirst:{{{superregnum}}}}}}}{{#if:{{{superregnum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superregnum_authority}}}</span>}} | etiqueta8 = {{#if:{{{regnum|}}}|Ch'i'ibalil:}} | datos8 = {{#if:{{{regnum|}}}|{{ucfirst:{{{regnum}}}}}}}{{#if:{{{regnum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{regnum_authority}}}</span>}} | etiqueta9 = {{#if:{{{subregnum|}}}|''Subreino'':}} | datos9 = {{#if:{{{subregnum|}}}|{{ucfirst:{{{subregnum}}}}}}}{{#if:{{{subregnum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subregnum_authority}}}</span>}} | etiqueta10 = {{#if:{{{unranked_phylum|}}}|''(sin rango)''}} | datos10 = {{#if:{{{unranked_phylum|}}}|{{ucfirst:{{{unranked_phylum}}}}}}}{{#if:{{{unranked_phylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_phylum_authority}}}</span>}} | etiqueta11 = {{#if:{{{superdivisio|}}}|''Superdivisión:''}} | datos11 = {{#if:{{{superdivisio|}}}|{{ucfirst:{{{superdivisio}}}}}}}{{#if:{{{superdivisio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superdivisio_authority}}}</span>}} | etiqueta12 = {{#if:{{{superphylum|}}}|''Superfilo:''}} | datos12 = {{#if:{{{superphylum|}}}|{{ucfirst:{{{superphylum}}}}}}}{{#if:{{{superphylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superphylum_authority}}}</span>}} | etiqueta13 = {{#if:{{{divisio|}}}|Jaats:}} | datos13 = {{#if:{{{divisio|}}}|{{ucfirst:{{{divisio}}}}}}}{{#if:{{{divisio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{divisio_authority}}}</span>}} | etiqueta14 = {{#if:{{{phylum|}}}|''Filo:''}} | datos14 = {{#if:{{{phylum|}}}|{{ucfirst:{{{phylum}}}}}}}{{#if:{{{phylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{phylum_authority}}}</span>}} | etiqueta15 = {{#if:{{{subdivisio|}}}|''Subdivisión:''}} | datos15 = {{#if:{{{subdivisio|}}}|{{ucfirst:{{{subdivisio}}}}}}}{{#if:{{{subdivisio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subdivisio_authority}}}</span>}} | etiqueta16 = {{#if:{{{subphylum|}}}|''Subfilo:''}} | datos16 = {{#if:{{{subphylum|}}}|{{ucfirst:{{{subphylum}}}}}}}{{#if:{{{subphylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subphylum_authority}}}</span>}} | etiqueta17 = {{#if:{{{infraphylum|}}}|''Infrafilo:''}} | datos17 = {{#if:{{{infraphylum|}}}|{{ucfirst:{{{infraphylum}}}}}}}{{#if:{{{infraphylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{infraphylum_authority}}}</span>}} | etiqueta18 = {{#if:{{{microphylum|}}}|''Microfilo:''}} | datos18 = {{#if:{{{microphylum|}}}|{{ucfirst:{{{microphylum}}}}}}}{{#if:{{{microphylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{microphylum_authority}}}</span>}} | etiqueta19 = {{#if:{{{nanophylum|}}}|''Nanofilo:''}} | datos19 = {{#if:{{{nanophylum|}}}|{{ucfirst:{{{nanophylum}}}}}}}{{#if:{{{nanophylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{nanophylum_authority}}}</span>}} | etiqueta20 = {{#if:{{{unranked_classis|}}}|''(sin rango):''}} | datos20 = {{#if:{{{unranked_classis|}}}|{{ucfirst:{{{unranked_classis}}}}}}}{{#if:{{{unranked_classis_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_classis_authority}}}</span>}} | etiqueta21 = {{#if:{{{superclassis|}}}|''Superclase:''}} | datos21 = {{#if:{{{superclassis|}}}|{{ucfirst:{{{superclassis}}}}}}}{{#if:{{{superclassis_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superclassis_authority}}}</span>}} | etiqueta22 = {{#if:{{{classis|}}}|''Clase:''}} | datos22 = {{#if:{{{classis|}}}|{{ucfirst:{{{classis}}}}}}}{{#if:{{{classis_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{classis_authority}}}</span>}} | etiqueta23 = {{#if:{{{subclassis|}}}|''Subclase:''}} | datos23 = {{#if:{{{subclassis|}}}|{{ucfirst:{{{subclassis}}}}}}}{{#if:{{{subclassis_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subclassis_authority}}}</span>}} | etiqueta24 = {{#if:{{{infraclassis|}}}|''Infraclase:''}} | datos24 = {{#if:{{{infraclassis|}}}|{{ucfirst:{{{infraclassis}}}}}}}{{#if:{{{infraclassis_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{infraclassis_authority}}}</span>}} | etiqueta25 = {{#if:{{{unranked_ordo|}}}|''(sin rango):''}} | datos25 = {{#if:{{{unranked_ordo|}}}|{{ucfirst:{{{unranked_ordo}}}}}}}{{#if:{{{unranked_ordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_ordo_authority}}}</span>}} | etiqueta26 = {{#if:{{{magnordo|}}}|''Magnorden:''}} | datos26 = {{#if:{{{magnordo|}}}|{{ucfirst:{{{magnordo}}}}}}}{{#if:{{{magnordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{magnordo_authority}}}</span>}} | etiqueta27 = {{#if:{{{superordo|}}}|''Superorden:''}} | datos27 = {{#if:{{{superordo|}}}|{{ucfirst:{{{superordo}}}}}}}{{#if:{{{superordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superordo_authority}}}</span>}} | etiqueta28 = {{#if:{{{granordo|}}}|''Granorden:''}} | datos28 = {{#if:{{{granordo|}}}|{{ucfirst:{{{granordo}}}}}}}{{#if:{{{granordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{granordo_authority}}}</span>}} | etiqueta29 = {{#if:{{{ordo|}}}|''Orden:''}} | datos29 = {{#if:{{{ordo|}}}|{{ucfirst:{{{ordo}}}}}}}{{#if:{{{ordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{ordo_authority}}}</span>}} | etiqueta30 = {{#if:{{{subordo|}}}|''Suborden:''}} | datos30 = {{#if:{{{subordo|}}}|{{ucfirst:{{{subordo}}}}}}}{{#if:{{{subordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subordo_authority}}}</span>}} | etiqueta31 = {{#if:{{{infraordo|}}}|''Infraorden:''}} | datos31 = {{#if:{{{infraordo|}}}|{{ucfirst:{{{infraordo}}}}}}}{{#if:{{{infraordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{infraordo_authority}}}</span>}} | etiqueta32 = {{#if:{{{parvordo|}}}|''Parvorden:''}} | datos32 = {{#if:{{{parvordo|}}}|{{ucfirst:{{{parvordo}}}}}}}{{#if:{{{parvordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{parvordo_authority}}}</span>}} | etiqueta33 = {{#if:{{{zoodivisio|}}}|Jaats:}} | datos33 = {{#if:{{{zoodivisio|}}}|{{ucfirst:{{{zoodivisio}}}}}}}{{#if:{{{zoodivisio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{zoodivisio_authority}}}</span>}} | etiqueta34 = {{#if:{{{zoosectio|}}}|''Sección:''}} | datos34 = {{#if:{{{zoosectio|}}}|{{ucfirst:{{{zoosectio}}}}}}}{{#if:{{{zoosectio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{zoosectio_authority}}}</span>}} | etiqueta35 = {{#if:{{{zoosubsectio|}}}|''Subsección:''}} | datos35 = {{#if:{{{zoosubsectio|}}}|{{ucfirst:{{{zoosubsectio}}}}}}}{{#if:{{{zoosubsectio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{zoosubsectio_authority}}}</span>}} | etiqueta36 = {{#if:{{{unranked_familia|}}}|''(sin rango):''}} | datos36 = {{#if:{{{unranked_familia|}}}|{{ucfirst:{{{unranked_familia}}}}}}}{{#if:{{{unranked_familia_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_familia_authority}}}</span>}} | etiqueta37 = {{#if:{{{superfamilia|}}}|''Superfamilia:''}} | datos37 = {{#if:{{{superfamilia|}}}|{{ucfirst:{{{superfamilia}}}}}}}{{#if:{{{superfamilia_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superfamilia_authority}}}</span>}} | etiqueta38 = {{#if:{{{familia|}}}|Láak'tsilil:}} | datos38 = {{#if:{{{familia|}}}|{{ucfirst:{{{familia}}}}}}}{{#if:{{{familia_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{familia_authority}}}</span>}} | etiqueta39 = {{#if:{{{subfamilia|}}}|''Subfamilia:''}} | datos39 = {{#if:{{{subfamilia|}}}|{{ucfirst:{{{subfamilia}}}}}}}{{#if:{{{subfamilia_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subfamilia_authority}}}</span>}} | etiqueta40 = {{#if:{{{supertribus|}}}|''Supertribu:''}} | datos40 = {{#if:{{{supertribus|}}}|{{ucfirst:{{{supertribus}}}}}}}{{#if:{{{supertribus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{supertribus_authority}}}</span>}} | etiqueta41 = {{#if:{{{tribus|}}}|''Tribu:''}} | datos41 = {{#if:{{{tribus|}}}|{{ucfirst:{{{tribus}}}}}}}{{#if:{{{tribus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{tribus_authority}}}</span>}} | etiqueta42 = {{#if:{{{subtribus|}}}|''Subtribu:''}} | datos42 = {{#if:{{{subtribus|}}}|{{ucfirst:{{{subtribus}}}}}}}{{#if:{{{subtribus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subtribus_authority}}}</span>}} | etiqueta43 = {{#if:{{{alliance|}}}|''Alianza:''}} | datos43 = {{#if:{{{alliance|}}}|{{ucfirst:{{{alliance}}}}}}}{{#if:{{{alliance_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{alliance_authority}}}</span>}} | etiqueta44 = {{#if:{{{unranked_genus|}}}|''(sin rango):''}} | datos44 = {{#if:{{{unranked_genus|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{unranked_genus}}}}}</span>}}{{#if:{{{unranked_genus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_genus_authority}}}</span>}} | etiqueta45 = {{#if:{{{genus|}}}|''Género:''}} | datos45 = {{#if:{{{genus|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{genus}}}}}</span>}}{{#if:{{{genus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{genus_authority}}}</span>}}{{#if:{{ambas|{{{genus|}}}|{{{genus2|}}}}}|<br />}}{{#if:{{{genus2|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{genus2}}}}}</span>}}{{#if:{{{genus2_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{genus2_authority}}}</span>}} | etiqueta46 = {{#if:{{{subgenus|}}}|''Subgénero:''}} | datos46 = {{#if:{{{subgenus|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{subgenus}}}}}</span>}}{{#if:{{{subgenus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subgenus_authority}}}</span>}} | etiqueta47 = {{#if:{{{sectio|}}}|''Sección:''}} | datos47 = {{#if:{{{sectio|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{sectio}}}}}</span>}}{{#if:{{{sectio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{sectio_authority}}}</span>}} | etiqueta48 = {{#if:{{{series|}}}|''Serie:''}} | datos48 = {{#if:{{{series|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{series}}}}}</span>}}{{#if:{{{series_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{series_authority}}}</span>}} | etiqueta49 = {{#if:{{{species_group|}}}|''Grupo específico:''}} | datos49 = {{ucfirst:{{{species_group|}}}}}{{#if:{{{species_group_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{species_group_authority}}}</span>}} | etiqueta50 = {{#if:{{{species_subgroup|}}}|''Subgrupo específico:''}} | datos50 = {{ucfirst:{{{species_subgroup|}}}}}{{#if:{{{species_subgroup_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{species_subgroup_authority}}}</span>}} | etiqueta51 = {{#if:{{{species_complex|}}}|''Complejo específico:''}} | datos51 = {{ucfirst:{{{species_complex|}}}}}{{#if:{{{species_complex_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{species_complex_authority}}}</span>}} | etiqueta52 = {{#if:{{{species|}}}{{{binomial|}}}|Jejeláasil:}} | datos52 = {{#if:{{{species|}}}{{{binomial|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{species|{{{binomial}}}}}} }}</span>{{#if:{{{species_authority|}}}{{{binomial_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{species_authority|{{{binomial_authority}}}}}}</span>}}}} | etiqueta53 = {{#if:{{{subspecies|}}}|''Subespecie:''}} | datos53 = {{#if:{{{subspecies|}}}{{{trinomial|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{subspecies|{{{trinomial}}}}}} }}</span>{{#if:{{{subspecies_authority|}}}{{{trinomial_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subspecies_authority|{{{trinomial_authority}}}}}}</span>}}}} }} </includeonly><noinclude> {{Wp/yua/Documentación}} <noinclude> 4rxeipn1eahu0qrqn7rg88bx96as87g 7254455 7254450 2026-07-17T20:50:50Z 26agcp 2575807 7254455 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Wp/yua/Infobox | arriba = {{{nombre|{{{name|}}}}}} | imagen = [[File:{{{imagen|{{{image|}}}}}}|{{{anchoimagen|300px}}}|border]] | etiqueta4 = {{#if:{{{domain|}}}|''Dominio:''}} | datos4 = {{{domain|}}}{{#if:{{{domain_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{domain_authority}}}</span>}} | etiqueta6 = {{#if:{{{unranked_regnum|}}}|''(sin rango)''}} | datos6 = {{#if:{{{unranked_regnum|}}}|{{ucfirst:{{{unranked_regnum}}}}}}}{{#if:{{{unranked_regnum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_regnum_authority}}}</span>}} | etiqueta7 = {{#if:{{{superregnum|}}}|''Superreino:''}} | datos7 = {{#if:{{{superregnum|}}}|{{ucfirst:{{{superregnum}}}}}}}{{#if:{{{superregnum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superregnum_authority}}}</span>}} | etiqueta8 = {{#if:{{{regnum|}}}|Ch'i'ibalil:}} | datos8 = {{#if:{{{regnum|}}}|{{ucfirst:{{{regnum}}}}}}}{{#if:{{{regnum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{regnum_authority}}}</span>}} | etiqueta9 = {{#if:{{{subregnum|}}}|''Subreino'':}} | datos9 = {{#if:{{{subregnum|}}}|{{ucfirst:{{{subregnum}}}}}}}{{#if:{{{subregnum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subregnum_authority}}}</span>}} | etiqueta10 = {{#if:{{{unranked_phylum|}}}|''(sin rango)''}} | datos10 = {{#if:{{{unranked_phylum|}}}|{{ucfirst:{{{unranked_phylum}}}}}}}{{#if:{{{unranked_phylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_phylum_authority}}}</span>}} | etiqueta11 = {{#if:{{{superdivisio|}}}|''Superdivisión:''}} | datos11 = {{#if:{{{superdivisio|}}}|{{ucfirst:{{{superdivisio}}}}}}}{{#if:{{{superdivisio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superdivisio_authority}}}</span>}} | etiqueta12 = {{#if:{{{superphylum|}}}|''Superfilo:''}} | datos12 = {{#if:{{{superphylum|}}}|{{ucfirst:{{{superphylum}}}}}}}{{#if:{{{superphylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superphylum_authority}}}</span>}} | etiqueta13 = {{#if:{{{divisio|}}}|Jaats:}} | datos13 = {{#if:{{{divisio|}}}|{{ucfirst:{{{divisio}}}}}}}{{#if:{{{divisio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{divisio_authority}}}</span>}} | etiqueta14 = {{#if:{{{phylum|}}}|''Filo:''}} | datos14 = {{#if:{{{phylum|}}}|{{ucfirst:{{{phylum}}}}}}}{{#if:{{{phylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{phylum_authority}}}</span>}} | etiqueta15 = {{#if:{{{subdivisio|}}}|''Subdivisión:''}} | datos15 = {{#if:{{{subdivisio|}}}|{{ucfirst:{{{subdivisio}}}}}}}{{#if:{{{subdivisio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subdivisio_authority}}}</span>}} | etiqueta16 = {{#if:{{{subphylum|}}}|''Subfilo:''}} | datos16 = {{#if:{{{subphylum|}}}|{{ucfirst:{{{subphylum}}}}}}}{{#if:{{{subphylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subphylum_authority}}}</span>}} | etiqueta17 = {{#if:{{{infraphylum|}}}|''Infrafilo:''}} | datos17 = {{#if:{{{infraphylum|}}}|{{ucfirst:{{{infraphylum}}}}}}}{{#if:{{{infraphylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{infraphylum_authority}}}</span>}} | etiqueta18 = {{#if:{{{microphylum|}}}|''Microfilo:''}} | datos18 = {{#if:{{{microphylum|}}}|{{ucfirst:{{{microphylum}}}}}}}{{#if:{{{microphylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{microphylum_authority}}}</span>}} | etiqueta19 = {{#if:{{{nanophylum|}}}|''Nanofilo:''}} | datos19 = {{#if:{{{nanophylum|}}}|{{ucfirst:{{{nanophylum}}}}}}}{{#if:{{{nanophylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{nanophylum_authority}}}</span>}} | etiqueta20 = {{#if:{{{unranked_classis|}}}|''(sin rango):''}} | datos20 = {{#if:{{{unranked_classis|}}}|{{ucfirst:{{{unranked_classis}}}}}}}{{#if:{{{unranked_classis_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_classis_authority}}}</span>}} | etiqueta21 = {{#if:{{{superclassis|}}}|''Superclase:''}} | datos21 = {{#if:{{{superclassis|}}}|{{ucfirst:{{{superclassis}}}}}}}{{#if:{{{superclassis_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superclassis_authority}}}</span>}} | etiqueta22 = {{#if:{{{classis|}}}|''Clase:''}} | datos22 = {{#if:{{{classis|}}}|{{ucfirst:{{{classis}}}}}}}{{#if:{{{classis_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{classis_authority}}}</span>}} | etiqueta23 = {{#if:{{{subclassis|}}}|''Subclase:''}} | datos23 = {{#if:{{{subclassis|}}}|{{ucfirst:{{{subclassis}}}}}}}{{#if:{{{subclassis_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subclassis_authority}}}</span>}} | etiqueta24 = {{#if:{{{infraclassis|}}}|''Infraclase:''}} | datos24 = {{#if:{{{infraclassis|}}}|{{ucfirst:{{{infraclassis}}}}}}}{{#if:{{{infraclassis_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{infraclassis_authority}}}</span>}} | etiqueta25 = {{#if:{{{unranked_ordo|}}}|''(sin rango):''}} | datos25 = {{#if:{{{unranked_ordo|}}}|{{ucfirst:{{{unranked_ordo}}}}}}}{{#if:{{{unranked_ordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_ordo_authority}}}</span>}} | etiqueta26 = {{#if:{{{magnordo|}}}|''Magnorden:''}} | datos26 = {{#if:{{{magnordo|}}}|{{ucfirst:{{{magnordo}}}}}}}{{#if:{{{magnordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{magnordo_authority}}}</span>}} | etiqueta27 = {{#if:{{{superordo|}}}|''Superorden:''}} | datos27 = {{#if:{{{superordo|}}}|{{ucfirst:{{{superordo}}}}}}}{{#if:{{{superordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superordo_authority}}}</span>}} | etiqueta28 = {{#if:{{{granordo|}}}|''Granorden:''}} | datos28 = {{#if:{{{granordo|}}}|{{ucfirst:{{{granordo}}}}}}}{{#if:{{{granordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{granordo_authority}}}</span>}} | etiqueta29 = {{#if:{{{ordo|}}}|''Orden:''}} | datos29 = {{#if:{{{ordo|}}}|{{ucfirst:{{{ordo}}}}}}}{{#if:{{{ordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{ordo_authority}}}</span>}} | etiqueta30 = {{#if:{{{subordo|}}}|''Suborden:''}} | datos30 = {{#if:{{{subordo|}}}|{{ucfirst:{{{subordo}}}}}}}{{#if:{{{subordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subordo_authority}}}</span>}} | etiqueta31 = {{#if:{{{infraordo|}}}|''Infraorden:''}} | datos31 = {{#if:{{{infraordo|}}}|{{ucfirst:{{{infraordo}}}}}}}{{#if:{{{infraordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{infraordo_authority}}}</span>}} | etiqueta32 = {{#if:{{{parvordo|}}}|''Parvorden:''}} | datos32 = {{#if:{{{parvordo|}}}|{{ucfirst:{{{parvordo}}}}}}}{{#if:{{{parvordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{parvordo_authority}}}</span>}} | etiqueta33 = {{#if:{{{zoodivisio|}}}|Jaats:}} | datos33 = {{#if:{{{zoodivisio|}}}|{{ucfirst:{{{zoodivisio}}}}}}}{{#if:{{{zoodivisio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{zoodivisio_authority}}}</span>}} | etiqueta34 = {{#if:{{{zoosectio|}}}|''Sección:''}} | datos34 = {{#if:{{{zoosectio|}}}|{{ucfirst:{{{zoosectio}}}}}}}{{#if:{{{zoosectio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{zoosectio_authority}}}</span>}} | etiqueta35 = {{#if:{{{zoosubsectio|}}}|''Subsección:''}} | datos35 = {{#if:{{{zoosubsectio|}}}|{{ucfirst:{{{zoosubsectio}}}}}}}{{#if:{{{zoosubsectio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{zoosubsectio_authority}}}</span>}} | etiqueta36 = {{#if:{{{unranked_familia|}}}|''(sin rango):''}} | datos36 = {{#if:{{{unranked_familia|}}}|{{ucfirst:{{{unranked_familia}}}}}}}{{#if:{{{unranked_familia_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_familia_authority}}}</span>}} | etiqueta37 = {{#if:{{{superfamilia|}}}|''Superfamilia:''}} | datos37 = {{#if:{{{superfamilia|}}}|{{ucfirst:{{{superfamilia}}}}}}}{{#if:{{{superfamilia_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superfamilia_authority}}}</span>}} | etiqueta38 = {{#if:{{{familia|}}}|Láak'tsilil:}} | datos38 = {{#if:{{{familia|}}}|{{ucfirst:{{{familia}}}}}}}{{#if:{{{familia_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{familia_authority}}}</span>}} | etiqueta39 = {{#if:{{{subfamilia|}}}|''Subfamilia:''}} | datos39 = {{#if:{{{subfamilia|}}}|{{ucfirst:{{{subfamilia}}}}}}}{{#if:{{{subfamilia_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subfamilia_authority}}}</span>}} | etiqueta40 = {{#if:{{{supertribus|}}}|''Supertribu:''}} | datos40 = {{#if:{{{supertribus|}}}|{{ucfirst:{{{supertribus}}}}}}}{{#if:{{{supertribus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{supertribus_authority}}}</span>}} | etiqueta41 = {{#if:{{{tribus|}}}|''Tribu:''}} | datos41 = {{#if:{{{tribus|}}}|{{ucfirst:{{{tribus}}}}}}}{{#if:{{{tribus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{tribus_authority}}}</span>}} | etiqueta42 = {{#if:{{{subtribus|}}}|''Subtribu:''}} | datos42 = {{#if:{{{subtribus|}}}|{{ucfirst:{{{subtribus}}}}}}}{{#if:{{{subtribus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subtribus_authority}}}</span>}} | etiqueta43 = {{#if:{{{alliance|}}}|''Alianza:''}} | datos43 = {{#if:{{{alliance|}}}|{{ucfirst:{{{alliance}}}}}}}{{#if:{{{alliance_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{alliance_authority}}}</span>}} | etiqueta44 = {{#if:{{{unranked_genus|}}}|''(sin rango):''}} | datos44 = {{#if:{{{unranked_genus|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{unranked_genus}}}}}</span>}}{{#if:{{{unranked_genus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_genus_authority}}}</span>}} | etiqueta45 = {{#if:{{{genus|}}}|''Género:''}} | datos45 = {{#if:{{{genus|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{genus}}}}}</span>}}{{#if:{{{genus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{genus_authority}}}</span>}}{{#if:{{ambas|{{{genus|}}}|{{{genus2|}}}}}|<br />}}{{#if:{{{genus2|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{genus2}}}}}</span>}}{{#if:{{{genus2_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{genus2_authority}}}</span>}} | etiqueta46 = {{#if:{{{subgenus|}}}|''Subgénero:''}} | datos46 = {{#if:{{{subgenus|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{subgenus}}}}}</span>}}{{#if:{{{subgenus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subgenus_authority}}}</span>}} | etiqueta47 = {{#if:{{{sectio|}}}|''Sección:''}} | datos47 = {{#if:{{{sectio|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{sectio}}}}}</span>}}{{#if:{{{sectio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{sectio_authority}}}</span>}} | etiqueta48 = {{#if:{{{series|}}}|''Serie:''}} | datos48 = {{#if:{{{series|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{series}}}}}</span>}}{{#if:{{{series_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{series_authority}}}</span>}} | etiqueta49 = {{#if:{{{species_group|}}}|''Grupo específico:''}} | datos49 = {{ucfirst:{{{species_group|}}}}}{{#if:{{{species_group_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{species_group_authority}}}</span>}} | etiqueta50 = {{#if:{{{species_subgroup|}}}|''Subgrupo específico:''}} | datos50 = {{ucfirst:{{{species_subgroup|}}}}}{{#if:{{{species_subgroup_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{species_subgroup_authority}}}</span>}} | etiqueta51 = {{#if:{{{species_complex|}}}|''Complejo específico:''}} | datos51 = {{ucfirst:{{{species_complex|}}}}}{{#if:{{{species_complex_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{species_complex_authority}}}</span>}} | etiqueta52 = {{#if:{{{species|}}}{{{binomial|}}}|Jejeláasil:}} | datos52 = {{#if:{{{species|}}}{{{binomial|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{species|{{{binomial}}}}}} }}</span>{{#if:{{{species_authority|}}}{{{binomial_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{species_authority|{{{binomial_authority}}}}}}</span>}}}} | etiqueta53 = {{#if:{{{subspecies|}}}|''Subespecie:''}} | datos53 = {{#if:{{{subspecies|}}}{{{trinomial|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{subspecies|{{{trinomial}}}}}} }}</span>{{#if:{{{subspecies_authority|}}}{{{trinomial_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subspecies_authority|{{{trinomial_authority}}}}}}</span>}}}} }} </includeonly><noinclude> {{Wp/yua/Documentación}} <noinclude> qj0qxdp54k1k2a0u2udsfvshrdv3mh1 7254460 7254455 2026-07-17T20:59:50Z 26agcp 2575807 7254460 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Wp/yua/Infobox | arriba = {{{nombre|{{{name|}}}}}} | imagen = [[File:{{{imagen|{{{image|}}}}}}|{{{anchoimagen|{{{image|300px}}}}}}|border]] | etiqueta4 = {{#if:{{{domain|}}}|''Dominio:''}} | datos4 = {{{domain|}}}{{#if:{{{domain_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{domain_authority}}}</span>}} | etiqueta6 = {{#if:{{{unranked_regnum|}}}|''(sin rango)''}} | datos6 = {{#if:{{{unranked_regnum|}}}|{{ucfirst:{{{unranked_regnum}}}}}}}{{#if:{{{unranked_regnum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_regnum_authority}}}</span>}} | etiqueta7 = {{#if:{{{superregnum|}}}|''Superreino:''}} | datos7 = {{#if:{{{superregnum|}}}|{{ucfirst:{{{superregnum}}}}}}}{{#if:{{{superregnum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superregnum_authority}}}</span>}} | etiqueta8 = {{#if:{{{regnum|}}}|Ch'i'ibalil:}} | datos8 = {{#if:{{{regnum|}}}|{{ucfirst:{{{regnum}}}}}}}{{#if:{{{regnum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{regnum_authority}}}</span>}} | etiqueta9 = {{#if:{{{subregnum|}}}|''Subreino'':}} | datos9 = {{#if:{{{subregnum|}}}|{{ucfirst:{{{subregnum}}}}}}}{{#if:{{{subregnum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subregnum_authority}}}</span>}} | etiqueta10 = {{#if:{{{unranked_phylum|}}}|''(sin rango)''}} | datos10 = {{#if:{{{unranked_phylum|}}}|{{ucfirst:{{{unranked_phylum}}}}}}}{{#if:{{{unranked_phylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_phylum_authority}}}</span>}} | etiqueta11 = {{#if:{{{superdivisio|}}}|''Superdivisión:''}} | datos11 = {{#if:{{{superdivisio|}}}|{{ucfirst:{{{superdivisio}}}}}}}{{#if:{{{superdivisio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superdivisio_authority}}}</span>}} | etiqueta12 = {{#if:{{{superphylum|}}}|''Superfilo:''}} | datos12 = {{#if:{{{superphylum|}}}|{{ucfirst:{{{superphylum}}}}}}}{{#if:{{{superphylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superphylum_authority}}}</span>}} | etiqueta13 = {{#if:{{{divisio|}}}|Jaats:}} | datos13 = {{#if:{{{divisio|}}}|{{ucfirst:{{{divisio}}}}}}}{{#if:{{{divisio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{divisio_authority}}}</span>}} | etiqueta14 = {{#if:{{{phylum|}}}|''Filo:''}} | datos14 = {{#if:{{{phylum|}}}|{{ucfirst:{{{phylum}}}}}}}{{#if:{{{phylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{phylum_authority}}}</span>}} | etiqueta15 = {{#if:{{{subdivisio|}}}|''Subdivisión:''}} | datos15 = {{#if:{{{subdivisio|}}}|{{ucfirst:{{{subdivisio}}}}}}}{{#if:{{{subdivisio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subdivisio_authority}}}</span>}} | etiqueta16 = {{#if:{{{subphylum|}}}|''Subfilo:''}} | datos16 = {{#if:{{{subphylum|}}}|{{ucfirst:{{{subphylum}}}}}}}{{#if:{{{subphylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subphylum_authority}}}</span>}} | etiqueta17 = {{#if:{{{infraphylum|}}}|''Infrafilo:''}} | datos17 = {{#if:{{{infraphylum|}}}|{{ucfirst:{{{infraphylum}}}}}}}{{#if:{{{infraphylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{infraphylum_authority}}}</span>}} | etiqueta18 = {{#if:{{{microphylum|}}}|''Microfilo:''}} | datos18 = {{#if:{{{microphylum|}}}|{{ucfirst:{{{microphylum}}}}}}}{{#if:{{{microphylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{microphylum_authority}}}</span>}} | etiqueta19 = {{#if:{{{nanophylum|}}}|''Nanofilo:''}} | datos19 = {{#if:{{{nanophylum|}}}|{{ucfirst:{{{nanophylum}}}}}}}{{#if:{{{nanophylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{nanophylum_authority}}}</span>}} | etiqueta20 = {{#if:{{{unranked_classis|}}}|''(sin rango):''}} | datos20 = {{#if:{{{unranked_classis|}}}|{{ucfirst:{{{unranked_classis}}}}}}}{{#if:{{{unranked_classis_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_classis_authority}}}</span>}} | etiqueta21 = {{#if:{{{superclassis|}}}|''Superclase:''}} | datos21 = {{#if:{{{superclassis|}}}|{{ucfirst:{{{superclassis}}}}}}}{{#if:{{{superclassis_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superclassis_authority}}}</span>}} | etiqueta22 = {{#if:{{{classis|}}}|''Clase:''}} | datos22 = {{#if:{{{classis|}}}|{{ucfirst:{{{classis}}}}}}}{{#if:{{{classis_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{classis_authority}}}</span>}} | etiqueta23 = {{#if:{{{subclassis|}}}|''Subclase:''}} | datos23 = {{#if:{{{subclassis|}}}|{{ucfirst:{{{subclassis}}}}}}}{{#if:{{{subclassis_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subclassis_authority}}}</span>}} | etiqueta24 = {{#if:{{{infraclassis|}}}|''Infraclase:''}} | datos24 = {{#if:{{{infraclassis|}}}|{{ucfirst:{{{infraclassis}}}}}}}{{#if:{{{infraclassis_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{infraclassis_authority}}}</span>}} | etiqueta25 = {{#if:{{{unranked_ordo|}}}|''(sin rango):''}} | datos25 = {{#if:{{{unranked_ordo|}}}|{{ucfirst:{{{unranked_ordo}}}}}}}{{#if:{{{unranked_ordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_ordo_authority}}}</span>}} | etiqueta26 = {{#if:{{{magnordo|}}}|''Magnorden:''}} | datos26 = {{#if:{{{magnordo|}}}|{{ucfirst:{{{magnordo}}}}}}}{{#if:{{{magnordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{magnordo_authority}}}</span>}} | etiqueta27 = {{#if:{{{superordo|}}}|''Superorden:''}} | datos27 = {{#if:{{{superordo|}}}|{{ucfirst:{{{superordo}}}}}}}{{#if:{{{superordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superordo_authority}}}</span>}} | etiqueta28 = {{#if:{{{granordo|}}}|''Granorden:''}} | datos28 = {{#if:{{{granordo|}}}|{{ucfirst:{{{granordo}}}}}}}{{#if:{{{granordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{granordo_authority}}}</span>}} | etiqueta29 = {{#if:{{{ordo|}}}|''Orden:''}} | datos29 = {{#if:{{{ordo|}}}|{{ucfirst:{{{ordo}}}}}}}{{#if:{{{ordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{ordo_authority}}}</span>}} | etiqueta30 = {{#if:{{{subordo|}}}|''Suborden:''}} | datos30 = {{#if:{{{subordo|}}}|{{ucfirst:{{{subordo}}}}}}}{{#if:{{{subordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subordo_authority}}}</span>}} | etiqueta31 = {{#if:{{{infraordo|}}}|''Infraorden:''}} | datos31 = {{#if:{{{infraordo|}}}|{{ucfirst:{{{infraordo}}}}}}}{{#if:{{{infraordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{infraordo_authority}}}</span>}} | etiqueta32 = {{#if:{{{parvordo|}}}|''Parvorden:''}} | datos32 = {{#if:{{{parvordo|}}}|{{ucfirst:{{{parvordo}}}}}}}{{#if:{{{parvordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{parvordo_authority}}}</span>}} | etiqueta33 = {{#if:{{{zoodivisio|}}}|Jaats:}} | datos33 = {{#if:{{{zoodivisio|}}}|{{ucfirst:{{{zoodivisio}}}}}}}{{#if:{{{zoodivisio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{zoodivisio_authority}}}</span>}} | etiqueta34 = {{#if:{{{zoosectio|}}}|''Sección:''}} | datos34 = {{#if:{{{zoosectio|}}}|{{ucfirst:{{{zoosectio}}}}}}}{{#if:{{{zoosectio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{zoosectio_authority}}}</span>}} | etiqueta35 = {{#if:{{{zoosubsectio|}}}|''Subsección:''}} | datos35 = {{#if:{{{zoosubsectio|}}}|{{ucfirst:{{{zoosubsectio}}}}}}}{{#if:{{{zoosubsectio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{zoosubsectio_authority}}}</span>}} | etiqueta36 = {{#if:{{{unranked_familia|}}}|''(sin rango):''}} | datos36 = {{#if:{{{unranked_familia|}}}|{{ucfirst:{{{unranked_familia}}}}}}}{{#if:{{{unranked_familia_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_familia_authority}}}</span>}} | etiqueta37 = {{#if:{{{superfamilia|}}}|''Superfamilia:''}} | datos37 = {{#if:{{{superfamilia|}}}|{{ucfirst:{{{superfamilia}}}}}}}{{#if:{{{superfamilia_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superfamilia_authority}}}</span>}} | etiqueta38 = {{#if:{{{familia|}}}|Láak'tsilil:}} | datos38 = {{#if:{{{familia|}}}|{{ucfirst:{{{familia}}}}}}}{{#if:{{{familia_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{familia_authority}}}</span>}} | etiqueta39 = {{#if:{{{subfamilia|}}}|''Subfamilia:''}} | datos39 = {{#if:{{{subfamilia|}}}|{{ucfirst:{{{subfamilia}}}}}}}{{#if:{{{subfamilia_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subfamilia_authority}}}</span>}} | etiqueta40 = {{#if:{{{supertribus|}}}|''Supertribu:''}} | datos40 = {{#if:{{{supertribus|}}}|{{ucfirst:{{{supertribus}}}}}}}{{#if:{{{supertribus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{supertribus_authority}}}</span>}} | etiqueta41 = {{#if:{{{tribus|}}}|''Tribu:''}} | datos41 = {{#if:{{{tribus|}}}|{{ucfirst:{{{tribus}}}}}}}{{#if:{{{tribus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{tribus_authority}}}</span>}} | etiqueta42 = {{#if:{{{subtribus|}}}|''Subtribu:''}} | datos42 = {{#if:{{{subtribus|}}}|{{ucfirst:{{{subtribus}}}}}}}{{#if:{{{subtribus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subtribus_authority}}}</span>}} | etiqueta43 = {{#if:{{{alliance|}}}|''Alianza:''}} | datos43 = {{#if:{{{alliance|}}}|{{ucfirst:{{{alliance}}}}}}}{{#if:{{{alliance_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{alliance_authority}}}</span>}} | etiqueta44 = {{#if:{{{unranked_genus|}}}|''(sin rango):''}} | datos44 = {{#if:{{{unranked_genus|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{unranked_genus}}}}}</span>}}{{#if:{{{unranked_genus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_genus_authority}}}</span>}} | etiqueta45 = {{#if:{{{genus|}}}|''Género:''}} | datos45 = {{#if:{{{genus|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{genus}}}}}</span>}}{{#if:{{{genus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{genus_authority}}}</span>}}{{#if:{{ambas|{{{genus|}}}|{{{genus2|}}}}}|<br />}}{{#if:{{{genus2|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{genus2}}}}}</span>}}{{#if:{{{genus2_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{genus2_authority}}}</span>}} | etiqueta46 = {{#if:{{{subgenus|}}}|''Subgénero:''}} | datos46 = {{#if:{{{subgenus|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{subgenus}}}}}</span>}}{{#if:{{{subgenus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subgenus_authority}}}</span>}} | etiqueta47 = {{#if:{{{sectio|}}}|''Sección:''}} | datos47 = {{#if:{{{sectio|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{sectio}}}}}</span>}}{{#if:{{{sectio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{sectio_authority}}}</span>}} | etiqueta48 = {{#if:{{{series|}}}|''Serie:''}} | datos48 = {{#if:{{{series|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{series}}}}}</span>}}{{#if:{{{series_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{series_authority}}}</span>}} | etiqueta49 = {{#if:{{{species_group|}}}|''Grupo específico:''}} | datos49 = {{ucfirst:{{{species_group|}}}}}{{#if:{{{species_group_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{species_group_authority}}}</span>}} | etiqueta50 = {{#if:{{{species_subgroup|}}}|''Subgrupo específico:''}} | datos50 = {{ucfirst:{{{species_subgroup|}}}}}{{#if:{{{species_subgroup_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{species_subgroup_authority}}}</span>}} | etiqueta51 = {{#if:{{{species_complex|}}}|''Complejo específico:''}} | datos51 = {{ucfirst:{{{species_complex|}}}}}{{#if:{{{species_complex_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{species_complex_authority}}}</span>}} | etiqueta52 = {{#if:{{{species|}}}{{{binomial|}}}|Jejeláasil:}} | datos52 = {{#if:{{{species|}}}{{{binomial|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{species|{{{binomial}}}}}} }}</span>{{#if:{{{species_authority|}}}{{{binomial_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{species_authority|{{{binomial_authority}}}}}}</span>}}}} | etiqueta53 = {{#if:{{{subspecies|}}}|''Subespecie:''}} | datos53 = {{#if:{{{subspecies|}}}{{{trinomial|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{subspecies|{{{trinomial}}}}}} }}</span>{{#if:{{{subspecies_authority|}}}{{{trinomial_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subspecies_authority|{{{trinomial_authority}}}}}}</span>}}}} }} </includeonly><noinclude> {{Wp/yua/Documentación}} <noinclude> car0bwzfbe4uqx4rks2rftamy7dc50u 7254462 7254460 2026-07-17T21:01:44Z 26agcp 2575807 7254462 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Wp/yua/Infobox | arriba = {{{nombre|{{{name|}}}}}} | imagen = [[File:{{{imagen|{{{image|}}}}}}|{{{anchoimagen|{{{image_width|300px}}}}}}|border]] | etiqueta4 = {{#if:{{{domain|}}}|''Dominio:''}} | datos4 = {{{domain|}}}{{#if:{{{domain_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{domain_authority}}}</span>}} | etiqueta6 = {{#if:{{{unranked_regnum|}}}|''(sin rango)''}} | datos6 = {{#if:{{{unranked_regnum|}}}|{{ucfirst:{{{unranked_regnum}}}}}}}{{#if:{{{unranked_regnum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_regnum_authority}}}</span>}} | etiqueta7 = {{#if:{{{superregnum|}}}|''Superreino:''}} | datos7 = {{#if:{{{superregnum|}}}|{{ucfirst:{{{superregnum}}}}}}}{{#if:{{{superregnum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superregnum_authority}}}</span>}} | etiqueta8 = {{#if:{{{regnum|}}}|Ch'i'ibalil:}} | datos8 = {{#if:{{{regnum|}}}|{{ucfirst:{{{regnum}}}}}}}{{#if:{{{regnum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{regnum_authority}}}</span>}} | etiqueta9 = {{#if:{{{subregnum|}}}|''Subreino'':}} | datos9 = {{#if:{{{subregnum|}}}|{{ucfirst:{{{subregnum}}}}}}}{{#if:{{{subregnum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subregnum_authority}}}</span>}} | etiqueta10 = {{#if:{{{unranked_phylum|}}}|''(sin rango)''}} | datos10 = {{#if:{{{unranked_phylum|}}}|{{ucfirst:{{{unranked_phylum}}}}}}}{{#if:{{{unranked_phylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_phylum_authority}}}</span>}} | etiqueta11 = {{#if:{{{superdivisio|}}}|''Superdivisión:''}} | datos11 = {{#if:{{{superdivisio|}}}|{{ucfirst:{{{superdivisio}}}}}}}{{#if:{{{superdivisio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superdivisio_authority}}}</span>}} | etiqueta12 = {{#if:{{{superphylum|}}}|''Superfilo:''}} | datos12 = {{#if:{{{superphylum|}}}|{{ucfirst:{{{superphylum}}}}}}}{{#if:{{{superphylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superphylum_authority}}}</span>}} | etiqueta13 = {{#if:{{{divisio|}}}|Jaats:}} | datos13 = {{#if:{{{divisio|}}}|{{ucfirst:{{{divisio}}}}}}}{{#if:{{{divisio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{divisio_authority}}}</span>}} | etiqueta14 = {{#if:{{{phylum|}}}|''Filo:''}} | datos14 = {{#if:{{{phylum|}}}|{{ucfirst:{{{phylum}}}}}}}{{#if:{{{phylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{phylum_authority}}}</span>}} | etiqueta15 = {{#if:{{{subdivisio|}}}|''Subdivisión:''}} | datos15 = {{#if:{{{subdivisio|}}}|{{ucfirst:{{{subdivisio}}}}}}}{{#if:{{{subdivisio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subdivisio_authority}}}</span>}} | etiqueta16 = {{#if:{{{subphylum|}}}|''Subfilo:''}} | datos16 = {{#if:{{{subphylum|}}}|{{ucfirst:{{{subphylum}}}}}}}{{#if:{{{subphylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subphylum_authority}}}</span>}} | etiqueta17 = {{#if:{{{infraphylum|}}}|''Infrafilo:''}} | datos17 = {{#if:{{{infraphylum|}}}|{{ucfirst:{{{infraphylum}}}}}}}{{#if:{{{infraphylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{infraphylum_authority}}}</span>}} | etiqueta18 = {{#if:{{{microphylum|}}}|''Microfilo:''}} | datos18 = {{#if:{{{microphylum|}}}|{{ucfirst:{{{microphylum}}}}}}}{{#if:{{{microphylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{microphylum_authority}}}</span>}} | etiqueta19 = {{#if:{{{nanophylum|}}}|''Nanofilo:''}} | datos19 = {{#if:{{{nanophylum|}}}|{{ucfirst:{{{nanophylum}}}}}}}{{#if:{{{nanophylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{nanophylum_authority}}}</span>}} | etiqueta20 = {{#if:{{{unranked_classis|}}}|''(sin rango):''}} | datos20 = {{#if:{{{unranked_classis|}}}|{{ucfirst:{{{unranked_classis}}}}}}}{{#if:{{{unranked_classis_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_classis_authority}}}</span>}} | etiqueta21 = {{#if:{{{superclassis|}}}|''Superclase:''}} | datos21 = {{#if:{{{superclassis|}}}|{{ucfirst:{{{superclassis}}}}}}}{{#if:{{{superclassis_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superclassis_authority}}}</span>}} | etiqueta22 = {{#if:{{{classis|}}}|''Clase:''}} | datos22 = {{#if:{{{classis|}}}|{{ucfirst:{{{classis}}}}}}}{{#if:{{{classis_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{classis_authority}}}</span>}} | etiqueta23 = {{#if:{{{subclassis|}}}|''Subclase:''}} | datos23 = {{#if:{{{subclassis|}}}|{{ucfirst:{{{subclassis}}}}}}}{{#if:{{{subclassis_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subclassis_authority}}}</span>}} | etiqueta24 = {{#if:{{{infraclassis|}}}|''Infraclase:''}} | datos24 = {{#if:{{{infraclassis|}}}|{{ucfirst:{{{infraclassis}}}}}}}{{#if:{{{infraclassis_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{infraclassis_authority}}}</span>}} | etiqueta25 = {{#if:{{{unranked_ordo|}}}|''(sin rango):''}} | datos25 = {{#if:{{{unranked_ordo|}}}|{{ucfirst:{{{unranked_ordo}}}}}}}{{#if:{{{unranked_ordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_ordo_authority}}}</span>}} | etiqueta26 = {{#if:{{{magnordo|}}}|''Magnorden:''}} | datos26 = {{#if:{{{magnordo|}}}|{{ucfirst:{{{magnordo}}}}}}}{{#if:{{{magnordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{magnordo_authority}}}</span>}} | etiqueta27 = {{#if:{{{superordo|}}}|''Superorden:''}} | datos27 = {{#if:{{{superordo|}}}|{{ucfirst:{{{superordo}}}}}}}{{#if:{{{superordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superordo_authority}}}</span>}} | etiqueta28 = {{#if:{{{granordo|}}}|''Granorden:''}} | datos28 = {{#if:{{{granordo|}}}|{{ucfirst:{{{granordo}}}}}}}{{#if:{{{granordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{granordo_authority}}}</span>}} | etiqueta29 = {{#if:{{{ordo|}}}|''Orden:''}} | datos29 = {{#if:{{{ordo|}}}|{{ucfirst:{{{ordo}}}}}}}{{#if:{{{ordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{ordo_authority}}}</span>}} | etiqueta30 = {{#if:{{{subordo|}}}|''Suborden:''}} | datos30 = {{#if:{{{subordo|}}}|{{ucfirst:{{{subordo}}}}}}}{{#if:{{{subordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subordo_authority}}}</span>}} | etiqueta31 = {{#if:{{{infraordo|}}}|''Infraorden:''}} | datos31 = {{#if:{{{infraordo|}}}|{{ucfirst:{{{infraordo}}}}}}}{{#if:{{{infraordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{infraordo_authority}}}</span>}} | etiqueta32 = {{#if:{{{parvordo|}}}|''Parvorden:''}} | datos32 = {{#if:{{{parvordo|}}}|{{ucfirst:{{{parvordo}}}}}}}{{#if:{{{parvordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{parvordo_authority}}}</span>}} | etiqueta33 = {{#if:{{{zoodivisio|}}}|Jaats:}} | datos33 = {{#if:{{{zoodivisio|}}}|{{ucfirst:{{{zoodivisio}}}}}}}{{#if:{{{zoodivisio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{zoodivisio_authority}}}</span>}} | etiqueta34 = {{#if:{{{zoosectio|}}}|''Sección:''}} | datos34 = {{#if:{{{zoosectio|}}}|{{ucfirst:{{{zoosectio}}}}}}}{{#if:{{{zoosectio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{zoosectio_authority}}}</span>}} | etiqueta35 = {{#if:{{{zoosubsectio|}}}|''Subsección:''}} | datos35 = {{#if:{{{zoosubsectio|}}}|{{ucfirst:{{{zoosubsectio}}}}}}}{{#if:{{{zoosubsectio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{zoosubsectio_authority}}}</span>}} | etiqueta36 = {{#if:{{{unranked_familia|}}}|''(sin rango):''}} | datos36 = {{#if:{{{unranked_familia|}}}|{{ucfirst:{{{unranked_familia}}}}}}}{{#if:{{{unranked_familia_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_familia_authority}}}</span>}} | etiqueta37 = {{#if:{{{superfamilia|}}}|''Superfamilia:''}} | datos37 = {{#if:{{{superfamilia|}}}|{{ucfirst:{{{superfamilia}}}}}}}{{#if:{{{superfamilia_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superfamilia_authority}}}</span>}} | etiqueta38 = {{#if:{{{familia|}}}|Láak'tsilil:}} | datos38 = {{#if:{{{familia|}}}|{{ucfirst:{{{familia}}}}}}}{{#if:{{{familia_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{familia_authority}}}</span>}} | etiqueta39 = {{#if:{{{subfamilia|}}}|''Subfamilia:''}} | datos39 = {{#if:{{{subfamilia|}}}|{{ucfirst:{{{subfamilia}}}}}}}{{#if:{{{subfamilia_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subfamilia_authority}}}</span>}} | etiqueta40 = {{#if:{{{supertribus|}}}|''Supertribu:''}} | datos40 = {{#if:{{{supertribus|}}}|{{ucfirst:{{{supertribus}}}}}}}{{#if:{{{supertribus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{supertribus_authority}}}</span>}} | etiqueta41 = {{#if:{{{tribus|}}}|''Tribu:''}} | datos41 = {{#if:{{{tribus|}}}|{{ucfirst:{{{tribus}}}}}}}{{#if:{{{tribus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{tribus_authority}}}</span>}} | etiqueta42 = {{#if:{{{subtribus|}}}|''Subtribu:''}} | datos42 = {{#if:{{{subtribus|}}}|{{ucfirst:{{{subtribus}}}}}}}{{#if:{{{subtribus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subtribus_authority}}}</span>}} | etiqueta43 = {{#if:{{{alliance|}}}|''Alianza:''}} | datos43 = {{#if:{{{alliance|}}}|{{ucfirst:{{{alliance}}}}}}}{{#if:{{{alliance_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{alliance_authority}}}</span>}} | etiqueta44 = {{#if:{{{unranked_genus|}}}|''(sin rango):''}} | datos44 = {{#if:{{{unranked_genus|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{unranked_genus}}}}}</span>}}{{#if:{{{unranked_genus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_genus_authority}}}</span>}} | etiqueta45 = {{#if:{{{genus|}}}|''Género:''}} | datos45 = {{#if:{{{genus|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{genus}}}}}</span>}}{{#if:{{{genus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{genus_authority}}}</span>}}{{#if:{{ambas|{{{genus|}}}|{{{genus2|}}}}}|<br />}}{{#if:{{{genus2|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{genus2}}}}}</span>}}{{#if:{{{genus2_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{genus2_authority}}}</span>}} | etiqueta46 = {{#if:{{{subgenus|}}}|''Subgénero:''}} | datos46 = {{#if:{{{subgenus|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{subgenus}}}}}</span>}}{{#if:{{{subgenus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subgenus_authority}}}</span>}} | etiqueta47 = {{#if:{{{sectio|}}}|''Sección:''}} | datos47 = {{#if:{{{sectio|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{sectio}}}}}</span>}}{{#if:{{{sectio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{sectio_authority}}}</span>}} | etiqueta48 = {{#if:{{{series|}}}|''Serie:''}} | datos48 = {{#if:{{{series|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{series}}}}}</span>}}{{#if:{{{series_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{series_authority}}}</span>}} | etiqueta49 = {{#if:{{{species_group|}}}|''Grupo específico:''}} | datos49 = {{ucfirst:{{{species_group|}}}}}{{#if:{{{species_group_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{species_group_authority}}}</span>}} | etiqueta50 = {{#if:{{{species_subgroup|}}}|''Subgrupo específico:''}} | datos50 = {{ucfirst:{{{species_subgroup|}}}}}{{#if:{{{species_subgroup_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{species_subgroup_authority}}}</span>}} | etiqueta51 = {{#if:{{{species_complex|}}}|''Complejo específico:''}} | datos51 = {{ucfirst:{{{species_complex|}}}}}{{#if:{{{species_complex_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{species_complex_authority}}}</span>}} | etiqueta52 = {{#if:{{{species|}}}{{{binomial|}}}|Jejeláasil:}} | datos52 = {{#if:{{{species|}}}{{{binomial|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{species|{{{binomial}}}}}} }}</span>{{#if:{{{species_authority|}}}{{{binomial_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{species_authority|{{{binomial_authority}}}}}}</span>}}}} | etiqueta53 = {{#if:{{{subspecies|}}}|''Subespecie:''}} | datos53 = {{#if:{{{subspecies|}}}{{{trinomial|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{subspecies|{{{trinomial}}}}}} }}</span>{{#if:{{{subspecies_authority|}}}{{{trinomial_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subspecies_authority|{{{trinomial_authority}}}}}}</span>}}}} }} </includeonly><noinclude> {{Wp/yua/Documentación}} <noinclude> 41qvgosequu5i66sgcebg1tx7mwiaeq 7254473 7254462 2026-07-17T21:21:31Z 26agcp 2575807 7254473 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Wp/yua/Infobox | arriba = {{{nombre|{{{name|}}}}}} | imagen = [[File:{{{imagen|{{{image|}}}}}}|{{{anchoimagen|{{{image_width|300px}}}}}}|border]] | piedeimagen = {{{piedeimagen|{{{image_caption|}}}}}} | etiqueta4 = {{#if:{{{domain|}}}|''Dominio:''}} | datos4 = {{{domain|}}}{{#if:{{{domain_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{domain_authority}}}</span>}} | etiqueta6 = {{#if:{{{unranked_regnum|}}}|''(sin rango)''}} | datos6 = {{#if:{{{unranked_regnum|}}}|{{ucfirst:{{{unranked_regnum}}}}}}}{{#if:{{{unranked_regnum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_regnum_authority}}}</span>}} | etiqueta7 = {{#if:{{{superregnum|}}}|''Superreino:''}} | datos7 = {{#if:{{{superregnum|}}}|{{ucfirst:{{{superregnum}}}}}}}{{#if:{{{superregnum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superregnum_authority}}}</span>}} | etiqueta8 = {{#if:{{{regnum|}}}|Ch'i'ibalil:}} | datos8 = {{#if:{{{regnum|}}}|{{ucfirst:{{{regnum}}}}}}}{{#if:{{{regnum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{regnum_authority}}}</span>}} | etiqueta9 = {{#if:{{{subregnum|}}}|''Subreino'':}} | datos9 = {{#if:{{{subregnum|}}}|{{ucfirst:{{{subregnum}}}}}}}{{#if:{{{subregnum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subregnum_authority}}}</span>}} | etiqueta10 = {{#if:{{{unranked_phylum|}}}|''(sin rango)''}} | datos10 = {{#if:{{{unranked_phylum|}}}|{{ucfirst:{{{unranked_phylum}}}}}}}{{#if:{{{unranked_phylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_phylum_authority}}}</span>}} | etiqueta11 = {{#if:{{{superdivisio|}}}|''Superdivisión:''}} | datos11 = {{#if:{{{superdivisio|}}}|{{ucfirst:{{{superdivisio}}}}}}}{{#if:{{{superdivisio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superdivisio_authority}}}</span>}} | etiqueta12 = {{#if:{{{superphylum|}}}|''Superfilo:''}} | datos12 = {{#if:{{{superphylum|}}}|{{ucfirst:{{{superphylum}}}}}}}{{#if:{{{superphylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superphylum_authority}}}</span>}} | etiqueta13 = {{#if:{{{divisio|}}}|Jaats:}} | datos13 = {{#if:{{{divisio|}}}|{{ucfirst:{{{divisio}}}}}}}{{#if:{{{divisio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{divisio_authority}}}</span>}} | etiqueta14 = {{#if:{{{phylum|}}}|''Filo:''}} | datos14 = {{#if:{{{phylum|}}}|{{ucfirst:{{{phylum}}}}}}}{{#if:{{{phylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{phylum_authority}}}</span>}} | etiqueta15 = {{#if:{{{subdivisio|}}}|''Subdivisión:''}} | datos15 = {{#if:{{{subdivisio|}}}|{{ucfirst:{{{subdivisio}}}}}}}{{#if:{{{subdivisio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subdivisio_authority}}}</span>}} | etiqueta16 = {{#if:{{{subphylum|}}}|''Subfilo:''}} | datos16 = {{#if:{{{subphylum|}}}|{{ucfirst:{{{subphylum}}}}}}}{{#if:{{{subphylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subphylum_authority}}}</span>}} | etiqueta17 = {{#if:{{{infraphylum|}}}|''Infrafilo:''}} | datos17 = {{#if:{{{infraphylum|}}}|{{ucfirst:{{{infraphylum}}}}}}}{{#if:{{{infraphylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{infraphylum_authority}}}</span>}} | etiqueta18 = {{#if:{{{microphylum|}}}|''Microfilo:''}} | datos18 = {{#if:{{{microphylum|}}}|{{ucfirst:{{{microphylum}}}}}}}{{#if:{{{microphylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{microphylum_authority}}}</span>}} | etiqueta19 = {{#if:{{{nanophylum|}}}|''Nanofilo:''}} | datos19 = {{#if:{{{nanophylum|}}}|{{ucfirst:{{{nanophylum}}}}}}}{{#if:{{{nanophylum_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{nanophylum_authority}}}</span>}} | etiqueta20 = {{#if:{{{unranked_classis|}}}|''(sin rango):''}} | datos20 = {{#if:{{{unranked_classis|}}}|{{ucfirst:{{{unranked_classis}}}}}}}{{#if:{{{unranked_classis_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_classis_authority}}}</span>}} | etiqueta21 = {{#if:{{{superclassis|}}}|''Superclase:''}} | datos21 = {{#if:{{{superclassis|}}}|{{ucfirst:{{{superclassis}}}}}}}{{#if:{{{superclassis_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superclassis_authority}}}</span>}} | etiqueta22 = {{#if:{{{classis|}}}|''Clase:''}} | datos22 = {{#if:{{{classis|}}}|{{ucfirst:{{{classis}}}}}}}{{#if:{{{classis_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{classis_authority}}}</span>}} | etiqueta23 = {{#if:{{{subclassis|}}}|''Subclase:''}} | datos23 = {{#if:{{{subclassis|}}}|{{ucfirst:{{{subclassis}}}}}}}{{#if:{{{subclassis_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subclassis_authority}}}</span>}} | etiqueta24 = {{#if:{{{infraclassis|}}}|''Infraclase:''}} | datos24 = {{#if:{{{infraclassis|}}}|{{ucfirst:{{{infraclassis}}}}}}}{{#if:{{{infraclassis_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{infraclassis_authority}}}</span>}} | etiqueta25 = {{#if:{{{unranked_ordo|}}}|''(sin rango):''}} | datos25 = {{#if:{{{unranked_ordo|}}}|{{ucfirst:{{{unranked_ordo}}}}}}}{{#if:{{{unranked_ordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_ordo_authority}}}</span>}} | etiqueta26 = {{#if:{{{magnordo|}}}|''Magnorden:''}} | datos26 = {{#if:{{{magnordo|}}}|{{ucfirst:{{{magnordo}}}}}}}{{#if:{{{magnordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{magnordo_authority}}}</span>}} | etiqueta27 = {{#if:{{{superordo|}}}|''Superorden:''}} | datos27 = {{#if:{{{superordo|}}}|{{ucfirst:{{{superordo}}}}}}}{{#if:{{{superordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superordo_authority}}}</span>}} | etiqueta28 = {{#if:{{{granordo|}}}|''Granorden:''}} | datos28 = {{#if:{{{granordo|}}}|{{ucfirst:{{{granordo}}}}}}}{{#if:{{{granordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{granordo_authority}}}</span>}} | etiqueta29 = {{#if:{{{ordo|}}}|''Orden:''}} | datos29 = {{#if:{{{ordo|}}}|{{ucfirst:{{{ordo}}}}}}}{{#if:{{{ordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{ordo_authority}}}</span>}} | etiqueta30 = {{#if:{{{subordo|}}}|''Suborden:''}} | datos30 = {{#if:{{{subordo|}}}|{{ucfirst:{{{subordo}}}}}}}{{#if:{{{subordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subordo_authority}}}</span>}} | etiqueta31 = {{#if:{{{infraordo|}}}|''Infraorden:''}} | datos31 = {{#if:{{{infraordo|}}}|{{ucfirst:{{{infraordo}}}}}}}{{#if:{{{infraordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{infraordo_authority}}}</span>}} | etiqueta32 = {{#if:{{{parvordo|}}}|''Parvorden:''}} | datos32 = {{#if:{{{parvordo|}}}|{{ucfirst:{{{parvordo}}}}}}}{{#if:{{{parvordo_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{parvordo_authority}}}</span>}} | etiqueta33 = {{#if:{{{zoodivisio|}}}|Jaats:}} | datos33 = {{#if:{{{zoodivisio|}}}|{{ucfirst:{{{zoodivisio}}}}}}}{{#if:{{{zoodivisio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{zoodivisio_authority}}}</span>}} | etiqueta34 = {{#if:{{{zoosectio|}}}|''Sección:''}} | datos34 = {{#if:{{{zoosectio|}}}|{{ucfirst:{{{zoosectio}}}}}}}{{#if:{{{zoosectio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{zoosectio_authority}}}</span>}} | etiqueta35 = {{#if:{{{zoosubsectio|}}}|''Subsección:''}} | datos35 = {{#if:{{{zoosubsectio|}}}|{{ucfirst:{{{zoosubsectio}}}}}}}{{#if:{{{zoosubsectio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{zoosubsectio_authority}}}</span>}} | etiqueta36 = {{#if:{{{unranked_familia|}}}|''(sin rango):''}} | datos36 = {{#if:{{{unranked_familia|}}}|{{ucfirst:{{{unranked_familia}}}}}}}{{#if:{{{unranked_familia_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_familia_authority}}}</span>}} | etiqueta37 = {{#if:{{{superfamilia|}}}|''Superfamilia:''}} | datos37 = {{#if:{{{superfamilia|}}}|{{ucfirst:{{{superfamilia}}}}}}}{{#if:{{{superfamilia_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{superfamilia_authority}}}</span>}} | etiqueta38 = {{#if:{{{familia|}}}|Láak'tsilil:}} | datos38 = {{#if:{{{familia|}}}|{{ucfirst:{{{familia}}}}}}}{{#if:{{{familia_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{familia_authority}}}</span>}} | etiqueta39 = {{#if:{{{subfamilia|}}}|''Subfamilia:''}} | datos39 = {{#if:{{{subfamilia|}}}|{{ucfirst:{{{subfamilia}}}}}}}{{#if:{{{subfamilia_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subfamilia_authority}}}</span>}} | etiqueta40 = {{#if:{{{supertribus|}}}|''Supertribu:''}} | datos40 = {{#if:{{{supertribus|}}}|{{ucfirst:{{{supertribus}}}}}}}{{#if:{{{supertribus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{supertribus_authority}}}</span>}} | etiqueta41 = {{#if:{{{tribus|}}}|''Tribu:''}} | datos41 = {{#if:{{{tribus|}}}|{{ucfirst:{{{tribus}}}}}}}{{#if:{{{tribus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{tribus_authority}}}</span>}} | etiqueta42 = {{#if:{{{subtribus|}}}|''Subtribu:''}} | datos42 = {{#if:{{{subtribus|}}}|{{ucfirst:{{{subtribus}}}}}}}{{#if:{{{subtribus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subtribus_authority}}}</span>}} | etiqueta43 = {{#if:{{{alliance|}}}|''Alianza:''}} | datos43 = {{#if:{{{alliance|}}}|{{ucfirst:{{{alliance}}}}}}}{{#if:{{{alliance_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{alliance_authority}}}</span>}} | etiqueta44 = {{#if:{{{unranked_genus|}}}|''(sin rango):''}} | datos44 = {{#if:{{{unranked_genus|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{unranked_genus}}}}}</span>}}{{#if:{{{unranked_genus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{unranked_genus_authority}}}</span>}} | etiqueta45 = {{#if:{{{genus|}}}|''Género:''}} | datos45 = {{#if:{{{genus|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{genus}}}}}</span>}}{{#if:{{{genus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{genus_authority}}}</span>}}{{#if:{{ambas|{{{genus|}}}|{{{genus2|}}}}}|<br />}}{{#if:{{{genus2|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{genus2}}}}}</span>}}{{#if:{{{genus2_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{genus2_authority}}}</span>}} | etiqueta46 = {{#if:{{{subgenus|}}}|''Subgénero:''}} | datos46 = {{#if:{{{subgenus|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{subgenus}}}}}</span>}}{{#if:{{{subgenus_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subgenus_authority}}}</span>}} | etiqueta47 = {{#if:{{{sectio|}}}|''Sección:''}} | datos47 = {{#if:{{{sectio|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{sectio}}}}}</span>}}{{#if:{{{sectio_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{sectio_authority}}}</span>}} | etiqueta48 = {{#if:{{{series|}}}|''Serie:''}} | datos48 = {{#if:{{{series|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{series}}}}}</span>}}{{#if:{{{series_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{series_authority}}}</span>}} | etiqueta49 = {{#if:{{{species_group|}}}|''Grupo específico:''}} | datos49 = {{ucfirst:{{{species_group|}}}}}{{#if:{{{species_group_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{species_group_authority}}}</span>}} | etiqueta50 = {{#if:{{{species_subgroup|}}}|''Subgrupo específico:''}} | datos50 = {{ucfirst:{{{species_subgroup|}}}}}{{#if:{{{species_subgroup_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{species_subgroup_authority}}}</span>}} | etiqueta51 = {{#if:{{{species_complex|}}}|''Complejo específico:''}} | datos51 = {{ucfirst:{{{species_complex|}}}}}{{#if:{{{species_complex_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{species_complex_authority}}}</span>}} | etiqueta52 = {{#if:{{{species|}}}{{{binomial|}}}|Jejeláasil:}} | datos52 = {{#if:{{{species|}}}{{{binomial|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{species|{{{binomial}}}}}} }}</span>{{#if:{{{species_authority|}}}{{{binomial_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{species_authority|{{{binomial_authority}}}}}}</span>}}}} | etiqueta53 = {{#if:{{{subspecies|}}}|''Subespecie:''}} | datos53 = {{#if:{{{subspecies|}}}{{{trinomial|}}}|<span style="font-style:italic">{{ucfirst:{{{subspecies|{{{trinomial}}}}}} }}</span>{{#if:{{{subspecies_authority|}}}{{{trinomial_authority|}}}|<br /><span style="font-variant:small-caps;">{{{subspecies_authority|{{{trinomial_authority}}}}}}</span>}}}} }} </includeonly><noinclude> {{Wp/yua/Documentación}} <noinclude> 4i59yuzhqyasej44ngwmmtsfqanq37e 0 119693 7254474 7251678 2026-07-17T21:24:48Z 26agcp 2575807 7254474 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | nombre = Peek' | piedeimagen=Peek'o'ob | imagen=Coat types 3.jpg | domain = [[Wp/yua/Eukaryota|Eukaryota]] | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | subregnum = [[Wp/yua/Eumetazoa|Eumetazoa]] | superphylum = [[Wp/yua/Deuterostomia|Deuterostomia]] | unranked_phylum = [[Wp/yua/Bilateria|Bilateria]] | phylum = [[Wp/yua/Chordata|Chordata]] | subphylum = [[Wp/yua/Vertebrata|Vertebrata]] | infraphylum = [[Wp/yua/Gnathostomata|Gnathostomata]] | superclassis = [[Wp/yua/Tetrapoda|Tetrapoda]] | classis = [[Wp/yua/Mammalia|Mammalia]] | subclassis = [[Wp/yua/Theria|Theria]] | infraclassis = [[Wp/yua/Placentalia|Placentalia]] | ordo = [[Wp/yua/Carnivora|Carnivora]] | subordo = [[Wp/yua/Caniformia|Caniformia]] | familia = [[Wp/yua/Canidae|Canidae]] | subfamilia = [[Wp/yua/Caninae|Caninae]] | tribus = [[Wp/yua/Canini|Canini]] | subtribus = [[Wp/yua/Canina|Canina]] | genus = [[Wp/yua/Canis|Canis]] | binomial = '''Canis familiaris''' | species_authority = [[Wp/yua/Carlos Linneo|Linnaeus]], 1758 | synonyms = ''Canis familiaris'' <small>Linnaeus 1758</small><br/> ''Canis familiaris domesticus'' <small>Linnaeus 1758</small><br/> ''Canis lupus familiaris'' <small>Linnaeus 1758</small> }} [[File:Perro domestico.jpg|thumb|Peek']] Le '''peek''''o' juntúul ba'alche' ku taal ti' u ch'i'ibalo'ob ''[[:es:Canidae|cánidos]]'', tu ja'abil 2001 ku tukulta'ale' yaan maanal ti' ''cuatrocientos millones'' túulal peek'o'ob yóok'ol kaab. Jejeláas u nojochil, u bixil yéetel u tso'otsel u wíinkilalo'ob. Jach seten ma'alob u xikino'ob yéetel u ni'ob, lelo'oba' ku jach meyaj ti'ob. U ja'abilo'obe' ku náakal ichil óoxlajun tak jo'olajun ja'ab, u ka'anlil u baakelo'obe', je'el tak u náakal junk'aal u ja'abilo'obe', ba'ale' le ka'anal baakelo'obo' ku taal tak lajunja'ab u kuxtalo'obe'. U yáax baakel peek' muka'an tu tséel wíinike' kaxta'ane' ku yúuchul tu lu'umil Israel ichil u ja'abil 12&nbsp;000 Ti' le je'elo' peek' yéetel wíinike' ku múul biinsikuba'ob. Ya'ab máaxe' ku jach yaabiltiko'ob tumen ku meyajo'ob uti'al p'uuj, ku káantiko'on naj wa chéen bey láak'intajo'obe'. ba'ale le peek'o'ob jach yaan wey Yucatan yéetel noj lu'umil Mexicoe' k'ajolta'an je'ex malix peek'o'ob. [[File:El perro (10197338745).jpg|alt=|thumb|200x200px]][[File:Peek'.jpg|thumb]] [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Aalak'o'ob]] {{INTERWIKI|Q144}} bi8rytwpp3hfqumxx86esrtiu67a02z 7254630 7254474 2026-07-18T06:54:58Z 26agcp 2575807 7254630 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | nombre = Peek' | piedeimagen=Peek'o'ob | imagen=Coat types 3.jpg | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | phylum = [[Wp/yua/Chordata|Chordata]] | classis = [[Wp/yua/Mammalia|Mammalia]] | ordo = [[Wp/yua/Carnivora|Carnivora]] | subordo = [[Wp/yua/Caniformia|Caniformia]] | familia = [[Wp/yua/Canidae|Canidae]] | subfamilia = [[Wp/yua/Caninae|Caninae]] | tribus = [[Wp/yua/Canini|Canini]] | subtribus = [[Wp/yua/Canina|Canina]] | genus = [[Wp/yua/Canis|Canis]] | binomial = '''Canis familiaris''' | species_authority = [[Wp/yua/Carlos Linneo|Linnaeus]], 1758 | synonyms = ''Canis familiaris'' <small>Linnaeus 1758</small><br/> ''Canis familiaris domesticus'' <small>Linnaeus 1758</small><br/> ''Canis lupus familiaris'' <small>Linnaeus 1758</small> }} [[File:Perro domestico.jpg|thumb|Peek']] Le '''peek''''o' juntúul ba'alche' ku taal ti' u ch'i'ibalo'ob ''[[:es:Canidae|cánidos]]'', tu ja'abil 2001 ku tukulta'ale' yaan maanal ti' ''cuatrocientos millones'' túulal peek'o'ob yóok'ol kaab. Jejeláas u nojochil, u bixil yéetel u tso'otsel u wíinkilalo'ob. Jach seten ma'alob u xikino'ob yéetel u ni'ob, lelo'oba' ku jach meyaj ti'ob. U ja'abilo'obe' ku náakal ichil óoxlajun tak jo'olajun ja'ab, u ka'anlil u baakelo'obe', je'el tak u náakal junk'aal u ja'abilo'obe', ba'ale' le ka'anal baakelo'obo' ku taal tak lajunja'ab u kuxtalo'obe'. U yáax baakel peek' muka'an tu tséel wíinike' kaxta'ane' ku yúuchul tu lu'umil Israel ichil u ja'abil 12&nbsp;000 Ti' le je'elo' peek' yéetel wíinike' ku múul biinsikuba'ob. Ya'ab máaxe' ku jach yaabiltiko'ob tumen ku meyajo'ob uti'al p'uuj, ku káantiko'on naj wa chéen bey láak'intajo'obe'. ba'ale le peek'o'ob jach yaan wey Yucatan yéetel noj lu'umil Mexicoe' k'ajolta'an je'ex malix peek'o'ob. [[File:El perro (10197338745).jpg|alt=|thumb|200x200px]][[File:Peek'.jpg|thumb]] [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Aalak'o'ob]] {{INTERWIKI|Q144}} r6pvtrde34w1affi416y6blick5oe2k 0 122338 7254433 5635660 2026-07-17T20:32:07Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku p'a'atal le bix u ya´alik wikipediao' 7254433 wikitext text/x-wiki [[Image:Paz0.jpg|thumb|200px|right|Octavio Paz]] '''Octavio Paz Lozano''' ka’ache’ Doroteo Arango juntúul jo’olpóopil ti’ le kasteman yéetel máasewal wíinik’ob. Síij tu kaajil ''México DF''., ka’ache’ ''Durango'', bejla’e’ ''México D.F.'', tu ja’abil 1874. Tu k’iinil 13 ti’ u winalil ''diciembre'' tu ja’abil 1874 kíinsa’abij. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Meejikoilo'ob]] {{INTERWIKI|Q46739}} 0zgfrd1uolw6j45hyi71e0y09xr2sv0 0 122342 7254135 5624855 2026-07-17T14:44:19Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 7254135 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Nezahualcóyotl'''</big></big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | |- | align=center colspan=2 | [[image:NezahualcoyotlGardenTADF.JPG|200px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Nacimiento | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 26 ''de enero de'' 1348 (78 ''años'') |- |} '''Nezahualcóyotl''' (* [[Wp/yua/Texcoco|Texcoco]]; 26 ''enero'' 1348) ==Tu'ux ch'a'aba'an lela'== <references/> [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Meejikoilo'ob]] {{INTERWIKI|Q379964}} 5id91zi24fylwf4m4zpmbr3g4z8vajt 0 123822 7254511 7250697 2026-07-17T22:30:51Z 26agcp 2575807 7254511 wikitext text/x-wiki [[File:Uhu-muc.jpg|thumb|Kulte']] '''Kulte'/Tunkuruchu:''' Jun túul ch'íich' ku jaantik uláak' ch'íich'o'ob wa mejen ba'alche'ob, ju jook'ol ts'oon ichil áak'ab, ma'tech u je'elel tak u taal u sáastal, leti'e' suuk u máan chen tu juun,ma' tu jaantik bak'el tan u paajtal, je'el u páajtal u kuxtal tak junk'al ja'abo'ob, ma' suuk u k'exik u kajtalil, ba'ale' ku kaxtik tu'ux ka'anal u k'abche'ob, u ch'uupile' je'el u ts'aik óoxp'éel tak kanp'éel u ye'elil, yaan máaxe' ku yiilik u yoochel je'ex k'a'anan tuukul, ba'ale yan xan ku ya'alike' ku ye'esik kuxtal wa kimilil. yan ichil le '''kulte''''ob chen jun náabk'ab yanti', ba'ale yan ku chukik tak jump'íit máas ti óox náabk'ab. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ch'íich'o'ob]] {{INTERWIKI|Q8253953}} bckr6omla3tfe6a59670is1yhb66kcz 0 123823 7254500 7220813 2026-07-17T22:12:29Z 26agcp 2575807 correcciones 7254500 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | image = Chulinga Margariteña.JPG | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | phylum = [[Wp/yua/Chordata|Chordata]] | classis = [[Wp/yua/Aves|Aves]] | ordo = [[Wp/yua/Passeriformes|Passeriformes]] | familia = [[Wp/yua/Mimidae|Mimidae]] | genus = [[Wp/yua/Mimus|Mimus]] | binomial = '''Mimus gilvus''' | binomial_authority = ([[Wp/yua/Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1808) }} Le '''chi' ka'''' (káastelan t'aan: ''cenzontle'') leti’ jump’éel ch’íich’ ichil u múuch'il Mimidae, jach k’ajóolta’an tumen u yéetelil u pak’ach t’aano’ob yéetel u suut t’aanilo’ob tu yóok’ol. U k’aaba’ ich káastelane’ tu taal ti' ''náhuatl'' ku ya’alik “ch’íich’ yéetel jumbaak’ t’aano’ob” (''ave de cuatrocientas voces''). Ku kuxtal ti’ ya’ab lu’umo’ob ti’ ''América'', ichil k’áax, suuk k’áax yéetel kaajo’ob. U bo’onil jach ya’ax-sak chukul, yéetel yaan sak u boonil ichil u xik’nalo’ob. Le '''chi' ka'''' ku jaantik u yich iikelo'ob yéetel uláak' neek'obchan. Jump’éel ch’íich’ jats’uts u k’aay ti’ le yáax k’iino’obo'. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ch'íich'o'ob]] {{INTERWIKI|Q1591500}} hcllrmul5dckck5ozvtd3cgcxfipdbk 0 124329 7254239 514376 2026-07-17T16:41:31Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 7254239 wikitext text/x-wiki U kaajil '''''Nuevo Progreso''''', [[Wp/yua/Kaampech|Xóot' Noj Lu'umil Kaampech]], ''Meejiko''e', p'aatal tu xaman-lak'inil Noj A'almaj t'aanil u méek'tankaaj Kaampech, tu'ux kutal u ts'oko'ol u pa'ak'al kij. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Kaajo'ob ti' Kaampech]] mu75xaok038p12qf04bv292ew6mks9o 0 124977 7254447 7212498 2026-07-17T20:40:41Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7254447 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=275 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Opichén'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align=center colspan=2 | |- |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Opichen en Yucatan.svg|275px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíiniko'ob | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 33.490 (2010)<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[http://www.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/Preliminares2010.aspx? Resultados preliminares del Censo de 2010. Yucatán]». Káastlan t'aan.</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | ''Código INEGI'' | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 31019 |} [[File:Xburrotunich.jpg|thumb|Oxkintok, Opichén]] '''Opichén'''yaan jun [[Wp/yua/Kuchkabal|kuchkabal]] ti' [[Wp/yua/Yúukatan|Yúukatan]] ichil Méxikooe',<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[https://web.archive.org/web/20110722225830/http://mapserver.inegi.gob.mx/geografia/espanol/estados/yuc/divismpal.cfm?c=1206&e=31&CFID=1993439&CFTOKEN=83113576 Aspectos geográficos de Yucatán. Divisón Municipal]». Káastlan t'aan.</ref> p'aatal tu xaman-lak'inil Noj A'almaj t'aanil u méek'tankaaj, tu'ux kutal u ts'oko'ol u pa'ak'al kij. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q3293971}} huys7fg69gtiqtwr8d61120ueosmapo 0 129341 7254457 7220626 2026-07-17T20:55:07Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7254457 wikitext text/x-wiki [[File:Oxkutzcab en Yucatan.png|thumb|Oxkutzcab ]] [[File:Vista lateral de la iglesia en Oxkutzcab.jpg|thumb]] U méek'tankaajil Oxkutzcab, [[Wp/yua/Yúukatan|''Yúukatan'']], ''Meejiko''e', p'aatal tu xaman-lak'inil Noj A'almaj t'aanil u méek'tankaaj, tu'ux kutal u ts'oko'ol u pa'ak'al kij. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q2990961}} ku8eh4z8w8z59xww0bvq87y8jax6fau 0 145272 7254454 5608063 2026-07-17T20:49:15Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7254454 wikitext text/x-wiki [[File:Otomi language.png|thumb|Otomí t'aan]] [[File:Carteles en lengua otomí en escuela de Ixtenco, Tlaxcala 14.jpg|thumb|E'esaj t'aano'ob ich ''Otomí'' t'aan ti' najil xook ti' ''Ixtenco, Tlaxcala''.]] '''''Otomí'' t'aan''' yaan jun t'aan utia'al [[Wp/yua/Meejiko|''Meejiko'']], ich noj lu'umilo'ob [[Wp/yua/Hidalgo|''Hidalgo'']] yéetel [[Wp/yua/Puebla|''Puebla'']]. == Láaylie'e' u paakat == * [[Wp/yua/T'aan|t'aan]] [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/T'aano'ob]] {{INTERWIKI|Q36355}} gpk01ezx0w7hwhpz9frjffalw3chlbm 0 146327 7254767 7232657 2026-07-18T08:15:20Z 26agcp 2575807 7254767 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | nombre = ''Oso negro'' | imagen = Schwarzbär-Omega Park.jpg | anchoimagen = 250px | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | phylum = [[Wp/yua/Chordata|Chordata]] | classis = [[Wp/yua/Mammalia|Mammalia]] | ordo = [[Wp/yua/Carnivora|Carnivora]] | subordo = [[Wp/yua/Caniformia|Caniformia]] | familia = [[Wp/yua/Ursidae|Ursidae]] | subfamilia = [[Wp/yua/Ursinae|Ursinae]] | genus = [[Wp/yua/Ursus|Ursus]] | binomial = '''Ursus americanus''' | species_authority = [[Wp/yua/Peter Simon Pallas|Pallas]], 1780 }} Le '''''oso negro''''' americano leti’ jump’éel ''mamífero'' ku kuxa’an ichil k’áaxo’ob ti’ ''[[Wp/yua/América del Norte|América del Norte]]'', bey xan ichil jayp’éel región ti’ xaman ''[[Wp/yua/México|México]]''. U k’aaba’ ''científico'' leti’ ''Ursus americanus''. Leti’ jump’éel ba’alche’ ''omnívoro'', ku janal jejeláas ba’alo’ob je’ex ''frutos'', te’ob, ''insecto’ob'' yéetel mejen ba’alche’ob, bey xan miel yéetel ba’ax ts’o’ok u k’áak’ tal. Le '''''oso negroo’''''' jach ma’alob ku xíimbal yéetel ku k’uchul tu p’óochil te’obo’, yéetel jach ''importante'' ti’ le ''naturaleza'' tumen ku yaantik u jats’utsil ''semillas''. Ma’ tu beeta’al jach k’áas, bey ku yantal ''peligro'' wa ku ch’a’ik u wíinik wa ku kanáantik u alashilo’ob. Yaan u ''protección'' ichil jayp’éel lu’umilo’ob tumen u k’exik u ''háabitat''. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'ob]] {{INTERWIKI|Q122783}} io96g738i7estf3clo1naywixx743lf 3 150371 7254111 590226 2026-07-17T14:29:38Z Rachmat04 131826 Rachmat04 moved page [[User talk:Imanuel NS Uen]] to [[User talk:Renamed user 38d3b999390ef37d7ae9e1f5f0060186]] without leaving a redirect: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Imanuel NS Uen|Imanuel NS Uen]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 38d3b999390ef37d7ae9e1f5f0060186|Renamed user 38d3b999390ef37d7ae9e1f5f0060186]]" 590226 wikitext text/x-wiki == Welcome == {{Translations|Template:Welcome|version=2|extratitle=<br />([[Template:Welcome-translate|Translate]]!)}} <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |float={{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|left|right}} }} {{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|<div class="rtl-text">|}} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Template:User language|User language templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand it! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and [[translatewiki:Special:FirstSteps|follow the instructions]]. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]].{{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|</div>|}}</div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 07:56, 28 September 2011 (UTC) 12b4mgw024yuehdi98t8iyb3he8ivcp 0 156120 7254436 5668868 2026-07-17T20:32:59Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku p'a'atal le bix u ya´alik wikipediao' 7254436 wikitext text/x-wiki [[File:Erechtheion - colonnes.jpg|thumb|Okom tuun]] '''Okom tuun''' Káastlan t'aan: ''columna'' [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q4817}} iz99d3y4bdx1k4c894jrj8efq7lmmo3 0 489374 7254256 7247657 2026-07-17T17:10:58Z SijiR 2605323 /* അടുത്ത ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ */ link added 7254256 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Kochi banner.jpg|pgname=കൊച്ചി}}[[Wy/ml/കേരളം|കേരളത്തിലെ]] ഒരു കോസ്മോപൊളിറ്റൻ നഗരമാണ് '''കൊച്ചി''' (മുമ്പ് കൊച്ചിൻ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു). കേരളത്തിലെ തിരക്കേറിയ വാണിജ്യ തുറമുഖം ഇവിടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ''അറബിക്കടലിന്റെ റാണി എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന'' കൊച്ചിയിലെ ജനസംഖ്യ 2.1 ദശലക്ഷത്തിലധികം (2011) ആണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ നഗരപ്രദേശവുമാണ് കൊച്ചി.[[File:SunsetChineseNet.jpg|thumb|upright=1.2|ഫോർട്ട് കൊച്ചി നഗരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ചൈനീസ് മത്സ്യബന്ധന വലകൾ]] ==മേഖലകൾ== {{Wy/ml/Regionlist | region1name=[[Wy/ml/കൊച്ചി/പഴയ കൊച്ചി|പഴയ കൊച്ചി]] | region1color={{Wy/ml/StdColor|t1}} | region1items=''ഫോർട്ട് കൊച്ചി, മട്ടാഞ്ചേരി, വില്ലിംഗ്ടൺ ദ്വീപ്'' | region1description=പ്രധാനമായും ഒരു വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രം. കടലിനോട് ചേർന്ന ഭാഗമാണ് ''ഫോർട്ട് കൊച്ചി''. ഭംഗിയായി ക്രമീകരിച്ച കൊളോണിയൽ കെട്ടിടങ്ങൾ, ഇടുങ്ങിയ റോഡുകൾ, ആംഗ്ലോ-ഡച്ച് സ്വാധീനമുള്ള കെട്ടിടങ്ങൾ, പുരാവസ്തുക്കൾ വിൽക്കുന്ന കടകൾ എന്നിവ ഇവിടെയുണ്ട്. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിലും പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിലും സുഗന്ധവ്യഞ്ജന വ്യാപാരം വഴി കൊച്ചിയിലെത്തിച്ചേർന്ന ഗുജറാത്തി വ്യാപാരികളുടെ പേരുകേട്ട ഒരു വ്യാപാര നഗരമാണ് ''മട്ടാഞ്ചേരി''. | region2name=[[Wy/ml/കൊച്ചി/ഗോശ്രീ|ഗോശ്രീ ദ്വീപുകൾ]] | region2color={{Wy/ml/StdColor|t2}} | region2items=''ബോൾഗാട്ടി, വല്ലാർപാടം, വൈപ്പിൻ'' | region2description=ബോൾഗാട്ടിയിലാണ് ബ്രിട്ടീഷുകാർ രാജകീയ ഔദ്യോഗികവസതി സ്ഥാപിച്ചത്. പിന്നീട് അത് ഒരു പഞ്ചനക്ഷത്ര ഹോട്ടലാക്കി മാറ്റി. വലിയ ഗോൾഫ് കോഴ്‌സ്, കുതിരസവാരി ട്രാക്കുകൾ, മറീന, ബോട്ട് യാർഡുകൾ എന്നിവയ്ക്ക് പേരുകേട്ടതാണ്. നിരവധി മത്സ്യബന്ധന ഗ്രാമങ്ങൾ, വിനോദസഞ്ചാര ഗ്രാമങ്ങൾ, പ്രശസ്തമായ ചെറായി കടൽതീരം എന്നിവയാൽ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ജനസാന്ദ്രതയുള്ള ദ്വീപുകളിൽ ഒന്നാണ് വൈപ്പിൻ. | region3name=[[Wy/ml/കൊച്ചി/എറണാകുളം|എറണാകുളം]] | region3color={{Wy/ml/StdColor|t3}} | region3items=''സിബിഡി, ഡൗണ്ടൗൺ, പ്രാന്തപ്രദേശം'' | region3description=കൊച്ചിയുടെ ഹൃദയ-ഗതാഗത കേന്ദ്രമായ ഇത് മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത ഭാഗങ്ങളുള്ളതാണ്: മഹാത്മാഗാന്ധി റോഡ് (എം ജി റോഡ്) മറൈൻ ഡ്രൈവും ചിറ്റൂർ റോഡും പ്രധാന പാതയായുള്ള "സെൻട്രൽ ബിസിനസ് ഡിസ്ട്രിക്റ്റ്" (CBD); ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള റെസിഡൻഷ്യൽ ഏരിയകളും എസ്എ റോഡിലും വൈറ്റില ജംഗ്ഷനിലും ബിസിനസ് ഡിസ്ട്രിക്റ്റും ഉള്ള "ഡൗൺടൗൺ", നിരവധി ബിസിനസ്, വാണിജ്യ മേഖലകളുള്ള പ്രാന്തപ്രദേശമാണ്. | region4name=[[Wy/ml/കൊച്ചി/കളമശ്ശേരി|കളമശ്ശേരി]] | region4color= {{Wy/ml/StdColor|t4}} | region4items= | region4description=കേരളത്തിന്റെ ദേശീയ ഉത്സവമായ ഓണത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവായ വലിയ വാമന ക്ഷേത്രത്തിന് പേരുകേട്ട സ്ഥലം. കൊച്ചിൻ സർവകലാശാലയുടെയും മറ്റ് വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും ആസ്ഥാനം കൂടിയാണിത്. | region5name=[[Wy/ml/കൊച്ചി/തൃപ്പൂണിത്തുറ|തൃപ്പൂണിത്തുറ]] | region5color= {{Wy/ml/StdColor|t5}} | region5items= | region5description=കൊച്ചി രാജ്യത്തിന്റെ പഴയ തലസ്ഥാനം, വിവിധ ചരിത്ര കൊട്ടാരങ്ങൾ, മ്യൂസിയങ്ങൾ, ക്ഷേത്രങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് പേരുകേട്ടതും കലകളുടെ കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിലും. }} ==മനസ്സിലാക്കുക== [[File:Santa Cruz Cathedral front view 1.jpg|thumb|സാന്താക്രൂസ് കത്തീഡ്രൽ]] ''കൊടുങ്കാറ്റിൽ ജനിച്ചു വളർന്ന, ശത്രുതയിൽ വളർന്ന, യൂറോപ്യൻ സാമ്രാജ്യങ്ങൾക്കായുള്ള പോരാട്ടഭൂമിയായി സ്ഥാപിതമായ ഒരു നഗരം.'' 1341-ൽ പെരിയാർ നദിയിലെ മഹാപ്രളയത്തിനുശേഷം ഒരു പുരാതന തുറമുഖ നഗരമായി രൂപീകൃതമായ കൊച്ചിയെക്കുറിച്ചുള്ള നല്ലൊരു വിവരണമാണിത്. പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ചേര കേരള സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ വിഭജനത്തോടെ, ഈ പ്രദേശം മറ്റ് പ്രാദേശിക ജന്മിത്തസമ്പ്രദായത്തിലുള്ള പ്രഭുക്കന്മാരാൽ മത്സരിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു പുതിയ രാജവംശത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലായി. കോളനിവൽക്കരണത്തിന്റെ ആവിർഭാവത്തോടെ, കൊച്ചി മിക്കവാറും എല്ലാ കൊളോണിയൽ യൂറോപ്യൻ ശക്തികളുടെയും ആദ്യത്തെ പ്രധാന യുദ്ധഭൂമിയായി മാറി. കഴിഞ്ഞ രണ്ട് ദശകങ്ങളിലെ ദ്രുതഗതിയിലുള്ള വളർച്ചയ്ക്ക് ശേഷം, കൊച്ചി ഇപ്പോൾ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ജനസാന്ദ്രതയുള്ള നഗരപ്രദേശങ്ങളിലൊന്നാണ്. ഒന്നിലധികം പട്ടണങ്ങളുടെയും ദ്വീപുകളുടെയും സംയോജനമാണ് ഈ നഗരം, ഓരോന്നിനും അതിന്റേതായ വ്യക്തിത്വമുണ്ട്. ===ചരിത്രം=== [[File:Fort Kochi Beach Sunset 2.jpg|thumb|ഫോർട്ട് കൊച്ചി ബീച്ച് സൂര്യാസ്തമയം]] കൊച്ചിയിലെ വ്യാപാരികൾ 600 വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് അറബികൾ, ഡച്ച്, ഫൊനീഷ്യക്കാർ, പോർച്ചുഗീസ്, ചൈനക്കാർ എന്നിവരുമായി കുരുമുളക്, ഏലം തുടങ്ങിയ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ വ്യാപാരം ആരംഭിച്ചു. ഇത് കൊച്ചിയെ അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിക്കാനും പഴയ ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള കവാടമാകാനും സഹായിച്ചു. ഇന്ത്യയുടെ കോളനിവൽക്കരണം ആരംഭിച്ചത് അന്നത്തെ കൊച്ചിയിൽ നിന്നാണ്. പോർച്ചുഗൽ ആദ്യം കൊച്ചിയിൽ താവളം സ്ഥാപിച്ചു, തുടർന്ന് ഡച്ചുകാരും ബ്രിട്ടീഷുകാരും. 1814-ലെ ആംഗ്ലോ-ഡച്ച് ഉടമ്പടി, ഇന്തോനേഷ്യയിലെ ബങ്ക ദ്വീപിന് പകരമായി കൊച്ചി ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് കൈമാറാൻ ഡച്ചുകാരെ നിർബന്ധിച്ചു. ബോൾഗാട്ടി ദ്വീപിലെ തലസ്ഥാനമായ ഫോർട്ട്കൊച്ചിയുടെയും ബ്രിട്ടീഷ് എറണാകുളത്തിൻ്റെയും ഒരു ചെറിയ എൻക്ലേവിലേക്ക് അവരുടെ നേരിട്ടുള്ള ഭരണം പരിമിതപ്പെടുത്തി, കൊച്ചിയിൽ തങ്ങളുടെ സ്വാധീനം സ്ഥാപിക്കാൻ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് കഴിഞ്ഞു. കൊച്ചി മഹാരാജാക്കന്മാർ അവരുടെ തലസ്ഥാനമായ തൃപ്പൂണിത്തുറയിൽ നിന്ന് കൊച്ചി രാജ്യത്തിൻ്റെ ബാക്കി ഭാഗങ്ങൾ ഭരിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, യഥാർത്ഥ ഭരണം നടത്തിയത് ''ദിവാൻമാരാണ്'' (പ്രധാനമന്ത്രിമാർ). സംസ്കാരം, കലകൾ എന്നിവയെ സംരക്ഷിക്കാനും പൊതുജനാരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം എന്നീ മേഖലകളിൽ വളരെയധികം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാനും മഹാരാജാക്കന്മാർക്ക് വിട്ടു. കൊച്ചിരാജാവിന്റെ ഭരണത്തിൻ കീഴിലായിരുന്നു 1500കളിൽ കൊച്ചിനഗരം. പെരുമ്പടപ്പ് സ്വരൂപം എന്നാണ് ആ രാജവംശം അറിയപ്പെട്ടത്. സാമുതിരിയുമായി ഏറ്റുമുട്ടിക്കൊണ്ടിരുന്ന പെരുമ്പടപ്പ് സ്വരൂപം അക്കാലത്ത് കൊച്ചിയിലെത്തിയ പോർച്ചുഗീസുകാരുമായി ചേർന്ന് സാമൂതിരിയെ തോൽപ്പിച്ചു. പതിയെ പോർച്ച്ഗീസുകാർ കൊച്ചിയിൽ അവരുടെ ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചു, ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ യൂറോപ്യൻ കോട്ടയായ മാന്വൽ കോട്ട അവർ സ്ഥാപിച്ചു. സാന്‍റാക്രൂസ് ഭദ്രാസനപള്ളി 1557 ലാണ് പോർച്ച്ഗീസുകാർ പണി കഴിപ്പിച്ചത്. പിന്നീട് കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ നിന്നും ജൂതന്മാർ 1565 ഇൽ കൊച്ചിയിലെത്തി. തുടർന്ന് കൊച്ചിയെ അത്യധികമായി സ്വാധീനിച്ച സംസ്കാരം ചൈനക്കാരുടേതായിരുന്നു. കൊച്ചിയുടെ അധികാരം 1795 ഇൽ ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി പിടിച്ചെടുത്തു. ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ കീഴിലാണ് 1866 ഇൽ കൊച്ചി ഒരു മുനിസിപാലിറ്റി പട്ടണമായി മാറിയത്. 1912 ഇൽ മട്ടാഞ്ചേരിയും 1913 ഇൽ എറണാകുളവും ഇതു പോലെ മാറി. '''സർ റോബർ ബ്രിസ്റ്റോ''' ആണ് കൊച്ചി തുറമുഖത്തിന്റെ സ്ഥാപകൻ. സൂയസ് കനാൽ തുറന്നതിനുശേഷം, റോയൽ നേവിയിലെ മുതിർന്ന എഞ്ചിനീയറായ സർ റോബർട്ട് ബ്രിസ്റ്റോവിന് ഒരു ആധുനിക വലിയ തുറമുഖത്തിന്റെ ആവശ്യകത തോന്നിയതോടെയാണ് ആധുനിക കൊച്ചിയുടെ അടിത്തറ ആരംഭിച്ചത്. ഇതിന്റെ ഫലമായി പുതിയ കൊച്ചി തുറമുഖം സ്ഥാപിക്കുന്നതിനായി രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ മനുഷ്യനിർമ്മിത ദ്വീപായ വില്ലിംഗ്ഡൺ ദ്വീപ് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. 1930-കളിൽ, തിരുവിതാംകൂർ രാജ്യവും ബ്രിട്ടീഷ് മലബാറും ലയിപ്പിച്ച് മലയാളം സംസാരിക്കുന്ന ജനങ്ങളുടെ ഒരു പൊതു സംസ്ഥാനം രൂപീകരിക്കുന്നതിനുള്ള പൊതുജന പ്രതിഷേധത്തിൽ കൊച്ചി മഹാരാജാവ് പങ്കുചേർന്നു. മഹാരാജാവ് കേരള വർമ്മ രാജ ഈ പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ മുൻപന്തിയിലായിരുന്നു. കൊച്ചി പാർലമെന്റിൽ ഐക്യകേരള പ്രമേയം പാസ്സാക്കി. 1947-ൽ കൊച്ചി രാജ്യവും തിരുവിതാംകൂറും ലയിച്ച് തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി രാജകീയ സംസ്ഥാനം രൂപീകരിച്ചു. പുതുതായി രൂപീകരിച്ച ഇന്ത്യൻ യൂണിയനിൽ ചേരുന്നതിന് വാദിച്ച ആദ്യ വ്യക്തികളിൽ ഒരാളായിരുന്നു കൊച്ചി മഹാരാജാവ്. ഒടുവിൽ, 1948-ൽ തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി സംസ്ഥാനം ഇന്ത്യയുമായി ലയിച്ചു. 1957-ൽ കേരളം രൂപീകൃതമായതുമുതൽ, കൊച്ചി കേരളത്തിന്റെ വാണിജ്യ തലസ്ഥാനവും കേരള ഹൈക്കോടതിയുടെ ആസ്ഥാനവുമാണ്. 2000 മുതൽ, വിനോദസഞ്ചാരം, വിവരസാങ്കേതികവിദ്യ, തുറമുഖം എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചുകൊണ്ട് കൊച്ചി അതിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിച്ചു. ===സംസ്കാരം=== [[File:Fort-kochi-relics2.jpg|thumb|ഫോർട്ട് കൊച്ചിയുടെ കൊളോണിയൽ കാലത്തെ സൗന്ദര്യം]] ചരിത്രപരമായ വ്യാപാര പങ്കാളികളായ പോർച്ചുഗീസ്, ഡച്ച്, അറബ്, ചൈനീസ്, ജാപ്പനീസ് എന്നിവയാൽ വളരെയധികം സ്വാധീനിക്കപ്പെട്ട ഒരു ജഗന്മിത്ര സംസ്കാരമാണ് കൊച്ചിയിലുള്ളത്. കേരളത്തിലെ ലാറ്റിൻ സഭയുടെ ആസ്ഥാനമാണ് കൊച്ചി, നിരവധി കത്തോലിക്കാ സഭകളും അനുയായികളും ഇവിടെയുണ്ട്. പരമ്പരാഗതമായി കൊച്ചി വിവിധ ഇന്ത്യൻ, അന്താരാഷ്ട്ര സമൂഹങ്ങളുടെ ഒരു കലവറയായിരുന്നു. സിറിയൻ ക്രിസ്ത്യാനികൾ കുടിയേറ്റത്തിന്റെ ആദ്യ തരംഗത്തിന് തുടക്കമിട്ടു. തുടർന്ന് ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിനും പത്താം നൂറ്റാണ്ടിനും ഇടയിൽ ജൂതന്മാർ. അറബ് വ്യാപാരികളും കൊച്ചിയിൽ ശക്തമായ ഒരു വാസസ്ഥലം സ്ഥാപിച്ചു. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഗുജറാത്തികൾ കൊച്ചിയിൽ സ്ഥിരതാമസമാക്കി, പ്രത്യേകിച്ച് മട്ടാഞ്ചേരിയിൽ. അവിടെ അവർ സുഗന്ധവ്യഞ്ജന വ്യാപാരത്തിലും മറ്റ് മേഖലകളിലും ശക്തമായ പങ്ക് വഹിച്ചു. പിന്നീട്, കൊളോണിയൽ കാലഘട്ടത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, പോർച്ചുഗീസുകാർ, ഡച്ചുകാർ, ഫ്രഞ്ചുകാർ, ബ്രിട്ടീഷുകാർ എന്നിവരെല്ലാം കൊച്ചിയിൽ സ്ഥിരതാമസമാക്കി. ഫോർട്ട് കൊച്ചിയിൽ പോർച്ചുഗീസുകാർക്ക് ശക്തമായ സ്വാധീനമുണ്ടായിരുന്നു. 1970 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, പഞ്ചാബികൾ ഇവിടെ സ്ഥിരതാമസമാക്കി, പ്രാദേശിക ഓട്ടോമൊബൈൽ വ്യവസായത്തിൽ തങ്ങളുടെ ശക്തമായ സാന്നിധ്യം കേന്ദ്രീകരിച്ചു. രാജകീയ കാലം മുതൽ തമിഴർ, തെലുങ്കർ, കന്നഡികർ എന്നിവരെല്ലാം ചെറിയ വാസസ്ഥലങ്ങൾ രൂപീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. പ്രധാനമായും മധ്യപൂർവേഷ്യയിൽ നിന്നുള്ള ഒരു വലിയ പ്രവാസി ജനസംഖ്യ കൊച്ചിയിലുണ്ട്. വ്യത്യസ്ത സംസ്കാരങ്ങൾക്ക് തുല്യ ബഹുമാനം നൽകുന്ന പാരമ്പര്യമുള്ള ഒരു നഗരമായതിനാൽ, ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള സഹിഷ്ണുത നിലനിൽക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ഗ്രാമങ്ങളിലും ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിലും സാമൂഹിക മാന്യത നിലനിൽക്കുന്നു. ===കാലാവസ്ഥ=== {{Wy/ml/Climate chart |കൊച്ചി |20.6 |33.7 |1.8 |21.8 |34.6 |14.5 |23.9 |34.8 |39.5 |24.7 |34.4 |116.0 |24.5 |33.2 |225.4 |23.5 |30.7 |595.8 |23.1 |30.0 |571.0 |23.3 |30.2 |458.3 |23.3 |30.9 |358.8 |23.2 |31.8 |343.2 |22.9 |32.6 |175.9 |21.8 |32.9 |53.4 |float=right |clear=right |ശ്രോതസ്സ്=[[:w:കൊച്ചി]] |description='''കാലാവസ്ഥ ചാർട്ട് - കൊച്ചി''' }} കൊച്ചിയിൽ ഒരു സാധാരണ ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. പകൽ താപനില 30°C നും 35°C നും ഇടയിലാണ്. രാത്രിയിൽ ഏകദേശം 24°C നും ഇടയിലാണ്. മെയ് പകുതിയോടെ ആരംഭിക്കുന്ന കനത്ത കാലവർഷം മഴ ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നാണ് കൊച്ചി. അതിനാൽ മെയ് പകുതി മുതൽ സെപ്റ്റംബർ ആദ്യ ആഴ്ച വരെ കനത്ത മഴ ലഭിക്കും. കാലവർഷ കാലത്ത് പകൽ താപനില 25°C നും 30°C നും ഇടയിൽ കുറയും. സെപ്റ്റംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി ആദ്യം വരെ കാലാവസ്ഥ നല്ലതാണ്, തണുത്ത കാറ്റും നേരിയ മഴയും ഉണ്ടാകും. ഫെബ്രുവരിയിൽ വേനൽക്കാലം ആരംഭിക്കും. താപനില ഒരിക്കലും 40°C യിൽ എത്തില്ലെങ്കിലും, ഉയർന്ന ആർദ്രത വേനൽക്കാലത്തെ അസ്വസ്ഥമാക്കും. മെയ് ആരംഭം വരെ ഇത് തുടരും. ഇടയ്ക്കിടെ പെയ്യുന്ന മഴ വേനൽക്കാലത്തിന്റെ കാഠിന്യത്തെ തണുപ്പിക്കും. ====എപ്പോൾ സന്ദർശിക്കണം==== ഓഗസ്റ്റ് മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെയാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ സന്ദർശകർ എത്തുന്ന സമയം. ഡിസംബർ മാസമാണ് ഏറ്റവും തിരക്കേറിയ മാസം. പ്രശസ്തമായ കൊച്ചിൻ കാർണിവൽ, ക്രിസ്മസ് ആഘോഷങ്ങൾ എന്നിവയോടൊപ്പം നിരവധി ഉത്സവങ്ങളും പ്രത്യേക ആകർഷണങ്ങളും ഇവിടെയുണ്ട്. ഓണം സീസൺ (ഓഗസ്റ്റ് പകുതി മുതൽ സെപ്റ്റംബർ പകുതി വരെ) വിവിധ ആഘോഷങ്ങളുടെ പരമ്പരാഗത ശ്രേണിയിൽ തിരക്കേറിയ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര സീസണാണ്. മഴക്കാലം പുനരുജ്ജീവന സീസണായി ടൂറിസം വകുപ്പ് വളരെയധികം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് ക്രമേണ കനത്ത മഴ അനുഭവിക്കാൻ സന്ദർശിക്കാൻ ജനപ്രിയമായ സീസണായി മാറുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, കഠിനമായ വേനൽക്കാലവും ഇന്ത്യൻ ആഭ്യന്തര വിനോദസഞ്ചാര സീസണും കണക്കിലെടുത്ത് മാർച്ച്, ഏപ്രിൽ മാസങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുന്നതാണ് ഉചിതം. ===വിനോദസഞ്ചാര വിവരങ്ങൾ=== സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ ''കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ'' (''കെ.ടി.ഡി.സി'') ഓഫീസുകളിൽ സൗജന്യ വിവരങ്ങളും നഗര ഭൂപടങ്ങളും ലഭ്യമാണ്: * {{Wy/ml/Go | name=വിമാനത്താവള വിനോദസഞ്ചാര കൗണ്ടർ| alt= | url= | email= | address= | lat= | long= | directions= | phone=+91 484 261-1308, +91 484 261-1309 | tollfree= | hours= | price= | wikipedia= | wikidata= | lastedit= | content=രണ്ട് ടെർമിനലുകളുടെയും '''വരവ്''' ഹാളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. }} * {{Wy/ml/Go | name=കേന്ദ്ര ടോൾ-ഫ്രീ നമ്പർ | alt= | url= | email= | address= | lat= | long= | directions= | phone=+1 800 425 4747 (US/Canada) | tollfree= | hours= | price= | wikipedia= | wikidata= | lastedit= | content= }} * {{Wy/ml/Go | name=നഗര വിനോദസഞ്ചാര വിവര കേന്ദ്രം | alt= | url= | email= | address= | lat= | long= | directions= | phone=+91 484 238-1743 | tollfree= | hours= | price= | wikipedia= | wikidata= | lastedit= | content=പാർക്ക് അവന്യൂവിലെ പഴയ കളക്ടറേറ്റിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. }} * {{Wy/ml/Go | name=റെയിൽവേ വിനോദസഞ്ചാര കാര്യാലയം| alt= | url= | email= | address= | lat= | long= | directions= | phone=+91 484 237-8723 | tollfree= | hours= | price= | wikipedia= | wikidata= | lastedit= | content=എറണാകുളം സൗത്ത് റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. }} * {{Wy/ml/Go | name=വിനോദസഞ്ചാര സ്വീകരണ കാര്യാലയം| alt= | url= | email= | address= | lat= | long= | directions= | phone=+91 484 235-3534 | tollfree= | hours= | price= | wikipedia= | wikidata= | lastedit= | content=കെ.ടി.ഡി.സി സിറ്റി യാത്രകൾ ആരംഭിക്കുന്നതും അവസാനിക്കുന്നതുമായ മറൈൻ ഡ്രൈവിൽ. }} * {{Wy/ml/Listing | name=ജില്ലാ വിനോദസഞ്ചാര അഭിവൃദ്ധി ആലോചനാസമിതി| alt=| url= | email= | address= | lat= | long= | directions= | phone=+91 484 236-7334, +91 484 238-3988 | tollfree= | hours= | price= | content=കൊച്ചി ജില്ലയിലെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് നൽകൽ. }} ==എത്തിച്ചേരുക== കേരളത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക തലസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ, ഇന്ത്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും മറ്റ് ചില അന്താരാഷ്ട്ര ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നും കൊച്ചിയിലേക്ക് വ്യോമ, റോഡ്, റെയിൽ, ജലഗതാഗത മാർഗ്ഗങ്ങൾ സുഗമമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ചില അന്താരാഷ്ട്ര നഗരങ്ങളിലേക്ക് കൊച്ചിയിൽ നിന്നു നേരിട്ട് വിമാനസേവനം ഉണ്ട്. ===വിമാന മാർഗ്ഗം=== [[File:Cochin International Airport.JPG|thumb|[[Wy/ml/കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]]]] [[File:Kerala State Road Transport Volvo 8400 operating Route 610.jpg|thumb|കെഎസ്ആർടിസി ഓറഞ്ച് (അല്ലെങ്കിൽ) താഴ്ന്ന നില ബസ്സ്]] {{Wy/ml/Main|Wy/ml/കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം}} * {{Wy/ml/Listing | name=[[Wy/ml/കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] ({{Wy/ml/IATA|COK}}) | alt= | url=https://cial.aero/ | email= | address= നെടുമ്പാശ്ശേരി | lat=10.151944 | long=76.401944 | directions= നഗര മധ്യത്തിൽ നിന്ന് 29 കി.മീ. ദൂരം | phone=+91 484 305-3000, +91 484 261-0115, +91 484 261-1322, +91 484 261-0033 (വിമാന നിലയും യാത്രാ വിവരങ്ങളും അറിയുവാൻ) | tollfree= | hours= | price= | wikipedia=Cochin International Airport | wikidata=Q592172 | lastedit=2026-06-28 | content=കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വിമാനത്താവളവും ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള പ്രധാന കവാടങ്ങളിലൊന്നുമാണ് ഇത്. സൗരോർജ്ജം ഉപയോഗിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ഏക വിമാനത്താവളം കൂടിയാണിത്. മധ്യപൂർവേഷ്യയ്ക്കും ഏഷ്യയിലെ മറ്റിടങ്ങളിലേക്കും പതിവായി വിമാന സേവനങ്ങളുണ്ട്. വിനോദസഞ്ചാര സീസണിൽ യൂറോപ്പിൽ നിന്നും യുഎസിൽ നിന്നും പതിവായി നേരിട്ടുള്ള സേവനങ്ങളുണ്ട്. അന്താരാഷ്ട്ര പ്രീമിയം ബ്രാൻഡ് മദ്യം, പെർഫ്യൂം, ചോക്ലേറ്റ്, മറ്റ് ഇനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ മികച്ച ശേഖരം മത്സരാധിഷ്ഠിത വിലയ്ക്ക് പ്രദാനം ചെയ്യുന്ന ഒരു ഡ്യൂട്ടി ഫ്രീ മേഖല അന്താരാഷ്ട്ര ടെർമിനലിൽ ഉണ്ട്. }} ===റെയിൽ മാർഗ്ഗം=== [[File:Ernakulam Town North Railway Station DSW.jpg|thumb|എറണാകുളം ടൗൺ]] [[File:Ernakulam Junction.jpg|thumb|എറണാകുളം ജംഗ്ഷൻ പ്രവേശന കവാടം]] ഇന്ത്യയുടെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും കൊച്ചിയിലേക്ക് ട്രെയിൻ സേവനങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്. കേരളത്തിലേക്ക് പോകുന്ന മിക്ക ട്രെയിനുകൾക്കും ഇവിടെ പ്രധാന സ്റ്റോപ്പുണ്ട്. നഗരപരിധിക്കുള്ളിൽ രണ്ട് പ്രധാന റെയിൽ ടെർമിനലുകളുണ്ട്. {{Wy/ml/Cautionbox|എറണാകുളത്തെ രണ്ട് റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകളിലും നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന നവീകരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ കണക്കിലെടുത്ത്, ഈ ജോലികൾ പൂർത്തിയാകുന്നതുവരെ യാത്രക്കാർക്ക് താൽക്കാലിക സ്വഭാവമുള്ള ചില അസ്വസ്ഥതകൾ പ്രതീക്ഷിക്കാം.}} * {{Wy/ml/Go | name= എറണാകുളം ടൗൺ | alt=| url= | email= | address= | lat= | long= | directions= | phone= +91 484 239-0970| tollfree= | hours= | price= | wikidata=Q5392597 | lastedit=2026-06-28 | content=പ്രധാനമായും നഗരാന്തര ട്രെയിനുകൾക്കും കോട്ടയത്തേക്കോ അവിടെ നിന്നോ സാധാരണയായി യാത്ര ചെയ്യുന്ന കുറച്ച് ദീർഘദൂര ട്രെയിനുകൾക്കും. ഈ സ്റ്റേഷനെ ''എറണാകുളം നോർത്ത്'' എന്നും വിളിക്കാറുണ്ട്. ''' ERN''' ആണ് സ്റ്റേഷൻ കോഡ്. }} * {{Wy/ml/Go | name= എറണാകുളം ജംഗ്ഷൻ | alt=| url= | email= | address= | lat= | long= | directions= | phone= +91 484 237-5419| tollfree= | hours= | price= | wikidata=Q5392597 | lastedit=2026-06-28 | content=ആറു പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ ഉള്ള ഈ സ്റ്റേഷൻ, പൂർണ്ണമായും വികലാംഗർക്ക് അനുയോജ്യമായതും, പ്രധാനപ്പെട്ടൊരു സ്റ്റേഷനുമാണ്. ഇന്ത്യയുടെ മറ്റുഭാഗങ്ങളിലേക്ക് പോകുന്ന ദൂർഘ ദൂര തീവണ്ടികളും വരുന്ന തീവണ്ടികളും ഈ സ്റ്റേഷനിലൂടെ കടന്നു പോകുന്നു. റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ ഭക്ഷണം കഴിക്കാൻ സൗകര്യമുള്ള ഭക്ഷണശാല, വിശാലമായ വിശ്രമമുറി, പുസ്തകങ്ങളും മറ്റും വാങ്ങിക്കാനാവശ്യമായ ചെറിയ കടകൾ, മെഡിക്കൽ ഷോപ്പ്, വൈകിയെത്തുന്നവർക്ക് താൽക്കാലികമായി തങ്ങുവാനും ശുചിയാവുവാനും പറ്റുന്ന ഡോർമെട്ടറി സംവിധാനം ഒക്കെ ഈ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ ഉണ്ട്. ഈ സ്റ്റേഷനെ ''എറണാകുളം സൗത്ത്'' എന്നും വിളിക്കാറുണ്ട്. ''' ERS''' ആണ് സ്റ്റേഷൻ കോഡ്. }} ('''റെയിൽവേ സേവനങ്ങൾക്ക്:''' ☎ 131 ☎ 133 <br> റിസർവേഷനുമായി ബന്ധപ്പെട്ടകാര്യങ്ങൾ തിരക്കാൻ: ☎ 132 ☎ 1361)<br> ദീർഘദൂര ട്രെയിനുകൾ നിർത്തുന്ന ആലുവ, അങ്കമാലി, തൃപ്പൂണിത്തറ തുടങ്ങി മൂന്ന് സബ്-അർബൻ സ്റ്റേഷനുകൾ കൊച്ചി നഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലുണ്ട്. നഗരം സന്ദർശിക്കാൻ വരുന്നവർ രണ്ടുമാസം മുമ്പുതന്നെ ടിക്കറ്റുകൾ ബുക്കു ചെയ്യേണ്ടതാണ്. സീസണൽ സമയമാണെങ്കിൽ ട്രൈനിൽ ടിക്കറ്റു കിട്ടുക എന്നത് അല്പം ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യമാണ്. ഇത്തരം സന്ദർഭങ്ങളിൽ അധിക നിരക്കിൽ തത്കാൽ ടിക്കറ്റ് എടുക്കാവുന്നതാണ്. ട്രെയിൻ യാത്ര പുറപ്പെടുന്നതിന് ഒരു ദിവസം മുമ്പാണ് തത്കാൽ ടിക്കറ്റ് നൽകി വരുന്നത്. ഇത് ഓൺലൈനായും ബുക്ക് ചെയ്യാമെന്നിരിക്കിലും സ്റ്റേഷനിൽ നേരിട്ടു പോയി ബുക്കു ചെയ്യുന്നതാവും നല്ലത്. മുബൈയിൽ നിന്നും വരുന്നവർക്ക് കൊങ്കൺ വഴി വന്നാൽ നല്ലൊരു യാത്രാനുഭവം ആയിരിക്കും അത്. ===ബസ്സ് മാർഗ്ഗം=== തെക്കൻ കേരളത്തിലെ എല്ലാ സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നും വടക്കൻ കേരളത്തിൽ മിക്ക സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നും കൊച്ചിയിലേക്ക് ബസ്സ് സേവനങ്ങൾ നിലവിലുണ്ട്. ഇതിൽ കേരളാ സർക്കാരുടെ ട്രാൻസ്പോർട്ട് ബസ്സുകളും സ്വകാര്യ ബസ്സുകളും പെടുന്നു. കേരളത്തിനു പുറത്ത് സമീപ സംസ്ഥാനങ്ങളായ കർണാടക, തമിഴ്‌നാട് എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കും ബസ്സ് സേവനങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്. അതാത് സർക്കാരുടെ ബസ്സ് സേവനങ്ങൾക്കു പുറമേ സ്വകാര്യ ബസ്സുകൾ ഈ മേഖലയിലും നിരവധിയുണ്ട്. കേരള സർക്കാരുടെ മൂന്നുതരം ബസ്സുകളാണ് സേവനം നടത്തുന്നത്. സൂപ്പർ ഫാസ്റ്റ്, എക്സ്‌പ്രസ് (അടിസ്ഥാന, ശീതീകരിക്കാത്തത്) ഗരുഡ ഹൈ-ടെക് (വോൾവോ പ്രീമിയം) എന്നിവയാണവ. കർണാടക സർക്കാരിന്റെ ബസ്സുകളും ദിവസേന നഗരത്തിൽ എത്തുന്നുണ്ട്. ബെംഗളൂരു, മൈസൂരു, മംഗലാപുരം എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കായി മൂന്നുതരം ബസ്സ് സേവനങ്ങളാണ് കർണാടക സർക്കാരും നടത്തിവരുന്നത്. എക്സിക്യൂട്ടീവ് സേവനം നടത്തുന്ന രാജഹംസ, സെമി-സ്ലീപ്പർ ശിതീകരിച്ച ബസ്സായ ''ഐരാവത്'', ശിതീകരിച്ച സ്ലീപ്പർ കോച്ചായ ''അമ്പാരി'' എന്നിവയാണവ. തമിഴ്‌നാട് എസ്‌ഇടിസി [[Wy/ml/മധുരൈ|മധുരൈ]], [[Wy/ml/ഊട്ടി|ഊട്ടി]], [[Wy/ml/കോയമ്പത്തൂർ|കോയമ്പത്തൂർ]], [[Wy/ml/തിരുനെൽവേലി|തിരുനെൽവേലി]], [[Wy/ml/സേലം (ഇന്ത്യ)|സേലം]], [[Wy/ml/തിരുച്ചിറപ്പള്ളി|തിരുച്ചിറപ്പള്ളി]] തുടങ്ങിയ നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് സൂപ്പർഫാസ്റ്റ്, എക്സിക്യൂട്ടീവ് സേവനങ്ങൾ നടത്തുന്നു. മിക്ക അന്തർ സംസ്ഥാന ബസ്സുകളും നഗരത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്തുള്ള രാജാജി റോഡിൽ കെ‌എസ്‌ആർ‌ടി‌സി ''സെൻട്രൽ, അന്തർ സംസ്ഥാന ബസ്സ് സ്റ്റേഷനിൽ'' (സി‌ബി‌എസ്) നിന്ന് യാത്ര ആരംഭിക്കുകയും അവസാനിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സി‌ബി‌എസിലെ തിരക്ക് കുറയ്ക്കുന്നതിന്, ചില പ്രാദേശിക കെ‌എസ്‌ആർ‌ടി‌സി ബസ്സുകൾ പാർക്ക് അവന്യൂവിലെ കെ‌എസ്‌ആർ‌ടി‌സി ബോട്ട് ജെട്ടി സ്റ്റാൻഡിൽ നിന്ന് സേവനങ്ങൾ ആരംഭിക്കുകയും അവസാനിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സർക്കാർ സേവനങ്ങൾക്ക് പുറമേ, നിരവധി സ്വകാര്യ ബസ്സ് കമ്പനികൾ ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ മിക്കവാറും എല്ലാ പ്രധാന നഗരങ്ങളിലേക്കും മുംബൈ, ഗോവ തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിലേക്കും ക്രമീകരിച്ച സേവനങ്ങൾ നടത്തുന്നു. ഈ ബസ്സുകളെല്ലാം എക്സിക്യൂട്ടീവ് അല്ലെങ്കിൽ പ്രീമിയം സേവനങ്ങളാണ്. മികച്ച സൗകര്യങ്ങളും ഉയർന്ന നിരക്കുകളും ശിതീകരിച്ചതുമായ യാത്ര വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. [https://www.redbus.in/ റെഡ്ബസ്സ്], [https://www.kpntravels.in/ കെപിഎൻ ട്രാവൽസ്], [https://in.via.com/ വയാ.കോം], എന്നിങ്ങനെ നിരവധി ഓൺലൈൻ ബസ്സ് ബുക്കിംഗ് സൈറ്റുകൾ നിലവിലുണ്ട്. ==ചുറ്റിക്കറങ്ങുക== തിരക്കേറിയ സമയങ്ങളിൽ കൊച്ചിയിൽ ഗതാഗതം ഒച്ചിന്റെ വേഗതയിൽ നീങ്ങുന്നു. വായു മലിനീകരണം മോശമാണ്, പുകമഞ്ഞുള്ള [[Wy/ml/ഡെൽഹി|ഡെൽഹിയേക്കാൾ]] എത്രയോ മികച്ചതാണെങ്കിലും. ഭൂമിശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ച് നല്ല അറിവോ വിശ്വസനീയമായ ഗതാഗത ഐശ്ചികമോ ഇല്ലെങ്കിൽ, ഒരു ദിവസം മൂന്നോ നാലോ സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് നിങ്ങളുടെ പദ്ധതികൾ പരിമിതപ്പെടുത്തുക. കറങ്ങി നടക്കുന്നതിനു അധികം ബുദ്ധിമുട്ടില്ലാത്തതും സാമ്പത്തിക ചെലവു കുറവുമുള്ള ഒരു സ്ഥലമാണ് കൊച്ചി. മഹാത്മാ ഗാന്ധി റോഡാണ് പ്രധാന റോഡ്. ചില സമയങ്ങളിൽ (രാവിലെ 8 മുതൽ 10 മണി വരെയും, ഉച്ചയ്ക്ക് 1:30 മുതൽ 2:30 മണി വരെയും, വൈകീട്ട് 5:30 മുതൽ 7:00 മണി വരെയും) ഈ വഴി യാത്ര വളരെയധികം ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. ''നോർത്ത്'' മേൽപ്പാലവും ''സൗത്ത്'' മേൽപ്പാലവും ഗതാഗതസ്തംഭനം മൂലം ദുർഘടാവസ്ഥയിലായിരിക്കും. ഇടറോഡുകളെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് ഗതാഗതസ്തംഭനം ഒഴിവാക്കി യാത്രചെയ്യാൻ സഹായിക്കും. കൊച്ചിയിൽ സ്ഥലങ്ങൾക്ക് പൊതുവെയുള്ള മേൽവിലാസമാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. അതായത് ഇവിടെ കെട്ടിടങ്ങൾക്കോ പ്രദേശങ്ങൾക്കോ പ്രത്യേകമായി നമ്പർ ഇല്ല. മിക്ക കെട്ടിടങ്ങൾക്കും അവയുടേതായ പേരുകൾ ഉണ്ട്, അവ സാധാരണയായി വിലാസത്തിനായുള്ള റോഡിന്റെ പേരിനൊപ്പം ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ഉദാ: ''ആലപ്പാട്ട് ഹൗസ്, ദിവാൻസ് റോഡ്, ലക്ഷ്മി ആശുപത്രിക്ക് സമീപം, കൊച്ചി''. ചില ആഡംബര പ്രദേശങ്ങൾക്ക് സ്വന്തമായി വീടുകൾക്ക് നമ്പറിംഗ് സംവിധാനമുണ്ട്. പനമ്പിള്ളി നഗറും ഗിരി നഗറും വിവിധ സോണുകളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഓരോ വീടിനും അതിന്റേതായ സോൺ നമ്പറും തുടർന്ന് ഒരു വീട്ടു നമ്പറും ഉണ്ട്. പല താമസയോഗ്യമായ മേഖലകളും അവരുടേതായ കൂട്ടായ്മകൾ രൂപീകരിക്കുകയും സ്വന്തമായി വിലാസ സംവിധാനം സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. മിക്ക താമസയോഗ്യമായ കോളനികളിലോ പ്രദേശങ്ങളിലോ, പ്രവേശന കവാടത്തിൽ ഒരു ഭൂപട ചിഹ്നം കാണപ്പെടുന്നു. ഫോർട്ട് കൊച്ചിയിൽ കൂടുതൽ പാശ്ചാത്യ ശൈലിയിലുള്ള നമ്പറിംഗ് സംവിധാനമുണ്ടെങ്കിലും, ഇപ്പോഴും നാട്ടുകാർ വീട്ടു നമ്പറുകളേക്കാൾ അടുത്തുള്ള അതിരടയാളങ്ങളാണ് വിലാസത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ടാക്സി ഡ്രൈവർമാരുമായി ആശയവിനിമയം നടത്തുന്നതിന്, നിങ്ങൾ അടുത്തുള്ള അതിരടയാളങ്ങൾ അറിഞ്ഞിരിക്കണം. ===ബസ്സ് മാർഗ്ഗം=== കൊച്ചിയിൽ മികച്ച ഒരു പൊതു ബസ്സ് ശൃംഖലയുണ്ട്. സർക്കാർ നടത്തുന്ന കെഎസ്ആർടിസിയും സ്വകാര്യ ഓപ്പറേറ്റർമാരും നാല് തരം ബസ്സുകൾ സേവനം നടത്തുന്നു. ഏറ്റവും സാധാരണമായ ഐശ്ചികം സ്വകാര്യമായി സേവനം നടത്തുന്ന '''നീല ബസ്സുകൾ''' ('ലൈൻ ബസുകൾ' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) ആണ്, ഇത് നിരക്ക് കുറഞ്ഞതും അലസമല്ലാത്തതുമായ യാത്ര നൽകുന്നു. പല ലക്ഷ്യസ്ഥാന ബോർഡുകളിലും ഇംഗ്ലീഷ് അക്ഷരങ്ങൾ ഉള്ളതിനാൽ മിക്ക ബസ്സ് കണ്ടക്ടർമാർക്കും അടിസ്ഥാന ഇംഗ്ലീഷിൽ സഹായം നൽകാൻ കഴിയുന്നതിനാൽ ഇവ ഉപയോഗിക്കുന്നത് അത്ര ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യമല്ല. പ്രവൃത്തിദിവസങ്ങളിലെ തിരക്കേറിയ സമയങ്ങളിൽ ബസ്സുകൾ, പ്രത്യേകിച്ച് പാത 1-ൽ തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടാൻ ഇടയാക്കും. സർക്കാർ നടത്തുന്ന കെഎസ്ആർടിസി '''തിരു-കൊച്ചി''' എന്ന നോ-ഫ്രിൽ നഗര സേവനങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു, ഇവയും ഒരേ റെഡ്-ബസ്സ് പാതകളിൽ തന്നെ സേവനം നടത്തുന്നു. തിരു-കൊച്ചി ബസ്സുകളെ മറ്റ് ബസ്സുകളിൽ നിന്ന് അവയുടെ നീല-വെള്ള ലിവറി ഉപയോഗിച്ച് വേർതിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും. മിക്ക റെഡ്, തിരുകൊച്ചി ബസുകളും പ്രധാനമായും '''വൻ 4 പാതകളിൽ''' ഓടുന്നു. ഇവ നഗരത്തിന്റെ മിക്കവാറും എല്ലാ ഭാഗങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഈ വൻ 4 പാതകൾക്കിടയിൽ സ്ഥലങ്ങളെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന മറ്റ് ഫീഡർ പാതകളുണ്ട്. വൈറ്റില്ല-വൈറ്റില്ല സർക്കുലർ സേവനങ്ങൾ നഗരത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. എല്ലാ നഗര ബസ്സുകളുടെയും ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ നിരക്ക് ₹8 ആണ്. ശരാശരി കാത്തിരിപ്പ് സമയം 1-10 മിനിറ്റാണ്. സാധാരണ നഗര സേവനങ്ങൾക്ക് പുറമേ, ജെഎൻഎൻയുആർഎമ്മിന്റെ ഫണ്ടിംഗിൽ കെഎസ്ആർടിസി രണ്ട് ക്ലാസ് ബസ്സ് സേവനങ്ങൾ നടത്തുന്നു. ഇവയെ മറ്റ് നഗര ബസ്സുകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി അതിന്റെ വ്യത്യസ്തമായ ലിവറിയും ജെഎൻഎൻയുആർഎം ലോഗോയും കൊണ്ട് വേർതിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും. പ്രീമിയം യാത്രയ്ക്കായി, '''ഓറഞ്ച് ബസുകൾ''' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന താഴ്ന്ന നില ശീതീകരിച്ച വോൾവോ സേവനങ്ങൾ പല പ്രധാന സ്ഥലങ്ങളെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ആദ്യത്തെ 5 കിലോമീറ്ററിന് ₹10 ഉം അതിനുശേഷം ഓരോ കിലോമീറ്ററിനും ₹2 ഉം ആണ് നിരക്ക്. ശരാശരി കാത്തിരിപ്പ് സമയം 10-30 മിനിറ്റാണ്. യാത്രക്കാരുടെ അഭ്യർത്ഥന പ്രകാരം ഈ ബസ്സുകൾക്ക് പാതയിലെവിടെയും നിർത്താൻ കഴിയും. ഓരോ സ്റ്റോപ്പിലും പാത കുറിപ്പുകൾ ഇംഗ്ലീഷിൽ ലഭ്യമാണ്. '''ഹരിത ബസ്സുകൾ''' എല്ലാ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളെയും നഗരമധ്യവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ശീതീകരിക്കാത്ത താഴ്ന്ന നില സേവനം നൽകുന്നു. മികച്ച നിലവാരം പുലർത്തിക്കൊണ്ട് നിരവധി വിദൂര വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ ഇത് ബജറ്റ് വിനോദയാത്രാ സഞ്ചാരികൾക്ക് അനുയോജ്യമാണ്. ആദ്യ 5 കിലോമീറ്ററിന് ₹5 ഉം അതിനുശേഷം ഓരോ കിലോമീറ്ററിനും 75 പൈസയുമാണ് നിരക്ക്. 3 ലൈനുകൾ മാത്രമേ സേവനം നടത്തുന്നുള്ളൂ, അത് ഉടൻ വർദ്ധിപ്പിക്കും. ഓറഞ്ച് ബസ്സ് പോലെ, യാത്രക്കാരുടെ അഭ്യർത്ഥന പ്രകാരം ഈ ബസ്സുകളും പാതയിൽ എവിടെയും നിർത്തുന്നു. ഓറഞ്ച്/ഹരിതമുള്ള ബസ്സ്ടൈംടേബിൾ [https://ksrtc.karnataka.gov.in/storage/pdf-files/Kerala_Timetable.pdf കർണാടക എസ്ആർടിസി സൈറ്റ്] ൽ ലഭ്യമാണ്. എല്ലാ നഗര ബസ്സ് സേവനങ്ങളും രാവിലെ 6 മണി തുടങ്ങി രാത്രി 10 മണിയോടെ അവസാനിക്കും. ഓരോ ബസ്സിന്റെയും മുൻവശത്ത് സ്ത്രീകൾക്കായി ഒരു നിശ്ചിത എണ്ണം സീറ്റുകൾ നീക്കിവച്ചിട്ടുണ്ട്, സ്ത്രീകൾ അവിടെ ഇരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ പുരുഷന്മാർ അവ ഒഴിവാക്കണം. വ്യത്യസ്ത പാതകളിലുള്ള ബസ്സ് സേവനങ്ങൾക്ക് വ്യത്യസ്ത ബസ്സ് സ്റ്റേഷനുകൾ/സ്റ്റോപ്പുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. നഗരത്തിനകത്തും പുറത്തുമുള്ള പ്രധാന ബസ്സ് സ്റ്റേഷനുകൾ ഇവയാണ്: * {{Wy/ml/Marker|type=go |name=രാജീവ് ഗാന്ധി ബസ്സ് സ്റ്റേഷൻ |lat=10.1083472 |long=76.3508145 }} — [[Wy/ml/ആലുവ|ആലുവയിൽ]] ഒരു വലിയ ബസ്സ് സ്റ്റേഷൻ, വിമാനത്താവളത്തിന് ഏറ്റവും അടുത്തായി ദീർഘദൂര സേവനങ്ങൾക്കുള്ള ഇടത്താവളം. * {{Wy/ml/Marker|type=go |name=സിവിൽ സ്റ്റേഷൻ ബസ്സ് സ്റ്റാൻഡ് |address=കാക്കനാട് |lat=10.0185067 |long=76.3438684 }} — ഒരു വാണിജ്യ, വിവരസാങ്കേതിക മേഖല. * {{Wy/ml/Marker|type=go |name=കലൂർ ബസ്സ് സ്റ്റാൻഡ് |lat=9.9941089 |long=76.2917615 }} — ഒരു പ്രധാന നഗര ബസ്സ് സ്റ്റേഷനും ദീർഘദൂര സ്വകാര്യ ബസ്സുകൾക്കുള്ള ഇടത്താവളവും. * {{Wy/ml/Marker|type=go |name=മേനക ബസ്സ് സ്റ്റാൻഡ് |lat=9.9781744 |long=76.2769805 }} — എറണാകുളത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്ത് ഷോപ്പിംഗ്, സമീപത്ത് ബ്രോഡ്‌വേ മാർക്കറ്റ്. * {{Wy/ml/Marker|type=go |name=സൗത്ത് ഗേൾസ് ഹൈസ്കൂൾ ബസ്സ് സ്റ്റാൻഡ് |lat=9.9682086 |long=76.2880661 }} — സൗത്ത് റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ളത്. * {{Wy/ml/Marker|type=go |name=കൊച്ചി ഫോർട്ട് പ്രൈവറ്റ് ബസ്സ് സ്റ്റാൻഡ് |lat=9.968012 |long=76.244676 }} — പഴയ പട്ടണത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്ത്. * {{Wy/ml/Marker|type=go |name=തേവര കെ.യു.ആർ.ടി.സി ബസ്സ് സ്റ്റാൻഡ് |lat=9.9476390 |long=76.2925244 }} — താഴ്ന്ന നില ബസ്സുകൾക്ക് മാത്രം. * {{Wy/ml/Marker|type=go |name=തോപ്പുംപടി ബസ്സ് സ്റ്റാൻഡ് |lat=9.9353365 |long=76.2622891 }} — മട്ടാഞ്ചേരിയിലേക്കുള്ള പ്രധാന കവല * {{Wy/ml/Marker|type=go |name=വൈറ്റില മൊബിലിറ്റി ഹബ് |wikidata=Q7944049 }} — മിക്കവാറും എല്ലാ നഗര ബസ്സുകളും അന്തർ നഗര/അന്തർ സംസ്ഥാന ബസ്സുകളും സംഗമിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ, വലിയ ബസ്സ് സ്റ്റേഷൻ. എല്ലാ ഓപ്പറേറ്റർമാരുടെയും എല്ലാ അന്തർ നഗര/അന്തർ സംസ്ഥാന സേവനങ്ങളുടെയും ടെർമിനസാണിത്. ഇത് മെട്രോ, ജല മെട്രോ സംവിധാനങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. === മെട്രോ മാർഗ്ഗം === [[File:Metro train at majarajas metro station, Ernakulam, Kerala, India.jpg|thumb|കൊച്ചി മെട്രോ]] [https://kochimetro.org/ കൊച്ചി മെട്രോ] ആണ് നഗരത്തിന് സേവനം നൽകുന്ന മെട്രോ സിസ്റ്റം. ഇതിൽ 25 സ്റ്റേഷനുകളുടെ ഒരു ലൈൻ ഉൾപ്പെടുന്നു, കൂടുതൽ ലൈനുകൾ നിർമ്മാണത്തിലാണ്. [[Wy/ml/ആലുവ|ആലുവ]] മുതൽ [[Wy/ml/കൊച്ചി/തൃപ്പൂണിത്തുറ|തൃപ്പൂണിത്തുറ]] വരെ യു-ആകൃതിയിലാണ് ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. നിരക്കുകൾ ദൂരത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്, ₹10 മുതൽ ₹60 വരെയാണ്. പുറത്തിറങ്ങുമ്പോൾ ഉപയോഗിക്കാൻ നിങ്ങൾ വാങ്ങിയ ടിക്കറ്റ് സൂക്ഷിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ===റെയിൽ മാർഗ്ഗം=== ചില പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് ക്രമീകൃത പാസഞ്ചർ, ദീർഘദൂര എക്സ്പ്രെസ്സ് ട്രെയിനുകൾ വഴി നല്ല ബന്ധമുണ്ട്. ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന പാത എറണാകുളം-ആലുവയാണ്. മിക്കവാറും എല്ലാ ക്രമീകൃത പാസഞ്ചർ, എക്സ്പ്രെസ്സ്, അന്തർനഗര ട്രെയിനുകൾക്കും ആലുവയിൽ സ്റ്റോപ്പുണ്ട്. ക്രമീകൃത പാസഞ്ചർ ട്രെയിനുകൾക്ക് ഇടപ്പള്ളി, കുമ്പളങ്ങി, അങ്കമാലി, അരൂർ സ്റ്റേഷനുകളിൽ ഒരു മിനിറ്റ് സ്റ്റോപ്പുണ്ട്. തൃപ്പൂണിത്തുറയ്ക്കും എറണാകുളം ടൗൺ സ്റ്റേഷനും ഇടയിൽ നിരവധി ദീർഘദൂര ട്രെയിനുകൾ സേവനം നടത്തുന്നു. ബസ്സുകൾ തിരക്കേറിയ സമയങ്ങളിൽ റെയിൽ മാർഗ്ഗം പോകുന്നത് നല്ലതാണ്. വിമാനത്താവളത്തിന് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള സ്ഥലമായ (12 കിലോമീറ്റർ) നഗര മധ്യത്തിൽ നിന്ന് ആലുവയിലേക്ക് റെയിൽ മാർഗ്ഗം പോകുന്നതും നല്ലതാണ്. അവിടെ നിന്ന് നഗരത്തിലെ ഗതാഗതക്കുരുക്ക് ഒഴിവാക്കാൻ ടാക്സി അല്ലെങ്കിൽ ഓറഞ്ച് പാത ബസ്സ് എടുക്കാം. ===ഓട്ടോറിക്ഷാ മാർഗ്ഗം=== ആകർഷണീയമായ സ്ഥലങ്ങൾക്കിടയിലുള്ള ഗതാഗതത്തിന് ഇത് ചെലവ് കുറഞ്ഞ മാർഗ്ഗമാണ്. മിക്കവാറും എല്ലാ ബസ്സ് സ്റ്റോപ്പുകളിലും ജംഗ്ഷനുകൾക്കും താമസയോഗ്യ മേഖലകൾക്കും സമീപമുള്ള പ്രധാന സ്ഥലങ്ങളിലും നിങ്ങൾക്ക് ഒരു ഓട്ടോ സ്റ്റാൻഡ് കണ്ടെത്താൻ കഴിയും. യാത്രയ്ക്ക് മുമ്പ് ഡ്രൈവറുമായി ഒരു നിരക്ക് സമ്മതിക്കുന്നത് ഉറപ്പാക്കുക. സർക്കാർ നിശ്ചയിച്ച നിരക്കുകൾ ആദ്യത്തെ 1.25 കിലോമീറ്ററിന് ₹30 ലും അതിനുശേഷം കിലോമീറ്ററിന് ₹7 ലും ആരംഭിക്കുന്നു, രാത്രിയിൽ 15% പ്രീമിയം (വൈകീട്ട് 7 മണി മുതൽ രാവിലെ 6 മണി വരെ). റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകളിൽ മാത്രമേ പ്രീ-പെയ്ഡ് ഓട്ടോ സ്റ്റാൻഡുകൾ ലഭ്യമാകൂ. ഓല, റാപ്പിഡോ, ഉബർ എന്നീ ആപ്പുകൾ കൊച്ചിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. ഓട്ടോ റിക്ഷകളുമായി സവാരി വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ===ടാക്സി മാർഗ്ഗം=== ടാക്സികൾ ഓട്ടോ റിക്ഷകളേക്കാൾ സൗകര്യപ്രദവും സുഖകരവും സുരക്ഷിതവുമാണ്. നിങ്ങൾ ഒറ്റയ്ക്കാണെങ്കിൽ അല്ലെങ്കിൽ അജ്ഞാത സ്ഥലത്തേക്ക് പോകുകയാണെങ്കിൽ, ഇത് ഒരു നല്ല ഐശ്ചികമാണ്, എന്നിരുന്നാലും നിരക്കുകൾ ഓട്ടോയേക്കാൾ ഇരട്ടിയാണ്. പല രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ടാക്സികൾ സാധാരണയായി മുകളിൽ അടയാളങ്ങളാൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല, കൂടാതെ ടാക്സിക്കുള്ളിൽ മീറ്ററുകളുമില്ല. കൊച്ചിയിലേക്ക് ലഭ്യമായ ഓല, റാപ്പിഡോ, ഉബർ പോലുള്ള റൈഡ്-ഹെയ്‌ലിംഗ് ആപ്പുകൾക്ക് അടുത്തായി, ക്രമീകരിച്ച, കോൾ ടാക്സികൾ എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് തരം ടാക്സി സേവനങ്ങളുണ്ട്. റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ, വിമാനത്താവളം, ബോട്ട് ജെട്ടികൾ, പ്രധാന ബസ്സ് സ്റ്റേഷനുകൾ, പ്രധാനപ്പെട്ട ഹോട്ടലുകൾക്ക് മുന്നിൽ തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിലെ നിയുക്ത ടാക്സി സ്റ്റാൻഡുകളിൽ സാധാരണയായി ക്രമീകരിച്ച ടാക്സികൾ ലഭ്യമാണ്. മിക്കതും നിശ്ചിത നിരക്കുകൾ പിന്തുടരുന്നതിനാൽ നിരക്കുകൾ ചർച്ച ചെയ്യേണ്ട ആവശ്യമില്ല. ക്രമീകരിച്ച ടാക്സികൾക്ക് ഡാഷ്‌ബോർഡിൽ നിരക്ക് കാർഡുകൾ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. കോൾ ടാക്സികൾക്ക് അതത് കമ്പനികൾ നിശ്ചയിച്ച നിരക്കുകൾ ഉണ്ട് (സാധാരണയായി അവ ഏകീകൃതമാണെങ്കിലും). അടിസ്ഥാന നിരക്കുകൾ ആദ്യത്തെ 3 കിലോമീറ്ററിന് ₹50 ഉം അതിനുശേഷം കിലോമീറ്ററിന് ₹8 ഉം ആണ്. ശീതീകരണ സൗകര്യമുള്ള ടാക്സിക്ക് 10% കൂടിയും രാത്രിയിൽ 15-20% കൂടിയും ചേർക്കുക. പല ടാക്സി കമ്പനികളും പൂർണ്ണ അല്ലെങ്കിൽ പകുതി ദിവസത്തെ സേവനങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. അവയിൽ മിക്കതും യാത്രക്കാരന്റെ ചർച്ചാ കഴിവുകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി അഡ്-ഹോക്ക് അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നത്. സാധാരണ നിരക്കുകൾ ഒരു മുഴുവൻ ദിവസത്തേക്ക് അടിസ്ഥാന / ശീതീകരിച്ച ടാക്സികൾക്ക് ₹1,100/1,500 ഉം അര ദിവസത്തിന് ₹500/750 ഉം ആണ്. ഈ നിരക്കുകൾ വൈകുന്നേരം 7 മണിക്ക് ശേഷം ലഭ്യമല്ല. ===സ്വകാര്യ കാർ മാർഗ്ഗം=== കൊച്ചിയിൽ വാഹനമോടിക്കുന്നത് ശുപാർശ ചെയ്യുന്നില്ല, കാരണം ഗതാഗതം മോശമാണ്. ഡ്രൈവർമാർ റോഡ് നിയമങ്ങൾ പാലിക്കുന്നില്ല. മീഡിയൻ സ്ട്രിപ്പുകൾ ഇല്ലാത്ത, ജനസാന്ദ്രത കൂടിയ പ്രദേശങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന നീണ്ട റോഡുകളുണ്ട്. അവയിൽ മിക്കതും തിരക്കേറിയ രണ്ട് വരി റോഡുകളാണ്. എംജി റോഡ്, എൻഎച്ച് ബൈപാസ് റോഡ്, മറൈൻ ഡ്രൈവ് തുടങ്ങിയ ചില പ്രധാന റോഡുകൾ നല്ല മീഡിയനുകളുള്ള രണ്ട് വരി ഇരട്ട വണ്ടികളാണ്. നഗരത്തിലെ വേഗത പരിധി മണിക്കൂറിൽ 30 കിലോമീറ്ററാണ്. ഇടതുവശത്താണ് വാഹനമോടിക്കുന്നത്, എല്ലാ വിദേശ ഡ്രൈവർമാർക്കും റോഡ് ട്രാൻസ്പോർട്ട് ഓഫീസ് (ആർടിഒ) സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയ സാധുവായ അന്താരാഷ്ട്ര ഡ്രൈവിംഗ് ലൈസൻസ് ആവശ്യമാണ്. നല്ല കാഴ്ചകളും വളരെ കുറഞ്ഞ ഗതാഗതവും ഉള്ളതിനാൽ നഗരപരിധിക്ക് പുറത്ത് വാഹനമോടിക്കുന്നത് നല്ലതാണ്. മിക്ക പാലങ്ങളിലും ചുരുക്കം ചില റോഡുകളിലും ആളില്ലാത്ത ടോൾ പ്ലാസകളിലോ ചെക്ക്‌പോസ്റ്റുകളിലോ ടോൾ ഈടാക്കുന്നു. മിക്കവാറും എല്ലാ ടോളുകളും വൺ/ടൂ വേയ്ക്ക് വെവ്വേറെ ഈടാക്കുന്നു; 2 വീലറുകൾ- ₹3/5, 4 വീലറുകൾ- ₹5/10, ബസ്/മിനിവാനുകൾ - ₹15/25. മിക്ക ടോളുകളും 24 മണിക്കൂർ പരിധിയില്ലാത്ത യാത്രയ്ക്ക് സാധുതയുള്ളതാണ്. എന്നിരുന്നാലും ചില പാലങ്ങളിൽ ഒറ്റത്തവണ യാത്ര മാത്രമേ അനുവദിക്കൂ. വിദേശികൾക്ക് സ്വയം ഡ്രൈവിംഗിനായി കാറുകൾ വാടകയ്‌ക്കെടുക്കുന്നത് ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യമായി തോന്നും. കാരണം പല വാടക കമ്പനികളും വിദേശികൾക്ക് വാടകയ്‌ക്കെടുക്കില്ല. സാധാരണയായി കാറിന്റെ മൂല്യത്തിനനുസരിച്ചുള്ള ബാങ്ക് ഗ്യാരണ്ടി ലെറ്റർ അല്ലെങ്കിൽ സെക്യൂരിറ്റി ചെക്ക്/ട്രാവലേഴ്സ് ചെക്ക് അല്ലെങ്കിൽ പാസ്‌പോർട്ട് എന്നിവ കാർ വാടകയ്‌ക്കെടുക്കുന്നതിനുള്ള സെക്യൂരിറ്റിയായി എടുക്കും. കാർ ഡ്രൈവർ ഓടിക്കുന്നതാണെങ്കിൽ സുരക്ഷാ നിക്ഷേപം ആവശ്യമില്ല. മൂന്നു നക്ഷത്രമോ അതിൽ കൂടുതലോ ഉള്ള മിക്ക ഹോട്ടലുകളും മറ്റിടങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് അൽപ്പം ഉയർന്ന നിരക്കിൽ അവരുടെ അതിഥികൾക്ക് സ്വകാര്യ കാറുകൾ നൽകുന്നു. ===ജല മാർഗ്ഗം=== [[File:Ferry service.png|thumb|ജല മെട്രോകൾ ഒഴികെയുള്ള കൊച്ചിയിലെ ജല പാതകൾ]] കൊച്ചിയിൽ നിരക്ക് കുറഞ്ഞ (ഏറണാകുളത്തെ ഉദ്യാന ജെട്ടിയിൽ നിന്ന് ഫോർട്ട് കൊച്ചിയിലേക്ക് ₹6) അന്തർ-ദ്വീപ് കടത്തുകളുടെ മികച്ച സംവിധാനമുണ്ട്. ഫോർട്ട് കൊച്ചിക്കും വൈപീനും ഇടയിലുള്ള ''ജങ്കർ'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന റോ-റോ (റോൾ ഓൺ-റോൾ ഓഫ്) കടത്ത് സേവനം വളരെ ജനപ്രിയമാണ്. എറണാകുളത്ത് നിന്ന് മട്ടാഞ്ചേരി, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, വൈപീൻ, വില്ലിംഗ്ഡൺ ദ്വീപ് എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് ഓരോ 20-30 മിനിറ്റിലും കെഎസ്‌ഐഎൻസിയും മറ്റ് സ്വകാര്യ ഓപ്പറേറ്റർമാരും നടത്തുന്ന പതിവ് ബോട്ട് സർവീസുകൾ ബസ്സുകളേക്കാൾ നിരക്ക് കുറഞ്ഞതും പലപ്പോഴും വേഗതയേറിയതുമാണ്. ഉദ്യാന ജെട്ടി-ഫോർട്ട് കൊച്ചി സേവനം രാത്രി 9:30 വരെയും ഫോർട്ട് കൊച്ചി-വൈപിൻ ജങ്കർ സേവനം രാവിലെ 4:40 മുതൽ വൈകുന്നേരം 6:30 വരെയും ഒഴികെ എല്ലാ സേവനങ്ങളും രാവിലെ 4:40 മുതൽ വൈകുന്നേരം 6:30 വരെയും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. പ്രധാന ബോട്ട് ജെട്ടികൾ ഇവയാണ്: * {{Wy/ml/Marker|type=go |name=എറണാകുളം പ്രധാന ജെട്ടി |address=മറൈൻ ഡ്രൈവ് |lat=9.9844611 |long=76.2725876 |directions=ഹൈക്കോടതിയ്ക്ക് സമീപം }} * {{Wy/ml/Marker|type=go|name=ഉദ്യാന ജെട്ടി|lat=9.972627282590384|long=76.278406798869|directions=കെ‌എസ്‌ആർ‌ടി‌സി ബസ്സ് സ്റ്റേഷന് അടുത്തുള്ള പാർക്ക് അവന്യൂവിൽ}} * {{Wy/ml/Marker|type=go |name=കസ്റ്റംസ് എംബാർക്കേഷൻ ജെട്ടി |lat=9.9700390 |long=76.2622091 |address=വില്ലിംഗ്ഡൺ ദ്വീപ് }} * {{Wy/ml/Marker|type=go |name=വൈറ്റില ജല മെട്രോ സ്റ്റേഷൻ|alt=വൈറ്റില ബോട്ട് ജെട്ടി |lat=9.9674995 |long=76.3227809 |wikipedia=Vyttila water metro station |wikidata=Q118898043 |lastedit=2023-06-13 |content=വൈറ്റില മൊബിലിറ്റി ഹബ്ബിലെ ഒരു കടത്ത് ടെർമിനൽ }} നൽകിയിരിക്കുന്ന ഭൂപടം നോക്കൂ, കാരണം ചില കടത്തുകൾ വഴിയിലെ എല്ലാ സ്റ്റോപ്പുകളിലും നിർത്താറില്ല. വിനോദസഞ്ചാര സീസണുകളിൽ എറണാകുളം മെയിൻ ജെട്ടിയിൽ നിന്നും അരൂരിൽ നിന്നും കുമ്പളങ്ങി വിനോദസഞ്ചാര ഗ്രാമത്തിലേക്ക് പ്രധാനമായും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ക്രമീകരിക്കാത്ത ജലപാതകളിൽ ചില വിനോദസഞ്ചാര അധിഷ്ഠിത സ്വകാര്യ കടത്തുകൾ സേവനം നടത്തുന്നു. പ്രധാന ബോട്ട് സമയങ്ങൾ: * {{Wy/ml/Listing |name= ഫോർട്ട് കൊച്ചിയിൽ നിന്ന് എറണാകുളത്തേക്ക് |alt= |url= |email= |address= |lat= |long= |directions= |phone= |tollfree= |fax= |hours=രാവിലെ 4:40 മുതൽ രാത്രി 9:30 വരെ |price=₹6 |wikipedia= |wikidata= |image= |lastedit=2026-06-28 |content=പ്രതിദിനം 30 സേവനങ്ങൾ. }} * {{Wy/ml/Listing |name=ഫോർട്ട് കൊച്ചിയിൽ നിന്ന് വില്ലിംഗ്ടൺ ദ്വീപിലേക്ക് |alt= |url= |email= |address= |lat= |long= |directions= |phone= |tollfree= |fax= |hours= |price=₹6 |wikipedia= |wikidata= |image= |lastedit=2026-06-28 |content= }} * {{Wy/ml/Listing |name=മട്ടാഞ്ചേരിയിൽ നിന്ന് ഫോർട്ട് കൊച്ചി വഴി എറണാകുളത്തേക്ക് |alt= |url= |email= |address= |lat= |long= |directions= |phone= |tollfree= |fax= |hours=രാവിലെ 6 മുതൽ രാത്രി 9:10 വരെ |price=₹10 |wikipedia= |wikidata= |image= |lastedit=2026-06-28 |content=ദൈർഘ്യം 20 മിനിറ്റ്. }} * {{Wy/ml/Listing | name=വൈപ്പിൻ മുതൽ എറണാകുളം വരെ വില്ലിംഗ്ടൺ ദ്വീപ് വഴി | alt= | url= | email= | address= | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours=രാവിലെ 7 മുതൽ രാത്രി 9:30 വരെ | price=₹9 | wikipedia= | wikidata= | image= | lastedit=2026-06-28 | content=ഓരോ 30 മിനിറ്റിലും. }} *'''എറണാകുളം മെയിൻ ജെട്ടി മുതൽ വരാപ്പുഴ വരെ'''. പ്രതിദിനം ₹6, 1 മണിക്കൂർ ദൈർഘ്യം, രാവിലെ 7:40 മുതൽ വൈകുന്നേരം 6:45 വരെ *'''എറണാകുളം (ഹൈക്കോർട്ട് ജെട്ടി) മുതൽ ബോൾഗാട്ടി വരെ'''. 10-മിനിറ്റ് യാത്ര. *'''ഫോർട്ട് കൊച്ചി മുതൽ വൈപ്പിൻ വരെ'''. രാവിലെ 6:30 മുതൽ രാത്രി 9 വരെ. ദൈർഘ്യം 10 ​​മിനിറ്റ്, ഓരോ 10 മിനിറ്റിലും. ====ജല മെട്രോ മാർഗ്ഗം==== [[File:KWM Boat.jpg|thumb|right|കൊച്ചി ജല മെട്രോയുടെ ഒരു ബോട്ട്]] കടത്തുകൾക്ക് പുറമേ, '''ജല മെട്രോകൾ'' കൊച്ചിയിൽ ഒരു ഐശ്ചികമാണ്. ഇന്ത്യയിലെ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യത്തേതാണ്. ജല മെട്രോകൾ കടത്തുകൾ പോലെയാണ്, പക്ഷേ കമ്പാർട്ടുമെന്റുകൾ ശിതീകരിച്ചിട്ടുള്ള ഒരു സാധാരണ മെട്രോ ട്രെയിൻ പോലെയാണ്. 2023 മുതൽ, രണ്ട് പാതകൾ മാത്രമേയുള്ളൂ: * വൈപ്പിൻ>ഹൈക്കോർട്ട് * കാക്കനാട്>വൈറ്റില കായൽ വഴി സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ കൊച്ചിയുടെ മനോഹരമായ കാഴ്ചകൾ കാണാനുള്ള ഒരു മാർഗ്ഗമാണ് ജല മെട്രോയിലെ യാത്ര. ===പാത സഞ്ചാരം=== ഈർപ്പമുള്ള ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥ, മോശം കാൽനടപ്പാതകൾ, അശ്രദ്ധമായ ഗതാഗതം എന്നിവ കണക്കിലെടുക്കുമ്പോൾ കൊച്ചി പരമ്പരാഗതമായി കാൽനടയാത്രക്കാർക്ക് അനുയോജ്യമല്ല. അതിനാൽ തിരക്കേറിയ നഗരമധ്യത്തിൽ അധികം നടക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കുന്നതാണ് നല്ലത്. കൊളോണിയൽ ശൈലിയിലുള്ള വിശാലമായ കല്ല് നടപ്പാതകളുള്ള ഫോർട്ട് കൊച്ചി നടക്കാൻ ഏറ്റവും നല്ല സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ===സൈക്കിൾ മാർഗ്ഗം=== സമർപ്പിത ട്രാക്കുകളും നടപ്പാതകളുമുള്ള സൈക്ലിങ്ങിന് അനുയോജ്യമായ സ്ഥലമാണ് ഫോർട്ട് കൊച്ചി. എന്നിരുന്നാലും, പ്രധാന ഭൂപ്രദേശത്തെ റോഡുകളിൽ പ്രത്യേക ബൈക്ക് പാതകളില്ല. റോഡ് ഉപയോക്താക്കൾ അശ്രദ്ധരായിരിക്കാമെന്നതിനാൽ കൊച്ചി റോഡുകളിൽ ബൈക്ക് ഓടിക്കുമ്പോൾ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധിക്കുക. വിനോദസഞ്ചാര മേഖലകളിൽ ബൈക്ക് വാടകയ്‌ക്കെടുക്കുന്ന കടകൾ കണ്ടെത്താൻ എളുപ്പമാണ്. * {{Wy/ml/Listing | name=വാസ്കോ വിവര കേന്ദ്രം | alt= | url= | email= | address=ഫോർട്ട് കൊച്ചി | lat= | long= | directions= | phone=+91 484 221-6215 | tollfree= | hours= | price= | wikipedia= | wikidata= | lastedit= | content=മണിക്കൂർ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ₹7 ന് സൈക്കിളുകൾ വാടകയ്ക്ക് നൽകുന്ന ഒരു ജനപ്രിയ ഐശ്ചികം. }} ==ചുറ്റിക്കാണുക== [[File:Chinese fishing nets in Kochi, Kerala.jpg|thumb|ഫോർട്ട് കൊച്ചി കടൽത്തീരത്തിലെ ഒരു ചൈനീസ് മീൻപിടുത്ത വല]] * പാലിയം കൊട്ടാരം ‌- ഭരണിമുക്ക് {{Wy/ml/SeeDistricts}} ==ചെയ്യുക== {{Wy/ml/SeeDistricts}} ===ഉത്സവങ്ങൾ=== '''കൊച്ചി കാർണിവൽ''' (ഡിസംബർ 20 മുതൽ ജനുവരി 2 വരെ) നഗരത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കാർണിവൽ ഉത്സവമാണ്. 1582 ൽ പോർച്ചുഗീസ് പുതുവത്സരാഘോഷങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ആരംഭിച്ചു. വർണ്ണാഭമായ റാലികൾ, പ്രച്ഛന്ന വേഷ പ്രകടനങ്ങൾ, പതിവ് മത്സരങ്ങൾ, ബൈക്ക് റേസുകൾ, കടൽത്തീര കളികൾ, കായികം, പ്രമേയ ഉത്സവങ്ങൾ, കച്ചേരികൾ, നൃത്തങ്ങൾ, വെടിക്കെട്ട്, ഏറ്റവും പ്രധാനമായി, രാത്രി കടൽത്തീര വിരുന്നുകൾ എന്നിവയുടെ ഒരു അത്ഭുതകരമായ നിര ഇതിനെ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ആഘോഷങ്ങളിലൊന്നാക്കി മാറ്റുന്നു. പുതുവത്സരാഘോഷം ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ പ്രധാന വാർത്താഭാഗമാണ്. പാപനായിയുടെ (സാന്താക്ലോസ് പോലുള്ള ഒരു ചിത്രം) ഒരു വലിയ പ്രതിമ വഹിച്ചുകൊണ്ട് ഒരു വലിയ പ്രകടനം കടൽത്തീരത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും അർദ്ധരാത്രിയിൽ അവിടെ തീയിടുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് ഒരു മഹത്തായ വിരുന്ന് നടക്കുന്നു. ജനുവരി 1 ന് ഉച്ചകഴിഞ്ഞ് ഗംഭീര പ്രകടനത്തോടെ കാർണിവൽ അവസാനിക്കുന്നു. '''മരട് കൊട്ടാരം ദേവി ക്ഷേത്ര''' ത്തിലെ ഉത്സവ സമാപനത്തിന്റെ ഭാഗമായി (മാർച്ച് പകുതി മുതൽ ഏപ്രിൽ പകുതി വരെ) ഇന്ത്യയിലെ രണ്ടാമത്തെ വലിയ വെടിക്കെട്ട് നടക്കുന്നു. കഴിഞ്ഞ രണ്ട് ദിവസമായി ഒന്നര മണിക്കൂർ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന മെഗാ വെടിക്കെട്ട് പ്രകടനത്തോടെ മരടിലെ ഉത്സവ മൈതാനത്താണ് ഇത് നടക്കുന്നത്. '''ഓണം''' ആഗസ്റ്റ് പകുതി മുതൽ സെപ്റ്റംബർ പകുതി വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പത്ത് ദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ്. കൊച്ചിയിൽ നിന്നാണ് ഇത് ആരംഭിക്കുന്നത്. തൃക്കാക്കര ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന സ്ഥലത്ത് തലസ്ഥാനമായി ഉണ്ടായിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്ന പുരാണ രാജാവായ മഹാബലിയെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നതിന്റെ ഐതിഹ്യത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ് ഇത്. പത്ത് ദിവസത്തെ ആഘോഷങ്ങൾ അത്തം ദിനത്തിൽ അത്തച്ചമയം എന്ന പ്രകടനത്തോടെയാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്. അത്തം ഗ്രൗണ്ടിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് തൃപ്പാണിത്തുറയിലാണ് ഇത് നടക്കുന്നത്. നിരവധി ടാബ്‌ലോകൾ, നൃത്ത ഘോഷയാത്രകൾ, സാംസ്കാരിക കലാരൂപങ്ങൾ എന്നിവ തൃക്കാക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നു. '''ശിവക്ഷേത്ര ഉത്സവം''' ജനുവരി ആദ്യ ആഴ്ചയിലെ ശിവക്ഷേത്രത്തിലും ദർബാർ ഹാൾ ഗ്രൗണ്ടിലുമാണ് നടക്കുന്നത്. പത്ത് ആനകളുടെ പ്രകടനത്തിനും സാംസ്കാരിക പരിപാടികൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്. ഉത്സവത്തിന്റെ അവസാന ദിവസമായ പകൽപ്പൂരം, പരമ്പരാഗത കേരള താളവാദ്യമേള, വമ്പിച്ച വെടിക്കെട്ട്, ഇന്ത്യൻ നാവികസേനയുടെയും കേരള പോലീസിന്റെയും 21 വെടിക്കെട്ട് സല്യൂട്ട് എന്നിവയ്ക്ക് പേരുകേട്ടതാണ്. '''തൃപ്പൂണിത്തുറ വൃശ്ചികോൽസവം''' കേരളത്തിലെ ഒരു മഹത്തായ ക്ഷേത്രോത്സവമാണ്, തൃപ്പൂണിത്തുറ പൂർണത്രയീശ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവംബർ പകുതി മുതൽ ഡിസംബർ പകുതി കാലഘട്ടത്തിൽ നടക്കുന്നു. തൃശൂർ പൂരം കഴിഞ്ഞാൽ ഏറ്റവും വലിയ ഉത്സവങ്ങളിലൊന്നാണിത്. ഒരുകാലത്ത് കൊച്ചി രാജ്യത്തിന്റെ രാജകീയ ഉത്സവമായിരുന്നു ഇത്. കഥകളിയുടെ പതിവ് പ്രകടനങ്ങൾക്കൊപ്പം സാംസ്കാരിക ആകർഷണങ്ങൾ വലിയ ജനക്കൂട്ടത്തെ ആകർഷിക്കുന്നു. ===കായികം=== കൊച്ചിയിൽ മികച്ച കായിക സൗകര്യങ്ങളുണ്ട്. ഇവിടുത്തെ ഔദ്യോഗിക കായിക വിനോദമാണ് ഫുട്ബോൾ. തുറസ്സായ സ്ഥലങ്ങളിൽ നാട്ടുകാർ പതിവായി ഇത് കളിക്കുന്നു. ക്രിക്കറ്റ് വളരെ ജനപ്രിയമാണ്, യുവാക്കൾ പതിവായി കളിക്കുന്നു. ഫോർട്ട് കൊച്ചി, ചെറായി കടൽത്തീരങ്ങൾ കടൽ തീര വോളിബോൾ കളിക്കുന്നതിന് നാട്ടുകാർക്കിടയിൽ വളരെ ജനപ്രിയമാണ്. ഇവിടെ വളരെ ജനപ്രിയമായ ഒരു കടൽ തീര ഫുട്ബോൾ കളിക്കാൻ ശ്രമിക്കുക. ഫോർട്ട് കൊച്ചി കടൽത്തീരങ്ങളിൽ വാട്ടർ-സ്കീയിംഗും ബൈക്കിംഗും ജനപ്രിയമാണ്. ബോൾഗാട്ടി ദ്വീപിലെ കൊച്ചിൻ മറീന, തേവരയിലെ യാച്ച് ക്ലബ്, പണക്കാട് റമദ റിസോർട്ട് എന്നിവിടങ്ങളിൽ വൈവിധ്യമാർന്ന വാട്ടർ സ്പോർട്സ് കളികൾ നടക്കുന്നു. നിരവധി തന്ത്രപ്രധാനമായ സൈനിക സ്ഥാപനങ്ങളുടെ സാമീപ്യം കാരണം പാരാ-ഗ്ലൈഡിംഗ് അനുവദനീയമല്ല. തൃപ്പൂണിത്തറയിലെ പാലസ് ഓവൽ ഗ്രൗണ്ട് ആണ് കൊച്ചി റോയൽസ് കഴിഞ്ഞ കാലങ്ങളിൽ അവരുടെ പ്രിയപ്പെട്ട ഓപ്പൺ ക്രിക്കറ്റ് കളിച്ചിരുന്ന ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വലിയ ഓപ്പൺ ക്രിക്കറ്റ് പിച്ചുകൾ. ഇതിനുപുറമെ, ഫോർട്ട് കൊച്ചിയിലെ പരേഡ് ഗ്രൗണ്ടുകളിലും കടവന്ത്രയിലും (ജിസിഡിഎ നഗറിന് സമീപം) പുതിയ വലിയ പിച്ചുകൾ ഉണ്ട്. ഫോർട്ട് കൊച്ചിയിലെ പരേഡ് ഗ്രൗണ്ടിൽ ഒരു വലിയ ഫുട്ബോൾ പിച്ചുണ്ട്, വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ നാട്ടുകാർ പതിവായി കളിക്കുന്ന ഇവിടെ നിങ്ങൾക്കും പങ്കെടുക്കാം. എം.ജി.റോഡിലെ കോളേജ് ഗ്രൗണ്ടിനടുത്തുള്ള മഹാരാജാസ് ഫുട്ബോൾ, ക്രിക്കറ്റ് പിച്ചുകളിലും, രാജാജി റോഡിലെ കെഎസ്ആർടിസി ബസ്സ് സ്റ്റേഷന് സമീപമുള്ള അംബേദ്കർ സിറ്റി സ്റ്റേഡിയത്തിലും, മറൈൻ ഡ്രൈവ് ഗ്രൗണ്ടിലും അതുപോലെ തന്നെ. ===പ്രകടന കലകൾ=== നഗരത്തിലുടനീളം നിരവധി പ്രകടന കലാ സമുച്ചയങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവ വിവിധ കലാരൂപങ്ങളുടെയും സംസ്കാരത്തിന്റെയും നല്ല അനുഭവം പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു. കൊച്ചിയിലാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ പതിവ് സായാഹ്ന കഥകളി തിയേറ്ററുകൾ ഉള്ളത്. ഇത് കേരളത്തിലെ ഈ പരമ്പരാഗത നൃത്ത-നാടക കലാരൂപത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മികച്ച ഉൾക്കാഴ്ച നൽകുന്നു. കഥകളിക്ക് പുറമേ, മറ്റ് നിരവധി പരിപാടികളും കൊച്ചിയിൽ പതിവായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ==വാങ്ങുക== {{Wy/ml/SeeDistricts}} രാത്രി ഷോപ്പിംഗിനെ അപേക്ഷിച്ച് പകൽ ഷോപ്പിംഗ് കൂടുതൽ ജനപ്രിയമാണ്. എല്ലാ ഷോപ്പിംഗ് ഔട്ട്‌ലെറ്റുകളും രാത്രി 8 മണിയോടെ അടയ്ക്കും. ഉത്സവ സീസണുകളിൽ, പകൽ സമയത്തെ ഷോപ്പിംഗ് തിരക്ക് കുറയ്ക്കുന്നതിന് രാത്രി വൈകിയുള്ള ഷോപ്പിംഗ് (രാത്രി 11 മുതൽ പുലർച്ചെ 3:30 വരെ) സംഘടിപ്പിക്കാറുണ്ട്. '''ഓണം ഉത്സവം''' (ഓഗസ്റ്റ് മധ്യം മുതൽ സെപ്റ്റംബർ വരെ) ഏറ്റവും മികച്ച ഷോപ്പിംഗ് സീസണുകളിൽ ഒന്നാണ്, മിക്കവാറും എല്ലാ ഇനങ്ങൾക്കും 10-50% വരെ വലിയ കിഴിവുകൾ ലഭിക്കുമ്പോൾ, പതിവ് ഉപഭോക്തൃ മേളകൾക്കും ഇത് ലഭിക്കും. ക്രിസ്മസ് ആണ് അടുത്ത മികച്ച സീസൺ. കേരളത്തെ ഒരു ഷോപ്പിംഗ് ഡെസ്റ്റിനേഷനായി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി കേരള സർക്കാർ '''ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ''' (ഡിസംബർ 15–ജനുവരി 30) ആരംഭിച്ചു. കൊച്ചിയാണ് ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം, പങ്കെടുക്കുന്ന സ്റ്റോറുകളിൽ നിങ്ങൾക്ക് കനത്ത കിഴിവുകളും പതിവ് ഭാഗ്യ നറുക്കെടുപ്പുകളും ലഭിക്കും. ===ചന്തകൾ=== മറൈൻ ഡ്രൈവിനും എം.ജി.റോഡിനും ഇടയിലുള്ള ഇടുങ്ങിയ പാതയിൽ പ്രശസ്തമായ ബ്രോഡ്‌വേ മാർക്കറ്റ് ഉണ്ട്. കൊച്ചിയിലെ ഏറ്റവും പഴയ ഷോപ്പിംഗ് കോർണറുകളിൽ ഒന്നാണിത്. സേഫ്റ്റി പിന്നുകൾ മുതൽ മോട്ടോർ സ്കൂട്ടറുകൾ വരെ ഇവിടെ നിന്ന് വാങ്ങാം. രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പഴയ സുഗന്ധവ്യഞ്ജന വിപണികളിൽ ഒന്നായ '''മട്ടാഞ്ചേരി പഴയ സുഗന്ധവ്യഞ്ജന ചന്ത'''യും പരീക്ഷിച്ചുനോക്കൂ. ===പുരാതനവസ്തുക്കൾ/കലാസൃഷ്ടികൾ=== [[File:Jew Town.jpg|thumb|പുരാതന ഷോപ്പിംഗിന് പേരുകേട്ട ജൂത പട്ടണം]] ഫോർട്ട് കൊച്ചിയിലെ ജൂത പട്ടണത്തിൽ നിരവധി പുരാവസ്തുക്കളുടെയും കരകൗശല വസ്തുക്കളുടെയും സ്റ്റോറുകൾ ഉണ്ട്. മിക്ക പുരാവസ്തുക്കളുടെയും കടകളിൽ കൊളോണിയൽ കാലഘട്ടത്തിലെയും പൈതൃക വസ്തുക്കളും, പ്രദേശത്തെ പരമ്പരാഗത ജൂത വീടുകളിൽ നിന്നുള്ള ജൂത വസ്തുക്കളും വിൽക്കുന്നു. നിരവധി തരം ഇന്ത്യൻ ശിൽപങ്ങൾ, അലങ്കാരങ്ങൾ, ഉള്ളറയിലെ പുരാവസ്തുക്കൾ, സുവനീറുകൾ എന്നിവയും നിങ്ങൾക്ക് കണ്ടെത്താൻ കഴിയും. വിലപേശലുകൾ ലഭ്യമാണ്, പക്ഷേ പല 'പുരാതനവസ്തുക്കളും' ഉടമസ്ഥരുടെ പിൻമുറ്റത്ത് നിർമ്മിച്ചതായിരിക്കാമെന്ന് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുക. ശ്രദ്ധയോടെ ഷോപ്പുചെയ്യുക, കഠിനമായി വിലപേശുക. സത്യസന്ധമല്ലാത്ത പുരാവസ്തു വ്യാപാരികളിൽ നിന്ന് വലിയ കമ്മീഷൻ ലഭിക്കുന്ന കള്ളന്മാരെ ഒരിക്കലും വിശ്വസിക്കരുത്. ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയ പുരാവസ്തുക്കളും കലാസൃഷ്ടികളും വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ നടത്തുന്ന എംപോറിയങ്ങൾ പരീക്ഷിച്ചുനോക്കൂ. എന്നിരുന്നാലും, അവർ വിലപേശലോ കിഴിവോ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നില്ല. എം.ജി.റോഡിലുള്ള കേരള സംസ്ഥാന എംപോറിയം ഷോറൂമുകളായ ''കൈരളി, സുരഭി'', കർണാടകയിലെ ''കാവേരി'' എന്നിവയെല്ലാം പരിശോധിക്കുക. ===ഷോപ്പിംഗ് മാളുകൾ=== കഴിഞ്ഞ ദശകത്തിൽ വലിയ പാശ്ചാത്യ ശൈലിയിലുള്ള ഷോപ്പിംഗ് മാളുകൾ തുറന്നു. ആറെണ്ണം പ്രവർത്തനക്ഷമമാണ്. മാളുകൾക്ക് പുറമേ, കൊച്ചിയിൽ നിരവധി ഷോപ്പിംഗ് സമുച്ചയങ്ങൾ ഉണ്ട് (പരസ്പരം അടുത്തായി നിരവധി കടകളുള്ള വലിയ സമുച്ചയങ്ങൾ, കൂടുതലും ഒരുതരം ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ മാത്രം വിൽക്കുന്നു). ===വസ്ത്രങ്ങളും തുണിത്തരങ്ങളും=== കൊച്ചിയിൽ നിരവധി പ്രശസ്ത ഡിസൈനർ ബോട്ടിക്കുകൾ ഉണ്ട്. പ്രധാനമായും എം.ജി.റോഡിനും മറൈൻ ഡ്രൈവിനും ഇടയിലുള്ള കോൺവെന്റ് ജംഗ്ഷനിലാണ്. പനമ്പള്ളി നഗറിൽ പ്രീമിയം എക്സ്ക്ലൂസീവ് ഡിസൈനർ ബോട്ടിക്കുകളും ഉണ്ട്. ആർട്ടീരിയൽ റോഡായ എം.ജി.റോഡിൽ നിരവധി പ്രീമിയം ബ്രാൻഡ് സ്റ്റോറുകളും പ്രമുഖ വസ്ത്ര ഷോപ്പുകളും ബോട്ടിക്കുകളും ഉണ്ട്. ബ്രോഡ്‌വേ മാർക്കറ്റിലെ തുണി ബസാർ ബ്രാൻഡ് ചെയ്യാത്ത തുണിത്തരങ്ങളും വസ്ത്രങ്ങളും കുറഞ്ഞ നിരക്കിൽ വിൽക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ വസ്ത്ര വിപണികളിൽ ഒന്നാണ്. ===ആഭരണങ്ങൾ=== കൊച്ചി സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, വജ്രം, പ്ലാറ്റിനം ആഭരണങ്ങൾക്ക് പേരുകേട്ടതാണ്. മിക്ക ആഭരണ വ്യാപാരികളും ഹോട്ടൽ വുഡ്‌ലാൻഡ്‌സിന് സമീപമുള്ള എം.ജി.റോഡിലെ ജുവൽ ജംഗ്ഷനിലാണ് (വുഡ്‌ലാൻഡ് ജംഗ്ഷൻ) കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ സാധാരണ സ്വർണ്ണ പരിശുദ്ധി 22 കാരറ്റ് ആണ്. 24 കാരറ്റ് സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങൾ (തങ്കം) അത്ര ജനപ്രിയമല്ല, പക്ഷേ ലഭ്യമാണ്. 18 കാരറ്റ് സ്വർണ്ണത്തിന്റെ ഭാരം കുറഞ്ഞ ശേഖരങ്ങൾ യുവാക്കൾക്കും കൗമാരക്കാർക്കും ഇടയിൽ പ്രചാരത്തിലായിട്ടുണ്ട്. ===സൂപ്പർ മാർക്കറ്റുകൾ=== ഭക്ഷണ സാധനങ്ങൾ വാങ്ങുന്നതിനുള്ള പ്രധാന മാർഗ്ഗങ്ങൾ സൂപ്പർമാർക്കറ്റുകളിലും ബേക്കറികളിലുമാണ്. ബേക്കറികൾ സാധാരണയായി ബ്രെഡും ബ്രാൻഡഡ് ഭക്ഷ്യ ഉൽപ്പന്നങ്ങളും വിൽക്കുന്നു. അതേസമയം മിക്ക സൂപ്പർമാർക്കറ്റുകളും വീട്ടുപകരണങ്ങളും പാക്കേജുചെയ്ത ഭക്ഷണ സാധനങ്ങളും വിൽക്കുന്നു. '''കെആർ ബേക്സ്, ആൻസ് ബേക്കറി, ബേക്ക് മൈ ഡെയ്‌സ്, ബ്രെഡ്‌വേൾഡ്, ബെസ്റ്റ് ബേക്കറി''' എന്നിവയാണ് ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ പ്രാദേശിക ബേക്കറി ശൃംഖലകൾ, അവയിൽ പല സ്ഥലങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നു. '''റിലയൻസിന്''' കൊച്ചിയിൽ നിരവധി ശാഖകളുണ്ട്. ''ഫ്രഷ്'' (വിശാലമായ പുതിയ പച്ചക്കറികളും പഴങ്ങളും, പരിമിതമായ മറ്റ് പലചരക്ക് സാധനങ്ങളും വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു), ''സൂപ്പർ'' (വലിയ സൂപ്പർമാർക്കറ്റ്, പലചരക്ക് സാധനങ്ങളും പച്ചക്കറികളും/പഴങ്ങളും വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു). റിലയൻസ് ഒരു ശുദ്ധ വെജിറ്റേറിയൻ സൂപ്പർമാർക്കറ്റ് ശൃംഖലയാണ്, എന്നാൽ സൂപ്പർമാർക്കറ്റിന് പുറത്ത്, അവർ ''ഡെലൈറ്റ്'' എന്ന പേരിൽ ഒരു ചെറിയ സ്റ്റോർ നടത്തുന്നു, അതിൽ ഫ്രഷ് മാംസം ഉൾപ്പെടെ മാംസേതര ഇനങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്. '''മിത്ര, ഫുഡ് ബസാർ, ബിഗ് ബസാർ എക്സ്പ്രസ്, നയൻ-ടെൻ, വെൽമാർട്ട്, ത്രിവേണി''' എന്നിവയാണ് മറ്റ് പ്രശസ്തമായ സൂപ്പർമാർക്കറ്റുകൾ. '''സപ്ലൈകോ''' (സർക്കാർ സ്ഥാപനം), മാവേലി എന്ന ബ്രാൻഡിലുള്ള ചെറിയ സ്റ്റോറുകളുടെയും നഗരത്തിലുടനീളം സപ്ലൈകോ എന്ന ബ്രാൻഡിലുള്ള സാധാരണ സൂപ്പർമാർക്കറ്റുകളുടെയും വിപുലമായ ഒരു ശൃംഖല നടത്തുന്നു. സൂപ്പർമാർക്കറ്റുകളിൽ 30% കിഴിവിൽ ഇംഗ്ലീഷ് മരുന്നുകൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്ന ഒരു മെഡിക്കൽ ഫാർമസിയും അവർക്കുണ്ട്. ===ബാങ്കുകൾ, എടിഎമ്മുകൾ, വിദേശ നാണ്യ വിനിമയ കേന്ദ്രങ്ങൾ=== മിക്കവാറും എല്ലാ ദേശീയ ബാങ്കുകളും കൊച്ചിയിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. മിക്കതിനും എം.ജി.റോഡിലാണ് ശാഖകളുള്ളത്. അതുപോലെ തന്നെ എച്ച്എസ്ബിസി, സിറ്റിബാങ്ക്, സ്റ്റാൻഡേർഡ് ചാർട്ടേഡ്, ഒമാൻ ബാങ്ക് തുടങ്ങിയ ചില അന്താരാഷ്ട്ര ബാങ്കുകളും. എടിഎമ്മുകൾ നഗരത്തിലുടനീളം ഒരേപോലെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ മിക്ക പ്രധാന ഷോപ്പിംഗ് സ്ഥലങ്ങളിലും സമീപത്തുള്ള എടിഎമ്മും ഉണ്ട്. മിക്ക ദേശസാൽകൃത ബാങ്കുകൾക്കും വിദേശനാണ്യ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്താൻ അധികാരമുണ്ട്. വെസ്റ്റേൺ യൂണിയനും മണിഗ്രാമിനും നഗരത്തിൽ നിരവധി ഫ്രാഞ്ചൈസികളുണ്ട്. സ്ഥലങ്ങൾക്കായി ജില്ലാ ലേഖനങ്ങൾ കാണുക. ==കഴിക്കുക== [[File:Keralacuisinefish.jpg|thumbnail|കൊച്ചിയിൽ വറുത്ത മത്സ്യം നന്നായി തയ്യാറാക്കും.]] കഴിഞ്ഞ ആറു നൂറ്റാണ്ടുകളായി സന്ദര്‍ശകര്‍ക്ക് ഭക്ഷണം ഒരുക്കിക്കൊടുത്തിട്ടുള്ള പാരമ്പര്യമാണ് കൊച്ചിയുടേത്. അറേബ്യ, ചൈന, ജപ്പാന്‍, പോര്‍ച്ചുഗീസ്, ഡച്ച്, ഇംഗ്ലീഷ്, റഷ്യ എന്നിങ്ങനെ സകല രാജ്യങ്ങളില്‍ നിന്നും വന്ന സന്ദര്‍ശകര്‍ക്കും കൊച്ചി ആഥിതേയരായിട്ടുണ്ട്. അതു കൊണ്ട് തന്നെ നമ്മുക്ക് കൊച്ചിയില്‍ വൈവിധ്യമാര്‍ന്ന സംസ്കാരങ്ങളും പാചകശൈലികളും മറ്റും കാണാം. ഒരു തീരദേശ പട്ടണം എന്ന നിലയ്ക്ക് ധാരാളം പുതുമ നഷ്ട്ടപ്പെടാത്ത കടല്‍ മത്സ്യങ്ങൾ ലഭിക്കും എന്നത് ഇവിടുത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. അതിലുപരി ശുദ്ധജലമത്സ്യങ്ങളും ഇവിടെ ലഭിക്കുന്നുണ്ട്. ചെമ്മീനും കൊഞ്ചും പല തരം രുചിയിൽ പാകപ്പെടുത്തിയും പിന്നെ കൊച്ചിയിലെ തന്നെ പ്രസിദ്ധമായ മീന്‍ മുളകിട്ടതും ഇവിടെ ലഭ്യമാണ്. കൊച്ചിയിൽ പരമ്പരാഗതമായി ഉണ്ടാക്കി വരുന്ന ഒരു തരം സസ്യക്കറിയാണ് ''കുറുക്കു കാളൻ''. ഉത്സവ സമയങ്ങളിലും മറ്റും ''പാലടയും കുറുക്കുകാളനും'' എല്ലാ സൂപ്പർമാർക്ക്റ്റുകളിലും ലഭിക്കുന്നതാണ്. ഫോർട്ട് കൊച്ചി കടൽത്തീരത്തിൽ, നിങ്ങൾക്ക് പുതിയ മത്സ്യം വാങ്ങി അടുത്തുള്ള ഭക്ഷണശാലകളിൽ നിന്ന് പാകം ചെയ്യാം. ഒരു കിലോ കടുവ ചെമ്മീൻ ഏകദേശം ₹300 ന് വിൽക്കുന്ന മത്സ്യക്കച്ചവടക്കാർ നിങ്ങൾക്ക് ഒരു കിലോ കടുവയെ ഏകദേശം ₹250 ന് വിൽക്കും. ഗ്രിൽ ചെയ്തതോ കറിയോ എന്തും പാകം ചെയ്യുന്നതിനും ചിപ്‌സും സാലഡും നൽകുന്നതിനും ഭക്ഷണശാലകൾ ഒരാൾക്ക് ₹40-50 ഈടാക്കും. വ്യവസ്ഥകൾ വളരെ ശുചിത്വമുള്ളതാണ്. ''വറുത്ത മത്സ്യം'', ''ഫിഷ് മോളി'' (തേങ്ങാപ്പാൽ സോസ് അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു കറി, സ്റ്റ്യൂ പോലെയാണ്), ''ആലപ്പി മീൻ കറി'' (തക്കാളി സോസും മീൻ പുളിയും ചേർത്ത പരമ്പരാഗത കറി), ''ഫിഷ് പീര'' (തേങ്ങ ചുരണ്ടിയ മത്സ്യക്കഷണങ്ങൾ, മീൻ പുളിയും ചേർത്ത് വറുത്ത മത്സ്യക്കഷണങ്ങൾ), ''വരത്തറച്ച കോഴി'' കറി (തേങ്ങയും മുളകും ചേർത്ത് വറുത്ത പകുതി വറുത്ത ചിക്കൻ) എന്നിവയാണ് സാധാരണയായി ചോറിനൊപ്പമോ ആവിയിൽ വേവിച്ചതോ ആയ ''കപ്പ'' (കസവ) എന്നിവയോടൊപ്പം കഴിക്കുന്ന പ്രിയപ്പെട്ട വിഭവങ്ങൾ. പരമ്പരാഗത അരി അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പ്രഭാതഭക്ഷണം, പുട്ടും കടലയും, അപ്പവും സ്റ്റൂവും എന്നിവയും പരീക്ഷിച്ചു നോക്കേണ്ടതാണ്. ===ഭക്ഷണശാലകൾ=== {{Wy/ml/SeeDistricts}} കൊച്ചി നഗരത്തിലുടനീളം വിലകുറഞ്ഞ ഭക്ഷണശാലകൾ ലഭ്യമാണ്. ഒരു ഫുൾ മീലിന് ₹50-ൽ താഴെ വില കാണും. ''തട്ടുകടകൾ'' തെരുവ് ഭക്ഷണ വ്യാപാരികളാണ്. അവിടെ നിങ്ങൾക്ക് ചൂടുള്ളതും പുതുതായി പാകം ചെയ്തതുമായ രുചികരമായ ഭക്ഷണം ലഭിക്കും. നന്നായി വയറു നിറയ്ക്കുന്ന ഭക്ഷണത്തിന് പരമാവധി ₹50 വിലവരും. മിക്കതും വഹനീയമായ പാചക ട്രോളികളിൽ നിന്ന് വിളമ്പുന്ന സജ്ജീകൃത ആഹാര സമ്മിശ്രണങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു, സമീപത്ത് കുറച്ച് ബെഞ്ചുകളോ കസേരകളോ ഉണ്ട്. സ്റ്റഫ് ചെയ്തതോ ചെയ്യാത്തതോ ആയ ''തട്ടുദോശ'' (പിസ്സ റൊട്ടി പോലെ കട്ടിയുള്ള ദോശ), ചൂടുള്ള കേരള ''പൊറോട്ടകൾ'' (പൊടിച്ച ഗോതമ്പിന്റെ പരന്ന റൊട്ടി), ചപ്പാത്തിയും കേരള വറുത്ത ബീഫും ''കഞ്ഞി'' (അരി കഞ്ഞി) എന്നിവയാണ് ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ പലഹാരങ്ങൾ. ശുചിത്വമില്ലായ്മയും വറുക്കാൻ എണ്ണയുടെ നിരന്തരമായ പുനരുപയോഗവുമാണ് പ്രധാന ആശങ്ക. കൊച്ചിയിൽ വീട്ടിൽ വളർത്തുന്ന ചില ഫാസ്റ്റ് ഫുഡ് ശൃംഖലകളുണ്ട്: ''കെആർ ഹോട്ട് ചിക്കൻ, 61 പൈ ദോശകൾ, ലൂസിയാസ് ഫുഡ് കോർട്ട്, പോട്ട്പുരി, ദി ഓവൻ, ക്രിസ്പി ചിക്കൻ, അറേബ്യൻ ട്രീറ്റ്, പപ്പാ മിലാനോസ്, ബ്രെഡ്‌വേൾഡ് ബ്രോസ്റ്റഡ് ചിക്കൻ'' എന്നിവ പട്ടണത്തിന്റെ മിക്ക ഭാഗങ്ങളിലും സാന്നിധ്യമുണ്ട്. ''കെ‌എഫ്‌സി, ചിക്കിംഗ്, നൂഡിൽ കിംഗ്സ്, മക്ഡൊണാൾഡ്സ്, ബർഗർ കിംഗ്, യുഎസ് പിസ്സാസ്, മാരിബ്രൗൺ, പിസ്സ ഹട്ട്, ഡൊമിനോസ്'' തുടങ്ങിയ വിദേശ ഫ്രാഞ്ചൈസികളും ഇവിടെ സാന്നിധ്യമറിയിക്കുന്നു. ഷവർമയും ഗ്രിൽഡ് ചിക്കനും വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്ന നിരവധി തെരുവ് അറബി ഭക്ഷണശാലകൾ ഇവിടെയുണ്ട്. നഗരത്തിലുടനീളം ചിതറിക്കിടക്കുന്ന ''റിയൽ അറേബ്യ, അറേബ്യ ഡ്രീംസ്, ഗ്രിൽ അറേബ്യ'' എന്നിവയാണ് ജനപ്രിയ ഐശ്ചികങ്ങൾ. മിക്ക സൂപ്പർമാർക്കറ്റുകളിലും ബേക്കറികളിലും പുറത്ത് ഒരു ഷവർമ കോർണർ ഉണ്ട്. ഇത് വിലകുറഞ്ഞതും എന്നാൽ നിറയുന്നതുമായ സാൻഡ്‌വിച്ച് ആണ്. മിക്ക ബജറ്റ് അറബിക് ഭക്ഷണശാലകളും വൈകുന്നേരം 5 മണി മുതൽ അർദ്ധരാത്രി വരെ തുറന്നിരിക്കും. ''സിലോൺ ബേക്ക് ഹൗസ്'' ന് കൊച്ചിയിലുടനീളം ഒന്നിലധികം ശാഖകളുണ്ട്, സിലോൺ പരോട്ടകളും ശ്രീലങ്കൻ ചിക്കൻ വിഭവങ്ങളും നൽകുന്നു. ==കുടിക്കുക== {{Wy/ml/SeeDistricts}} {{Wy/ml/Infobox|പബ് നിയമങ്ങളും മര്യാദകളും | എല്ലാ ഡിസ്കോതെക്കുകൾക്കും പബ്ബുകൾക്കും ചില കർശനമായ നിയമങ്ങളും മര്യാദകളും ഉണ്ട്. * പ്രവേശന നയം നിയന്ത്രിതമാണ് - പ്രായം തെളിയിക്കുന്ന രേഖകൾ ഇല്ലാതെ 21 വയസ്സിന് മുകളിലുള്ള അതിഥികൾക്ക് മാത്രമേ പ്രവേശനം അനുവദിക്കൂ. വളർത്തുമൃഗങ്ങളെ അനുവദിക്കില്ല. ചില ദിവസങ്ങളിൽ സ്ത്രീകൾക്കും ദമ്പതികൾക്കും കുടുംബങ്ങൾക്കും മാത്രമായി നീക്കിവച്ചേക്കാം. * കർശനമായ വസ്ത്രധാരണ രീതി - രണ്ട് ലിംഗക്കാർക്കും ഔപചാരിക വസ്ത്രം മാത്രം. സ്ത്രീകൾക്ക് പാശ്ചാത്യ ശൈലിയിലുള്ള ഫാഷൻ അനുവദനീയമാണ്. പുരുഷന്മാർ ഔപചാരിക പാശ്ചാത്യ ശൈലിയിലുള്ള വസ്ത്രങ്ങളോ ഷൂസുള്ള ഡെനിമുകളോ പൂർണ്ണമായും ധരിക്കണം. പുരുഷന്മാർക്ക് ഒരു തരത്തിലുള്ള വംശീയ ഇന്ത്യൻ വസ്ത്രങ്ങളും അനുവദനീയമല്ല; എന്നിരുന്നാലും, സ്ത്രീകൾക്ക് സാരികൾ അനുവദനീയമാണ്. * ഏതെങ്കിലും പബ്ബുകളിലോ നൃത്ത നിലകളിലോ പുകവലി കർശനമായി അനുവദനീയമല്ല}} മദ്യപാനശീലത്തിന്റെ കാര്യത്തില്‍ യാതൊരു തരത്തിലും വിട്ടുവീഴ്ച്ച ചെയ്യാത്തവരാണ് കേരളീയർ. കൊച്ചിയിൽ ബാറുകളോ പബ്ബുകളോ കണ്ടെത്തുന്നത് ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യമല്ല. മദ്യം കഴിക്കാത്തവർക്ക് മികച്ച പ്രാദേശിക ഐശ്ചികങ്ങൾ ധാരാളം ഉണ്ട്. '''പുതിയ കള്ള്''' (''കള്ള്'') തെങ്ങിൽ നിന്നുള്ള ഒരു മദ്യമാണ്. മായം ചേർക്കൽ വളരെ സാധാരണമായതിനാൽ ശ്രദ്ധിക്കുക. തെങ്ങുകൾ വേർതിരിച്ചെടുക്കാൻ വിട്ടുകൊടുത്ത ഒരു നാട്ടുകാരനിൽ നിന്ന് അത് വാങ്ങുന്നതാണ് നല്ലത്. തൃപ്പൂണിത്തുറയ്ക്കടുത്തുള്ള മുല്ലപ്പന്തൽ കള്ളുഷാപ്പ് ഒരു സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയ കള്ള് വാറ്റ് കടയാണ്. '''കരിക്ക് /ഇളനീർ''' (ഇളം തേങ്ങ), പല കച്ചവടക്കാരുടെയും സ്റ്റാളുകളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് മറൈൻ ഡ്രൈവിൽ കാണാം. '''സംഭാരം (മോര്)''', പ്രത്യേകിച്ചും ചൂടുള്ള വേനൽക്കാല ദിവസങ്ങളിൽ ജനപ്രിയമാണ്. ചില ക്ലബ്ബുകൾ പോലും ഇത് സൗജന്യമായി വിതരണം ചെയ്യുന്നു. '''ഷാർജ ഷേക്ക്''' പോലുള്ള ''ഷേക്ക്സ്'' നല്ല തണുത്ത പാനീയ ഐശ്ചികങ്ങളാണ്. കൂടാതെ നഗരത്തിലുടനീളം നിരവധി തണുത്ത-ബാറുകളും ജ്യൂസ് സ്റ്റാളുകളും ഉണ്ട്. '''സർബത്ത്''' (''ഷർബത്ത്'') വിവിധ ഇനങ്ങളിലുള്ള ഒരു ജനപ്രിയ മധുരപാനീയമാണ്. സോഡ നാരങ്ങ, നാരങ്ങാവെള്ളം, പുതിയ നാരങ്ങ മുതലായവ എല്ലായിടത്തും ലഭ്യമായ മറ്റ് സാധാരണ ദാഹശമന മരുന്നുകളാണ്. ഇനി ഇതൊന്നും പോരാ എന്നു തോന്നുന്നവർക്കായ് ഒരുപാട് കോഫി ഷോപ്പുകളും കൊച്ചിയിൽ ഉണ്ട്. ===ബാറുകൾ=== ഒരു ബാറോ പബ്ബോ കണ്ടെത്തുന്നത് ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യമല്ല. ചെലവ് ചുരുങ്ങിയ രീതിയിലുള്ള ബാറുകളിൽ ഭൂരിഭാഗവും റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾക്ക് സമീപവും കലൂരിലും ഇടപ്പള്ളിയിലുമാണ്. മധ്യതരം-ബാറുകൾ, വിലക്കൂടിയ ബാറുകൾ എല്ലായിടത്തും ഉണ്ട്. ഫോർട്ട് കൊച്ചിയിൽ വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കായി ധാരാളം ബിയർ, വൈൻ ബാറുകൾ ഉണ്ട്. കേരളത്തിലെ മറ്റിടങ്ങളിലെന്നപോലെ, ''മാസത്തിലെ എല്ലാ ആദ്യ, രണ്ടാം ദിവസങ്ങളിലും എല്ലാ സംസ്ഥാന അവധി ദിവസങ്ങളിലും എല്ലാ ബാറുകളും പബ്ബുകളും അടച്ചിടണം''. ഇവ ''വരണ്ട ദിനങ്ങൾ'' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. എല്ലാ ബാറുകളും അർദ്ധരാത്രിയോടെ അടച്ചിടണം. കൊച്ചിയിൽ വിപുലമായ ശൃംഖലയുള്ള, മത്സര നിരക്കിൽ വിൽക്കുന്ന, സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള പാനീയ കമ്പനിയുടെ സ്റ്റോറുകളിൽ നിന്ന് നിങ്ങൾക്ക് മിക്കവാറും എല്ലാ ബ്രാൻഡ് മദ്യവും വാങ്ങാം. പ്രത്യേകിച്ച് വരണ്ട ദിനങ്ങളുടെ തലേന്ന് നീണ്ട വരികൾ പ്രതീക്ഷിക്കുക. ===രാത്രി ജീവിതവും ഡിജെ വിരുന്നുകളും പബ്ബുകളും=== വലിയ നഗരങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് രാത്രി ജീവിതം വളരെ പരിമിതമാണ്. ധാരാളം ബാറുകൾ ലഭ്യമാണ്. പക്ഷേ വലിയ മെട്രോ നഗരങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് നഗരം വളരെ യാഥാസ്ഥിതികമാണ്. ==ഉറങ്ങുക== {{Wy/ml/SeeDistricts}} ഒരു വിനോദ സഞ്ചാര കേന്ദ്രവും വാണിജ്യ നഗരവുമായ കൊച്ചിയിൽ പല നിരക്കിലുള്ള താമസ സൗകര്യങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്. യൂറോപ്യൻ- അമേരിക്കൻ സ്റ്റൈലിലുള്ള ഹോട്ടലും മറ്റു താരതമ്യേന ചെറിയ തുകയിൽ ഒതുങ്ങുന്ന താമസസ്ഥലങ്ങളും ഉണ്ട്. സാധാരണക്കാരനായ വിനോദസഞ്ചാരിക്ക് താമസിക്കാനായി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ പരിസരത്ത് ഫൈവ് സ്റ്റാർ അല്ലാത്ത ഒട്ടനവധി ലോഡ്ജുകൾ ഉണ്ട്. ഒരാഴ്ച്ചയിൽ കൂടുതൽ താമസിക്കുന്നവർക്ക് ചെറിയ ലോഡ്ജുകളിലോ ഹോസ്റ്റലുകളിലോ ആഴ്ച വാടകയ്ക്കോ മാസ വാടകയ്ക്കോ താമസിക്കാം. കുടുംബസമേതം താമസിക്കുന്ന വീടുകളിൽ ''പ്രതിഫലം നൽകുന്ന അതിഥി''യായി താമസിക്കുവാനുള്ള സൗകര്യവും കൊച്ചിയിൽ ലഭ്യമാണ്. ==പഠിക്കുക== നാടന്‍ കലാരൂപങ്ങളായ കഥകളി, മോഹിനിയാട്ടം, കുച്ചിപ്പുടി, ഭരതനാട്യം, ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം എന്നിവ അഭ്യസിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി സ്ഥാപനങ്ങള്‍ കൊച്ചിയിലുണ്ട്. കേരള കഥകളി സെന്റര്‍, ആര്‍. എല്‍. വി കോളേജ് ഓഫ് ഡാന്‍സ് ആന്റ് മ്യൂസിക്, ശ്രീ ശങ്കര സ്കൂള്‍ ഓഫ് ഡാന്‍സ് ആന്റ് മ്യൂസിക് എന്നിവ അതില്‍ പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ്. കളരിപ്പയറ്റില്‍ താത്പര്യമുള്ളവര്‍ക്ക് അതിനും യോഗയും മെഡിറ്റേഷനും ചെയ്യാന്‍ താത്പര്യമുള്ളവര്‍ക്ക് അതു ചെയ്യാനുള്ള സ്ഥാപനങ്ങളും കൊച്ചിയില്‍ ഉണ്ട്. ==സുരക്ഷ== മികച്ച പോലീസ് പരിരക്ഷയുള്ള ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും സുരക്ഷിതമായ നഗരങ്ങളിലൊന്നാണ് കൊച്ചി. രാത്രിയിൽ ഒറ്റക്ക് നടക്കുമ്പോൾ ചുറ്റുപാടും ശ്രദ്ധിക്കുക. നിരവധി സംഭവങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെടുന്നതിനാൽ സദാചാര പോലീസിംഗ് സംഘങ്ങളെ സൂക്ഷിക്കുക. * കൊച്ചിയിൽ രാത്രികാല ജീവിതം സാധാരണമല്ല. നിങ്ങൾ ക്ലബ്ബിംഗ് നടത്താൻ പദ്ധതിയിടുകയാണെങ്കിൽ, മുൻകൂട്ടി നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം ഗതാഗത ക്രമീകരണങ്ങൾ നടത്തുക. രാത്രി 9:45 ന് ശേഷം വളരെ കുറച്ച് ബസ്സുകൾ മാത്രമേ ഓടുന്നുള്ളൂ. രാത്രി 10:30 ന് ശേഷം ഒന്നും ഓടുന്നില്ല. നിങ്ങൾക്ക് ഓട്ടോകളും ടാക്സികളും കണ്ടെത്താൻ കഴിയും. പക്ഷേ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾക്കോ ​​പ്രധാന ബസ് സ്റ്റാൻഡുകൾക്കോ ​​സമീപം മാത്രം. * നഗരത്തിലുടനീളം വലിയ ജലാശയങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം കാരണം കൊച്ചി കൊതുകുകൾക്ക് കുപ്രസിദ്ധമാണ്. നിങ്ങൾ ബുക്ക് ചെയ്യുന്ന ഏത് മുറിയിലും കൊതുക് തിരികളോ ഒരു കൊതുക് വലയോ ഉണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കുക. കൊതുക് കടി ഒഴിവാക്കാൻ ഏതെങ്കിലും കൊതുകിനെ അകറ്റുന്ന ക്രീമുകളോ കൊതുകിനെ അകറ്റുന്ന യന്ത്രങ്ങളോ ഉപയോഗിക്കുക. * റോഡുകൾ മുറിച്ചുകടക്കുമ്പോൾ ശ്രദ്ധിക്കുക - ഇന്ത്യയിലെ മറ്റ് നഗരങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, നിങ്ങൾ റോഡ് മുറിച്ചുകടക്കുമ്പോൾ വാഹനങ്ങൾ വേഗത കുറക്കാറില്ല; അതിനാൽ വാഹനങ്ങൾ കുറയുന്നതുവരെ കാത്തിരിക്കുക. സീബ്രവരകളിലൂടെ മുറിച്ചുകടക്കുന്നതാണ് സുരക്ഷിതം. എതിരെ വരുന്ന വാഹനങ്ങൾ മുറിച്ചുകടക്കുന്നതുകാണുമ്പോൾ വേഗത കുറയ്ക്കും. * സ്വകാര്യ ലൈൻ ബസ്സുകളും കെഎസ്ആർടിസി ബസ്സുകളും നിരത്തിൽ ഉള്ളപ്പോൾ ജാഗ്രത പാലിക്കുക. കൊച്ചിയിൽ തിരക്കേറിയ സമയങ്ങളിൽ കാൽനടയാത്രക്കാർ കഠിനമായ ജീവിതം നയിക്കുന്നു. സ്വകാര്യ ബസ്സുകളും കാൽനടയാത്രക്കാരും ഉൾപ്പെടുന്ന നിരവധി റോഡപകടങ്ങളും ഹിറ്റ്-റൺ കേസുകളും ഉണ്ട്. അതിനാൽ അവയ്ക്ക് ''ചുവന്ന കൊലയാളികൾ'' എന്ന വിളിപ്പേരുണ്ട്. റോഡുകൾ മുറിച്ചുകടക്കുമ്പോൾ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധിക്കുക. കടക്കാൻ പ്രയാസമാണെങ്കിൽ പ്രധാന സിഗ്നൽ ജംഗ്ഷനുകളിൽ മാത്രം അങ്ങനെ ചെയ്യുക അല്ലെങ്കിൽ പ്രാദേശിക ട്രാഫിക് പോലീസുകാരന്റെ സഹായം തേടുക. * കൊച്ചിയിൽ നല്ല പാദസഞ്ചാര നടപ്പാതകൾ ഇല്ല. എന്നിരുന്നാലും ഇപ്പോൾ റോഡുകൾക്കൊപ്പം പലതും പുനർനിർമ്മിക്കുന്നുണ്ട്. ഈ നടപ്പാതകളിലൂടെ നടക്കുന്നത് ശ്രദ്ധിക്കുക. പ്രത്യേകിച്ച് രാത്രിയിൽ. നഗരപ്രാന്തങ്ങളിലെ രാത്രികളിൽ ജെയ്‌വാക്കിംഗ് സുരക്ഷിതമായിരിക്കാം, എന്നാൽ മെച്ചപ്പെട്ട റോഡുകൾ വരുന്നതിനാലും ഗതാഗതം വർദ്ധിക്കുന്നതിനാലും നഗരത്തിലെ റോഡുകളിലൂടെ നടക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കുക, പ്രത്യേകിച്ച് പകൽ സമയത്ത്. * കൊച്ചി സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏതാനും മീറ്റർ മാത്രം ഉയരത്തിലാണ്. അതിനാൽ പ്രധാന നഗരത്തിലെ ചില റോഡുകളിൽ മഴക്കാലത്ത് വെള്ളം കയറുന്നത് പതിവാണ്. മഴക്കാലത്ത് അത്തരം റോഡുകൾ ഒഴിവാക്കുന്നതാണ് നല്ലത്. ഈ റോഡുകളിൽ വെള്ളം കയറുമ്പോൾ നിങ്ങൾ റോഡിലൂടെയാണോ അതോ നടപ്പാതയിലൂടെയാണോ നടക്കുന്നത് എന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ പ്രയാസമായിരിക്കും. ഇത് ചിലപ്പോൾ നിങ്ങളെ ഡ്രെയിനേജ് കുഴികളിലേക്ക് തള്ളിവിടും. എന്നിരുന്നാലും, മഴയ്ക്ക് ശേഷം ഈ വെള്ളപ്പൊക്കം വേഗത്തിൽ വറ്റിപ്പോകുന്ന പ്രവണത കാണിക്കുന്നു. വെള്ളപ്പൊക്ക സാധ്യതയുള്ള റോഡുകൾ ഇവയാണ്: ഇടപ്പള്ളി കവല, എറണാകുളം കവല (സൗത്ത്) റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിലേക്ക് നയിക്കുന്ന റോഡുകൾ, സൗത്ത് കവല (ഹോട്ടൽ വുഡ്‌ലാൻഡ്‌സിന് മുന്നിൽ) * മറ്റ് പ്രദേശങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് നഗരത്തിൽ പൊതു പുകവലി നിരോധനം കർശനമായി നടപ്പിലാക്കിയിട്ടുണ്ട്. സംസ്ഥാനത്തുടനീളം പൊതു പുകവലി നിരോധനം ഏർപ്പെടുത്താൻ കേരള ഹൈക്കോടതി ഉത്തരവിട്ടിട്ടുണ്ട്. റോഡരികിലും ഷോപ്പിംഗ് സമുച്ചയങ്ങളിലും ഭക്ഷണശാലകളിലും ഉദ്യാനങ്ങളിലും പുകവലി നിയമവിരുദ്ധമാണ്. കൂടാതെ പോലീസിന് 500-1,000 രൂപ ഈടാക്കാം. അയഞ്ഞ സിഗരറ്റുകളോ പുകയിലയോ വിൽക്കുന്ന ഒരു കടയ്ക്കും ലൈറ്ററുകൾ നൽകാൻ അനുവാദമില്ല. ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് ലൈറ്ററുകൾ നൽകുന്നത് വിതരണക്കാരനും വാങ്ങുന്നയാൾക്കും 150 രൂപ പിഴ ചുമത്താൻ ഇടയാക്കും. * കേരളത്തിലെയും ഇന്ത്യയിലെയും മറ്റിടങ്ങളിലെന്നപോലെ കൊച്ചിയിലും വേശ്യാവൃത്തി നിയമവിരുദ്ധമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, നിങ്ങളെ വശീകരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചേക്കാവുന്ന തെരുവ് വേശ്യകളെയും അവരുടെ ഏജന്റുമാരെയും നേരിടാനുള്ള സാധ്യത കൂടുതലാണ്. വേശ്യകൾക്കിടയിൽ എച്ച്ഐവി സാധാരണമായതിനാൽ അത്തരം വാഗ്ദാനങ്ങൾ സൂക്ഷിക്കുക. വ്യഭിചാരം ക്രിമിനൽ കുറ്റമായതിനാൽ, വേശ്യകളെയും അവരുടെ ഇടപാടുകാരെയും പിടികൂടാൻ പ്രാദേശിക വിലകുറഞ്ഞ ഹോട്ടലുകളിൽ പതിവായി പോലീസ് റെയ്ഡുകൾ നടക്കുന്നു. ===അടിയന്തര പിന്തുണയും സഹായവും=== പോലീസിന്റെ ഏത് അടിയന്തര സഹായത്തിനും, '''{{Wy/ml/phone|100 (ഫ്ലൈയിംഗ് സ്ക്വാഡിന്)}}''' അല്ലെങ്കിൽ '''{{Wy/ml/phone|1090 (കുറ്റകൃത്യം തടയുവാൻ)}}''' വിളിക്കുക. നഗരത്തിൽ ഏകദേശം 16 പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ സോണുകൾ ഉണ്ട്. ==ആരോഗ്യത്തോടെയിരിക്കുക== ===ആശുപത്രികൾ=== [[Wy/ml/തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തോടൊപ്പം]], കൊച്ചിയും ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച മെഡിക്കൽ ഹബ്ബുകളിൽ ഒന്നാണ്. കേരളം തെക്കേ ഏഷ്യയില്‍ തന്നെ വൈദ്യശാസ്ത്രപരമായി മുന്നിട്ടു നില്‍ക്കുന്ന ഒരു സ്ഥലം ആയത് കൊണ്ട് ചികിത്സ ലഭിക്കുന്ന കാര്യത്തില്‍ യാതൊരു സംശയവും വേണ്ട. കൊച്ചി നഗരത്തില്‍ തന്നെ ഒട്ടനവധി ആശുപത്രികളുണ്ട്. ഇവയിൽ 12 എണ്ണം വിദഗ്‌ദ്ധസേവനം ലഭിക്കുന്നവയാണ്. അമൃതാ ഇന്‍സ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കല്‍ സയന്‍സ്, ലേയ്ക് ഷോര്‍ ആശുപത്രി, മെഡിക്കല്‍ ട്രസ്റ്റ് ആശുപത്രി, എന്നിവ പ്രസിദ്ധമാണ്. അതു കൂടാതെ ആയുര്‍വേദ ആശുപത്രി ആയ കോട്ടയ്ക്കല്‍ ആര്യ വൈദ്യശാല ആശുപത്രിയും കേരള ആയുര്‍വേദ സമാജം ആശുപത്രിയും സമീപത്തായുണ്ട്. ''അത്യാഹിത വിഭാഗം'' എന്നു അടയാളപ്പെടുത്തിയ ചെയ്തിട്ടുള്ള ആശുപത്രികളിൽ മാത്രമേ അപകട കേസും മറ്റും പ്രവേശനം നൽകാൻ അധികാരമുള്ളൂ. ജില്ലാ ലേഖനങ്ങളിലെ നാമാവലികൾ കാണുക. ''അപകട കേസുകളിൽ:'' എല്ലാ ടെലിഫോണുകളിൽ നിന്നുമുള്ള ടോൾ ഫ്രീ അടിയന്തര നമ്പറുകൾ '''{{Wy/ml/phone|102}} ഉം {{Wy/ml/phone|1298}} ഉം''' ആണ്. ===ആംബുലൻസുകൾ=== * {{Wy/ml/Listing | name=വ്യോമ ആംബുലൻസ് | phone=+91 98 4544 6634, +91 99 8609 0451 (സെൽ) | lastedit = 2026-06-30 | content=മുൻകൂട്ടി ബുക്കിംഗ് നടത്തണം. }} * {{Wy/ml/Listing | name=അമൃത ജീവൻരക്ഷ | phone=+91 484 280-1234, +91 484 280-2100 | lastedit = 2026-06-30 }} * {{Wy/ml/Listing | name=അടിയന്തര വൈദ്യസഹായം | phone=1298 (ഗാർഹികം) | lastedit = 2026-06-30 }} * {{Wy/ml/Listing | name=കൊച്ചി പോലീസ് വൈദ്യസഹായം | phone= +91 484 236-6100, 100 (ഗാർഹികം) | lastedit = 2026-06-30 }} * {{Wy/ml/Listing | name=ലയൺസ് ക്ലബ് സൗജന്യ ആംബുലൻസ് | phone=+91 484 235-4139 | lastedit = 2026-06-30 }} * {{Wy/ml/Listing | name=എൻ‌എസ്‌എസ് സമുദായ സൗജന്യ ആംബുലൻസ് | phone=+91 484 236-9920 | lastedit = 2026-06-30 }} * {{Wy/ml/Listing | name=നിരത്തിലെ അപകട അടിയന്തര പരിചരണ സേന | phone=+91 98 4609 9900, +91 98 4600 7740 (സെൽ) | lastedit = 2026-06-30 }} * {{Wy/ml/Listing | name=ദ്രുത വൈദ്യ നടപടി സേന | phone=102 (ഗാർഹികം) | lastedit = 2026-06-30 }} * {{Wy/ml/Listing | name=റോട്ടറി അത്യാഹിത വൈദ്യ സേന | phone=+91 98 4706 0077 (സെൽ) | lastedit = 2026-06-30 }} ==ബന്ധപ്പെടുക== ===വിദൂര ആശയവിനിമയം=== കൊച്ചിയുടെ '''മേഖലാ കോഡ്''' 0484 ആണ്. ഇന്ത്യയ്ക്ക് പുറത്തുനിന്ന് ഫോൺ വിളിക്കുകയാണെങ്കിൽ +91 484 xxx xxxx എന്ന രീതീയിലുള്ള നമ്പർ ഉപയോഗിക്കുക. മിക്കവാറും എല്ലാ ദേശീയ മൊബൈൽ സേവന ദാതാക്കളും കൊച്ചിയിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. '''മൊബൈൽ സേവനങ്ങൾ''': നിങ്ങൾക്ക് ഒരു ഇന്ത്യൻ ഫോൺ നമ്പർ ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ, ഒരു ''മുൻകൂറായി പണമടച്ച'' മൊബൈൽ കണക്ഷൻ എടുക്കുന്നത് വളരെ എളുപ്പമാണ്. ഇതിനായി നിങ്ങളുടെ പാസ്‌പോർട്ടിന്റെ ഒരു ഫോട്ടോകോപ്പി (വിസയും തിരിച്ചറിയൽ രേഖകളും ഉൾപ്പെടെ), ഒരു കളർ ഫോട്ടോ, (ഔദ്യോഗികമായി) പ്രാദേശിക വിലാസത്തിന്റെ തെളിവ് (കൊച്ചിയിൽ) എന്നിവ ആവശ്യമാണ്. മിക്ക നക്ഷത്ര ഹോട്ടലുകളും ഇതിനായി അവരുടെ വിലാസം ഉപയോഗിക്കാൻ നിങ്ങളെ അനുവദിക്കുന്നു. വിലാസം ഇല്ലെങ്കിൽ, നിങ്ങളുടെ വിസ നമ്പർ, വിരലടയാളം, ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ പാസ്‌പോർട്ട് സൈസ് ഫോട്ടോകൾ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് നിങ്ങൾക്ക് ''മുൻകൂറായി പണമടച്ച'' കണക്ഷൻ ലഭിക്കും. [[Wy/ml/ഇന്ത്യ#ബന്ധപ്പെടുക|ഇന്ത്യയിലെ]] മിക്ക മൊബൈൽ സേവന ദാതാക്കളും കൊച്ചി, എൻആർ, എൽടിഇ എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ബി‌എസ്‌എൻ‌എൽ ''കോളിംഗ് കാർഡുകൾ'' എല്ലാ സ്റ്റോറുകളിലും ലഭ്യമാണ്. ഇത് ഒരു ''മുൻകൂറായി പണമടച്ച'' കോളിംഗ് കാർഡാണ്. ഫോൺ ഉപയോക്താവിന് ചാർജ് ചെയ്യാതെ തന്നെ ഏത് ഫോണിലും ഇത് ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയും. ''വോഡഫോൺ വേൾഡ്'' കാർഡുകളും ''എയർടെൽ ഗ്ലോബ്'' കാർഡുകളും മറ്റൊരു നല്ല ഐശ്ചികമാണ്. പൊതുവായ, ബിസിനസ്സ് ടെലിഫോൺ ഡയറക്ടറികൾ {{Wy/ml/phone|+91 484 444-4444}} എന്ന നമ്പറിൽ വിളിച്ച് ആക്‌സസ് ചെയ്യാൻ കഴിയും. BSNL ലാൻഡ്‌ഫോണുകളിൽ നിന്നും BSNL മൊബൈലിൽ നിന്നുമുള്ള ടോൾ-ഫ്രീ ഡയറക്‌ടറി അന്വേഷണം {{Wy/ml/phone|197}} ആണ്. ===ഇന്റർനെറ്റ്=== ഇന്ത്യയിൽ ഇന്റർനെറ്റുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച ആദ്യത്തെ സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു കൊച്ചി. മൂന്ന് പ്രധാന അന്താരാഷ്ട്ര അന്തർദേശീയ സബ്-മറൈൻ നെറ്റ്‌വർക്ക് കേബിളുകളുടെ (ഫ്ലാഗ്, സീ-മി, സെയ്ഫ്) ലാൻഡിംഗ് സൈറ്റും ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ മിക്ക ഫൈബർ-ഒപ്റ്റിക് നെറ്റ്‌വർക്കുകളുടെയും കേന്ദ്രബിന്ദുവും കൂടിയായ കൊച്ചി. കുറഞ്ഞ നിരക്കിൽ നല്ല ബാൻഡ്‌വിഡ്ത്ത് നഗരത്തിലുണ്ട്. മണിക്കൂറിന് ഏകദേശം ₹10 നിരക്ക് ഈടാക്കുന്ന ധാരാളം ഇന്റർനെറ്റ് സെന്ററുകളുണ്ട്. കോൺവെന്റ് റോഡിലെയും കൊച്ചിൻ സർവകലാശാലയ്ക്ക് സമീപത്തെയും ചില കഫേകൾ മണിക്കൂറിന് ₹5 നിരക്കിൽ അതിവേഗ നെറ്റ് കണക്റ്റിവിറ്റി വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. വൈഫൈ കണക്ഷനുള്ള ലാപ്‌ടോപ്പ് നിങ്ങളുടെ കൈവശമുണ്ടെങ്കിൽ, ബിഎസ്എൻഎൽ വൈമാക്സ് യുഎസ്ബി കണക്ഷൻ ഉപയോഗിച്ച് (ഏകദേശം ''സെക്കൻഡിൽ 40 മെഗാ ബിറ്റുകൾ'' മുതൽ ''സെക്കൻഡിൽ 512 മെഗാ ബിറ്റുകൾ'' വരെ വേഗത) എവിടെയും കറങ്ങാം. കാരണം കൊച്ചിയിൽ നാലാം തലമുറ വൈമാക്സ് ഉണ്ട്. ഇതിനുപുറമെ, മൂന്നാം തലമുറ-ഇവിഡിഒ ബിഎസ്എൻഎൽ നെറ്റ്‌വർക്ക് നൽകുന്ന സേവനങ്ങളും ബി‌എസ്‌എൻ‌എൽ, ഡോകോമോ, റിലയൻസ് മൊബൈൽ എന്നിവയുടെ 3G സേവനങ്ങളും ഉള്ള ഒരു ''നെറ്റ്‌വർക്ക് നഗരം'' കൂടിയാണ് കൊച്ചി. മിക്ക 3-നക്ഷത്ര ഹോട്ടലുകളും വൈഫൈ കണക്റ്റിവിറ്റി നൽകുന്നു. ടാറ്റ ഇൻഡികോമിന്റെയോ റിലയൻസിന്റെയോ ''മുൻകൂറായി പണമടച്ച'' കണക്ഷൻ കാർഡുകൾ നിങ്ങൾക്ക് ആവശ്യമാണ്. മിക്ക ഹോട്ടലുകളിലും ടാറ്റ സർവീസുണ്ട്. ചില ഹോട്ടലുകൾ അതിഥികൾക്ക് സൗജന്യ വൈ-ഫൈ നൽകുന്നു. ===കത്തുകൾ=== '''ഇന്ത്യ പോസ്റ്റ്''' ന് നഗരത്തിലുടനീളം ഓഫീസുകളുണ്ട്, സാധാരണയായി തിങ്കൾ മുതൽ വെള്ളി വരെ രാവിലെ 8:30 മുതൽ വൈകുന്നേരം 5 വരെ, ശനി 8:30 മുതൽ ഉച്ചയ്ക്ക് 1 വരെ, ഞായറാഴ്ചകളിൽ അടച്ചിരിക്കും. കൊച്ചി വിമാനത്താവള തപാൽ ഓഫീസ് (അന്താരാഷ്ട്ര മേഖലയുടെ പുറപ്പെടൽ ഭാഗത്ത്) തിങ്കൾ മുതൽ രാത്രി 6:30 വരെ തുറന്നിരിക്കും. പൊതു തപാൽ കാര്യലയം (ജിപിഒ) എം.ജി.റോഡിലും (അവ്യൂ റീജന്റിന് എതിർവശത്ത്) ഹൈസ്കൂളിന് സമീപമുള്ള ഇടപ്പള്ളിയിലും ഉണ്ട്. പ്രധാന തപാൽ കാര്യാലയം (എച്ച്പിഒ) ആശുപത്രി റോഡിലെ തപാൽ സമുച്ചയത്തിലാണ്. ''എക്സ്പ്രെസ്സ്'' (ഇഎംഎസ് സേവനം) എച്ച്പിഒ, ഇടപ്പള്ളി ജിപിഒ എന്നിവിടങ്ങളിൽ ലഭ്യമാണ്. ഇത് 5 സംസ്ഥാന അവധി ദിവസങ്ങൾ ഒഴികെയുള്ള എല്ലാ ദിവസങ്ങളിലും 24 മണിക്കൂറും തുറന്നിരിക്കും. ഇഎംഎസ് തപാൽ സേവനം വളരെ വേഗതയുള്ളതും വിശ്വസനീയവുമാണ്. നഗരത്തിലുടനീളം തപാൽ പെട്ടികൾ ലഭ്യമാണ്. ദിവസേനയുള്ള ക്ലിയറൻസ് രാവിലെ 10 നും വൈകുന്നേരം 4:30 നും ആണ്. ലോകത്തിലെവിടെയും ഒരു തപാൽ കാർഡിന് ₹20 (മാർച്ച് 2018) ചിലവാകും. കേരളത്തിൽ നിരവധി സ്വകാര്യ കുറിയർ കമ്പനികൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. ''ഫെഡ്‌എക്സ്, ഡിഎച്ച്എൽ, ഫസ്റ്റ് ഫ്ലൈറ്റ്, യുപിഎസ്, ഡിടിഡിസി, അരാമെക്സ്'' എന്നിവ മുൻനിര സ്വകാര്യ സേവനങ്ങളിൽ ചിലതാണ്. ===പത്രങ്ങൾ=== മിക്കവാറും എല്ലാ ദേശീയ പത്രങ്ങൾക്കും കൊച്ചിയിൽ പതിപ്പുകളുണ്ട്. പ്രധാന ഇംഗ്ലീഷ് ദിനപത്രങ്ങൾ ''ദി ഹിന്ദു'' (മെട്രോപ്ലസ് എന്ന വിശദമായ നഗര ടാബ്ലോയിഡ് ഉണ്ട്), ''ദി ന്യൂ ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ്'' (നഗര സംഭവങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള നല്ല ഉൾക്കാഴ്ചകൾ നൽകുന്ന പ്രാദേശിക നഗര എക്സ്പ്രെസ്സ് ഈ പത്രത്തോടൊപ്പം), ''ദി ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ'', ''ദി പയനിയർ'', ''ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ടൈംസ്'', നിരവധി ജനപ്രിയ മലയാളം, തമിഴ് പത്രങ്ങൾ എന്നിവയാണ്. കൊച്ചി ഓഹരി വിപണിയുടെ ആസ്ഥാനവും കേരളത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക കേന്ദ്രവുമായതിനാൽ, ''ദി ഇക്കണോമിക് ടൈംസ്'', ''ദി ബിസിനസ് സ്റ്റാൻഡേർഡ്'', ''ദി ഹിന്ദു ബിസിനസ്ലൈൻ'', ''ദി ഫിനാൻഷ്യൽ എക്സ്പ്രെസ്സ്'' തുടങ്ങി ഇംഗ്ലീഷിലുള്ള നിരവധി സാമ്പത്തിക ദിനപത്രങ്ങൾ കൊച്ചിയിൽ ലഭ്യമാണ്. ധാരാളം ജനപ്രിയ ഇംഗ്ലീഷ് മാസികകൾ ലഭ്യമാണ്. ''ഫോർബ്സ്, മിറർ'' തുടങ്ങിയ നിരവധി അമേരിക്കൻ, ബ്രിട്ടീഷ് മാസികകൾ പല സൂപ്പർമാർക്കറ്റുകളിലും ബുക്ക്സ്റ്റാളുകളിലും ലഭ്യമാണ്. ജനപ്രിയ ഇന്ത്യൻ ഇംഗ്ലീഷ് മാസികകൾ ''ഇന്ത്യ ടുഡേ'', ''ദി വീക്ക്'', ''ദി ഫ്രണ്ട്‌ലൈൻ'' എന്നിവയാണ്. ==കൈകാര്യം ചെയ്യുക== ===വൈദ്യുതി=== ബ്രിട്ടീഷ് നിലവാരമായ 546 (230 V/50 Hz) പിന്തുടരുന്ന ബ്രിട്ടീഷ് മൂന്ന്-പിൻ, രണ്ട്-പിൻ വൃത്താകൃതിയിലുള്ള സോക്കറ്റുകളാണ് കൊച്ചിയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. പ്ലഗ് അഡാപ്റ്ററുകൾ ഏത് ഹാർഡ്‌വെയർ സ്റ്റോറിലും ലഭ്യമാണ്. ===അവധി ദിവസങ്ങൾ=== കൊച്ചിയിൽ 15-20 പൊതു അവധി ദിനങ്ങൾ ഉണ്ട്. കേരളത്തിൽ മിക്കവാറും എല്ലാ സർക്കാർ കാര്യാലയങ്ങളും കുറച്ച് സ്വകാര്യ കാര്യാലയങ്ങളും അടച്ചിരിക്കും. എന്നിരുന്നാലും, ചില അവധി ദിവസങ്ങളിൽ എല്ലാ വാണിജ്യ സ്ഥാപനങ്ങളും പൂർണ്ണമായും അടച്ചിടേണ്ടിവരും. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ബസ്സ്, ടാക്സി, ഓട്ടോ തുടങ്ങിയ മിക്ക പൊതുഗതാഗത സംവിധാനങ്ങളും ഇടവേള എടുക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ദയവായി ശ്രദ്ധിക്കുക. '''ഹർത്താൽ''' ആയി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ട ദിവസങ്ങളെക്കുറിച്ച് ജാഗ്രത പാലിക്കുക. അവ പലപ്പോഴും നഗരം അടച്ചിടുന്നത് ഉൾപ്പെടുന്ന ബഹുജന രാഷ്ട്രീയ പണിമുടക്കുകളാണ്. ഹർത്താലിന്റെ തീവ്രതയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രാദേശിക വിവരങ്ങളില്ലാതെ പൊതുവഴികളിൽ സഞ്ചരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് അപകടകരമാണ്. താഴെ പട്ടികപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന കുറച്ച് അവധി ദിവസങ്ങളിൽ, ഹോട്ടലുകൾക്കുള്ളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവ ഒഴികെയുള്ള ഭക്ഷണശാലകളും അടച്ചിടുന്നു. അവധി ദിവസങ്ങൾ ആസൂത്രണം ചെയ്യുമ്പോൾ ഈ ദിവസങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുന്നതാണ് നല്ലത്. കൊച്ചിക്കാർ വീടിനുള്ളിൽ ചെലവഴിക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന പ്രധാന അവധി ദിനങ്ങൾ ഇവയാണ്: * '''ക്രിസ്മസ്''' (ഡിസംബർ 25) * '''ദുഃഖവെള്ളിയും ഈസ്റ്ററും''' (ഏപ്രിൽ) * '''തിരുവോണം''' - ഓണാഘോഷങ്ങളുടെ പ്രധാന ദിവസം (ഓഗസ്റ്റ് മുതൽ സെപ്റ്റംബർ വരെ) * '''വിഷു''' - മലയാള പുതുവത്സരം (ഏപ്രിൽ 14 അല്ലെങ്കിൽ 15) താഴെ പട്ടികപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന ചില മതപരമായ അവധി ദിവസങ്ങളിൽ ആ സമുദായങ്ങളിലെ അംഗങ്ങളുടെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള എല്ലാ വാണിജ്യ സ്ഥാപനങ്ങളും അടച്ചിടും. എന്നിരുന്നാലും പൊതുഗതാഗതം പതിവുപോലെ പ്രവർത്തിക്കും. * '''ഈദുൽ-ഫിത്തർ''' (''ചെറിയ പെരുന്നാൾ''), '''ഈദുൽ-അദ്ഹ''' (''വലിയ പെരുന്നാൾ''), '''മുഹറം''' എന്നീ ദിവസങ്ങളിൽ മുസ്ലീം ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള എല്ലാ സ്ഥാപനങ്ങളും പൂർണ്ണമായി അടച്ചിടുന്നു. വെള്ളിയാഴ്ച ''ജുമാ നമസ്കാര''ത്തിനായി ഈ സ്ഥാപനങ്ങളെല്ലാം ഉച്ചയ്ക്ക് 3 മണിക്കൂർ ഇടവേള എടുക്കുന്നു. * '''ദീപാവലി, ഹോളി, നവരാത്രി''' എന്നിവ മിക്കവാറും എല്ലാ ഉത്തരേന്ത്യൻ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും, പ്രത്യേകിച്ച് മട്ടാഞ്ചേരിയിൽ, സ്വകാര്യ അവധി ദിവസങ്ങളാണ്. * '''ശനിയാഴ്ചകൾ, ഹനുക്ക, റോഷ് ഹഷാന''' എന്നിവ ഫോർട്ട് കൊച്ചിയിലെ എല്ലാ ജൂത സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും പൂർണ്ണമായി അടച്ചിടൽ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈ അവധി ദിവസങ്ങൾക്ക് പുറമേ, ഞായറാഴ്ചകളിലെ മടി കാരണം മിക്ക സ്ഥാപനങ്ങളും രാവിലെ പ്രവർത്തിക്കില്ല. പക്ഷേ പലതും ഉച്ചകഴിഞ്ഞ് തുറക്കും. ഞായറാഴ്ചകളിൽ നഗര ബസ്സ് സേവനങ്ങളും പരിമിതമാണ്. എന്നിരുന്നാലും ഓട്ടോ, ടാക്സി തുടങ്ങിയ മറ്റ് പൊതുഗതാഗത സംവിധാനങ്ങൾ സാധാരണപോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ===കേശാലങ്കാരകർ=== കൊച്ചിക്കാർ അവരുടെ തലമുടി ശൈലികളിൽ പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ ചെലുത്തുന്നവരും ഏറ്റവും പുതിയ പരിഷ്കാരങ്ങളെല്ലാം സ്വീകരിക്കുന്നവരുമാണ്. അതിനാൽ ഏറ്റവും പുതിയ ട്രെൻഡുകൾക്ക് 50 രൂപ മുതൽ ഈടാക്കുന്ന വിവിധ തലമുടി സലൂണുകൾക്ക് ഒരു കുറവുമില്ല. മിക്ക ബജറ്റ് സലൂണുകളും നഗരത്തിന്റെ മിക്കവാറും എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും കാണപ്പെടുന്നു, സാധാരണയായി ''ബാർബർ ഷോപ്പുകൾ'' അല്ലെങ്കിൽ ''സലൂണുകൾ'' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. എം.ജി.റോഡ്, പാലാരിവട്ടം, മറൈൻ ഡ്രൈവ്, ഇടപ്പള്ളി പ്രദേശങ്ങളിലാണ്. ഇടത്തരം തലമുടി സലൂണുകൾ മുടി കഴുകലും മറ്റ് അലങ്കാരങ്ങളും ഉള്ള മുടിവെട്ടലുകൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നത്. ആഡംബരത്തിനായി, മിക്ക പ്രീമിയം സൗന്ദര്യ പാർലറുകളും ത്വക്ക് ക്ലിനിക്കുകളും പനമ്പള്ളി നഗർ, ജിസിഡിഎ നഗർ, ഗിരിനഗർ, എസ്എ റോഡ്, എം.ജി.റോഡ് എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇവയെല്ലാം 1,000 രൂപയിൽ കൂടുതൽ വിലയുള്ള വിവിധ ചർമ്മ, മുടി ചികിത്സകൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ==അടുത്ത ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== * '''[[Wy/ml/ആലപ്പുഴ|ആലപ്പുഴ]]''' (70 കി.മീ) - (''ആലപ്പി'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) ഹൗസ് ബോട്ടുകൾക്ക് പേരുകേട്ടതാണ്, [[Wy/ml/കേരളത്തിലെ കായലുകള്‍|കേരളത്തിലെ കായലുകളുടെ]] ഹൃദയഭാഗം, പ്രകൃതി സൃഷ്ടിച്ച തടാകങ്ങൾ, കായലുകൾ, നദികൾ, കനാലുകളുടെ അതിശയകരമായ ശൈലി. അന്തർസംസ്ഥാന ബസ്സ് സ്റ്റോപ്പിൽ നിന്ന് ₹81 ബസ്സ്. * '''[[Wy/ml/അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം|അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം]]''' - [[Wy/ml/കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തില്‍]] നിന്ന് 18 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള [[Wy/ml/ചാലക്കുടി|ചാലക്കുടിയിലെ]] പാൽ പോലെയുള്ള വെള്ളച്ചാട്ടം. പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ ഷോളയാർ നിരകളുടെ കവാടത്തിലുള്ള 80 അടി ഉയരമുള്ള ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം ഒരു ജനപ്രിയ പിക്നിക് സ്ഥലമാണ്. ''ഡ്രീംവേൾഡ്, സിൽവർസ്റ്റോം'' എന്നീ രണ്ട് വിസ്മയോദ്യാനങ്ങൾ സമീപത്തുണ്ട്. '''ഇന്ത്യയിലെ നയാഗ്ര''' എന്നാണ് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടത്തെ വിളിക്കുന്നത് - ബ്രൈഡൽ വെയിൽ, ഹോഴ്‌സ്‌ഷൂ വെള്ളച്ചാട്ടം എന്നിവയെ അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്ന രണ്ട് വലിയ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളും സമീപത്ത് ഒരു ചെറിയ വെള്ളച്ചാട്ടവും നിങ്ങൾക്ക് കാണാൻ കഴിയും. ''രാവൺ, പുന്നഗൈ മന്നൻ, ഗുരു'' തുടങ്ങിയ ജനപ്രിയ ഇന്ത്യൻ സിനിമകളുടെ ഷൂട്ടിംഗ് സ്ഥലങ്ങൾ എന്ന നിലയിലാണ് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം ഏറ്റവും പ്രശസ്തം. പ്രവേശന കവാടത്തിൽ നിന്ന് 5 മിനിറ്റ് നടന്നാൽ വെള്ളച്ചാട്ടത്തിന്റെ മുകൾ ഭാഗത്തേക്ക് എത്താം. അവിടെ നിന്ന് വെള്ളച്ചാട്ടത്തിന്റെ അടിഭാഗത്തേക്ക് ഒരു നടപ്പാത കുറുകെ കടന്നുപോകുന്നു. വെള്ളം ഒരു ആഴമുള്ള കിണറ്റിലേക്ക് വീഴുന്നു. പുറമെ അപകടകരമാണെന്ന് തോന്നുന്നില്ലെങ്കിലും ജലാശയത്തിലേക്ക് വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് പ്രവേശനമില്ല. പ്രവേശന നിരക്ക്: ₹15. * '''ഭൂതത്താൻകെട്ട്''' (35 കി.മീ) - ബോട്ടിംഗ് സൗകര്യങ്ങളുള്ള മനോഹരമായ അണക്കെട്ട് വിശാലമായ ഒരു കന്യക വനത്തിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ''സലിം അലി പക്ഷിസങ്കേതം'' സമീപത്തുള്ള ഒരു ജനപ്രിയ പിക്നിക് കായിക വിനോദമാണിത്. * '''[[Wy/ml/ഗുരുവായൂർ|ഗുരുവായൂർ]]''' (102 കി.മീ) - എല്ലാ വർഷവും 6-10 ദശലക്ഷം തീർത്ഥാടകരെ ആകർഷിക്കുന്ന ഒരു ഹിന്ദു മത പട്ടണം. * '''[[Wy/ml/ഇടുക്കി|ഇടുക്കി]]''' (90 കി.മീ) - വടക്കൻ തിരുവിതാംകൂറിലെ ധാരാളം കുന്നിൻ റിസോർട്ടുകളുള്ള ഒരു കുന്നിൻ പ്രദേശം. * '''[[Wy/ml/കുമരകം|കുമരകം]]''' (40 കി.മീ) - ഒരു കായൽ ദ്വീപിന്റെ അരികിലുള്ള പ്രശസ്തമായ അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന പക്ഷിസങ്കേതം. * '''[[Wy/ml/കോട്ടയം|കോട്ടയം]]''' (55 കി.മീ) - വലിയ പള്ളികൾ, കാട്ടു പാദസഞ്ചാരം, സാംസ്കാരിക സ്മാരകങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് പേരുകേട്ട ഏറ്റവും വലിയ സുഗന്ധവ്യഞ്ജന വ്യാപാര കേന്ദ്രം. * '''[[Wy/ml/മൂവാറ്റുപുഴ|മുവാറ്റുപുഴ]]''' (30 കി.മീ) - പൈനാപ്പിൾ കൃഷി, ചരിത്രപരമായ ഓർത്തഡോക്സ് പള്ളികൾ, സുഗന്ധവ്യഞ്ജന വ്യാപാരം, റബ്ബർ തോട്ടങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് പേരുകേട്ട ഒരു ചെറിയ പട്ടണം. * '''[[Wy/ml/പാണിയേലി പോര്|പാണിയേലി പോര്]]''' (55 കി.മീ) - പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യപ്പെടാത്ത മനോഹരമായ ഒരു നദീതീരത്ത് * '''തട്ടേക്കാട്''' (45 കി.മീ) - [[Wy/ml/കോതമംഗലം|കോതമംഗലത്തിന്]] സമീപമുള്ള പക്ഷിസങ്കേതം, നല്ലൊരു ബോട്ടിംഗിനും വന്യമായ ഒരു പിക്നിക്കിനും പേരുകേട്ടതാണ്. * '''[[Wy/ml/തെന്മല|തെന്മല]]''' (225 കി.മീ) - പരിസ്ഥിതി വിനോദസഞ്ചാരം, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ, ബോട്ടിംഗ്, സാഹസിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ, മാൻ ഉദ്യാനം എന്നിവയ്ക്ക് പേരുകേട്ടതാണ്. * '''[[Wy/ml/തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരം]]''' - കോവളം കടൽത്തീരം, നെയ്യാർ അണക്കെട്ട്, അനന്തപത്മനാഭൻ ക്ഷേത്രം, കിഴക്കേക്കോട്ട തുടങ്ങിയ നിരവധി ആകർഷണങ്ങളുള്ള കേരളത്തിന്റെ തലസ്ഥാന നഗരം, ട്രെയിനിൽ 5 മണിക്കൂർ അകലെ. * '''[[Wy/ml/തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂർ]]''' (60 കി.മീ) - വിവിധ സാംസ്കാരിക സ്മാരകങ്ങൾ, ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഏറ്റവും വലിയ ഉത്സവം. തൃശ്ശൂർ പൂരം എന്നിവയ്ക്ക് പേരുകേട്ട കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ഹൃദയം. * '''[[Wy/ml/വാഗമൺ|വാഗമൺ]]''' (50 കി.മീ) - ശൂന്യമായ വനങ്ങൾ, ചെറിയ നീർച്ചാലുകൾ, വിശാലമായ പച്ചപ്പുൽമേടുകൾ എന്നിവയ്ക്ക് പേരുകേട്ട ഇത് ''ഏഷ്യയിലെ സ്കോട്ട്ലൻഡ്'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. [[Category:Wy/ml]] [[Category:Wy/ml/City articles]] {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/എറണാകുളം ജില്ല}} {{Wy/ml/Outlinecity}} {{INTERWIKI|Q1800}} pact3b2zi86k1hqa2565g849bkriqpr 3 493555 7254625 1050856 2026-07-18T06:51:08Z Cabayi 533060 Cabayi moved page [[User talk:OdessaCamp]] to [[User talk:OdesaCamp]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/OdessaCamp|OdessaCamp]]" to "[[Special:CentralAuth/OdesaCamp|OdesaCamp]]" 1050856 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float={{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|left|right}} }} {{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|<div class="rtl-text">|}} Welcome to Wikimedia Incubator! {{#ifeq:|yes|If you haven't already, please consider creating yourself an account to be able to do more. It's free.<br>}} At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand it! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and [[translatewiki:Special:FirstSteps|follow the instructions]]. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]].{{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|</div>|}}</div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 23:13, 3 December 2012 (UTC) jjzniqjd36g7wjqbaa3nryuw8fbjuwe 3 518141 7254182 1086277 2026-07-17T15:25:57Z Dr-Taher 830241 Dr-Taher moved page [[User talk:今紫]] to [[User talk:Renamed user 54d3f1f6ca969a8f682045c229fd2d2a]] without leaving a redirect: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/今紫|今紫]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 54d3f1f6ca969a8f682045c229fd2d2a|Renamed user 54d3f1f6ca969a8f682045c229fd2d2a]]" 1086277 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float={{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|left|right}} }} {{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|<div class="rtl-text">|}} Welcome to Wikimedia Incubator! {{#ifeq:|yes|If you haven't already, please consider creating yourself an account to be able to do more. It's free.<br>}} At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand it! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and [[translatewiki:Special:FirstSteps|follow the instructions]]. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]].{{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|</div>|}}</div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 13:52, 3 January 2013 (UTC) 0e9tjhseghr9igy5kliih1kg4a9vw2k 0 520480 7254266 7247850 2026-07-17T17:29:33Z SijiR 2605323 /* കാണാൻ */ image added. 7254266 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|WV banner Wayanad district Chembara hillside.jpg|pgname=വയനാട്}} [[Wy/ml/കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[Wy/ml/മലബാര്‍|മലബാർ]] മേഖലയിലെ [[Wy/ml/പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന മനോഹരമായ ഒരു മലയോര ജില്ലയാണ് '''വയനാട്'''. ജനസാന്ദ്രത കുറഞ്ഞതും ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമായ ഈ ജില്ലയുടെ ഭൂരിഭാഗവും വനങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ, നദികൾ, അണക്കെട്ടുകൾ, തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ, മലകയറ്റത്തിനായുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമാണ് ഈ ജില്ല. ക്ഷേത്രങ്ങളും പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും ഈ ജില്ലയിലുണ്ട്. 2,132 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഈ ജില്ല സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 700 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്, ഏറ്റവും ഉയർന്ന സ്ഥലം 2,100 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ്. കിഴക്ക് [[Wy/ml/കർണാടക|കർണാടകയുമായും]] തെക്ക് കിഴക്ക് [[Wy/ml/തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാടുമായും]] അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന ജില്ലയാണ് വയനാട്. ഈ ജില്ലയുടെ കിഴക്ക് [[Wy/ml/കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോടും]] വടക്ക് [[Wy/ml/കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂരും]] തെക്ക് [[Wy/ml/മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]] ജില്ലയുമാണ്. [[Wy/ml/ബെംഗളൂരു|ബാംഗ്ലൂരിൽ]] നിന്നും [[Wy/ml/മൈസൂരു|മൈസൂരിൽ]] നിന്നുമുള്ള സഞ്ചാരികൾക്ക് വയനാട് ഒരു ജനപ്രിയ വാരാന്ത്യ ലക്ഷ്യസ്ഥാനമാണ്. ==കാണാൻ== [[File:Karappuzha Dam.JPG|thumb|കാരാപ്പുഴ അണക്കെട്ട്]] * എടയ്ക്കൽ ഗുഹ * വയനാട് ചുരം * ചെമ്പ്ര * മീൻമുട്ടി വെള്ളച്ചാട്ടം * കാരാപ്പുഴ ടൂറിസം പദ്ധതി & അണക്കെട്ട് * [[Wy/ml/വൈത്തിരി|വൈത്തിരി]] * ഗുരുകുല ബൊടാനിക്കൽ ഗാർഡെൻ * [[File:Banasurasagar Main Dam.jpg|thumb|ബാണാസുരസാഗർ ഡാം]]ബാണാസുരസാഗർ അണകെട്ട് * പൂക്കോട് തടാകം * ഹണ്ണി മ്യുസിയം * കുറുമ്പാലക്കോട്ട * എൻ ഊര് * മുത്തങ്ങ വന്യജീവി സങ്കേതം ==താമസം== * ബാണാസുര ഹിൽ റിസോട്ട് * ബാണാസുര ഐലന്റ് റിട്രീറ്റ് * മീന്മുട്ട് ഹൈസ് * എടയ്ക്കൽ ഹെർമിറ്റേജ് ==ചിത്രങ്ങൾ== <gallery> View point of Thamarassery Churam.jpg|വയനാട് ചുരം Meenmutty Falls Wayanad.JPG|മീൻമുട്ടി വെള്ളച്ചാട്ടം Edakkal Caves - Views from and around 2019 (43).jpg|എടക്കൽ ഗുഹകൾ </gallery> {{Wy/ml/Stub}} [[Category:Wy/ml]] {{INTERWIKI|Q1364427}} {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/വയനാട് ജില്ല}} lj6n5zz2f0ioyzd2t378gr3bw4eathn 0 604500 7254289 7238776 2026-07-17T18:02:09Z SijiR 2605323 category added 7254289 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|MunnarBanner.jpg|pgname=മൂന്നാർ }} [[File:Munnar hillstation kerala.jpg|thumb|400px|മൂന്നാറിലെ മലമടക്കുകൾ]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|മൂന്നാറിലെ തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ]] [[File:Wild elephants, Munnar.jpg|thumb|മൂന്നാറിലെ കാട്ടാനകൾ]] [[File:Nilgiri Tahr Adult.jpg|thumb|നീലഗിരി താർ]] [[Image:Munnar Echo Point.jpg|thumb|350px|എക്കോ പോയിന്റ് ]] [[File:Lukkam waterfalls, Munnar, Kerala.jpg|thumb|150px|ലക്കം വെള്ളച്ചാട്ടം, മൂന്നാർ]] [[File:Mattuppetty Dam - മാട്ടുപ്പെട്ടി അണക്കെട്ട്-3.JPG|thumb|മാട്ടുപ്പെട്ടി അണക്കെട്ട്]] [[File:Kundala dam1.JPG|thumb|കുണ്ടള അണക്കെട്ട്]] [[File:Flower garden Munnar 02.jpg|thumb|മൂന്നാറിലെ പൂന്തോട്ടം]] [[Wy/ml/ഇടുക്കി|ഇടുക്കി ജില്ലയുടെ]] ഭാഗമായ ഒരു ചെറിയ പട്ടണമാണ് മൂന്നാർ . മൂന്നാ‍ർ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമാ‍ണ്. മൂന്നാർ പട്ടണവും വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും മൂന്നാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. വിശാലമായ തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ കാണാൻ വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടെയെത്തുന്നു. സാധാരണയായി കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും സുഖകരമായ താപനിലയാണ് ഈ പട്ടണത്തിലും പരിസര പ്രദേശങ്ങളിലും അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ഇന്ത്യൻ ഹണിമൂൺ യാത്രികർക്ക് പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലം കൂടിയാണ് മൂന്നാർ. == മനസ്സിലാക്കാം == സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്നും ഏകദേശം1600-1800 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ് മൂന്നാർ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്ത് ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ വേനൽക്കാല വിശ്രമ കേന്ദ്രമായിരുന്നു ഇത്. പട്ടണത്തെ രണ്ട് ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു: ടൂറിസ്റ്റ് ഇൻഫർമേഷൻ ഓഫീസ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പഴയ മൂന്നാർ, ബസ് സ്റ്റേഷനും മിക്ക ഗസ്റ്റ് ഹൗസുകളും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന മൂന്നാർ. മൂന്നാറിലും പരിസര പ്രദേശങ്ങളിലും സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 1,500 മീറ്റർ (4,900 അടി) മുതൽ 2,695 മീറ്റർ (8,842 അടി) വരെ ഉയരമുണ്ട്. മൂന്ന് നദികൾ എന്നർത്ഥം വരുന്ന "മൂന്ന് ആർ" എന്നതിന്റെ ചുരുക്കപ്പേരായ "മൂന്ന്-ആർ" എന്നാണ് ഇത് ഉച്ചരിക്കുന്നത്. മൂന്ന് നദികൾ - മാടുപ്പെട്ടി, നല്ലതണ്ണി, പെരിയവരു - ഈ പട്ടണത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്നു, പക്ഷേ മൂന്നാറിൽ നിന്ന് കുറച്ച് അകലെയാണ് ഇത് കൂടിച്ചേരുന്നത്. മൂന്നാർ തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾക്ക് പേരുകേട്ടതാണ്, അവയിൽ പലതും ബ്രിട്ടീഷുകാരാണ് ആരംഭിച്ചത്. ടാറ്റയിൽ നിന്നുള്ള "കണ്ണൻ ദേവൻ" ബ്രാൻഡ് തേയില ഇവിടെ കൃഷി ചെയ്യുകയും സംസ്കരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. 12 വർഷത്തിലൊരിക്കൽ മാത്രം പൂക്കുന്ന ഒരു നീല പുഷ്പമായ സ്ട്രോബിലാന്തസ് (മലയാളത്തിൽ "നീലക്കുറിഞ്ഞി") ഈ പ്രദേശത്ത് കാണപ്പെടുന്നു. ഇത് അവസാനമായി പൂത്തത് 2018 ഓഗസ്റ്റ് മുതൽ ഒക്ടോബർ വരെയാണ്. ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനമാണ് നീലക്കുറിഞ്ഞി പൂക്കുന്ന പ്രധാന പ്രദേശം, പൂക്കുന്ന സമയത്ത് പാർക്കിൽ ഒരു ദിവസം 2,750 വിനോദസഞ്ചാരികളെ അനുവദിച്ചിരുന്നു. ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള കൊടുമുടിയായ ആനമുടി മൂന്നാറിലും ഉണ്ട്, അതിന്റെ ഉയരം 2,695 മീറ്ററാണ്. ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്, ഇവിടെ വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന നീലഗിരി താർ (മലയാളത്തിൽ "വരയാട്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന മല ആട്) ജീവിവർഗത്തെ കാണാം. രാവിലെ രാജമലയിലേക്കുള്ള (മലകളുടെ രാജാവ്) ഒരു ട്രെക്കിംഗ് നടത്തുമ്പോൾ, സൗഹൃദപരമായ ചില മലയോര ആടുകളെ കാണാൻ കഴിയും. യാത്രാ സീസണും സമയവും അനുസരിച്ച് ഗൗർ, ലംഗൂർ, സിംഹവാലൻ കുരങ്ങ്, ആനകൾ എന്നിവയും നിങ്ങൾക്ക് കാണാൻ കഴിയും. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 1,600 മീറ്റർ മുതൽ 2,000 മീറ്റർ വരെയാണ് ഇവിടത്തെ ഉയരം. == കാലാവസ്ഥ == ഒക്ടോബർ മുതൽ മാർച്ച് വരെയുള്ള സമയമാണ് (മഴക്കാലത്തിനു ശേഷം) മൂന്നാർ സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും അനുയോജ്യം. ഏപ്രിൽ മുതൽ നവംബർ വരെയുള്ള കാലയളവിൽ ഒരു റെയിൻ കോട്ട് കരുതുക. വർഷം മുഴുവനും ഉച്ചകഴിഞ്ഞ് താപനില 22 മുതൽ 26 °C വരെ എത്തും. രാത്രിയിലും പുലർച്ചെയും താപനില 12 മുതൽ 16 °C വരെ താഴും. ശൈത്യകാലത്ത് ചില രാത്രികളിൽ തണുപ്പ് കൂടുതലായിരിക്കും, അതിനാൽ ചൂടുള്ള വസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ടുവരിക. == ഭാഷ == മലയാളവും തമിഴുമാണ് ഇവിടെ പ്രധാനമായി സംസാരിക്കുന്ന ഭാഷകൾ. പ്രാദേശിക ഭാഷയിൽ മാത്രം സംസാരിക്കുന്നതിനാൽ സന്ദർശകർക്ക് പ്രാദേശിക ആളുകളോട് സംസാരിക്കുമ്പോൾ അസ്വസ്ഥത അനുഭവപ്പെടാറുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും, ഇവിടെ ഉയർന്ന വിദ്യാഭ്യാസമുള്ളവരും ഇംഗ്ലീഷിലാണ് ആശയവിനിമയം നടത്തുന്നവരുമായതിനാൽ നിങ്ങൾക്ക് ഇംഗ്ലീഷ് കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ കഴിയും. == യാത്രാമാർഗ്ഗങ്ങൾ == === വിമാനമാർഗ്ഗം === കൊച്ചിൻ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം (COK IATA), നെടുമ്പാശ്ശേരി വിമാനത്താവളം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. മൂന്നാറിൽ നിന്ന് റോഡ് മാർഗം ഏകദേശം 125 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ഇത്. വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്ന് മൂന്നാറിലേക്ക് ടാക്സി സേവനങ്ങൾ എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യമാണ്. ഇന്ത്യയിലെ മെട്രോപൊളിറ്റൻ നഗരങ്ങളുമായും വിദേശ നഗരങ്ങളുമായും കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം നന്നായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മധുര വിമാനത്താവളം (IXM IATA) മൂന്നാറിൽ നിന്ന് 175 കിലോമീറ്ററിലധികം അകലെയാണ് (ദേശീയ പാത 49 വഴി) കൂടാതെ ചെന്നൈ വിമാനത്താവളം കഴിഞ്ഞാൽ തമിഴ്‌നാട്ടിലെ രണ്ടാമത്തെ വലിയ ടെർമിനലും ആണ്. ഹൈദരാബാദ്, ന്യൂഡൽഹി, മുംബൈ, ബാംഗ്ലൂർ, ചെന്നൈ തുടങ്ങിയ പ്രധാന ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങളുമായി വിമാനത്താവളത്തിന് നേരിട്ട് ബന്ധമുണ്ട്. === റെയിൽമാർഗ്ഗം === ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ ആലുവയാണ്, 110 കിലോമീറ്റർ. എറണാകുളം 130 കിലോമീറ്ററും മധുര 135 കിലോമീറ്ററുമാണ്. മൂന്നാറിൽ എത്താൻ ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള മറ്റൊരു റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ അങ്കമാലി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനാണ്. ല്ലാ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകളിൽ നിന്നും സ്വകാര്യ ടാക്സികളോ ക്യാബുകളോ എളുപ്പത്തിൽ ലഭിക്കും. === റോഡ് മാർഗ്ഗം === ==== ബസ്സ്മാർഗ്ഗം ==== * ''' 1. മൂന്നാർ ബസ് സ്റ്റാൻഡ്''' (മെയിൻ ബസാർ എന്ന പ്രധാന തെരുവിലാണ് ഇത്). ഈ സ്റ്റോപ്പിൽ നിന്ന് ബസുകൾ തെക്കൻ റോഡിലൂടെ അടിമാലി/അനച്ചൽ/എറണാകുളം എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് പോകുന്നു. മറ്റ് ബസുകൾ തെക്ക്-കിഴക്കൻ റോഡിലൂടെ പൂപ്പാറ/തേനിയിലേക്ക് പോകുന്നു. * '''2 മാട്ടുപ്പെട്ടി, വട്ടവട എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കുള്ള ബസ് സ്റ്റാൻഡ്.''' * '''3 ഉടുമല, കോയമ്പത്തൂർ എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കുള്ള ബസ് സ്റ്റാൻഡ്.''' * '''കൊച്ചിയിൽ നിന്ന്''' - ഏകദേശം 4 മണിക്കൂർ എടുക്കും. സി.പി. ഉമ്മർ റോഡിലെ എറണാകുളം കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി ബസ് സ്റ്റാൻഡിൽ നിന്നാണ് പുറപ്പെടൽ, നിരക്ക് ₹170-220 (ഫെബ്രുവരി 2026). *'''ആലുവയിൽ നിന്ന്''' - കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിലേക്കുള്ള ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള ബസ് സ്റ്റേഷൻ. മൂന്നാറിലേക്ക് ഏകദേശം 4 മണിക്കൂർ കയറ്റവും 3-3.5 മണിക്കൂർ ഇറക്കവും. സർക്കാർ നടത്തുന്ന കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി (കേരള) ബസിനുള്ള ടിക്കറ്റ് നിരക്ക് 2026 ഫെബ്രുവരിയിലെ കണക്കനുസരിച്ച് ഏകദേശം ₹160 ആണ്. ആലുവയിൽ, മൂന്നാറിലേക്ക് പോകുന്ന ബസുകൾക്കായി സൂചനകളോ ഷെഡ്യൂളുകളോ പ്രത്യേക ബസ് ബേകളോ ഇല്ല; അവയിൽ പലതും കൊച്ചിയിൽ നിന്നും എറണാകുളത്തുനിന്നും മൂന്നാറിലേക്കുള്ള വഴിയിൽ ആലുവയിൽ ഹ്രസ്വമായി നിർത്തുന്നു. * '''കോഴിക്കോട് നിന്ന്''' – കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി (കേരള) നടത്തുന്ന കുറച്ച് നേരിട്ടുള്ള ബസുകൾ ഉണ്ട്. അല്ലെങ്കിൽ കോഴിക്കോടു നിന്ന് മൂവാറ്റുപുഴയിലേക്ക് ഒരു കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി (കേരള) ബസിൽ കയറുക, തുടർന്ന് മൂന്നാറിലേക്ക് ഒരു കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി (കേരള) ബസിൽ കയറുക. മിക്ക ബസുകളിലും ഇംഗ്ലീഷിലല്ല, മലയാളത്തിലാണ് ബോർഡുകൾ ഉള്ളതെന്ന് ശ്രദ്ധിക്കുക. കോയമ്പത്തൂരിൽ നിന്നും പൊള്ളാച്ചിയിൽ നിന്നും ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. ==== കാർമാർഗ്ഗം ==== * '''തിരുവനന്തപുരത്ത് നിന്ന്''' : മൂന്നാർ കൊച്ചിയിൽ നിന്ന് 130 കിലോമീറ്റർ (3.5 മണിക്കൂർ) അകലെയാണ്. റോഡ് സുഗമമാണെങ്കിലും (NH 49), ഇടുങ്ങിയതും വളഞ്ഞതും വളഞ്ഞതുമാണ്. മൂന്നാറിൽ നിന്ന് 80 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള ഒരു പ്രദേശമാണ് കോതമംഗലം. കോതമംഗലത്തിനും അടുത്ത പട്ടണമായ "അടിമാലിക്കും" ഇടയിൽ, പ്രകൃതിദത്ത വനത്തിലൂടെ മനോഹരമായ ഒരു തണുത്ത ഡ്രൈവ് നിങ്ങൾക്ക് അനുഭവിക്കാൻ കഴിയും. അതോടൊപ്പം, നിങ്ങൾക്ക് നിരവധി ഉന്മേഷദായകമായ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളും കാണാൻ കഴിയും. അടിമാലിയിൽ എത്തിക്കഴിഞ്ഞാൽ, മൂന്നാറിൽ നിന്ന് 30 കിലോമീറ്റർ മാത്രം അകലെയാണ് - പക്ഷേ എത്താൻ ഏകദേശം ഒരു മണിക്കൂർ എടുക്കും. മൂന്നാറിന് മുമ്പ് ഒരു മാന്യമായ റെസ്റ്റോറന്റ് കാണാൻ കഴിയുന്ന അവസാന സ്ഥലമാണിത്. അടിമാലിയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 22 കിലോമീറ്റർ അകലെ, റോഡിന്റെ ഇരുവശത്തുമുള്ള തേയിലത്തോട്ടങ്ങളും പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ വിശാലമായ കാഴ്ചയും നിങ്ങൾക്ക് കാണാൻ കഴിയും. അതിരാവിലെയുള്ള ഈ കാഴ്ച വളരെ മനോഹരമാണ്. * '''ആലുവയിൽ നിന്ന്''': മൂന്നാറിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 110 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ആലുവ. * '''മധുരയിൽ നിന്ന്''': മൂന്നാർ മധുരയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 135 കിലോമീറ്ററും തേനിയിൽ നിന്ന് 80 കിലോമീറ്ററും അകലെയാണ്. മധുര - തേനി - ബോഡി - ബോഡിമേട്ട്-ദേവികുളം - മൂന്നാർ റൂട്ടാണ് ദേശീയപാത 49 (മധുര-കൊച്ചി ഹൈവേ വഴി) വഴി. മൂന്നാറിലേക്കുള്ള മനോഹരമായ റൂട്ടാണിത്. * '''കോയമ്പത്തൂരിൽ നിന്ന്''': മൂന്നാർ കോയമ്പത്തൂരിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 160 കിലോമീറ്ററും പൊള്ളാച്ചിയിൽ നിന്ന് 120 കിലോമീറ്ററും അകലെയാണ്. കോയമ്പത്തൂർ - പൊള്ളാച്ചി - ഉദുമൽപേട്ട് - ചിന്നാർ - മറയൂർ - മൂന്നാർ റൂട്ടാണ് ഏറ്റവും മനോഹരമായ റൂട്ട്, ഇതിന് അൽപ്പം കൂടുതൽ സമയമെടുക്കുമെങ്കിലും, ചെലവഴിക്കുന്ന അധിക സമയത്തിന് ഇത് വിലമതിക്കുമെന്ന് പൊതുവെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. * '''കൊടൈക്കനാലിൽ നിന്ന്''': മൂന്നാറിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 170 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് കൊടൈക്കനാൽ. കൊടൈക്കനാൽ - പെരുമാൾ മലൈ - മയിലാടും പാറായി - മൂളിയരു - ഊത്ത് - വെള്ളച്ചാട്ടം കാഴ്ച - ഗംഗുവാർപെട്ടി - ഘട്ട് റോഡ് - പെരിയ കുളം - തേനി - ബോഡി - ബോഡിമെട്ട് - ദേവികുളം - മൂന്നാർ. ഈ വഴിയും പ്രകൃതിരമണീയമാണ്. മൂന്നാറിൽ നിന്ന് വിവിധ നഗരങ്ങളിലേക്കുള്ള ദൂരം: * കൊച്ചി - 130 കി.മീ * മധുര - 135 കി.മീ * ആലുവ - 110 കി.മീ * ആലപ്പുഴ - 180 കി.മീ * കുമരകം - 140 കി.മീ * തേക്കടി - 106 കി.മീ * പൊള്ളാച്ചി - 120 കി.മീ * കോയമ്പത്തൂർ - 160 കി.മീ * തൃശൂർ -154.5 കി.മീ മൂന്നാറിലേക്കുള്ള റോഡ് ഇടുങ്ങിയതും ധാരാളം വളവുകളും തിരിവുകളും ഉള്ളതുമാണ്. സമാനമായ സാഹചര്യങ്ങൾ നിങ്ങൾക്ക് പരിചയമില്ലെങ്കിൽ ഒരു ടാക്സി അല്ലെങ്കിൽ പ്രാദേശിക പരിചയമുള്ള ഒരു ഡ്രൈവറെ നിയമിക്കുക. == ചുറ്റിക്കറങ്ങുക == കെഎസ്ആർടിസി ബസുകളും സ്വകാര്യ ഓപ്പറേറ്റർമാരുടെ പൊതു ബസുകളും ഓട്ടോറിക്ഷകളും സർവീസ് നടത്തുന്നുണ്ട്. മൂന്നാർ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായതിനാൽ, ഓട്ടോറിക്ഷ ഡ്രൈവർമാർ യാത്രയ്ക്ക് മുൻകൂട്ടി ഉയർന്ന നിശ്ചിത വില വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. 2026 ഫെബ്രുവരിയിലെ കണക്കനുസരിച്ച് ആദ്യ കിലോമീറ്ററിന് ₹30 ഉം തുടർന്നുള്ള ഓരോ കിലോമീറ്ററിനും ₹15 ഉം ആണ് സാധാരണ നിരക്ക്. ബസുകൾ കുറവുള്ള റൂട്ടുകളിൽ (ഉദാഹരണത്തിന് മാട്ടുപ്പെട്ടിയിലേക്കും ടോപ്പ് സ്റ്റേഷനിലേക്കും) ഷെയറിംഗ് ഓട്ടോറിക്ഷകളും ഉണ്ട്. == കാണാൻ == * ടോപ്പ് സ്റ്റേഷൻ * കുണ്ടള അണക്കെട്ട് * എക്കോ പോയിന്റ് * മാട്ടുപ്പെട്ടി അണക്കെട്ട് * ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം * റോസ് ഗാർഡൻ * ഗവൺമെന്റ് ബൊട്ടാണിക്കൽ ഗാർഡൻ *തേയില മ്യൂസിയം * തേയില ഫാക്ടറി സന്ദർശനം * ചിത്തിരപുരം * ആറ്റുക്കാട് വെള്ളച്ചാട്ടം * ലക്കം വെള്ളച്ചാട്ടം == ചെയ്യാൻ == == വാങ്ങാൻ == ഏറ്റവും വലിയ പലചരക്ക് കടകൾ 1 '''കൃഷ്ണ ഹൈപ്പർ മാർക്കറ്റും''' '''2 ഓൾ മാർട്ട് സൂപ്പർമാർക്കറ്റു'''മാണ്. ചായ, കാപ്പി, കറുവപ്പട്ട, ഗ്രാമ്പൂ, ഏലം, കുരുമുളക് തുടങ്ങിയ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളും വീട്ടിൽ നിർമ്മിച്ച ചോക്ലേറ്റുകളുമാണ് ഇവിടെ വാങ്ങാൻ പറ്റുന്ന ഏറ്റവും നല്ല സാധനങ്ങൾ. '''അബ്ബാസ് & കമ്പനി ടീ മർച്ചന്റ്സ്''', 25, ബസാർ. അബ്ബാസ് & കമ്പനി മൊത്തക്കച്ചവടക്കാരനാണ്, പക്ഷേ സന്ദർശകർക്കും വിൽക്കുന്നു. ചായ, ഗ്രീൻ ടീ, കാപ്പി, കശുവണ്ടി - പരിപ്പ്, വീട്ടിൽ നിർമ്മിച്ച ചോക്ലേറ്റുകൾ, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ, കറ്റാർ വാഴ ജെൽ എന്നിവ വിൽക്കുന്നു. മൂന്നാർ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് 5 കിലോമീറ്റർ അകലെ ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനത്തിലേക്കുള്ള വഴിയിൽ, '''കന്നിമല്ലൈ എസ്റ്റേറ്റിലെ''' ഒരു ഫാക്ടറി ഔട്ട്‌ലെറ്റിൽ നിന്നുള്ള പുതിയ തേയില വാങ്ങാം. ഫാക്ടറിയിൽ നിന്ന് പുതുതായി തയ്യാറാക്കിയ നിരവധി തരം തേയിലകൾ ലഭ്യമാണ്. '''ഒൺലി ഓർഗാനിക്'''ബ്ലോക്ക് പഞ്ചതാത് ബിൽഡിംഗ്, ദേവികുളം (NH-85, മൂന്നാർ-കുമിലി ഹൈവേ), ☏ +91 4865264023, care.onlyorganic@gmail.com. രാവിലെ 8 മുതൽ വൈകുന്നേരം 7 വരെ. സർട്ടിഫൈഡ് ജൈവ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ വിൽക്കുന്ന ഔട്ട്‌ലെറ്റ്. 400 രൂപയ്ക്ക് രാവിലെ 8:00 നും വൈകുന്നേരം 6:00 നും ഇടയിൽ തേയിലത്തോട്ടത്തിലൂടെ ഗൈഡഡ് ടൂറുകളും അവർ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ===ബാങ്കും കറൻസി എക്സ്ചേഞ്ചും=== * {{Wy/ml/Listing | name= സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവങ്കൂർ. | phone=+91 4865 2530274 }} * {{Wy/ml/Listing | name= സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ, മൂന്നാർ. | phone=+91 4865 2530381 }} * {{Wy/ml/Listing | name= സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവങ്കൂർ, ദേവികുളം. | phone=+91 4865 2565441 }} == ഭക്ഷണം == == പാനീയം == മിക്ക സ്ഥലങ്ങളിലും ഫ്രഷ് ചായ, കാപ്പി, പാൽ എന്നിവ ലഭ്യമാണ്. ഹാർഡ്, സോഫ്റ്റ് ഡ്രിങ്കുകൾ എന്നിവയും ചില കടകളിൽ ലഭ്യമാണ്. പായ്ക്ക് ചെയ്ത മുന്തിരിയും മിക്സഡ് ഫ്രൂട്ട് ജ്യൂസും ചുരുക്കം ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ മാത്രമേ ലഭ്യമാകൂ. == താമസം == == സുരക്ഷ == == അടുത്ത ലക്ഷ്യസ്ഥാനം == * മറയൂർ * കാന്തല്ലൂർ * വട്ടവട * കംബം * തേനി * ദേവികുളം {{Wy/ml/Stub}} [[Category:Wy/ml]] {{INTERWIKI|Q1025124}} {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/കോഴിക്കോട് ജില്ല}} 2vgiradb6m4kiaaojf0ct53jmmeoz6n 7254292 7254289 2026-07-17T18:03:48Z SijiR 2605323 category updated 7254292 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|MunnarBanner.jpg|pgname=മൂന്നാർ }} [[File:Munnar hillstation kerala.jpg|thumb|400px|മൂന്നാറിലെ മലമടക്കുകൾ]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|മൂന്നാറിലെ തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ]] [[File:Wild elephants, Munnar.jpg|thumb|മൂന്നാറിലെ കാട്ടാനകൾ]] [[File:Nilgiri Tahr Adult.jpg|thumb|നീലഗിരി താർ]] [[Image:Munnar Echo Point.jpg|thumb|350px|എക്കോ പോയിന്റ് ]] [[File:Lukkam waterfalls, Munnar, Kerala.jpg|thumb|150px|ലക്കം വെള്ളച്ചാട്ടം, മൂന്നാർ]] [[File:Mattuppetty Dam - മാട്ടുപ്പെട്ടി അണക്കെട്ട്-3.JPG|thumb|മാട്ടുപ്പെട്ടി അണക്കെട്ട്]] [[File:Kundala dam1.JPG|thumb|കുണ്ടള അണക്കെട്ട്]] [[File:Flower garden Munnar 02.jpg|thumb|മൂന്നാറിലെ പൂന്തോട്ടം]] [[Wy/ml/ഇടുക്കി|ഇടുക്കി ജില്ലയുടെ]] ഭാഗമായ ഒരു ചെറിയ പട്ടണമാണ് മൂന്നാർ . മൂന്നാ‍ർ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമാ‍ണ്. മൂന്നാർ പട്ടണവും വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും മൂന്നാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. വിശാലമായ തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ കാണാൻ വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടെയെത്തുന്നു. സാധാരണയായി കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും സുഖകരമായ താപനിലയാണ് ഈ പട്ടണത്തിലും പരിസര പ്രദേശങ്ങളിലും അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ഇന്ത്യൻ ഹണിമൂൺ യാത്രികർക്ക് പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലം കൂടിയാണ് മൂന്നാർ. == മനസ്സിലാക്കാം == സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്നും ഏകദേശം1600-1800 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ് മൂന്നാർ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്ത് ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ വേനൽക്കാല വിശ്രമ കേന്ദ്രമായിരുന്നു ഇത്. പട്ടണത്തെ രണ്ട് ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു: ടൂറിസ്റ്റ് ഇൻഫർമേഷൻ ഓഫീസ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പഴയ മൂന്നാർ, ബസ് സ്റ്റേഷനും മിക്ക ഗസ്റ്റ് ഹൗസുകളും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന മൂന്നാർ. മൂന്നാറിലും പരിസര പ്രദേശങ്ങളിലും സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 1,500 മീറ്റർ (4,900 അടി) മുതൽ 2,695 മീറ്റർ (8,842 അടി) വരെ ഉയരമുണ്ട്. മൂന്ന് നദികൾ എന്നർത്ഥം വരുന്ന "മൂന്ന് ആർ" എന്നതിന്റെ ചുരുക്കപ്പേരായ "മൂന്ന്-ആർ" എന്നാണ് ഇത് ഉച്ചരിക്കുന്നത്. മൂന്ന് നദികൾ - മാടുപ്പെട്ടി, നല്ലതണ്ണി, പെരിയവരു - ഈ പട്ടണത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്നു, പക്ഷേ മൂന്നാറിൽ നിന്ന് കുറച്ച് അകലെയാണ് ഇത് കൂടിച്ചേരുന്നത്. മൂന്നാർ തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾക്ക് പേരുകേട്ടതാണ്, അവയിൽ പലതും ബ്രിട്ടീഷുകാരാണ് ആരംഭിച്ചത്. ടാറ്റയിൽ നിന്നുള്ള "കണ്ണൻ ദേവൻ" ബ്രാൻഡ് തേയില ഇവിടെ കൃഷി ചെയ്യുകയും സംസ്കരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. 12 വർഷത്തിലൊരിക്കൽ മാത്രം പൂക്കുന്ന ഒരു നീല പുഷ്പമായ സ്ട്രോബിലാന്തസ് (മലയാളത്തിൽ "നീലക്കുറിഞ്ഞി") ഈ പ്രദേശത്ത് കാണപ്പെടുന്നു. ഇത് അവസാനമായി പൂത്തത് 2018 ഓഗസ്റ്റ് മുതൽ ഒക്ടോബർ വരെയാണ്. ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനമാണ് നീലക്കുറിഞ്ഞി പൂക്കുന്ന പ്രധാന പ്രദേശം, പൂക്കുന്ന സമയത്ത് പാർക്കിൽ ഒരു ദിവസം 2,750 വിനോദസഞ്ചാരികളെ അനുവദിച്ചിരുന്നു. ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള കൊടുമുടിയായ ആനമുടി മൂന്നാറിലും ഉണ്ട്, അതിന്റെ ഉയരം 2,695 മീറ്ററാണ്. ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്, ഇവിടെ വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന നീലഗിരി താർ (മലയാളത്തിൽ "വരയാട്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന മല ആട്) ജീവിവർഗത്തെ കാണാം. രാവിലെ രാജമലയിലേക്കുള്ള (മലകളുടെ രാജാവ്) ഒരു ട്രെക്കിംഗ് നടത്തുമ്പോൾ, സൗഹൃദപരമായ ചില മലയോര ആടുകളെ കാണാൻ കഴിയും. യാത്രാ സീസണും സമയവും അനുസരിച്ച് ഗൗർ, ലംഗൂർ, സിംഹവാലൻ കുരങ്ങ്, ആനകൾ എന്നിവയും നിങ്ങൾക്ക് കാണാൻ കഴിയും. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 1,600 മീറ്റർ മുതൽ 2,000 മീറ്റർ വരെയാണ് ഇവിടത്തെ ഉയരം. == കാലാവസ്ഥ == ഒക്ടോബർ മുതൽ മാർച്ച് വരെയുള്ള സമയമാണ് (മഴക്കാലത്തിനു ശേഷം) മൂന്നാർ സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും അനുയോജ്യം. ഏപ്രിൽ മുതൽ നവംബർ വരെയുള്ള കാലയളവിൽ ഒരു റെയിൻ കോട്ട് കരുതുക. വർഷം മുഴുവനും ഉച്ചകഴിഞ്ഞ് താപനില 22 മുതൽ 26 °C വരെ എത്തും. രാത്രിയിലും പുലർച്ചെയും താപനില 12 മുതൽ 16 °C വരെ താഴും. ശൈത്യകാലത്ത് ചില രാത്രികളിൽ തണുപ്പ് കൂടുതലായിരിക്കും, അതിനാൽ ചൂടുള്ള വസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ടുവരിക. == ഭാഷ == മലയാളവും തമിഴുമാണ് ഇവിടെ പ്രധാനമായി സംസാരിക്കുന്ന ഭാഷകൾ. പ്രാദേശിക ഭാഷയിൽ മാത്രം സംസാരിക്കുന്നതിനാൽ സന്ദർശകർക്ക് പ്രാദേശിക ആളുകളോട് സംസാരിക്കുമ്പോൾ അസ്വസ്ഥത അനുഭവപ്പെടാറുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും, ഇവിടെ ഉയർന്ന വിദ്യാഭ്യാസമുള്ളവരും ഇംഗ്ലീഷിലാണ് ആശയവിനിമയം നടത്തുന്നവരുമായതിനാൽ നിങ്ങൾക്ക് ഇംഗ്ലീഷ് കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ കഴിയും. == യാത്രാമാർഗ്ഗങ്ങൾ == === വിമാനമാർഗ്ഗം === കൊച്ചിൻ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം (COK IATA), നെടുമ്പാശ്ശേരി വിമാനത്താവളം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. മൂന്നാറിൽ നിന്ന് റോഡ് മാർഗം ഏകദേശം 125 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ഇത്. വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്ന് മൂന്നാറിലേക്ക് ടാക്സി സേവനങ്ങൾ എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യമാണ്. ഇന്ത്യയിലെ മെട്രോപൊളിറ്റൻ നഗരങ്ങളുമായും വിദേശ നഗരങ്ങളുമായും കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം നന്നായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മധുര വിമാനത്താവളം (IXM IATA) മൂന്നാറിൽ നിന്ന് 175 കിലോമീറ്ററിലധികം അകലെയാണ് (ദേശീയ പാത 49 വഴി) കൂടാതെ ചെന്നൈ വിമാനത്താവളം കഴിഞ്ഞാൽ തമിഴ്‌നാട്ടിലെ രണ്ടാമത്തെ വലിയ ടെർമിനലും ആണ്. ഹൈദരാബാദ്, ന്യൂഡൽഹി, മുംബൈ, ബാംഗ്ലൂർ, ചെന്നൈ തുടങ്ങിയ പ്രധാന ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങളുമായി വിമാനത്താവളത്തിന് നേരിട്ട് ബന്ധമുണ്ട്. === റെയിൽമാർഗ്ഗം === ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ ആലുവയാണ്, 110 കിലോമീറ്റർ. എറണാകുളം 130 കിലോമീറ്ററും മധുര 135 കിലോമീറ്ററുമാണ്. മൂന്നാറിൽ എത്താൻ ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള മറ്റൊരു റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ അങ്കമാലി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനാണ്. ല്ലാ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകളിൽ നിന്നും സ്വകാര്യ ടാക്സികളോ ക്യാബുകളോ എളുപ്പത്തിൽ ലഭിക്കും. === റോഡ് മാർഗ്ഗം === ==== ബസ്സ്മാർഗ്ഗം ==== * ''' 1. മൂന്നാർ ബസ് സ്റ്റാൻഡ്''' (മെയിൻ ബസാർ എന്ന പ്രധാന തെരുവിലാണ് ഇത്). ഈ സ്റ്റോപ്പിൽ നിന്ന് ബസുകൾ തെക്കൻ റോഡിലൂടെ അടിമാലി/അനച്ചൽ/എറണാകുളം എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് പോകുന്നു. മറ്റ് ബസുകൾ തെക്ക്-കിഴക്കൻ റോഡിലൂടെ പൂപ്പാറ/തേനിയിലേക്ക് പോകുന്നു. * '''2 മാട്ടുപ്പെട്ടി, വട്ടവട എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കുള്ള ബസ് സ്റ്റാൻഡ്.''' * '''3 ഉടുമല, കോയമ്പത്തൂർ എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കുള്ള ബസ് സ്റ്റാൻഡ്.''' * '''കൊച്ചിയിൽ നിന്ന്''' - ഏകദേശം 4 മണിക്കൂർ എടുക്കും. സി.പി. ഉമ്മർ റോഡിലെ എറണാകുളം കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി ബസ് സ്റ്റാൻഡിൽ നിന്നാണ് പുറപ്പെടൽ, നിരക്ക് ₹170-220 (ഫെബ്രുവരി 2026). *'''ആലുവയിൽ നിന്ന്''' - കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിലേക്കുള്ള ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള ബസ് സ്റ്റേഷൻ. മൂന്നാറിലേക്ക് ഏകദേശം 4 മണിക്കൂർ കയറ്റവും 3-3.5 മണിക്കൂർ ഇറക്കവും. സർക്കാർ നടത്തുന്ന കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി (കേരള) ബസിനുള്ള ടിക്കറ്റ് നിരക്ക് 2026 ഫെബ്രുവരിയിലെ കണക്കനുസരിച്ച് ഏകദേശം ₹160 ആണ്. ആലുവയിൽ, മൂന്നാറിലേക്ക് പോകുന്ന ബസുകൾക്കായി സൂചനകളോ ഷെഡ്യൂളുകളോ പ്രത്യേക ബസ് ബേകളോ ഇല്ല; അവയിൽ പലതും കൊച്ചിയിൽ നിന്നും എറണാകുളത്തുനിന്നും മൂന്നാറിലേക്കുള്ള വഴിയിൽ ആലുവയിൽ ഹ്രസ്വമായി നിർത്തുന്നു. * '''കോഴിക്കോട് നിന്ന്''' – കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി (കേരള) നടത്തുന്ന കുറച്ച് നേരിട്ടുള്ള ബസുകൾ ഉണ്ട്. അല്ലെങ്കിൽ കോഴിക്കോടു നിന്ന് മൂവാറ്റുപുഴയിലേക്ക് ഒരു കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി (കേരള) ബസിൽ കയറുക, തുടർന്ന് മൂന്നാറിലേക്ക് ഒരു കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി (കേരള) ബസിൽ കയറുക. മിക്ക ബസുകളിലും ഇംഗ്ലീഷിലല്ല, മലയാളത്തിലാണ് ബോർഡുകൾ ഉള്ളതെന്ന് ശ്രദ്ധിക്കുക. കോയമ്പത്തൂരിൽ നിന്നും പൊള്ളാച്ചിയിൽ നിന്നും ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. ==== കാർമാർഗ്ഗം ==== * '''തിരുവനന്തപുരത്ത് നിന്ന്''' : മൂന്നാർ കൊച്ചിയിൽ നിന്ന് 130 കിലോമീറ്റർ (3.5 മണിക്കൂർ) അകലെയാണ്. റോഡ് സുഗമമാണെങ്കിലും (NH 49), ഇടുങ്ങിയതും വളഞ്ഞതും വളഞ്ഞതുമാണ്. മൂന്നാറിൽ നിന്ന് 80 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള ഒരു പ്രദേശമാണ് കോതമംഗലം. കോതമംഗലത്തിനും അടുത്ത പട്ടണമായ "അടിമാലിക്കും" ഇടയിൽ, പ്രകൃതിദത്ത വനത്തിലൂടെ മനോഹരമായ ഒരു തണുത്ത ഡ്രൈവ് നിങ്ങൾക്ക് അനുഭവിക്കാൻ കഴിയും. അതോടൊപ്പം, നിങ്ങൾക്ക് നിരവധി ഉന്മേഷദായകമായ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളും കാണാൻ കഴിയും. അടിമാലിയിൽ എത്തിക്കഴിഞ്ഞാൽ, മൂന്നാറിൽ നിന്ന് 30 കിലോമീറ്റർ മാത്രം അകലെയാണ് - പക്ഷേ എത്താൻ ഏകദേശം ഒരു മണിക്കൂർ എടുക്കും. മൂന്നാറിന് മുമ്പ് ഒരു മാന്യമായ റെസ്റ്റോറന്റ് കാണാൻ കഴിയുന്ന അവസാന സ്ഥലമാണിത്. അടിമാലിയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 22 കിലോമീറ്റർ അകലെ, റോഡിന്റെ ഇരുവശത്തുമുള്ള തേയിലത്തോട്ടങ്ങളും പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ വിശാലമായ കാഴ്ചയും നിങ്ങൾക്ക് കാണാൻ കഴിയും. അതിരാവിലെയുള്ള ഈ കാഴ്ച വളരെ മനോഹരമാണ്. * '''ആലുവയിൽ നിന്ന്''': മൂന്നാറിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 110 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ആലുവ. * '''മധുരയിൽ നിന്ന്''': മൂന്നാർ മധുരയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 135 കിലോമീറ്ററും തേനിയിൽ നിന്ന് 80 കിലോമീറ്ററും അകലെയാണ്. മധുര - തേനി - ബോഡി - ബോഡിമേട്ട്-ദേവികുളം - മൂന്നാർ റൂട്ടാണ് ദേശീയപാത 49 (മധുര-കൊച്ചി ഹൈവേ വഴി) വഴി. മൂന്നാറിലേക്കുള്ള മനോഹരമായ റൂട്ടാണിത്. * '''കോയമ്പത്തൂരിൽ നിന്ന്''': മൂന്നാർ കോയമ്പത്തൂരിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 160 കിലോമീറ്ററും പൊള്ളാച്ചിയിൽ നിന്ന് 120 കിലോമീറ്ററും അകലെയാണ്. കോയമ്പത്തൂർ - പൊള്ളാച്ചി - ഉദുമൽപേട്ട് - ചിന്നാർ - മറയൂർ - മൂന്നാർ റൂട്ടാണ് ഏറ്റവും മനോഹരമായ റൂട്ട്, ഇതിന് അൽപ്പം കൂടുതൽ സമയമെടുക്കുമെങ്കിലും, ചെലവഴിക്കുന്ന അധിക സമയത്തിന് ഇത് വിലമതിക്കുമെന്ന് പൊതുവെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. * '''കൊടൈക്കനാലിൽ നിന്ന്''': മൂന്നാറിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 170 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് കൊടൈക്കനാൽ. കൊടൈക്കനാൽ - പെരുമാൾ മലൈ - മയിലാടും പാറായി - മൂളിയരു - ഊത്ത് - വെള്ളച്ചാട്ടം കാഴ്ച - ഗംഗുവാർപെട്ടി - ഘട്ട് റോഡ് - പെരിയ കുളം - തേനി - ബോഡി - ബോഡിമെട്ട് - ദേവികുളം - മൂന്നാർ. ഈ വഴിയും പ്രകൃതിരമണീയമാണ്. മൂന്നാറിൽ നിന്ന് വിവിധ നഗരങ്ങളിലേക്കുള്ള ദൂരം: * കൊച്ചി - 130 കി.മീ * മധുര - 135 കി.മീ * ആലുവ - 110 കി.മീ * ആലപ്പുഴ - 180 കി.മീ * കുമരകം - 140 കി.മീ * തേക്കടി - 106 കി.മീ * പൊള്ളാച്ചി - 120 കി.മീ * കോയമ്പത്തൂർ - 160 കി.മീ * തൃശൂർ -154.5 കി.മീ മൂന്നാറിലേക്കുള്ള റോഡ് ഇടുങ്ങിയതും ധാരാളം വളവുകളും തിരിവുകളും ഉള്ളതുമാണ്. സമാനമായ സാഹചര്യങ്ങൾ നിങ്ങൾക്ക് പരിചയമില്ലെങ്കിൽ ഒരു ടാക്സി അല്ലെങ്കിൽ പ്രാദേശിക പരിചയമുള്ള ഒരു ഡ്രൈവറെ നിയമിക്കുക. == ചുറ്റിക്കറങ്ങുക == കെഎസ്ആർടിസി ബസുകളും സ്വകാര്യ ഓപ്പറേറ്റർമാരുടെ പൊതു ബസുകളും ഓട്ടോറിക്ഷകളും സർവീസ് നടത്തുന്നുണ്ട്. മൂന്നാർ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായതിനാൽ, ഓട്ടോറിക്ഷ ഡ്രൈവർമാർ യാത്രയ്ക്ക് മുൻകൂട്ടി ഉയർന്ന നിശ്ചിത വില വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. 2026 ഫെബ്രുവരിയിലെ കണക്കനുസരിച്ച് ആദ്യ കിലോമീറ്ററിന് ₹30 ഉം തുടർന്നുള്ള ഓരോ കിലോമീറ്ററിനും ₹15 ഉം ആണ് സാധാരണ നിരക്ക്. ബസുകൾ കുറവുള്ള റൂട്ടുകളിൽ (ഉദാഹരണത്തിന് മാട്ടുപ്പെട്ടിയിലേക്കും ടോപ്പ് സ്റ്റേഷനിലേക്കും) ഷെയറിംഗ് ഓട്ടോറിക്ഷകളും ഉണ്ട്. == കാണാൻ == * ടോപ്പ് സ്റ്റേഷൻ * കുണ്ടള അണക്കെട്ട് * എക്കോ പോയിന്റ് * മാട്ടുപ്പെട്ടി അണക്കെട്ട് * ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം * റോസ് ഗാർഡൻ * ഗവൺമെന്റ് ബൊട്ടാണിക്കൽ ഗാർഡൻ *തേയില മ്യൂസിയം * തേയില ഫാക്ടറി സന്ദർശനം * ചിത്തിരപുരം * ആറ്റുക്കാട് വെള്ളച്ചാട്ടം * ലക്കം വെള്ളച്ചാട്ടം == ചെയ്യാൻ == == വാങ്ങാൻ == ഏറ്റവും വലിയ പലചരക്ക് കടകൾ 1 '''കൃഷ്ണ ഹൈപ്പർ മാർക്കറ്റും''' '''2 ഓൾ മാർട്ട് സൂപ്പർമാർക്കറ്റു'''മാണ്. ചായ, കാപ്പി, കറുവപ്പട്ട, ഗ്രാമ്പൂ, ഏലം, കുരുമുളക് തുടങ്ങിയ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളും വീട്ടിൽ നിർമ്മിച്ച ചോക്ലേറ്റുകളുമാണ് ഇവിടെ വാങ്ങാൻ പറ്റുന്ന ഏറ്റവും നല്ല സാധനങ്ങൾ. '''അബ്ബാസ് & കമ്പനി ടീ മർച്ചന്റ്സ്''', 25, ബസാർ. അബ്ബാസ് & കമ്പനി മൊത്തക്കച്ചവടക്കാരനാണ്, പക്ഷേ സന്ദർശകർക്കും വിൽക്കുന്നു. ചായ, ഗ്രീൻ ടീ, കാപ്പി, കശുവണ്ടി - പരിപ്പ്, വീട്ടിൽ നിർമ്മിച്ച ചോക്ലേറ്റുകൾ, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ, കറ്റാർ വാഴ ജെൽ എന്നിവ വിൽക്കുന്നു. മൂന്നാർ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് 5 കിലോമീറ്റർ അകലെ ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനത്തിലേക്കുള്ള വഴിയിൽ, '''കന്നിമല്ലൈ എസ്റ്റേറ്റിലെ''' ഒരു ഫാക്ടറി ഔട്ട്‌ലെറ്റിൽ നിന്നുള്ള പുതിയ തേയില വാങ്ങാം. ഫാക്ടറിയിൽ നിന്ന് പുതുതായി തയ്യാറാക്കിയ നിരവധി തരം തേയിലകൾ ലഭ്യമാണ്. '''ഒൺലി ഓർഗാനിക്'''ബ്ലോക്ക് പഞ്ചതാത് ബിൽഡിംഗ്, ദേവികുളം (NH-85, മൂന്നാർ-കുമിലി ഹൈവേ), ☏ +91 4865264023, care.onlyorganic@gmail.com. രാവിലെ 8 മുതൽ വൈകുന്നേരം 7 വരെ. സർട്ടിഫൈഡ് ജൈവ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ വിൽക്കുന്ന ഔട്ട്‌ലെറ്റ്. 400 രൂപയ്ക്ക് രാവിലെ 8:00 നും വൈകുന്നേരം 6:00 നും ഇടയിൽ തേയിലത്തോട്ടത്തിലൂടെ ഗൈഡഡ് ടൂറുകളും അവർ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ===ബാങ്കും കറൻസി എക്സ്ചേഞ്ചും=== * {{Wy/ml/Listing | name= സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവങ്കൂർ. | phone=+91 4865 2530274 }} * {{Wy/ml/Listing | name= സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ, മൂന്നാർ. | phone=+91 4865 2530381 }} * {{Wy/ml/Listing | name= സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവങ്കൂർ, ദേവികുളം. | phone=+91 4865 2565441 }} == ഭക്ഷണം == == പാനീയം == മിക്ക സ്ഥലങ്ങളിലും ഫ്രഷ് ചായ, കാപ്പി, പാൽ എന്നിവ ലഭ്യമാണ്. ഹാർഡ്, സോഫ്റ്റ് ഡ്രിങ്കുകൾ എന്നിവയും ചില കടകളിൽ ലഭ്യമാണ്. പായ്ക്ക് ചെയ്ത മുന്തിരിയും മിക്സഡ് ഫ്രൂട്ട് ജ്യൂസും ചുരുക്കം ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ മാത്രമേ ലഭ്യമാകൂ. == താമസം == == സുരക്ഷ == == അടുത്ത ലക്ഷ്യസ്ഥാനം == * മറയൂർ * കാന്തല്ലൂർ * വട്ടവട * കംബം * തേനി * ദേവികുളം {{Wy/ml/Stub}} [[Category:Wy/ml]] {{INTERWIKI|Q1025124}} {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/ഇടുക്കി ജില്ല}} grn37gznpq2l1sp06jov1oshc2xpy1x 0 634425 7254731 7252037 2026-07-18T07:44:51Z 26agcp 2575807 agrego taxobox, mejoro formato 7254731 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | nombre = Makech | imagen = El makech.jpg | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | phylum = [[Wp/yua/Arthropoda|Arthropoda]] | classis = [[Wp/yua/Insecta|Insecta]] | ordo = [[Wp/yua/Coleoptera|Coleoptera]] | superfamilia = [[Wp/yua/Tenebrionoidea|Tenebrionoidea]] | familia = [[Wp/yua/Zopheridae|Zopheridae]] | genus = [[Wp/yua/Zopherus|Zopherus]] | binomial = '''Zopherus chilensis''' | binomial_authority = [[Wp/yua/George Robert Gray|Gray]] }} '''Makech''' (wáa ''maquech'' ich káastelan t’aan) jump’éel k’aaba’ ich maaya t’aan jeets’el tu petenil ''Yucatán'', ''México'', ti’ juntúul yik’il ''polífago'' u noj ch’i’ibal Tenebrionoidea, u ch’i’ibal Zopheridae (''Zopherus chilensis''). Bey k’ajóolta’an mantats’ yéetel le k’aaba’ ''yucateco'' yik’il tumen u jejeláasil le ku chíikbesa’al ti’ le ''articulo''a’ chéen tu ''baanda'' u lu’umil le yóok’olk’ab kuxa’ano’obo’. [[File:Zopherus nodulosus (9170183893).jpg|thumb|Makech]] Le ts’áaj ojéel ku ye’esbil borase’ jump’éel p’is óol meyajta’an yo’olal ''Investigacion de campo'' beeta’an tumen Miss yéetel Reyes Novelo tu mek’tan kaajil Sotuta, ''Yucatán''. == U tsol ts’íibil le ''organismo''a’ == Le ''género'', yáax tsola’an tu ja’abil 1832 tumen Gray, ku táakbesik 19 ''especies''o’ob. Lete’ jach nojoch especie ichil le ''genero''o’. Ma’ táan u ye’esik wa yaan ''diformismo sexual'' ti’; jach p’aatal sáasil, ts’o’ok u yila’ale’ le ''ejemplares'' maas chichantako’, u xiibil ba’alche’ yéetel le maas nuukilo’obo’ u ch’uupil ba’alche’ob. Tu ts’ookil u kuxtale’ ku k’uchul 7 cm u chowakil; u boonile’ ''cenizo'', yéetel bey u wáawayil ''café''e’, bey i’ixkil tuláakal u yóok’ol u paache ts’áab ti’o’. U poole’ yaan ka’apéel u mejen máats’ab naats’ ti’ u chi’. Yaan ka’ap’éel u yooko’ob táanil yéetel kanp’éel pachili’. == Tu’ux ku ch’íijil yéetel tak buka’aj lu’umkab u ch’a’amaj == Jach je’el u béeytal u kaxta’alo’ob tu báak’pachil u kuchkabilil [[Wp/yua/Huhí|Huhí]] tu noj kaajil ''Yucatán''. U binbal k’iine’, jach k’a’ana’an uti’al u jejeláasil u yik’ilil yóok’olkab kuxa’ano’ob ti’ le lu’umo’oba’, k’íinal ch’uul lu’um ku yantal jump’éel ''temperatura'' tak 27.5 °C u binbal ja’abo’ob, 1000 mm kéen jach tóosok kaada ja’ab yéetel ku k’uchul u búulul tak 21 m tu ka’alil k’a’anáab. U meyajo’ob áak’abe’, le ''organismos''o’oba’ ti’ yano’ob te tu’ux k’ajóolta’an yaan junkúul che’ kimen tu noj ts’u’ k’áaxi’. Ya’ab u jejeláasil le yik’ilo’oba’ u t’ojmajubaob ti’ tuláakal yóok’olkab; óol tuláakalo’obe’ mix táan u kaniko’ob líik’il yéetel ya’abo’obe’ kóomtak u xiik’o’ob yéetel k’aastak, le beetike’ u páajtalil uti’al u t’it’ikubaobe’ xula’an yéetel mix táan u páajtal ti’ob u máasik u xuul le lu’umo’obo’; le je’ela’ ts’o’ok u beetik u ch’íijil ya’ab ''endemismos'' yéetel ich kúuchilo’ob p’is meeta’an chéen uti’al u t’it’ikubaob kaxta’an uti’al u ch’íijilo’ob. Lela’ chéen je’en bix u tsikbalta’al makech tu petenil ''Yucatán''. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ik'elo'ob]] {{INTERWIKI|Q5990291}} pb2bo6a7uf66417j70dxh49ajtk1j0f 3 664476 7254320 1349792 2026-07-17T18:30:17Z Leaderboard 628408 Leaderboard moved page [[User talk:Lucas11925]] to [[User talk:Fogano]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Lucas11925|Lucas11925]]" to "[[Special:CentralAuth/Fogano|Fogano]]" 1349792 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float={{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|left|right}} }} {{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|<div class="rtl-text">|}} Welcome to Wikimedia Incubator! {{#ifeq:|yes|If you haven't already, please consider creating yourself an account to be able to do more. It's free.<br>}} At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand it! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and [[translatewiki:Special:FirstSteps|follow the instructions]]. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]].{{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|</div>|}}</div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 01:54, 26 September 2013 (UTC) iq96t7qkl0eaovlbp1r7o4x6r7gz074 0 1371133 7254530 5287359 2026-07-17T23:35:43Z Filipinayzd 1196 /* Mga barangay */ 7254530 wikitext text/x-wiki [[File:Baao Local Government Hall.JPG|285x285px|thumb|right|Munisipyo kan Baao]] A '''Baao''' usad na primera klaseng banwaan na namumutang sa probinsya ka Camarines Sur. Agko adi karagaan na sukul 231.6 sq. km. saka namumutang sa ikaupat na distrito. Sosog sa sensus ku 2010, agku 281,000 katawo na nag-eeruk sini. Ana designadong zip code kadi amo 4432. ==Mga barangay== Nababanga a Baao sa 30 na mga barangay. {| border="0" |----- | valign="top" | * Agdangan Pob. (San Cayetano) * Antipolo * Bagumbayan * Cristo Rey * Del Pilar * Del Rosario (Pob.) * Iyagan * La Medalla * Caranday (La Purisima) * Lourdes * Nababarera * Sagrada * Salvacion * San Antonio (Buluang) | valign="top" | * San Francisco (Pob.) * San Isidro (Oras) * San Jose (Pob.) * San Juan * San Nicolas (Pob.) * San Rafael (Ikpan) * Pugay (San Rafael/San Jose) * San Ramon (Pob.) * San Roque (Pob.) * San Vicente * Santa Cruz (Pob.) * Santa Eulalia * Santa Isabel * Santa Teresa (Vega) * Santa Teresita (Tara-tara) * Tapol |} == Mga litrato == <gallery> File:Saodan sa Baao.JPG|Saud sa Baao File:Bishop Jorge I. Barlin Birthplace Marker.JPG|Bishop Jorge I. Barlin Birthplace Marker File:Agdangan Massacre 01.JPG|Agdangan Massacre Marker File:Century Tree at Antipolo, Baao, Camarines Sur.jpg|Century Tree sa Antipolo File:Tinoktok.JPG|Tinoktok File:Pikadilio.JPG|Pikadilio File:Baao Monument.JPG|monument kan Baao </gallery> == Mga panluwas na takod == * [https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] * [http://www.census.gov.ph/Philippine Census Information] * [https://web.archive.org/web/20141007020017/http://www.blgs.gov.ph/lgpmsv2/cmshome/index.php Local Governance Performance Management System] [[Category:Wp/bto]] [[Category:Wp/bto/Mga banwaan sa Camarines Sur]] 9wvo6ppiwqv0dv9i5v4f5zp9u5yj6l2 7254532 7254530 2026-07-17T23:45:54Z Filipinayzd 1196 7254532 wikitext text/x-wiki [[File:Baao Local Government Hall.JPG|285x285px|thumb|right|Munisipyo kan Baao]] A '''Baao''' usad na primera klaseng banwaan na namumutang sa probinsya ka Camarines Sur. Agko adi karagaan na sukul na 231.6 kilometros kwadrado saka namumutang sa ikalimang distrito. Sosog sa sensus ku 2024, agku 61,357 katawo na nag-eeruk sini.<ref>[https://psa.gov.ph/content/2024-census-population-popcen-population-counts-declared-official-president 2024 Census of Population (POPCEN) Population Counts Declared Official by the President]. Philippine Statistics Authority. 17 Hulyo 2025. Kinuku ku 18 Hulyo 2025.</ref> Ana designadong zip code kadi amo 4432. ==Mga barangay== Nababanga a Baao sa 30 na mga barangay. {| border="0" |----- | valign="top" | * Agdangan Pob. (San Cayetano) * Antipolo * Bagumbayan * Cristo Rey * Del Pilar * Del Rosario (Pob.) * Iyagan * La Medalla * Caranday (La Purisima) * Lourdes * Nababarera * Sagrada * Salvacion * San Antonio (Buluang) | valign="top" | * San Francisco (Pob.) * San Isidro (Oras) * San Jose (Pob.) * San Juan * San Nicolas (Pob.) * San Rafael (Ikpan) * Pugay (San Rafael/San Jose) * San Ramon (Pob.) * San Roque (Pob.) * San Vicente * Santa Cruz (Pob.) * Santa Eulalia * Santa Isabel * Santa Teresa (Vega) * Santa Teresita (Tara-tara) * Tapol |} == Mga litrato == <gallery> File:Saodan sa Baao.JPG|Saud sa Baao File:Bishop Jorge I. Barlin Birthplace Marker.JPG|Bishop Jorge I. Barlin Birthplace Marker File:Agdangan Massacre 01.JPG|Agdangan Massacre Marker File:Century Tree at Antipolo, Baao, Camarines Sur.jpg|Century Tree sa Antipolo File:Tinoktok.JPG|Tinoktok File:Pikadilio.JPG|Pikadilio File:Baao Monument.JPG|monument kan Baao </gallery> ==Reperensiya== {{Wp/bto/Reflist}} == Mga panluwas na takod == * [https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] * [http://www.census.gov.ph/Philippine Census Information] * [https://web.archive.org/web/20141007020017/http://www.blgs.gov.ph/lgpmsv2/cmshome/index.php Local Governance Performance Management System] [[Category:Wp/bto]] [[Category:Wp/bto/Mga banwaan sa Camarines Sur]] ec9jlksdqbbsx3ti0j6am9t34v23wyh 0 1371158 7254533 6237316 2026-07-17T23:49:44Z Filipinayzd 1196 7254533 wikitext text/x-wiki [[File:Ph_locator_camarines_sur_bula.png|thumb|350px|right|Bula]] A '''Bula''' usad na primera klaseng banwaan na namumutang sa probinsya kan Camarines Sur. Agku din karagaan nin 167.64 kilometros kwadrado saka namumutang sa ikalimang distrito. Sosog sa sensus ku 2024, agku 75,943 katawo na nag-eeruk sini.<ref>[https://psa.gov.ph/content/2024-census-population-popcen-population-counts-declared-official-president 2024 Census of Population (POPCEN) Population Counts Declared Official by the President]. Philippine Statistics Authority. 17 Hulyo 2025. Kinuku ku 18 Hulyo 2025.</ref> Ana designadong zip code kadi amo 4430. ==Mga barangay== Nababanga a Bula sa 33 barangay. {| border="0" |----- | valign="top" | * Bagoladio * Bagumbayan * Balaogan * Caorasan * Casugad * Causip * Fabrica * Inoyonan * Itangon * Kinalabasahan * La Purisima | valign="top" | * La Victoria * Lanipga * Lubgan * Ombao Heights * Ombao Polpog * Palsong * Panoypoyan * Pawili * Sagrada (Sagrada Familia) * Salvacion (Pob.) * San Agustin | valign="top" | * San Francisco * San Isidro * San Jose * San Miguel * San Ramon * San Roque (Pob.) * San Roque Heights * Santa Elena * Santo Domingo * Santo Niño * Taisan |} == Mga litrato == <gallery> Bula Municipal Hall.JPG|Munisipyo A_view_of_native_houses_in_Bula_pecuaria_green_hills_WTR.JPG|Kabukidan ka Pecuria na namumutang sa banwaan kan Bula Tan Awan park view WTR.JPG|Tàn-awon sa Parke kan Tan-awan Nalalata falls1.jpg|Nalalata falls </gallery> ==Mga panluwas na takod== *[https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] *[https://web.archive.org/web/20050923180448/http://www.t-macs.com/kiso/local/ 2000 Philippine Census Information] [[Category:Wp/bto]] [[Category:Wp/bto/Mga banwaan sa Camarines Sur]] {{INTERWIKI|Q208712}} 9kl7hdoavgsjh4j8cdzxd77w7xt5p88 7254535 7254533 2026-07-17T23:51:50Z Filipinayzd 1196 7254535 wikitext text/x-wiki [[File:Ph_locator_camarines_sur_bula.png|thumb|350px|right|Bula]] A '''Bula''' usad na primera klaseng banwaan na namumutang sa probinsya kan Camarines Sur. Agku din karagaan nin 167.64 kilometros kwadrado saka namumutang sa ikalimang distrito. Sosog sa sensus ku 2024, agku 75,943 katawo na nag-eeruk sini.<ref>[https://psa.gov.ph/content/2024-census-population-popcen-population-counts-declared-official-president 2024 Census of Population (POPCEN) Population Counts Declared Official by the President]. Philippine Statistics Authority. 17 Hulyo 2025. Kinuku ku 18 Hulyo 2025.</ref> Ana designadong zip code kadi amo 4430. ==Mga barangay== Nababanga a Bula sa 33 barangay. {| border="0" |----- | valign="top" | * Bagoladio * Bagumbayan * Balaogan * Caorasan * Casugad * Causip * Fabrica * Inoyonan * Itangon * Kinalabasahan * La Purisima | valign="top" | * La Victoria * Lanipga * Lubgan * Ombao Heights * Ombao Polpog * Palsong * Panoypoyan * Pawili * Sagrada (Sagrada Familia) * Salvacion (Pob.) * San Agustin | valign="top" | * San Francisco * San Isidro * San Jose * San Miguel * San Ramon * San Roque (Pob.) * San Roque Heights * Santa Elena * Santo Domingo * Santo Niño * Taisan |} == Mga litrato == <gallery> Bula Municipal Hall.JPG|Munisipyo A_view_of_native_houses_in_Bula_pecuaria_green_hills_WTR.JPG|Kabukidan ka Pecuria na namumutang sa banwaan kan Bula Tan Awan park view WTR.JPG|Tàn-awon sa Parke kan Tan-awan Nalalata falls1.jpg|Nalalata falls </gallery> ==Reperensiya== {{Wp/bto/Reflist}} ==Mga panluwas na takod== *[https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] *[https://web.archive.org/web/20050923180448/http://www.t-macs.com/kiso/local/ 2000 Philippine Census Information] [[Category:Wp/bto]] [[Category:Wp/bto/Mga banwaan sa Camarines Sur]] {{INTERWIKI|Q208712}} tmui6egyecxd5vcg1gzvr8ktttt5i2v 3 1961551 7254476 2796857 2026-07-17T21:31:14Z Dr-Taher 830241 Dr-Taher moved page [[User talk:Kzy01]] to [[User talk:Maroon.117]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Kzy01|Kzy01]]" to "[[Special:CentralAuth/Maroon.117|Maroon.117]]" 2796857 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float={{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|left|right}} }} {{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|<div class="rtl-text">|}} Welcome to Wikimedia Incubator! {{#ifeq:|yes|If you haven't already, please consider creating yourself an account to be able to do more. It's free.<br>}} At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand it! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and [[translatewiki:Special:FirstSteps|follow the instructions]]. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]].{{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|</div>|}}</div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 01:37, 20 March 2015 (UTC) 6e257kohxamb2p6sj39navj317wym6j 3 1986759 7254603 2828924 2026-07-18T06:32:55Z Cabayi 533060 Cabayi moved page [[User talk:Bruno Karriqi]] to [[User talk:UnagiGG]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Bruno Karriqi|Bruno Karriqi]]" to "[[Special:CentralAuth/UnagiGG|UnagiGG]]" 2828924 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float={{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|left|right}} }} {{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|<div class="rtl-text">|}} Welcome to Wikimedia Incubator! {{#ifeq:|yes|If you haven't already, please consider creating yourself an account to be able to do more. It's free.<br>}} At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand it! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and [[translatewiki:Special:FirstSteps|follow the instructions]]. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]].{{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|</div>|}}</div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 19:20, 29 March 2015 (UTC) sxo1g3draz5tm4gp4edhwaet34i47a8 3 2180836 7254204 3083836 2026-07-17T16:01:51Z Syunsyunminmin 2576388 Syunsyunminmin moved page [[User talk:上田清保]] to [[User talk:うーたんさん]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/上田清保|上田清保]]" to "[[Special:CentralAuth/うーたんさん|うーたんさん]]" 3083836 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float={{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|left|right}} }} {{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|<div class="rtl-text">|}} Welcome to Wikimedia Incubator! {{#ifeq:|yes|If you haven't already, please consider creating yourself an account to be able to do more. It's free.<br>}} At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand it! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and [[translatewiki:Special:FirstSteps|follow the instructions]]. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]].{{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|</div>|}}</div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 14:37, 9 June 2015 (UTC) qm2mnxw5fseyisoz4nwki6wyi530va5 0 2831243 7254210 7253696 2026-07-17T16:10:07Z Sree1959 2594881 வானூர்தி வழியாக சென்று அடைவது பற்றிய விவரங்கள் சேர்க்கப்பட்டு வருகின்றன 7254210 wikitext text/x-wiki {{Wy/ta/Pagebanner|Sri Lanka WV banner.jpg|pgname=இலங்கை|caption=பின்னாவல யானைகள் காப்பகத்தில் குளிக்கும் யானைகள்}} '''இலங்கை''' ([[Wy/ta/சிங்கள சொற்றொடர்நூல்|சிங்களம்]]: '''ශ්‍රී ලංකා''', ''ஸ்ரீலங்கா''; [[Wy/ta/தமிழ் சொற்றொடர்நூல்|தமிழ்]]: '''இலங்கை'''), 1972 க்கு முன்பு '''சிலோன்''' என்று அறியப்பட்டது. இது இந்தியத் துணைக்கண்டத்தின் தென்கீழ் கரைக்கு அப்பால் இந்து சமுத்திரத்தில் ஏறத்தாழ 20 மில்லியன் மக்கள் வாழும் ஒரு தீவு நாடு ஆகும். இது தனது இயற்கை அழகுக்காகப் பெயர் பெற்றது; இதன் கடற்கரையோரம் முழுவதும் கண்கவர் கடற்கரைகள், வளமான வனவிலங்கு மற்றும் பல்லுயிர் வளம், தேயிலைத் தோட்டங்கள், பழத்தோட்டங்கள், கோயில்கள், நினைவுச் சின்னங்கள் மற்றும் பல ஆயிரம் ஆண்டுகள் பழமையான கலாச்சாரப் பாரம்பரியம் ஆகியவை அமைந்துள்ளன. இலங்கையின் கலாச்சாரப் பரப்பில் (பெரும்பாலும் பௌத்த மதத்தைச் சேர்ந்த) சிங்களவர்கள் மற்றும் (பெரும்பாலும் இந்து மதத்தைச் சேர்ந்த) தமிழர்கள் ஆகிய இனக்குழுக்களும், குறிப்பிடத்தக்க அளவிலான முஸ்லிம் மற்றும் கிறிஸ்தவ சமூகத்தினரும் இடம்பெற்றுள்ளனர். இதன் தற்போதைய அதிகாரபூர்வ பெயர் '''இலங்கை சனநாயக சோசலிசக் குடியரசு''' ஆகும். ==பிராந்தியங்கள்== இலங்கை 9 நிர்வாக மாகாணங்களாகப் பிரிக்கப்பட்டுள்ளது: {{Wy/ta/Regionlist | regionmap=Sri_Lanka_Regions_Map.png | regionmapsize=450px | regionmaptext=Map of Sri Lanka with provincial regions colour-coded | regionInteractiveMap=map1 | region1name=[[Wy/ta/மத்திய மாகாணம் (இலங்கை)|மத்திய மாகாணம்]] | region1color=#AE83AE | region1items= [[Wy/ta/கண்டி|கண்டி]], [[Wy/ta/மத்தளை|மத்தளை]], [[Wy/ta/நுவரெலியா|நுவரெலியா]], [[Wy/ta/சிகிரியா|சிகிரியா]], [[Wy/ta/தம்புள்ளை|தம்புள்ளை]] | region1description=மலைப்பாங்கான நிலப்பரப்பைக் கொண்டிருப்பதால் இது "மலைப் பகுதி" என்று அழைக்கப்படுகிறது. தேயிலை விளையும் பகுதியாகவும் இது அறியப்படுகிறது. மலையேற்றத்திற்கு இது மிகச் சிறந்த இடமாகும். | region2name=[[Wy/ta/வட மாகாணம் (இலங்கை)|வட மாகாணம்]] | region2color=#536C53 | region2items= [[Wy/ta/யாழ்ப்பாணம்|யாழ்ப்பாணம்]], கிளிநொச்சி, வன்னி, [[Wy/ta/மன்னார்|மன்னார்]] | region2description=நாட்டின் பெரும்பான்மையான தமிழ் பேசும் மக்கள் வசிக்கும் பகுதி இது. ஏறக்குறைய மூன்று தசாப்த காலப் போரினால் சிதைக்கப்பட்ட நிலையில், இப்பகுதி தற்போது மீளக் கட்டியெழுப்பப்பட்டு வருகிறது. மாசுபடாத கடற்கரைகளும் பழமையான சிதைவுகளும் இங்கு உள்ளன. | region3name=[[Wy/ta/வட மத்திய மாகாணம்|வட மத்திய மாகாணம்]] | region3color=#B0CF98 | region3items= [[Wy/ta/அனுராதபுரம்|அனுராதபுரம்]], [[Wy/ta/பொலன்னறுவை|பொலன்னறுவை]] | region3description= வரலாற்றுச் சிறப்புமிக்க இப்பகுதி, கலாச்சார முக்கோணம் என்று அழைக்கப்படுகிறது. | region4name= [[Wy/ta/கிழக்கு மாகாணம் (இலங்கை)|கிழக்கு மாகாணம்]] | region4color=#4F93C0 | region4items= [[Wy/ta/திருகோணமலை|திருகோணமலை]], [[Wy/ta/மட்டக்களப்பு|மட்டக்களப்பு]], [[Wy/ta/அறுகம் குடா|அறுகம் குடா]] | region4description=திருகோணமலையில் உள்ள ஒரு அரிய இயற்கை துறைமுகத்தையும், ஆயிரக்கணக்கான மணல் கடற்கரைகளையும் கொண்ட இடம். அலைச்சறுக்கு வீரர்களின் சொர்க்கம். | region5name= [[Wy/ta/வடமேற்கு மாகாணம் (இலங்கை)|வடமேற்கு மாகாணம்]] | region5color=#80B588 | region5items= [[Wy/ta/குருநாகலா|குருநாகலா]], [[Wy/ta/புத்தளம்|புத்தளம்]], [[Wy/ta/சிலாவ்|சிலாவ்]] | region5description=தென்னைத் தோட்டங்கள், டால்பின் பார்த்தல், உப்பு உற்பத்தி. வனவிலங்கு ஆர்வலர்களுக்கான வில்பத்து தேசியப் பூங்கா மற்றும் பண்டைய நகரமான யபஹுவா. | region6name= [[Wy/ta/சபரகமுவா|சபரகமுவா]] | region6color=#69999F | region6items= [[Wy/ta/ரத்னபுரா|ரத்னபுரா]], கேகாலே | region6description=இலங்கையின் இரத்தினக்கல் சுரங்கத் தலைநகரம். யானை சவாரிகளுக்கான உடவளவை தேசியப் பூங்கா மற்றும் பிரமிக்க வைக்கும் ராவண நீர்வீழ்ச்சி ஆகியவை இதன் சிறப்பம்சங்கள். | region7name= [[Wy/ta/தெற்கு மாகாணம் (இலங்கை)|தெற்கு மாகாணம்]] | region7color=#E0E67A | region7items= [[Wy/ta/காலி|காலி]], [[Wy/ta/வெலிகம|வெலிகம]], [[Wy/ta/மிரிஸ்ஸா|மிரிஸ்ஸா]], [[Wy/ta/மாத்தறை|மாத்தறை]], [[Wy/ta/தங்கல்லே|தங்கல்லே]], [[Wy/ta/உனவடுனா|உனவடுனா]], [[Wy/ta/அம்பாந்தோட்டை|அம்பாந்தோட்டை]], [[Wy/ta/யாலா தேசிய பூங்கா|யாலா தேசிய பூங்கா]] | region7description=காலியின் வரலாற்றுச் சிறப்புமிக்க கோட்டை, மிரிஸ்ஸாவில் திமிங்கலங்களைக் காணுதல் மற்றும் தங்கல்லேயின் அமைதியான கடற்கரைகள் ஆகியவற்றிற்காகப் புகழ்பெற்றது. | region8name= [[Wy/ta/ஊவா|ஊவா]] | region8color=#A7B49F | region8items= [[Wy/ta/பதுளை|பதுளை]], [[Wy/ta/எல்லா|எல்லா]], [[Wy/ta/ஹபுத்தளை|ஹபுத்தளை]], [[Wy/ta/பண்டாரவளை|பண்டாரவளை]] | region8description=மலைப்பகுதிகள். தேயிலை, தேயிலை, இன்னும் நிறையத் தேயிலை. | region9name= [[Wy/ta/மேற்கு மாகாணம் (இலங்கை)|மேற்கு மாகாணம்]] | region9color=#C9A16A | region9items= [[Wy/ta/ஸ்ரீ ஜெயவர்த்தனபுர கோட்டே|ஸ்ரீ ஜெயவர்த்தனபுர கோட்டே]], [[Wy/ta/பெருவெல|பெருவெல]], [[Wy/ta/கொழும்பு|கொழும்பு]], [[Wy/ta/கம்பஹா|கம்பஹா]], [[Wy/ta/பெந்தோட்டா|பெந்தோட்டா]], [[Wy/ta/நீர்கொழும்பு|நீர்கொழும்பு]] | region9description=தலைநகரம் மற்றும் அதன் புறநகர் மண்டலம். }} ==நகரங்கள்== *{{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/கொழும்பு|கொழும்பு]]|url=|lat=6.934444|long=79.842778|wikidata=Q35381}} (சிங்களம்: ''කොළඹ''; ஆங்கிலம்: ''Colombo'') — இலங்கையின் வணிகத் தலைநகரம் மற்றும் மிகப்பெரிய நகரம். தங்கும் விடுதிகள், சிற்றுண்டிச்சாலைகள், உணவகங்கள், இரவு விடுதிகள் மற்றும் கடைவல வசதிகள். *{{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/ஸ்ரீ ஜெயவர்த்தனபுர கோட்டே|ஸ்ரீ ஜெயவர்த்தனபுர கோட்டே]]|url=|lat=6.910833|long=79.887836|wikidata=Q41963}} (சிங்களம்: ''ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ''; ஆங்கிலம்: ''Sri Jayawardenapura Kotte'') — 'கோட்டே' என்றும் அழைக்கப்படும் இலங்கையின் புதிய தலைநகரம் *{{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/அனுராதபுரம்|அனுராதபுரம்]]|url=|lat=8.35|long=80.385278|wikidata=Q5724}} (சிங்களம்: ''අනුරාධපුරය''; ஆங்கிலம்: ''Anuradhapura'') — பண்டைய தலைநகரங்களின் சிதைவுகள் (பகுதியளவு சீரமைக்கப்பட்டவை). '''யுனெஸ்கோ''' உலகப் பாரம்பரியத் தளம். *{{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/மட்டக்களப்பு|மட்டக்களப்பு]]|url=|lat=7.716667|long=81.7|wikidata=Q810963}} (சிங்களம்: ''මඩකලපුව''; ஆங்கிலம்: ''Batticaloa'') — கழிமுக ஏரியின் மீது அமைந்த ஒரு நகரம். அழகான ஆழமற்ற கடற்கரைகள், நெல் வயல்கள் மற்றும் வரலாற்றுச் சிறப்புமிக்க இடங்கள். *{{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/காலி|காலி]]|url=|lat=6.053611|long=80.211667|wikidata=Q319366}} (சிங்களம்: ''ගාල්ල''; ஆங்கிலம்: ''Galle'') — புகழ்பெற்ற டச்சு கோட்டை. காலே இலக்கிய விழாவை நடத்தும் நகரம். '''யுனெஸ்கோ''' உலக பாரம்பரியத் தளம். *{{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/யாழ்ப்பாணம்|யாழ்ப்பாணம்]]|url=|lat=9.666667|long=80|wikidata=Q215277}} (சிங்களம்: ''යාපනය''; ஆங்கிலம்: ''Jaffna'') — வடக்குத் தலைநகரம். இங்கு தமிழ் பேசும் சமூகத்தின் செழுமையான பாரம்பரியம் காட்சிக்கு வைக்கப்பட்டுள்ளது. *{{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/கண்டி|கண்டி]]|url=|lat=7.296389|long=80.635|wikidata=Q203197}} (சிங்களம்: ''මහනුවර''; ஆங்கிலம்: ''Kandy'') — நாட்டின் ஆன்மீக இதயம்; புத்தரின் பல் பாதுகாத்து வைக்கப்பட்டுள்ள இடம்; '''யுனெஸ்கோ''' உலகப் பாரம்பரியத் தளம். *{{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/நீர்கொழும்பு|நீர்கொழும்பு]]|url=|lat=7.211111|long=79.838611|wikidata=Q668616}} (சிங்களம்: ''මීගමුව''; ஆங்கிலம்: ''Negombo'') — அழகான நிலப்பரப்பும் பரந்த நீலக்கடல்களும். *{{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/நுவரெலியா|நுவரெலியா]]|url=|lat=6.966667|long=80.766667|wikidata=Q1340579}} (சிங்களம்: ''නුවර එළිය''; ஆங்கிலம்: ''Nuwara Eliya'') — பந்தய நாட்களில் இதமான வானிலை, விக்டோரியன் கட்டிடக்கலை, உயரமான தொப்பிகள், நீண்ட கோட்டுகள் மற்றும் தலையலங்காரத் தொப்பிகள். ==பிற பயண இலக்குகள்== [[File:Morning mist in Sinharaja.JPG|thumb|right|சிங்கராஜா மழைக்காட்டில் காலை மூடுபனி]] *{{Wy/ta/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ta/அறுகம் குடா|அறுகம் குடா]]|wikidata=Q4802027}} (சிங்களம்: ''ආරුගම් බොක්ක''; ஆங்கிலம்: ''Arugam Bay'') – பல சிறந்த அலைச்சறுக்கு இடங்களைக் கொண்ட தென்கிழக்கு கடற்கரை நகரம். *{{Wy/ta/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ta/சிகிரியா|சிகிரியா]]|wikidata=Q272153}} – அதன் உயரமான சிவப்பு கல் கோட்டை மற்றும் அரண்மனை இடிபாடுகளுக்கு பிரபலமானது, பழங்கால நகரமான சிகிரியா. அருகில், [[Wy/ta/தம்புள்ளை|தம்புள்ளை]] அதன் புகழ்பெற்ற குகைக் கோவிலுடன் ('''யுனெஸ்கோ''' உலக பாரம்பரிய தளங்கள் இரண்டும்), மற்றும் '''மின்னேரியா தேசிய பூங்கா'''விற்கு அருகாமையில் ஹபரனா *{{Wy/ta/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ta/ஒட்டன் சமவெளி|ஒட்டன் சமவெளி]]|wikidata=Q1630245}} (சிங்களம்: ''හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය''; ஆங்கிலம்: ''Horton Plains'') – அழிந்துவரும் நிலையில் உள்ள பல வகையான தாவரங்கள் மற்றும் விலங்கினங்களையும், முடிவில்லாத மலையேற்றப் பாதைகளையும் கொண்ட மத்திய மலைப்பகுதியின் மேகக் காடு. *{{Wy/ta/Marker|type=vicinity|name='''கித்துள்கலை'''|url=|lat=6.997222|long=80.411111}} (சிங்களம்: ''කිතුල්ගල''; ஆங்கிலம்: ''Kitulgala'') – தூய்மையான இயற்கை மற்றும் ராஃப்டிங் சாகசங்களுக்குப் பெயர் பெற்றது - கொழும்பிலிருந்து 4 மணி நேரப் பயணம் *{{Wy/ta/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ta/மிரிஸ்ஸா|மிரிஸ்ஸா]]|wikidata=Q1345652}} (சிங்களம்: මිරිස්ස; ஆங்கிலம்: ''Mirissa'') – மத்தாராவுக்கு அருகில் தெற்குக் கடற்கரையில் அமைந்துள்ள, இரண்டு சிறந்த சர்ஃபிங் இடங்களைக் கொண்ட ஒரு கடற்கரை கிராமம் மற்றும் கொண்டாட்டங்களுக்கான முக்கிய இடம். *{{Wy/ta/Marker|type=vicinity|name=பாசிக்குடா|url=|lat=7.928333|long=81.561667}} (சிங்களம்: ''පාසිකුඩා''; ஆங்கிலம்: ''Pasikudah'') – வெண்மணல் கடற்கரைகள் மற்றும் உயர்தர விடுதிகளைக் கொண்ட, இலங்கையின் கிழக்குக் கடற்கரையில் அமைந்துள்ள புகழ்பெற்ற கடற்கரை உல்லாச விடுதித் தளம். *[[File:Crocodile sun bathing, Kumana, Sri Lanka.jpg|thumb|[[Wy/ta/குமனா தேசிய பூங்கா|குமனா தேசிய பூங்காவில்]] வெயிலை ரசிக்கும் முதலை.]] *{{Wy/ta/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ta/சிங்கராஜா வனக் காப்பகம்|சிங்கராஜா வனக் காப்பகம்]]|wikidata=Q375634}} (சிங்களம்: ''සිංහරාජ වනාන්තරය''; ஆங்கிலம்: ''Sinharaja Forest Reserve'') – இலங்கையின் மிகப்பெரிய மழைக்காடு, '''யுனெஸ்கோ''' உலகப் பாரம்பரியத் தளம்மிகவும் மாறுபட்ட விலங்கினங்கள் மற்றும் தாவரங்கள். இது இலங்கையில் உள்ள அனைத்து வகையான பறவையினங்களுக்கும் தாயகமாக உள்ளது. 06:00 மணிக்கு திறக்கப்படும். *{{Wy/ta/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ta/உனவதுனா|உனவதுனா]]|wikidata=Q651301}} (சிங்களம்: උණවටුන''; ஆங்கிலம்: ''Unawatuna'') – காலி நகருக்கு மிக அருகில், தெற்குக் கடற்கரையில் அமைந்துள்ள கடற்கரை உல்லாச விடுதி *{{Wy/ta/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ta/யால தேசிய வனம்|யால தேசிய வனம்]]|url=https://www.yalasrilanka.lk/|wikidata=Q1530863}} (சிங்களம்: යාල ජාතික වනෝද්‍යානය; ஆங்கிலம்: ''Yala National Park'') – ஹம்பாந்தோட்டையில் வனவிலங்கு சஃபாரி. யால தேசிய பூங்கா ஒரு மிகப்பெரிய வனவிலங்கு சரணாலயமாகும். அரிதான '''இலங்கைச் சிறுத்தை''' உட்படப் பல்வேறு வகையான விலங்குகள் இப்பூங்காவில் உலவுகின்றன. உங்களுக்கு அதிர்ஷ்டம் இருந்தால், நீர்நிலைகளுக்கு அருகில் அவற்றை நீங்கள் காண முடியும். ==புரிந்து கொள்க== {{Wy/ta/Quickbar|location=LocationSriLanka.png}} ===வரலாறு=== இத்தீவின் பூர்வீகக் குடிகள் [[w:ta:வேடுவர் (இலங்கை)|'''வேடுவர்''']] இன மக்கள் ஆவர். நவீன வேடுவர் இன மக்களின் மூதாதையர் குழுக்கள் சுமார் 40,000 ஆண்டுகளுக்கு முன்பிருந்தே இங்கு வாழ்ந்து வந்திருக்கக்கூடும். இன்று, வேடுவர் மக்கள் மிகச்சிறிய சிறுபான்மையினராக உள்ளனர்; கலாச்சாரக் கலப்பு மற்றும் பிற கலாச்சாரங்களுடன் ஒன்றிணைதல் காரணமாக இவர்களின் மொழிகளும் கலாச்சாரமும் அழிவின் விளிம்பில் உள்ளன. [[File:SL Kandy asv2020-01 img34 Sacred Tooth Temple.jpg|thumb|[[Wy/ta/கண்டி|கண்டியில்]] உள்ள புனிதப் பல் ஆலயம்]] இலங்கை 2,500 ஆண்டுகளுக்கும் மேலான தொடர்ச்சியான எழுத்துப்பூர்வ வரலாற்றைக் கொண்டுள்ளது; இது வரலாற்றுச் சிறப்புமிக்க காவியமான ''மகாவம்சம்'' மூலம் தொடங்குகிறது. மேலும், பல பண்டைய இந்திய நூல்களிலும் இத்தீவு குறிப்பிடப்பட்டுள்ளது. அவற்றில் மிகவும் புகழ்பெற்றது ''இராமாயணம்'' ஆகும்; இதில் ''லங்கா'' என்று அழைக்கப்பட்ட இத்தீவு, இந்து மதத்தினர் கடவுளாக வழிபடும் விஷ்ணுவின் அவதாரமான இராமரின் மனைவி சீதையைக் கடத்திச் சென்ற இராவணனின் கோட்டையாகத் திகழ்ந்ததாகக் கூறப்படுகிறது. அனுமன் வானில் பறந்து சென்று இலங்கையின் தலைநகருக்குத் தீ வைத்து அதை அழித்ததாகவும், பின்னர் இராமரும் அவரது எஞ்சிய படைகளும் கடலின் குறுக்கே ஒரு நிலப்பாலத்தை அமைத்துத் தீவை அடைந்ததாகவும் புராணக் கதைகள் கூறுகின்றன. இத்தீவின் பெரும்பான்மை இனக்குழுவான சிங்களவர்கள், கி.மு. 6-ஆம் நூற்றாண்டின் பிற்பகுதியில், அநேகமாக [[Wy/ta/வங்காளம்|வங்காளம்]] அல்லது [[Wy/ta/மகாராஷ்டிரம்|மகாராஷ்டிரத்திலிருந்து]] இலங்கைக்கு வந்தனர். கி.மு. 3-ஆம் நூற்றாண்டின் நடுப்பகுதியில் இத்தீவில் பௌத்தம் பரவியது; அதனைத் தொடர்ந்து [[Wy/ta/அனுராதபுரம்|அனுராதபுரம்]] (கி.மு. 200 முதல் கி.பி. 1000 வரை) மற்றும் [[Wy/ta/பொலன்னறுவை|பொலன்னறுவை]] (கி.பி. 1070 முதல் 1200 வரை) போன்ற நகரங்களில் ஒரு சிறந்த நாகரிகம் வளர்ச்சியடைந்தது. பௌத்த நினைவுச் சின்னங்களில் மிகப் பழமையானவை அனுராதபுரக் காலத்தைச் சேர்ந்தவையாகும். அக்காலத்தில் இலங்கை, [[Wy/ta/ரோமானியப் பேரரசு|ரோமானியப் பேரரசு]] உள்ளிட்ட ஆசியா மற்றும் ஐரோப்பாவின் பிற நாகரிகங்களுடன் வர்த்தகத் தொடர்புகளைக் கொண்டிருந்தது. குறிப்பாக, இலங்கை பழைய உலகம் என்று அறியப்பட்ட பகுதிகளுக்கு இலவங்கப்பட்டையை ஏற்றுமதி செய்தது. பிற்காலத்தில் புகழ்பெற்ற பிற அரசுகளாக தம்பதெனிய, யாபஹுவ, கம்பொலை, [[Wy/ta/கண்டி|கண்டி]] மற்றும் [[Wy/ta/யாழ்ப்பாணம்|யாழ்ப்பாண]] அரசுகள் ஆகியவை திகழ்ந்தன. இலங்கையின் இரண்டாவது பெரிய இனக்குழுவான தமிழர்கள், சிங்களவர்களுக்குச் சற்றுப் பின்னரே அங்கு வரத் தொடங்கினர்; இவர்களின் வருகை பிரித்தானியரால் துரிதப்படுத்தப்பட்டது. 16-ஆம் நூற்றாண்டில் போத்துக்கீசர்களாலும், 17-ஆம் நூற்றாண்டில் ஒல்லாந்தர்களாலும் ஆக்கிரமிக்கப்பட்டிருந்த இத்தீவு, 1796-இல் பிரித்தானியரிடம் ஒப்படைக்கப்பட்டது. அரசர் ஸ்ரீ விக்ரம ராஜசிங்கனின் (சிங்களம்: ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ) ஆட்சிக்காலத்தில், அவருக்கும் அவரது குடிமக்களுக்கும் இடையே ஏற்பட்ட கருத்து வேறுபாடுகள் பிரித்தானியர்களுக்குக் [[Wy/ta/கண்டி|கண்டி]] இராச்சியத்தின் மீது படையெடுத்து நாட்டின் அதிகாரத்தைக் கைப்பற்றுவதற்கான வாய்ப்பை வழங்கின. பிரித்தானியர்கள் புதிய சட்டங்களை இயற்றி, 1815-இல் சிலோன் (அக்காலத்தில் இத்தீவு அவ்வாறே அழைக்கப்பட்டது) நாட்டைத் தங்கள் நேரடி ஆட்சியின் கீழான ஒரு குடியேற்ற நாடாக மாற்றினர். சிலோன் என்ற பெயரில் இருந்த இந்நாடு 1948-இல் சுதந்திரம் பெற்றது; பின்னர் 1972-இல் இதன் பெயர் இலங்கை என மாற்றப்பட்டது. தமிழ் பேசும் சிறுபான்மையினருக்கான தனி நாடு கோரிப் போராடிய தமிழீழ விடுதலைப் புலிகளுக்கும் அரசாங்கத்திற்கும் இடையே முப்பது ஆண்டுகளாக நடைபெற்ற கடுமையான உள்நாட்டுப் போரில் அந்தத் தீவு சிக்கியிருந்தது. இப்போரினால் சுமார் 1,00,000 பேர் உயிரிழந்தனர்; நாட்டின் பல பகுதிகள், குறிப்பாக வடக்கு மற்றும் கிழக்கு மாகாணங்கள் கடுமையாகச் சேதமடைந்தன. 2009 மே மாதம் அரசாங்கத்தின் வெற்றியுடன் போர் முடிவுக்கு வந்தபோதிலும், அதன் விளைவுகள் இன்றும் தொடர்கின்றன; பெருமளவிலான மக்கள் வெளியேற்றம் காரணமாக மக்கள் தொகை வளர்ச்சி மந்தமடைந்து வருகிறது. 2009-க்குப் பிறகு, கோட்டாபய ராஜபக்ச மற்றும் அவரது குடும்பத்தினரின் ஆதிக்கமிக்க நிர்வாகத்தின் கீழ், உள்நாட்டுப் போரினால் சீர்குலைந்திருந்த பொருளாதாரம் மீண்டெழுந்தது. இருப்பினும், நாட்டின் வளர்ச்சிக்காக அரசாங்கம் வெளிநாட்டுக் கடனை பெருமளவில் சார்ந்திருந்தது. விவசாய உற்பத்தியைச் சிதைத்த உரத் தடை கொள்கை, சமச்சீரற்ற பொருளாதாரக் கட்டமைப்பு, ஊழல் மற்றும் நீண்டகாலப் பொருளாதார நிர்வாகச் சீர்கேடு ஆகியவை ஒன்றிணைந்து பொருளாதாரத்தை அதலபாதாளத்தில் தள்ளின. 2022-ல் நடைபெற்ற ஓராண்டு கால மக்கள் போராட்டங்கள் ராஜபக்ச அரசாங்கத்தின் வீழ்ச்சிக்கு வழிவகுத்தன; அதனைத் தொடர்ந்து 2024-ல் நடைபெற்ற தேர்தலில், எதிர்க்கட்சிகளின் மைய-இடதுசாரி கூட்டணி ஆட்சிக்கு வந்தது. ஆயினும், நாட்டின் பல சிக்கல்கள் இன்னும் தீர்க்கப்படாமலே உள்ளன; மேலும், 2025-ஆம் ஆண்டிலும் பொருளாதார நெருக்கடி தொடர்ந்துகொண்டே இருக்கிறது. ===காலநிலை=== [[File:Sri Lanka Precipitation and Irrigation map.png|thumb|தீவின் வடக்கு மற்றும் கிழக்கு பகுதிகளை விட, மலைப்பாங்கான தென்மேற்குப் பகுதியில் அதிக மழைப்பொழிவு காணப்படுகிறது]] இலங்கை ஒரு வெப்பமண்டல நாடாக இருப்பதால், நாட்டின் பெரும்பாலான பகுதிகளில் ஆண்டின் எந்த நேரத்திலும் மழை பெய்யக்கூடும். இருப்பினும், தீவின் வெவ்வேறு பகுதிகளைப் பாதிக்கும் '''இரண்டு முக்கிய மழைக்காலங்கள்''' உள்ளன. ஏப்ரல் முதல் ஜூலை வரை நீடிக்கும் முக்கிய தென்மேற்கு "யால" பருவமழை, நாட்டின் மேற்கு, தென்மேற்கு மற்றும் மலைப்பாங்கான பகுதிகளை நனைக்கிறது. நவம்பர் முதல் மார்ச் வரை வீசும் வடகிழக்கு "மகா" பருவமழை, கிழக்குக் கடற்கரைப் பகுதியை பாதிக்கிறது. அக்டோபர் மற்றும் நவம்பர் மாதங்களில் நாடு முழுவதும் நிலவும் பொதுவாக நிலையற்ற வானிலையையும் கவனத்தில் கொள்ள வேண்டும். மலைப்பாங்கான பகுதிகளில் இந்நிலை குறிப்பாகக் காணப்படுகிறது; அப்பகுதிகளில் ஜனவரி முதல் மார்ச் வரையிலான காலமே அதிக சூரிய வெளிச்சம் கொண்டதாக அமைகிறது. ஒன்றோடொன்று மேற்படியாத (வெவ்வேறு காலங்களில் வீசும்) இரண்டு பருவமழைகளின் காரணமாக, இலங்கையின் ஏதோ ஒரு பகுதியில் எப்போதும் நல்ல வானிலை நிலவுகிறது. நாட்டின் ஒரு பகுதியிலிருந்து மற்றொரு பகுதிக்குச் செல்லும்போது காலநிலையிலும் பெரும் மாற்றங்கள் காணப்படுகின்றன. உதாரணமாக, மத்திய இலங்கையின் மலைப்பகுதியான நுவரெலியாவில் ஆண்டு முழுவதும் வெப்பநிலை -5 முதல் 20°C வரை இருக்கும்; அதே சமயம் வறண்ட மண்டலத்தில் அமைந்துள்ள அம்பாந்தோட்டையில் வெப்பநிலை தொடர்ந்து 30-35°C அளவில் நிலவுகிறது. இந்தத் தீவை ஏறக்குறைய ஈரப்பதமான மண்டலம் மற்றும் வறண்ட மண்டலம் என இரு வகைகளாகப் பிரிக்கலாம். தென்மேற்குப் பகுதியில் உள்ள மலைகள், வீசும் மேற்கத்தியக் காற்றிலிருந்து ஈரப்பதத்தைத் தடுத்து நிறுத்தி, அங்கு ஒரு ஈரப்பதமான மண்டலத்தை உருவாக்குகின்றன. வடக்குப் பகுதி சமமாகவும் வறண்டதாகவும் உள்ளது; மேலும், காற்று கிழக்குக் கடற்கரையை அடையும்போது, ​​அது தனது ஈரப்பதத்தில் பெரும்பகுதியை இழந்திருக்கும். பொதுவாக, இலங்கை முழுவதும் ஆண்டு முழுவதும் அதிக வெப்பம் நிலவுகிறது; இதனாலேயே பெரும்பாலான உள்ளூர் ஆண்கள் 'சாரோங்' எனப்படும் வேட்டி போன்ற ஆடையை அணிகிறார்கள், அதே வேளையில் பெண்கள் மெல்லிய துணியிலான நீண்ட ஆடைகளை அணிகிறார்கள். ===மதம்=== மத ரீதியான பிரிவுகள் பெரும்பாலும் இன அடிப்படையிலேயே அமைந்துள்ளன; இதன்படி, பெரும்பான்மையினரான சிங்களவர்கள் ஏறக்குறைய முழுமையாக பௌத்தர்களாக உள்ளனர். அதேவேளையில், சிறுபான்மையினரான தமிழர்களில் பெரும்பாலோர் இந்துக்களாக இருந்தாலும், குறிப்பிடத்தக்க எண்ணிக்கையிலான கிறிஸ்தவர்களும் இஸ்லாமியர்களும் இச்சிறுபான்மைப் பிரிவில் அடங்குவர். ===நிலப்பரப்பு=== பெரும்பாலும் தாழ்வான, சமமான அல்லது அலை அலையான சமவெளி; தெற்கு-மத்திய உட்புறப் பகுதியில் மலைகள் உள்ளன. * மிக உயர்ந்த இடம்: ''பிதுருதாலகல'', 2,524 மீ. * இரண்டாவது உயர்ந்த சிகரம்: ''கிரிகல்போத்தா'' - ஓர்டன் சமவெளி, 2,388 மீ. * மூன்றாவது உயர்ந்த சிகரம்: ''தோதுபோல கண்டா'' - ஓர்டன் சமவெளி, 2,357 மீ. ===பார்வையாளர் தகவல்=== * [https://www.srilanka.travel/ இலங்கை சுற்றுலா] இணையதளம் ==உரையாடல்== [[File:Nuwara_Eliya_2013_01.JPG|thumb|இலங்கையில் காணப்படும் ஒரு வழக்கமான மும்மொழிப் பலகை: மேலே சிங்களம், நடுவில் தமிழ், கீழே ஆங்கிலம்.]] {{Wy/ta/See also|Wy/ta/சிங்கள சொற்றொடர்நூல்|Wy/ta/தமிழ் சொற்றொடர்நூல்}} பெரும்பான்மை சிங்கள மக்களால் பேசப்படும் [[Wy/ta/சிங்களம்|சிங்களம்]] மற்றும் சிறுபான்மைத் தமிழர்களால் பேசப்படும் [[Wy/ta/தமிழ்|தமிழ்]] ஆகியன இலங்கையின் இரண்டு அதிகாரப்பூர்வ மொழிகளாகும். குறிப்பாக [[Wy/ta/கொழும்பு|கொழும்பு]], [[Wy/ta/கண்டி |கண்டி ]]மற்றும் [[Wy/ta/காலி|காலி]] போன்ற நகரங்களிலும், அரசு மற்றும் சுற்றுலாத்துறை அதிகாரிகளாலும் ஆங்கிலம் பரவலாகப் பயன்படுத்தப்படுகிறது; பொது இடங்களில் உள்ள அறிவிப்புப் பலகைகளும் பெரும்பாலும் மூன்று மொழிகளிலும் இடம்பெற்றிருக்கும். கொழும்பில் உள்ள பெரும்பாலான மக்களால் ஆங்கிலம் பேச முடிந்தாலும், எல்லா இடங்களிலும் உள்ள அனைவரும் சரளமாக ஆங்கிலம் பேசுவார்கள் என்று எதிர்பார்க்க வேண்டாம். சுற்றுலாப் பகுதிகளில் ஆங்கிலம் பேசுவதில் உங்களுக்கு எந்தச் சிக்கலும் இருக்காது. இருப்பினும், கிராமப்புறங்களில் உள்ள பெரும்பாலான மக்களால் சில எளிய சொற்களைத் தவிர வேறு ஆங்கிலம் எதுவும் பேச முடியாது. *'''சிங்கள மொழி''': சிங்களத்தில் வாழ்த்துச் சொல் ''ஆயுபோவன்'' ஆகும். இதன் பொருள் "நீங்கள் நீண்ட காலம் வாழ்க" என்பதாகும்; 'நன்றி' என்பது ''ஸ்தூதியி'' என்றும், "எப்படி இருக்கிறீர்கள்" என்பது ''கொஹொமட'' என்றும் கூறப்படுகிறது. *'''ஆங்கில மொழி''': ஆங்கிலத்தில் வாழ்த்துச் சொல் ''குட் டே'' ஆகும்; 'நன்றி' என்பது ''தேங்க் யூ'' ஆகும். சிங்கள எழுத்துமுறை வளைவானது, ஆனால் தமிழ் எழுத்துமுறை நிறைய நேர்கோடுகளுடன் கட்டம் கட்டமாக இருக்கும். அவற்றுக்கிடையே வேறுபடுத்தி அறிவது எளிது. சிங்களம் என்பது மொழி என்பதையும், சிங்களவர் என்பது பெரும்பான்மை இனக்குழுவைக் குறிக்கிறது என்பதையும் கவனத்தில் கொள்ளவும். பிரிவினைவாதப் பதட்டங்களின் வரலாற்றைக் கருத்தில் கொண்டால், '''இலங்கையில் மொழி ஒரு உணர்வுப்பூர்வமான பிரச்சினையாகும்''', மேலும் சில தமிழர்கள் தங்களைச் சிங்களத்தில் அழைப்பதை அவமானகரமானதாகக் கருதக்கூடும். == சென்று அடைக == {{Wy/ta/Cautionbox|புத்தரின் உருவம் அல்லது மத முக்கியத்துவம் வாய்ந்ததாகக் கருதப்படக்கூடிய வேறு ஏதேனும் உருவங்களை உடலில் [[Wy/ta/பச்சைகுத்தல்|பச்சையாகக் குத்தியிருப்பவர்களை]] இலங்கை காவல்துறை கைது செய்யவும், அவர்களை நாட்டை விட்டு வெளியேற்றவும் கூடும். அத்தகைய பச்சை குத்தப்பட்டிருந்தால், அதை மறைத்து வைத்துக்கொள்வது அல்லது இலங்கைக்குச் செல்வதைத் தவிர்ப்பது மிகவும் அறிவுறுத்தப்படுகிறது.}} [[File:Visa policy of Sri Lanka.svg|thumb|375px|இலங்கையின் விசா தேவைகளைக் காட்டும் வரைபடம்; இதில், தங்க நிறத்தில் குறிக்கப்பட்ட நாடுகளில் மின்னணு பயண அங்கீகாரத்துடன் வருகை விசா வழங்கப்படுகிறது.]] ===விசா விதிமுறைகள்=== [[Wy/ta/மாலி|மாலி]], [[Wy/ta/சீசெல்சு|சீசெல்சு]] மற்றும் [[Wy/ta/சிங்கப்பூர்|சிங்கப்பூர்]] ஆகிய நாடுகளின் குடிமக்களைத் தவிர (இவர்களுக்கு ''ETA'' தேவையில்லை), மற்ற பெரும்பாலான நாடுகளைச் சேர்ந்தவர்கள் ''மின்னணு பயண அங்கீகாரத்திற்கு (ETA)'' இணையம் வழியாக விண்ணப்பிக்கலாம். இது அந்நாட்டில் ''30 நாட்கள்'' வரை தங்குவதற்கு அனுமதிக்கிறது மற்றும் ஆறு மாதங்களுக்குச் செல்லுபடியாகும். நாட்டிற்குள் நுழைவதற்கு முன், [https://www.eta.gov.lk/slvisa/ அதிகாரப்பூர்வ அரசு இணையதளம்] வழியாக விண்ணப்பிக்க வேண்டும். விண்ணப்பதாரர் மின்னணு பயண அங்கீகாரத்தைப் பெறுவார். விசா கட்டணம் ''SAARC'' நாடுகளுக்கு (பிராந்திய ஒத்துழைப்புக்கான தெற்காசிய அமைப்பு: வங்காளதேசம், பூட்டான், இந்தியா, மாலி, நேபாளம் மற்றும் பாகிஸ்தான்) 20 அமெரிக்க டாலராகவும், மற்ற நாடுகளுக்கு 50 அமெரிக்க டாலராகவும் (2025-ஆம் ஆண்டின்படி) உள்ளது; இதனுடன் 2 டாலர் செயலாக்கக் கட்டணமும் வசூலிக்கப்படும். ETA-வைப் பெறுவதற்கு வழக்கமாக 2 நாட்கள் ஆகும் என்று கூறப்பட்டாலும், நடைமுறையில் கட்டணம் செலுத்தப்பட்ட 10 முதல் 20 நிமிடங்களிலேயே அது வழங்கப்படலாம். 48 மணிநேரம் வரையிலான பயண இடைநிறுத்த விசாக்கள் இலவசமாக வழங்கப்படுகின்றன. [https://www.immigration.gov.lk/pages_e.php?id=60 மே 2026 நிலவரப்படி, 40 நாடுகளின் குடிமக்கள் இலவச மின்னணு பயண அங்கீகாரத்துக்குத் தகுதி பெற்றுள்ளனர்.] மாற்றாக, முன்கூட்டியே ETA-வைப் பெறாமலேயே, பண்டாரநாயக்க சர்வதேச விமான நிலையத்தில் (வருகைப் பகுதியில் உள்ள சுங்கச் சோதனைக்கு முந்தைய விசா கவுண்டரில்) 60 அமெரிக்க டாலர் கட்டணத்தில் சுற்றுலா விசாவைப் பெற்றுக்கொள்ளலாம். எனவே, இலங்கைக்கான விமானம் அல்லது கப்பலில் ஏறுவதற்கு 'இணைநிலை விசா' கட்டாயமான முன்நிபந்தனை அல்ல. 2025-ஆம் ஆண்டு நிலவரப்படி, விசா நடைமுறைகளில் குறிப்பிடப்பட்டுள்ள 'திரும்பிச் செல்வதற்கான பயணச்சீட்டு' பற்றிய சரிபார்ப்பு, விமான நிலையத்திற்கு வருகை தரும் பெரும்பாலான (அல்லது அனைத்து) மேற்கத்திய நாட்டினரிடமும் மேற்கொள்ளப்படவில்லை. ஒருவேளை அத்தகைய சரிபார்ப்பு மேற்கொள்ளப்பட்டு, உங்களிடம் அத்தகைய பயணச்சீட்டு இல்லையென்றால் கூட, விமான நிலையத்தின் அருகலை (Wi-Fi) வசதியைப் பயன்படுத்தி அங்கேயே அதை முன்பதிவு செய்துகொள்ள முடியும். '''முக்கியமானது:''' கொழும்பு விமான நிலையத்தில் உள்ள குடிவரவு அதிகாரிகள், நீங்கள் இணையம் மூலம் பெறும் மின்னணு பயண அனுமதிச் சீட்டில் உள்ள கடவுச்சீட்டு எண்ணின் துல்லியத்தன்மை குறித்து மிகவும் கண்டிப்புடன் இருப்பார்கள். ஒரே ஒரு இலக்கத் தவறு கூட, உங்களைப் புதிய விசா வாங்கும்படி கட்டாயப்படுத்தவும், உங்கள் இணையவழிப் பணத்தைத் திரும்பப் பெறுவதற்காகக் கொழும்பில் உள்ள அடையாளம் தெரியாத ஏதேனும் ஒரு அரசாங்க அலுவலகத்திற்கு உங்களைப் பரிந்துரைக்கவும் காரணமாகக் கொள்ளப்படும். 1 மற்றும் I, 0 மற்றும் O ஆகியவற்றில் கவனமாக இருங்கள். அந்த எண், உங்கள் கடவுச்சீட்டில் உள்ள கணினி படிக்கக்கூடிய பகுதியுடன் துல்லியமாகப் பொருந்த வேண்டும், வேறு எதனுடனும் பொருந்தக்கூடாது (உதாரணமாக, ரஷ்ய கடவுச்சீட்டுகளில் எழுத்து மற்றும் எண் அல்லாத குறியீடு உள்ளது, அதை முற்றிலுமாகத் தவிர்க்க வேண்டும்). இலங்கை விசா நடைமுறைகள் குறித்த விரிவான கலந்துரையாடலை [https://docs.google.com/document/d/14G1n2RcRpu7By4G1EpXirg0WWUMj5K9PysDnAlwNdN0/mobilebasic இங்கே] காணலாம். ==== விசா நீட்டிப்பு ==== ஆரம்பத்தில் ETA-வைப் பெறுவது எவ்வளவு எளிதாக இருந்ததோ, விசா நீட்டிப்பு என்று வரும்போது அது அவ்வளவு சிக்கலான அதிகாரத்துவ நடைமுறையாக மாறக்கூடும். தேவையற்ற மன உளைச்சலைத் தவிர்க்க, ஒரு முகவரை அணுகுவதே சிறந்தது என்று அறிவுறுத்தப்படுகிறது. நீங்களே இதைச் செய்ய விரும்பினால், [https://www.immigration.gov.lk/index_e.php குடிவரவுத் துறையை] அணுகலாம். முகவரி: "சுஹுருபாய", ஸ்ரீ சுபூதிபுர சாலை, பத்தரமுல்ல; தொலைபேசி: +94 11 532–9000; வேலை நேரம்: திங்கள் முதல் வெள்ளி வரை, காலை 09:00 மணி முதல் மாலை 16:30 மணி வரை. இணையம் வழியாகவும் விண்ணப்பிக்க வாய்ப்புள்ளது; ஆனால், பெரும்பாலான சுற்றுலாப் பயணிகள் தங்களுக்கு எந்தவொரு கட்டணச் சீட்டும் கிடைக்கவில்லை என்றும், நேரில் செல்ல வேண்டியிருந்ததாகவும் கூறுகின்றனர். எனவே, கொழும்பில் இருக்கும்போதே, அதாவது நாட்டிற்கு வந்த உடனேயே விசா நீட்டிப்புக்கான ஏற்பாடுகளைச் செய்வது சிறந்தது. விசா நீட்டிப்பு என்பது, ஆரம்பத்தில் வழங்கப்பட்ட 30 நாள் நுழைவு விசாவிற்கு அப்பால், நாட்டில் கூடுதலாக 1 முதல் 6 மாதங்கள் வரை தங்குவதற்கான அனுமதியை வழங்குகிறது. நாட்டிற்குள் நுழைந்த உடனிருந்து விசா காலாவதியாகும் நேரம் வரை எப்போது வேண்டுமானாலும் இதற்கு விண்ணப்பிக்கலாம். இதற்கு மேல் நீட்டிப்பு கோருவது அந்தந்தத் துறையின் முடிவைப் பொறுத்தது; அத்தகைய நீட்டிப்பிற்கு வழக்கமான நீட்டிப்புக் கட்டணத்துடன் கூடுதலாக இலங்கை ரூ.15,000 கட்டணம் வசூலிக்கப்படும். முதல் 90 நாள் நீட்டிப்புக்கான கட்டண விவரங்களை மேலே காணவும். [[File:Sri-lanka-visa-extension-fees,-Sept-2015.jpg|thumbnail|விசா நீட்டிப்புக் கட்டணங்கள்]] இத்துறை கட்டணத்தை அமெரிக்க டாலர்களில் நிர்ணயிக்கிறது, ஆனால் நீங்கள் இலங்கை ரூபாயில் (2025-ஆம் ஆண்டின் நிலவரப்படி 10,000 ரூபாய்) செலுத்த வேண்டும். விசா கால நீட்டிப்பு நடைமுறைக்கு, உங்கள் கடவுச்சீட்டு மற்றும் பயணத்தைத் தொடர்வதற்கான பயணச்சீட்டு ஆகியவை தேவைப்படும். இலங்கையில் நீங்கள் தங்கியிருக்கும் காலம், உங்கள் கடவுச்சீட்டின் காலாவதி தேதிக்கு குறைந்தது இரண்டு மாதங்களுக்கு முன்பாகவே முடிவடைய வேண்டும். குடியேற்றத் துறை அலுவலகம் திங்கள் முதல் வெள்ளி வரை காலை 8:30 மணிக்கு சற்று முன்னதாகவே விசா நீட்டிப்புப் பணிகளைத் தொடங்குகிறது. இருப்பினும், ஊழியர் ஒருவர் வழக்கமாக காலை 7:00 மணிக்கும் 7:30 மணிக்கும் இடைப்பட்ட நேரத்தில் வரிசை எண்கள் மற்றும் படிவங்களை வழங்கத் தொடங்கிவிடுவார்; எனவே, முதலில் சேவை பெறுவதற்கு முன்கூட்டியே அங்கு செல்வது நல்லது. 2015 கோடைக்காலத்தில் மேற்கொள்ளப்பட்ட பல நீட்டிப்பு அனுபவங்களின் அடிப்படையில், காலை 7:00 மணிக்குச் சென்றால் மொத்த நேரம் சுமார் 2½ மணிநேரம் ஆகும்: காலை 7:15 மணிக்கு வரிசை எண் (டிக்கெட்) பெறுதல், 8:30 மணிக்கு ஆவணங்களைச் சமர்ப்பித்தல், 9:00 மணிக்குக் கட்டணம் செலுத்துதல் மற்றும் 9:30 மணி அளவில் கடவுச்சீட்டைத் திரும்பப் பெறுதல் என இந்த நடைமுறை அமையும். காலை 8:30 மணிக்குச் சென்றால், அலுவலக அறை ஏற்கனவே நிரம்பியிருக்கக்கூடும் என்பதால், 3 முதல் 4 மணிநேரம் வரை ஆகலாம். காலை 9:30 மணிக்கு மேல் சென்றால், கூட்டம் அதிகமாக இருக்கும் மற்றும் குறைந்தது 4 மணிநேரம் தேவைப்படும். காலை 11:30 மணிக்கு மேல் செல்வது பொதுவாகப் பயனளிக்காது, ஏனெனில் கட்டணம் செலுத்தும் கவுண்டர் மதியம் 2:30 மணிக்கு மூடப்படும்; கட்டணம் செலுத்தும் நிலைக்கு உங்களை அழைத்துச் செல்வதற்கான முந்தைய நடைமுறைகளை அவர்கள் 2:30 மணிக்குள் முடிக்காவிட்டால், நீங்கள் மறுநாள் மீண்டும் வர வேண்டியிருக்கும். முகவர்கள் மூலமாகவும் விசா நீட்டிப்பைச் செய்துகொள்ளலாம்: அவர்கள் உங்கள் கடவுச்சீட்டு மற்றும் ஆவணங்களைப் பெற்றுக்கொண்டு, வரிசையில் நின்று, கட்டணம் செலுத்திவிட்டு, பின்னர் கடவுச்சீட்டை உங்களிடம் திருப்பித் தருவார்கள். பெரிய சுற்றுலாப் பயணக் குழுக்கள் பெரும்பாலும் நீட்டிப்புப் பணிகளுக்கு இத்தகைய முகவர்களைப் பயன்படுத்துகின்றன. இந்த முகவர்களுக்கு நடைமுறைகள் நன்கு தெரியும்: அவர்கள் முன்கூட்டியே வந்து முதல் வரிசை எண்களைப் பெற்றுவிடுவார்கள். இதனால், விசா நீட்டிப்பு தேவைப்படும் 25 வெளிநாட்டினரைப் பிரதிநிதித்துவப்படுத்தும் ஒரு உள்ளூர் முகவருக்குப் பின்னால் நீங்கள் நிற்க நேரிட்டால், உங்கள் காத்திருப்பு நேரம் கணிசமாக அதிகரிக்கக்கூடும். தனிப்பட்ட முறையில் பயணிப்பவருக்குச் சிறந்த ஆலோசனை என்னவென்றால், உள்ளூர் முகவர்கள் வரிசை எண் பெறுவதற்கு ''முன்பே'' உங்கள் வரிசை எண்ணைப் பெறுவதாகும்: காலை 7:00 மணிக்கு முன்பே வந்து, நுழைவாயிலைக் கடந்ததும் இடதுபுறம் உள்ள மரத்தாலான மேஜைக்கு அருகில் உடனடியாக வரிசையில் நிற்கவும்; முகவர்கள் உங்களுக்கு முன்னால் வந்து வரிசையில் சேருவதை அனுமதிக்காதீர்கள். === வானூர்தி வழியாக === [[File:COLOMBO AIRPORT SRI LANKA JUNE 2011 (5890843686).jpg|thumb|கொழும்பு விமான நிலையம்]] 2025-ஆம் ஆண்டின் நிலவரப்படி, இலங்கையில் இரண்டு செயல்பாட்டிலுள்ள சர்வதேச விமான நிலையங்கள் உள்ளன. இவற்றில் முதன்மையானதும் மிகவும் பயனுள்ளதுமான விமான நிலையம் '''கொழும்பு-பண்டாரநாயக்க பன்னாட்டு வானூர்தி நிலையம்''' ({{Wy/ta/IATA|CMB}}) ஆகும்; இங்கிருந்து கொழும்பு நகரை (35 கி.மீ தொலைவு) டாக்ஸி மூலம் சென்றடைய சுமார் ஒரு மணி நேரம் ஆகும். நாட்டின் வடகோடியில் அமைந்துள்ள '''யாழ்ப்பாண பன்னாட்டு வானூர்தி நிலையத்திற்கு''' ({{Wy/ta/IATA|JAF}}), [[Wy/ta/சென்னை|சென்னையிலிருந்து]] தினமும் இரண்டு விமான சேவைகளும், [[Wy/ta/திருச்சிராப்பள்ளி|திருச்சியிலிருந்து]] தினமும் ஒரு விமான சேவையும் உள்ளன. இவ்விரு நகரங்களும் இந்தியாவின் [[Wy/ta/தமிழ்நாடு|தமிழ்நாடு]] மாநிலத்தில் அமைந்துள்ளதாலும், இலங்கையின் வடபகுதியில் கணிசமான அளவில் தமிழ் மக்கள் வசிப்பதாலும் இந்த விமானச் சேவைகள் மிகவும் பொருத்தமானவையாக உள்ளன. நாட்டின் தென்பகுதியில் அமைந்துள்ள '''மத்தல ராஜபக்ச பன்னாட்டு வானூர்தி நிலையம்''' ({{Wy/ta/IATA|HRI}}) ஒரு பயனற்ற முதலீடாகவே உள்ளது; இங்கு வழக்கமான சர்வதேச விமான சேவைகள் எதுவும் இயக்கப்படுவதில்லை. ==சாப்பிட== இலங்கையில் பல்வேறு உணவு வகைகள் காணப்படுகின்றன. இவை மிக உருசியாக காணப்படுகின்றன. இங்கு சிங்கள, முசுலிம் மற்றும் தமிழ் மக்களின் பாரம்பரிய உணவுகள் வேறுபட்டு காணப்பட்டாலும், இலங்கையின் தேசிய உணவாக விளங்குவது நெல் அரிசிச் சோறே ஆகும். சிங்கள பிரதேசங்களில் முக்கிய உணவாக விளங்குவது பாற்சோறு ஆகும். இது சிங்கள மக்களின் பாரம்பரிய உணவாக விளங்குகிறது. *மேலும் சில சிங்கள உணவுகள்:- **கெவும் **அஸ்மி **அலப்பை யாழ்ப்பாணம் உட்பட்ட தமிழ் மக்களின் பிரதேசங்களில் பாரம்பரிய உணவாக மக்கள் உண்பது சோறு ஆகும். ஆனாலும் இங்கு கொத்துரொட்டி என்ற உணவு மிகவும் பிரபல்யமாக விளங்குகிறது. இவை கோழி இறைச்சி, முட்டை, ஆட்டு இறைச்சி, மாட்டு இறைச்சி மற்றும் மரக்கறியாகவும் விளங்குகின்றன. *மேலும் சில தமிழ் உணவுகள்:- **பிட்டு **இடியப்பம் **இரொட்டி **அப்பம் **வடை **பொங்கல் **பூரி **தோசை **போண்டா **மோதகம் **போலி **ஊத்தப்பம் ==குடிக்க== இலங்கையில் குழாய் நீர் குடிப்பதற்கு உகந்ததல்ல. அதிகமாக போத்தலில் அடைக்கப்பட்ட அல்லது சுத்திகரிக்கப்பட்ட நீரை அருந்துங்கள். '''மென்பானங்கள்''' இங்கு அதிகமான இடங்களில் கிடைக்கின்றன. [[Category:Wy/ta]] [[Category:Wy/ta/Country articles]] {{INTERWIKI|Q854}} eheuraov8cafkxnlic7ckqo3fysqs0e 0 2861895 7254437 5817986 2026-07-17T20:34:16Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku p'a'atal le bix u ya´alik wikipediao' 7254437 wikitext text/x-wiki [[File:Fotografo.jpg|thumb|Jun túul Aj-Ch'a' Oochel]] '''Oochel '''Káastlan T'aan'': Foto'' Ku ya'ala'al ti' le maako'ob ku ch'a' oochelo' '' Aj-Ch'a' Oochel '' [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q125191}} cu2a2g30i05eo1yb0ixamvdp3yz7sxq 12 2900094 7254587 6819395 2026-07-18T04:33:47Z MathXplore 2555026 Requesting deletion ([[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] v3.1c) 7254587 wikitext text/x-wiki <languages/> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Here you can find links to sister projects which have a lot of help pages.</span> * <noinclude>{{delete|1=Wrong language <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> [[m:Special:MyLanguage/Help:Contents|Help:Contents]] – editing help on Meta-Wiki (the site for coordinating Wikimedia projects) * mw:Special:MyLanguage/Help:Contents [[Category:Help:(all){{#translation:}}]] lera25pd4g2pptjtmrsv29nd2rmfxj1 7254589 7254587 2026-07-18T04:34:01Z MathXplore 2555026 Requesting deletion ([[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] v3.1c) 7254589 wikitext text/x-wiki <languages/> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Here you can find links to sister projects which have a lot of help pages.</span> * <noinclude>{{delete|1=Wrong language <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> [[m:Special:MyLanguage/Help:Contents|Help:Contents]] – editing help on Meta-Wiki (the site for coordinating Wikimedia projects) * <noinclude>{{delete|1=Wrong language <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> mw:Special:MyLanguage/Help:Contents [[Category:Help:(all){{#translation:}}]] 8ywk9kbm93ti1q1dpeyutjn3j0udazw 0 2989211 7254231 4358746 2026-07-17T16:21:09Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku p'a'atal le bix u ya´alik wikipediao' 7254231 wikitext text/x-wiki '''Nu'ukulil paax''' Jump'éel nu'ukulil paaxe' beeta'an yéetel jejeláas ba'alo'ob beetik u juum, beeta'al uti'al u beetik juum, paax lela' ken u much'ubáaj yéetel uláak nu'ukulil paaxe' ku beetpajal paax. Chéen ba'ale' je'el máakalmáak ba'al ku beetik juume' je'el u meyaj bey nu'ukulil paaxe', chéen ba'ale' yaan nu'ukulil beeta'an jach uti'al meyaj bey paaxe'. == Jejeláas nu'ukulil paax == Yaan jejeláas nu'ukulil paax yéetel ya'ab u jaatsil. kan jo'op'ok u kanik máak tu yo'ok'sale' yaan u kanik u jaatsil wa u múuchil u nu'ukilil paax je'el bix: ''viento, cuerda, percusión'' yéetel ''eléctricos'' (lelo'oba' wíinik patjo'omil). [[File:Flauta Transversal, Ernesto Frederico Haupt, Sec. XIX, MN Música.tif|alt=Lela' ku yokol tu jaatsil: Viento|thumb|Nu'ukulil paax f''lauta transversa'']] Jatsa'an beya': * ''Viento: saxofón, flauta, clarinete, trompeta, oboe, etc.'' * ''Cuerda: guitarra, arpa, violín, piano (el piano es de cuerda percutida), etc.'' * ''Percusión: timbal, tambor, platillos, bombo etc.'' * ''Instrumentos eléctricos: bajo eléctrico, guitarra eléctrica, theremín, sintetizador, etc.'' [[Category:Wp/yua]] co2rc0j4rld29vspiemvlfqq3osi5kh 7254232 7254231 2026-07-17T16:23:25Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7254232 wikitext text/x-wiki '''Nu'ukulil paax''' Jump'éel nu'ukulil paaxe' beeta'an yéetel jejeláas ba'alo'ob beetik u juum, beeta'al uti'al u beetik juum, paax lela' ken u much'ubáaj yéetel uláak nu'ukulil paaxe' ku beetpajal paax. Chéen ba'ale' je'el máakalmáak ba'al ku beetik juume' je'el u meyaj bey nu'ukulil paaxe', chéen ba'ale' yaan nu'ukulil beeta'an jach uti'al meyaj bey paaxe'. == Jejeláas nu'ukulil paax == Yaan jejeláas nu'ukulil paax yéetel ya'ab u jaatsil. kan jo'op'ok u kanik máak tu yo'ok'sale' yaan u kanik u jaatsil wa u múuchil u nu'ukilil paax je'el bix: ''viento, cuerda, percusión'' yéetel ''eléctricos'' (lelo'oba' wíinik patjo'omil). [[File:Flauta Transversal, Ernesto Frederico Haupt, Sec. XIX, MN Música.tif|alt=Lela' ku yokol tu jaatsil: Viento|thumb|''Flauta transversa'']] Jatsa'an beya': * ''Viento: saxofón, flauta, clarinete, trompeta, oboe, etc.'' * [[File:Guitarra acústica para agradecer a la Virgen del Cobre - panoramio.jpg|thumb|''Guitarra'']]''Cuerda: guitarra, arpa, violín, piano (el piano es de cuerda percutida), etc.'' * ''Percusión: timbal, tambor, platillos, bombo etc.'' * ''Instrumentos eléctricos: bajo eléctrico, guitarra eléctrica, theremín, sintetizador, etc.'' [[Category:Wp/yua]] nalsxt9l86c0nbgeb1rbasu1nnhpt2n 7254235 7254232 2026-07-17T16:37:04Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7254235 wikitext text/x-wiki [[File:20131205 Istanbul 321 cropped.jpg|thumb|u Nu'ukulil paax]] '''Nu'ukulil paax''' Jump'éel nu'ukulil paaxe' beeta'an yéetel jejeláas ba'alo'ob beetik u juum, beeta'al uti'al u beetik juum, paax lela' ken u much'ubáaj yéetel uláak nu'ukulil paaxe' ku beetpajal paax. Chéen ba'ale' je'el máakalmáak ba'al ku beetik juume' je'el u meyaj bey nu'ukulil paaxe', chéen ba'ale' yaan nu'ukulil beeta'an jach uti'al meyaj bey paaxe'. == Jejeláas nu'ukulil paax == [[File:Flauta Transversal, Ernesto Frederico Haupt, Sec. XIX, MN Música.tif|alt=Lela' ku yokol tu jaatsil: Viento|thumb|''Flauta transversa'']] Yaan jejeláas nu'ukulil paax yéetel ya'ab u jaatsil. kan jo'op'ok u kanik máak tu yo'ok'sale' yaan u kanik u jaatsil wa u múuchil u nu'ukilil paax je'el bix: ''viento, cuerda, percusión'' yéetel ''eléctricos'' (lelo'oba' wíinik patjo'omil). [[File:Guitarra acústica para agradecer a la Virgen del Cobre - panoramio.jpg|thumb|''Guitarra'']]Jatsa'an beya': * ''Viento: saxofón, flauta, clarinete, trompeta, oboe, etc.'' * ''Cuerda: guitarra, arpa, violín, piano (el piano es de cuerda percutida), etc.'' * ''Percusión: timbal, tambor, platillos, bombo etc.'' * [[File:Dihosana dance troupe beating drums (Dombosghaba Cultural festival 2017).jpg|thumb|''Tambor'']][[File:Electric bass anatomy.jpg|left|thumb|''Bajo eléctrico'']]''Instrumentos eléctricos: bajo eléctrico, guitarra eléctrica, theremín, sintetizador, etc.'' [[Category:Wp/yua]] 0cs46rwu2nnw5nnwi3ms0owvht6yipe 7254236 7254235 2026-07-17T16:38:10Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 7254236 wikitext text/x-wiki [[File:20131205 Istanbul 321 cropped.jpg|thumb|U nu'ukulil paax]] '''Nu'ukulil paax''' jump'éel nu'ukulil paaxe' beeta'an yéetel jejeláas ba'alo'ob beetik u juum, beeta'al uti'al u beetik juum, paax lela' ken u much'ubáaj yéetel uláak nu'ukulil paaxe' ku beetpajal paax. Chéen ba'ale' je'el máakalmáak ba'al ku beetik juume' je'el u meyaj bey nu'ukulil paaxe', chéen ba'ale' yaan nu'ukulil beeta'an jach uti'al meyaj bey paaxe'. == Jejeláas nu'ukulil paax == [[File:Flauta Transversal, Ernesto Frederico Haupt, Sec. XIX, MN Música.tif|alt=Lela' ku yokol tu jaatsil: Viento|thumb|''Flauta transversa'']] Yaan jejeláas nu'ukulil paax yéetel ya'ab u jaatsil. kan jo'op'ok u kanik máak tu yo'ok'sale' yaan u kanik u jaatsil wa u múuchil u nu'ukilil paax je'el bix: ''viento, cuerda, percusión'' yéetel ''eléctricos'' (lelo'oba' wíinik patjo'omil). [[File:Guitarra acústica para agradecer a la Virgen del Cobre - panoramio.jpg|thumb|''Guitarra'']]Jatsa'an beya': * ''Viento: saxofón, flauta, clarinete, trompeta, oboe, etc.'' * ''Cuerda: guitarra, arpa, violín, piano (el piano es de cuerda percutida), etc.'' * ''Percusión: timbal, tambor, platillos, bombo etc.'' * [[File:Dihosana dance troupe beating drums (Dombosghaba Cultural festival 2017).jpg|thumb|''Tambor'']][[File:Electric bass anatomy.jpg|left|thumb|''Bajo eléctrico'']]''Instrumentos eléctricos: bajo eléctrico, guitarra eléctrica, theremín, sintetizador, etc.'' [[Category:Wp/yua]] kc9jvyfh7lfw8x9kkdq88singvjcqw6 0 2993582 7254259 4368605 2026-07-17T17:18:30Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku p'a'atal le bix u ya´alik wikipediao' 7254259 wikitext text/x-wiki == Ba'ax u k'áat u ya'al u k'aaba' Nunkiní == U kaajil '''Nunkiní''', u k'áat u ya'al u k'aaba' ich maaya t'aan nuun-''tierno'' k'iin-''sol'' je'ej bix u ya'alik Don Pedro Suárez Chi juntúul nojoch máak tu yilaj le ba'atel áanchaj ichil le kaajo', beyxan yaan máaxo'ob a'alike' u k'aaba' le kaaja' u k'aat u ya'ale' '''nun-k'iin''': tu'ux ku t'úubul wa tu'ux ku chinil le k'iino', le je'ela' u k'áat u ya'al ich kaastlan t'aan: ''lugar donde se oculta el sol.'' == Ba'ax ja'abil káajsa'ab Nunkiní == Kex mix máak óojelmanil u jach jaajil k'iinil ka káaj le chan kaaja, yaan máaxo'obe' ku ya'aliko'obe' káaj ichil le ''preclásico maaya'' (250 A.C). == U k'uchulilo'ob Aj Canul == Le ka'a tu k'íitkunskubaj u káajnalilo'ob ''Mayapan'', le ukp'éel suku'un Canulo'obo' tu káajsajo'ob jejelás mejen kaajo'ob,ti' le k'iino'oba' leti' le kaajilo'ob yaan tu noj kaajil Kaampech, ti' le xoot' kaaj k'ajóolta'an yéetel u k'aaba' "''Camino Real''",tu'ux yaan le u chan kaajil '''Nunkiní'''<nowiki/>'. == Le najil kujo' yéetel le k'ak'as k'oja'anil booxkáak' == U tsikbalil le chan kaaja' ku káajal yo'olal najil kuj yaan tu chúumuk u k'íiwikil le kaaja' beeta'ab tu ja'abil XVII, beyxan yo'alal le k'ak'as booxkáak' k'uch tu kaajil '''Nunkiní''', tu'ux tu kíinsaj ya'ab máako'ob, le óolale' yaan ka'ap'éel kuuchil tu'ux ku muksa'al kimeno'ob, jump'éel yaan xaman ti' le kaajo' yéetel jump'éel yaan tu nojolil le kaajo'. ''"Ku xuuxub iik', le xamanka'ano' táan u nats'ikubaj, ku bisik u le' ya'ax che', chen ba'ale' le máako' ma' tu páajtal u bisik u ch'i'ibal"''. == U tsikbalil le ukp'éel suku'uno'ob == Bey tu tsikbaltajten u aj-ka'ansaj xook Benito Rodriguez, úuch ka'achile' weey kaaja' bak'pachta'an tumen u nukuch che'ob, nukuch k'áaxo'ob, kaajakbal u láak'tsilo'ob Aj-Canul, u noj jala'achil ti le lu'umila', bix áanchaj tun u káajbal u láak'tsil Aj-Canual ku k'áatik u chan aach'il (''sobrino'') Don Benito Rodriguez tu núukaj ti' junp'éel k'iine', táan u máan u xixíimbal juntúul chiich ka'aj jáalk'ajij u páawo' u i'inaj ixi'im, mix máak tu yilaj beej, ka'aj máan k'iin yóokoj ka'aj áanchaj u táal áak'ab chaak, xoop'éel k'iin ts'o'ok u máan le chaak yook'ol ti' le i'inajo'. == Le kaajo'ob síija'an ti' le tsikbala' == Ka'a jo'op u tóop'ol ka'aj jook' tun úuktúul suku'uno'ob, ti le suku'unilo'oba' áanchaj u síijil u ka'ajalo'ob: * '''Nunkini''' * Tankuche' * San Nicolas * Ex Santa Cruz * Santa Maria * Pucnachen * Hecelchakan [[Category:Wp/yua]] 23cmm18u6fchfwjsqnuup41dsqbcymw 7254264 7254259 2026-07-17T17:25:05Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 ku 7254264 wikitext text/x-wiki [[File:Procesion San Diego.jpg|thumb|''Procesion'' San Diego, Nunkiní]] == Ba'ax u k'áat u ya'al u k'aaba' Nunkiní == U kaajil '''Nunkiní''', u k'áat u ya'al u k'aaba' ich maaya t'aan nuun-''tierno'' k'iin-''sol'' je'ej bix u ya'alik Don Pedro Suárez Chi juntúul nojoch máak tu yilaj le ba'atel áanchaj ichil le kaajo', beyxan yaan máaxo'ob a'alike' u k'aaba' le kaaja' u k'aat u ya'ale' '''nun-k'iin''': tu'ux ku t'úubul wa tu'ux ku chinil le k'iino', le je'ela' u k'áat u ya'al ich kaastlan t'aan: ''lugar donde se oculta el sol.'' == Ba'ax ja'abil káajsa'ab Nunkiní == Kex mix máak óojelmanil u jach jaajil k'iinil ka káaj le chan kaaja, yaan máaxo'obe' ku ya'aliko'obe' káaj ichil le ''preclásico maaya'' (250 A.C). == U k'uchulilo'ob Aj Canul == Le ka'a tu k'íitkunskubaj u káajnalilo'ob ''Mayapan'', le ukp'éel suku'un Canulo'obo' tu káajsajo'ob jejelás mejen kaajo'ob,ti' le k'iino'oba' leti' le kaajilo'ob yaan tu noj kaajil Kaampech, ti' le xoot' kaaj k'ajóolta'an yéetel u k'aaba' "''Camino Real''",tu'ux yaan le u chan kaajil '''Nunkiní'''<nowiki/>'. == Le najil kujo' yéetel le k'ak'as k'oja'anil booxkáak' == U tsikbalil le chan kaaja' ku káajal yo'olal najil kuj yaan tu chúumuk u k'íiwikil le kaaja' beeta'ab tu ja'abil XVII, beyxan yo'alal le k'ak'as booxkáak' k'uch tu kaajil '''Nunkiní''', tu'ux tu kíinsaj ya'ab máako'ob, le óolale' yaan ka'ap'éel kuuchil tu'ux ku muksa'al kimeno'ob, jump'éel yaan xaman ti' le kaajo' yéetel jump'éel yaan tu nojolil le kaajo'. ''"Ku xuuxub iik', le xamanka'ano' táan u nats'ikubaj, ku bisik u le' ya'ax che', chen ba'ale' le máako' ma' tu páajtal u bisik u ch'i'ibal"''. == U tsikbalil le ukp'éel suku'uno'ob == Bey tu tsikbaltajten u aj-ka'ansaj xook Benito Rodriguez, úuch ka'achile' weey kaaja' bak'pachta'an tumen u nukuch che'ob, nukuch k'áaxo'ob, kaajakbal u láak'tsilo'ob Aj-Canul, u noj jala'achil ti le lu'umila', bix áanchaj tun u káajbal u láak'tsil Aj-Canual ku k'áatik u chan aach'il (''sobrino'') Don Benito Rodriguez tu núukaj ti' junp'éel k'iine', táan u máan u xixíimbal juntúul chiich ka'aj jáalk'ajij u páawo' u i'inaj ixi'im, mix máak tu yilaj beej, ka'aj máan k'iin yóokoj ka'aj áanchaj u táal áak'ab chaak, xoop'éel k'iin ts'o'ok u máan le chaak yook'ol ti' le i'inajo'. == Le kaajo'ob síija'an ti' le tsikbala' == Ka'a jo'op u tóop'ol ka'aj jook' tun úuktúul suku'uno'ob, ti le suku'unilo'oba' áanchaj u síijil u ka'ajalo'ob: * '''Nunkini''' * Tankuche' * San Nicolas * Ex Santa Cruz * Santa Maria * Pucnachen * Hecelchakan [[Category:Wp/yua]] g2ywl2quhw7ndz23kffxhp6vtgcwsvz 7254267 7254264 2026-07-17T17:33:06Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7254267 wikitext text/x-wiki [[File:Procesion San Diego.jpg|thumb|''Procesion'' San Diego, Nunkiní]] == Ba'ax u k'áat u ya'al u k'aaba' Nunkiní == U kaajil '''Nunkiní''', u k'áat u ya'al u k'aaba' ich maaya t'aan nuun-''tierno'' k'iin-''sol'' je'ej bix u ya'alik Don Pedro Suárez Chi juntúul nojoch máak tu yilaj le ba'atel áanchaj ichil le kaajo', beyxan yaan máaxo'ob a'alike' u k'aaba' le kaaja' u k'aat u ya'ale' '''nun-k'iin''': tu'ux ku t'úubul wa tu'ux ku chinil le k'iino', le je'ela' u k'áat u ya'al ich kaastlan t'aan: ''lugar donde se oculta el sol.'' == Ba'ax ja'abil káajsa'ab Nunkiní == Kex mix máak óojelmanil u jach jaajil k'iinil ka káaj le chan kaaja, yaan máaxo'obe' ku ya'aliko'obe' káaj ichil le ''preclásico maaya'' (250 A.C). == U k'uchulilo'ob Aj Canul == [[File:Juntas Municipales de Campeche (2025).png|thumb|''Juntas Municipales de Campeche'']] Le ka'a tu k'íitkunskubaj u káajnalilo'ob ''Mayapan'', le ukp'éel suku'un Canulo'obo' tu káajsajo'ob jejelás mejen kaajo'ob,ti' le k'iino'oba' leti' le kaajilo'ob yaan tu noj kaajil Kaampech, ti' le xoot' kaaj k'ajóolta'an yéetel u k'aaba' "''Camino Real''",tu'ux yaan le u chan kaajil '''Nunkiní'''<nowiki/>'. == Le najil kujo' yéetel le k'ak'as k'oja'anil booxkáak' == U tsikbalil le chan kaaja' ku káajal yo'olal najil kuj yaan tu chúumuk u k'íiwikil le kaaja' beeta'ab tu ja'abil XVII, beyxan yo'alal le k'ak'as booxkáak' k'uch tu kaajil '''Nunkiní''', tu'ux tu kíinsaj ya'ab máako'ob, le óolale' yaan ka'ap'éel kuuchil tu'ux ku muksa'al kimeno'ob, jump'éel yaan xaman ti' le kaajo' yéetel jump'éel yaan tu nojolil le kaajo'. [[File:Mayapan Panorama.JPG|thumb|Mayapán]] ''"Ku xuuxub iik', le xamanka'ano' táan u nats'ikubaj, ku bisik u le' ya'ax che', chen ba'ale' le máako' ma' tu páajtal u bisik u ch'i'ibal"''. == U tsikbalil le ukp'éel suku'uno'ob == Bey tu tsikbaltajten u aj-ka'ansaj xook Benito Rodriguez, úuch ka'achile' weey kaaja' bak'pachta'an tumen u nukuch che'ob, nukuch k'áaxo'ob, kaajakbal u láak'tsilo'ob Aj-Canul, u noj jala'achil ti le lu'umila', bix áanchaj tun u káajbal u láak'tsil Aj-Canual ku k'áatik u chan aach'il (''sobrino'') Don Benito Rodriguez tu núukaj ti' junp'éel k'iine', táan u máan u xixíimbal juntúul chiich ka'aj jáalk'ajij u páawo' u i'inaj ixi'im, mix máak tu yilaj beej, ka'aj máan k'iin yóokoj ka'aj áanchaj u táal áak'ab chaak, xoop'éel k'iin ts'o'ok u máan le chaak yook'ol ti' le i'inajo'. == Le kaajo'ob síija'an ti' le tsikbala' == Ka'a jo'op u tóop'ol ka'aj jook' tun úuktúul suku'uno'ob, ti le suku'unilo'oba' áanchaj u síijil u ka'ajalo'ob: * '''Nunkini''' * Tankuche' * San Nicolas * Ex Santa Cruz * Santa Maria * Pucnachen * Hecelchakan [[Category:Wp/yua]] rhdgptwhgh5962kzqayrtebc5bths68 7254299 7254267 2026-07-17T18:08:58Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7254299 wikitext text/x-wiki [[File:Atardecer en Isla Aguada, Campeche, México.jpg|thumb|''Lugar donde se oculta el sol'']] [[File:Procesion San Diego.jpg|thumb|''Procesión'' San Diego, Nunkiní]] == Ba'ax u k'áat u ya'al u k'aaba' Nunkiní == U kaajil '''Nunkiní''', u k'áat u ya'al u k'aaba' ich maaya t'aan nuun-''tierno'' k'iin-''sol'' je'ej bix u ya'alik Don Pedro Suárez Chi juntúul nojoch máak tu yilaj le ba'atel áanchaj ichil le kaajo', beyxan yaan máaxo'ob a'alike' u k'aaba' le kaaja' u k'aat u ya'ale' '''nun-k'iin''': tu'ux ku t'úubul wa tu'ux ku chinil le k'iino', le je'ela' u k'áat u ya'al ich kaastlan t'aan: ''lugar donde se oculta el sol.'' == Ba'ax ja'abil káajsa'ab Nunkiní == Kex mix máak óojelmanil u jach jaajil k'iinil ka káaj le chan kaaja, yaan máaxo'obe' ku ya'aliko'obe' káaj ichil le ''preclásico maaya'' (250 A.C). == U k'uchulilo'ob Aj Canul == [[File:Milpa en Sta.Ma. Macua,Hidalgo.jpg|thumb|Kool ixi'im]] Le ka'a tu k'íitkunskubaj u káajnalilo'ob ''Mayapan'', le ukp'éel suku'un Canulo'obo' tu káajsajo'ob jejelás mejen kaajo'ob,ti' le k'iino'oba' leti' le kaajilo'ob yaan tu noj kaajil Kaampech, ti' le xoot' kaaj k'ajóolta'an yéetel u k'aaba' "''Camino Real''",tu'ux yaan le u chan kaajil '''Nunkiní'''<nowiki/>'. == Le najil kujo' yéetel le k'ak'as k'oja'anil booxkáak' == U tsikbalil le chan kaaja' ku káajal yo'olal najil kuj yaan tu chúumuk u k'íiwikil le kaaja' beeta'ab tu ja'abil XVII, beyxan yo'alal le k'ak'as booxkáak' k'uch tu kaajil '''Nunkiní''', tu'ux tu kíinsaj ya'ab máako'ob, le óolale' yaan ka'ap'éel kuuchil tu'ux ku muksa'al kimeno'ob, jump'éel yaan xaman ti' le kaajo' yéetel jump'éel yaan tu nojolil le kaajo'. [[File:Mayapan Feb 2002.jpg|thumb|Mayapán]] ''"Ku xuuxub iik', le xamanka'ano' táan u nats'ikubaj, ku bisik u le' ya'ax che', chen ba'ale' le máako' ma' tu páajtal u bisik u ch'i'ibal"''. == U tsikbalil le ukp'éel suku'uno'ob == [[File:YucMex Casa de Paja Maya 1973.jpg|thumb|Máaya Naj]] Bey tu tsikbaltajten u aj-ka'ansaj xook Benito Rodriguez, úuch ka'achile' weey kaaja' bak'pachta'an tumen u nukuch che'ob, nukuch k'áaxo'ob, kaajakbal u láak'tsilo'ob Aj-Canul, u noj jala'achil ti le lu'umila', bix áanchaj tun u káajbal u láak'tsil Aj-Canual ku k'áatik u chan aach'il (''sobrino'') Don Benito Rodriguez tu núukaj ti' junp'éel k'iine', táan u máan u xixíimbal juntúul chiich ka'aj jáalk'ajij u páawo' u i'inaj ixi'im, mix máak tu yilaj beej, ka'aj máan k'iin yóokoj ka'aj áanchaj u táal áak'ab chaak, xoop'éel k'iin ts'o'ok u máan le chaak yook'ol ti' le i'inajo'. == Le kaajo'ob síija'an ti' le tsikbala' == [[File:Siembra tradicional de maíz en sistema "Cajete".jpg|left|thumb]] Ka'a jo'op u tóop'ol ka'aj jook' tun úuktúul suku'uno'ob, ti le suku'unilo'oba' áanchaj u síijil u ka'ajalo'ob: * '''Nunkini''' * Tankuche' * San Nicolas * Ex Santa Cruz * Santa Maria * Pucnachen * Hecelchakan [[Category:Wp/yua]] bikhpfs3xpl8u5vgracg1jn6q68wtvk 0 3188519 7254528 5545885 2026-07-17T23:28:29Z Filipinayzd 1196 7254528 wikitext text/x-wiki Katuyohan ka proyektong adi na makalista sa 100 pinakamahahalagang bibisarhon na kaipowan sa Rinconada Bikol Wikipedia sa ngamin na lantad nin kaaraman. Bukas sa suhestyon ag kolaborasyon a pagkumpleto ag paghaman ka mga artikulo sa lista. # [[Wp/bto/Jorge Barlin|Jorge Barlin]] (People) [[File:Symbol wait.svg|20px|'''Ginigibo''']] # [[Wp/bto/Luis Dato|Luis Dato]] (People) [[File:Symbol wait.svg|20px|'''Ginigibo''']] # [[Wp/bto/Jose Calleja Reyes|Jose Calleja Reyes]] (People) # [[Wp/bto/Nora Aunor|Nora Aunor]] (People) # [[Wp/bto/Eddie Ilarde|Eddie Ilarde]] (People) # [[Wp/bto/Joker Arroyo|Joker Arroyo]] (People) [[File:Symbol wait.svg|20px|'''Ginigibo''']] # [[Wp/bto/Leila de Lima|Leila de Lima]] (People) [[File:Symbol wait.svg|20px|'''Ginigibo''']] # [[Wp/bto/Manuel Crescini|Manuel Crescini]] (People) [[File:Symbol wait.svg|20px|'''Ginigibo''']] # [[Wp/bto/Salvio Fortuno|Salvio Fortuno]] (People) [[File:Symbol wait.svg|20px|'''Ginigibo''']] # [[Wp/bto/Venus Raj|Venus Raj]] (People) # [[Wp/bto/Bea Saw|Bea Saw]] (People) [[File:Symbol wait.svg|20px|'''Ginigibo''']] # [[Wp/bto/Kyline Alcantara|Kyline Alcantara]] (People) [[File:Symbol wait.svg|20px|'''Ginigibo''']] # [[Wp/bto/Manuel Crescini|Manuel Crescini]] (People) [[File:Symbol wait.svg|20px|'''Ginigibo''']] # [[Wp/bto/Victor Wood|Victor Wood]] (People) [[File:Symbol wait.svg|20px|'''Ginigibo''']] # [[Wp/bto/Joaquin Bernas|Joaquin Bernas]] (People) [[File:Symbol wait.svg|20px|'''Ginigibo''']] # [[Wp/bto/Genaro Saaveda|Genaro Saaveda]] (People) [[File:Symbol wait.svg|20px|'''Ginigibo''']] # [[Wp/bto/Jesse Robredo|Jesse Robredo]] (People) [[File:Symbol wait.svg|20px|'''Ginigibo''']] # [[Wp/bto/Jocelyn Bisuña|Jocelyn Bisuña]] (People) # [[Wp/bto/Bernadette de los Santos|Bernadette de los Santos]] (People) # [[Wp/bto/Christi McGarry|Christi McGarry]] (People) # [[Wp/bto/Dominga Portugal|Dominga Portugal]] (People) # [[Wp/bto/Jazmin Llana|Jazmin Llana]] (People) # [[Wp/bto/Judith Balares-Salamat|Judith Balares-Salamat]] (People) # [[Wp/bto/Dominique Lagrimas|Dominique Lagrimas]] (People) # [[Wp/bto/Madelaine Alfelor-Gazmen|Madelaine Alfelor-Gazmen]] (People) # [[Wp/bto/Margie Moran-Aguinillo|Margie Moran-Aguinillo]] (People) # [[Wp/bto/Jaime Fabregas|Jaime Fabregas]] (People) # [[Wp/bto/Kristian Cordero|Kristian Cordero]] (People) # [[Wp/bto/Francisco Peñones, Jr.|Francisco Peñones, Jr.]] (People) # [[Wp/bto/Rizaldy Manrique|Rizaldy Manrique]] (People) # [[Wp/bto/Jason Chancoco|Jason Chancoco]] (People) # [[Wp/bto/Celedonio B. Balderas, Jr.|Celedonio B. Balderas, Jr.]] (People) # [[Wp/bto/Bukid Asog|Bukid Asog]] (Geography) # [[Wp/bto/Danaw nin Bato|Danaw nin Bato]] (Geography) # [[Wp/bto/Danaw nin Baao|Danaw nin Baao]] (Geography) # [[Wp/bto/Danaw nin Buhi|Danaw nin Buhi]] (Geography) # [[Wp/bto/Syudad nin Iriga|Syudad nin Iriga]] (Geography) # [[Wp/bto/Baao, Camarines Sur|Baao, Camarines Sur]] (Geography) # [[Wp/bto/Balatan, Camarines Sur|Balatan, Camarines Sur]] (Geography) # [[Wp/bto/Bato, Camarines Sur|Bato, Camarines Sur]] (Geography) # [[Wp/bto/Buhi, Camarines Sur|Buhi, Camarines Sur]] (Geography) # [[Wp/bto/Bula, Camarines Sur|Bula, Camarines Sur]] (Geography) # [[Wp/bto/Iriga|Iriga, Camarines Sur]] (Geography) # [[Wp/bto/Nabua, Camarines Sur|Nabua, Camarines Sur]] (Geography) # [[Wp/bto/Unibersidad kan Norte-Esteng Pilipinas|Unibersidad kan Norte-Esteng Pilipinas]] (Society) # [[Wp/bto/Unibersidad kan San Antonio|Unibersidad kan San Antonio]] (Society) # [[Wp/bto/Akademya nin Santa Monica|Akademya nin Santa Monica]] (Society) # [[Wp/bto/Philtranco Transport Heritage Museum|Philtranco Transport Heritage Museum]] (Society) # [[Wp/bto/Tinagba Festival|Tinagba Festival]] (Society) # [[Wp/bto/Sinarapan|Sinarapan]] (Animals) [[Category:Wp/bto/Wikipedia]] [[Category:Wp/bto]] 22ezopfduss6ymbnnf7nm8cuwdbi2e0 3 3326677 7254564 5475171 2026-07-18T02:04:28Z MathXplore 2555026 Reverted edit by [[Special:Contributions/Jr321182|Jr321182]] ([[User talk:Jr321182|talk]]) to last revision by [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 5452705 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 14:08, 29 May 2022 (UTC) oa0rffxzm4eix6d5bhdpn288gopc61s 0 3383163 7254889 6825200 2026-07-18T09:48:23Z Abdulmuddalib Iabrahim Salisu 2694599 7254889 wikitext text/x-wiki '''Ali Isa,''' (Ali Isa JC); (An haife a ranar hudu (4) ga watan yuni,a shekara ta alif 1974), ɗan siyasan nijeriya ne, kuma Mai gudanarwa. Shi tsohon wakilin nijeriya ne na tarayya, mai wakiltar representing the Balanga/Billiri Federal Constituencies na garin Gombe state. {| class="wikitable" ! colspan="2" |Ali Isa JC |- | colspan="2" | |- ! colspan="2" |Tsohon Dan majalisar tarayya |- !Constituency |Balanga/Billiri LGA |- ! colspan="2" |Personal details |- !haihuwa |04 June 1974 |- !Political party |People Democratic Party |} == Zantuka == Ali Isa an haife shi a ranar hudu (4) ga watan yuni, shekara ta alif (1974) a garin Chamasco, Billiri LGA a garin Gombe, a ƙasar nijeriya. [[Category:Wq/ha]] quagm8uwybxc6pwhzsri39qgkwxcyav 0 3384110 7254877 6688139 2026-07-18T09:43:42Z Abdulmuddalib Iabrahim Salisu 2694599 7254877 wikitext text/x-wiki '''Abu ʿAli al-Hasan bn al-Hasan bn al-Haytham''' (Larabci: أبو علي، الحسن بن الحسن بن الهيثم), wanda aka fi sani da Ibn al-Haytham ko Alhacen (c. 965 – c. 1040), Balarabe ne. masanin kimiyya, ilmin lissafi, lissafi, ilmin taurari da falsafa wanda ya bada gudummawa mai mahimmanci ga ƙa'idodin optics, astronomy, mathematics, meteorology, hangen nesa da kuma hanyar kimiyya.. == Zantuka == <nowiki>*</nowiki>Mai neman gaskiya ba wai wanda ya nazarci rubuce-rubucen magabata ba ne, ya bi dabi’arsa ta dabi’a, ya dogara gare su, sai dai wanda ya rataya a kan imaninsa da su, ya tambayi abin da ya tara daga gare su, wanda ya sallama. zuwa gardama da nunawa, ba wai maganar dan Adam wanda dabi'ar sa ke tattare da kowane irin tawaya da tawaya ba. Don haka aikin mutumin da ke binciken rubuce-rubucen masana kimiyya, idan koyan gaskiya shi ne burinsa, shi ne ya mayar da kansa abokin gaba ga duk abin da ya karanta, kuma ya yi amfani da hankalinsa ga jigon abin da ke cikinta, ya kai farmaki daga gare shi. kowane bangare. Ya kuma kamata ya rika zargin kansa yayin da yake gudanar da bincikensa mai tsauri, don gudun kada ya fada cikin son zuciya ko sassauci. Alhazen, wanda aka nakalto a cikin "Tafiya ta Musulmai." Gadar Al'adu Shelf: Tafiyar Musulmai. N.p., n.d. Yanar Gizo. 01 Nov. 2013. Haka kuma a cikin Ibn al-Haytham Takaitaccen rayuwar Balarabe masanin lissafi: ya rasu kusan 1040 (Satumba-Oktoba 2003) [[Category:Wq/ha]] 4m5hhk5f1xfuz7zjt4l208zqew5xkp9 0 3416621 7254168 7254037 2026-07-17T15:01:59Z Slaia 2553861 7254168 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wb/nia/Buku/styles.css"/> <div class="buku"> # ''Sabila gae, saköi dalö. Böi lau röröu wangadölö, ikana hörömö gitö.''<ref>Nifazaewe '''Atieli Lahagu''' ba [https://www.facebook.com/share/v/17TS8Dcw4p/ Facebook], 19 Desember 2024.</ref> # ''Sabölö ka'u ba mbanua, ebua dödögu lö alua. Sabölö ka'u ba halama, ebua dödögu na fasala.''<ref>Nifazaewe '''Faeryani Bate'e''' ba [https://www.facebook.com/share/r/17cq7KG8bT/ Facebook], 26 Desember 2025.</ref> # ''Sadölö limbu mbaeŵa, saköi limbu guro. Awai andrö zata'udo, limbu hambae manikaoro.''<ref>Nifazaewe '''Atieli Lahagu''' ba [https://www.facebook.com/share/r/1RrRQQ88wY/ Facebook], 17 Juli 2025.</ref> # ''Sagörö mbulu mbala ba mbawagu, sagölu mbulu damo ba dangagu, sara nono mbalatu ba löwi-löwigu, ahori ifalökhaisi bakha narö wahagu, noa khögu löhedegu.'' # ''Salukhö manga gate, itötölö abe'e. Salukhö manga guto, itötölö owulo.''<ref>Nifazaewe '''Atieli Lahagu''' ba [https://www.facebook.com/share/r/1DTMAizM4a/ Facebook], 17 Juli 2025.</ref> # ''Samaöndrö bölödi,<ref>bölödi: perangkap babi hutan.</ref> ihede-hede'ö mbölödinia<ref>bölödi: mantra</ref>; itörö böhö daole-daole, dou'ö zu'au, tutu galogo; itörö sökha salaŵa ikhu, wuwu zu'au, tutu dawulu galogo; itörö laosi kiwi, lulu zu'au, tuo dawulu galogo.'' # ''Sambua kata göda böra, sara göda ono zökha. Böi tawuwu böi taböda, me faoma nilau dödöda.''<ref>Nifazaewe '''Atieli Lahagu''' ba [https://www.facebook.com/share/r/17Q8d19ijf/ Facebook], 27 Juni 2025.</ref> # ''Samösa zimanga na'a, ba samösa zigöna gitö.'' # ''Sangötö idanö sangötö molö, böi keŵaisi wanörö, hasambua döi wa'abasö.''<ref>Nifazaewe '''Atieli Lahagu''' ba [https://www.facebook.com/share/r/16dt6u86Q9/ Facebook], 16 Agustus 2025.</ref> # ''Sani'o tugala, lito zi tetaru ba lito göi zazizi.''<ref> Nifazaewe '''Atieli Lahagu''' ba [https://www.facebook.com/share/r/16NVpg8Qpv/ Facebook], 14 Juli 2025.</ref> # ''Sara dödö galökö, dua dödö manu danö. Sara tö ba ngai da'ö, zi tekuru zi tekörö, sobu mbewe löhö-löhö.''<ref> Nifazaewe '''Atieli Lahagu''' ba [https://www.facebook.com/share/r/16W9BuhmfH/ Facebook], 18 Juni 2025.</ref> # ''Sara gehomo, sara ndriŵa, faoma laso-lasora nawöra.''<ref> Nifazaewe '''Atieli Lahagu''' ba [https://www.facebook.com/share/r/17V7Hnr4Ld/ Facebook], 24 Juli 2025.</ref> # ''Sara hao ana'a, sara hao firö, ta'irö'ö zadölö, tatibo'ö zagakiŵö.''<br>Eluahania: Böi ta'ozaragö ba böi tatörö tödö gamuata si lö sökhi. Amuata satulö da'ö nirorogö, ni'irö'ö. # ''Si fafuka helua, si fafuka bögi. Fatua lö öbözi, faigi ngai fatambai.''<ref>Nifazaewe '''Atieli Lahagu''' ba [https://www.facebook.com/share/r/1AHjm28r5c/ Facebook], 23 Oktober 2025.</ref> # ''Sara dödö galökö, dua dödö manu danö. Sara niwaele-waele, dua nibini-bini'ö. Sara tö ba ngai da'ö zi tekuru zi tekörö, so bu mbeewe löhö-löhö.''<ref> Nifazaewe '''Faeryani Bate'e''' ba [https://www.facebook.com/share/r/1HL18vN3bo/ Facebook], 21 Desember 2025.</ref> # ''Sara idanö, ba sambua ugu-ugu sambua mbanua, ba sambua mbua-bua.''<ref>Nifazaewe '''Atieli Lahagu''' ba [https://www.facebook.com/share/r/17UkdkfqaG/ Facebook], 13 Agustus 2025.</ref> # ''Sara moi ba sara mua, la'orudugö ma'adua.''<ref> Nifazaewe '''Atieli Lahagu''' ba [https://www.facebook.com/share/r/1JJ1ihW6Xf/ Facebook], 15 Juli 2025.</ref> # ''Sigi-sigi no, sadumba me ataha, ba sadumba göi me asoso.'' # ''Sigölu mbowoa gögu, boroe dölö-tölögu. Ofanö na so gögu, aine na so halöŵögu.''<ref>Nifazaewe '''Atieli Lahagu''' ba [https://www.facebook.com/share/r/1EKceej8Fq/ Facebook], 19 Juni 2025.</ref> # ''Sigu ba gambölö, lagia ba gabera, si so ba ngai zamade'a.''<ref>Nifazaewe '''Atieli Lahagu''' ba [https://www.facebook.com/share/r/1AfWdB2Pbx/ Facebook], 20 Juni 2025.</ref> # ''Sikoli ba nasi, sara waŵa ba mangawuli. Sikoli ba hörö newali sagötö tanö lö fasai.''<ref>Andrew Beatty, ''Society and Exchange in Nias'', 1992, nga'örö 20.</ref> # ''Sikhö-sikhö tea-tea talului wahea-hea. Sikhö-sikhö talaho, talului waoso-waoso.''<ref>Nifazaewe '''Atieli Lahagu''' ba [https://www.facebook.com/share/r/1FjPcyDU8H/ Facebook], 22 Oktober 2025.</ref> # ''Silatao safusi silatao soyo latuli'ö ö [[wikt:nia:fötö|wötö]] si lö fao ba wamöbö. Eu si [[wikt:nia:daha|faraha]], eu sifaremo, latuli'ö ba [[wikt:nia:baho|mbaho]] na lö fagölö wa'adölö. '' <br>Eluahania: Asese ta'ila ba niha si lö fao-fao wahasara dödö khö nawönia, no göi fabörö-börö manö ia khö nawönia. # ''Si lö fakhai ba zuhe nakhe, fakhai ba zuhe la'ore. Si lö fasaule ba gasö dete, ba fasaule ba gasö hambo.'' (Amaedola Nias Tengah) # ''Silu sitöra sumbölö afasi, ha sowöhö zi lö möi ba zisökhi.'' <br>Eluahania: Silötolalö'ö möi ba zi sökhi niha. Ha niha sowölö-ölö. # ''Simanga howu hao, inganga-nganga bawa, ba irongo-rongo talinga.'' # ''Simanö na [[wikt:nia:hino|hino]] [[wikt:nia:gumo|mogumo]] golalu, simanö na hino [[wikt:nia:doi|ndroi]] daleanu. Lakhao mbanio fabaya ölömbu, [[wikt:nia:manutu|latutu]] lada farahu mbulu.'' <br>Eluahania: Na inötö so, ba labe'e manö zahori dölara niha. # ''Simatua garaŵi, iti'ini dödö lala.'' # ''Sinaragelea safusi angango, lö tebulö-bulö ya'ia ya'ia manö.'' # ''Si no aetu tahalö, si lö aetu tabase'ö.'' # ''Sinörö gelea safusi angango. Lö dou'ö-dou'ölö, siya'ia-ya'ia no.''<ref> Nifazaewe '''Atieli Lahagu''' ba [https://www.facebook.com/share/r/1KE6vpGZ9j/ Facebook], 23 Juli 2025.</ref> # ''Sinunga yae gomboyu, sinunga yae ndraölö, me lö sinunga eu bö'ö.''<ref>Nifazaewe '''Atieli Lahagu''' ba [https://www.facebook.com/share/v/1KSzJDZi7p/ Facebook], 13 Mei 2024.</ref> # ''Si oföna aduwa akho, da'ö zi oföna awai belewa.'' # ''Sirahi ngai mbanua, sirahi ngai danö. Si mate nihese-hese, me no la'ila marase.''<ref> Nifazaewe '''Faeryani Batee''' ba [https://www.facebook.com/share/r/1BpVTYLK2p/ Facebook], 14 Desember 2025.</ref> # ''Si tekuru si tekörö, so bu mbewe löhö-löhö.''<ref>Nifazaewe '''Atieli Lahagu''' ba [https://www.facebook.com/share/v/17TS8Dcw4p/ Facebook], 19 Desember 2024.</ref> # ''Siŵa zi manga mbua manaze.''<ref>Nifazaewe '''Faeryani Bate'e''' ba [https://www.facebook.com/share/r/1JWtN27yNE/ Facebook], 24 Oktober 2025.</ref> # ''So doho, ba dozi bu'u hili, so nono laosi.'' # ''Sofanö ba gawu, sofanö baene, tafaoma fabalu lahe.''<ref>Nifazaewe '''Atieli Lahagu''' ba [https://www.facebook.com/share/v/1ANjtPxRej/ Facebook], 27 Juni 2024.</ref> # ''Solalau niasa, solalau tufo. Ha elungu ba mböröta, ba elungu ba hogu.'' # ''So mbekhu salömö sahani, bekhu sangolembai ahe zauri, bakhu zahöndrö si so ba ngöfi.''<ref>Nifazaewe '''Atieli Lahagu''' ba [https://www.facebook.com/share/r/1AB8az9nDW/ Facebook], 6 September 2025.</ref> # ''Sondröbi no'eu sondröbi gasö. Böi tasöbi furi, tahötöi talulugö manö.''''<ref> Nifazaewe '''Atieli Lahagu''' ba [https://www.facebook.com/share/v/1ATK7Z35aD/ Facebook], 10 Mei 2024.</ref> # ''Sonowi ba na'ai, sökhi mbua sökhi ngalai, tafatete tafandrai.''<ref>Nifazaewe '''Atieli Lahagu''' ba [https://www.facebook.com/share/r/1RrRQQ88wY/ Facebook], 17 Juli 2025.</ref> # ''Sökhi atö wanou'ö, sökhi atö wame'e, ami sibai moroi ba wöli-wöli gae. Na lö sökhi atö wanou'ö, na lö sökhi atö wame'e, afeto moroi ba gawökhu, afoe moroi ba dödö gae.''<ref>Nifazaewe '''Atieli Lahagu''' ba [https://www.facebook.com/share/r/1Bn3evJH5a/ Facebook], 3 November 2025.</ref> # ''Sökhi itörö lalania silumana, moroi ba zo ana'a sabila lala.''<ref>[https://id.scribd.com/document/446577593/50-KATA-AMAEDOLA-NIAS-DESA-HILISONDREKHA/ Amaedola Nias Desa Hilisondrekha], mufaigi me 21 November 2025.</ref> # ''Sökhi na fandröu-ndröu mbambatö, sökhi na fandröu-ndröu la'o. Gabua-bua na ero möi, gabua-bua na ero so.''<ref>Nifazaewe '''Atieli Lahagu''' ba [https://www.facebook.com/share/r/18CAqX24jW/ Facebook], 20 Juni 2025.</ref> # ''Sökhi na aeru, moroi na aetu.''<ref> Nifazaewe '''Atieli Lahagu''' ba [https://www.facebook.com/share/r/1Av1f91T6j/ Facebook], 30 Juni 2025.</ref> # ''Sökhi nifabu'u ba [[wikt:nia:anano|ganano]] moroi ba ni fabu'u ba mbörö [[wikt:nia:tui|zui]].'' <br>Eluahania: Sökhi na lafatunö ua hadia ia ba niha, ena'ö la'ila ba aboto ba dödöra, moroi na lafatunö ia ba zi lö la'ila niha. # ''Sökhi niŵaö ba gangango moroi ba niŵaö ba tu'i-tu'i.'' (Amaedola Nias Tengah) # ''Sökhi niŵaö zatua, amuhu-muhua belu matua. Lö sökhi niŵaö ndraono, aböu-böu gazö-gazö.''<ref>Nifazaewe '''Atieli Lahagu''' ba [https://www.facebook.com/share/r/16DfE2JAjR/ Facebook], 29 Oktober 2024.</ref> # ''Sökhi mate moroi aila.'' <br>Eluahania: Tandrofö sibai hezo manö gaoloma dödönia. Itehe mate ena'ö alua. # ''Sökhi wame'e sökhi wanou'ö, awai zimörö zimate.'' # ''Sumangegu öbe yaŵa, sumangeu ufazaŵa.'' == Umbu == <references /> == Fabaliŵa lala == [[Wb/nia/Amaedola|'''Olayama Gamaedola:''']] [[Wb/nia/Amaedola/A|A]] | [[Wb/nia/Amaedola/B|B]] | [[Wb/nia/Amaedola/C|C]] | [[Wb/nia/Amaedola/D|D]] | [[Wb/nia/Amaedola/E|E]] | [[Wb/nia/Amaedola/F|F]] | [[Wb/nia/Amaedola/G|G]] | [[Wb/nia/Amaedola/H|H]] | [[Wb/nia/Amaedola/I|I]] | [[Wb/nia/Amaedola/J|J]] | [[Wb/nia/Amaedola/K|K]] | [[Wb/nia/Amaedola/L|L]] | [[Wb/nia/Amaedola/M|M]] | [[Wb/nia/Amaedola/N|N]] | [[Wb/nia/Amaedola/O|O]] | [[Wb/nia/Amaedola/Ö|Ö]] | [[Wb/nia/Amaedola/P|P]] | [[Wb/nia/Amaedola/Q|Q]] | [[Wb/nia/Amaedola/R|R]] | [[Wb/nia/Amaedola/S|S]] | [[Wb/nia/Amaedola/T|T]] | [[Wb/nia/Amaedola/U|U]] | [[Wb/nia/Amaedola/V|V]] | [[Wb/nia/Amaedola/W|W]] | [[Wb/nia/Amaedola/X|X]] | [[Wb/nia/Amaedola/Y|Y]] | [[Wb/nia/Amaedola/Z|Z]] {{Wb/nia/Bale zato}}</div> [[Category:Wb/nia]] [[Category:Wb/nia/Amaedola]] edqj59pm0sbgk4i1oigk8cxbl5qarri 0 3417227 7254565 6216759 2026-07-18T02:17:17Z Swarabakti 2526161 7254565 wikitext text/x-wiki =={{Wt/kge/basa|id}}== {{Wt/kge/hulu|id}} {{Wt/kge/-n-|id}} # [[Wt/kge/Kumoring|Kumoring]] [[Category:Wt/kge]] qez96lqhd97xdg6j8rus748shq0t4bc 7254566 7254565 2026-07-18T02:17:33Z Swarabakti 2526161 /* {{Wt/kge/basa|id}} */ 7254566 wikitext text/x-wiki =={{Wt/kge/basa|id}}== {{Wt/kge/hulu|id}} {{Wt/kge/-n-|id}} # [[Wt/kge/Kumoring|Kumoring]]; [[Wt/kge/Kamoring|Kamoring]] [[Category:Wt/kge]] bn3urk955hthbdetnxt1bxhpz32tabq 0 3423417 7254302 7214082 2026-07-17T18:11:57Z SijiR 2605323 /* വിനോദ സഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ */ image added. 7254302 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Thodu (cropped).jpg|unesco_whs=yes}} [[Wy/ml/ഇടുക്കി|ഇടുക്കി]] ജില്ലയിലെ പ്രധാന നഗരസഭയും പട്ടണവുമാണ് '''തൊടുപുഴ'''. തൊടുപുഴ എന്ന പേരിൽ ഒരു താലൂക്കും ഒരു ബ്ലോക്കുപഞ്ചായത്തുമുണ്ട്. [[Wy/ml/മൂവാറ്റുപുഴ|മൂവാറ്റുപുഴ]], [[Wy/ml/പാലാ|പാലാ]] തുടങ്ങിയവ തൊടുപുഴയ്ക്കു സമീപസ്ഥമായ പട്ടണങ്ങളാണ്‌. [[Wy/ml/കൊച്ചി/എറണാകുളം|എറണാകുളം]] നഗരത്തിൽ നിന്നും 62 കിലോമീറ്റർ ദൂരെയാണ് തൊടുപുഴ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. തൊടുപുഴ പട്ടണത്തിൽക്കൂടി ഒഴുകുന്ന നദിയുടെ പേരും തൊടുപുഴ എന്നാണ്. ഇടുക്കി ജലവൈദ്യുതപദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായുള്ള [[Wy/ml/മൂലമറ്റം|മൂലമറ്റം]] പവർഹൗസിൽ നിന്നുള്ള ജലം തൊടുപുഴയാറ്റിലേയ്ക്ക് എത്തുന്നതിന്റെ ഫലമായി വർഷം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞൊഴുകുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയും ഈ ആറിനുണ്ട്. ==തൊടുപുഴ പട്ടണം== [[File:Kanjiramattom Siva Temple Upadeva (Thodupuzha).JPG|thumb|കാഞ്ഞിരമറ്റം ശിവക്ഷേത്രം]] ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും വലിയ പട്ടണവും വാണിജ്യകേന്ദ്രവുമാണ് ഇത്. തൊടുപുഴയാറ് ഈ പട്ടണത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്നു. ലോകബാങ്കിന്റെ സാമ്പത്തിക സഹായത്തോടെ കേരളാ സർക്കാർ ഇടപെട്ട് ഈ പട്ടണത്തെ ആധുനികരിക്കാനുള്ള പല പദ്ധതികളും നടന്നുവരുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യപ്രാപ്തിക്കു ശേഷം തിരു-കൊച്ചി സംസ്ഥാനം രൂപവത്കരിക്കും വരെ തൊടുപുഴ തിരുവിതാംകൂർ നാട്ടുരാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. തൊടുപുഴ കേരളത്തിലെ പല ഉയർന്ന സ്ഥലങ്ങളിലേക്കും പോകാനുള്ള ഒരു പ്രവേശനകവാടമാണ്. ഇവിടത്തെ ജനസംഖ്യ 2001ലെ കാനേഷുമാരി അനുസരിച്ച് 46,246 ആണ്‌. ജനങ്ങൾ പ്രധാനമായും കൃഷിയേയും വ്യവസായത്തേയും ആശ്രയിക്കുന്നു. തൊടുപുഴ ഉയർന്ന പ്രദേശമല്ലെങ്കിലും ഉയർന്ന കുന്നുകളും മറ്റും ഇവിടെ ധാരാളമുണ്ട്. പട്ടണത്തിൽ നിന്നും അധികം അകലെയല്ലാതെ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതിയായ മലങ്കര അണക്കെട്ട് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. [[Wy/ml/പാലാ|പാലാ]] തൊടുപുഴയുടെ തെക്ക് പടിഞ്ഞാറായി 30 കി.മീ. അകലെയുള്ള ഒരു പട്ടണമാണ്. [[Wy/ml/മൂവാറ്റുപുഴ|മൂവാറ്റുപുഴ]] പട്ടണം തൊടുപുഴയിൽ നിന്നും വടക്കു പടിഞ്ഞാർ 20 കി.മി. മാറി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. === തൊടുപുഴ താലൂക്ക് === ഇടുക്കി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികളുടെ ഭാഗങ്ങളായ മൂലമറ്റം വൈദ്യുതി ഉത്പാദനകേന്ദ്രം,കുളമാവ് അണക്കെട്ട് എന്നിവ പൂർണ്ണമായും തൊടുപുഴ താലൂക്കിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. താലൂക്കിൽ താണ ഭാഗങ്ങൾ മുതൽ ഉയരം കൂടിയ സ്ഥലങ്ങൾ വരെയുണ്ട്. പച്ചപ്പരവതാനി വിരിച്ച ഈ ഭൂപ്രദേശത്ത് വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല സ്ഥലങ്ങളുമുണ്ട്. മലങ്കര അണക്കെട്ട്, തൊമ്മൻ കുത്തു വെള്ളച്ചാട്ടം, ഉറവൻപാറ, ഇലവീഴാപൂഞ്ചിറ തുടങ്ങിയവ ഇതിൽപ്പെടുന്നു. ജനങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഹിന്ദുക്കളും സിറിയൻ കത്തോലിക്കരുമാണ്. കൂടാതെ മുസ്ലിം മതവിഭാഗവുമുണ്ട്. തൊടുപുഴ പട്ടണത്തിൽ‍ നിന്നും ഏകദേശം 7 കി.മീ. അകലെ മുട്ടം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല എഞ്ജിനീയറിംഗ് കോളേജ്, ഇടുക്കി ജില്ലാകോടതി എന്നിവ ഇവിടെയാണ്. പട്ടണത്തിൽ നിന്നും ഏകദേശം 1.5 കി.മി ദൂരപരിധിയിൽ ഹൈന്ദവ പ്രസിദ്ധമായ കാരിക്കോട് ശിവ ക്ഷേത്രം, ദേവീക്ഷേത്രം എന്നിവയും, അതിനോട് അടുത്ത് തന്നെ മുസ്‌ലീങ്കളുടെ ഏറ്റവും വലിയ പള്ളിയായ നൈനാര് പള്ളിയും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഏകദേശം 3 കി.മി. മാറി മുതലക്കോടം കൃസ്തീയ ദേവാലയവും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. തൊടുപുഴയിൽ നിന്നും ഏകദേശം 16 കി.മീ. ദൂരെ ഉടുമ്പന്നൂർ എന്ന സ്ഥലം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഇടുക്കിയിലെ ഏറ്റവും വലിയ പഞ്ചായത്ത് ആണ് ഉടുമ്പന്നൂർ. പ്രേംനസീർ കാലഘട്ടം മുതൽ തൊടുപുഴ ഒരു പ്രധാന സിനിമാ ഷൂട്ടിങ്ങ് ലൊക്കേഷൻ കൂടിയാണ്. കൂടാതെ തൊടുപുഴ വാസന്തി (നിറക്കൂട്ട്‌ (മലയാളചലച്ചിത്രം) ,തൊടുപുഴ പി.കെ. രാധാദേവി, തൊടുപുഴ രാധാകൃഷ്ണൻ, തൊടുപുഴ കൃഷ്ണൻകുട്ടി, ചഞ്ചൽ (എന്നു സ്വന്തം ജാനകി കുട്ടിക്ക് ), നിഷാന്ത് സാഗർ, അസിൻ, ആസിഫ് അലി തുടങ്ങിയവർ തൊടുപുഴയിൽനിന്നും മലയാള സിനിമയിൽ കഴിവുതെളിയിച്ച കലാകാരാണു. ==ചരിത്രം== കൂലശേഖര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ കേരളത്തെ ഭരണസൗകര്യത്തിനായി പല പ്രവിശ്യകളായി വിഭചിച്ചിരുന്നു. വേണാട്, ഓടനാട്, നൻവുഴൈനാട്, മുഞ്ഞുനാട്, വെമ്പൊലിനാട്, കീഴ്മലൈനാട്, എന്നിങ്ങനെയാണു അവ. ഇതിൽ കീഴ്മലൈനാടിൽ ഉൾപെടുന്ന പ്രദേശമാണു തൊടുപുഴ. എ. ഡി 1600 വരെ കീഴ്മലൈനാട് നിലവിലുണ്ടായിരുന്നു. എ. ഡി1600 ൽ വടക്കുംകൂർ യുദ്ധത്തിൽ കീഴ്മലൈനാട് പരാജയപെടുകയും വടക്കുംകൂറിൽ ലയിക്കുകയും ചെയ്തു. മാർത്താണ്ഡവർമ്മയുടെ കാലത്തു തിരുവിതാംകൂറിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു വടക്കുംകൂർ മാർത്താണ്ടവർമ്മ മഹാരാജാവിന്റെ കാലത്ത് തൊടുപുഴ ഉൾപ്പെടെയുള്ള സ്ഥലങ്ങൾ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത് വടക്കുംകൂർദേശം എന്നായിരുന്നു. തിരുവീത൦കൂറിന്റെ ഭാഗം തന്നെയായിരുന്നു അന്ന് വടക്കുംകൂർ. വടക്കുംകൂര് രാജാക്കന്മാരുടെ ആസ്ഥാനം കരിക്കോടായീരൂന്നു. ശ്രീ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ മഹാരാജാവ് തന്നെയാണ് തന്റെ പ്രധിനിധിയായീ ശ്രീ നാരായണ മേനോനേ തൊടുപുഴയുടെ വികസനത്തിന് വേണ്ടി വടക്കുംകൂറിലേക്ക് നിയോഗിച്ചത്‌. അത്യേഹമാണ്‌ തൊടുപുഴയുടെ വികസനത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത്‌. മഹാരാജാവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം തന്റെ മുസ്ലീം ആയ ഭടൻ മാർക്കുവേണ്ടി ഇദ്ദേഹമാണ്‌ ഇന്നു കരിക്കോടുള്ള നൈനാർ പള്ളി പണിത്. ==വിനോദ സഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ== തൊടുപുഴ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദ സഞ്ചാരകേന്ദ്രമല്ലെങ്കിലും സഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങൾ ഇവിടെ ഉണ്ട്. പ്രകൃതി മനോഹരമായതിനാൽ ഇവിടം ചലച്ചിത്ര വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. [[File:Thommankuthu waterfalls.jpg|thumb|തൊമ്മൻകുത്ത്]] ===തൊമ്മൻകുത്ത്=== തൊമ്മൻകുത്ത് തൊടുപുഴയിൽ നിന്നും 20 കിൽ മി. കിഴക്ക് വണ്ണപ്പുറം റൂട്ടിലാണ് ഈ സ്ഥലം. ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ആകർഷണം ഏഴു നിലകളിലുള്ള വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളാണ് (ഏഴുനിലകുത്തുകൾ). ഒരോ നിലയിലും ഒരോ ചെറിയ കുളങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഏകദേശം 12 കിലോമീറ്റർ കാടിനുള്ളിലൂടെ മലകയറണം. ഇവിടുത്തെ പ്രവേശന സമയം രാവിലെ 10 മുതൽ വൈകിട്ട് 6 മണി വരെയാണ്.ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടെ എത്തുന്നു. ===ഉറവപ്പാറ=== ഉറവപ്പാറ തൊടുപുഴ നഗരാതിർത്തിക്കുള്ളിൽ 3 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ ഇടുക്കി റോഡിൽ ഒളമറ്റത്താണ്. ഇത് വളരെ വലിയ പാറയാണ്. ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ആകർഷണം ഉറവപ്പാറ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രമാണ്. ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠ സ്വയംഭൂവാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ===ഇലവീഴാപൂഞ്ചിറ=== അതിമനോഹരമായ ഒരു താഴ്വര. തോടുപുഴയിൽ നിന്ന് 25 കിലോമീറ്റർ അകലെ. {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/ഇടുക്കി}} {{Wy/ml/Stub}} [[Category:Wy/ml]] {{INTERWIKI|Q2568281}} jay8oqg0urgvlsreuntpfw2a6p2vzb0 7254304 7254302 2026-07-17T18:13:44Z SijiR 2605323 /* ഉറവപ്പാറ */ image added. 7254304 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Thodu (cropped).jpg|unesco_whs=yes}} [[Wy/ml/ഇടുക്കി|ഇടുക്കി]] ജില്ലയിലെ പ്രധാന നഗരസഭയും പട്ടണവുമാണ് '''തൊടുപുഴ'''. തൊടുപുഴ എന്ന പേരിൽ ഒരു താലൂക്കും ഒരു ബ്ലോക്കുപഞ്ചായത്തുമുണ്ട്. [[Wy/ml/മൂവാറ്റുപുഴ|മൂവാറ്റുപുഴ]], [[Wy/ml/പാലാ|പാലാ]] തുടങ്ങിയവ തൊടുപുഴയ്ക്കു സമീപസ്ഥമായ പട്ടണങ്ങളാണ്‌. [[Wy/ml/കൊച്ചി/എറണാകുളം|എറണാകുളം]] നഗരത്തിൽ നിന്നും 62 കിലോമീറ്റർ ദൂരെയാണ് തൊടുപുഴ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. തൊടുപുഴ പട്ടണത്തിൽക്കൂടി ഒഴുകുന്ന നദിയുടെ പേരും തൊടുപുഴ എന്നാണ്. ഇടുക്കി ജലവൈദ്യുതപദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായുള്ള [[Wy/ml/മൂലമറ്റം|മൂലമറ്റം]] പവർഹൗസിൽ നിന്നുള്ള ജലം തൊടുപുഴയാറ്റിലേയ്ക്ക് എത്തുന്നതിന്റെ ഫലമായി വർഷം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞൊഴുകുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയും ഈ ആറിനുണ്ട്. ==തൊടുപുഴ പട്ടണം== [[File:Kanjiramattom Siva Temple Upadeva (Thodupuzha).JPG|thumb|കാഞ്ഞിരമറ്റം ശിവക്ഷേത്രം]] ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും വലിയ പട്ടണവും വാണിജ്യകേന്ദ്രവുമാണ് ഇത്. തൊടുപുഴയാറ് ഈ പട്ടണത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്നു. ലോകബാങ്കിന്റെ സാമ്പത്തിക സഹായത്തോടെ കേരളാ സർക്കാർ ഇടപെട്ട് ഈ പട്ടണത്തെ ആധുനികരിക്കാനുള്ള പല പദ്ധതികളും നടന്നുവരുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യപ്രാപ്തിക്കു ശേഷം തിരു-കൊച്ചി സംസ്ഥാനം രൂപവത്കരിക്കും വരെ തൊടുപുഴ തിരുവിതാംകൂർ നാട്ടുരാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. തൊടുപുഴ കേരളത്തിലെ പല ഉയർന്ന സ്ഥലങ്ങളിലേക്കും പോകാനുള്ള ഒരു പ്രവേശനകവാടമാണ്. ഇവിടത്തെ ജനസംഖ്യ 2001ലെ കാനേഷുമാരി അനുസരിച്ച് 46,246 ആണ്‌. ജനങ്ങൾ പ്രധാനമായും കൃഷിയേയും വ്യവസായത്തേയും ആശ്രയിക്കുന്നു. തൊടുപുഴ ഉയർന്ന പ്രദേശമല്ലെങ്കിലും ഉയർന്ന കുന്നുകളും മറ്റും ഇവിടെ ധാരാളമുണ്ട്. പട്ടണത്തിൽ നിന്നും അധികം അകലെയല്ലാതെ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതിയായ മലങ്കര അണക്കെട്ട് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. [[Wy/ml/പാലാ|പാലാ]] തൊടുപുഴയുടെ തെക്ക് പടിഞ്ഞാറായി 30 കി.മീ. അകലെയുള്ള ഒരു പട്ടണമാണ്. [[Wy/ml/മൂവാറ്റുപുഴ|മൂവാറ്റുപുഴ]] പട്ടണം തൊടുപുഴയിൽ നിന്നും വടക്കു പടിഞ്ഞാർ 20 കി.മി. മാറി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. === തൊടുപുഴ താലൂക്ക് === ഇടുക്കി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികളുടെ ഭാഗങ്ങളായ മൂലമറ്റം വൈദ്യുതി ഉത്പാദനകേന്ദ്രം,കുളമാവ് അണക്കെട്ട് എന്നിവ പൂർണ്ണമായും തൊടുപുഴ താലൂക്കിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. താലൂക്കിൽ താണ ഭാഗങ്ങൾ മുതൽ ഉയരം കൂടിയ സ്ഥലങ്ങൾ വരെയുണ്ട്. പച്ചപ്പരവതാനി വിരിച്ച ഈ ഭൂപ്രദേശത്ത് വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല സ്ഥലങ്ങളുമുണ്ട്. മലങ്കര അണക്കെട്ട്, തൊമ്മൻ കുത്തു വെള്ളച്ചാട്ടം, ഉറവൻപാറ, ഇലവീഴാപൂഞ്ചിറ തുടങ്ങിയവ ഇതിൽപ്പെടുന്നു. ജനങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഹിന്ദുക്കളും സിറിയൻ കത്തോലിക്കരുമാണ്. കൂടാതെ മുസ്ലിം മതവിഭാഗവുമുണ്ട്. തൊടുപുഴ പട്ടണത്തിൽ‍ നിന്നും ഏകദേശം 7 കി.മീ. അകലെ മുട്ടം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല എഞ്ജിനീയറിംഗ് കോളേജ്, ഇടുക്കി ജില്ലാകോടതി എന്നിവ ഇവിടെയാണ്. പട്ടണത്തിൽ നിന്നും ഏകദേശം 1.5 കി.മി ദൂരപരിധിയിൽ ഹൈന്ദവ പ്രസിദ്ധമായ കാരിക്കോട് ശിവ ക്ഷേത്രം, ദേവീക്ഷേത്രം എന്നിവയും, അതിനോട് അടുത്ത് തന്നെ മുസ്‌ലീങ്കളുടെ ഏറ്റവും വലിയ പള്ളിയായ നൈനാര് പള്ളിയും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഏകദേശം 3 കി.മി. മാറി മുതലക്കോടം കൃസ്തീയ ദേവാലയവും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. തൊടുപുഴയിൽ നിന്നും ഏകദേശം 16 കി.മീ. ദൂരെ ഉടുമ്പന്നൂർ എന്ന സ്ഥലം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഇടുക്കിയിലെ ഏറ്റവും വലിയ പഞ്ചായത്ത് ആണ് ഉടുമ്പന്നൂർ. പ്രേംനസീർ കാലഘട്ടം മുതൽ തൊടുപുഴ ഒരു പ്രധാന സിനിമാ ഷൂട്ടിങ്ങ് ലൊക്കേഷൻ കൂടിയാണ്. കൂടാതെ തൊടുപുഴ വാസന്തി (നിറക്കൂട്ട്‌ (മലയാളചലച്ചിത്രം) ,തൊടുപുഴ പി.കെ. രാധാദേവി, തൊടുപുഴ രാധാകൃഷ്ണൻ, തൊടുപുഴ കൃഷ്ണൻകുട്ടി, ചഞ്ചൽ (എന്നു സ്വന്തം ജാനകി കുട്ടിക്ക് ), നിഷാന്ത് സാഗർ, അസിൻ, ആസിഫ് അലി തുടങ്ങിയവർ തൊടുപുഴയിൽനിന്നും മലയാള സിനിമയിൽ കഴിവുതെളിയിച്ച കലാകാരാണു. ==ചരിത്രം== കൂലശേഖര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ കേരളത്തെ ഭരണസൗകര്യത്തിനായി പല പ്രവിശ്യകളായി വിഭചിച്ചിരുന്നു. വേണാട്, ഓടനാട്, നൻവുഴൈനാട്, മുഞ്ഞുനാട്, വെമ്പൊലിനാട്, കീഴ്മലൈനാട്, എന്നിങ്ങനെയാണു അവ. ഇതിൽ കീഴ്മലൈനാടിൽ ഉൾപെടുന്ന പ്രദേശമാണു തൊടുപുഴ. എ. ഡി 1600 വരെ കീഴ്മലൈനാട് നിലവിലുണ്ടായിരുന്നു. എ. ഡി1600 ൽ വടക്കുംകൂർ യുദ്ധത്തിൽ കീഴ്മലൈനാട് പരാജയപെടുകയും വടക്കുംകൂറിൽ ലയിക്കുകയും ചെയ്തു. മാർത്താണ്ഡവർമ്മയുടെ കാലത്തു തിരുവിതാംകൂറിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു വടക്കുംകൂർ മാർത്താണ്ടവർമ്മ മഹാരാജാവിന്റെ കാലത്ത് തൊടുപുഴ ഉൾപ്പെടെയുള്ള സ്ഥലങ്ങൾ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത് വടക്കുംകൂർദേശം എന്നായിരുന്നു. തിരുവീത൦കൂറിന്റെ ഭാഗം തന്നെയായിരുന്നു അന്ന് വടക്കുംകൂർ. വടക്കുംകൂര് രാജാക്കന്മാരുടെ ആസ്ഥാനം കരിക്കോടായീരൂന്നു. ശ്രീ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ മഹാരാജാവ് തന്നെയാണ് തന്റെ പ്രധിനിധിയായീ ശ്രീ നാരായണ മേനോനേ തൊടുപുഴയുടെ വികസനത്തിന് വേണ്ടി വടക്കുംകൂറിലേക്ക് നിയോഗിച്ചത്‌. അത്യേഹമാണ്‌ തൊടുപുഴയുടെ വികസനത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത്‌. മഹാരാജാവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം തന്റെ മുസ്ലീം ആയ ഭടൻ മാർക്കുവേണ്ടി ഇദ്ദേഹമാണ്‌ ഇന്നു കരിക്കോടുള്ള നൈനാർ പള്ളി പണിത്. ==വിനോദ സഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ== തൊടുപുഴ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദ സഞ്ചാരകേന്ദ്രമല്ലെങ്കിലും സഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങൾ ഇവിടെ ഉണ്ട്. പ്രകൃതി മനോഹരമായതിനാൽ ഇവിടം ചലച്ചിത്ര വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. [[File:Thommankuthu waterfalls.jpg|thumb|തൊമ്മൻകുത്ത്]] ===തൊമ്മൻകുത്ത്=== തൊമ്മൻകുത്ത് തൊടുപുഴയിൽ നിന്നും 20 കിൽ മി. കിഴക്ക് വണ്ണപ്പുറം റൂട്ടിലാണ് ഈ സ്ഥലം. ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ആകർഷണം ഏഴു നിലകളിലുള്ള വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളാണ് (ഏഴുനിലകുത്തുകൾ). ഒരോ നിലയിലും ഒരോ ചെറിയ കുളങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഏകദേശം 12 കിലോമീറ്റർ കാടിനുള്ളിലൂടെ മലകയറണം. ഇവിടുത്തെ പ്രവേശന സമയം രാവിലെ 10 മുതൽ വൈകിട്ട് 6 മണി വരെയാണ്.ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടെ എത്തുന്നു. [[File:Uravappara View point IMG20250412180954.jpg|thumb|ഉറവപ്പാറ]] ===ഉറവപ്പാറ=== ഉറവപ്പാറ തൊടുപുഴ നഗരാതിർത്തിക്കുള്ളിൽ 3 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ ഇടുക്കി റോഡിൽ ഒളമറ്റത്താണ്. ഇത് വളരെ വലിയ പാറയാണ്. ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ആകർഷണം ഉറവപ്പാറ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രമാണ്. ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠ സ്വയംഭൂവാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ===ഇലവീഴാപൂഞ്ചിറ=== അതിമനോഹരമായ ഒരു താഴ്വര. തോടുപുഴയിൽ നിന്ന് 25 കിലോമീറ്റർ അകലെ. {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/ഇടുക്കി}} {{Wy/ml/Stub}} [[Category:Wy/ml]] {{INTERWIKI|Q2568281}} gqli46qev3nxjo1vkdntcqrm7xcvf89 7254307 7254304 2026-07-17T18:15:19Z SijiR 2605323 /* ഇലവീഴാപൂഞ്ചിറ */ image added. 7254307 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Thodu (cropped).jpg|unesco_whs=yes}} [[Wy/ml/ഇടുക്കി|ഇടുക്കി]] ജില്ലയിലെ പ്രധാന നഗരസഭയും പട്ടണവുമാണ് '''തൊടുപുഴ'''. തൊടുപുഴ എന്ന പേരിൽ ഒരു താലൂക്കും ഒരു ബ്ലോക്കുപഞ്ചായത്തുമുണ്ട്. [[Wy/ml/മൂവാറ്റുപുഴ|മൂവാറ്റുപുഴ]], [[Wy/ml/പാലാ|പാലാ]] തുടങ്ങിയവ തൊടുപുഴയ്ക്കു സമീപസ്ഥമായ പട്ടണങ്ങളാണ്‌. [[Wy/ml/കൊച്ചി/എറണാകുളം|എറണാകുളം]] നഗരത്തിൽ നിന്നും 62 കിലോമീറ്റർ ദൂരെയാണ് തൊടുപുഴ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. തൊടുപുഴ പട്ടണത്തിൽക്കൂടി ഒഴുകുന്ന നദിയുടെ പേരും തൊടുപുഴ എന്നാണ്. ഇടുക്കി ജലവൈദ്യുതപദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായുള്ള [[Wy/ml/മൂലമറ്റം|മൂലമറ്റം]] പവർഹൗസിൽ നിന്നുള്ള ജലം തൊടുപുഴയാറ്റിലേയ്ക്ക് എത്തുന്നതിന്റെ ഫലമായി വർഷം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞൊഴുകുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയും ഈ ആറിനുണ്ട്. ==തൊടുപുഴ പട്ടണം== [[File:Kanjiramattom Siva Temple Upadeva (Thodupuzha).JPG|thumb|കാഞ്ഞിരമറ്റം ശിവക്ഷേത്രം]] ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും വലിയ പട്ടണവും വാണിജ്യകേന്ദ്രവുമാണ് ഇത്. തൊടുപുഴയാറ് ഈ പട്ടണത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്നു. ലോകബാങ്കിന്റെ സാമ്പത്തിക സഹായത്തോടെ കേരളാ സർക്കാർ ഇടപെട്ട് ഈ പട്ടണത്തെ ആധുനികരിക്കാനുള്ള പല പദ്ധതികളും നടന്നുവരുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യപ്രാപ്തിക്കു ശേഷം തിരു-കൊച്ചി സംസ്ഥാനം രൂപവത്കരിക്കും വരെ തൊടുപുഴ തിരുവിതാംകൂർ നാട്ടുരാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. തൊടുപുഴ കേരളത്തിലെ പല ഉയർന്ന സ്ഥലങ്ങളിലേക്കും പോകാനുള്ള ഒരു പ്രവേശനകവാടമാണ്. ഇവിടത്തെ ജനസംഖ്യ 2001ലെ കാനേഷുമാരി അനുസരിച്ച് 46,246 ആണ്‌. ജനങ്ങൾ പ്രധാനമായും കൃഷിയേയും വ്യവസായത്തേയും ആശ്രയിക്കുന്നു. തൊടുപുഴ ഉയർന്ന പ്രദേശമല്ലെങ്കിലും ഉയർന്ന കുന്നുകളും മറ്റും ഇവിടെ ധാരാളമുണ്ട്. പട്ടണത്തിൽ നിന്നും അധികം അകലെയല്ലാതെ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതിയായ മലങ്കര അണക്കെട്ട് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. [[Wy/ml/പാലാ|പാലാ]] തൊടുപുഴയുടെ തെക്ക് പടിഞ്ഞാറായി 30 കി.മീ. അകലെയുള്ള ഒരു പട്ടണമാണ്. [[Wy/ml/മൂവാറ്റുപുഴ|മൂവാറ്റുപുഴ]] പട്ടണം തൊടുപുഴയിൽ നിന്നും വടക്കു പടിഞ്ഞാർ 20 കി.മി. മാറി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. === തൊടുപുഴ താലൂക്ക് === ഇടുക്കി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികളുടെ ഭാഗങ്ങളായ മൂലമറ്റം വൈദ്യുതി ഉത്പാദനകേന്ദ്രം,കുളമാവ് അണക്കെട്ട് എന്നിവ പൂർണ്ണമായും തൊടുപുഴ താലൂക്കിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. താലൂക്കിൽ താണ ഭാഗങ്ങൾ മുതൽ ഉയരം കൂടിയ സ്ഥലങ്ങൾ വരെയുണ്ട്. പച്ചപ്പരവതാനി വിരിച്ച ഈ ഭൂപ്രദേശത്ത് വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല സ്ഥലങ്ങളുമുണ്ട്. മലങ്കര അണക്കെട്ട്, തൊമ്മൻ കുത്തു വെള്ളച്ചാട്ടം, ഉറവൻപാറ, ഇലവീഴാപൂഞ്ചിറ തുടങ്ങിയവ ഇതിൽപ്പെടുന്നു. ജനങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഹിന്ദുക്കളും സിറിയൻ കത്തോലിക്കരുമാണ്. കൂടാതെ മുസ്ലിം മതവിഭാഗവുമുണ്ട്. തൊടുപുഴ പട്ടണത്തിൽ‍ നിന്നും ഏകദേശം 7 കി.മീ. അകലെ മുട്ടം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല എഞ്ജിനീയറിംഗ് കോളേജ്, ഇടുക്കി ജില്ലാകോടതി എന്നിവ ഇവിടെയാണ്. പട്ടണത്തിൽ നിന്നും ഏകദേശം 1.5 കി.മി ദൂരപരിധിയിൽ ഹൈന്ദവ പ്രസിദ്ധമായ കാരിക്കോട് ശിവ ക്ഷേത്രം, ദേവീക്ഷേത്രം എന്നിവയും, അതിനോട് അടുത്ത് തന്നെ മുസ്‌ലീങ്കളുടെ ഏറ്റവും വലിയ പള്ളിയായ നൈനാര് പള്ളിയും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഏകദേശം 3 കി.മി. മാറി മുതലക്കോടം കൃസ്തീയ ദേവാലയവും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. തൊടുപുഴയിൽ നിന്നും ഏകദേശം 16 കി.മീ. ദൂരെ ഉടുമ്പന്നൂർ എന്ന സ്ഥലം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഇടുക്കിയിലെ ഏറ്റവും വലിയ പഞ്ചായത്ത് ആണ് ഉടുമ്പന്നൂർ. പ്രേംനസീർ കാലഘട്ടം മുതൽ തൊടുപുഴ ഒരു പ്രധാന സിനിമാ ഷൂട്ടിങ്ങ് ലൊക്കേഷൻ കൂടിയാണ്. കൂടാതെ തൊടുപുഴ വാസന്തി (നിറക്കൂട്ട്‌ (മലയാളചലച്ചിത്രം) ,തൊടുപുഴ പി.കെ. രാധാദേവി, തൊടുപുഴ രാധാകൃഷ്ണൻ, തൊടുപുഴ കൃഷ്ണൻകുട്ടി, ചഞ്ചൽ (എന്നു സ്വന്തം ജാനകി കുട്ടിക്ക് ), നിഷാന്ത് സാഗർ, അസിൻ, ആസിഫ് അലി തുടങ്ങിയവർ തൊടുപുഴയിൽനിന്നും മലയാള സിനിമയിൽ കഴിവുതെളിയിച്ച കലാകാരാണു. ==ചരിത്രം== കൂലശേഖര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ കേരളത്തെ ഭരണസൗകര്യത്തിനായി പല പ്രവിശ്യകളായി വിഭചിച്ചിരുന്നു. വേണാട്, ഓടനാട്, നൻവുഴൈനാട്, മുഞ്ഞുനാട്, വെമ്പൊലിനാട്, കീഴ്മലൈനാട്, എന്നിങ്ങനെയാണു അവ. ഇതിൽ കീഴ്മലൈനാടിൽ ഉൾപെടുന്ന പ്രദേശമാണു തൊടുപുഴ. എ. ഡി 1600 വരെ കീഴ്മലൈനാട് നിലവിലുണ്ടായിരുന്നു. എ. ഡി1600 ൽ വടക്കുംകൂർ യുദ്ധത്തിൽ കീഴ്മലൈനാട് പരാജയപെടുകയും വടക്കുംകൂറിൽ ലയിക്കുകയും ചെയ്തു. മാർത്താണ്ഡവർമ്മയുടെ കാലത്തു തിരുവിതാംകൂറിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു വടക്കുംകൂർ മാർത്താണ്ടവർമ്മ മഹാരാജാവിന്റെ കാലത്ത് തൊടുപുഴ ഉൾപ്പെടെയുള്ള സ്ഥലങ്ങൾ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത് വടക്കുംകൂർദേശം എന്നായിരുന്നു. തിരുവീത൦കൂറിന്റെ ഭാഗം തന്നെയായിരുന്നു അന്ന് വടക്കുംകൂർ. വടക്കുംകൂര് രാജാക്കന്മാരുടെ ആസ്ഥാനം കരിക്കോടായീരൂന്നു. ശ്രീ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ മഹാരാജാവ് തന്നെയാണ് തന്റെ പ്രധിനിധിയായീ ശ്രീ നാരായണ മേനോനേ തൊടുപുഴയുടെ വികസനത്തിന് വേണ്ടി വടക്കുംകൂറിലേക്ക് നിയോഗിച്ചത്‌. അത്യേഹമാണ്‌ തൊടുപുഴയുടെ വികസനത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത്‌. മഹാരാജാവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം തന്റെ മുസ്ലീം ആയ ഭടൻ മാർക്കുവേണ്ടി ഇദ്ദേഹമാണ്‌ ഇന്നു കരിക്കോടുള്ള നൈനാർ പള്ളി പണിത്. ==വിനോദ സഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ== തൊടുപുഴ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദ സഞ്ചാരകേന്ദ്രമല്ലെങ്കിലും സഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങൾ ഇവിടെ ഉണ്ട്. പ്രകൃതി മനോഹരമായതിനാൽ ഇവിടം ചലച്ചിത്ര വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. [[File:Thommankuthu waterfalls.jpg|thumb|തൊമ്മൻകുത്ത്]] ===തൊമ്മൻകുത്ത്=== തൊമ്മൻകുത്ത് തൊടുപുഴയിൽ നിന്നും 20 കിൽ മി. കിഴക്ക് വണ്ണപ്പുറം റൂട്ടിലാണ് ഈ സ്ഥലം. ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ആകർഷണം ഏഴു നിലകളിലുള്ള വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളാണ് (ഏഴുനിലകുത്തുകൾ). ഒരോ നിലയിലും ഒരോ ചെറിയ കുളങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഏകദേശം 12 കിലോമീറ്റർ കാടിനുള്ളിലൂടെ മലകയറണം. ഇവിടുത്തെ പ്രവേശന സമയം രാവിലെ 10 മുതൽ വൈകിട്ട് 6 മണി വരെയാണ്.ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടെ എത്തുന്നു. [[File:Uravappara View point IMG20250412180954.jpg|thumb|ഉറവപ്പാറ]] ===ഉറവപ്പാറ=== ഉറവപ്പാറ തൊടുപുഴ നഗരാതിർത്തിക്കുള്ളിൽ 3 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ ഇടുക്കി റോഡിൽ ഒളമറ്റത്താണ്. ഇത് വളരെ വലിയ പാറയാണ്. ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ആകർഷണം ഉറവപ്പാറ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രമാണ്. ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠ സ്വയംഭൂവാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. [[File:Ilaveezha Poonchira 2021 P28.jpg|thumb|ഇലവീഴാപൂഞ്ചിറ]] ===ഇലവീഴാപൂഞ്ചിറ=== അതിമനോഹരമായ ഒരു താഴ്വര. തോടുപുഴയിൽ നിന്ന് 25 കിലോമീറ്റർ അകലെ. {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/ഇടുക്കി}} {{Wy/ml/Stub}} [[Category:Wy/ml]] {{INTERWIKI|Q2568281}} 046hf3gwaxsluh6lvvzbk6phoy15bjx 0 3440460 7254275 7008225 2026-07-17T17:45:25Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q994114]] 7254275 wikitext text/x-wiki {{Wp/bol/Databox|item=Q994114}} Yola Garu ga ga pata dar lardi woli Lanjeriyaa == Mulkini == Fulani Emirates == Ahre == # Fulani # Kanure # Hausa # Shuwa a'rab # Taggale # Wurkum # Yuruba # Igbo # Iyamure == Diwwa == [[Category:Wp/bol]] {{INTERWIKI|Q994114}} 57usjbyxkh4ip4n8s2867hj8aefjop6 0 3446560 7254203 7046575 2026-07-17T16:01:40Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q147975]] 7254203 wikitext text/x-wiki {{Wp/bol/Databox|item=Q147975}} '''Zariya''' (do kala ga turanci Zaria kafa ga Zazzau sunla aji inato lakabi ga Ishin) Zariya goru ji la aji arewacin Najeriya kala hukuman la dole ga jaha [[Wp/bol/Kaduna|kaduna]], jam kala igabi chafinsu aga Nigeria, a bisa ga bosinshe la angoyi in miyya. Ga gasoni dubu bolau ga baccimodi (2006), Jimila miyya dubu dalma bawula ga ko baccimodi (700060) ne ga Zariya kala koga bisani kimantangoyi godansu ga soni in dubu bolau ga ko bawulo (2017), ga Jimila miyya miliyan modi (1000000). Birni Zariya itaga kilomita dalma balau ga sittin (260kms), ko goru [[Wp/bol/Abuja|Abuja]], kilomita (80kms) ji ko Zariya. Kilomita dalma modi ga ko baccimodi (160) ko [[Wp/bol/Kano|Kano]]<ref>http://www.britannica.com/eb/article-9078266/Zaria</ref><ref>https://www.britannica.com/place/Zaria-Nigeria</ref> goru Zazzau zowannin sun kogama sarauniya Amina. ==Tarihi== Asalin moyinshe Zariya anin bo afino aji mulkasu Maddi la an saurauta yanga soni in boii mana dubu modiji ga dalma badi ga abadi (1505) zuwa soninshe dubu modi ga dalma hardo ga balau 1802 A soni in dubu modi ga dalma hordo ga hoddo 1804 ji Shehu Usman ɗan Fodiyo itu jahadi bayilla'i washe ga moii gobir la sunni Yunfa, a Washi bikka. Koga tene zalu ona moyinshe ni ga musulwa zuwa masarautun afiniwa, ga goru Zariya jam Andi malam Musa la dadi jini aji da awa in adin musulunci, malam Musa [[Wp/bol/Filanti|Filata]] ji, kuma jahadin la usman dan Fodiyo iwoyi, shima bikku tuta koga usman dan Fodiyo, ga malam Musa ga yamusa memu filanti [[Wp/bol/Barno|Barno]] suka dosa zariya mate aii Washi ga moii makkau Ishin jaijini ga miyyani zuwa Zuba goru modi la ga gwari ga koro ga yanki [[Wp/bol/Abuja|Abuja]] a inso malam Musa sai da majini bo moi ga Zazzau inbo fari koga kabila Filantiwa koboii moto ni onan sarauta ga Yamusa a ga soni in dubu modi ga dalma hordo ga muttala ga modi 1821, ga matsayi moii in Zazzau, Ishin kuma Filata borno ji, koga tene bare-bari ga filanti mallawa mata aii moyinshe ga woli Zazzau.<ref name=":0">professor lavers collection: zaria province.</ref> Birni ji ga woli afiniwa ya Andi Yana koga gorunshe ga shehu usman dan Fodiyo onu tuta adin musulwa tabbitu ga birnin ji laga zoi dono inko yanayini ga Ishin jam siri cibiya ilmi in adin ga boko ga arewa Nigeria eme guru ye Allah zowu albarka ga marasu ga ilimi su in adin musulwa ga zaman la dalilin she gorwa aji nako gamasu ko gefe, aji nakoyi bo goxa ilmi Kai harma koga wolinshe in fewe ga miyya guru Zariya aji konsu, messe gorunshe ga lokaciye gabadayasu, a wolwoli moyinshe goru Zazzau ji beyi Zaria aji matsayi siri birni Amman honsane Maddi koga su wadannan gurunshe ye a wolwoli Zazzau sa. ==Moyinshe== Asalin mulki Zaria aji wolwoli moyiwa afiniwa ji, maddilla aji Ina mulki masarauta Zazzau ye, Amma koboii, moii mallawa [[Wp/bol/Filanti|filantiwa]] gontan Sara ga gedau bo Washi moyinshe afiniwa ga soni in 1804. Moii afiniwa in farko mate an rayuwa ji ga karni in 15. Inko ga lokaci ye agita fora jir sonin la mate iwoyi sa aji moyinshe sa. Kala moyinshe su afiniwa in balau Antun mulki su har zuwa lokaci la moyinshe filantiwa, aii Washi ga mate moii su Ishin makau a Zariya, ga Gobir kala Ishin Yunfa. == Bibiliyo == * Professor lavers collection: Zaria Province, Arewa House. *Maiwada, Salihu and Renne, Elisha P. (2007) "New Technologies of Embroidered Robe Production and Changing Gender Roles in Zaria, Nigeria, 1950–2005" *Gihring, Thomas (1984). "Intraurban Activity Patterns among Entrepreneurs in a West African Setting". ''Geografiska Annaler. Series B, Human Geography''. *Smith, Michael G. (1960), ''Government in Zazzau 1800–1950'' International African Institute by the Oxford University Press, London, OCLC 293592; reprinted in 1964, and 1970. *Dan Isaacs (28 September 2010). "[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-11418542 Nigeria's emirs: Power behind the throne"]. [[Wp/bol/BBC Hausa|BBC]] News. Retrieved 29 September 2010. == Ɗiwwa == [[Category:Wp/bol]] {{INTERWIKI|Q147975}} cdr601e07bca2nvzwh6i44dg1nm1l61 0 3447747 7254220 7148423 2026-07-17T16:13:02Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q60774837]] 7254220 wikitext text/x-wiki {{Wp/bol/Databox|item=Q60774837}} Sani Musa Danja la monannin ga sani abdullahi do danja (layannin ga foti 20 ga tere Afrilu soninshe alif ga 1973) miladiyya. Jarumi film ga najeriya Furodusa, darekta Ani aru kara anin wona (2)(3)aji fatako GA fanni masana'antu Kennywood.(4) Tere Afrilu soninshe 2018 Etsu Nupe yahaya Abubakar ma'danin ga matsayin turum arewa (5)(6) aji kasantu modi koga su shararru anin bomfo kwaikwàiyo ga Kennywood. == Ruta == Gada harka fina finai afino alif 1999 ga matsayin dalibi Dan faten ga fina finai jir jir mi manakisa kwarya tabi kwaraya jaheed nagari wasiyya harsashe Gidauniya Daham jarida matashiya ga messesu 2012 zalu Ina haske ga Nollywood yar kogin(7)(8) == Fina-finai == Sani Musa danja itu shiri kala onu umarni ga fina finai Kennywood ga Nollywood. Modi gasu Andi: <ref name=":0">{{Wp/bol/Cite web|url=http://hausafilms.tv/actor/sani_danja|title=Sani Danja [HausaFilms.TV – Kannywood, Fina-finai, Hausa Movies, TV and Celebrities]|website=hausafilms.tv|access-date=23 January 2019}}</ref> {| class="wikitable" !Sunan Fim ! Shekara |- | ''Yar agadez'' | 2011 |- | ''A Cuci Maza'' | 2013 |- | ''Albashi'' (Albashi) | 2002 |- | ''Bani Adam'' | 2012 |- | ''Budurwa'' | 2010 |- | ''Da Kai zan Gana'' | 2013 |- | ''Daga Allah ne <nowiki>''</nowiki> (Daga Allah ne)'' | 2015 |- | ''Daham'' | 2005 |- | ''Dan Magori'' | 2014 |- | ''Duniyar nan'' | 2014 |- | ''Fitattu'' | 2013 |- | ''Gani Gaka'' | 2012 |- | ''Gwanaye'' | 2003 |- | ''Hanyar Kano'' | 2014 |- | Kukan Zaki (Kukan zaki) | 2010 |- | ''Daya bangaren'' | 2016 |- | ''Buri uku a duniya'' (Buri guda uku a duniya) | 2016 |} == Iyali == Sani danja itu Kai Bono ga masura Isa Allah ini arziki GA Dane hoddo == Ɗiwwa == [[Category:Wp/bol]] {{INTERWIKI|Q60774837}} jocvwlc10aea8iqp7wx7nem371h02l3 0 3447785 7254227 7159697 2026-07-17T16:15:44Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q3505231]] 7254227 wikitext text/x-wiki {{Wp/bol/Databox|item=Q111748091}} '''Suleja''' Ita modi gadallah hukumomi idolle ga goru isiri in [[Wp/bol/Naija|Naija]] ga Oli Najeriya. Suleja Inke goru i' ita daffak mitya godo ga yenda shafu goma. Asali mitya ga gorunkiye mate dattinye ko Goru isiri in Zazzau (Zaria) ga, ga Soni dubu modi ga dalma fowurdo ga foddo (1804). == Lardi == Kaduna ga woli lardi Lanjeriyaa == Diwwa == [[Category:Wp/bol]] {{INTERWIKI|Q3505231}} mj04jaks7e8bifwxzsge9o48jb45b4s 0 3450946 7254899 6815411 2026-07-18T09:59:43Z Abdulmuddalib Iabrahim Salisu 2694599 7254899 wikitext text/x-wiki [[w:Alice Bailey|'''Alice Ann Bailey''']], (An haifi shi 16 ga watan June, a shekara ta 1880 – zuwa (15) ga watan December a shikara ta 1949), ta rubuta littattafai fiye da guda ashirin da huɗu a kan dabarun rashin tsufa. == Zantuka == * [[File:Ellene Alice Bailey 1893.jpg|thumb|Alice Bailey]]Zai sake bayyana kuma ya jagoranci mutane zuwa wayewa da yanayi na sani wanda zai sanya alaka tsakanin mutane da kuma haɗin kai na duk duniya a wajen kyautatawa kowa da kowa zai zamo muhimmin al’amari na duk duniya. [[Category:Wq/ha]] 2ln3pz56jrtxhwvs7f37yi15h2u9swy 0 3453177 7254948 6825207 2026-07-18T10:41:46Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254948 wikitext text/x-wiki [[File:Alison Bechdel at Politics and Prose.jpg|thumb|Alison Bechdel a shekara ta 2012]] [[w:Alison Bechdel|Alison Bechdel]] (An haife ta Satumba ranar goma (10), a shekara ta alif 1960), ƴar zanen katun ce ƴar Amerika. Ta rubuta ɗaya daga cikin labaran LGBT na musamman mai suna ''Dykes to Watch Out For'', na tsawon shekaru Ashirin da biyar (25). == Zantuka == * ''Mo'': Na gode da lentil! Ya kamata inje in sake bitar bukatu na. ** [[File:Original story spreadsheet for "Are You My Mother?".jpg|thumb|Alison Bechdel]]#3, "High Anxiety" (1987), collected in More DTWOF (1988). [[Category:Wq/ha]] d2li2ppp9761xaynqje2anpi7mh9w4n 0 3455024 7254209 7056544 2026-07-17T16:09:19Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q7396283]] 7254209 wikitext text/x-wiki [[File:Bishiyar debbino.jpg|thumb]] '''Sabon gari fika''' ye Garu Gaga woli jihar [[Wp/bol/Yobe|yobe]] la a pata dar lardi lanjeriyaa Sun ga guron in foyo ga ga goru Fikka, guroye a bo kolta ga ko goggo ngara zuwa jihar [[Wp/bol/Gombe|Gombe]]. Dukda ga matsala amma Sabongaei ga amma sosai.. == Ahre sabon gari fika == * Bole * Karai karai * Fulani * Gyamo * Babur ngezum == Mulki == Bole Emirates Kabila ga ahre bole == Ɗiwwa == [[Category:Wp/bol]] {{INTERWIKI|Q7396283}} pap8p9oajpb677cgurhkyd4fd9lt8k8 10 3460396 7254901 7215212 2026-07-18T10:00:35Z Oronnistwa 2658918 /* */ 7254901 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="infobox geography vcard" style="width: 23em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 3px;" |- ! colspan="2" class="fn org" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #002f2f; color: white; padding: 0.5em;" | {{{name}}}<br /><span style="font-size: 75%; font-weight: normal;">{{{native_name|}}}</span> |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em 0;" | {| style="width: 100%; background: transparent; text-align: center;" | style="width: 50%; vertical-align: middle;" | [[File:{{{flag}}}|120px|border|Drapo {{{name|}}}]]<br /><small>Drapo</small> | style="width: 50%; vertical-align: middle;" | [[File:{{{coat-of-arms}}}|80px|Armwazi {{{name|}}}]]<br /><small>Armwazi</small> |} |- {{#if:{{{map|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em 0;" {{!}} [[File:{{{map}}}|250px|Kat péyi {{{name|}}}]]<br /><small style="color: #555;">Kat péyi la</small> }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Enfòmasyon jéneral |- {{#if:{{{capital|}}}| ! scope="row" style="text-align: left; width: 40%;" {{!}} Kapital {{!}} class="label" {{!}} {{{capital}}} }} |- {{#if:{{{pi_gwo_vil|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Pi gwo vil {{!}} {{{pi_gwo_vil}}} }} |- {{#if:{{{official_language|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Lang ofisyèl {{!}} {{{official_language}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Istwè |- {{#if:{{{fòmasyon|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Fòmasyon {{!}} {{{fòmasyon}}} }} |- {{#if:{{{dat_endépandans|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Endépandans {{!}} {{{dat_endépandans}}} {{#if:{{{endépandans_ki_moun|}}}|de {{{endépandans_ki_moun}}}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Gouvènman |- {{#if:{{{gouvènman|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Kalité réjim {{!}} {{{gouvènman}}} }} |- {{#if:{{{president|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Prezidan {{!}} {{{president}}} }} |- {{#if:{{{chèf_léta|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Chèf léta {{!}} {{{chèf_léta}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Jéografi & Popilasyon |- {{#if:{{{sipèfisi|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Sipèfisi {{!}} {{{sipèfisi}}} km² }} |- {{#if:{{{habitants|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Popilasyon {{!}} {{{habitants}}} }} |- {{#if:{{{dansité|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Dansité {{!}} {{{dansité}}} moun/km² }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Ékonomi & Devlòpman |- {{#if:{{{pib|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} PIB (PIB) {{!}} {{{pib}}} }} |- {{#if:{{{idh|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} IDH {{!}} {{{idh}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Lòt enfòmasyon |- {{#if:{{{Anthem|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Im {{!}} ''{{{Anthem}}}'' }} |- {{#if:{{{Currency|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Lajan {{!}} {{{Currency}}} }} |- {{#if:{{{fizo_orè|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Fizo orè {{!}} {{{fizo_orè}}} }} |- {{#if:{{{kòd_entènèt|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Kòd entènèt {{!}} `{{{kòd_entènèt}}}` }} |- {{#if:{{{endikatif_telefonik|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Endékatif tel. {{!}} {{{endikatif_telefonik}}} }} |}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> ioyj9w89punku4gea98rhl94yjtav8k 7254963 7254901 2026-07-18T10:49:46Z Oronnistwa 2658918 7254963 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="infobox geography vcard" style="width: 23em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 3px;" |- ! colspan="2" class="fn org" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #002f2f; color: white; padding: 0.5em;" | {{{name}}}<br /><span style="font-size: 75%; font-weight: normal;">{{{native_name|}}}</span> |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em 0;" | {| style="width: 100%; background: transparent; text-align: center;" | style="width: 50%; vertical-align: middle;" | [[File:{{{flag}}}|120px|border|Drapo {{{name|}}}]]<br /><small>Drapo</small> | style="width: 50%; vertical-align: middle;" | [[File:{{{coat-of-arms}}}|80px|Armwazi {{{name|}}}]]<br /><small>Armwazi</small> |} |- {{#if:{{{map|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em 0;" {{!}} [[File:{{{map}}}|250px|Kat péyi {{{name|}}}]]<br /><small style="color: #555;">Kat péyi la</small> }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Enfòmasyon jéneral |- {{#if:{{{capital|}}}| ! scope="row" style="text-align: left; width: 40%;" {{!}} Kapital {{!}} class="label" {{!}} {{{capital}}} }} |- {{#if:{{{pi_gwo_vil|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Pi gwo vil {{!}} {{{pi_gwo_vil}}} }} |- {{#if:{{{official_language|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Lang ofisyèl {{!}} {{{official_language}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Istwa |- {{#if:{{{fòmasyon|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Fòmasyon {{!}} {{{fòmasyon}}} }} |- {{#if:{{{dat_endépandans|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Endépandans {{!}} {{{dat_endépandans}}} {{#if:{{{endépandans_ki_moun|}}}|de {{{endépandans_ki_moun}}}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Gouvèlman |- {{#if:{{{gouvènman|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Kalité goulvènans {{!}} {{{gouvènman}}} }} |- {{#if:{{{president|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Prézidan {{!}} {{{president}}} }} |- {{#if:{{{chèf_léta|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Chèf léta {{!}} {{{chèf_léta}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Jéografi & Popilasyon |- {{#if:{{{sipèfisi|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Sipèfisi {{!}} {{{sipèfisi}}} km² }} |- {{#if:{{{habitants|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Popilasyon {{!}} {{{habitants}}} }} |- {{#if:{{{dansité|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Dansité {{!}} {{{dansité}}} moun/km² }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Ékonnomi & Dévlòpman |- {{#if:{{{pib|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} PIB (PIB) {{!}} {{{pib}}} }} |- {{#if:{{{idh|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} IDH {{!}} {{{idh}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Dòt enfòmasyon |- {{#if:{{{Anthem|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Im {{!}} ''{{{Anthem}}}'' }} |- {{#if:{{{Currency|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Lajan {{!}} {{{Currency}}} }} |- {{#if:{{{fizo_orè|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Fizo orè {{!}} {{{fizo_orè}}} }} |- {{#if:{{{kòd_entènèt|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Kòd entènèt {{!}} `{{{kòd_entènèt}}}` }} |- {{#if:{{{endikatif_telefonik|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Endékatif tel. {{!}} {{{endikatif_téléfonik}}} }} |}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> ehtfzjjld54uujdnhg1xez98w48wkvx 7254975 7254963 2026-07-18T10:59:59Z Oronnistwa 2658918 7254975 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="infobox geography vcard" style="width: 23em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 3px;" |- ! colspan="2" class="fn org" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #002f2f; color: white; padding: 0.5em;" | {{{name}}}<br /><span style="font-size: 75%; font-weight: normal;">{{{native_name|}}}</span> |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em 0;" | {| style="width: 100%; background: transparent; text-align: center;" | style="width: 50%; vertical-align: middle;" | [[File:{{{flag}}}|120px|border|Drapo {{{name|}}}]]<br /><small>Drapo</small> | style="width: 50%; vertical-align: middle;" | [[File:{{{coat-of-arms}}}|80px|Armwazi {{{name|}}}]]<br /><small>Armwazi</small> |} {{#if:{{{map|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em 0;" {{!}} [[File:{{{map}}}|250px|Kat péyi {{{name|}}}]]<br /><small style="color: #555;">Kat péyi la</small> }} |- {{#if:{{{map|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em 0;" {{!}} [[File:{{{map}}}|250px|Kat péyi {{{name|}}}]]<br /><small style="color: #555;">Kat péyi la</small> }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Enfòmasyon jéneral |- {{#if:{{{capital|}}}| ! scope="row" style="text-align: left; width: 40%;" {{!}} Kapital {{!}} class="label" {{!}} {{{capital}}} }} |- {{#if:{{{pi_gwo_vil|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Pi gwo vil {{!}} {{{pi_gwo_vil}}} }} |- {{#if:{{{official_language|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Lang ofisyèl {{!}} {{{official_language}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Istwa |- {{#if:{{{fòmasyon|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Fòmasyon {{!}} {{{fòmasyon}}} }} |- {{#if:{{{dat_endépandans|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Endépandans {{!}} {{{dat_endépandans}}} {{#if:{{{endépandans_ki_moun|}}}|de {{{endépandans_ki_moun}}}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Gouvèlman |- {{#if:{{{gouvènman|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Kalité goulvènans {{!}} {{{gouvènman}}} }} |- {{#if:{{{president|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Prézidan {{!}} {{{president}}} }} |- {{#if:{{{chèf_léta|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Chèf léta {{!}} {{{chèf_léta}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Jéografi & Popilasyon |- {{#if:{{{sipèfisi|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Sipèfisi {{!}} {{{sipèfisi}}} km² }} |- {{#if:{{{habitants|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Popilasyon {{!}} {{{habitants}}} }} |- {{#if:{{{dansité|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Dansité {{!}} {{{dansité}}} moun/km² }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Ékonnomi & Dévlòpman |- {{#if:{{{pib|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} PIB (PIB) {{!}} {{{pib}}} }} |- {{#if:{{{idh|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} IDH {{!}} {{{idh}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Dòt enfòmasyon |- {{#if:{{{Anthem|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Im {{!}} ''{{{Anthem}}}'' }} |- {{#if:{{{Currency|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Lajan {{!}} {{{Currency}}} }} |- {{#if:{{{fizo_orè|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Fizo orè {{!}} {{{fizo_orè}}} }} |- {{#if:{{{kòd_entènèt|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Kòd entènèt {{!}} `{{{kòd_entènèt}}}` }} |- {{#if:{{{endikatif_telefonik|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Endékatif tel. {{!}} {{{endikatif_téléfonik}}} }} |}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 7qtvp12h52rmke32wre4dwm89ov0ino 7254979 7254975 2026-07-18T11:02:52Z Oronnistwa 2658918 7254979 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="infobox geography vcard" style="width: 23em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 3px;" |- ! colspan="2" class="fn org" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #002f2f; color: white; padding: 0.5em;" | {{{name}}}<br /><span style="font-size: 75%; font-weight: normal;">{{{native_name|}}}</span> |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em 0;" | {| style="width: 100%; background: transparent; text-align: center;" | style="width: 50%; vertical-align: middle;" | [[File:{{{flag}}}|120px|border|Drapo {{{name|}}}]]<br /><small>Drapo</small> | style="width: 50%; vertical-align: middle;" | [[File:{{{coat-of-arms}}}|80px|Armwazi {{{name|}}}]]<br /><small>Armwazi</small> |} {{#if:{{{pi_gwo_vil|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Pi gwo vil {{!}} {{{pi_gwo_vil}}} }} |- {{#if:{{{Boultè|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Enfòmasyon jéneral |- {{#if:{{{capital|}}}| ! scope="row" style="text-align: left; width: 40%;" {{!}} Kapital {{!}} class="label" {{!}} {{{capital}}} }} |- {{#if:{{{pi_gwo_vil|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Pi gwo vil {{!}} {{{pi_gwo_vil}}} }} |- {{#if:{{{official_language|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Lang ofisyèl {{!}} {{{official_language}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Istwa |- {{#if:{{{fòmasyon|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Fòmasyon {{!}} {{{fòmasyon}}} }} |- {{#if:{{{dat_endépandans|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Endépandans {{!}} {{{dat_endépandans}}} {{#if:{{{endépandans_ki_moun|}}}|de {{{endépandans_ki_moun}}}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Gouvèlman |- {{#if:{{{gouvènman|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Kalité goulvènans {{!}} {{{gouvènman}}} }} |- {{#if:{{{president|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Prézidan {{!}} {{{president}}} }} |- {{#if:{{{chèf_léta|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Chèf léta {{!}} {{{chèf_léta}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Jéografi & Popilasyon |- {{#if:{{{sipèfisi|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Sipèfisi {{!}} {{{sipèfisi}}} km² }} |- {{#if:{{{habitants|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Popilasyon {{!}} {{{habitants}}} }} |- {{#if:{{{dansité|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Dansité {{!}} {{{dansité}}} moun/km² }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Ékonnomi & Dévlòpman |- {{#if:{{{pib|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} PIB (PIB) {{!}} {{{pib}}} }} |- {{#if:{{{idh|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} IDH {{!}} {{{idh}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Dòt enfòmasyon |- {{#if:{{{Anthem|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Im {{!}} ''{{{Anthem}}}'' }} |- {{#if:{{{Currency|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Lajan {{!}} {{{Currency}}} }} |- {{#if:{{{fizo_orè|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Fizo orè {{!}} {{{fizo_orè}}} }} |- {{#if:{{{kòd_entènèt|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Kòd entènèt {{!}} `{{{kòd_entènèt}}}` }} |- {{#if:{{{endikatif_telefonik|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Endékatif tel. {{!}} {{{endikatif_téléfonik}}} }} |}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> rlm1w1a5zu0543x410gqsz3lhaz0uhy 7254980 7254979 2026-07-18T11:04:04Z Oronnistwa 2658918 7254980 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="infobox geography vcard" style="width: 23em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 3px;" |- ! colspan="2" class="fn org" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #002f2f; color: white; padding: 0.5em;" | {{{name}}}<br /><span style="font-size: 75%; font-weight: normal;">{{{native_name|}}}</span> |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em 0;" | {| style="width: 100%; background: transparent; text-align: center;" | style="width: 50%; vertical-align: middle;" | [[File:{{{flag}}}|120px|border|Drapo {{{name|}}}]]<br /><small>Drapo</small> | style="width: 50%; vertical-align: middle;" | [[File:{{{coat-of-arms}}}|80px|Armwazi {{{name|}}}]]<br /><small>Armwazi</small> |} {{#if:{{{pi_gwo_vil|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Pi gwo vil {{!}} {{{pi_gwo_vil}}} }} |- {{#if:{{{map|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em 0;" {{!}} [[File:{{{map}}}|250px|Kat péyi {{{name|}}}]]<br /><small style="color: #555;">Kat péyi la</small> }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Enfòmasyon jéneral |- {{#if:{{{capital|}}}| ! scope="row" style="text-align: left; width: 40%;" {{!}} Kapital {{!}} class="label" {{!}} {{{capital}}} }} |- {{#if:{{{pi_gwo_vil|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Pi gwo vil {{!}} {{{pi_gwo_vil}}} }} |- {{#if:{{{official_language|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Lang ofisyèl {{!}} {{{official_language}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Istwa |- {{#if:{{{fòmasyon|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Fòmasyon {{!}} {{{fòmasyon}}} }} |- {{#if:{{{dat_endépandans|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Endépandans {{!}} {{{dat_endépandans}}} {{#if:{{{endépandans_ki_moun|}}}|de {{{endépandans_ki_moun}}}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Gouvèlman |- {{#if:{{{gouvènman|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Kalité goulvènans {{!}} {{{gouvènman}}} }} |- {{#if:{{{president|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Prézidan {{!}} {{{president}}} }} |- {{#if:{{{chèf_léta|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Chèf léta {{!}} {{{chèf_léta}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Jéografi & Popilasyon |- {{#if:{{{sipèfisi|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Sipèfisi {{!}} {{{sipèfisi}}} km² }} |- {{#if:{{{habitants|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Popilasyon {{!}} {{{habitants}}} }} |- {{#if:{{{dansité|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Dansité {{!}} {{{dansité}}} moun/km² }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Ékonnomi & Dévlòpman |- {{#if:{{{pib|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} PIB (PIB) {{!}} {{{pib}}} }} |- {{#if:{{{idh|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} IDH {{!}} {{{idh}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Dòt enfòmasyon |- {{#if:{{{Anthem|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Im {{!}} ''{{{Anthem}}}'' }} |- {{#if:{{{Currency|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Lajan {{!}} {{{Currency}}} }} |- {{#if:{{{fizo_orè|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Fizo orè {{!}} {{{fizo_orè}}} }} |- {{#if:{{{kòd_entènèt|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Kòd entènèt {{!}} `{{{kòd_entènèt}}}` }} |- {{#if:{{{endikatif_telefonik|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Endékatif tel. {{!}} {{{endikatif_téléfonik}}} }} |}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> f4aw3wh9yvs77ah56586a9r0110bqft 7255015 7254980 2026-07-18T11:07:07Z Oronnistwa 2658918 7255015 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="infobox geography vcard" style="width: 23em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 3px;" |- ! colspan="2" class="fn org" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #002f2f; color: white; padding: 0.5em;" | {{{name}}}<br /><span style="font-size: 75%; font-weight: normal;">{{{native_name|}}}</span> |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em 0;" | {| style="width: 100%; background: transparent; text-align: center;" | style="width: 50%; vertical-align: middle;" | [[File:{{{flag}}}|120px|border|Drapo {{{name|}}}]]<br /><small>Drapo</small> | style="width: 50%; vertical-align: middle;" | [[File:{{{coat-of-arms}}}|80px|Armwazi {{{name|}}}]]<br /><small>Armwazi</small> |} {{#if:{{{pi_gwo_vil|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Pi gwo vil {{!}} {{{pi_gwo_vil}}} }} |- {{#if:{{{map|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em 0;" {{!}} [[File:{{{map}}}|250px|Kat péyi {{{name|}}}]]<br /><small style="color: #555;">Kat péyi la</small> }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Enfòmasyon jéneral |- {{#if:{{{capital|}}}| ! scope="row" style="text-align: left; width: 40%;" {{!}} Kapital {{!}} class="label" {{!}} {{{capital}}} }} |- {{#if:{{{pi_gwo_vil|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Pi gwo vil {{!}} {{{pi_gwo_vil}}} }} |- {{#if:{{{official_language|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Lang ofisyèl {{!}} {{{official_language}}} }} |- {{#if:{{{local_language|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Lang lokal {{!}} {{{lang_lokal}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Boultè |- {{#if:{{{fòmasyon|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Fòmasyon {{!}} {{{fòmasyon}}} }} |- {{#if:{{{dat_endépandans|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Endépandans {{!}} {{{dat_endépandans}}} {{#if:{{{endépandans_ki_moun|}}}|de {{{endépandans_ki_moun}}}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Gouvèlman |- {{#if:{{{gouvènman|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Kalité goulvènans {{!}} {{{gouvènman}}} }} |- {{#if:{{{president|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Prézidan {{!}} {{{president}}} }} |- {{#if:{{{chèf_léta|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Chèf léta {{!}} {{{chèf_léta}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Jéografi & Popilasyon |- {{#if:{{{sipèfisi|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Sipèfisi {{!}} {{{sipèfisi}}} km² }} |- {{#if:{{{habitants|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Popilasyon {{!}} {{{habitants}}} }} |- {{#if:{{{dansité|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Dansité {{!}} {{{dansité}}} moun/km² }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Ékonnomi & Dévlòpman |- {{#if:{{{pib|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} PIB (PIB) {{!}} {{{pib}}} }} |- {{#if:{{{idh|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} IDH {{!}} {{{idh}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Dòt enfòmasyon |- {{#if:{{{Anthem|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Im {{!}} ''{{{Anthem}}}'' }} |- {{#if:{{{Currency|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Lajan {{!}} {{{Currency}}} }} |- {{#if:{{{fizo_orè|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Fizo orè {{!}} {{{fizo_orè}}} }} |- {{#if:{{{kòd_entènèt|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Kòd entènèt {{!}} `{{{kòd_entènèt}}}` }} |- {{#if:{{{endikatif_telefonik|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Endékatif tel. {{!}} {{{endikatif_téléfonik}}} }} |}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> ozvtelqzed3m0b29uizgk2bcvuz16ag 7255016 7255015 2026-07-18T11:11:06Z Oronnistwa 2658918 7255016 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="infobox geography vcard" style="width: 23em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 3px;" |- ! colspan="2" class="fn org" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #002f2f; color: white; padding: 0.5em;" | {{{name}}}<br /><span style="font-size: 75%; font-weight: normal;">{{{native_name|}}}</span> |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em 0;" | {| style="width: 100%; background: transparent; text-align: center;" | style="width: 50%; vertical-align: middle;" | [[File:{{{flag}}}|120px|border|Drapo {{{name|}}}]]<br /><small>Drapo</small> | style="width: 50%; vertical-align: middle;" | [[File:{{{coat-of-arms}}}|80px|Armwazi {{{name|}}}]]<br /><small>Armwazi</small> |} {{#if:{{{pi_gwo_vil|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Pi gwo vil {{!}} {{{pi_gwo_vil}}} }} |- {{#if:{{{map|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em 0;" {{!}} [[File:{{{map}}}|250px|Kat péyi {{{name|}}}]]<br /><small style="color: #555;">Kat péyi la</small> }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Enfòmasyon jéneral |- {{#if:{{{capital|}}}| ! scope="row" style="text-align: left; width: 40%;" {{!}} Kapital {{!}} class="label" {{!}} {{{capital}}} }} |- {{#if:{{{pi_gwo_vil|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Pi gwo vil {{!}} {{{pi_gwo_vil}}} }} |- {{#if:{{{official_language|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Lang ofisyèl {{!}} {{{official_language}}} }} |- {{#if:{{{local_language|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Lang lokal {{!}} {{{lang_lokal}}} }} |- {{#if:{{{boultè|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Boultè {{!}} {{{boultè}}} |- {{#if:{{{fòmasyon|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Fòmasyon {{!}} {{{fòmasyon}}} }} |- {{#if:{{{dat_endépandans|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Endépandans {{!}} {{{dat_endépandans}}} {{#if:{{{endépandans_ki_moun|}}}|de {{{endépandans_ki_moun}}}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Gouvèlman |- {{#if:{{{gouvènman|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Kalité goulvènans {{!}} {{{gouvèlman}}} }} |- {{#if:{{{president|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Prézidan {{!}} {{{president}}} }} |- {{#if:{{{chèf_léta|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Chèf léta {{!}} {{{chèf_léta}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Jéografi & Popilasyon |- {{#if:{{{sipèfisi|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Sipèfisi {{!}} {{{sipèfisi}}} km² }} |- {{#if:{{{habitants|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Popilasyon {{!}} {{{habitants}}} }} |- {{#if:{{{dansité|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Dansité {{!}} {{{dansité}}} moun/km² }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Ékonnomi & Dévlòpman |- {{#if:{{{pib|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} PIB (PIB) {{!}} {{{pib}}} }} |- {{#if:{{{idh|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} IDH {{!}} {{{idh}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f2f2f2;" colspan="2" | Dòt enfòmasyon |- {{#if:{{{Anthem|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Im {{!}} ''{{{Anthem}}}'' }} |- {{#if:{{{Currency|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Lajan {{!}} {{{Currency}}} }} |- {{#if:{{{fizo_orè|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Fizo orè {{!}} {{{fizo_orè}}} }} |- {{#if:{{{kòd_entènèt|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Kòd entènèt {{!}} `{{{kòd_entènèt}}}` }} |- {{#if:{{{endikatif_telefonik|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Endékatif tel. {{!}} {{{endikatif_téléfonik}}} }} |}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> tjdc724ow6fdya7wosmmternxoxgnct 0 3471277 7254569 7247315 2026-07-18T02:30:25Z Swarabakti 2526161 7254569 wikitext text/x-wiki =={{Wt/kge/basa|kge}}== {{Wt/kge/hulu|kge}} : {{Wt/kge/pemenggalan|kge|ban|de|ra}} /ˈbandeɣa/ ====Baruyut kata==== : Jak kata basa Portugis [[Wt/kge/bandeira|bandeira]]. {{Wt/kge/-n-|kge}} # [[Wt/kge/umbul-umbul|umbul-umbul]] #: '''Bandera''' tikibarko. ====Terjemahan==== * {{Wt/kge/basa|id}}: [[Wt/kge/bendera|bendera]] * {{Wt/kge/basa|en}}: [[Wt/kge/flag|flag]] [[Category:Wt/kge]] 0n3za0ebloo71zg27bka8m5o3m5ic5s 0 3474013 7254885 6815398 2026-07-18T09:46:04Z Abdulmuddalib Iabrahim Salisu 2694599 7254885 wikitext text/x-wiki '''Ali Nuhu''', shahararren dan wasan hausa ne da kwaikwayo ne. ==Zantuka== * Idan kana son wani ka so shi saboda Allah, ** Sangaya: Soyayya a shekarar dubu biyu da daya (2001), (Ali Nuhu and Safiya Muhammad) [[Category:Wq/ha]] harfqstbrvb27dzrk94hbf8b8iokxi2 0 3497336 7254900 6688121 2026-07-18T10:00:17Z Abdulmuddalib Iabrahim Salisu 2694599 7254900 wikitext text/x-wiki [[File:Alice cary portrait in cary cottage.jpg |thumb|right| Muna bauta Mashi sosai waye ke kwashe mafi yawan soyayyar Shi mara karewa.]] [[w: Alice Cary| '''Alice Cary,''']] (An haife shi 26 ga watan Afrilu,a shekara 1820 – zuwa 12 ga watan Fabrairu,a shekara ta 1871),mawakiya ce da aka haifa kusa da [[w: Cincinnati| Cincinnati, Ohio]]. Ita da ‘yar uwar ta [[Wq/ha: Phoebe Cary| Phoebe Cary,]] suna buga wakoki tare a alif 1849. Sun rayu a gonar Clovernook da ke North College Hill, Ohio. == Zantuka == * Ruhi na na cike da wakoki da aka raɗa, -<br> Makanta na shine gani na;<br> inuwar da na dade ina tsoro,<br> Na cike da rayuwa da haske. ** "Dying Hymn", in ''Ballads, Lyrics, and Hymns'' (1866) p. 326. * Muna bauta Mashi sosai waye ke ƙwashe mafi yawan soyayyar Shi mara karewa. ** Reconciled" in ''A Memorial of Alice and Phoebe Cary: with some of their later poems'' (1875) edited by Mary Clemmer Ames, p. 182. * Rayuwa nawa muke rayuwa a daya,<br> Kuma guda nawa ƙasa da ɗaya, a duka. ** [[File:Alice Cary (1872) (14580093990).jpg|thumb|Alice Cary]]''Life's Mysteries''; reported in ''Hoyt's New Cyclopedia Of Practical Quotations'' (1922), p. 442. [[Category:Wq/ha]] azriihzmeoowhyun6jd3o0kcjmakdap 0 3500968 7254098 7250292 2026-07-17T14:17:50Z Baby juuu 2634254 /* Early life and family */ 7254098 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q20090072}} <ref>http://www.channelstv.com/2015/06/14/aisha-buhari-meets-with-apc-women-youths/</ref>Aisha Halilu Buhari (nji yanyi 17 hya hya sudan fa 1971)<ref>http://www.ibtimes.com/nigerias-new-first-lady-aisha-buhari-8-things-know-about-president-elects-wife-1892079</ref> is a Nigerian beauty therapist ndra daga first lady of Nigeria hearo 2015 ando 2023, mala President [[Wp/mrt/Muhammadu Buhari|Muhammadu Buhari]].<ref>http://news.yahoo.com/aisha-buhari-style-first-lady-nigeria-211404783.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190422154119/http://www.nigerianbiography.com/2015/06/biography-of-aisha-buhari-first-lady-of.html</ref><ref>http://www.punchng.com/aisha-buharis-book-presentation-like-no-other/</ref> ==Early and family== ''''''Aisha Halilu'''''' nji yanyi 17 hya hya sudan fa 1971, or Adamawa State, north eastern [[Wp/mrt/Nigeria|Nigeria]].<ref>http://www.vanguardngr.com/2015/06/aisha-buhari-urges-fair-representation-of-women-in-appointments/</ref> ijinyi Alhaji Muhammadu Ribadu najan Nigeria's tangurma minister ni defence. Dunya Aisha civil engineer ngya, munyi kuma chuli Ankali ngya, ngir zuwa. Aisha Buhari ma’i ando primary ba secondary school or Adamawa State. pichir 2 hya December fa 1989, Aisha hi salyi Muhammadu Buhari,<ref>https://web.archive.org/web/20170807023555/http://buhariosinbajo.org/?fullnews=who_is_aisha_buhari_que_</ref><ref>https://web.archive.org/web/20171019005151/http://dailymedia.com.ng/biographyprofilecurriculum-vitae-of-mrs-aisha-buhari/</ref>ndra ingya usha tufu ara malanyi ni yikudau Safinatu Yusuf. Aisha ingya Muhammadu Buhari ndu uya usha tufu ba ijir da zumu. ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q20090072}} 4efi3c6oyrdhz7nkowbgjy0kkamhhf8 7254099 7254098 2026-07-17T14:18:05Z Baby juuu 2634254 /* Early and family */ 7254099 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q20090072}} <ref>http://www.channelstv.com/2015/06/14/aisha-buhari-meets-with-apc-women-youths/</ref>Aisha Halilu Buhari (nji yanyi 17 hya hya sudan fa 1971)<ref>http://www.ibtimes.com/nigerias-new-first-lady-aisha-buhari-8-things-know-about-president-elects-wife-1892079</ref> is a Nigerian beauty therapist ndra daga first lady of Nigeria hearo 2015 ando 2023, mala President [[Wp/mrt/Muhammadu Buhari|Muhammadu Buhari]].<ref>http://news.yahoo.com/aisha-buhari-style-first-lady-nigeria-211404783.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190422154119/http://www.nigerianbiography.com/2015/06/biography-of-aisha-buhari-first-lady-of.html</ref><ref>http://www.punchng.com/aisha-buharis-book-presentation-like-no-other/</ref> ==Early family== ''''''Aisha Halilu'''''' nji yanyi 17 hya hya sudan fa 1971, or Adamawa State, north eastern [[Wp/mrt/Nigeria|Nigeria]].<ref>http://www.vanguardngr.com/2015/06/aisha-buhari-urges-fair-representation-of-women-in-appointments/</ref> ijinyi Alhaji Muhammadu Ribadu najan Nigeria's tangurma minister ni defence. Dunya Aisha civil engineer ngya, munyi kuma chuli Ankali ngya, ngir zuwa. Aisha Buhari ma’i ando primary ba secondary school or Adamawa State. pichir 2 hya December fa 1989, Aisha hi salyi Muhammadu Buhari,<ref>https://web.archive.org/web/20170807023555/http://buhariosinbajo.org/?fullnews=who_is_aisha_buhari_que_</ref><ref>https://web.archive.org/web/20171019005151/http://dailymedia.com.ng/biographyprofilecurriculum-vitae-of-mrs-aisha-buhari/</ref>ndra ingya usha tufu ara malanyi ni yikudau Safinatu Yusuf. Aisha ingya Muhammadu Buhari ndu uya usha tufu ba ijir da zumu. ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q20090072}} omo3q0n8ypgovfkjt4i3iuzww04s9t6 7254100 7254099 2026-07-17T14:18:29Z Baby juuu 2634254 /* Early family */ 7254100 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q20090072}} <ref>http://www.channelstv.com/2015/06/14/aisha-buhari-meets-with-apc-women-youths/</ref>Aisha Halilu Buhari (nji yanyi 17 hya hya sudan fa 1971)<ref>http://www.ibtimes.com/nigerias-new-first-lady-aisha-buhari-8-things-know-about-president-elects-wife-1892079</ref> is a Nigerian beauty therapist ndra daga first lady of Nigeria hearo 2015 ando 2023, mala President [[Wp/mrt/Muhammadu Buhari|Muhammadu Buhari]].<ref>http://news.yahoo.com/aisha-buhari-style-first-lady-nigeria-211404783.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190422154119/http://www.nigerianbiography.com/2015/06/biography-of-aisha-buhari-first-lady-of.html</ref><ref>http://www.punchng.com/aisha-buharis-book-presentation-like-no-other/</ref> == family== ''''''Aisha Halilu'''''' nji yanyi 17 hya hya sudan fa 1971, or Adamawa State, north eastern [[Wp/mrt/Nigeria|Nigeria]].<ref>http://www.vanguardngr.com/2015/06/aisha-buhari-urges-fair-representation-of-women-in-appointments/</ref> ijinyi Alhaji Muhammadu Ribadu najan Nigeria's tangurma minister ni defence. Dunya Aisha civil engineer ngya, munyi kuma chuli Ankali ngya, ngir zuwa. Aisha Buhari ma’i ando primary ba secondary school or Adamawa State. pichir 2 hya December fa 1989, Aisha hi salyi Muhammadu Buhari,<ref>https://web.archive.org/web/20170807023555/http://buhariosinbajo.org/?fullnews=who_is_aisha_buhari_que_</ref><ref>https://web.archive.org/web/20171019005151/http://dailymedia.com.ng/biographyprofilecurriculum-vitae-of-mrs-aisha-buhari/</ref>ndra ingya usha tufu ara malanyi ni yikudau Safinatu Yusuf. Aisha ingya Muhammadu Buhari ndu uya usha tufu ba ijir da zumu. ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q20090072}} omcq37wvac0dz3ex3izat3x2pekt6pj 7254101 7254100 2026-07-17T14:18:49Z Baby juuu 2634254 /* family */ 7254101 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q20090072}} <ref>http://www.channelstv.com/2015/06/14/aisha-buhari-meets-with-apc-women-youths/</ref>Aisha Halilu Buhari (nji yanyi 17 hya hya sudan fa 1971)<ref>http://www.ibtimes.com/nigerias-new-first-lady-aisha-buhari-8-things-know-about-president-elects-wife-1892079</ref> is a Nigerian beauty therapist ndra daga first lady of Nigeria hearo 2015 ando 2023, mala President [[Wp/mrt/Muhammadu Buhari|Muhammadu Buhari]].<ref>http://news.yahoo.com/aisha-buhari-style-first-lady-nigeria-211404783.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190422154119/http://www.nigerianbiography.com/2015/06/biography-of-aisha-buhari-first-lady-of.html</ref><ref>http://www.punchng.com/aisha-buharis-book-presentation-like-no-other/</ref> ''''''Aisha Halilu'''''' nji yanyi 17 hya hya sudan fa 1971, or Adamawa State, north eastern [[Wp/mrt/Nigeria|Nigeria]].<ref>http://www.vanguardngr.com/2015/06/aisha-buhari-urges-fair-representation-of-women-in-appointments/</ref> ijinyi Alhaji Muhammadu Ribadu najan Nigeria's tangurma minister ni defence. Dunya Aisha civil engineer ngya, munyi kuma chuli Ankali ngya, ngir zuwa. Aisha Buhari ma’i ando primary ba secondary school or Adamawa State. pichir 2 hya December fa 1989, Aisha hi salyi Muhammadu Buhari,<ref>https://web.archive.org/web/20170807023555/http://buhariosinbajo.org/?fullnews=who_is_aisha_buhari_que_</ref><ref>https://web.archive.org/web/20171019005151/http://dailymedia.com.ng/biographyprofilecurriculum-vitae-of-mrs-aisha-buhari/</ref>ndra ingya usha tufu ara malanyi ni yikudau Safinatu Yusuf. Aisha ingya Muhammadu Buhari ndu uya usha tufu ba ijir da zumu. ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q20090072}} dpdx45w541btfwke5ea3dbol9zrfpl2 0 3507801 7254138 6925503 2026-07-17T14:46:39Z Kiran sidam 2581264 7254138 wikitext text/x-wiki ==== वाडक्वालिक विशेष्क ==== === भाषता हिस्सा === गारि - इनवाल पोरोल === गोस्टीतुन पोड़ी कियूवल === == अक्सर्क == ===== सांग इनवालिक ===== गालाम, गरी ,गालाम === मिसाडितांग अक्सर्क === === उर्पटी अक्सर्क === ==== अक्सर्क इंजी सुड़वल ==== अनुवाद कियूवल Telugu:గాలం Hindi:गालाम English:fish hook [[Category:Wt/wsg]] hopz912cshoc29dbkdfk5ugynj2t2zm 0 3507978 7254097 6699691 2026-07-17T14:12:26Z Kiran sidam 2581264 Add new word 7254097 wikitext text/x-wiki == वाडक्वालिक विशेष्क == === भाषता हिस्सा === कड - पोरोल इनवाल === पुट गाडमी === == गोस्टीतुन पोड़ी कियूवल == == अक्सर्क == === सांग इनवालिक === कंड,कोंडा़,कन्न, कड़ === मिसाडितांग अक्सर्क === === उर्पटी अक्सर्क === == अक्सर्क इंजी सुड़वल == कड्क ने मंदिर सुडंतेर == अनुवाद कियूवल == Telugu: కన్నూ Hindi: आंख English: eye Sanskrit:नेत्र [[Category:Wt/wsg]] 2qak1rtajajtvsh8pcz1qzb79tfo567 0 3513102 7254102 6695530 2026-07-17T14:20:23Z Baby juuu 2634254 /* Personal life */ 7254102 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q116889962}} '''Prince Malik Ado-Ibrahim ''' (nji yanyi 22 hya kupou sudan fa 1960)<ref>https://www.latestnigeriannews.com/p/71877/adama-indimi-adoibrahim-celebrates-husband-prince-malik-ado-ibrahim-on-his-birth.html<nowiki/>Latest Nigerian News. December 23, 2020. Retrieved February 24, 2023</ref><ref>Eromosele, Fortune.https://www.vanguardngr.com/2023/02/except-pdp-lp-work-together-apc-may-win-kachikwu/<nowiki/>February 2, 2023. Retrieved February 24, 2023</ref>ndgya Nigerian businessman ba jo ih siyasa. or hearo 1999 pichira ja ingya fa 38, jida ndau kiya- kiyaru ni tangurma kra team kra dulbiya hafau, the consortium kro controlled 70% of the shares of the small soon bankrupt Arrows F1 team. najan [[Wp/mrt/YPP|YPP]] presidential candidate ni [[Wp/mrt/Nigeria's 2023 presidential election|Nigeria's 2023 presidential election]]. ==Persife== ==Ndar siyasar mdu== ==Business career== ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q116889962}} cjvbzgnb00gceg1a07zovxjf940nsqy 7254103 7254102 2026-07-17T14:20:33Z Baby juuu 2634254 /* Persife */ 7254103 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q116889962}} '''Prince Malik Ado-Ibrahim ''' (nji yanyi 22 hya kupou sudan fa 1960)<ref>https://www.latestnigeriannews.com/p/71877/adama-indimi-adoibrahim-celebrates-husband-prince-malik-ado-ibrahim-on-his-birth.html<nowiki/>Latest Nigerian News. December 23, 2020. Retrieved February 24, 2023</ref><ref>Eromosele, Fortune.https://www.vanguardngr.com/2023/02/except-pdp-lp-work-together-apc-may-win-kachikwu/<nowiki/>February 2, 2023. Retrieved February 24, 2023</ref>ndgya Nigerian businessman ba jo ih siyasa. or hearo 1999 pichira ja ingya fa 38, jida ndau kiya- kiyaru ni tangurma kra team kra dulbiya hafau, the consortium kro controlled 70% of the shares of the small soon bankrupt Arrows F1 team. najan [[Wp/mrt/YPP|YPP]] presidential candidate ni [[Wp/mrt/Nigeria's 2023 presidential election|Nigeria's 2023 presidential election]]. ==Ndar siyasar mdu== ==Business career== ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q116889962}} czf1h1wtt2w7g59op322nnd1xgtmic4 7254104 7254103 2026-07-17T14:20:48Z Baby juuu 2634254 /* Business career */ 7254104 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q116889962}} '''Prince Malik Ado-Ibrahim ''' (nji yanyi 22 hya kupou sudan fa 1960)<ref>https://www.latestnigeriannews.com/p/71877/adama-indimi-adoibrahim-celebrates-husband-prince-malik-ado-ibrahim-on-his-birth.html<nowiki/>Latest Nigerian News. December 23, 2020. Retrieved February 24, 2023</ref><ref>Eromosele, Fortune.https://www.vanguardngr.com/2023/02/except-pdp-lp-work-together-apc-may-win-kachikwu/<nowiki/>February 2, 2023. Retrieved February 24, 2023</ref>ndgya Nigerian businessman ba jo ih siyasa. or hearo 1999 pichira ja ingya fa 38, jida ndau kiya- kiyaru ni tangurma kra team kra dulbiya hafau, the consortium kro controlled 70% of the shares of the small soon bankrupt Arrows F1 team. najan [[Wp/mrt/YPP|YPP]] presidential candidate ni [[Wp/mrt/Nigeria's 2023 presidential election|Nigeria's 2023 presidential election]]. ==Ndar siyasar mdu== ==Busineeer== ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q116889962}} ocwar3wzpnalkk10aike3d4zx8gli5f 7254105 7254104 2026-07-17T14:21:06Z Baby juuu 2634254 /* Busineeer */ 7254105 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q116889962}} '''Prince Malik Ado-Ibrahim ''' (nji yanyi 22 hya kupou sudan fa 1960)<ref>https://www.latestnigeriannews.com/p/71877/adama-indimi-adoibrahim-celebrates-husband-prince-malik-ado-ibrahim-on-his-birth.html<nowiki/>Latest Nigerian News. December 23, 2020. Retrieved February 24, 2023</ref><ref>Eromosele, Fortune.https://www.vanguardngr.com/2023/02/except-pdp-lp-work-together-apc-may-win-kachikwu/<nowiki/>February 2, 2023. Retrieved February 24, 2023</ref>ndgya Nigerian businessman ba jo ih siyasa. or hearo 1999 pichira ja ingya fa 38, jida ndau kiya- kiyaru ni tangurma kra team kra dulbiya hafau, the consortium kro controlled 70% of the shares of the small soon bankrupt Arrows F1 team. najan [[Wp/mrt/YPP|YPP]] presidential candidate ni [[Wp/mrt/Nigeria's 2023 presidential election|Nigeria's 2023 presidential election]]. ==Ndar siyasar mdu== ==Businr== ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q116889962}} fyy0vpowqju75wv97u0y2bf1j310p7w 7254106 7254105 2026-07-17T14:21:17Z Baby juuu 2634254 /* Businr */ 7254106 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q116889962}} '''Prince Malik Ado-Ibrahim ''' (nji yanyi 22 hya kupou sudan fa 1960)<ref>https://www.latestnigeriannews.com/p/71877/adama-indimi-adoibrahim-celebrates-husband-prince-malik-ado-ibrahim-on-his-birth.html<nowiki/>Latest Nigerian News. December 23, 2020. Retrieved February 24, 2023</ref><ref>Eromosele, Fortune.https://www.vanguardngr.com/2023/02/except-pdp-lp-work-together-apc-may-win-kachikwu/<nowiki/>February 2, 2023. Retrieved February 24, 2023</ref>ndgya Nigerian businessman ba jo ih siyasa. or hearo 1999 pichira ja ingya fa 38, jida ndau kiya- kiyaru ni tangurma kra team kra dulbiya hafau, the consortium kro controlled 70% of the shares of the small soon bankrupt Arrows F1 team. najan [[Wp/mrt/YPP|YPP]] presidential candidate ni [[Wp/mrt/Nigeria's 2023 presidential election|Nigeria's 2023 presidential election]]. ==Ndar siyasar mdu== ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q116889962}} g5obdjnneu037vrqqrhmn8apfystidv 0 3514021 7254158 6357782 2026-07-17T14:57:24Z Nebulousquasar 2573627 7254158 wikitext text/x-wiki {{Wp/mid/Rtl}} {{Wp/mid/Rtl}} '''ࡓࡅࡔࡅࡌࡀ''' :ࡊࡅࡔࡈࡀ ࡀࡎࡉࡍࡊࡅࡍ ࡁࡔࡅࡌࡀࡉࡄࡅࡍ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡓࡁࡉࡀ ࡀࡎࡅࡕࡀ ࡅࡆࡀࡊࡅࡕࡀ ࡍࡉࡄࡅࡉࡋࡀࡊ ࡉࡀ ࡀࡁ ࡀࡁࡅࡄࡅࡍ ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡐࡉࡓࡉࡀࡅࡉࡎ ࡉࡀࡓࡃࡍࡀ ࡓࡁࡀ ࡖࡌࡉࡀ ࡄࡉࡉࡀ :ࡁࡔࡅࡌࡀࡉࡄࡅࡍ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡓࡁࡉࡀ ࡄࡀࡋࡉࡋࡍࡉࡍ ࡏࡃࡀࡍ ࡁࡊࡅࡔࡈࡀ ࡅࡎࡐࡀࡍ ࡁࡄࡀࡉࡌࡀࡍࡅࡕࡀ ࡅࡌࡀࡋࡉࡋࡍࡉࡍ ࡁࡌࡀࡋࡀࡋࡉࡀ ࡖ ࡆࡉࡅࡀ ࡅࡏࡎࡄࡉࡈࡀࡁࡅࡍ ࡁࡏࡅࡑࡓࡀࡉ ࡖࡍࡄࡅࡓࡀ :ࡁࡓࡉࡊ ࡔࡅࡌࡀࡊ ࡅࡌࡔࡀࡁࡀ ࡔࡅࡌࡀࡊ ࡌࡀࡓࡀࡉ ࡌࡀࡍࡃࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡁࡓࡉࡊ ࡅࡌࡔࡀࡁࡀ ࡄࡀࡊ ࡐࡀࡓࡑࡅࡐࡀ ࡓࡁࡀ ࡖࡏࡒࡀࡓࡀ ࡖࡌࡍ ࡍࡀࡐࡔࡉࡀ ࡐࡓࡀࡔ ::ࡕࡋࡀࡕࡀ ࡆࡉࡁࡍࡉࡀ :ࡀࡍࡀ ࡐࡋࡀࡍ ࡁࡓ ࡐࡋࡀࡍࡉࡕࡀ ࡓࡔࡉࡌࡍࡀ ࡁࡓࡅࡔࡌࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡔࡅࡌࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡅࡔࡅࡌࡀ ࡖࡌࡀࡍࡃࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡌࡀࡃࡊࡀࡓ ࡏࡋࡀࡉ ::ࡕࡋࡀࡕࡀ ࡆࡉࡁࡍࡉࡀ :ࡏࡅࡃࡍࡀࡉ ࡔࡀࡌࡅࡍ ࡒࡀࡋࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ::ࡕࡋࡀࡕࡀ ࡆࡉࡁࡍࡉࡀ :ࡍࡄࡉࡓࡀࡉ ࡀࡓࡉࡄ ࡓࡉࡄࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ::ࡕࡋࡀࡕࡀ ࡆࡉࡁࡍࡉࡀ :ࡓࡅࡔࡅࡌࡀࡉ ࡏࡋࡀࡅࡀࡉ ࡋࡀࡄࡅࡀ ࡁࡍࡅࡓࡀ ࡅࡋࡀࡄࡅࡀ ࡁࡌࡉࡔࡀ ࡅࡋࡀࡄࡅࡀ ࡖࡌࡔࡉࡄࡀ ࡌࡔࡀ ࡓࡅࡔࡅࡌࡀࡉ ࡁࡉࡀࡓࡃࡍࡀ ࡓࡁࡀ ࡖࡌࡉࡀ ࡄࡉࡉࡀ ࡖࡏࡍࡉࡔ ࡁࡄࡀࡉࡋࡉࡀ ࡋࡀࡌࡑࡉࡀ ࡔࡅࡌࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡅࡔࡅࡌࡀ ࡖࡌࡀࡍࡃࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡌࡀࡃࡊࡀࡓ ࡏࡋࡀࡉ :ࡊࡁࡉࡔ ࡄࡔࡅࡊࡀ ࡅࡕࡓࡉࡑ ࡍࡄࡅࡓࡀ ࡔࡅࡌࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡅࡔࡅࡌࡀ ࡖࡌࡀࡍࡃࡀ ࡖ ࡄࡉࡉࡀ ࡌࡀࡃࡊࡀࡓ ࡏࡋࡀࡉ :ࡐࡅࡌࡀࡉ ࡁࡅࡕࡀ ࡅࡕࡅࡔࡁࡉࡄࡕࡀ ࡌࡋࡀ ::ࡕࡋࡀࡕࡀ ࡆࡉࡁࡍࡉࡀ :ࡁࡅࡓࡊࡀࡉ ࡌࡀࡓࡁࡉࡊࡀ ࡅࡎࡀࡂࡃࡀ ࡋࡄࡉࡉࡀ ࡓࡁࡉࡀ ::ࡕࡋࡀࡕࡀ ࡆࡉࡁࡍࡉࡀ :ࡋࡉࡂࡓࡀࡉ ࡌࡀࡃࡓࡉࡊࡀ ࡃࡉࡓࡊࡉࡀ ࡖࡊࡅࡔࡈࡀ ࡅࡄࡀࡉࡌࡀࡍࡅࡕࡀ ::ࡕࡋࡀࡕࡀ ࡆࡉࡁࡍࡉࡀ :ࡀࡍࡀ ࡐࡋࡀࡍ ࡁࡓ ࡐࡋࡀࡍࡉࡕࡀ ࡑࡁࡉࡍࡀ ࡁࡌࡀࡑࡁࡅࡕࡀ ࡖ ࡁࡉࡄࡓࡀࡌ ࡓࡁࡀ ࡁࡓ ࡓࡅࡓࡁࡉࡀ ࡌࡀࡑࡁࡅࡕࡀࡉ ࡕࡉࡍࡀࡈࡓࡀࡉ ࡅࡕࡉࡎࡀࡒ ࡋࡓࡉࡔ ࡔࡅࡌࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡅࡔࡅࡌࡀ ࡖࡌࡀࡍࡃࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡌࡀࡃࡊࡀࡓ ࡏࡋࡀࡉ ::ࡕࡋࡀࡕࡀ ࡆࡉࡁࡍࡉࡀ :ࡋࡉࡂࡓࡀࡉ ࡏࡃࡀࡉࡄࡅࡍ ࡖࡔࡅࡁࡀ ࡅࡕࡓࡉࡎࡀࡓ ࡋࡀࡕࡉࡔࡕࡀࡋࡀࡈ ࡏࡋࡀࡉ ࡔࡅࡌࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡅࡔࡅࡌࡀ ࡖࡌࡀࡍࡃࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡌࡀࡃࡊࡀࡓ ࡏࡋࡀࡉ :ࡎ_____ࡀ ==ࡎࡉࡃࡓࡉࡀ== <references/> *[https://cal.huc.edu/manget_a_chapter.php?file=74420&sub=&cset=M ࡒࡅࡋࡀࡎࡕࡀ] [[Category:Wp/mid]] [[Category:Wp/mid/ࡒࡅࡋࡀࡎࡕࡀ]] ph6d1itb73pnunpxuoz3fv5p0wv18kn 7254159 7254158 2026-07-17T14:57:33Z Nebulousquasar 2573627 7254159 wikitext text/x-wiki {{Wp/mid/Rtl}} '''ࡓࡅࡔࡅࡌࡀ''' :ࡊࡅࡔࡈࡀ ࡀࡎࡉࡍࡊࡅࡍ ࡁࡔࡅࡌࡀࡉࡄࡅࡍ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡓࡁࡉࡀ ࡀࡎࡅࡕࡀ ࡅࡆࡀࡊࡅࡕࡀ ࡍࡉࡄࡅࡉࡋࡀࡊ ࡉࡀ ࡀࡁ ࡀࡁࡅࡄࡅࡍ ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡐࡉࡓࡉࡀࡅࡉࡎ ࡉࡀࡓࡃࡍࡀ ࡓࡁࡀ ࡖࡌࡉࡀ ࡄࡉࡉࡀ :ࡁࡔࡅࡌࡀࡉࡄࡅࡍ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡓࡁࡉࡀ ࡄࡀࡋࡉࡋࡍࡉࡍ ࡏࡃࡀࡍ ࡁࡊࡅࡔࡈࡀ ࡅࡎࡐࡀࡍ ࡁࡄࡀࡉࡌࡀࡍࡅࡕࡀ ࡅࡌࡀࡋࡉࡋࡍࡉࡍ ࡁࡌࡀࡋࡀࡋࡉࡀ ࡖ ࡆࡉࡅࡀ ࡅࡏࡎࡄࡉࡈࡀࡁࡅࡍ ࡁࡏࡅࡑࡓࡀࡉ ࡖࡍࡄࡅࡓࡀ :ࡁࡓࡉࡊ ࡔࡅࡌࡀࡊ ࡅࡌࡔࡀࡁࡀ ࡔࡅࡌࡀࡊ ࡌࡀࡓࡀࡉ ࡌࡀࡍࡃࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡁࡓࡉࡊ ࡅࡌࡔࡀࡁࡀ ࡄࡀࡊ ࡐࡀࡓࡑࡅࡐࡀ ࡓࡁࡀ ࡖࡏࡒࡀࡓࡀ ࡖࡌࡍ ࡍࡀࡐࡔࡉࡀ ࡐࡓࡀࡔ ::ࡕࡋࡀࡕࡀ ࡆࡉࡁࡍࡉࡀ :ࡀࡍࡀ ࡐࡋࡀࡍ ࡁࡓ ࡐࡋࡀࡍࡉࡕࡀ ࡓࡔࡉࡌࡍࡀ ࡁࡓࡅࡔࡌࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡔࡅࡌࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡅࡔࡅࡌࡀ ࡖࡌࡀࡍࡃࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡌࡀࡃࡊࡀࡓ ࡏࡋࡀࡉ ::ࡕࡋࡀࡕࡀ ࡆࡉࡁࡍࡉࡀ :ࡏࡅࡃࡍࡀࡉ ࡔࡀࡌࡅࡍ ࡒࡀࡋࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ::ࡕࡋࡀࡕࡀ ࡆࡉࡁࡍࡉࡀ :ࡍࡄࡉࡓࡀࡉ ࡀࡓࡉࡄ ࡓࡉࡄࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ::ࡕࡋࡀࡕࡀ ࡆࡉࡁࡍࡉࡀ :ࡓࡅࡔࡅࡌࡀࡉ ࡏࡋࡀࡅࡀࡉ ࡋࡀࡄࡅࡀ ࡁࡍࡅࡓࡀ ࡅࡋࡀࡄࡅࡀ ࡁࡌࡉࡔࡀ ࡅࡋࡀࡄࡅࡀ ࡖࡌࡔࡉࡄࡀ ࡌࡔࡀ ࡓࡅࡔࡅࡌࡀࡉ ࡁࡉࡀࡓࡃࡍࡀ ࡓࡁࡀ ࡖࡌࡉࡀ ࡄࡉࡉࡀ ࡖࡏࡍࡉࡔ ࡁࡄࡀࡉࡋࡉࡀ ࡋࡀࡌࡑࡉࡀ ࡔࡅࡌࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡅࡔࡅࡌࡀ ࡖࡌࡀࡍࡃࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡌࡀࡃࡊࡀࡓ ࡏࡋࡀࡉ :ࡊࡁࡉࡔ ࡄࡔࡅࡊࡀ ࡅࡕࡓࡉࡑ ࡍࡄࡅࡓࡀ ࡔࡅࡌࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡅࡔࡅࡌࡀ ࡖࡌࡀࡍࡃࡀ ࡖ ࡄࡉࡉࡀ ࡌࡀࡃࡊࡀࡓ ࡏࡋࡀࡉ :ࡐࡅࡌࡀࡉ ࡁࡅࡕࡀ ࡅࡕࡅࡔࡁࡉࡄࡕࡀ ࡌࡋࡀ ::ࡕࡋࡀࡕࡀ ࡆࡉࡁࡍࡉࡀ :ࡁࡅࡓࡊࡀࡉ ࡌࡀࡓࡁࡉࡊࡀ ࡅࡎࡀࡂࡃࡀ ࡋࡄࡉࡉࡀ ࡓࡁࡉࡀ ::ࡕࡋࡀࡕࡀ ࡆࡉࡁࡍࡉࡀ :ࡋࡉࡂࡓࡀࡉ ࡌࡀࡃࡓࡉࡊࡀ ࡃࡉࡓࡊࡉࡀ ࡖࡊࡅࡔࡈࡀ ࡅࡄࡀࡉࡌࡀࡍࡅࡕࡀ ::ࡕࡋࡀࡕࡀ ࡆࡉࡁࡍࡉࡀ :ࡀࡍࡀ ࡐࡋࡀࡍ ࡁࡓ ࡐࡋࡀࡍࡉࡕࡀ ࡑࡁࡉࡍࡀ ࡁࡌࡀࡑࡁࡅࡕࡀ ࡖ ࡁࡉࡄࡓࡀࡌ ࡓࡁࡀ ࡁࡓ ࡓࡅࡓࡁࡉࡀ ࡌࡀࡑࡁࡅࡕࡀࡉ ࡕࡉࡍࡀࡈࡓࡀࡉ ࡅࡕࡉࡎࡀࡒ ࡋࡓࡉࡔ ࡔࡅࡌࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡅࡔࡅࡌࡀ ࡖࡌࡀࡍࡃࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡌࡀࡃࡊࡀࡓ ࡏࡋࡀࡉ ::ࡕࡋࡀࡕࡀ ࡆࡉࡁࡍࡉࡀ :ࡋࡉࡂࡓࡀࡉ ࡏࡃࡀࡉࡄࡅࡍ ࡖࡔࡅࡁࡀ ࡅࡕࡓࡉࡎࡀࡓ ࡋࡀࡕࡉࡔࡕࡀࡋࡀࡈ ࡏࡋࡀࡉ ࡔࡅࡌࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡅࡔࡅࡌࡀ ࡖࡌࡀࡍࡃࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡌࡀࡃࡊࡀࡓ ࡏࡋࡀࡉ :ࡎ_____ࡀ ==ࡎࡉࡃࡓࡉࡀ== <references/> *[https://cal.huc.edu/manget_a_chapter.php?file=74420&sub=&cset=M ࡒࡅࡋࡀࡎࡕࡀ] [[Category:Wp/mid]] [[Category:Wp/mid/ࡒࡅࡋࡀࡎࡕࡀ]] 90x5y01ncewov7q1lyflgv9zy8q0su9 0 3522021 7254942 6825203 2026-07-18T10:39:28Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254942 wikitext text/x-wiki '''Aliko Dangote''' babban dan kasuwa ne dan Najeriya, daga Jihar Kano Ya kasance wanda yafi kowa arziki a fadin Afurka baki ɗaya. == Zantuka == * Da na san haka zan sha wuya wajen gina matatar man fetur dina a Najeriya, To da ba zan ma fara ginawa ba. ** BBC Hausa 24 Satumba 2024. [[Category:Wq/ha]] bhl4zxhfeglp2i4c4xuu9nns3fxdr3y 0 3522131 7254882 6815377 2026-07-18T09:44:58Z Abdulmuddalib Iabrahim Salisu 2694599 7254882 wikitext text/x-wiki '''Atunyota Alleluya Akpobome''', [[Wq/ha/Vandana Shiva|wanda]] aka fi sani da Ali Baba, fitaccen dan wasan barkwanci ne na Najeriya, gwanin shagali kuma ɗan wasan kwaikwayo ne na duniya. ==Zantuka== Ba a siffanta ɗan wasan barkwanci da shekaru. Har yanzu kuna iya yin aiki muddin akwai mutanen da suke saurarenku. Ina ganin nasarar da bata taimakon wasu a matsayin gazawa, in ji Ali Baba. ranar hudu (4) ga watan Yuli, ta shekarar dubu biyu da ashirin (2020), Jaridar Punch. Idan nasarar da kuka samu bata sa wasu su yi nasara ba, to kai mai gazawa ne. Ya kamata nasarar ku ta shafi wasu da kyau. Idan ba haka ba; to, nasara ce ta son kai. Ina ganin nasarar da bata taimakon wasu a matsayin gazawa, in ji Ali Baba. 4 ga Yuli, 2020, Jaridar Punch.Abin da kuke kawowa kan tebur ba dole bane ya zama tsabar kuɗi. Wani lokaci shine Fahimta, girmamawa, da sarrafa kudi. [[Category:Wq/ha]] fjnly0n8a2vildohmabbnjz86ytsq0g 0 3522777 7254876 6688143 2026-07-18T09:42:51Z Abdulmuddalib Iabrahim Salisu 2694599 7254876 wikitext text/x-wiki '''Alfred Aho''',(an haife shi 9 ga watan Agusta na shikara ta 1941), masanin kimiyyar kwamfuta ne na Kanada, wanda akafi sani da aikinsa akan shirye-shiryen harsuna, masu tarawa, da algorithms masu alaƙa, da littattafan, karatunsa kan fasaha da kimiyyar shirye-shiryen kwamfuta. ==Zantuka== Ainihin, kimiyyar kwamfuta kimiyya ce ta abstraction - ƙirƙirar ƙirar da ta dace don yin tunani game da matsala da ƙirƙira dabarun injinan da suka dace don magance ta. Tushen Kimiyyar Kwamfuta, Babi na 1 na Al Aho da Jeff Ullman [1] Magana game da Alfred Aho A gaskiya Al Aho ya kasance dalibi na farko a Jami'ar Toronto shekara guda a gabana, shi dalibin digiri ne a Princeton shekara guda a gabana, ya tafi Bell Labs a gabana shekara guda, kuma muna cikin kusan ofisoshin kusa. a wancan lokacin kuma ya kasance maigidana daban-daban kuma abokina, a wannan lokacin yana rarrafe sama da shekaru 60. Brian Kernighan Coffee tare da Brian Kernighan daga Computerphile akan YouTube [2] [[Category:Wq/ha]] 4tlmzpsp9hc41qqyzqpvlwr75n5oxjp 0 3522973 7254976 6825226 2026-07-18T11:00:13Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254976 wikitext text/x-wiki [[w: Alphonsine Agahozo/Alphonsine Agahozo]] (an haife shi ranar tokwas 18 ga watan Oktoban shekara ta alif 1997 a Nyarugenge, Kigali) ɗan wasan ninkaya ne ɗan ƙasar Rwanda. Ta shiga gasar tseren mita 50 na mata a gasar Olympics ta bazara ta 2012 a London. Agahozo ya kare a matsayi na 58 kuma bai tsallake zuwa wasan kusa da na karshe ba. Ta yi gasar tseren mita 50 na mata a gasar Olympics ta bazara ta 2020. ==Zantuka== Yawancin abubuwan da zan so in yi sun fi karfina. Sabon Zamani. (Disamba 07, 2022) Yin iyo koyaushe yana ƙalubalantar ɗan wasa a hankali da kuma ta jiki. Wasanni ne na mutum ɗaya, ba ku da abokin wasan da za ku ba da ƙwallon don sha'awar wasan ƙwallon ƙafa da wasanni na ƙungiyar. Kuna gasa da wasu, amma kuma tare da kanku. Sabon Zamani. (Disamba 07, 2022) [[Category:Wq/ha]] 3fphexqdvr4foubkh9tck6ojvspzzv3 7254977 7254976 2026-07-18T11:00:41Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254977 wikitext text/x-wiki [[w: Alphonsine Agahozo]] (an haife shi ranar tokwas 18 ga watan Oktoban shekara ta alif 1997 a Nyarugenge, Kigali) ɗan wasan ninkaya ne ɗan ƙasar Rwanda. Ta shiga gasar tseren mita 50 na mata a gasar Olympics ta bazara ta 2012 a London. Agahozo ya kare a matsayi na 58 kuma bai tsallake zuwa wasan kusa da na karshe ba. Ta yi gasar tseren mita 50 na mata a gasar Olympics ta bazara ta 2020. ==Zantuka== Yawancin abubuwan da zan so in yi sun fi karfina. Sabon Zamani. (Disamba 07, 2022) Yin iyo koyaushe yana ƙalubalantar ɗan wasa a hankali da kuma ta jiki. Wasanni ne na mutum ɗaya, ba ku da abokin wasan da za ku ba da ƙwallon don sha'awar wasan ƙwallon ƙafa da wasanni na ƙungiyar. Kuna gasa da wasu, amma kuma tare da kanku. Sabon Zamani. (Disamba 07, 2022) [[Category:Wq/ha]] aftiymho6zdqrd0xfx7d83dvy5k4xxq 7254978 7254977 2026-07-18T11:01:00Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254978 wikitext text/x-wiki [[Wq/ha/Alphonsine Agahozo|Alphonsine Agahozo]] (an haife shi ranar tokwas 18 ga watan Oktoban shekara ta alif 1997 a Nyarugenge, Kigali) ɗan wasan ninkaya ne ɗan ƙasar Rwanda. Ta shiga gasar tseren mita 50 na mata a gasar Olympics ta bazara ta 2012 a London. Agahozo ya kare a matsayi na 58 kuma bai tsallake zuwa wasan kusa da na karshe ba. Ta yi gasar tseren mita 50 na mata a gasar Olympics ta bazara ta 2020. ==Zantuka== Yawancin abubuwan da zan so in yi sun fi karfina. Sabon Zamani. (Disamba 07, 2022) Yin iyo koyaushe yana ƙalubalantar ɗan wasa a hankali da kuma ta jiki. Wasanni ne na mutum ɗaya, ba ku da abokin wasan da za ku ba da ƙwallon don sha'awar wasan ƙwallon ƙafa da wasanni na ƙungiyar. Kuna gasa da wasu, amma kuma tare da kanku. Sabon Zamani. (Disamba 07, 2022) [[Category:Wq/ha]] lsgmmxd9h97y5nc7udjbh6gt35tt14j 0 3523329 7254884 6978692 2026-07-18T09:45:30Z Abdulmuddalib Iabrahim Salisu 2694599 7254884 wikitext text/x-wiki [[File:Lilac leaf buds at Myrstigen 2.jpg|thumb]] '''Ali Erbaş''', (An haife shi a shekara ta alif 1961 a garin Ordu Turkiyya) malamin addinin musulinci ne kuma shugaban hukumar kula da harkokin addini (Diyanet)a Turkiyya. ==Zantuka== Gwagwarmayarmu tana ci gaba da yakar kungiyoyi, wadanda suka koma kungiyoyin ta'addanci kuma suke da ƙarfi a duniyar Musulunci. Ganin ko nuna su a matsayin wakilan Musulunci yana damun mu Musulmai sun 'ji dadi' saboda karuwar kyamar Islama a Turai (Oktoba 25, 2018) A cikin sama da shekaru talatin (30) na hare-haren ta'addancin da kungiyar ta'addar PKK ta Turkiyya da Amurka da Tarayyar Turai suka sanya a cikin jerin 'yan ta'adda, ita ce ke da alhakin mutuwar mutane dubu area'in (40,000) da suka hada da mata da yara da jarirai. [[Category:Wq/ha]] oiqq1nvzt3krcnzyb8ukpmj9a8cprbq 0 3523592 7254969 6825219 2026-07-18T10:57:32Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254969 wikitext text/x-wiki '''Allyson Michelle Felix OLY''' (An haife shi a watan Nuwamba a ranar sha tokwas 18, 1985), ɗan wasan tsere ne na Amurka mai ritaya wanda ya yi gasa a cikin mita 100, mita 200 da mita 400. Ta ƙware a tseren mita 200 daga 2003 zuwa 2013, sannan a hankali ta koma gudun mita 400 daga baya a cikin aikinta, ==Zantuka== Ina tsammanin akwai tsoro sosai game da yin magana ko kawai samun ra'ayi akan wani abu. Ina so in zama cikakke Allyson Felix Ya yi Amfani da Nike Snub don Gina Takalmi Empire Bloomberg Originals, 07 Oktoba 2023 Mahaifiyar uwa ita ce abin da yafi taba ni, a hakika na daidaita uwaye a wasanni da mata ba zasu zabi tsakanin wannan bangare na rayuwa da kuma tsayawa a cikin sana’o’insu ba. Zama mahaifiya da kallon diyata da duniyar da zata girma a ciki ya taimaka mini in sami muryata kuma in yi magana a kan wasu abubuwan da na guje wa a baya. Dole ne mu ga wannan a fili ga menene — matsalar lafiyar mata. Don haka dole ne mu ci gaba da fafutukar kare rayuwar kowace mace da kowace uwa a cikin al'ummarmu. [[Category:Wq/ha]] ioprbyync3xapz293q5o5bqyi9wwwfi 0 3523695 7254960 6688104 2026-07-18T10:48:54Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254960 wikitext text/x-wiki Laura Dennis (an haife shi a watan Satumba 9, 1987) ƙwararren ɗan kokawa ce ta Kanada wacce ta rattaba hannu kan Impact Wrestling a ƙarƙashin sunan zobe Allie. ==Zantuka== Tun ina karama na sha wahalar cin nama. Duk lokacin da na ci kaza, a zahiri na tofa shi a cikin kayan shafa na na ba wa kare na. … A koyaushe ina ganin dabbar a raina. Ban taɓa fahimtar dalilin da yasa nake cin wata halitta ba. Hakan bai taba yi min ma'ana ba. "marasa nama a cikin zobe: Kasancewa mai cin ganyayyaki a cikin Canjin Duniya na Pro Wrestling", Rahoton Bleacher (15 Maris 2017). Ni mai cin ganyayyaki ne tun ina ɗan shekara goma sha huɗu saboda dalilai na ɗabi'a. Na ci gaba da cin ƙwai da kiwo har sai da na yi bincike kan harkar kiwo na gano mugunyar cutar da dabbobin gona ke yi. … Na tafi cin ganyayyaki kusan shekaru 3 ½ da suka wuce [a ƙarshen 2014]. Tsari ne da ya dauki lokaci da haƙuri. Ban kasance cikakke ba, a gaskiya na yi gwagwarmaya sosai a cikin shekarar farko. Wannan ya ce, da zarar na koya wa kaina yadda za a ci da abin da zan ci, ya zama mafi sauƙi. "Allie, mai cin ganyayyaki", hira da GreatVeganAthletes.com (2018)., [[Category:Wq/ha]] atgt02bsjfacn9z55iz6wsj0hpnfl60 0 3523732 7254947 6688108 2026-07-18T10:41:12Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254947 wikitext text/x-wiki Aline Gahongayire, (an Haifa Disamba, 12th 1986) mace ce ta Ruwanda ==Zantuka== * Yayin da muke ci gaba da yin aiki tare a matsayin al'umma, ina da yakinin cewa ƙasarmu za ta ci gaba da ɓunkasa da ci gaba a cikin shekaru masu zuwa. Da fatan Allah ya kasance tare da mu. ** https://www.newtimes.co.rw/article/8765/entertainment/music/vox-pop-celebrities-messages-on-liberation-day The New Times Yuli 05, 2023 * Ya roke su dasu kula da wadanda suka gan su kuma akwai rayuka da bai kamata ya kashe ba ** https://www.igihe.com/imyidagaduro/article/aline-gahongayire-yasubije-abakomeje-kwibaza-niba-atwite (29 Disamba 2022) * An kira ni zuwa ga ƙauna, ina son kowa ** https://www.igihe.com/imyidagaduro/article/aline-gahongayire-yasubije-abakomeje-kwibaza-niba-atwite(29 December 2022) [[Category:Wq/ha]] 53oa1zda408xny7qcag76f41beydqnr 0 3524063 7254878 6823972 2026-07-18T09:44:23Z Abdulmuddalib Iabrahim Salisu 2694599 7254878 wikitext text/x-wiki '''Ali Asadov''', (An haife shi ranar talatin (30) ga watan Nuwamba shekara ta alif 1956) ɗan siyasan Azerbaijan ne. A halin yanzu shi ne na goma (10) kuma Firayim Minista na yanzu tun daga 8 ga Oktoban shekarar dubu biyu da sha tara (2019). ==Zantuka== Shekaru ashirin da (29) da suka gabata, a ranar hudu (4) ga Afrilu (1991), Azerbaijan da Tarayyar Rasha sun kulla dangantakar diflomasiya. Dangantakar abokantaka da hadin gwiwa da fahimtar juna sun hada kasashenmu da al'ummominmu wuri guda tsawon shekaru aru-aru. Azerbaijan na matukar yaba dangantakarta da Tarayyar Rasha. Ali Asadov (2021) ya ambata a cikin: "Tattaunawar Rasha da Azabaijan" a cikin Gwamnatin Rasha, ranar ashirin (20) ga watan Mayu ta shekarar dubu biyu da ashirin da daya (2021). [[Category:Wq/ha]] 3kuz2qz9i70upwef4hcinpfsmxx2qmv 0 3524504 7254964 6688103 2026-07-18T10:55:24Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254964 wikitext text/x-wiki '''Allison Elaine Bailey''' (an haife shi a shekara ta 1970) Barista ne na Biritaniya mai ritaya kuma wanda ya kafa ƙungiyar LGB Alliance. A lokacin aikinta na shari'a, tana aiki a London, Ingila, ta kware a fannin shari'a.Bailey ta ƙaddamar da da'awar kotun neman aiki a kan ɗakunanta na shari'a da Stonewall a cikin shekara ta 2020, inda ta ci nasara a kan tsoffin ma'aikatanta. Lamarin ya ja hankalin jama’a da kafafen yada labarai, musamman dangane da shirin gasar cin kofin zakarun Turai. Ta sanar da yin murabus daga Bar tare da yin murabus daga ɗakinta akan gidan yanar gizon ta daga 31 ga Maris 2023. ==Zantuka== Akwai da yawa daga cikinmu a cikin al'ummar LGBT waɗanda ke da cikakken goyon bayan haƙƙin trans amma waɗanda ba sa goyan bayan tsattsauran ra'ayi wanda a halin yanzu Stonewall da sauransu ke ba da shawarar. Ina adawa da duk wata alaƙa ta yau da kullun tare da Stonewall. [[Category:Wq/ha]] gntqh1b02w5vktbc50d4l7mr4y8ifoh 0 3524627 7254968 6825218 2026-07-18T10:57:04Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254968 wikitext text/x-wiki '''Allisyn Ashley Arm''' (An haife ta Afrilu ranar ashirin da biyar 25, a shekarar alif 1996 -) ƴar wasan kwaikwayo ce ta Ba'amurke, marubuci, mai zane, kuma darekta. ==Zantuka== Dole ne ku sami mutanen da ke goyan bayansa saboda nishaɗi ne don haka idan ba ku nishaɗantar da kowa ko tabbatar da cewa kuna girma waccan fanbase ko kuma ba za ku isa ko'ina ba. MAGANA DA ALLISYN & DYLAN SNYDER (a ranar sha shida 16 ga Satumba, 2020) [[Category:Wq/ha]] osfc67dqsv2d5xpm2pyvbng9n5eky2w 0 3524694 7254973 6688100 2026-07-18T10:58:24Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254973 wikitext text/x-wiki '''Almazbek Atambayev''' a shekarar,2015 Almazbek Sharshenovich Atambayev (Cyrillic: Алмазбек Шаршенович Атамбаев; an haife shi 17 Satumba 1956) ya kasance shugaban Kyrgyzstan tun 1 Disamba 2011. Ya kasance Firayim Minista na Kyrgyzstan daga 1 ga Disamba zuwa 12 ga Disamba daga 1 ga Disamba zuwa 10 ga Disamba 7 zuwa 28 Nuwamban shekara ta 2007 Ya yi aiki a matsayin shugaban jam'iyyar Social Democratic Party of Kyrgyzstan (SDPK) daga 30 ga Yuli 1999 zuwa 23 ga Satumba 2011. ==Zantuka== Lokacin da muka kafa tutoci sai wasu masu hankali suka fito suka fara nuni da kananan siket. Matan mu tun shekarun 1950 suke sanye da kananan siket, kuma ba su taba tunanin sanya bel din bam ba. Kuna iya sa ko da takalman tarpaulin a kan ku, amma kada ku shirya tashin bama-bamai. Wannan ba addini ba ne. A bar su su sa ko da miniskit amma ba za a yi fashewa ba. 'Yan ta'adda mahaukata ne, tufafi kuma na iya canza tunanin mutum wani lokaci. Sa’ad da muke neman fursunonin da suka tsere daga wurin da ake tsare da su, Melis Turganbayev (tsohon ministan cikin gida) ya zo wurina ya ce suna saurara ta wayar tarho na mata da matan miyagu. Matansu da matansu sun sanya buhu a kawunansu suna son shirya tashin bama-bamai. Idan ba ku son Kyrgyzstan za ku iya barin ƙasarmu ku tafi duk inda kuke so. Za mu iya biyan kuɗin tafiyar ku, har ma zuwa Siriya. Da yake magana a wani taron manema labarai - Shugaban Kyrgyzstan: 'Mata sanye da kananan siket ba sa zama 'yan kunar bakin wake', BBC (13 ga Agusta 2016) [[Category:Wq/ha]] 9og7efxl9kjofvqgtepq8ennqfz7xqs 0 3529451 7254949 6832954 2026-07-18T10:42:23Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254949 wikitext text/x-wiki [[File:AlisonBecker06.jpg|thumb|Alison Becker in 2006]] Alison Helene Becker (An haife ta 8 ga watan Maris, shekara ta 1977) ƴar wasan kwaikwayo ce Ba’amurkiya, ƴan wasan barkwanci, halayen talabijin da marubuciyar talabijin. ==Zantuka== * Ina tsammanin [daya tip eco shine] kawai bayar da kyauta ga wanda zai iya zama ɗan kusanci ko taurin kai game da zama kore. A bara a cikin duk kyaututtuka na na ba da kwan fitila mai dacewa da muhalli. Ina tsammanin wannan babbar ƙaramar kyauta ce don sauƙaƙa wasu mutane a ciki. Ka san akwai wasu mutane, watakila ƴan uwa, waɗanda ƴan tsofaffi ne, ko wasu mutanen da kuke aiki da su waɗanda ba sa tunanin gaske game da abubuwa irin wannan. Don haka dole ne ku sanya shi a gabansu. Kuma kowa yana buƙatar kwan fitila a ƙarshe. Don haka lokacin da fitilarsu ta gaba ya fita za su kai gare shi kuma za su ga yadda girmansa yake. ** "[http://www.ecorazzi.com/2008/12/10/farm-sanctuary-exclusive-alison-becker-heads-to-la-with-dreams-of-electric-cars/ Farm Sanctuary Exclusive: Alison Becker Heads To LA With Dreams Of Electric Cars]", interview with ''Ecorazzi'' (10 December 2008). [[Category:Wq/ha]] slt63rw40ndushspio72qyhi5qbsc6f 0 3532387 7254280 7163217 2026-07-17T17:47:49Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q48792730]] 7254280 wikitext text/x-wiki {{Wp/bol/Databox|item=Q48792730}} Kungiya kwallo sheke in Yobe Desert stars kungiya kwallo kafa ji kwallo sheke ga Najeriya ga gako goru Damaturu. Zaluwo koga soninshe in 2018 agiwa Firmiya lig in Najeriya sauwi matsayi ga lokaci shim. == Tarihi == Zalango ga matsayi kulob in amateur kala kobai gojjantun mate GA sashi in balau ga soninshe 2000. Koboii nin ga matsayin in farko ga soninshe in 2001 kala mate antun kala modi kachal ga No1 kafin mate Mai in boii GA jizaniga Tina 11 kachal ga bomfo 34. Kala tsallikan bomfo tetteke ga Tina Kofi Najeriya in soninshe 2002. Inko sansun kunum 3 ga 0 ga Sara Julius berger FC . Aji sake zuwa GA gawa theungiya amateur ga soninshe 2007. == Lokacin 2017 == Koboii tantun mate ko kungiya ye Najeriya Nationawedi league ga soninshe in 2016 desert Stars wantun tinadom GA Dina NPFL GA foti tetteke in National league lokaci la santun Adamawa united ga Tina 2-0 aji Nako saman sama GA Karo in farko gawa tetteke 15 aji teke kakaye ga nasara bimbadi ga balau conjaras hoddo GA yakul nasara bawulo.<ref>[http://www.goal.com/en-ng/news/yobe-desert-stars-seal-nigeria-professional-football-league/13sugdmix14ux1soekz8xcaebn YOBE DESERT STARS SEAL NIGERIA PROFESSIONAL FOOTBALL LEAGUE PROMOTION]</ref> == Rukuni Honsone == Mana yadda aji ga janairu soninshe in 2018. {| border="0" | style="background-color:#FFFFFF;vertical-align:top;" | {| class="wikitable football-squad nogrid" style="display:inline-table;" |+ id="130" | ! scope="col" style="; " |<abbr title="Number">No.</abbr> ! scope="col" style="; " |<abbr title="Position">Pos.</abbr> ! scope="col" style="; " |Nation ! scope="col" style="; " |Player |- class="vcard agent" | style="text-align: center" |1 | style="text-align: center" |[[Wp/bol/Goalkeeper (association football)|<abbr title="Goalkeeper">GK</abbr>]] | style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Nigeria.svg|link=|alt=Nigeria|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[Wp/bol/Nigeria Football Federation|NGA]]</span> | style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Ahmed Yusuf</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: center" |30 | style="text-align: center" |[[Wp/bol/Goalkeeper (association football)|<abbr title="Goalkeeper">GK</abbr>]] | style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Nigeria.svg|link=|alt=Nigeria|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[Wp/bol/Nigeria Football Federation|NGA]]</span> | style="padding-right:15px;" |<span class="fn">[[Wp/bol/Itodo Akor|Itodo Akor]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: center" |2 | style="text-align: center" | | style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Nigeria.svg|link=|alt=Nigeria|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[Wp/bol/Nigeria Football Federation|NGA]]</span> | style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Moses Yanmar</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: center" |7 | style="text-align: center" | | style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Nigeria.svg|link=|alt=Nigeria|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[Wp/bol/Nigeria Football Federation|NGA]]</span> | style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Shagari Muhammad</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: center" |8 | style="text-align: center" | | style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Nigeria.svg|link=|alt=Nigeria|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[Wp/bol/Nigeria Football Federation|NGA]]</span> | style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Ikekhai Sebastian Sunday</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: center" |9 | style="text-align: center" | | style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Nigeria.svg|link=|alt=Nigeria|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[Wp/bol/Nigeria Football Federation|NGA]]</span> | style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Edward Okhoya</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: center" |11 | style="text-align: center" | | style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Nigeria.svg|link=|alt=Nigeria|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[Wp/bol/Nigeria Football Federation|NGA]]</span> | style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Ali Aliyu</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: center" |12 | style="text-align: center" | | style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Nigeria.svg|link=|alt=Nigeria|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[Wp/bol/Nigeria Football Federation|NGA]]</span> | style="padding-right:15px;" |<span class="fn">[[Wp/bol/Philip Asuquo|Philip Asuquo]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: center" |13 | style="text-align: center" | | style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Nigeria.svg|link=|alt=Nigeria|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[Wp/bol/Nigeria Football Federation|NGA]]</span> | style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Bagayan Ismael</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: center" |14 | style="text-align: center" | | style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Nigeria.svg|link=|alt=Nigeria|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[Wp/bol/Nigeria Football Federation|NGA]]</span> | style="padding-right:15px;" |<span class="fn">[[Wp/bol/Philip Auta|Philip Auta]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: center" |17 | style="text-align: center" | | style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Nigeria.svg|link=|alt=Nigeria|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[Wp/bol/Nigeria Football Federation|NGA]]</span> | style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Buhari Musa</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: center" |19 | style="text-align: center" | | style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Nigeria.svg|link=|alt=Nigeria|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[Wp/bol/Nigeria Football Federation|NGA]]</span> | style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Manika Usman</span> |} | style="background-color:#FFFFFF;vertical-align:top;" | {| class="wikitable football-squad nogrid" style="display:inline-table;" |+ id="258" | ! scope="col" style="; " |<abbr title="Number">No.</abbr> ! scope="col" style="; " |<abbr title="Position">Pos.</abbr> ! scope="col" style="; " |Nation ! scope="col" style="; " |Player |- class="vcard agent" | style="text-align: center" |23 | style="text-align: center" | | style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Nigeria.svg|link=|alt=Nigeria|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[Wp/bol/Nigeria Football Federation|NGA]]</span> | style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Matthew Oshoke</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: center" |24 | style="text-align: center" | | style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Nigeria.svg|link=|alt=Nigeria|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[Wp/bol/Nigeria Football Federation|NGA]]</span> | style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Moses Tsehuan</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: center" |25 | style="text-align: center" | | style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Nigeria.svg|link=|alt=Nigeria|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[Wp/bol/Nigeria Football Federation|NGA]]</span> | style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Mustapha Musa</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: center" |33 | style="text-align: center" | | style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Nigeria.svg|link=|alt=Nigeria|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[Wp/bol/Nigeria Football Federation|NGA]]</span> | style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Mukaila Musa</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: center" |34 | style="text-align: center" | | style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Nigeria.svg|link=|alt=Nigeria|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[Wp/bol/Nigeria Football Federation|NGA]]</span> | style="padding-right:15px;" |<span class="fn">[[Wp/bol/Nnaemeka Anyanwu|Nnaemeka Anyanwu]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: center" |35 | style="text-align: center" | | style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Nigeria.svg|link=|alt=Nigeria|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[Wp/bol/Nigeria Football Federation|NGA]]</span> | style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Bashir Azado</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: center" |40 | style="text-align: center" | | style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Nigeria.svg|link=|alt=Nigeria|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[Wp/bol/Nigeria Football Federation|NGA]]</span> | style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Mamman Sani</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: center" |&#x2014; | style="text-align: center" | | style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Nigeria.svg|link=|alt=Nigeria|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[Wp/bol/Nigeria Football Federation|NGA]]</span> | style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Chinedu Ohanacham</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: center" |&#x2014; | style="text-align: center" | | style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Nigeria.svg|link=|alt=Nigeria|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[Wp/bol/Nigeria Football Federation|NGA]]</span> | style="padding-right:15px;" |<span class="fn">[[Wp/bol/Echendu Osita|Echendu Osita]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: center" |&#x2014; | style="text-align: center" | | style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Nigeria.svg|link=|alt=Nigeria|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[Wp/bol/Nigeria Football Federation|NGA]]</span> | style="padding-right:15px;" |<span class="fn">[[Wp/bol/Lazarus Chukwu|Lazarus Chukwu]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: center" |&#x2014; | style="text-align: center" | | style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Nigeria.svg|link=|alt=Nigeria|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[Wp/bol/Nigeria Football Federation|NGA]]</span> | style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Zayyad Musa</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: center" |&#x2014; | style="text-align: center" | | style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Nigeria.svg|link=|alt=Nigeria|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[Wp/bol/Nigeria Football Federation|NGA]]</span> | style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Paul Alfred</span> |} |} == Ɗiwwa == [[Category:Wp/bol]] {{INTERWIKI|Q48792730}} 0o96wdrx7jd9vn2hm36d613wdsd0au0 14 3535799 7254442 7247885 2026-07-17T20:36:40Z Maher Asaad Baker 2542203 تحديث 7254442 wikitext text/x-wiki {{Wp/apc/فهرس تصنيف}} [[Category:Wp/apc]] {{INTERWIKI|Q1411230}} hcw064wr4z0y35dduvvd5yc2l45wdq2 0 3535980 7254136 6458053 2026-07-17T14:45:17Z Kiran sidam 2581264 Sentence edit 7254136 wikitext text/x-wiki == वाडक्वालिक विशेष्क == === भाषता हिस्सा === खास - पोरोल इनवाल === पुट गाडमी === == गोस्टीतुन पोड़ी कियूवल == == अक्सर्क == === सांग इनवालिक === असाल,खास === मिसाडितांग अक्सर्क === === उर्पटी अक्सर्क === == अक्सर्क इंजी सुड़वल == == अनुवाद कियूवल == Telugu:మహత్త్వం Hindi:महत्वपूर्ण English:important,main [[Category:Wt/wsg]] ihf0c7mi1qi5zkuov6stbrbfpgcpz6t 0 3547104 7254131 6941528 2026-07-17T14:42:29Z Kiran sidam 2581264 Add new word 7254131 wikitext text/x-wiki == वाडक्वालिक विशेष्क == === भाषता हिस्सा === खपुस - इनवल पोरोल === पुट गाडमी === == गोस्टीतुन पोड़ी कियूवल == == अक्सर्क == === सांग इनवालिक === खपास, कापुस === मिसाडितांग अक्सर्क === === उर्पटी अक्सर्क === == अक्सर्क इंजी सुड़वल == == अनुवाद कियूवल == Telugu:పత్తి Hindi:खपास English:cotton [[Category:Wt/wsg]] nfthykzg9n2h9yozvipfs3upgjtcxua 0 3549303 7254228 7164175 2026-07-17T16:16:28Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q51855361]] 7254228 wikitext text/x-wiki {{Wp/bol/Databox|item=Q51855361}} [[File:Moussa Diaby, 2022-07-31, Saisoneröffnung Bayer 04, Leverkusen (1).jpg|thumb]] '''Moussa Diaby''' (Layannin ga foti 7 ga tere yuli soninshe 1999) an bomfo kwallo sheke ji in matsayin an Dalla do an ala hari ga kulob ni Aston Villa in premier League ga tawaga woli faransa.(1) == Ruta Club == === Paris Saint-Germany === Diaby samfuri kwaleji goraji matasa ji GA Paris Saint Germain. Gada kulub ye lokaci la aji ga soninshe 13 bomfo ga soninshe 2017 . Diaby itaji la aji Bikka Titi d"0r in 2016 ga matsayin laga gollaka kwarewa ga kwarewa in makaranta Paris Saint Germain.(2) === Dinani Crone === Onan rance Diaby ga FC Crotone inko riba in balau ga kaka serie a ga 2017-18 (2) zalu bomfo farko ga 14 ga tere Afrilu 2018 ga bomfo Jeri ga Geno a . Mayi gurbi macelo trotta boii minti 84 ga asata 1-0 (3) a Ina bomfo in farko ga Crotone ga bomfo 1-1 ga aji Ina Juventus ga foti 18 ga Afrilu.(1)(2) === Nema Zuwa PSG === Ga foti 14 ga Satumba 2018 , deaby LA mayu gurbi lassana Diara GA reta lokaci satu kwallaye ga PSG ga minti in 86 ga nasara in 4-0 gako As saint Elienne.(4) Diaby majini an digiri in 124 ga makaranta in kimiyya inko ewe ga Siri bangare. Taidon ga gowa bomfo har zuwa 25 ga 2018 1 ga soninshe 2018-19 inko satu kwallaye Sau fafatawa kala aji taimiki lema minti 190 yayinla aji nasara kare kulub ye.(2) === Bayer Leverkusen === Ga foti 14 ga tere yuni ona sanarwa gako Diaby a gede Bayer Leverkusen gako yarjejeniya soninshe badi 5 (5) Diaby satu kwallo in farko ga Bundisliga ga Leverkusen ga farko bomfo in farko ga foti 23 nuwamba 2019 ga gwagwadawasa 1-1 in kulob ye jizani ga SC Freiburg.(6)(2) Diaby satu kwallaye in kunum ga leverkusen ga lokaci dakatarwa inko fena nasara la wangoyi gako 1. FC Union Berlin ga bomfo nem ga tetteke in DFB Pokol ga foti 4 ga Maris 2020 .(7) Ga zagaye in Dom GA foti 9 ga yuni 2020, Diaby satu kwallo farko GA nasara la Leverkusen 3-0 kago duwa in hoddo ga 1. 1. FC saarbriicke inko wena beyi ga bomfo tetteke in DFB POKOL in 2020 (8) ga foti 21 ga tere August 2021 satu kwallo ga Bundisliga gako Borusia monichenglabach kala emeji Burini in farko Ga kakaye . Watu nasara Sena kollo 9 kala tidon GA taimako 8 ga kala 2022-23.(9) === Aston Villa === Ga foti 22 ga tere yuni 2023, deaby majini kungiya Aston Villa ga premier League inko dodola bayyina gosa kuttu Dina Saudi pro league, la rawaitangoyi majini rokodin kulob in *51.9m, saku goma GA mashin koci PSG Unai wmery. (10) Ga foty 27 ga tere yuli , Diaby satu kwallo ga matsayin la a mata gurbi ga nasara 2-0 kafin kaka bomfo in Fulham ga gasa premier League summer series ga Amurka(11) ga foty 12 ga tere August satu kwallo in farko ga premier League ga bomfo ga anin Newcastle United 5-1 (12) Onan lamba yabo in premier League most powerful goal, boii opta itu lissafa gako cewa antun mecce In 109.84 km / h a lokaci laga ele buri - ga sauri fiye ga lamayalla buri ga premier League ga kakaye lokaci ye.(13) == Waana'u == Kollo siiyo == Lardi == Faransa == Ahre == * English * Faransi == Ɗiwwa == [[Category:Wp/bol]] {{INTERWIKI|Q51855361}} 16k466vvgucwdexpmulfzezo9qyiswj 10 3551455 7254445 7238269 2026-07-17T20:38:28Z Maher Asaad Baker 2542203 تحديث 7254445 wikitext text/x-wiki {{Wp/apc/Main page image/ITN | image = KeikoFujimori-Declaraciones_(cropped_2).jpg | caption = كيكو فوجيموري | border = no | caption align = right }} * وفاة أمير قطر السابق حمد بن خليفة آل ثاني بعمر 74 سنة. * معزز الصاروخ المداري الصيني "لونغ مارش 10 بي" صار أول معزز بيتم استعادته بعد الإطلاق باستخدام نظام استعادة بيعتمد على شبكة. * حريق غابات بألميريا بإسبانيا سبب مقتل 13 شخص. * كيكو فوجيموري (بالصورة) انتخبت رئيسة لبيرو. * الكنيسة الكاثوليكية أعلنت إنو "جمعية القديس بيوس العاشر" بوضع انشقاق، و طردت أعضاءها من الكنيسة بعد خلاف على رسامة المطارنة. * موجات الحر ضربت أوروبا، و هالشي سبب لوفاة أكتر من 3,300 شخص. <noinclude> [[Category:Wp/apc/أخبار]] [[Category:Wp/apc]] </noinclude> 12c4vnfrfrlrv7yp47sdfh5aphduadb 0 3552774 7254091 6504455 2026-07-17T14:02:53Z Assilidjoe 2580562 Added references 7254091 wikitext text/x-wiki [[File:State Department Global Women’s Mentoring Partnership Alumnae Reception - 26686039589 (cropped).jpg|thumb|Otiko Afisa Djaba)]] '''Otiko Afisa Djaba''' (wɔwoo no Sanda 21, 1962) yɛ Ghananyi amanyɛnyi. Dza ɔdze noho hyɛɛ mu nkan no nye dɛ ɔka mbasiafo bɔmu mA New Patriotic Party. ɔsanso yɛ nkan no Soafo a ɔhwɛ nyimpasu, mbofra na nkitsahodzi ahobambɔ. == N’anomu Nsɛm == * Dɛ ɔyɛ osoafo no, yɛwɔ ahofama dɛ yɛbɛtsew ohia do ne tsitsir wɔ mbasiafo na maamefo afamu na yɛahwɛ dɛ nyimpasu mu inyiyi mu a do bɔtsew sɛ n’ase enntu a. ɔwɔ dɛ yɛma nkorɔfo hu mbra no na yɛma mbra no yɛ edwuma. ** [https://www.mogcsp.gov.gh/hon-otiko-djaba-named-2018-best-african-gender-minister/ Otiko Djaba named 2018 Best African Gender Minister] June 26, 2018 * Yehun dɛ Ghana gye kabinamenkabi to mu wɔ Afrika, ɔman no nsɛm a ɔfa nyimpasu pɛrpɛr yɛ adze a ɔwɔ famu; yebotum dze atoto dɛ yɛreyɛ bi ahwɛ, omo, na ɔwɔ famu. ** [https://ghanacompact.com/author/dr-otiko-afisah-djaba/ Otiko Afisa Djaba: on Gender Euality] * Merebɛbyɛ mu na m’agye me dzin dɛ Basia wɔ amanyɛsɛm mu no nnyɛ adze a ɔda famu. ** [https://ghanacompact.com/op-eds/wake-up-ghana-act-now-on-gender-equality/ Otiko Afisa Djaba on her journey into politics] * Iyi yɛ ɔfrɛ ma mbasiafo na mbasiafo dɛ wɔbɔsoɛr na oetsia ndzɛmba bɔn a wɔdze tsia mbasiafo na yeekenya nyimpasu mu pɛpɛɛyɛ wɔ Ghana seisiara. [[Category:Wq/fat]] cv4g77aczjcykjqxtai2bbrr5orzqe2 7254092 7254091 2026-07-17T14:03:15Z Assilidjoe 2580562 removed [[Category:Wq/fat]]; added [[Category:Wq/fat/Mbasiafo]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7254092 wikitext text/x-wiki [[File:State Department Global Women’s Mentoring Partnership Alumnae Reception - 26686039589 (cropped).jpg|thumb|Otiko Afisa Djaba)]] '''Otiko Afisa Djaba''' (wɔwoo no Sanda 21, 1962) yɛ Ghananyi amanyɛnyi. Dza ɔdze noho hyɛɛ mu nkan no nye dɛ ɔka mbasiafo bɔmu mA New Patriotic Party. ɔsanso yɛ nkan no Soafo a ɔhwɛ nyimpasu, mbofra na nkitsahodzi ahobambɔ. == N’anomu Nsɛm == * Dɛ ɔyɛ osoafo no, yɛwɔ ahofama dɛ yɛbɛtsew ohia do ne tsitsir wɔ mbasiafo na maamefo afamu na yɛahwɛ dɛ nyimpasu mu inyiyi mu a do bɔtsew sɛ n’ase enntu a. ɔwɔ dɛ yɛma nkorɔfo hu mbra no na yɛma mbra no yɛ edwuma. ** [https://www.mogcsp.gov.gh/hon-otiko-djaba-named-2018-best-african-gender-minister/ Otiko Djaba named 2018 Best African Gender Minister] June 26, 2018 * Yehun dɛ Ghana gye kabinamenkabi to mu wɔ Afrika, ɔman no nsɛm a ɔfa nyimpasu pɛrpɛr yɛ adze a ɔwɔ famu; yebotum dze atoto dɛ yɛreyɛ bi ahwɛ, omo, na ɔwɔ famu. ** [https://ghanacompact.com/author/dr-otiko-afisah-djaba/ Otiko Afisa Djaba: on Gender Euality] * Merebɛbyɛ mu na m’agye me dzin dɛ Basia wɔ amanyɛsɛm mu no nnyɛ adze a ɔda famu. ** [https://ghanacompact.com/op-eds/wake-up-ghana-act-now-on-gender-equality/ Otiko Afisa Djaba on her journey into politics] * Iyi yɛ ɔfrɛ ma mbasiafo na mbasiafo dɛ wɔbɔsoɛr na oetsia ndzɛmba bɔn a wɔdze tsia mbasiafo na yeekenya nyimpasu mu pɛpɛɛyɛ wɔ Ghana seisiara. [[Category:Wq/fat/Mbasiafo]] 349127ffqtm19yfz8zdkomn9v98kbiq 4 3554165 7254779 7251597 2026-07-18T08:25:21Z Пан Хаунд 2 2597454 7254779 wikitext text/x-wiki {{Notice|Please add your Wiktionary projects to the list, if it hasn't already added.}} == List of Wiktionary projects (Wt/xyz) open in the Incubator == <small> Last update of the page: 15/03/2025. The page number count for each project is automatic (''use the purge button regularly to refresh the display'').</small> {| class="wikitable sortable" ! Project ! Code ! English name ! Number of articles ! Starting date ! Status ! Actions taken |- ||Wiktionary||ab||Abkhazian||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ab|{{PAGESINCATEGORY:wt/ab}}]] ||2007; 2009||style="background-color: grey;" | Never been active since creation. Created in 2007, imported to Incubator in 2008. Reopened in 2009.|| |- ||Wiktionary||ace||Acehnese||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ace|{{PAGESINCATEGORY:wt/ace}}]] ||2023-07||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||acm||Iraqi Arabic||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/acm|{{PAGESINCATEGORY:wt/acm}}]] ||2024-05|| style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||ain||Ainu||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ain|{{PAGESINCATEGORY:wt/ain}}]]||2022|| Inactive since 2024-11|| |- ||Wiktionary||ajg||Adja||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ajg|{{PAGESINCATEGORY:wt/ajg}}]] ||2023-10 || Inactive since 2023|| |- ||Wiktionary||ami||Amis||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ami|{{PAGESINCATEGORY:wt/ami}}]] ||2021|| style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||ann||Obolo||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ann|{{PAGESINCATEGORY:wt/ann}}]] ||2025||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||anp||Angika||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/anp|{{PAGESINCATEGORY:wt/anp}}]]||2017-10||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||arq|| Algerian Arabic||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/arq|{{PAGESINCATEGORY:wt/arq}}]]|| 2011||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||ary|| Moroccan Arabic||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ary|{{PAGESINCATEGORY:wt/ary}}]]||2005|| Inactive since 2025 |- ||Wiktionary||ba||Bashkir||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ba|{{PAGESINCATEGORY:wt/ba}}]] ||2009-02|| Inactive since 2022|| |- ||Wiktionary||bm||Bambara||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/bm|{{PAGESINCATEGORY:wt/bm}}]] || ?|| style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||brx|| Bodo||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/brx|{{PAGESINCATEGORY:wt/brx}}]]||2016|| ? |- ||Wiktionary||cbk-zam||Chavacano||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/cbk-zam|{{PAGESINCATEGORY:wt/cbk-zam}}]] ||2019-02|| || |- ||Wiktionary||dar||Dargwa||align="right"|[[Special:Prefixindex/wt/dar|{{PAGESINCATEGORY:wt/dar}}]] ||2025-01||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||den|| Slavey||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/den|{{PAGESINCATEGORY:wt/den}}]] ||2017-03|| style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||dty|| Doteli||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/dty|{{PAGESINCATEGORY:wt/dty}}]]|| 2016-05|||| |- ||Wiktionary||dz||Dzonkha||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/dz|{{PAGESINCATEGORY:wt/dz}}]] ||2009-01||style="background-color: grey;" | Never been active since creation.|| |- ||Wiktionary||frp||Arpitan||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/frp|{{PAGESINCATEGORY:wt/frp}}]] ||2016-||Inactive since 2022-05|| |- ||Wiktionary||ht||Haitian Creole||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ht|{{PAGESINCATEGORY:wt/ht}}]]|||| |- ||Wiktionary||izh||Izhorian||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/izh|{{PAGESINCATEGORY:wt/izh}}]]||2025||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||jam|| Jamaican Creole||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/jam|{{PAGESINCATEGORY:wt/jam}}]]|| 2016 ||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||jax||Jambi Malay||align="right"|[[Special:Prefixindex/wt/jax|{{PAGESINCATEGORY:wt/jax}}]] ||2009 |||| |- ||Wiktionary||kai||Karai-Karai||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/kai|{{PAGESINCATEGORY:wt/kai}}]] ||2025-09|| || |- ||Wiktionary||knc||Yerwa/Central Kanuri||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/knc/|{{PAGESINCATEGORY:wt/knc}}]] ||2024-03|| style="background-color: grey;"| Never been active since creation || |- ||Wiktionary||ksw||S'gaw Karen||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ksw|{{PAGESINCATEGORY:wt/ksw}}]]||2021-08||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||lad||Ladino||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/lad|{{PAGESINCATEGORY:wt/lad}}]]||2008-08|| style="background-color: grey;"| Never been active since creation || |- ||Wiktionary||[[wt/lzz|lzz]]||Laz||align="right"|[[Special:Prefixindex/wt/lzz|{{PAGESINCATEGORY:wt/lzz}}]] || 2011|| || |- ||Wiktionary||mh||Marshallese||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/mh|{{PAGESINCATEGORY:wt/mh}}]] ||2009||style="background-color: grey;" | Never been active since creation.|| |- ||Wiktionary||mnc||Manchu||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/mnc|{{PAGESINCATEGORY:wt/mnc}}]]||2016|| Last time active from 2025-04 to 2025-05 || |- ||Wiktionary||mrh||Mara||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/mrh|{{PAGESINCATEGORY:wt/mrh}}]]||2020||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||nup||Nupe||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/nup|{{PAGESINCATEGORY:wt/nup}}]] ||2025-05|||| |- ||Wiktionary||rki||Rakhine||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/rki|{{PAGESINCATEGORY:wt/rki}}]] ||2025|||| |- ||Wiktionary||pag||Pangasinan||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wt/pag|{{PAGESINCATEGORY:wt/pag}}]] ||2014-06|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation || |- ||Wiktionary||pam||Kampanangan||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/pam|{{PAGESINCATEGORY:wt/pam}}]]|| 2014-01||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||pms||Piedmontese||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/pms|{{PAGESINCATEGORY:wt/pms}}]]|| 2012-03||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||prg||Prussian||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/prg|{{PAGESINCATEGORY:wt/prg}}]] ||2024||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||qwh||Quechua||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/qwh|{{PAGESINCATEGORY:wt/qwh}}]]|| 2011-07||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||ryu||Ryukuan||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ryu|{{PAGESINCATEGORY:wt/ryu}}]] ||2014|| || |- ||Wiktionary||sas||Sasak||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/sas|{{PAGESINCATEGORY:wt/sas}}]] ||2025-01||style="background-color: yellow;" |Active in 2025-06, and then re-active since 2025-08 || |- ||Wiktionary||se||Northern Sami||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/se|{{PAGESINCATEGORY:wt/se}}]]|| 2007|| style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||sn||Shona||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/sn|{{PAGESINCATEGORY:wt/sn}}]]|| 2009-01 |- ||Wiktionary||syl||Sylheti||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/syl|{{PAGESINCATEGORY:wt/syl}}]]||2018 || style="background-color: yellow;" | Was active from 2023-05 to 2024-05, for 13 months|| No action has been taken by Langcom. |- ||Wiktionary||ulc||Ulchi||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ulc|{{PAGESINCATEGORY:wt/ulc}}]] ||2020-07||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||wal||Wollayta||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/wal|{{PAGESINCATEGORY:wt/wal}}]] || 2023|| style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||war|| Waray||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/war|{{PAGESINCATEGORY:wt/war}}]]|| 2009-01||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||[[Wt/wsg|wsg]]|| Gondi ||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/wsg|{{PAGESINCATEGORY:wt/wsg}}]]|| ? |||| |- ||Wiktionary||wuu||Wu Chinese||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/wuu|{{PAGESINCATEGORY:wt/wuu}}]] ||2012-?||style="background-color: grey;" | Never been active since creation| |- ||Wiktionary||za|| Zhuang||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/za|{{PAGESINCATEGORY:wt/za}}]]|| 2024|| style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||zea||Zeelandic ||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/zea|{{PAGESINCATEGORY:wt/zea}}]]|| 2004|| Sporadically active || |} * Template: [[Template:Tests/wt]] == See also == * [[Incubator:Wikipedia projects]] * [[Incubator:Wikibooks projects]] * [[Incubator:Wikinews projects]] * [[Incubator:Wikiquote projects]] * [[Incubator:Wikivoyage projects]] [[Category:Incubator:Projects]] 78s9x6kugikjtv53bo82f4roqtu4y34 7254780 7254779 2026-07-18T08:25:40Z Пан Хаунд 2 2597454 /* List of Wiktionary projects (Wt/xyz) open in the Incubator */ 7254780 wikitext text/x-wiki {{Notice|Please add your Wiktionary projects to the list, if it hasn't already added.}} == List of Wiktionary projects (Wt/xyz) open in the Incubator == <small> Last update of the page: 18/07/2026. The page number count for each project is automatic (''use the purge button regularly to refresh the display'').</small> {| class="wikitable sortable" ! Project ! Code ! English name ! Number of articles ! Starting date ! Status ! Actions taken |- ||Wiktionary||ab||Abkhazian||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ab|{{PAGESINCATEGORY:wt/ab}}]] ||2007; 2009||style="background-color: grey;" | Never been active since creation. Created in 2007, imported to Incubator in 2008. Reopened in 2009.|| |- ||Wiktionary||ace||Acehnese||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ace|{{PAGESINCATEGORY:wt/ace}}]] ||2023-07||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||acm||Iraqi Arabic||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/acm|{{PAGESINCATEGORY:wt/acm}}]] ||2024-05|| style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||ain||Ainu||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ain|{{PAGESINCATEGORY:wt/ain}}]]||2022|| Inactive since 2024-11|| |- ||Wiktionary||ajg||Adja||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ajg|{{PAGESINCATEGORY:wt/ajg}}]] ||2023-10 || Inactive since 2023|| |- ||Wiktionary||ami||Amis||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ami|{{PAGESINCATEGORY:wt/ami}}]] ||2021|| style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||ann||Obolo||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ann|{{PAGESINCATEGORY:wt/ann}}]] ||2025||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||anp||Angika||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/anp|{{PAGESINCATEGORY:wt/anp}}]]||2017-10||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||arq|| Algerian Arabic||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/arq|{{PAGESINCATEGORY:wt/arq}}]]|| 2011||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||ary|| Moroccan Arabic||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ary|{{PAGESINCATEGORY:wt/ary}}]]||2005|| Inactive since 2025 |- ||Wiktionary||ba||Bashkir||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ba|{{PAGESINCATEGORY:wt/ba}}]] ||2009-02|| Inactive since 2022|| |- ||Wiktionary||bm||Bambara||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/bm|{{PAGESINCATEGORY:wt/bm}}]] || ?|| style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||brx|| Bodo||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/brx|{{PAGESINCATEGORY:wt/brx}}]]||2016|| ? |- ||Wiktionary||cbk-zam||Chavacano||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/cbk-zam|{{PAGESINCATEGORY:wt/cbk-zam}}]] ||2019-02|| || |- ||Wiktionary||dar||Dargwa||align="right"|[[Special:Prefixindex/wt/dar|{{PAGESINCATEGORY:wt/dar}}]] ||2025-01||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||den|| Slavey||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/den|{{PAGESINCATEGORY:wt/den}}]] ||2017-03|| style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||dty|| Doteli||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/dty|{{PAGESINCATEGORY:wt/dty}}]]|| 2016-05|||| |- ||Wiktionary||dz||Dzonkha||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/dz|{{PAGESINCATEGORY:wt/dz}}]] ||2009-01||style="background-color: grey;" | Never been active since creation.|| |- ||Wiktionary||frp||Arpitan||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/frp|{{PAGESINCATEGORY:wt/frp}}]] ||2016-||Inactive since 2022-05|| |- ||Wiktionary||ht||Haitian Creole||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ht|{{PAGESINCATEGORY:wt/ht}}]]|||| |- ||Wiktionary||izh||Izhorian||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/izh|{{PAGESINCATEGORY:wt/izh}}]]||2025||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||jam|| Jamaican Creole||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/jam|{{PAGESINCATEGORY:wt/jam}}]]|| 2016 ||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||jax||Jambi Malay||align="right"|[[Special:Prefixindex/wt/jax|{{PAGESINCATEGORY:wt/jax}}]] ||2009 |||| |- ||Wiktionary||kai||Karai-Karai||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/kai|{{PAGESINCATEGORY:wt/kai}}]] ||2025-09|| || |- ||Wiktionary||knc||Yerwa/Central Kanuri||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/knc/|{{PAGESINCATEGORY:wt/knc}}]] ||2024-03|| style="background-color: grey;"| Never been active since creation || |- ||Wiktionary||ksw||S'gaw Karen||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ksw|{{PAGESINCATEGORY:wt/ksw}}]]||2021-08||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||lad||Ladino||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/lad|{{PAGESINCATEGORY:wt/lad}}]]||2008-08|| style="background-color: grey;"| Never been active since creation || |- ||Wiktionary||[[wt/lzz|lzz]]||Laz||align="right"|[[Special:Prefixindex/wt/lzz|{{PAGESINCATEGORY:wt/lzz}}]] || 2011|| || |- ||Wiktionary||mh||Marshallese||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/mh|{{PAGESINCATEGORY:wt/mh}}]] ||2009||style="background-color: grey;" | Never been active since creation.|| |- ||Wiktionary||mnc||Manchu||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/mnc|{{PAGESINCATEGORY:wt/mnc}}]]||2016|| Last time active from 2025-04 to 2025-05 || |- ||Wiktionary||mrh||Mara||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/mrh|{{PAGESINCATEGORY:wt/mrh}}]]||2020||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||nup||Nupe||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/nup|{{PAGESINCATEGORY:wt/nup}}]] ||2025-05|||| |- ||Wiktionary||rki||Rakhine||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/rki|{{PAGESINCATEGORY:wt/rki}}]] ||2025|||| |- ||Wiktionary||pag||Pangasinan||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wt/pag|{{PAGESINCATEGORY:wt/pag}}]] ||2014-06|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation || |- ||Wiktionary||pam||Kampanangan||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/pam|{{PAGESINCATEGORY:wt/pam}}]]|| 2014-01||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||pms||Piedmontese||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/pms|{{PAGESINCATEGORY:wt/pms}}]]|| 2012-03||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||prg||Prussian||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/prg|{{PAGESINCATEGORY:wt/prg}}]] ||2024||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||qwh||Quechua||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/qwh|{{PAGESINCATEGORY:wt/qwh}}]]|| 2011-07||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||ryu||Ryukuan||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ryu|{{PAGESINCATEGORY:wt/ryu}}]] ||2014|| || |- ||Wiktionary||sas||Sasak||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/sas|{{PAGESINCATEGORY:wt/sas}}]] ||2025-01||style="background-color: yellow;" |Active in 2025-06, and then re-active since 2025-08 || |- ||Wiktionary||se||Northern Sami||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/se|{{PAGESINCATEGORY:wt/se}}]]|| 2007|| style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||sn||Shona||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/sn|{{PAGESINCATEGORY:wt/sn}}]]|| 2009-01 |- ||Wiktionary||syl||Sylheti||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/syl|{{PAGESINCATEGORY:wt/syl}}]]||2018 || style="background-color: yellow;" | Was active from 2023-05 to 2024-05, for 13 months|| No action has been taken by Langcom. |- ||Wiktionary||ulc||Ulchi||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ulc|{{PAGESINCATEGORY:wt/ulc}}]] ||2020-07||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||wal||Wollayta||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/wal|{{PAGESINCATEGORY:wt/wal}}]] || 2023|| style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||war|| Waray||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/war|{{PAGESINCATEGORY:wt/war}}]]|| 2009-01||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||[[Wt/wsg|wsg]]|| Gondi ||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/wsg|{{PAGESINCATEGORY:wt/wsg}}]]|| ? |||| |- ||Wiktionary||wuu||Wu Chinese||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/wuu|{{PAGESINCATEGORY:wt/wuu}}]] ||2012-?||style="background-color: grey;" | Never been active since creation| |- ||Wiktionary||za|| Zhuang||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/za|{{PAGESINCATEGORY:wt/za}}]]|| 2024|| style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||zea||Zeelandic ||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/zea|{{PAGESINCATEGORY:wt/zea}}]]|| 2004|| Sporadically active || |} * Template: [[Template:Tests/wt]] == See also == * [[Incubator:Wikipedia projects]] * [[Incubator:Wikibooks projects]] * [[Incubator:Wikinews projects]] * [[Incubator:Wikiquote projects]] * [[Incubator:Wikivoyage projects]] [[Category:Incubator:Projects]] 08bxk3785diefsx6ks91y2waqsjcul7 7254782 7254780 2026-07-18T08:26:27Z Пан Хаунд 2 2597454 /* List of Wiktionary projects (Wt/xyz) open in the Incubator */ 7254782 wikitext text/x-wiki {{Notice|Please add your Wiktionary projects to the list, if it hasn't already added.}} == List of Wiktionary projects (Wt/xyz) open in the Incubator == <small> Last update of the page: 18/07/2026. The page number count for each project is automatic (''use the purge button regularly to refresh the display'').</small> {| class="wikitable sortable" ! Project ! Code ! English name ! Number of articles ! Starting date ! Status ! Actions taken |- ||Wiktionary||ab||Abkhazian||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ab|{{PAGESINCATEGORY:wt/ab}}]] ||2007; 2009||style="background-color: grey;" | Never been active since creation. Created in 2007, imported to Incubator in 2008. Reopened in 2009.|| |- ||Wiktionary||ace||Acehnese||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ace|{{PAGESINCATEGORY:wt/ace}}]] ||2023-07||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||acm||Iraqi Arabic||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/acm|{{PAGESINCATEGORY:wt/acm}}]] ||2024-05|| style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||ain||Ainu||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ain|{{PAGESINCATEGORY:wt/ain}}]]||2022|| Inactive since 2024-11|| |- ||Wiktionary||ajg||Adja||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ajg|{{PAGESINCATEGORY:wt/ajg}}]] ||2023-10 || Inactive since 2023|| |- ||Wiktionary||ami||Amis||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ami|{{PAGESINCATEGORY:wt/ami}}]] ||2021|| style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||ann||Obolo||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ann|{{PAGESINCATEGORY:wt/ann}}]] ||2025||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||anp||Angika||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/anp|{{PAGESINCATEGORY:wt/anp}}]]||2017-10||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||arq|| Algerian Arabic||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/arq|{{PAGESINCATEGORY:wt/arq}}]]|| 2011||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||ary|| Moroccan Arabic||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ary|{{PAGESINCATEGORY:wt/ary}}]]||2005|| Inactive since 2025 |- ||Wiktionary||ba||Bashkir||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ba|{{PAGESINCATEGORY:wt/ba}}]] ||2009-02|| Inactive since 2022|| |- ||Wiktionary||bm||Bambara||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/bm|{{PAGESINCATEGORY:wt/bm}}]] || ?|| style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||brx|| Bodo||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/brx|{{PAGESINCATEGORY:wt/brx}}]]||2016|| ? |- ||Wiktionary||cbk-zam||Chavacano||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/cbk-zam|{{PAGESINCATEGORY:wt/cbk-zam}}]] ||2019-02|| || |- ||Wiktionary||dar||Dargwa||align="right"|[[Special:Prefixindex/wt/dar|{{PAGESINCATEGORY:wt/dar}}]] ||2025-01||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||den|| Slavey||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/den|{{PAGESINCATEGORY:wt/den}}]] ||2017-03|| style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||dty|| Doteli||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/dty|{{PAGESINCATEGORY:wt/dty}}]]|| 2016-05|||| |- ||Wiktionary||dz||Dzonkha||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/dz|{{PAGESINCATEGORY:wt/dz}}]] ||2009-01||style="background-color: grey;" | Never been active since creation.|| |- ||Wiktionary||frp||Arpitan||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/frp|{{PAGESINCATEGORY:wt/frp}}]] ||2016-||Inactive since 2022-05|| |- ||Wiktionary||ht||Haitian Creole||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ht|{{PAGESINCATEGORY:wt/ht}}]]|||| |- ||Wiktionary||izh||Izhorian||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/izh|{{PAGESINCATEGORY:wt/izh}}]]||2025||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||jam|| Jamaican Creole||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/jam|{{PAGESINCATEGORY:wt/jam}}]]|| 2016 ||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||jax||Jambi Malay||align="right"|[[Special:Prefixindex/wt/jax|{{PAGESINCATEGORY:wt/jax}}]] ||2009 |||| |- ||Wiktionary||kai||Karai-Karai||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/kai|{{PAGESINCATEGORY:wt/kai}}]] ||2025-09|| || |- ||Wiktionary||knc||Yerwa/Central Kanuri||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/knc/|{{PAGESINCATEGORY:wt/knc}}]] ||2024-03|| style="background-color: grey;"| Never been active since creation || |- ||Wiktionary||ksw||S'gaw Karen||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ksw|{{PAGESINCATEGORY:wt/ksw}}]]||2021-08||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||lad||Ladino||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/lad|{{PAGESINCATEGORY:wt/lad}}]]||2008-08|| style="background-color: grey;"| Never been active since creation || |- ||Wiktionary||[[wt/lzz|lzz]]||Laz||align="right"|[[Special:Prefixindex/wt/lzz|{{PAGESINCATEGORY:wt/lzz}}]] || 2011|| || |- ||Wiktionary||mh||Marshallese||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/mh|{{PAGESINCATEGORY:wt/mh}}]] ||2009||style="background-color: grey;" | Never been active since creation.|| |- ||Wiktionary||mnc||Manchu||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/mnc|{{PAGESINCATEGORY:wt/mnc}}]]||2016|| Last time active from 2025-04 to 2025-05 || |- ||Wiktionary||mrh||Mara||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/mrh|{{PAGESINCATEGORY:wt/mrh}}]]||2020||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||nup||Nupe||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/nup|{{PAGESINCATEGORY:wt/nup}}]] ||2025-05|||| |- ||Wiktionary||rki||Rakhine||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/rki|{{PAGESINCATEGORY:wt/rki}}]] ||2025|||| |- ||Wiktionary||pag||Pangasinan||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wt/pag|{{PAGESINCATEGORY:wt/pag}}]] ||2014-06|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation || |- ||Wiktionary||pam||Kampanangan||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/pam|{{PAGESINCATEGORY:wt/pam}}]]|| 2014-01||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||pms||Piedmontese||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/pms|{{PAGESINCATEGORY:wt/pms}}]]|| 2012-03||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||prg||Prussian||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/prg|{{PAGESINCATEGORY:wt/prg}}]] ||2024||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||qwh||Quechua||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/qwh|{{PAGESINCATEGORY:wt/qwh}}]]|| 2011-07||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||ryu||Ryukuan||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ryu|{{PAGESINCATEGORY:wt/ryu}}]] ||2014|| || |- ||Wiktionary||sas||Sasak||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/sas|{{PAGESINCATEGORY:wt/sas}}]] ||2025-01||style="background-color: yellow;" |Active in 2025-06, and then re-active since 2025-08 || |- ||Wiktionary||se||Northern Sami||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/se|{{PAGESINCATEGORY:wt/se}}]]|| 2007|| style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||sn||Shona||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/sn|{{PAGESINCATEGORY:wt/sn}}]]|| 2009-01 |- ||Wiktionary||syl||Sylheti||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/syl|{{PAGESINCATEGORY:wt/syl}}]]||2018 || style="background-color: yellow;" | Was active from 2023-05 to 2024-05, for 13 months|| No action has been taken by Langcom. |- ||Wiktionary||ulc||Ulchi||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/ulc|{{PAGESINCATEGORY:wt/ulc}}]] ||2020-07||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||wal||Wollayta||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/wal|{{PAGESINCATEGORY:wt/wal}}]] || 2023|| style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||war|| Waray||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/war|{{PAGESINCATEGORY:wt/war}}]]|| 2009-01||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||[[Wt/wsg|wsg]]|| Gondi ||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/wsg|{{PAGESINCATEGORY:wt/wsg}}]]||2022 |||| |- ||Wiktionary||wuu||Wu Chinese||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/wuu|{{PAGESINCATEGORY:wt/wuu}}]] ||2012-?||style="background-color: grey;" | Never been active since creation| |- ||Wiktionary||za|| Zhuang||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/za|{{PAGESINCATEGORY:wt/za}}]]|| 2024|| style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wiktionary||zea||Zeelandic ||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wt/zea|{{PAGESINCATEGORY:wt/zea}}]]|| 2004|| Sporadically active || |} * Template: [[Template:Tests/wt]] == See also == * [[Incubator:Wikipedia projects]] * [[Incubator:Wikibooks projects]] * [[Incubator:Wikinews projects]] * [[Incubator:Wikiquote projects]] * [[Incubator:Wikivoyage projects]] [[Category:Incubator:Projects]] 70wrltv9kkppr4ezpvpgm42ja1nui37 0 3559210 7254590 7191694 2026-07-18T05:07:55Z Deepturquoise 2613705 7254590 wikitext text/x-wiki <div style="background: #fff; background: linear-gradient(to bottom, #fff 75%, #f5f5f5 100%); border-radius: 7px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,.35); padding: 5px 10px; margin: 5px; {{{style|}}}"> Ditransliterasikeun tina [[s:su:Warnasari/Jilid 1|Wikipabukon]] </div> <center> <big><big><big>'''WARNASARI'''</big></big></big><br><br> </small>ATAWA</small><br><br> <big><big>RUPA-RUPA DONGÉNG,</big></big><br><br> <small>DI SALIN TINA</small><br><br> <big>BASA WALANDA KANA BASA SUNDA</big><br><br> <small>KU</small><br><br> RADÉN AYU LASMININGRAT<br><br> <small>DI</small><br><br> '''GARUT'''<br><br><br> DI PIWARANG DI CITAK<br> DI KANTOR CITAK GUPERNEMEN DI BAȚAVIA.<br> 1876 </center> == Pangangkat == <blockquote class="templatequote"><div>{{{text|{{{1|<noinclude>''Meunang nurun tina buku, meunang nganggit ku pikir.<br><br>Ieu buku dingaranannana Warnasari: Sari hartina kembang, nyaéta sok jadi kasukan jalma, tapi kembang rupa-rupa watekna, aya nu seungit matak sedep kana ati, aya nu matak were, niwaskeun ka diri.<br>Demi nyiruan bisa pisan milih, tara kasalahan, ngan mamanisna nu diarah datang ka jadi madu, baruangna teu di sesep.<br>Paneda kula sakur nu maca dongéng-dongéng ieu niru kana laku nyiruan.<br>Misilna ieu dongéng, éta upama maduna, wawaasna nyaéta arumna, demi baruangna, nyaéta lamun salah tampa nu maca, mustailna diangkeh eunya, ari éta mah karangan bujangga baheula baé, nu ngarang éta dongéng di nagara Walanda.<br>Barang kula ngilo éta buku datang ingeutan disalin kana basa Sunda, supaya urang Sunda milu suka maca, tina karameannana, malah mandar ka petik acina, ka ala rasana, ka turut wurukna.<br><br>Warna nyaéta rupa-rupa. Ari nyiruan ka resepna pipindahan kembang, tara sarua baé, mana ieu dongéng gé dibedakeun caritana, supaya nu maca ulah bosen.<br>Lamun réa anu resep kana dongéng pantaran ieu, meren ku kula di tuluykeun deui, karana dina buku Walanda réa pisan carita anu matak resep, sarta aya pulunganeunnana.''</noinclude>}}}}}}</noinclude></noinclude></noinclude> </div>{{#if:{{{sign|{{{2|<noinclude>TRUE</noinclude>}}}}}}|<div class="templatequotecite">&#8212;{{{sign|{{{2|<noinclude>Lasminingrat</noinclude>}}}}}}{{#if:{{{source|{{{3|<noinclude>TRUE</noinclude>}}}}}}|,&nbsp;<cite>{{{source|{{{3|<noinclude>''Warnasari''</noinclude>}}}}}}</cite>}} <noinclude> Jilid I (1876)</noinclude></div >}}</blockquote><noinclude> == Daptar eusi == ; [[/Putri Kasangsara/|Carita kahiji]] : Putri Kasangsara ; [[/Déwa Reksa/|Carita kadua]] : Déwa Reksa ; [[/Tukang Ngangon Domba Gedé Ambek/|Carita katilu]] : Tukang Ngangon Domba Gedé Ambek ; [[/Pansakin/|Carita kaopat]] : Indung Téré nu Julig jeung Juru Tenung Pansakin [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/Warnasari]] rpswv1ot1tnujwqub6tsjjtpva2lr8e 7254592 7254590 2026-07-18T05:23:00Z Deepturquoise 2613705 7254592 wikitext text/x-wiki <div style="background: #fff; background: linear-gradient(to bottom, #fff 75%, #f5f5f5 100%); border-radius: 7px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,.35); padding: 5px 10px; margin: 5px; {{{style|}}}"> Ditransliterasikeun tina [[s:su:Warnasari/Jilid 1|Wikipabukon]] </div> <center> <big><big><big>'''WARNASARI'''</big></big></big><br><br> </small>ATAWA</small><br><br> <big><big>RUPA-RUPA DONGÉNG,</big></big><br><br> <small>DI SALIN TINA</small><br><br> <big>BASA WALANDA KANA BASA SUNDA</big><br><br> <small>KU</small><br><br> RADÉN AYU LASMININGRAT<br><br> <small>DI</small><br><br> '''GARUT'''<br><br><br> DI PIWARANG DI CITAK<br> DI KANTOR CITAK GUPERNEMEN DI BAȚAVIA.<br> 1876 </center> == Daptar eusi == ; [[/Pangangkat/]] ; [[/Putri Kasangsara/|Carita kahiji]] : Putri Kasangsara ; [[/Déwa Reksa/|Carita kadua]] : Déwa Reksa ; [[/Tukang Ngangon Domba Gedé Ambek/|Carita katilu]] : Tukang Ngangon Domba Gedé Ambek ; [[/Pansakin/|Carita kaopat]] : Indung Téré nu Julig jeung Juru Tenung Pansakin [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/Warnasari]] 80osc15ydt4o00per4sbvir3ruk8lt7 0 3574183 7254930 6688118 2026-07-18T10:31:38Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254930 wikitext text/x-wiki [[File:RAB2022 AlicePhoebeLou-4.jpg|thumb|Alice Phoebe Lou at Rocken am Brocken 2022]] [[w:Alice Phoebe Lou|''Alice Phoebe Lou''']] (an haife ta 19ga watan Yuli shekara ta 1993) mawaƙiyar Afirka ta Kudu ne kuma marubuciya kuma marubuci.Ta fito da EP uku da kundi guda hudu.A cikin watan Disamba shekarata 2017 waƙarta "She" daga fim ɗin Bombshell:An haɗa Labarin Hedy Lamarr a cikin jerin sunayen Oscars don Mafi kyawun Waƙar Asali. Lou ta yi yarinta a yammacin gabar tekun Cape Peninsula a Afirka ta Kudu kuma ta halarci makarantar Waldorf. == Waka da ma'ananoni == <small>Alice Phoebe Lou ce ta rubuta, sai dai in an lura da hakan</small> * Kuma akwai wurin da wata rana za mu zube<br> Inda babu sauran tafiya a kan kwandon kwai<br>Inda ra'ayoyin ke kyauta, oh shine wurin zama<br>Mai girman tunanin ku ba ƴan tsiraru bane<br>Zan gan ku a can tare da hannunku a cikin iska<br>Inda zanen ya zama ba komai<br>Kuma babu sauran yanke ƙauna...<br>kuma zan gan ku a can. ** ''Berlin Blues'', Track 1 akan ''Momentum'' - EP (2014) [[File:Alice_Phoebe_Lou_Dec._1,_2018_Funkhaus_Berlin.jpg|thumb|Ina iyo daga taga kuma cikin dare, ina murmushi ... Ina haskakawa daga ciki]] * Amma kar a bar wannan zafin zuciya a baya<br> Ɗauke ta don tafiya<br>Kada ka bar wannan tunanin mai zafin nama a baya. Ka ɗauke shi don tafiya **''Fiery Heart, Fiery Mind'', Waƙa na 3 akan '' Momentum '' - EP (2014) * Ta leko har sama<br>Ba ta da sauran yawa don ganin<br>Kwadayi ya kwace bishiyu <br> Kwadayi ya kuma kwashe ƙudan zuma<BR>...Ta kalli inda yakamata ace akwai taurari. ** ''She'', Track 9 akan ''Rayuwa a Funkhaus'' (2016) Haba jama'a... Kun kwace min shi<br>Lokacin da kuka wankar da ni da tsarin yadda zan kasance<br>Ka yi min siffa kuma suka yi min fyade na keɓaɓɓu na<br> Ya karantar da ni kuma ya yaudare ni <br> Ya gaya mani abin da zan iya da ban gani ba<br>Ya ɗauke ni ya girgiza ni ** ''Orbit'', Track 2 akan ''Orbit'' (2016) * Kida ta dawo kunnuwanka<br>Kuma kuna rawa kuna rawa<br> Duk tsawon shekaru<br>Kun manta yadda<br>Don rayuwa a yanzu **'Haruki'', Track 5 on ''Orbit'' (2016) *Duk karya ce<br> Kuma gaɓoɓi na sun yi rawa don fitowar rana a Amsterdam<br>Ba tare da takurawa ɗaya ba kuma ba mai ɓoyewa ba<br>Monotony shine abin da na raina<br>Haɗuwa da al'umma zai zama halakata<br>Duk karya ce **'Amsterdam'', Track 7 akan ''Orbit'' (2016) * Kwanaki suna tafiya kuma lokuta suna canzawa<br>A cikin kiftawar ido abubuwa suna sake tsarawa<br>Muna motsi<br>An tsotse mu kuma an tofa mu waje<br>A daya gefen ramin zomo<br>Amma mu nemo hanyarmu<br>Ku nemo hanyarmu<br>Shin kuna son ku zama inji kawai a cikin wannan mahaukatan al'umma?<br> Dauki makullin <br> Ka kama mulkin <br> Ka manta da akwai sarƙoƙi. ** ''Orbit'', Track 8 akan ''Orbit'' (2016) * Ina tsaye anan tare da dukkan soyayyata<br>Buɗe windows<br>Bari cikin haske<br>Ka kama hannun da yake miƙowa...<br> Duniya za ta iya biya mana duka<br>Idan rana ta fito, takan fito mana duka ** ''Takarda Takarda'', Bibiya 10 akan ''Orbit'' (2016) *A ranakun da za ku tashi<BR> Zan yi ƙoƙari in nemo hanyara<br>A ranakun da za ku yi tafiya<br>Zan yi ƙoƙarin nemo hanyara ta gida'' ** ''Drive By'', Waƙa ta 1 akan ''Sola'' - EP (2017) *wata ya cika ya bar ni ina kuka<br> Kai na yana jujjuya zuciyata tana kara<br>Na sami tabo a kan zanena a safiyar wannan rana<br>Duniya ta ji babba kuma igiyoyin ruwa suna motsi ** ''Wajena'', Track 2 akan ''Sola'' - EP (2017) *Na ga ka jefa hannunka sama kana yin addu'a<br>Idanuwanka sun rufe, hancinka yana numfashi a cikin iska mai gishiri<br>Babu wani abu da za ka iya yi don sa ni son ka kuma ** '' Teku '', Track 4 akan ''Sola'' - EP (2017) *Duk abin da za ku yi shi ne ganina<br>Gaskiya na<br>Gane ayyukan tunani na<br>Sa'an nan kuma ku taɓa ni<br>Kamar wani abu mai tsarki<br>Sannan taba ni<br>Kamar wani abu da yake yanzu amma ba zai taba kasancewa ba **''Wani Abu Mai Tsarki'', Bibiyar 6 akan ''Takarda Takarda'' (2018) *Haba, ka sake tuna mun sunanka<br> Yayin da kuka sake dauka na cikin jirgin kasan<br>Komawa ga pavements da muka yi tafiya, da tafiya<br>Haba magungunan da suka sa mu yi magana da magana<br>Kuma zan dauke ku kuna rawa, zan kai ku zagaye<br>Zan kai ka ga tuddai, in kai ka ƙasa<br> ** ''Nostalgia'', Waƙa na 2 akan '' Takardun Takarda '' (2019) *Every plant given life by His hands<br> Kowane dutse da aka sanya don gina hanyoyi a cikin yashi<br>An yi wani abin sihiri kewaye da ƙasar<br>Wani abin mamaki da ke kewaye da ƙasar **'Fynbos'', Bibiya 5 akan ''Takarda Takarda'' 2019 *Ina da abubuwa da yawa da zan ce<br>Kuma duk da haka babu abin da ya zo kusa<br>Ga hanyar da muke sadarwa<br>Lokacin da ba mu ce uffan ba<br> Ina jin ku a fili ba tare da sauti ba<br>Oh, bana buƙatar waɗannan kunnuwa lokacin da kuke kusa ** ''Karkin Duniya'', Bibiya 1 akan ''Wasan Yara'' (2021) * Akwai sarari mara komai inda ka taɓa ba da kanka gare ni<br>Mahaifiyata ta san zan samu lafiya, amma za ta yi farin ciki da na zo<br>Kodayaushe tana yi min tsafi<br>Ku kiyaye ni, kuna aiki tuƙuru a gare ni<br>Ina iyo daga taga kuma cikin dare<br>Murmushi nake, ina kururuwa, ina sheki daga ciki ** ''Haske'', Track 2 akan ''Haske'' (2021) [[Category:Wq/ha]] hv680vtrmyv7w9atkjyj4pbdrh005l0 0 3585065 7254110 7253270 2026-07-17T14:27:13Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 →Page banner 7254110 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Kottiyoor temple festival (cropped).jpg}} [[File:അക്കരെ_കൊട്ടിയൂർ.jpg|thumb]] വടക്കേ മലബാറിലെ പ്രസിദ്ധമായ രണ്ട് മഹാദേവ ക്ഷേത്രങ്ങളാണ്‌ [[:ml:കൊട്ടിയൂർ_ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|'''കൊട്ടിയൂർ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ'''.]] കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ കൊട്ടിയൂർ ഗ്രാമത്തിലാണ്‌ ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ബാവലിപ്പുഴയുടെ തീരത്തുള്ള ഈ നാടിനെ '''ദക്ഷിണ കാശി''' എന്ന പേരിലും വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്‌. '<nowiki/>'''''ഇക്കരെ കൊട്ടിയൂർ ക്ഷേത്രവും''' '''അക്കരെ കൊട്ടിയൂർ ക്ഷേത്രവുമുണ്ട്‘'''. ഇങ്ങനെ രണ്ടു ക്ഷേത്രങ്ങൾ ആണ് ഇവിടെ ഉള്ളത്.'' പരമശിവനും പാർവതിയുമാണ് പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തികൾ. 27 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഉത്സവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിന് പ്രസിദ്ധി. ലക്ഷകണക്കിന് ഭക്തർ പങ്കെടുക്കുന്ന ഒരു ഉത്സവം കൂടിയാണിത്. അക്കരെ കൊട്ടിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഇടവത്തിലെ ചോതി നക്ഷത്രം തൊട്ട്‌ മിഥുനത്തിലെ ചിത്തിര നക്ഷത്രം വരെയുള്ള 27 നാളുകളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ‌ ''വൈശാഖ മഹോത്സവം'' നടക്കുന്നത്‌. മലബാറിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും തമിഴ്‌നാട്‌, കർണ്ണാടക, ആന്ധ്ര സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്ന് ധാരാളം‌ തീർത്ഥാടകർ ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ എത്തുന്നുണ്ട്‌. വയനാടൻ ചുരങ്ങളിൽനിന്ന്‌ ഒഴുകി വരുന്ന ബാവലി പുഴയുടെ വടക്കേ ത്തീരത്ത്‌ തിരുവഞ്ചിറ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ചെറിയ പുഴയുടെ നടുവിൽ കൊട്ടിയൂരിലെ പ്രധാന ആരാധനാ കേന്ദ്രമായ ശിവലിംഗവും പരാശക്തിയുടെ സ്ഥാനമായ അമ്മാറക്കല്ലും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു == എത്തിച്ചേരാനുള്ള വഴി == <nowiki>*</nowiki>കണ്ണൂരിൽ നിന്ന് 68 കിലോമീറ്റർ അകലെ, മലയോര ഹൈവേ, കണ്ണൂർ മട്ടന്നൂർ റോഡ് വഴി. ഒന്നര മണിക്കൂർ യാത്ര. <nowiki>*</nowiki>തലശേരിയിൽ നിന്ന് 58 കിലോമീറ്റർ. ഒന്നേകാൽ മണിക്കൂർ യാത്ര. <nowiki>*</nowiki>മുഴക്കുന്ന് മൃദംഗശൈലേശ്വരി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നും 24.8 കിലോമീറ്റർ, 35 മിനിറ്റ് യാത്ര, മലയോര ഹൈവേ വഴി. <nowiki>*</nowiki>മാനന്തവാടിയിൽ നിന്ന് - 25.6 കിലോമീറ്റർ, 50 മിനിറ്റ്, മാനന്തവാടി മുതിരരി റോഡ്, മലയോര ഹൈവേ വഴി. <nowiki>*</nowiki>തിരുനെല്ലി മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് - 46.8 കിലോമീറ്റർ, ഒരു മണിക്കൂർ 21 മിനിറ്റ് യാത്ര, മലയോര ഹൈവേ വഴി <nowiki>*</nowiki>അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - കണ്ണൂർ, തലശ്ശേരി {{Wy/ml/Stub}} [[Category:Wy/ml]] mcpqhtf6bkahnzkk4ai9he016g6zj1j 0 3592581 7254929 6688119 2026-07-18T10:31:01Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254929 wikitext text/x-wiki [[w:Alice Nkulikiyinka|Alice Nkulikiyinka]] darektan kamfani ce ta BPN (Business professionals Network) wani babban kamfanin isar da sakonni a Ruwanda. == Zantuka == * A yayin bunƙasa ma’aikata daga 5 ko 10, ko 50 zuwa 80, ‘yan kasuwa suna tsuntar kawunansu a cikin wani sabobbin ƙalubale. ** [https://www.newtimes.co.rw/article/129823/News/bpn-makes-its-mark-in-rwanda BPN makes its mark in Rwanda] ''The New Times'' (May 11, 2016). * Kasuwanci ba wai kawai kasuwanci bane. ** [https://www.newtimes.co.rw/article/1476/opinions/entrepreneurship-support---the-new-kid-in-town Entrepreneurship support - the new kid in town] ''The New Times'' (October 03, 2022) [[Category:Wq/ha]] 3gh2ccvrc7781gmfayzhb20gin23e97 0 3608692 7254974 6825222 2026-07-18T10:59:01Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254974 wikitext text/x-wiki [[File:Aloisea Inyumba.png|thumb|Inyumba Aloisea]] [[w: Aloisea Inyumba| Aloisea Inyumba]] (An haife ta ranar ashirin da tokwas 28 ga watan Disemba 1964 – 6 Disemba Shekara ta dubu biyu da goma sha biyu 2012) ta kasance ƴar siyasar Ruwanda, wacce ta kasance Ministan Jinsi da Cigaban Iyali sannan kuma babbar sakatariya Kungiyar Haɗin kai ta Ƙasa da Sasanci. ==Zantuka== * '''Aloisea Inyumba''' ta ce Mata daga matakin tushe sun kasance iko mai kyau. Suna bukatan su zama tsayayyu mu kuma mu saurare su. Muma mun kasance a wajen. **[https://www.inclusivesecurity.org/2012/12/07/in-memoriam-aloisea-inyumba/ Remarks by Aloisea Inyumba, 2002] ''www.inclusivesecurity.org'' (December 7, 2012) * '''Aloisea Inyumba''' tace a rikici da yawa, mata ne ake cutarwa sosai, saboda haka mata sunfi kowa fahimtan muhimmancin zaman lafiya. **[https://www.inclusivesecurity.org/2012/12/07/in-memoriam-aloisea-inyumba/ Remarks by Aloisea Inyumba, 2002] ''www.inclusivesecurity.org'' (December 7, 2012) [[Category:Wq/ha]] tk5jwx6l5qqgdydctc36aubc2yky8ot 10 3611927 7254887 7251599 2026-07-18T09:46:56Z Пан Хаунд 2 2597454 7254887 wikitext text/x-wiki <!--This is transcluded into all these templates' /doc pages to save time. --><noinclude>__NOTOC__</noinclude>{{wy/syl/Documentation subpage|override=see also|several templates ([[Special:WhatLinksHere/Template:wy/syl/Done/See also|Details]])}}{{wy/syl/Navbar|Done/See also|style=float:right;|text=''This list:''}} === Inline icon templates by shape and color === Any of the following inline, comment-level templates can be converted into {{wy/syl/Tl|wy/syl/Resolved}}-style hatnotes by using {{wy/syl/Tl|wy/syl/Resbox}} to put a box around the icon and text. {{wy/syl/Div col|colwidth=30em}} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Black check marks''' |- | style="width:15em;" | {{wy/syl/Already done}} | {{wy/syl/Tlx|wy/syl/Already done}} |- | {{Wy/syl/Half-done}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Half-done}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Yellow check marks''' |- | style="width:15em;" | {{wy/syl/Partly done}} | {{wy/syl/Tlx|wy/syl/Partly done}} |- | {{wy/syl/IPblock}} | {{wy/syl/Tlx|wy/syl/IPblock}} |- | {{wy/syl/Yellow tick}} | {{wy/syl/Tlx|wy/syl/Yellow tick}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Green check marks''' |- | style="width:15em;" | {{wy/syl/Confirmed}} | {{wy/syl/Tlx|wy/syl/Confirmed}} |- | {{wy/syl/Checked}} | {{wy/syl/Tlx|wy/syl/Checked}} |- | {{wy/syl/Done}} | {{wy/syl/Tlx|wy/syl/Done}} |- | {{Wy/syl/Endorsement}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Endorsement}} |- | {{Wy/syl/Tallyho}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Tallyho}} |- | {{Wy/syl/OK}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/OK}} |- | {{Wy/syl/Resolution passed}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Resolution passed}} |- | {{Wy/syl/Check mark}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Check mark}} |- | {{Wy/syl/Tick}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Tick}} |- | {{Wy/syl/Aye}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Aye}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Blue check marks''' |- | style="width:15em;" | {{Wy/syl/Fixed}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Fixed}} |- | style="width:15em;" | {{Wy/syl/Reverted}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Reverted}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Cross marks''' |- | style="width:15em;" | {{wy/syl/Not done}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Not done}} |- | {{Wy/syl/Not fixed}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Not fixed}} |- | {{Wy/syl/NotOK}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/NotOK}} |- | {{Wy/syl/Resolution failed}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Resolution failed}} |- | {{Wy/syl/Unnecessary}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Unnecessary}} |- | {{Wy/syl/Unrelated}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Unrelated}} |- | {{Wy/syl/Cross}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Cross}} |- | {{Wy/syl/Nay}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Nay}} |- | {{Wy/syl/X mark big}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/X mark big}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Minus sign''' |- | style="width:15em;" | {{wy/syl/Decline}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Decline}} |- | {{Wy/syl/Denied}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Denied}} |- | {{Wy/syl/Ncip}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Ncip}} |- | {{Wy/syl/No comment IP}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/No comment IP}} |- | {{Wy/syl/Remove}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Remove}} |- | {{Wy/syl/Removed}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Removed}} |- | {{Wy/syl/Oppose}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Oppose}} |- | {{Wy/syl/Strong oppose}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Strong oppose}} |- | {{Wy/syl/Weak oppose}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Weak oppose}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Plus sign''' |- | style="width:15em;" | {{Wy/syl/Added}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Added}} |- | {{Wy/syl/Almost done}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Almost done}} |- | {{Wy/syl/Likely}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Likely}} |- | {{Wy/syl/Support}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Support}} |- | {{Wy/syl/Moral support}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Moral support}} |- | {{Wy/syl/Strong support}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Strong support}} |- | {{Wy/syl/Weak support}} | {{wy/syl/Tlx|Wy/syl/Weak support}} |- | {{Wy/syl/Works for me}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Works for me}} |- | {{Wy/syl/Endorse}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Endorse}} |- | {{wy/syl/Inconclusive}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Inconclusive}} |- | {{wy/syl/Needupdating}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Needupdating}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Neutral sign''' |- | style="width:15em;" | {{wy/syl/Neutral}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Neutral}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Clock''' |- | style="width:15em;" | {{wy/syl/Delisted}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Delisted}} |- | {{Wy/syl/Doing}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Doing}} |- | {{Wy/syl/Inprogress}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Inprogress}} |- | {{Wy/syl/OnHold}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/OnHold}} |- | {{Wy/syl/Running}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Running}} |- | {{Wy/syl/Tobedone}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Tobedone}} |- | {{Wy/syl/Waiting}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Waiting}} |- | {{Wy/syl/Wait}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Wait}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Exclamation mark''' |- | style="width:15em;" | {{wy/syl/TakeNote}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/TakeNote}} |- | {{Wy/syl/Clerknote}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Clerknote}} |- | {{Wy/syl/Comment}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Comment}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Information mark''' |- | style="width:15em;" | {{wy/syl/Note2}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Note2}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Question mark''' |- | style="width:15em;" | {{wy/syl/Doubtful}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Doubtful}} |- | style="width:15em;" | {{Wy/syl/Question}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Question}} |- | style="width:15em;" | {{wy/syl/MoreInfo}} | {{Wy/syl/Tlx|MoreInfo}} |- | style="width:15em;" | {{wy/syl/Not done for now}} | {{Tlx|Not done for now}} |- | style="width:15em;" | {{Qmark}} | {{Tlx|Qmark}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Bulb''' |- | style="width:15em;" | {{Bulb}} | {{Tlx|Bulb}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Smile''' |- | style="width:15em;" | {{Thank you}} | {{Tlx|Thank you}} |- | {{Thanks}} | {{Tlx|Thanks}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Thumb sign''' |- | style="width:15em;" | {{Thumbs up}} | {{Tlx|Thumbs up}} |- | style="width:15em;" | {{Like}} | {{Tlx|Like}} |} {{Div col end}} === Miscellaneous === {{Div col|colwidth=50em}} {| style="margin-bottom:1em;" | {{Applause}} | {{Tlx|Applause}} |- | {{Duck}} | {{Tlx|Duck}} |- | {{Duck fake}} | {{Tlx|Duck fake}} |- | {{DuplicateProposal}} | {{Tlx|DuplicateProposal}} |- | {{Reply to|Example}} | {{Tlx|Reply to}} |- | {{Sent}} | {{Tlx|Sent}} |- | {{In discussion}} | {{Tlx|In discussion}} |- | {{Locked}} | {{Tlx|Locked}} |- | {{Moved}} | {{Tlx|Moved}} |- | {{Thrown out}} | {{Tlx|Thrown out}} |- | {{Withdrawn}} | {{Tlx|Withdrawn}} |- | {{Relisted}} | {{Tlx|Relisted}} |- | {{Completed}} | {{Tlx|Completed}} |- | {{Possible}} | {{Tlx|Possible}} |- | {{Unlikely}} | {{Tlx|Unlikely}} |- | {{Deferred}} | {{Tlx|Deferred}} |- | {{More}} | {{Tlx|More}} |- | {{wtf}} | {{Tlx|wtf}} |- | {{Closing}} | {{Tlx|Closing}} |- | {{On hold}} | {{Tlx|On hold}} |- | {{Stale}} | {{Tlx|Stale}} |- | {{Behaviour}} | {{Tlx|Behaviour}} |- | {{8ball}} | {{Tlx|8ball}} |- | {{Crystalball}} | {{Tlx|Crystalball}} |- | {{Fishing}} | {{Tlx|Fishing}} |- | {{Pixiedust}} | {{Tlx|Pixiedust}} |- | {{Shrug}} | {{Tlx|Shrug}} |} {{Div col end}}<noinclude> {{INTERWIKI|Q13553798}} </noinclude> i4gacikqyzmfd171v5kxtd0s3m7qhok 7254894 7254887 2026-07-18T09:50:29Z Пан Хаунд 2 2597454 7254894 wikitext text/x-wiki <!--This is transcluded into all these templates' /doc pages to save time. --><noinclude>__NOTOC__</noinclude>{{wy/syl/Documentation subpage|override=see also|several templates ([[Special:WhatLinksHere/Template:wy/syl/Done/See also|Details]])}}{{wy/syl/Navbar|Done/See also|style=float:right;|text=''This list:''}} === Inline icon templates by shape and color === Any of the following inline, comment-level templates can be converted into {{wy/syl/Tl|wy/syl/Resolved}}-style hatnotes by using {{wy/syl/Tl|wy/syl/Resbox}} to put a box around the icon and text. {{wy/syl/Div col|colwidth=30em}} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Black check marks''' |- | style="width:15em;" | {{wy/syl/Already done}} | {{wy/syl/Tlx|wy/syl/Already done}} |- | {{Wy/syl/Half-done}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Half-done}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Yellow check marks''' |- | style="width:15em;" | {{wy/syl/Partly done}} | {{wy/syl/Tlx|wy/syl/Partly done}} |- | {{wy/syl/IPblock}} | {{wy/syl/Tlx|wy/syl/IPblock}} |- | {{wy/syl/Yellow tick}} | {{wy/syl/Tlx|wy/syl/Yellow tick}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Green check marks''' |- | style="width:15em;" | {{wy/syl/Confirmed}} | {{wy/syl/Tlx|wy/syl/Confirmed}} |- | {{wy/syl/Checked}} | {{wy/syl/Tlx|wy/syl/Checked}} |- | {{wy/syl/Done}} | {{wy/syl/Tlx|wy/syl/Done}} |- | {{Wy/syl/Endorsement}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Endorsement}} |- | {{Wy/syl/Tallyho}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Tallyho}} |- | {{Wy/syl/OK}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/OK}} |- | {{Wy/syl/Resolution passed}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Resolution passed}} |- | {{Wy/syl/Check mark}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Check mark}} |- | {{Wy/syl/Tick}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Tick}} |- | {{Wy/syl/Aye}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Aye}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Blue check marks''' |- | style="width:15em;" | {{Wy/syl/Fixed}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Fixed}} |- | style="width:15em;" | {{Wy/syl/Reverted}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Reverted}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Cross marks''' |- | style="width:15em;" | {{wy/syl/Not done}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Not done}} |- | {{Wy/syl/Not fixed}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Not fixed}} |- | {{Wy/syl/NotOK}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/NotOK}} |- | {{Wy/syl/Resolution failed}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Resolution failed}} |- | {{Wy/syl/Unnecessary}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Unnecessary}} |- | {{Wy/syl/Unrelated}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Unrelated}} |- | {{Wy/syl/Cross}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Cross}} |- | {{Wy/syl/Nay}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Nay}} |- | {{Wy/syl/X mark big}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/X mark big}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Minus sign''' |- | style="width:15em;" | {{wy/syl/Decline}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Decline}} |- | {{Wy/syl/Denied}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Denied}} |- | {{Wy/syl/Ncip}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Ncip}} |- | {{Wy/syl/No comment IP}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/No comment IP}} |- | {{Wy/syl/Remove}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Remove}} |- | {{Wy/syl/Removed}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Removed}} |- | {{Wy/syl/Oppose}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Oppose}} |- | {{Wy/syl/Strong oppose}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Strong oppose}} |- | {{Wy/syl/Weak oppose}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Weak oppose}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Plus sign''' |- | style="width:15em;" | {{Wy/syl/Added}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Added}} |- | {{Wy/syl/Almost done}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Almost done}} |- | {{Wy/syl/Likely}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Likely}} |- | {{Wy/syl/Support}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Support}} |- | {{Wy/syl/Moral support}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Moral support}} |- | {{Wy/syl/Strong support}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Strong support}} |- | {{Wy/syl/Weak support}} | {{wy/syl/Tlx|Wy/syl/Weak support}} |- | {{Wy/syl/Works for me}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Works for me}} |- | {{Wy/syl/Endorse}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Endorse}} |- | {{wy/syl/Inconclusive}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Inconclusive}} |- | {{wy/syl/Needupdating}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Needupdating}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Neutral sign''' |- | style="width:15em;" | {{wy/syl/Neutral}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Neutral}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Clock''' |- | style="width:15em;" | {{wy/syl/Delisted}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Delisted}} |- | {{Wy/syl/Doing}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Doing}} |- | {{Wy/syl/Inprogress}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Inprogress}} |- | {{Wy/syl/OnHold}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/OnHold}} |- | {{Wy/syl/Running}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Running}} |- | {{Wy/syl/Tobedone}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Tobedone}} |- | {{Wy/syl/Waiting}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Waiting}} |- | {{Wy/syl/Wait}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Wait}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Exclamation mark''' |- | style="width:15em;" | {{wy/syl/TakeNote}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/TakeNote}} |- | {{Wy/syl/Clerknote}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Clerknote}} |- | {{Wy/syl/Comment}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Comment}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Information mark''' |- | style="width:15em;" | {{wy/syl/Note2}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Note2}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Question mark''' |- | style="width:15em;" | {{wy/syl/Doubtful}} | {{Wy/syl/Tlx|Wy/syl/Doubtful}} |- | style="width:15em;" | {{Wy/syl/Question}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/Question}} |- | style="width:15em;" | {{wy/syl/MoreInfo}} | {{Wy/syl/Tlx|wy/syl/MoreInfo}} |- | style="width:15em;" | {{wy/syl/Not done for now}} | {{wy/syl/Tlx|Not done for now}} |- | style="width:15em;" | {{Qmark}} | {{Tlx|Qmark}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Bulb''' |- | style="width:15em;" | {{Bulb}} | {{Tlx|Bulb}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Smile''' |- | style="width:15em;" | {{Thank you}} | {{Tlx|Thank you}} |- | {{Thanks}} | {{Tlx|Thanks}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Thumb sign''' |- | style="width:15em;" | {{Thumbs up}} | {{Tlx|Thumbs up}} |- | style="width:15em;" | {{Like}} | {{Tlx|Like}} |} {{Div col end}} === Miscellaneous === {{Div col|colwidth=50em}} {| style="margin-bottom:1em;" | {{Applause}} | {{Tlx|Applause}} |- | {{Duck}} | {{Tlx|Duck}} |- | {{Duck fake}} | {{Tlx|Duck fake}} |- | {{DuplicateProposal}} | {{Tlx|DuplicateProposal}} |- | {{Reply to|Example}} | {{Tlx|Reply to}} |- | {{Sent}} | {{Tlx|Sent}} |- | {{In discussion}} | {{Tlx|In discussion}} |- | {{Locked}} | {{Tlx|Locked}} |- | {{Moved}} | {{Tlx|Moved}} |- | {{Thrown out}} | {{Tlx|Thrown out}} |- | {{Withdrawn}} | {{Tlx|Withdrawn}} |- | {{Relisted}} | {{Tlx|Relisted}} |- | {{Completed}} | {{Tlx|Completed}} |- | {{Possible}} | {{Tlx|Possible}} |- | {{Unlikely}} | {{Tlx|Unlikely}} |- | {{Deferred}} | {{Tlx|Deferred}} |- | {{More}} | {{Tlx|More}} |- | {{wtf}} | {{Tlx|wtf}} |- | {{Closing}} | {{Tlx|Closing}} |- | {{On hold}} | {{Tlx|On hold}} |- | {{Stale}} | {{Tlx|Stale}} |- | {{Behaviour}} | {{Tlx|Behaviour}} |- | {{8ball}} | {{Tlx|8ball}} |- | {{Crystalball}} | {{Tlx|Crystalball}} |- | {{Fishing}} | {{Tlx|Fishing}} |- | {{Pixiedust}} | {{Tlx|Pixiedust}} |- | {{Shrug}} | {{Tlx|Shrug}} |} {{Div col end}}<noinclude> {{INTERWIKI|Q13553798}} </noinclude> ozx5zog19ap2xsz5upzsckg58uuw2nk 10 3611938 7254869 7251612 2026-07-18T09:40:52Z Пан Хаунд 2 2597454 7254869 wikitext text/x-wiki <!--This is transcluded into all these templates' /doc pages to save time. --><noinclude>__NOTOC__</noinclude>{{wq/syl/Documentation subpage|override=see also|several templates ([[Special:WhatLinksHere/Template:Wq/syl/Done/See also|Details]])}}{{wq/syl/Navbar|Done/See also|style=float:right;|text=''This list:''}} === Inline icon templates by shape and color === Any of the following inline, comment-level templates can be converted into {{wq/syl/Tl|Resolved}}-style hatnotes by using {{wq/syl/Tl|Resbox}} to put a box around the icon and text. {{Wq/syl/Div col|colwidth=30em}} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Black check marks''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Already done}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Already done}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Yellow check marks''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Partly done}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Partly done}} |- | {{Wq/syl/IPblock}} | {{wq/syl/Tlx|wq/syl/IPblock}} |- | {{Wq/syl/Yellow tick}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Yellow tick}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Green check marks''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Confirmed}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Confirmed}} |- | {{Wq/syl/Checked}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Checked}} |- | {{Wq/syl/Done}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Done}} |- | {{Wq/syl/Endorsement}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Endorsement}} |- | {{Wq/syl/Tallyho}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Tallyho}} |- | {{Wq/syl/OK}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/OK}} |- | {{Wq/syl/Resolution passed}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Resolution passed}} |- | {{Wq/syl/Check mark}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Check mark}} |- | {{Wq/syl/Tick}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Tick}} |- | {{Wq/syl/Aye}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Aye}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Blue check marks''' |- | style="width:15em;" | {{Wq/syl/Fixed}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Fixed}} |- | style="width:15em;" | {{Wq/syl/Reverted}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Reverted}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Cross marks''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Not done}} | {{wq/syl/Tlx|wq/syl/Not done}} |- | {{wq/syl/Not fixed}} | {{wq/syl/Tlx|wq/syl/Not fixed}} |- | {{Wq/syl/NotOK}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/NotOK}} |- | {{Wq/syl/Resolution failed}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Resolution failed}} |- | {{Wq/syl/Unnecessary}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Unnecessary}} |- | {{Wq/syl/Unrelated}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Unrelated}} |- | {{Wq/syl/Cross}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Cross}} |- | {{Wq/syl/Nay}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Nay}} |- | {{Wq/syl/X mark big}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/X mark big}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Minus sign''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Decline}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Decline}} |- | {{Wq/syl/Denied}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Denied}} |- | {{Wq/syl/Ncip}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Ncip}} |- | {{Wq/syl/No comment IP}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/No comment IP}} |- | {{Wq/syl/Remove}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Remove}} |- | {{Wq/syl/Removed}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Removed}} |- | {{Wq/syl/Oppose}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Oppose}} |- | {{Wq/syl/Strong oppose}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Strong oppose}} |- | {{Wq/syl/Weak oppose}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Weak oppose}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Plus sign''' |- | style="width:15em;" | {{Wq/syl/Added}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Added}} |- | {{Wq/syl/Almost done}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Almost done}} |- | {{Wq/syl/Likely}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Likely}} |- | {{Wq/syl/Support}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Support}} |- | {{Wq/syl/Moral support}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Moral support}} |- | {{Wq/syl/Strong support}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Strong support}} |- | {{Wq/syl/Weak support}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Weak support}} |- | {{Wq/syl/Works for me}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Works for me}} |- | {{Wq/syl/Endorse}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Endorse}} |- | {{Wq/syl/Inconclusive}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Inconclusive}} |- | {{Wq/syl/Needupdating}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Needupdating}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Neutral sign''' |- | style="width:15em;" | {{Wq/syl/Neutral}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Neutral}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Clock''' |- | style="width:15em;" | {{Wq/syl/Delisted}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Delisted}} |- | {{Wq/syl/Doing}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Doing}} |- | {{Wq/syl/Inprogress}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Inprogress}} |- | {{Wq/syl/OnHold}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/OnHold}} |- | {{Wq/syl/Running}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Running}} |- | {{Wq/syl/Tobedone}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Tobedone}} |- | {{Wq/syl/Waiting}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Waiting}} |- | {{Wq/syl/Wait}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Wait}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Exclamation mark''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/TakeNote}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/TakeNote}} |- | {{wq/syl/Clerknote}} | {{wq/syl/Tlx|wq/syl/Clerknote}} |- | {{Wq/syl/Comment}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Comment}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Information mark''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Note2}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Note2}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Question mark''' |- | style="width:15em;" | {{Wq/syl/Doubtful}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Doubtful}} |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Question}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Question}} |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/MoreInfo}} | {{wq/syl/Tlx|wq/syl/MoreInfo}} |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Not done for now}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Not done for now}} |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Qmark}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Qmark}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Bulb''' |- | style="width:15em;" | {{Wq/syl/Bulb}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Bulb}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Smile''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Thank you}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Thank you}} |- | {{Wq/syl/Thanks}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Thanks}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Thumb sign''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Thumbs up}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Thumbs up}} |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Like}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Like}} |} {{Wq/syl/Div col end}} === Miscellaneous === {{Wq/syl/Div col|colwidth=50em}} {| style="margin-bottom:1em;" | {{Applause}} | {{Tlx|Applause}} |- | {{Duck}} | {{Tlx|Duck}} |- | {{Duck fake}} | {{Tlx|Duck fake}} |- | {{DuplicateProposal}} | {{Tlx|DuplicateProposal}} |- | {{Reply to|Example}} | {{Tlx|Reply to}} |- | {{Sent}} | {{Tlx|Sent}} |- | {{In discussion}} | {{Tlx|In discussion}} |- | {{Locked}} | {{Tlx|Locked}} |- | {{Moved}} | {{Tlx|Moved}} |- | {{Thrown out}} | {{Tlx|Thrown out}} |- | {{Withdrawn}} | {{Tlx|Withdrawn}} |- | {{Relisted}} | {{Tlx|Relisted}} |- | {{Completed}} | {{Tlx|Completed}} |- | {{Possible}} | {{Tlx|Possible}} |- | {{Unlikely}} | {{Tlx|Unlikely}} |- | {{Deferred}} | {{Tlx|Deferred}} |- | {{More}} | {{Tlx|More}} |- | {{WHAT?}} | {{Tlx|WHAT?}} |- | {{Closing}} | {{Tlx|Closing}} |- | {{On hold}} | {{Tlx|On hold}} |- | {{Stale}} | {{Tlx|Stale}} |- | {{Behaviour}} | {{Tlx|Behaviour}} |- | {{8ball}} | {{Tlx|8ball}} |- | {{Crystalball}} | {{Tlx|Crystalball}} |- | {{Fishing}} | {{Tlx|Fishing}} |- | {{Pixiedust}} | {{Tlx|Pixiedust}} |- | {{Shrug}} | {{Tlx|Shrug}} |} {{Div col end}}<noinclude> ===Multi-sign templates=== The following templates implement several icons: * {{Wq/syl/Tl|AIV}} – used by [[Wikipedia:Administrator intervention against vandalism]] * {{Wq/syl/Tl|EP}} – used for servicing requests in edit-protected areas * {{tl|Icon}} – multipurpose inline icon and comment template * {{Wq/syl/Tl|RFPP}} – used by [[Wikipedia:Requests for page protection]] * {{Wq/syl/Tl|UAA}} – used by [[Wikipedia:Usernames for administrator attention]] * {{Wq/syl/Tl|Smiley}} – used for informal communication purposes {{INTERWIKI|Q13553798}} </noinclude> 65b357j0w9vbnoe02uzh6y4b615qhrb 7254871 7254869 2026-07-18T09:41:31Z Пан Хаунд 2 2597454 7254871 wikitext text/x-wiki <!--This is transcluded into all these templates' /doc pages to save time. --><noinclude>__NOTOC__</noinclude>{{wq/syl/Documentation subpage|override=see also|several templates ([[Special:WhatLinksHere/Template:Wq/syl/Done/See also|Details]])}}{{wq/syl/Navbar|Done/See also|style=float:right;|text=''This list:''}} === Inline icon templates by shape and color === Any of the following inline, comment-level templates can be converted into {{wq/syl/Tl|Resolved}}-style hatnotes by using {{wq/syl/Tl|Resbox}} to put a box around the icon and text. {{Wq/syl/Div col|colwidth=30em}} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Black check marks''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Already done}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Already done}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Yellow check marks''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Partly done}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Partly done}} |- | {{Wq/syl/IPblock}} | {{wq/syl/Tlx|wq/syl/IPblock}} |- | {{Wq/syl/Yellow tick}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Yellow tick}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Green check marks''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Confirmed}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Confirmed}} |- | {{Wq/syl/Checked}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Checked}} |- | {{Wq/syl/Done}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Done}} |- | {{Wq/syl/Endorsement}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Endorsement}} |- | {{Wq/syl/Tallyho}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Tallyho}} |- | {{Wq/syl/OK}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/OK}} |- | {{Wq/syl/Resolution passed}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Resolution passed}} |- | {{Wq/syl/Check mark}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Check mark}} |- | {{Wq/syl/Tick}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Tick}} |- | {{Wq/syl/Aye}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Aye}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Blue check marks''' |- | style="width:15em;" | {{Wq/syl/Fixed}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Fixed}} |- | style="width:15em;" | {{Wq/syl/Reverted}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Reverted}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Cross marks''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Not done}} | {{wq/syl/Tlx|wq/syl/Not done}} |- | {{wq/syl/Not fixed}} | {{wq/syl/Tlx|wq/syl/Not fixed}} |- | {{Wq/syl/NotOK}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/NotOK}} |- | {{Wq/syl/Resolution failed}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Resolution failed}} |- | {{Wq/syl/Unnecessary}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Unnecessary}} |- | {{Wq/syl/Unrelated}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Unrelated}} |- | {{Wq/syl/Cross}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Cross}} |- | {{Wq/syl/Nay}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Nay}} |- | {{Wq/syl/X mark big}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/X mark big}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Minus sign''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Decline}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Decline}} |- | {{Wq/syl/Denied}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Denied}} |- | {{Wq/syl/Ncip}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Ncip}} |- | {{Wq/syl/No comment IP}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/No comment IP}} |- | {{Wq/syl/Remove}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Remove}} |- | {{Wq/syl/Removed}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Removed}} |- | {{Wq/syl/Oppose}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Oppose}} |- | {{Wq/syl/Strong oppose}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Strong oppose}} |- | {{Wq/syl/Weak oppose}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Weak oppose}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Plus sign''' |- | style="width:15em;" | {{Wq/syl/Added}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Added}} |- | {{Wq/syl/Almost done}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Almost done}} |- | {{Wq/syl/Likely}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Likely}} |- | {{Wq/syl/Support}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Support}} |- | {{Wq/syl/Moral support}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Moral support}} |- | {{Wq/syl/Strong support}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Strong support}} |- | {{Wq/syl/Weak support}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Weak support}} |- | {{Wq/syl/Works for me}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Works for me}} |- | {{Wq/syl/Endorse}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Endorse}} |- | {{Wq/syl/Inconclusive}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Inconclusive}} |- | {{Wq/syl/Needupdating}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Needupdating}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Neutral sign''' |- | style="width:15em;" | {{Wq/syl/Neutral}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Neutral}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Clock''' |- | style="width:15em;" | {{Wq/syl/Delisted}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Delisted}} |- | {{Wq/syl/Doing}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Doing}} |- | {{Wq/syl/Inprogress}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Inprogress}} |- | {{Wq/syl/OnHold}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/OnHold}} |- | {{Wq/syl/Running}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Running}} |- | {{Wq/syl/Tobedone}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Tobedone}} |- | {{Wq/syl/Waiting}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Waiting}} |- | {{Wq/syl/Wait}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Wait}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Exclamation mark''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/TakeNote}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/TakeNote}} |- | {{wq/syl/Clerknote}} | {{wq/syl/Tlx|wq/syl/Clerknote}} |- | {{Wq/syl/Comment}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Comment}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Information mark''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Note2}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Note2}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Question mark''' |- | style="width:15em;" | {{Wq/syl/Doubtful}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Doubtful}} |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Question}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Question}} |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/MoreInfo}} | {{wq/syl/Tlx|wq/syl/MoreInfo}} |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Not done for now}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Not done for now}} |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Qmark}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Qmark}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Bulb''' |- | style="width:15em;" | {{Wq/syl/Bulb}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Bulb}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Smile''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Thank you}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Thank you}} |- | {{Wq/syl/Thanks}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Thanks}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Thumb sign''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Thumbs up}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Thumbs up}} |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Like}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Like}} |} {{Wq/syl/Div col end}} ==== Miscellaneous ==== {{Wq/syl/Div col|colwidth=50em}} {| style="margin-bottom:1em;" | {{Applause}} | {{Tlx|Applause}} |- | {{Duck}} | {{Tlx|Duck}} |- | {{Duck fake}} | {{Tlx|Duck fake}} |- | {{DuplicateProposal}} | {{Tlx|DuplicateProposal}} |- | {{Reply to|Example}} | {{Tlx|Reply to}} |- | {{Sent}} | {{Tlx|Sent}} |- | {{In discussion}} | {{Tlx|In discussion}} |- | {{Locked}} | {{Tlx|Locked}} |- | {{Moved}} | {{Tlx|Moved}} |- | {{Thrown out}} | {{Tlx|Thrown out}} |- | {{Withdrawn}} | {{Tlx|Withdrawn}} |- | {{Relisted}} | {{Tlx|Relisted}} |- | {{Completed}} | {{Tlx|Completed}} |- | {{Possible}} | {{Tlx|Possible}} |- | {{Unlikely}} | {{Tlx|Unlikely}} |- | {{Deferred}} | {{Tlx|Deferred}} |- | {{More}} | {{Tlx|More}} |- | {{WHAT?}} | {{Tlx|WHAT?}} |- | {{Closing}} | {{Tlx|Closing}} |- | {{On hold}} | {{Tlx|On hold}} |- | {{Stale}} | {{Tlx|Stale}} |- | {{Behaviour}} | {{Tlx|Behaviour}} |- | {{8ball}} | {{Tlx|8ball}} |- | {{Crystalball}} | {{Tlx|Crystalball}} |- | {{Fishing}} | {{Tlx|Fishing}} |- | {{Pixiedust}} | {{Tlx|Pixiedust}} |- | {{Shrug}} | {{Tlx|Shrug}} |} {{Div col end}}<noinclude> ===Multi-sign templates=== The following templates implement several icons: * {{Wq/syl/Tl|AIV}} – used by [[Wikipedia:Administrator intervention against vandalism]] * {{Wq/syl/Tl|EP}} – used for servicing requests in edit-protected areas * {{tl|Icon}} – multipurpose inline icon and comment template * {{Wq/syl/Tl|RFPP}} – used by [[Wikipedia:Requests for page protection]] * {{Wq/syl/Tl|UAA}} – used by [[Wikipedia:Usernames for administrator attention]] * {{Wq/syl/Tl|Smiley}} – used for informal communication purposes {{INTERWIKI|Q13553798}} </noinclude> 4owqu97y5ukna8b1ulrlrnxuyoc31yr 7254872 7254871 2026-07-18T09:42:00Z Пан Хаунд 2 2597454 7254872 wikitext text/x-wiki <!--This is transcluded into all these templates' /doc pages to save time. --><noinclude>__NOTOC__</noinclude>{{wq/syl/Documentation subpage|override=see also|several templates ([[Special:WhatLinksHere/Template:Wq/syl/Done/See also|Details]])}}{{wq/syl/Navbar|Done/See also|style=float:right;|text=''This list:''}} === Inline icon templates by shape and color === Any of the following inline, comment-level templates can be converted into {{wq/syl/Tl|Resolved}}-style hatnotes by using {{wq/syl/Tl|Resbox}} to put a box around the icon and text. {{Wq/syl/Div col|colwidth=30em}} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Black check marks''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Already done}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Already done}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Yellow check marks''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Partly done}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Partly done}} |- | {{Wq/syl/IPblock}} | {{wq/syl/Tlx|wq/syl/IPblock}} |- | {{Wq/syl/Yellow tick}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Yellow tick}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Green check marks''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Confirmed}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Confirmed}} |- | {{Wq/syl/Checked}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Checked}} |- | {{Wq/syl/Done}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Done}} |- | {{Wq/syl/Endorsement}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Endorsement}} |- | {{Wq/syl/Tallyho}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Tallyho}} |- | {{Wq/syl/OK}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/OK}} |- | {{Wq/syl/Resolution passed}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Resolution passed}} |- | {{Wq/syl/Check mark}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Check mark}} |- | {{Wq/syl/Tick}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Tick}} |- | {{Wq/syl/Aye}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Aye}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Blue check marks''' |- | style="width:15em;" | {{Wq/syl/Fixed}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Fixed}} |- | style="width:15em;" | {{Wq/syl/Reverted}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Reverted}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Cross marks''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Not done}} | {{wq/syl/Tlx|wq/syl/Not done}} |- | {{wq/syl/Not fixed}} | {{wq/syl/Tlx|wq/syl/Not fixed}} |- | {{Wq/syl/NotOK}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/NotOK}} |- | {{Wq/syl/Resolution failed}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Resolution failed}} |- | {{Wq/syl/Unnecessary}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Unnecessary}} |- | {{Wq/syl/Unrelated}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Unrelated}} |- | {{Wq/syl/Cross}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Cross}} |- | {{Wq/syl/Nay}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Nay}} |- | {{Wq/syl/X mark big}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/X mark big}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Minus sign''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Decline}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Decline}} |- | {{Wq/syl/Denied}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Denied}} |- | {{Wq/syl/Ncip}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Ncip}} |- | {{Wq/syl/No comment IP}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/No comment IP}} |- | {{Wq/syl/Remove}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Remove}} |- | {{Wq/syl/Removed}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Removed}} |- | {{Wq/syl/Oppose}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Oppose}} |- | {{Wq/syl/Strong oppose}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Strong oppose}} |- | {{Wq/syl/Weak oppose}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Weak oppose}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Plus sign''' |- | style="width:15em;" | {{Wq/syl/Added}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Added}} |- | {{Wq/syl/Almost done}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Almost done}} |- | {{Wq/syl/Likely}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Likely}} |- | {{Wq/syl/Support}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Support}} |- | {{Wq/syl/Moral support}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Moral support}} |- | {{Wq/syl/Strong support}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Strong support}} |- | {{Wq/syl/Weak support}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Weak support}} |- | {{Wq/syl/Works for me}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Works for me}} |- | {{Wq/syl/Endorse}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Endorse}} |- | {{Wq/syl/Inconclusive}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Inconclusive}} |- | {{Wq/syl/Needupdating}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Needupdating}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Neutral sign''' |- | style="width:15em;" | {{Wq/syl/Neutral}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Neutral}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Clock''' |- | style="width:15em;" | {{Wq/syl/Delisted}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Delisted}} |- | {{Wq/syl/Doing}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Doing}} |- | {{Wq/syl/Inprogress}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Inprogress}} |- | {{Wq/syl/OnHold}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/OnHold}} |- | {{Wq/syl/Running}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Running}} |- | {{Wq/syl/Tobedone}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Tobedone}} |- | {{Wq/syl/Waiting}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Waiting}} |- | {{Wq/syl/Wait}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Wait}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Exclamation mark''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/TakeNote}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/TakeNote}} |- | {{wq/syl/Clerknote}} | {{wq/syl/Tlx|wq/syl/Clerknote}} |- | {{Wq/syl/Comment}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Comment}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Information mark''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Note2}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Note2}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Question mark''' |- | style="width:15em;" | {{Wq/syl/Doubtful}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Doubtful}} |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Question}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Question}} |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/MoreInfo}} | {{wq/syl/Tlx|wq/syl/MoreInfo}} |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Not done for now}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Not done for now}} |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Qmark}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Qmark}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Bulb''' |- | style="width:15em;" | {{Wq/syl/Bulb}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Bulb}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Smile''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Thank you}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Thank you}} |- | {{Wq/syl/Thanks}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Thanks}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Thumb sign''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Thumbs up}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Thumbs up}} |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Like}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Like}} |} {{Wq/syl/Div col end}} ==== Miscellaneous ==== {{Wq/syl/Div col|colwidth=50em}} {| style="margin-bottom:1em;" | {{Wq/syl/Applause}} | {{Tlx|Applause}} |- | {{Duck}} | {{Tlx|Duck}} |- | {{Duck fake}} | {{Tlx|Duck fake}} |- | {{DuplicateProposal}} | {{Tlx|DuplicateProposal}} |- | {{Reply to|Example}} | {{Tlx|Reply to}} |- | {{Sent}} | {{Tlx|Sent}} |- | {{In discussion}} | {{Tlx|In discussion}} |- | {{Locked}} | {{Tlx|Locked}} |- | {{Moved}} | {{Tlx|Moved}} |- | {{Thrown out}} | {{Tlx|Thrown out}} |- | {{Withdrawn}} | {{Tlx|Withdrawn}} |- | {{Relisted}} | {{Tlx|Relisted}} |- | {{Completed}} | {{Tlx|Completed}} |- | {{Possible}} | {{Tlx|Possible}} |- | {{Unlikely}} | {{Tlx|Unlikely}} |- | {{Deferred}} | {{Tlx|Deferred}} |- | {{More}} | {{Tlx|More}} |- | {{WHAT?}} | {{Tlx|WHAT?}} |- | {{Closing}} | {{Tlx|Closing}} |- | {{On hold}} | {{Tlx|On hold}} |- | {{Stale}} | {{Tlx|Stale}} |- | {{Behaviour}} | {{Tlx|Behaviour}} |- | {{8ball}} | {{Tlx|8ball}} |- | {{Crystalball}} | {{Tlx|Crystalball}} |- | {{Fishing}} | {{Tlx|Fishing}} |- | {{Pixiedust}} | {{Tlx|Pixiedust}} |- | {{Shrug}} | {{Tlx|Shrug}} |} {{Div col end}}<noinclude> ===Multi-sign templates=== The following templates implement several icons: * {{Wq/syl/Tl|AIV}} – used by [[Wikipedia:Administrator intervention against vandalism]] * {{Wq/syl/Tl|EP}} – used for servicing requests in edit-protected areas * {{tl|Icon}} – multipurpose inline icon and comment template * {{Wq/syl/Tl|RFPP}} – used by [[Wikipedia:Requests for page protection]] * {{Wq/syl/Tl|UAA}} – used by [[Wikipedia:Usernames for administrator attention]] * {{Wq/syl/Tl|Smiley}} – used for informal communication purposes {{INTERWIKI|Q13553798}} </noinclude> iieuqf2uosfd1125qqsu6m3tjus2os9 7254881 7254872 2026-07-18T09:44:47Z Пан Хаунд 2 2597454 7254881 wikitext text/x-wiki <!--This is transcluded into all these templates' /doc pages to save time. --><noinclude>__NOTOC__</noinclude>{{wq/syl/Documentation subpage|override=see also|several templates ([[Special:WhatLinksHere/Template:Wq/syl/Done/See also|Details]])}}{{wq/syl/Navbar|Done/See also|style=float:right;|text=''This list:''}} === Inline icon templates by shape and color === Any of the following inline, comment-level templates can be converted into {{wq/syl/Tl|Resolved}}-style hatnotes by using {{wq/syl/Tl|Resbox}} to put a box around the icon and text. {{Wq/syl/Div col|colwidth=30em}} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Black check marks''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Already done}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Already done}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Yellow check marks''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Partly done}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Partly done}} |- | {{Wq/syl/IPblock}} | {{wq/syl/Tlx|wq/syl/IPblock}} |- | {{Wq/syl/Yellow tick}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Yellow tick}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Green check marks''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Confirmed}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Confirmed}} |- | {{Wq/syl/Checked}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Checked}} |- | {{Wq/syl/Done}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Done}} |- | {{Wq/syl/Endorsement}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Endorsement}} |- | {{Wq/syl/Tallyho}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Tallyho}} |- | {{Wq/syl/OK}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/OK}} |- | {{Wq/syl/Resolution passed}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Resolution passed}} |- | {{Wq/syl/Check mark}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Check mark}} |- | {{Wq/syl/Tick}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Tick}} |- | {{Wq/syl/Aye}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Aye}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Blue check marks''' |- | style="width:15em;" | {{Wq/syl/Fixed}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Fixed}} |- | style="width:15em;" | {{Wq/syl/Reverted}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Reverted}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Cross marks''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Not done}} | {{wq/syl/Tlx|wq/syl/Not done}} |- | {{wq/syl/Not fixed}} | {{wq/syl/Tlx|wq/syl/Not fixed}} |- | {{Wq/syl/NotOK}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/NotOK}} |- | {{Wq/syl/Resolution failed}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Resolution failed}} |- | {{Wq/syl/Unnecessary}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Unnecessary}} |- | {{Wq/syl/Unrelated}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Unrelated}} |- | {{Wq/syl/Cross}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Cross}} |- | {{Wq/syl/Nay}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Nay}} |- | {{Wq/syl/X mark big}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/X mark big}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Minus sign''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Decline}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Decline}} |- | {{Wq/syl/Denied}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Denied}} |- | {{Wq/syl/Ncip}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Ncip}} |- | {{Wq/syl/No comment IP}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/No comment IP}} |- | {{Wq/syl/Remove}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Remove}} |- | {{Wq/syl/Removed}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Removed}} |- | {{Wq/syl/Oppose}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Oppose}} |- | {{Wq/syl/Strong oppose}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Strong oppose}} |- | {{Wq/syl/Weak oppose}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Weak oppose}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Plus sign''' |- | style="width:15em;" | {{Wq/syl/Added}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Added}} |- | {{Wq/syl/Almost done}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Almost done}} |- | {{Wq/syl/Likely}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Likely}} |- | {{Wq/syl/Support}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Support}} |- | {{Wq/syl/Moral support}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Moral support}} |- | {{Wq/syl/Strong support}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Strong support}} |- | {{Wq/syl/Weak support}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Weak support}} |- | {{Wq/syl/Works for me}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Works for me}} |- | {{Wq/syl/Endorse}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Endorse}} |- | {{Wq/syl/Inconclusive}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Inconclusive}} |- | {{Wq/syl/Needupdating}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Needupdating}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Neutral sign''' |- | style="width:15em;" | {{Wq/syl/Neutral}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Neutral}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Clock''' |- | style="width:15em;" | {{Wq/syl/Delisted}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Delisted}} |- | {{Wq/syl/Doing}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Doing}} |- | {{Wq/syl/Inprogress}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Inprogress}} |- | {{Wq/syl/OnHold}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/OnHold}} |- | {{Wq/syl/Running}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Running}} |- | {{Wq/syl/Tobedone}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Tobedone}} |- | {{Wq/syl/Waiting}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Waiting}} |- | {{Wq/syl/Wait}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Wait}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Exclamation mark''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/TakeNote}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/TakeNote}} |- | {{wq/syl/Clerknote}} | {{wq/syl/Tlx|wq/syl/Clerknote}} |- | {{Wq/syl/Comment}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Comment}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Information mark''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Note2}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Note2}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Question mark''' |- | style="width:15em;" | {{Wq/syl/Doubtful}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Doubtful}} |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Question}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Question}} |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/MoreInfo}} | {{wq/syl/Tlx|wq/syl/MoreInfo}} |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Not done for now}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Not done for now}} |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Qmark}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Qmark}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Bulb''' |- | style="width:15em;" | {{Wq/syl/Bulb}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Bulb}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Smile''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Thank you}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Thank you}} |- | {{Wq/syl/Thanks}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Thanks}} |} {| style="margin-bottom:1em;" |+ style="font-size:1.2em; text-align:left" | '''Thumb sign''' |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Thumbs up}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Thumbs up}} |- | style="width:15em;" | {{wq/syl/Like}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Like}} |} {{Wq/syl/Div col end}} ==== Miscellaneous ==== {{Wq/syl/Div col|colwidth=50em}} {| style="margin-bottom:1em;" | {{Wq/syl/Applause}} | {{Wq/syl/Tlx|Wq/syl/Applause}} |- | {{Wq/syl/Duck}} | {{Wq/syl/Tlx|Duck}} |- | {{Wq/syl/Duck fake}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/Duck fake}} |- | {{Wq/syl/DuplicateProposal}} | {{Wq/syl/Tlx|wq/syl/DuplicateProposal}} |- | {{Wq/syl/Reply to|Example}} | {{Tlx|Reply to}} |- | {{Sent}} | {{Tlx|Sent}} |- | {{In discussion}} | {{Tlx|In discussion}} |- | {{Locked}} | {{Tlx|Locked}} |- | {{Moved}} | {{Tlx|Moved}} |- | {{Thrown out}} | {{Tlx|Thrown out}} |- | {{Withdrawn}} | {{Tlx|Withdrawn}} |- | {{Relisted}} | {{Tlx|Relisted}} |- | {{Completed}} | {{Tlx|Completed}} |- | {{Possible}} | {{Tlx|Possible}} |- | {{Unlikely}} | {{Tlx|Unlikely}} |- | {{Deferred}} | {{Tlx|Deferred}} |- | {{More}} | {{Tlx|More}} |- | {{WHAT?}} | {{Tlx|WHAT?}} |- | {{Closing}} | {{Tlx|Closing}} |- | {{On hold}} | {{Tlx|On hold}} |- | {{Stale}} | {{Tlx|Stale}} |- | {{Behaviour}} | {{Tlx|Behaviour}} |- | {{8ball}} | {{Tlx|8ball}} |- | {{Crystalball}} | {{Tlx|Crystalball}} |- | {{Fishing}} | {{Tlx|Fishing}} |- | {{Pixiedust}} | {{Tlx|Pixiedust}} |- | {{Shrug}} | {{Tlx|Shrug}} |} {{Div col end}}<noinclude> ===Multi-sign templates=== The following templates implement several icons: * {{Wq/syl/Tl|AIV}} – used by [[Wikipedia:Administrator intervention against vandalism]] * {{Wq/syl/Tl|EP}} – used for servicing requests in edit-protected areas * {{tl|Icon}} – multipurpose inline icon and comment template * {{Wq/syl/Tl|RFPP}} – used by [[Wikipedia:Requests for page protection]] * {{Wq/syl/Tl|UAA}} – used by [[Wikipedia:Usernames for administrator attention]] * {{Wq/syl/Tl|Smiley}} – used for informal communication purposes {{INTERWIKI|Q13553798}} </noinclude> hs072ydhii1db1sahf4u0xl73mkdoud 0 3614099 7254498 7238869 2026-07-17T22:06:16Z CHENG REX 2607725 /* */ 7254498 wikitext text/x-wiki {{Wp/bom/Databox|item=Q573}} '''Tuk''' Ha se jɛng yɛmo de jey ya yɛnɛ gwɔrɔ gwi. Ka ba gas e tē, e ki wo se e bak be dyam kuru beba de benas (85,400 besikon). Ka sede gasé ha kwey e kwɔn e tɔk se a yɛn nagasi, nagwi, nahwegelek, da turuk. Segsa jɛng yɛmɔ e hɛ de hé tɔk pyɛ́ cen yé vɔk jɛng nevwa da jɛng sɛ̀nɛ̀, ano mo ha se pyɛ̀ ryat yaha sal pyɛ́ cen. [[Category:Wp/bom]] [[Category:Wp/bom/Berom Wikipedia Outreach]] {{INTERWIKI|Q573}i 11d317w46scuf8ptkc2iz5j9hmki4lm 0 3614413 7254495 7083031 2026-07-17T22:03:46Z CHENG REX 2607725 /* */ 7254495 wikitext text/x-wiki {{Wp/bom/Databox|item=Q97402668}} '''Kaduna Batin''' asè bak pomo vwel Kaduna de a si bagat na tê [[Wp/bom/Najerya|Najerya]]. [[Category:Wp/bom]] [[Category:Wp/bom/Berom Wikipedia Outreach]] {{INTERWIKI|Q97402668}} r8ioz41rp84jegkprnhupynyyi010g6 0 3619408 7254523 6742315 2026-07-17T23:13:04Z Galdiz 2568250 7254523 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q8049830}} '''Yasmin Brunet Fernandez'''<ref>https://revistaquem.globo.com/noticias/noticia/2022/10/yasmin-brunet-chega-em-delegacia-de-crimes-ciberneticos-em-sao-paulo.ghtml . Quem. Retrieved 26 October 2022.</ref><ref>https://www.jusbrasil.com.br/diarios/162200485/djsp-judicial-1a-instancia-capital-27-09-2017-pg-340</ref>(nji yanyi 6 kwa fà 1988)<ref>https://caras.uol.com.br/perfil/yasmin-brunet.phtml Caras. 5 January 2022. Retrieved 27 October 2022.</ref>, àgo ivi Brazilian model, actress andà businesswoman. ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q8049830}} cp6rguaa98d1ysc8cznx4yt538ce5ok 7254524 7254523 2026-07-17T23:13:36Z Galdiz 2568250 7254524 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q8049830}} '''Yasmin Brunet Fernandez'''<ref>https://revistaquem.globo.com/noticias/noticia/2022/10/yasmin-brunet-chega-em-delegacia-de-crimes-ciberneticos-em-sao-paulo.ghtml . Quem. Retrieved 26 October 2022.</ref><ref>https://www.jusbrasil.com.br/diarios/162200485/djsp-judicial-1a-instancia-capital-27-09-2017-pg-340</ref>(nji yanyi 6 kwa fà 1988)<ref>https://caras.uol.com.br/perfil/yasmin-brunet.phtml Caras. 5 January 2022. Retrieved 27 October 2022.</ref>, àgo ivi Brazilian model, actress andà yar kasuwa. ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q8049830}} drwqnwnyjixuvzn3v1cvmeqf2h424hf 0 3619546 7254184 7253640 2026-07-17T15:28:55Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q1173623]] 7254184 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q1173623}} '''David Bahati''' n'omubazi w'ebitabo kandi omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Ni minisita w'eihanga ow'ebyobushubuzi, amakorero hamwe n'ebibiina by'okweteerana (amakorero) omu kakiiko ka Uganda. Akagaruka yaatooranwa aha ntebe y'obwa minisita omuri 2026.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/back-in-cabinet-bahati-eyes-industrial-expansion-despite-election-defeat-5496048 "Back in Cabinet, Bahati eyes industrial expansion despite election defeat"]. ''Monitor''. 14 June 2026. Retrieved 17 July 2026.</ref><ref name=":1">Kimathi, Mary Karugaba and Dedan (15 July 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/minister-bahati-defends-foreign-investments-NV_237056_072026 "News: Minister Bahati defends foreign investments"]. ''New Vision''. Retrieved 17 July 2026.</ref> Akabanza kutooranwa aha ntebe egi omu mpindahinduka ya kabineti eyabaireho ebiro 9 Okwaikumi na kumwe 2021. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'empiiha, okuteekateekyera hamwe n'entunguuka omu by'entaasya (okuteekateekyera)<ref>Uganda State House (1 March 2015). [https://web.archive.org/web/20170709092825/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/2639388/data/956667/-/oq6gpdz/-/cabinet.pdf "Full Cabinet List As At 1 March 2015"] (PDF). ''Daily Monitor (Kampala)''. Archived from the original (PDF) on 9 July 2017. Retrieved 1 March 2015.</ref><ref>independent, The (22 March 2014). [https://www.independent.co.ug/frankly-speaking-david-bahati-mp-ndorwa-west/ "Frankly speaking with David Bahati, MP Ndorwa West"]. ''The Independent Uganda''. Retrieved 8 December 2025.</ref> arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Matia Kasaija|Matia Kasaija]].<ref>Malingha, David (1 March 2015). [https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-03-01/uganda-s-museveni-promotes-matia-kasaija-to-finance-minister "Uganda's Museveni Promotes Matia Kasaija To Finance Minister"]. Bloomberg News. Retrieved 2 March 2015.</ref> == Eby'obwegyese == Bahati n'omwebembezi w'ekitongore kya Chartered Certified Accountants (FCCA). Akatunga diguri y'okubanza omu by'obushuubuzi kuruga [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]], diguri y'okubanza omu by'obushuubuzi kuruga Cardiff University, ebaruha y'obwebembezi kuruga Wharton School aha University of Pennsylvania, ebaruha y'obwebembezi omu kampiini kuruga Leadership Institute, hamwe na dipuroma omu by'obushuubuzi orungyereza kuruga Manchester Business School.<ref>[https://web.archive.org/web/20110716111330/http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=339&const=Ndorwa+County+West&dist_id=55&distname=Kabale "Parliament of Uganda]"[https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-03-01/uganda-s-museveni-promotes-matia-kasaija-to-finance-minister]. Archived from the original on 16 July 2011. Retrieved 3 October 2011.</ref> Carl Cooper, owaabaire ari omureeberezi wa St. Davids, akagira ati: "Kikaba kiri eky'omutaano kumanya ngu omujwekyerwa w'eishengyero, omwami David Bahati, nawe aine diguri ya kabiri kuruga omu yunivasite ya Wales kandi akamara obwire arikwegyera omuri Cardiff. Obutegyeki bwa Wales buriijo nibukora munonga okukira oku turikumanya.<ref>Morrell, Anna (21 June 2007). "[https://web.archive.org/web/20110607060107/http://www.churchinwales.org.uk/press/display_press_release.php?prid=4461 Bishop of St Davids appeals for help for people in Uganda"]. The Church in Wales. Archived from [http://www.churchinwales.org.uk/press/display_press_release.php?prid=4461 the original] [https://www.churchinwales.org.uk/press/display_press_release.php?prid=4461] on 7 June 2011. Retrieved 16 October 2009.</ref><ref>"[http://www.walesonline.co.uk/news/local-news/bishop-pours-out-water-life-2252542 Bishop pours out the waters of life in Africa]". Wales online. 19 May 2007. Retrieved 23 November 2014.</ref>Atakaizire omu by'obutegyeki, Bahati akaba ari mukuru w'eby'esente n'obwebembezi omu kitongore kya Uganda ekya Population Secretariat. == Omurimo gw'eby'obutegyeki == N'omwebembezi w'ekibiina kya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM), ekibiina ekiri omu butegyeki kandi niwe mukuru w'entebe ya NRM [[Wp/nyn/Kabale Disiturikiti|Kabale Disiturikiti]]. Akaba ari omukiiki omwishengyero rya Ndorwa County West Constituency, Kabale Disiturikiti, omu ishengyero rya 11 erya Uganda.<ref>[https://web.archive.org/web/20110716111330/http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=339&const=Ndorwa+County+West&dist_id=55&distname=Kabale "Parliament of Uganda".] Archived from the original on 16 July 2011. Retrieved 3 October 2011.</ref><ref>Reporter, NewVision (14 February 2021). [https://www.newvision.co.ug/category/politics/know-your-mp-elect-david-bahati-NV_90563 "Politics: Know your MP-elect: David Bahati"]. ''New Vision''. Retrieved 8 December 2025.</ref> Omu karuuru k'ekibiina kya NRM aka 2025, akasingwa Naturinda Eliab.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/minister-bahati-defeated-akampurira-falls-as-kigezi-voters-sweep-out-10-incumbents-5330814 "Minister Bahati defeated, Akampurira falls as Kigezi voters sweep out 10 incumbents"]. ''Monitor''. 19 January 2026. Retrieved 17 July 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/minister-bahati-stripped-of-kabale-district-nrm-chairmanship-5250440 "Minister Bahati stripped of Kabale district NRM chairmanship"]. ''Monitor''. 30 October 2025. Retrieved 17 July 2026.</ref><ref name=":1" /> Niwe mukuru w'entebe ya Scout Board of Uganda. Niwe mukuru w'entebe ya Uganda National Prayer Breakfast Fellowship.<ref>[https://web.archive.org/web/20100423145348/http://edmi.parliament.uk/EDMi/EDMDetails.aspx?EDMID=40483&SESSION=903 "Early Day Motion 874"]. UK Parliament. 22 February 2010. Archived from the original on 23 April 2010. Retrieved 16 April 2010.</ref> == Okutongoza eiteeka rya Uganda eririkurwanisa ebikorwa by'obushambani == Bahati akamanywa munonga omunsi yoona omu Kwa ikumi omuri 2009 bwanyima y'okureeta eiteeka ry'okurwanisa ebikorwa by'obushambani nk'eiteeka ry'omwebembezi w'eihanga ebiro 13 Okwa ikumi arikugira ngu omushango musya gutandikirweho omuri Uganda ogurikwetwa "obushambani obw'amaani" ogurikubaasa kufubirwa.<ref>Geen, Jessica (15 October 2009). "[http://www.pinknews.co.uk/2009/10/15/ugandan-mp-proposes-that-gays-should-be-executed/ Ugandan MP proposes that gays should be executed]". Pink News. Retrieved 16 October 2009.</ref> Ebiteiso bikaba birimu enteekateeka y'okureetaho ekiheneso ky'okufa aha bashaija n'abakazi abakuzire abarikuteerana n'abantu b'ekikura kimwe abari ahansi y'emyaka 18, n'abantu abaine oburema, nainga orikujunaanwa yaaba aine akakooko ka siriimu,<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8308912.stm "Uganda MP urges death for gay sex]". ''BBC News''. 15 October 2009. Retrieved 16 October 2009.</ref> nainga abo abaasingirwe emishango y'abashaija n'abashaija n'abashai Omunyamahurire kandi omurwanirizi w'obugabe bw'abashaija n'abakazi Jeff Sharlet (omuhanguzi w'ekirabo ky'amahanga goona eky'ekitongore ky'obugabe bw'abashaija n'abakazi ekya Outspoken Award) naagira ngu omu kugaaniira kwe okw'ekihama Bahati akooreka ekyetengo ky'okwita buri mushaija n'abakazi "<ref>[https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=129422524 "Finding The Root Of Anti-Gay Sentiment In Uganda]". NPR. 25 August 2010.</ref> Sharlet akagira ngu ekiragiro kikabaho ahabw'okuba Bahati akaba ari omwebembezi w'ekibiina ky'abakristaayo ekya .enka<ref>Terry Gross (24 November 2009). "[https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=120746516 The Secret Political Reach Of 'The Family]'". ''Fresh Air from WHYY-FM''.</ref> Akashoborora ngu Bahati niwe yabandize kutaho ekiteiso ky'eiteeka (omu bwire obwo hakaba harimu ekiheneso ky'okufa ahabw'okuteera abaana bato, abantu abaine oburema, nainga abashaija abaine akakooko ka siriimu abarikumanya) omukiiro ky'okushaba ekya The Family's Uganda National Prayer Breakfast omuri 2008.<ref name=":0">"[https://www.nbcnews.com/id/wbna34362943 Guests: Jeff Sharlet, etc. Transcript]". [[:en:The_Rachel_Maddow_Show|''The Rachel Maddow Show''.]] [[:en:MSNBC|MSNBC]]. 9 December 2009. Archived from the original on 10 November 2011. Retrieved 23 December 2009.</ref> Bob Hunter, memba w'ekibiina kya The Family, akaheereza ekigyezo aha NPR omu Kwa ikumi nibiri omuri 2009 ahu yaikiriize akakwate ka Bahati kwonka yaagira ngu tihaine munywani we omuri Amerika orikushagika eiteeka eryo.<ref>"[https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=121755993&ps=cprs A Different Perspective On 'The Family' And Uganda"]. NPR. 22 December 2009. Retrieved 24 December 2009.</ref> Ahanyima y'amakuru g'ekiragiro ky'okwita abashaija n'abakazi abashaija n'abakazi, Bahati akabingwa kuruga omuri 2010. S. Ekyenkyakare ky'okushaba omu ihanga ryona.<ref name=":0" /> Bahati akabuuzibwa Rachel Maddow omu Kwa ikumi nibiri omuri 2010. Bahati akahamya ngu obukaikuru bwa doora ikumi na butaano bukateebwa omu Uganda okuhandikisa abaana.<ref>[http://www.ontopmag.com/article.aspx?id=7061&MediaType=1&Category=26 On 'Rachel Maddow,' Uganda's David Bahati Says He Loves Gays], retrieved 10 December 2010</ref> Maddow ku yaahamiibwe kukoresa obukoryo bw'okuheereza abantu emirimo, akagira ngu nibaza omu mashomero, nibabeegyesa, nibabashendashenda n'esente, okubashendashenda omu nkora egi. Bahati akahamya ngu obutambi nibujanjaara omu Uganda oburikworeka ngu "omushaija okubyama n'omushaija nikirungi," obwabaire nibukoresibwa "okureeta abantu.". Maddow akahakanisa ekiteekateeko eki, arikugira ngu "okuheereza abaana emirimo kuruga omu bashaija n'abakazi, n'enshonga y'omutaano omu mahanga goona agarikuteesa aha mateeka nk'ago agateirweho omuri Uganda."<ref name=":0" />Bahati akyoreka gye omu kubuuzibwa ngu ekiragiro eki arikuteekateeka nikiija kurabira omu nkora ya demokurasiya ya Uganda kandi kikahanuurwaho. Okwongyera ahari eki, Bahati naikiriza ngu [[Wp/nyn/Amerika|Amerika]] eshemereire kuheereza obugabe bwayo ekitiinisa hamwe n'amazima ngu ebiragiro bya Uganda nibiija kukora aha banya Uganda bonka.<ref>[http://maddowblog.msnbc.com/_news/2010/12/09/5614680-rachel-maddowdavid-bahati-full-interview?lite Rachel Maddow/David Bahati -- full interview Archived 20 February 2013 at the Wayback Machine,] The Maddow Blog, 9 December 2010</ref> Ebiro 20 Okwa ikumi nibiri omuri 2013, [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|eishengyero rya Uganda]] rikahinguza ekiragiro ky'okurwanisa ebikorwa by'obutaingwa ekya 2014, ekiteiso ky'eklibonerezo ky'okufa kikarugaho, reero kyateebwa omu kihome amagara gaayo goona.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-25463942 Ugandan MPs pass life in jail anti-homosexual law"]. ''BBC''. 20 December 2013. Retrieved 12 March 2015.</ref> Eiteeka eryo rikatibwaho omukono omwebembezi w'eihanga rya Uganda ebiro 24 okwa kabiri omuri 2014.<ref>[https://edition.cnn.com/2014/02/24/world/africa/uganda-anti-gay-bill "Uganda's President signs anti-gay bill into law"]. ''CNN News''. 24 February 2014. Retrieved 24 February 2014.</ref><ref>"[http://www.news24.com/Africa/News/Museveni-signs-Uganda-anti-gay-bill-20140224 Museveni signs Uganda anti-gay bill]". ''NEWS24''. 24 February 2014. Retrieved 24 February 2014.</ref>Kwonka, ekiro 1 Okwa munaana omuri 2014, kooti ya Uganda ekasharamu ngu ekiragiro tikirikwikirizibwa ahabw'eshonga z'enkora y'omuntu.<ref>"[https://www.theguardian.com/world/2014/jul/31/uganda-anti-gay-law-constitutional-court Uganda anti-gay law challenged in court".] ''The Guardian''. AFP. 31 July 2014. Retrieved 1 August 2014.</ref><ref>"[https://www.bbc.com/news/world-africa-28605400 Uganda court annuls anti-gay law]". ''BBC News''. 1 August 2014. Retrieved 1 August 2014.</ref><ref>[http://www.timeslive.co.za/africa/2014/08/01/uganda-constitutional-court-annuls-new-anti-gay-law "Uganda constitutional court annuls new anti-gay law]". ''Times LIVE''. AFP. 1 August 2014. Retrieved 1 August 2014.</ref> == Ebihandiiko ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q1173623}} f38nwl3ou9ucbtkxhkoog1n0kh94vwu 0 3621735 7254216 7146400 2026-07-17T16:11:44Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q47507356]] 7254216 wikitext text/x-wiki {{Wp/bol/Databox|item=Q47507356}} '''Sami Ben Amar''' (La'annin 2 ga tere Maris soni in 1998) an bomfo [[Wp/bol/Kwallo Sheke|ƙwallon sheke]] ji ya ishi a matsayi an bomfondan, somboɗi eme inko kulob ɗin Champion National 2 Lyon La Duchere. Manshin an bomfo wali ga wali ji gaga soni 17 ga wali [[Wp/bol/Morocco|Morocco]]. == Ruta Club == Ben Amar zalu gowa bomfo in Nime ga gasa Ligue 2 satu ball 2-0 ga Sara Gzelec Ajeccio GA foti 23 ga Janairu 2018 (1) zowu ga kungiya Dundalk in League of Ireland premier ga foti 17 ga Augusta in 2021 (2) gowu bonfo in farko ga club koboii sombodi 3 ga bomfo la mate sanmin Drogheda united ga Sena 2-1 ga Louth Derbya oriael park. (3) Burini in farko ga klub ni foti 27 ga Augusta 2021 lokaci la awan Sena kwallo ga raga St mochta ga Sena 5-1 ga kewaye in balau ga gasa Tina Kofi FAI .(4) Ga tere August 2022 Ben Amar aji zowa Sara ga kulob ji Luxembourg national division US mondorf -lea - Bains. == Ruta Woli Ga Woli == Ben Amar zalu gowa in kungiya ni kwallo sheke in woli Morocco ko woli ga soninshe 20 ga bomfo gonta koyi la antun GA faransa U20 GA foti 8 ga nuwamba 2017.(5) == Kididdiga Saniya == {{Wp/bol/Updated|match played on 13 January 2024}}<ref>{{Wp/bol/Soccerway|sami-ben-amar/456817|accessdate=23 August 2021}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Appearances and goals by club, season and competition ! rowspan="2" |Club ! rowspan="2" |Season ! colspan="3" |League ! colspan="2" |National Cup{{Wp/bol/Efn|Includes [[Wp/bol/Coupe de France|Coupe de France]] & [[Wp/bol/FAI Cup|FAI Cup]]}} ! colspan="2" |League Cup{{Wp/bol/Efn|Includes [[Wp/bol/Coupe de la Ligue|Coupe de la Ligue]] & [[Wp/bol/League of Ireland Cup|League of Ireland Cup]]}} ! colspan="2" |Other ! colspan="2" |Total |- !Division !Apps !Goals !Apps !Goals !Apps !Goals !Apps !Goals !Apps !Goals |- |Bastia |2016–17 |Ligue 1 |0 |0 |0 |0 |0 |0 | colspan="2" |— |0 |0 |- |Bastia II (loan) |2016–17 |Championnat National 3 |8 |1 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |8 |1 |- | rowspan="5" |Nîmes |2017–18 |Ligue 2 |3 |0 |0 |0 |0 |0 | colspan="2" |— |3 |0 |- |2018–19 | rowspan="3" |Ligue 1 |0 |0 |0 |0 |0 |0 | colspan="2" |— |0 |0 |- |2019–20 |2 |0 |1 |0 |1 |0 | colspan="2" |— |4 |0 |- |2020–21 |1 |0 |0 |0 |0 |0 | colspan="2" |— |1 |0 |- ! colspan="2" |Total !6 !0 !1 !0 !1 !0 ! colspan="2" |— !8 !0 |- | rowspan="5" |Nîmes II (loan) |2017–18 |Championnat National 3 |13 |7 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |13 |7 |- |2018–19 | rowspan="2" |Championnat National 2 |20 |6 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |20 |6 |- |2019–20 |11 |3 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |11 |3 |- |2020–21 |Championnat National 3 |6 |2 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |6 |2 |- ! colspan="2" |Total !50 !18 ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— !50 !18 |- |Dundalk |2021 |LOI Premier Division |13 |1 |3 |1 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |16 |2 |- |US Mondorf-les-Bains |2022–23 |Luxembourg National Division |7 |1 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |7 |1 |- |Lyon La Duchère |2022–23 |Championnat National 2 |14 |4 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |14 |4 |- |AS Cagnes-Le Cros |2023–24 |Championnat National 3 |7 |4 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |7 |4 |- |FC Bourgoin-Jallieu |2023–24 |Championnat National 2 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |0 |0 |- ! colspan="3" |Career total !105 !29 !4 !1 !1 !0 !0 !0 !110 !30 |} {{Wp/bol/Notelist}} ==Ɗiwwa== [[Category:Wp/bol]] {{INTERWIKI|Q47507356}} qz0xa0lk4a3a40p3dfc2e3f3g5imub4 10 3623219 7255020 7017868 2026-07-18T11:18:05Z Oronnistwa 2658918 /* */ 7255020 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="infobox language" style="width: 22em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 3px;" |- ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #4682b4; color: white; padding: 0.5em;" | {{{name}}}<br /><span style="font-size: 75%; font-weight: normal;">{{{native_name|}}}</span> |- {{#if:{{{map|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em 0;" {{!}} [[File:{{{map}}}|250px|Kat jéografik a lang-la]]<br /><small style="color: #555;">Kote yo ka palé lang-la</small> }} |- ! style="text-align: left; background: #f0f8ff; color: #1c39bb;" colspan="2" | Enfòmasyon jéneral |- {{#if:{{{péyi|}}}| ! scope="row" style="text-align: left; width: 40%;" {{!}} Péyi {{!}} {{{péyi}}} }} |- {{#if:{{{réjyon|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Réjyon {{!}} {{{réjyon}}} }} |- {{#if:{{{locuteurs|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Kantité moun ka palé-y {{!}} {{{locuteurs}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f0f8ff; color: #1c39bb;" colspan="2" | Klasman & Fanmi |- {{#if:{{{fanmi|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Fanmi a lang-la {{!}} {{{fanmi}}} }} |- {{#if:{{{tip|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Kalité ékriti {{!}} {{{tip}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f0f8ff; color: #1c39bb;" colspan="2" | Statiti ofisyèl |- {{#if:{{{ofisyèl|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Lang ofisyèl adan {{!}} {{{ofisyèl}}} }} |- {{#if:{{{òganizasyon|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Académie / Òganizasyon {{!}} {{{òganizasyon}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #f0f8ff; color: #1c39bb;" colspan="2" | Kòd a lang-la |- {{#if:{{{iso1|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} ISO 639-1 {{!}} `{{{iso1}}}` }} |- {{#if:{{{iso2|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} ISO 639-2 {{!}} `{{{iso2}}}` }} |- {{#if:{{{iso3|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} ISO 639-3 {{!}} `{{{iso3}}}` }} |}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 86he9sey4bv37f1lzliczb4tjsrxxsx 0 3623275 7254088 6774966 2026-07-17T13:59:29Z Assilidjoe 2580562 added [[Category:Wq/fat/Mbasiafo]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7254088 wikitext text/x-wiki '''Robert Philip Reed''' ɔbirafɛw 11, 1959- bɛpem ndɛ) ɔyɛ amɛrikanyi Roman Catholic Sofopanyin. == Nsɛnka == * Mowɔ osuahun mapa na nyimpa beberee a m’asom hɔn enya nsunsuando pa wɔ modo, muhu iyi dɛ ahyɛse fofor. Mereyɛ biribi a megye dzi dɛ ɔyɛ dza onyankopɔn pɛ dɛ meyɛ, na mereda Onyankopɔn n’apɛdze ama me no nye dza m’enyi gye ho yie paa. [[Category:Wq/fat/Mbasiafo]] 9lwunfki1tb57dkc0y6i0l81ipxj28g 10 3623606 7254934 7109108 2026-07-18T10:33:41Z Oronnistwa 2658918 /* */ 7254934 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="infobox geography vcard" style="width: 23em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 3px;" |- ! colspan="2" class="fn org" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #d1f7f7; color: #002f2f; padding: 0.5em;" | {{{name}}}<br /><span style="font-size: 75%; font-weight: normal; color: #333;">{{{native_name|}}}</span> |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em 0;" | {| style="width: 100%; background: transparent; text-align: center;" | style="width: 50%; vertical-align: middle;" | [[File:{{{flag}}}|120px|border|Drapo {{{name|}}}]]<br /><small>Drapo</small> | style="width: 50%; vertical-align: middle;" | [[File:{{{coat-of-arms}}}|70px|Armwari {{{name|}}}]]<br /><small>Armwari</small> |} |- {{#if:{{{map|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em 0;" {{!}} [[File:{{{map}}}|250px|Kat téritwa {{{name|}}}]]<br /><small style="color: #555;">Kat jéografik la</small> }} |- ! style="text-align: left; background: #eefafa; color: #004d4d;" colspan="2" | Enfòmasyon jéneral |- {{#if:{{{Country|}}}| ! scope="row" style="text-align: left; width: 40%;" {{!}} Péyi asi {{!}} {{{Country}}} }} |- {{#if:{{{capital|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Kapital / Chef-lyé {{!}} class="label" {{!}} {{{capital}}} }} |- {{#if:{{{official_language|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Lang ofisyèl {{!}} {{{official_language}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #eefafa; color: #004d4d;" colspan="2" | Leta é Politik |- {{#if:{{{status|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Larèl politik {{!}} {{{status}}} }} |- {{#if:{{{leader|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Lidè a téritwa-la {{!}} {{{leader}}} }} |- ! style="text-align: left; background: #eefafa; color: #004d4d;" colspan="2" | Jéografi & Popilasyon |- {{#if:{{{sipèfisi|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Sipèfisi {{!}} {{{sipèfisi}}} km² }} |- {{#if:{{{population|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Popilasyon {{!}} {{{population}}} }} |- {{#if:{{{dansité|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Dansité {{!}} {{{dansité}}} moun/km² }} |- ! style="text-align: left; background: #eefafa; color: #004d4d;" colspan="2" | Lòt enfòmasyon |- {{#if:{{{Anthem|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Im ofisyèl {{!}} ''{{{Anthem}}}'' }} |- {{#if:{{{Currency|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Lajan {{!}} {{{Currency}}} }} |- {{#if:{{{kòd_entènèt|}}}| ! scope="row" style="text-align: left;" {{!}} Kòd entènèt {{!}} `{{{kòd_entènèt}}}` }} |}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> ne4n0ousc5iy8mx2xr935dekctpnfim 0 3634716 7254935 6795534 2026-07-18T10:33:49Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254935 wikitext text/x-wiki '''Alice T. Friedman''' (an Haife ta a watan Satumba 28, 1950) ƴar tarihi ce ta gine-ginen Ba'amurkiya kuma farfesa ta tarihin fasahar Amurka a Wellesley. == Manazarta == * Tattaunawar ƴan kallon mata a tsakanin masu sukar fina-finan mata a cikin shekaru goma sha biyar da suka gabata sun ci gaba da bibiyar matsalar da ba a taba ganin irinta ba na jinsi da na gani ta hanyar ban sha'awa iri-iri, amma a ƙarshe ba a gamsar da su ba, samfura a cikin harsuna, ilimin halin dan Adam, da kuma na al'ada. * "Shirye-shiryen da Wakilci a cikin Gidan Ƙasa na Farko" (1992) * Irin wannan dabarun yana da adadin yuwuwar aikace-aikace don ka'idar gine-ginen mata. A cikin yanayin tsarin tsarin zamantakewa na halitta, wanda ke ba da shawarar cewa nau'ikan nau'ikan nau'ikan abubuwa ba makawa, kamar yadda wakilci ne - wasa a tsarin al'adu - wasa a tsarin al'adu - wasa a cikin al'adun al'adu. A cikin tarihin gine-gine da aka ƙirƙira da suka, haka ma, wakilcin (ko, mafi daidai, ƙetare) na mata a cikin tsari da aka kafa ya zo ya zama babu makawa. Hotunan mata a matsayin masu raɗaɗi, masu renowa, da na gida ko kuma masu rikitarwa, masu karkatar da abubuwa na narcissism da sha'awa sun ci gaba ba tare da ƙalubale ba. * "Shirye-shiryen da Wakilci a cikin Gidan Ƙasa na Farko" (1992) == Hanyoyin haɗi na waje == Alice Friedman | Kwalejin Wellesley {{INTERWIKI|Q97610525}} [[Category:Wq/ha]] qp1d74g8qbmexzwlkmuxhx62cx4rgsj 0 3639595 7254218 7146407 2026-07-17T16:12:24Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q387515]] 7254218 wikitext text/x-wiki {{Wp/bol/Databox|item=Q387515}} '''Samuel Socchukwuwa Okwaraji''' (layannin foti 19 ga tere Mayu 1964-12 ga tere Augy1989) Kwararre an bomfo kwallo sheke la gowu in Najeriya bomfo. Kala kasan kwararre lauya kala itu digiri in balau ga fanni shari'a in duniya ko jamia pontifical Lateran ko habasha. Yanki jiwo soru sakamako gowa tilo GA mintuna 77 in bomfo zawwa gurbi gede gasa Tina Kofi duniya in woli Angola ga Fili bomfo ga legas lake surulere, jiha legas ga foti 12 ga tere August soninshe 1989. == Rayuwa Farko Ga Ruta == Layan okwaraji GA foti 19 ga tere mayu soninshe 1964 ga Orlu, jiha imo Najeriya okwaraji itu ruta ga Turai LA gowu bomfo ga AS Roma(1984_1985) Australia klagenfur(1985_1986) NK Dinamo zagrab(1986_1987) VIB Stuttgart (1987_1989) ga SSV Ulm 1846(Lamuni) 1987-1988) Yayila kammilulu karatuni in shari'a. Antun bomfo foti 30 ga tere Afrilu 1986 jamji.Dinamo zagrab ti 12-0 Samuel itu bomfo in musamman ga yanki Yugoslavia in farko bomfo modi ga sance bomfo gako gowa ga siterdiyom ga yanki zagaye na 29th Dinamo zagrab tiwo 4:3 aji bomfo jizani ga k Berchem sport in Belgium ga lokaci moto ni(1) == Ɗiwwa == [[Category:Wp/bol]] {{INTERWIKI|Q387515}} tclnzv5ei85ny6p4o8eq37rjqglvag2 0 3640585 7254959 6811364 2026-07-18T10:47:59Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254959 wikitext text/x-wiki [[File:Allerley Glossop SOUTH AFRICAN 1870-1955 Riders in Lesotho.jpg|thumb|Allerley Glossop]] '''Allerley Glossop''' (1870-1955) yar wasan Afirka ta Kudu ce wacce aka sani musamman don yanayin shimfidarta da wuraren kiwo. An haifi Glossop Alice Glossop a cikin dangi na tsakiya a Twickenham, a Yammacin London, 'yar George Glossop, vicar na Twickenham, da matarsa ​​​​Eliza. Glossop ya karanci zane-zane a Slade School of Fine Art da ke Landan a karkashin Charles Holroyd da yin talla a ƙarƙashin George Frampton, kuma ya yi karatu a karkashin William Mouat Loudan a Makarantar Fasaha ta Westminster. Ta kuma yi aiki a ƙarƙashin Arthur Elsley da Solomon Solomon, kuma ta koyar a makarantar fasaha ta ɗan gajeren lokaci, Sphinx Studio, har sai da ta rufe a shekarar 1900. == Zantuka Game da Ita == * "Jill of all trades, and master of most of them...wanda, idan ta kasance mai aiki, za ta zame da wani lallausan ƙwanƙwasa rigar cin abinci farar chiffon a kan wandonta masu hawa da manyan takalman fata, don isa wurin liyafar cin abinci tare da amfanin gona maimakon jaka." * "Mallakar da kanta ta yanayi da horo", wanda "ƙaunar 'yanci ... mace siriri mara tsoro, tare da fa'idodin ɗan adam, da kishin aikinta ... a shirye ta ke a tafarkin rayuwa, kamar gaggafa mai haske da ke shirye ta tashi da iska daga duk wani zalunci da aka yi wa matasa, rauni ko mara laifi" * "wata wata 'yar Ingila da ta dade tana zama a cikin mulkin mallaka kuma ta hade noma da zane-zane" * "Gaskiya ɗaya daga cikin masu fasaharmu na ƙasa", tare da "bushinta mai kyan gani da kyakkyawar hanyar kallon abubuwa" * "Allerley Glossop". Tarihin Afirka ta Kudu Online, Cape Town. 2011. An dawo da 26 Yuni 2016. == Hanyoyin haɗi na waje == [[:en:Allerley_Glossop|Allerley Glossop]] [[Category:Wq/ha]] 8jd307sf412x3sbttn6d0sqg2ku7f2j 0 3640591 7254962 6811458 2026-07-18T10:49:24Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254962 wikitext text/x-wiki '''Allina Ndebele ('''née Khumalo) (an Haife ta 10 Disamban shekarar 1939) ƴar Afirka ta Kudu mai fasaha ce kuma masaƙa da aka sani da kaset ɗinta. An haife ta a Swart Mfolozi a lardin KwaZulu Natal kuma bayan horon zama ma'aikaciyar jinya se ta sami aiki a matsayin fassarar Peder da Ulla Gowenius waɗanda ke cikin aikin kafa abin da zai zama cibiyar fasaha da fasaha ta Rorke. Da sauri ta dauko masaka ta yi karatu a kasar Sweden inda ta zama malama-masu sana'a. Daga baya ta ci gaba da kafa nata studio na sakar, Khumalo's Kraal kuma ta sami Order of Ikhamanga a Silver a 2005. Har yanzu tana zaune a Khumalo's Kraal a yau. == Zantuka == * "Na bi hankalina kuma na fara koyon fasahohin fasaha iri-iri don taimaka wa marasa lafiya ta hanyar fasahar fasaha. Saƙa na fi son mafi kyau. Na ji gamsuwa kaɗan yayin bin ƙayyadaddun tsari ko aiki daga cikin jigogi da malamai suka ba ni. Zan iya jin cewa ba abu na ba ne." * "Lokacin da nake aiki sai na ga hoton kuma hannuna zai hau kan ulu kuma na san inda zan sami hoton. Wani lokaci na sake canza shi kuma in cire duk ulun, na fara farawa har sai na yi farin ciki da shi. Wannan tsari ne a hankali, ga masu zanen kaya dole ne ya kasance da sauƙi." * Burmann, Pauline (2000). "Tsarin Labari: Wasu Matan Afirka Ta Kudu Mawakan Mata Biyu Suna Magana game da Ayyukansu". Bincike a cikin Adabin Afirka. 31 (4): 155-165. Saukewa: ISSN0034-5210. Farashin 3821084. * "Waɗannan dabbobi alamu ne na jin daɗin tattalin arziƙi kuma suna aiki a matsayin alaƙar ruhaniya tare da kakanni." * Hobbs, Philippa; Leibhammer, Nessa (1 Janairu 2011). "Ruwa da sararin samaniya: Ma'anar buɗewa a cikin saƙa na Allina Ndebele". De Arte. 46 (83): 22. doi:10.1080/00043389.2011.11877137. ISSN 0004-3389. S2CID 194015211.. An dawo dashi 24 Maris 2025. * Magana Game da Ita * "A cikin kaset ɗin ta tana tunowa da abubuwan da ta tuna da tatsuniyoyi masu yawa na Zulu waɗanda suka yi magana, ta hanyar muryar kaka, na zamanin da. Ba ta amfani da wani shiri da aka riga aka tsara ko kuma labari mai ma'ana. Al'amuran suna gauraya ko kuma su shiga cikin hangen nesa guda ɗaya wanda ke haifar da ruhin zato." * Hobbs, Philippa; Leibhammer, Nessa (1 Janairu 2011). "Ruwa da sararin samaniya: Ma'anar buɗewa a cikin saƙa na Allina Ndebele". De Arte. 46 (83): 22. doi:10.1080/00043389.2011.11877137. ISSN 0004-3389. S2CID 194015211.. An dawo dashi 24 Maris 2025. == Zantuka Game da Ita == * "A cikin kaset ɗin ta tana tunowa da abubuwan da ta tuna da tatsuniyoyi masu yawa na Zulu waɗanda suka yi magana, ta hanyar muryar kaka, na zamanin da. Ba ta amfani da wani shiri da aka riga aka tsara ko kuma labari mai ma'ana. Al'amuran suna gauraya ko kuma su shiga cikin hangen nesa guda ɗaya wanda ke haifar da ruhin zato." * Hobbs, Philippa; Leibhammer, Nessa (1 Janairu 2011). "Ruwa da sararin samaniya: Ma'anar buɗewa a cikin saƙa na Allina Ndebele". De Arte. 46 (83): 22. doi:10.1080/00043389.2011.11877137. ISSN 0004-3389. S2CID 194015211.. An dawo dashi 24 Maris 2025. == Hanyoyin haɗi na waje == [[:en:Allina_Ndebele|Allina Ndebele]] [[Category:Wq/ha]] 9ff6akcvpg2rsbi8vrudmybot7m9mhx 0 3641063 7254970 6812882 2026-07-18T10:57:55Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254970 wikitext text/x-wiki '''Alma Woodsey Thomas''' (Satumba 22, 1891 - Fabrairu mai zane-zane ne da malamin fasaha wanda kuma ya fi sanin zane mai launi. == Zantuka == * Rubuce rubuce rubuce rubuce rubuce rubuce rubuce rubuce, Circha 1960s-Circta 1970s kamar yadda aka buga a cikin adana Archives * Tushen kan layi * Art ne babu makawa bayanin yanayin waje, gyara kodayake suna kasancewa da halayen ɗan adam da halayen zane. * Yin hoto ya ƙunshi tafiyar matakai biyu: ɗaukar ra'ayi da bayarwa ta hanyar bayyanar bayyane. (....) Digiri na kyakkyawa a hoto ya dogara da jin daɗin zane a cikin mai zane da ikonsa na bayyana shi. * Yin amfani da launi a cikin zanen na yana da mahimmanci a gare ni. Ta hanyar launi da na nemi maida hankali kan kyau da farin ciki a cikin zanen na maimakon unsan yanayi na mutum. (...) burina bai yi farin ciki da sauran abubuwan da suka ba ni sosai ba. * Launi rayuwa ce, ko kuma duniya ba tare da launi ya bayyana gare mu ya mutu ba. Launuka sune 'ya'yan haske, kuma haske shine mahaifiyarsu. Haske (...) ya bayyana mana ruhu da ruhin rai na duniya, ta hanyar launuka. Launuka na bakan gizo da kuma fitilun arewa suna sarewa kuma su daukaka rai. An lasafta bakan gizo a matsayin alama ce. * A ganina Black Art ne m. Akwai masu zane-zane na baƙi kuma su, kamar duk sauran, su zana daga gare su sun sami abubuwan da zasu samar da maganganun zane-zane. Idan wannan magana ba wakilan ba ne, yana da wahala ko ba zai yiwu a gaya ko ɗan zane fari bane ko fararen fata. Babu shakka babu duk da haka game da tasirin gargajiya na Afirka ya samu a duniyar fasaha ta zamani. == Hanyoyin waje na waje == {{INTERWIKI|Q4733608}} [[Category:Wq/ha]] i2tzpck6un85zxzbih25jpkm9r08m5t 0 3642486 7254938 6816916 2026-07-18T10:35:13Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254938 wikitext text/x-wiki [[File:Alicia_Garza.jpg|thumb|Alicia Garza in 2016]] '''Alicia Garza''' (an haife ta a watan Janairu 4, 1981) ƴar fafutukar kare hakkin jama'a Ba-Amurkiya ce, wacce aka sani da haɗin gwiwar kafa ƙungiyar Black Lives Matter ta ƙasa da ƙasa da kuma rubutun edita ta The Guardian, The Nation, Rolling Stone, da Truthout suka buga. == Zantuka == * Kabilanci da wariyar launin fata mai yiwuwa ita ce al'amuran zamantakewa, tattalin arziki da siyasa da aka fi nazari a wannan ƙasa, amma kuma ba a fahimta ba. Gaskiyar ita ce launin fata a Amurka yana aiki akan bakan daga baki zuwa fari. Ba yana nufin cewa mutanen da ke tsakanin ba su fuskanci wariyar launin fata ba, amma yana nufin cewa kusantar ku zuwa farar fata akan wannan bakan, mafi kyawun ku. Kuma mafi kusa da baki cewa kana kan wannan bakan ya fi muni. *** [https://www.ted.com/talks/alicia_garza_patrisse_cullors_and_opal_tometi_an_interview_with_the_founders_of_black_lives_matter?language=en An Interview with the Founders of Black Lives Matter, ''Ted Talks'',] (October 2016) *Idan muka yi la'akari da yadda za mu magance matsalolin kasar nan, sau da yawa mukan fara ne daga wurin da ake yin adalci. Don haka yin amfani da farar fata a matsayin iko da muke cewa, da kyau, idan muka kyautata abubuwa ga fararen fata to kowa zai sami 'yanci. Amma a zahiri ba haka abin yake ba.... Idan muka yi maganar gibin albashi, mu kan ce mata suna samun cents 78 kan kowace dala da namiji ya samu. Duk kun ji haka a baya. Amma wannan shine kididdigar mata farare da farare maza. Gaskiyar ita ce, mata baƙar fata suna yin wani abu kamar cents 64 zuwa kowane cents 78 da mata farar fata suke yi. Lokacin da muke magana game da Latinas, yana zuwa kusan 58 cents. Idan za mu yi magana game da mata na asali, idan za mu yi magana game da mata masu wucewa, zai ma kara ƙasa. Don haka kuma, idan ka yi hulɗa da waɗanda suka fi tasiri, kowa yana da damar da zai amfana da hakan, maimakon yin hulɗa da mutanen da ba su da tasiri, kuma suna tsammanin za ta ragu. *** [https://www.ted.com/talks/alicia_garza_patrisse_cullors_and_opal_tometi_an_interview_with_the_founders_of_black_lives_matter?language=en An Interview with the Founders of Black Lives Matter, ''Ted Talks'',] (October 2016) *Ina ganin akwai wasu abubuwa da ya kamata mu yi. Don haka daya ne mu daina daukar shugabanni tamkar jarumai. Mu talakawa ne masu ƙoƙarin yin abubuwa masu ban mamaki *** [https://www.ted.com/talks/alicia_garza_patrisse_cullors_and_opal_tometi_an_interview_with_the_founders_of_black_lives_matter?language=en An Interview with the Founders of Black Lives Matter, ''Ted Talks'',] (October 2016) == Hanyoyin hadin waje == [[Category:Wq/ha]] 52yj44e939mcqc2wkllaik76wnl8ln0 0 3642565 7254206 7140610 2026-07-17T16:06:13Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q20090080]] 7254206 wikitext text/x-wiki {{Wp/bol/Databox|item=Q20090080}} [[File:Oba Lagos060602-N-8637R-006 (cropped).jpg|thumb|hutun basarake Rilwan Akiolu]] [[File:US Navy 060602-N-8637R-010 Commanding Officer USS Barry (DDG 52), Cmdr. Jeffrey Wolstenholme, presents the Oba of Nigeria, with a ship's plaque during the ship's visit.jpg|thumb|sarkin Rilwan Akiolu sojojin ruwa sun bashie kyauta]] [[File:Prominent nigerians at lagos at 50.jpg|thumb|rilwan a wani taro Lagos]] '''Rilwan Babatunde''' Osuolale Aremu Akiolu (layannin go foti 29/10/1943) ishin ji ansiri Garjiya oba(moi) 'in [[Wp/bol/Lagos state|Lagos state]] la a esoyi ga yarabanci 'in oba [[Wp/bol/Lagos|Lagos]].<ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/ssouth-west/234629-i-rightful-monarch-lagos-oba-akiolu.html?tztc=1</ref> == Ɗiwwa == [[Category:Wp/bol]] {{INTERWIKI|Q20090080}} 698lhhfs6v3n4ndd4ut96ourwj1fntb 1198 3643305 7254586 6819392 2026-07-18T04:33:47Z MathXplore 2555026 Requesting deletion ([[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] v3.1c) 7254586 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=Wrong language <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> [[$meta|Help:Contents]] – editing help on Meta-Wiki (the site for coordinating Wikimedia projects) 1ql6pyh67twttl4ljnewh99wfdi1uie 1198 3643306 7254588 6819394 2026-07-18T04:34:00Z MathXplore 2555026 Requesting deletion ([[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] v3.1c) 7254588 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=Wrong language <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> $mw dmnf1neqnmot1nsd0uz6mf24mnl7g6g 0 3645387 7254941 6826056 2026-07-18T10:39:02Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254941 wikitext text/x-wiki [[File:Alicia Witt 2014.jpg|thumb|Alicia Witt]] '''Alicia Roanne Witt''' (An haife ta 21 ga Agusta 1975) yar wasan kwaikwayo ce Ba’amurkiya, mawaƙiya, marubuciya kuma darekta. == Zantuka == Ba na jin na musamman… Ina kawai cike da kuzari kuma ina son koyo. * Akan babbar darajarta ta IQ, kamar yadda aka nakalto a cikin "Genius at Work" a cikin Mujallar Mutane, Vol. 43 Lamba 9 (6 Maris 1995) * A koyaushe ina son in yi abina, kuma iyayena sun ƙyale ni in yi abin da nake bukata. * Lokacin da ta koma Hollywood tana da shekaru 14, bayan ta sami difloma na makarantar sakandare, kamar yadda aka nakalto a cikin "Genius at Work" a cikin Mujallar Mutane, Vol. 43 Lamba 9 (6 Maris 1995) * Duk abin da kuka cim ma akwai sauran abubuwan da za ku dandana. * Kamar yadda aka nakalto a cikin "Genius at Work" a cikin Mujallar Mutane, Vol. 43 Lamba 9 (6 Maris 1995) * "Ni dai ina sha'awar mutanen da suka je ga abin da suka yi imani da shi, kamar David Lynch misali, kuma kawai suna faɗin abin da ke cikin kawunansu, kuma ba sa tsoron mutane ba su yarda da su ba. Ba ni da wani girmamawa ga mutanen da suka yi ƙoƙari su zama masu ban mamaki don jawo hankalin hankali, to amma idan wannan shine kai da gaske, kada ka yi ƙoƙari ka "al'ada kanka". Yana da layi mai kyau." * AOL Live (1996) == Hanyoyin haɗi na waje == [[:en:Alicia_Witt|https://AliciaWitt]] {{INTERWIKI|Q236247}} [[Category:Wq/ha]] sx7db0ydhvimusi84s6qifsnfuj2ilj 3 3645685 7254181 6826988 2026-07-17T15:23:55Z Dr-Taher 830241 Dr-Taher moved page [[User talk:DHIT2646]] to [[User talk:Renamed user 079fcc4ec5ed13f9a1f1e374dbc5231b]] without leaving a redirect: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/DHIT2646|DHIT2646]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 079fcc4ec5ed13f9a1f1e374dbc5231b|Renamed user 079fcc4ec5ed13f9a1f1e374dbc5231b]]" 6826988 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 11:46, 24 October 2025 (UTC) cb1is5pcvmv7sdhrh78f45t2krhwkqj 0 3646022 7254940 6828104 2026-07-18T10:38:28Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254940 wikitext text/x-wiki '''Alicia Suskin Ostriker''' (an Haife ta a Nuwamba 11, 1937) mawaƙiya ce kuma ƙwararriya wacce Bayahude ce kuma tana zaune a Amurka. == Zantuka == * shiru na mata an gina shi a cikin al'adun Ibrananci a matsayin harshe mai tsarki, ko dai ko mafi sharri. Nazarin Talmudic ba na mata bane, kuma ba harshen liturgy ba ne; an raba ibadar mata da ta maza; tkhines, addu'o'i na musamman ga mata, yawanci ana rubuta su cikin Yiddish, "harshen uwa." Don haka ƙasa mai tsarki na harshe wanda daga cikin waƙar Ibrananci-mai tsarki da na zamani na kusan shekaru dubu biyu, ba ta da iyaka ga yawancin mata. * Maƙala ita ce hanyata ta bibiyar fahimta ta cikin dajin abin da har yanzu ba zan iya fahimta ba. * Waƙar ba ta sa komai ya faru, "in ji W. H. Auden, amma akwai waɗanda ba mu yarda ba. Waƙar tana iya tsage zuciya da farantansa, ta sa ragamar jijiyoyi su girgiza, mamaye mu da bege, yanke ƙauna, bege, jin daɗi, ƙauna, fushi, ta'addanci. Zai kuma iya taimaka mana mu yi tunani sosai. Yana iya tilasta mana mu yi dariya, kamar yadda Poetry zai iya sa mu. Rilke's torso na Apollo, gaya mana cewa dole ne mu canza rayuwarmu Daga lokaci zuwa lokaci, wasu daga cikinmu sun gaskata cewa waƙar tana canza duniya. == Hanyoyin haɗin waje == * [https://www.poetryfoundation.org/poets/alicia-ostriker Poetry Foundation page] * [https://poets.org/poet/alicia-ostriker poets.org page] * [https://jwa.org/encyclopedia/article/ostriker-alicia-suskin Jewish Women's Archive page] [[Category:Wq/ha]] gmg5o4pglsfeagtoaw677sp9ji0u3bz 0 3648962 7254946 6840624 2026-07-18T10:40:40Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254946 wikitext text/x-wiki [[File:Alina Janowska.jpg|thumb]] '''Alinah Kelo Segobye''' ƙwararriyar mai fafutukar ci gaban zamantakewa ce kuma mai binciken kayan tarihi, wacce ke da ƙwarewa a fannin ci gaban zamantakewa da kuma HIV/AIDS da kuma makomar nazarin abubuwan da suka gabata a Afirka da kuma ilmin kayan tarihi na Afirka. Ita ce Shugabar Kimiyyar Ɗan Adam a Jami'ar Kimiyya da Fasaha ta Namibia kuma zaɓaɓɓiyar abokiyar Kwalejin Kimiyya ta Afirka. == Zantuka == * "Samar da mafaka" * "Laburaren ya ba mu ƙananan katunan lemu yana tabbatar da cewa mu mambobi ne masu himma," * "Yawan jahilci a duk faɗin nahiyar musamman yana shafar damar 'yan mata da mata." * "Su sabbin wurare ne" waɗanda za su taimaka mana mu sabunta "sha'awarmu ta koyo, yin kirkire-kirkire, da kuma rabawa." * Me Ya Sa 2030 Yake da Muhimmanci: Laburare da Makomar Afirka ta Kudu Daga George M. Eberhart, Agusta 19, 2015, An Dauko 11/22/2023 * Maganganu daga Alinah Kelo Segobye * "Don gina Afirka ta Kudu wadda da yawa daga cikinmu suka yi imani da gaske mun cancanci." * "Turawa tattalin arzikinmu ilimi zai maye gurbin dogaro da albarkatun ƙasa da ke da alaƙa da ma'adinai" * "Dakunan karatu za su ci gaba da kasancewa masu mahimmanci a wannan tafiya zuwa ga muhimman shekarun 2030 da 2063" * "Dakunan karatu sun yi nisa daga cibiyar al'umma ta ƙauyen da ke kan bishiyar baobab da gine-ginen mulkin mallaka na Turai," * Makiyayiyar Afirka da ke bin hanyoyi masu rikitarwa, koguna da ramuka a gefen tsaunuka ta fi sanin makomar. Abin da zan iya koya daga gare ta shi ne cewa tituna a matsayin ƙirƙirar tsari suna buƙatar kulawa akai-akai. Ina girmama ra'ayinsu game da makomar da ke cewa makomarmu ta gama gari tana da alaƙa da waɗanda ke sama da ƙasa. Mu kawai masu kula da wannan duniyar ne kuma ya kamata mu yi aikinmu da himma. * Ku san tarihinku, ku kasance masu iya magana da harsuna kuma ku kasance a buɗe ga sabbin ra'ayoyi. Ku kasance cikin neman ilimi akai-akai. Fasahar tunanin gaba tana da mahimmanci kamar kimiyyarta. * Jagoranci – Har sai abin tsoro da kuma abin gado sun zama ƙa'idar sanar da shugabanninmu, to makomar za ta kasance "ƙasar waje" koyaushe. Shugabanni dole ne su yi tunani fiye da wa'adin mulkinsu da kuma mutanen da suka ba su amanar rayuwarsu. * Duk masana tunani na duniya, malamai, dattawan ƙauye, yara da duk albarkatun ilmantarwa. Babu wata majiya mai gata, duk suna da mahimmanci iri ɗaya. * Alioune Sall – ƙwararren "nazarin gaba" na farko da na haɗu da shi. Nelson Mandela – wanda ya ba da rayuwarsa da lokacinsa ga 'yantar da Afirka ta Kudu ta hanyar da ba ta son kai. Suna ci gaba da tunani game da ƙaddara da gado da kuma sanin cewa su biyun ba haɗari ba ne. * Sha'awa mai zurfi ga ajandar ci gaban nahiyar a baya da kuma yanzu. Yanzu shine inda zan iya ciyar da neman ilimi na. * Bincike bisa shaida don sanar da ci gaban manufofi. Haɗin kai da haɗin kai na Afirka. Makomar ci gaban Afirka ta yau da kullun da aka cimma a rayuwata. * Botswana, Tanzania, Birtaniya da Afirka ta Kudu – Tanzania da Afirka ta Kudu suna ci gaba da ƙarfafa gwiwa a matsayin tushen ɗan adam da sabbin fasahohi. == Hanyoyin hadi na waje == [[:en:Alinah_Kelo_Segobye|i/Alinah_Kelo_Segobye]] {{INTERWIKI|Q70377474}} [[Category:Wq/ha]] i0geix6jkiva1crjvgjhmuagz3fi4pj 0 3649812 7254943 6844955 2026-07-18T10:40:14Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254943 wikitext text/x-wiki '''Alimotu Pelewura''' (a shekara ta 1865 – 1951) ƴar kasuwa ce ta Najeriya wacce ta kasance shugabar kungiyar mata ta Kasuwar Legas, ƙungiyar masu fafutukar kare hakkin mata a kasuwar Legas. Ta kasance muhimmiyar abokiyar siyasa ta Herbert Macaulay. == Zantuka == * Ni ce wacce ake kira Pelewura…. . Ba zan yi yunwa a ƙasar da aka haife ni ba. *** [https://theamateurwriterblog.wordpress.com/2020/12/30/lets-be-patriotic-9/ Alimotu Pelewura], December 30, 2020, by Morayo == Hanyoyin hadin waje == [[Category:Wq/ha]] no0tvj9c6mn4bos1komm6qpsbzuax41 0 3650903 7254928 6849294 2026-07-18T10:30:21Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254928 wikitext text/x-wiki [[File:Alice Nkom.jpg|thumb|Alice Nkom]] '''Alice Nkom ('''an haife ta a ranar 14 ga Janairu, 1945) lauya ce 'yar ƙasar Kamaru, yar siyasa, kuma mai fafutukar kare haƙƙin ɗan adam wadda aka sani da fafutukarta wajen kare haƙƙin mutanen LGBTQ+ a Kamaru. Ita ce mace ta farko a Afirka ta Tsakiya da ta zama lauya kuma an san ta da ƙoƙarinta na fafutukar kawar da luwaɗi a yankin. == Zantuka == * Kada ku damu da ni. Ina ganin za a kama ni a cikin kwanaki masu zuwa, amma ba zan rasa barci kan wannan ba ko kuma, musamman, in yi watsi da abin da muka fara tare. * asaah ƴancin ɗan adam na Kamaru-Alice Nkom za a kama ta a ranar 10 ga Janairun shekarar 2011 * Maganganu game da Alice Nkom * Dole ne hukumomi su kawo ƙarshen amfani da tsarin shari'a ba bisa ƙa'ida ba don kai hari ga Alice Nkom. * Amnesty International. Kamaru: Dole ne hukumomi su dakatar da cin zarafin mai kare haƙƙin ɗan adam Alice Nkom da hare-haren da ake kai wa ƙungiyoyin fararen hula 9 ga Janairu 2025 * "Yin amfani da makami don tsoratar da mai kare haƙƙin ɗan adam Alice Nkom ya nuna rashin kulawa da hukumomi ke yi wa haƙƙin ɗan adam na waɗanda ke kare haƙƙin wasu mutane." == Hanyoyin hadi na waje == [[:en:Alice_Nkom|Alice_Nkom]] {{INTERWIKI|Q4726036}} [[Category:Wq/ha]] lksjiwrf31dfc3twbboiu9l1njyogn0 0 3650961 7254931 6849510 2026-07-18T10:32:27Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254931 wikitext text/x-wiki [[File:Alice Roosevelt by Frances Benjamin Johnston.jpg|thumb|Alice Roosevelt Longworth]] Alice Roosevelt Longworth (12 ga Fabrairun shekarar 1884 - 20 ga Fabrairu 1980) ita ce 'yar Theodore Roosevelt, shugaban Amurka na 26, da matarsa ​​ta farko, Alice Hathaway Lee. == Zantuka == * "Yana kama da an yaye shi a kan wani abu mai tsami. * A kan Calvin Coolidge, kamar yadda aka ambata a cikin The Washington Post (21 ga Oktoba 1924)." * Ƙaramin mutumin da ke kan kek ɗin bikin aure. * Yana kwatanta Thomas E. Dewey, abokin hamayyar Harry S. Truman na Republican, kamar yadda aka ambata a cikin The Washington Post (22 ga Mayu 1951); wanda aka danganta shi da Walter Winchell. * "Idan ba za ku iya faɗin wani abu mai kyau game da wani ba, ku zauna a nan kusa da ni." * Kamar yadda aka ambata a cikin Time (9 ga Disamba 1966) * Bambance-bambance: * "Idan ba ku da wani abu mai kyau game da kowa, ku zo ku zauna kusa da ni." * "Idan ba ku da wani abu mai kyau da za ku faɗi game da wani ku zauna a nan kusa da ni." * "Ina da wata dabara mai sauƙi. Cika abin da babu komai. Zubar da abin da ya cika. Kuma ka goge inda yake ƙaiƙayi. * Kamar yadda aka ambata a cikin The Best (1974), wanda Peter Passell da Leonard Ross suka gyara." * "Na daɗe ina yarda da karin maganar cewa sirrin ƙuruciya ta har abada ci gaba ne da aka kama. * Kamar yadda aka ambata a cikin Alice, The Life and Times of Alice Roosevelt Longworth (1979) na Howard Teichmann, shafi na 237." * "Na daraja 'yancin kaina tun ina ƙarami kuma koyaushe na kasance wani abu na mutum ɗaya ... To, ko ta yaya." * Kamar yadda aka ambata a cikin "The Doyenne of the Drawing Room" a cikin The New York Times (23 Agusta 1981). * Kalamai game da Longworth * "Zan iya zama Shugaban Amurka, ko kuma zan iya sarrafa Alice. Ba zan iya yin duka biyun ba. * Theodore Roosevelt, a martanin da wani mai martaba ya yi masa ko zai iya sarrafa 'yarsa fiye da kima, kamar yadda aka ambata a cikin littafin Hail to the Chiefs: My Life and Times with Six Presidents (1970) na Ruth Shick Montgomery, da kuma mujallar Time (3 Maris 1980)." == Haɗin waje == [[:en:Alice_Roosevelt_Longworth|Alice Roosevelt Longworth]] [[Category:Wq/ha]] cofkpsfcl2164unrdgykesb8g1yw3mn 0 3653254 7254926 6860199 2026-07-18T10:29:32Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254926 wikitext text/x-wiki '''Alice Norara Nabatanz'''i (haifaffensu a 1988), masanin masanin masanin addinin Uganda ya kasance a Jami'ar Masar. == Zantuka == * "Ba ni da waɗancan labarun da suka shafi su. Ban face kalubalen da irin wannan ... Allah ya shirya labarina da kyau ba." * Da yake magana a kan rashin "abyss don farin ciki" labari * A cikin ilimin kimiyya, kuna ma'amala da bayanai. Kun tabbatar da su ko jayayya da su, ba dabarun rikitarwa na yaƙe-yaƙe da ya faru kafin a haife mu. * Da yake magana akan dalilin da yasa ta zabi kimiyya * "Daga Standardaya daga cikin Standardaya, baba baba ya ba mu lambobin lissafi 100 don magance kowane biki. Wannan shine yadda muka saba da lissafi". * Da yake magana kan yadda ta gabatar cikin kimiyya * "Nemo mafita kimiyya zuwa matsalolin manyan matsalolin da suka shafi jama'a, kamar mace-mace da jarirai, da kuma mutane masu rashin gaskiya ne wanda zai iya yi". * Alice nabatanzi yayin tattaunawa game da hanyarta zuwa aikinta * "Masana'antar masana'antu na halitta a Afirka sun wanzu tun a lokaci tun kafin a iya sake yin tunani da kuma samun wata hanya ta kawar da wannan polythene kuma muna da daidaito samfuranmu". * [1] Adireshin Keynote a Complate Compleirƙirar Tsarin Kasuwanci na Ruwa na Tsabtace Commentrica (Sampiana). 2022 * "Na karba ba tare da wata damuwa ba saboda na amince da kaina kuma na sami kwarin gwiwa cewa zan iya yin komai da kuma isar da abin da ya dace". * Da yake magana game da kwarewarta a cikin aikinta na farko == Hanyoyin waje na waje == [[Category:Wq/ha]] cshbb024ruifd66n3vgkfcj4lcfmhrx 0 3653992 7254891 6863638 2026-07-18T09:49:04Z Abdulmuddalib Iabrahim Salisu 2694599 7254891 wikitext text/x-wiki '''Alice Alaso''' (wani lokaci ana kiranta Alice Alaso Asianut) (an haife ta 21 ga Janairun shekarar 1969) malama ce kuma ƴar siyasa ƴar Uganda wacce ita ce Wakiliyar Mata a gundumar Serere a majalisar dokokin Uganda ta takwas, tara da ta goma. Ta kasance mai alaka a siyasance da jam'iyyar FDC, kuma ita ce babbar sakatariyar jam'iyyar ta farko na tsawon shekaru goma. == Zantuka == * Ko kai dan fafutuka ne, ko ka zagi, babu wanda ya yi nasarar sauya wannan mulki a cikinsu. * Bari mu ga manufar wannan tattaunawar mu yarda cewa mu diflomasiyya ne. Wannan yana nufin akwai mutane masu taurin kai da tashin hankali a wajen * Ya kamata mu kalli irin karfin da muke da shi a matsayinmu na jam’iyyun siyasa kuma zan iya gaya muku cewa har yanzu da dama daga cikinmu ba su gina wannan damar ba. Muna aiki akan tsarin mu. * Ban yi imani da tashin hankali ba kuma ANT ba ta yarda da tashin hankali ba. Mun yi imani da fafutuka kuma mun yarda da bijirewa saboda an tanadar da su a cikin dokokin kasar nan * Yayin da muka yi imani da gwagwarmaya da ƙin yarda, da farko muna buƙatar gina tsarinmu don tallafa mana lokacin da muka je irin waɗannan ayyukan. == Hanyoyin haɗi na waje == [[:en:Alice_Alaso|Alice Alaso]] [[Category:Wq/ha]] 1qwolmkq4nts33q1nv00om0618tj7xi 0 3654016 7254950 6863759 2026-07-18T10:43:19Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254950 wikitext text/x-wiki [[File:Leonie Cooper (AM, 2025).png|thumb|Alison Cooper]] '''Alison Jane Cooper''' (an haife ta a ranar 31 ga Maris ɗin shekarar 1966) ƴar kasuwa ce ta Birtaniya. Ita ce tsohuwar babbar jami'ar zartarwa (Shugaba) ta Imperial Brands, kamfanin taba na huɗu mafi girma a duniya kamar yadda aka auna ta hannun jarin kasuwa. == Zantuka == * "Ina ƙoƙarin tilasta wa mata kashi ɗaya cikin ɗari a cikin allunan gwamnati - ina adawa da duk wannan." * "Mutane suna magana game da rufin gilashi amma ba wani abu ne da na taɓa fuskanta ba musamman - amma wannan shine kawai gogewata." * "Ya kamata a sami ƙarin 'yancin zaɓi. Ya kamata mutane su sami 'yancin yanke shawara ko za su je wurin shan taba ko kuma wurin da ba a shan taba." * Alison Cooper, shugabar Imperial Tobacco, ta yi Allah wadai da nuna wariya mai kyau Afrilu 27, 2010 * Ba ni ne wanda ke goyon bayan ƙa'idodi ba saboda ƙa'idodi suna kusa da ɓangaren buƙata na ƙa'idar kuma kuna buƙatar duba ɓangaren wadata. Kuma gyarawa cikin sauri a ɓangaren wadata ba lallai bane gyara mai inganci ne. * "Alison Cooper: Mata Manyan Kamfanonin Kasuwanci ba kayayyaki ba ne", The Telegraph (Oktoba 31, 2012) * Ba na son in yi tunanin mu kayayyaki ne." Da take magana a wata hira ta talabijin da Bloomberg TV, ta ƙara da cewa: "Ba abu ne mai sauri ba a warware shi. * "Alison Cooper: Mata Manyan Kamfanonin Kasuwanci ba kayayyaki ba ne", The Telegraph (Oktoba 31, 2012) * "Alison Cooper ta yi magana game da raguwar sayar da Imperial Taba" (2014) * "Alison Cooper ta yi magana game da raguwar sayar da Imperial Taba" (Yuni 6, 2014) * Kawai abin sha'awa ne mai ban mamaki kuma yana da kyau ga ainihin da kuma hasashen murya * Ina fatan hakan ne, amma ya yi wuri da a kira shi. Wannan ita ce kawai alamar da nake da ita a yanzu * Rage cinikin ya kasance a Yammacin Turai na dogon lokaci * Hana nuna ba ya kawo wani canji; Gargaɗin da aka yi wa fakiti ba su da wani tasiri * Abin da kawai muka taɓa gani yana kawo canji shi ne hana shan taba a wuraren jama'a, domin suna rage lokutan shan taba. * Akwai wani zaɓi na manya a nan kuma akwai manya da yawa waɗanda har yanzu suka zaɓi shan taba duk da shekaru da yawa na dalilan da ba sa shan taba. Wannan yana buƙatar a girmama shi a wani lokaci * Gyara buƙata ba shine amsar ba, kuma wannan shine duk ƙa'idodi. Ba ya yin komai don daidaita wadata kuma, idan ina magana kai tsaye, ba ya yin komai game da ingancin wadata. Zai ɗauki ɗan lokaci da wahala don gyara wasu daga cikin waɗannan. * "Ina ɗauke da bayanai da yawa a cikin kaina, amma yawancinsu waƙoƙi ne." * Alison Cooper, lokacin da ba ta mai da hankali kan aikinta na yau da kullun a matsayin ɗaya daga cikin mata huɗu kawai da suka gudanar da kamfanin FTSE 100 ba, tana ɗaukar darussan waƙa. 6 ga Yuni, 2014 * "Abin da kawai muka taɓa gani yana kawo canji shine hana shan taba a wuraren jama'a, saboda suna rage lokutan shan taba." * "Akwai manya da yawa waɗanda har yanzu suka zaɓi shan taba duk da shekaru da dama da suka gabata na dalilan da ba sa yin hakan. Wannan yana buƙatar a girmama shi a wani lokaci." * Abin da kawai na taɓa yi a aikina shi ne kawai in yi ƙoƙari in ƙara yawan dama da ƙalubale ga duk wani matsayi da na taka, kuma hakan ya kai ni ga wannan kujera." * Jaridar Standard Publication on Interview: Shugabar Imperial Taba Alison Cooper - 'Hana nuna abubuwa abu ne mai wahala amma zan ci gaba da haifar da riba mai yawa' Yuni 6, 2014 * " 'Haraka, haraka haina Baraka' wanda ke nufin a cikin Swahili 'Yi sauri, sauri ba ya kawo albarka'." * "Idan ka yi mini aiki ba yana nufin ba na tuƙi da ƙarfi don abubuwa ba, amma akwai lokutan kasuwanci da kawai dole ne ka zauna ka bar abubuwa su yi aiki - wataƙila ka bar shawarar ta yi tasiri kaɗan kafin ka shiga." * Alison Cooper kan mafi kyawun shawara da aka samu a wata hira da The Standard. Yuni 6, 2014 == Hanyoyin Haɗin waje == [[:en:Alison_Cooper|https://AlisonCooper]] {{INTERWIKI|Q4727049}} [[Category:Wq/ha]] per7ehw5nl29mpca19jlu88iajo1jfo 0 3654082 7254952 6863889 2026-07-18T10:44:32Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254952 wikitext text/x-wiki [[File:2021 - Centre Stage HM1 8091 (51648554472).jpg|thumb|Alison Darcy ]] '''Alison Darcy''' kwararriyar masaniyar ilimin halayyar ɗan adam ce kuma mai fasaha. Ita ce ta kafa kuma Shugabar Woebot Health, wani kamfani da ke samar da hanyoyin magance matsalolin dijital da kayayyakin lafiyar ɗabi'a. Abubuwan da aka faɗa Da farko ni da Pierre ne muka gina samfura da wasanni na yanar gizo. Mun yi ƙoƙarin yin wasannin bidiyo don CBT na tsawon watanni 9, abubuwa kamar samfuran almara masu hulɗa don yanayin haɗin gwiwa. Dukansu sun yi tattaunawa sosai har ya sa muka koma chatbots. Pamela Fox ta shiga a matsayin shugabar injiniya kuma ta taimaka wajen sake gina tarin. == Zantuka == * Ƙungiya — ta yaya ƙungiyar ku ta haɗu, kuma menene matsayin? * Bayani na yana cikin binciken ilimin halayyar ɗan adam na asibiti kuma na tuntuɓi mafi kyau a fagen. Duk mun yarda cewa aikinmu ba ya girma. Athena Robinson, tsohuwar farfesa a fannin tabin hankali ta Stanford ta shiga a matsayin Babban Jami'in Asibiti. Baya ga haka, wasu daga cikin abokan aiki na ko abokaina sun shiga - mutanen da suka damu da batutuwan lafiyar kwakwalwa. Yana samar da kyakkyawan wurin aiki - wannan ra'ayin ya fi kowannenmu girma. Idan ka duba bayanai da abin da mutane ke rabawa, abin sirri ne kuma ba ka ma jin irin wannan abu a cikin maganin ɗan adam. * Ƙungiya — ta yaya ƙungiyar ku ta haɗu, kuma menene ayyukan? * A ƙarshe, koyaushe muna tambaya: Yaya kuke ji, mafi kyau, iri ɗaya, ko mafi muni? Muna duba rubuce-rubucen da suka gaza kuma muna ƙoƙarin magance matsalar abin da ya faru - muna ƙoƙarin rage mutanen da ke jin muni. Yana da wuya a gano abin da za mu iya yi wa waɗanda ke jin haka. Idan ka fahimci kuskure, mutane ba sa jin kunyar gaya maka - lokacin da maɓalli bai rufe duk abin da masu amfani ke son faɗi ba, masu amfani za su gaya maka. * Ta yaya kake auna nasara; menene ma'auninka? Menene mu'amalar nasara? Menene mu'amalar da ta gaza? * Muna kuma amfani da ma'aunin bincike na yau da kullun, kamar daidaito da tunawa. Misali, don gano mutanen da ke cikin matsala, muna fifita hanyoyin bincike na tunawa fiye da daidaito domin muna son mu kasance masu haɗaka da yawa kuma mu gano duk wanda zai iya samun matsala don mu iya tura su zuwa ga masu ba da shawara na ɗan adam ko layin taimako. * Ta yaya kuke auna nasara; menene ma'auninka? Menene mu'amalar nasara? Menene hulɗar da ba ta yi nasara ba? * Muna koyo koyaushe kuma mun koyi yadda ake bin diddigin koyo. Idan kuna da maɓallai biyu, ya kamata su wakilci hanyoyi daban-daban. Idan babu amsawa ta halitta ko magana, muna amfani da emoji azaman mai cike maɓalli mai sauƙi. Mun koyi abubuwa da yawa game da hotuna. Mun taɓa samun hoton bam baƙi da fari kuma mun ga yana haifar da wasu mutane, don haka dole ne mu cire shi. Gabaɗaya ina son hotunan baƙi da fari. Mutane da yawa ba sa son minions. Akwai abubuwa da yawa saboda dandano na kansu a nan - wasu mutane suna son bidiyo, wasu kuma ba sa son sa. Mun kauce daga bidiyo, amma muna iya yin wasu don taimakawa wajen koyar da mutane dabaru masu wahala. Lokacin da mutane suka fusata, za su iya sarrafa kaɗan kawai - don haka harshenmu da rubutunmu dole ne su kasance gajeru. Mun ga ya fi sauƙi a sami kumfa da yawa na hira tare da layuka 1 ko 2 - muna ƙoƙarin kiyaye shi da laushi da tsalle. Akwai kusan tsari a ciki - akwai wasu kwararar ruwa kaɗan inda za mu iya kama taimako. * Edita da rubutun - me kuka koya daga kwararar ruwa zuwa yanzu? Me kuka koya daga gina layukan dogo da kuma yin abubuwan ban sha'awa masu kayatarwa (tare da hotuna, gifs, emojis, da sauransu)? * Wasu masu amfani suna son a yi musu wani abu daban. Kullum muna bayar da gayyata don shiga tattaunawa. Babu wani zato da mutane ke yi cewa suna son taimako. Wasu mutane kawai suna son yin hira, ba sa son taimako. Don haka muna ƙoƙarin kada mu tambayi mutane abin da suke nema a fili. Babu tattaunawa mai yawa da ke nesa da maɓallan Woebot. Mutane na iya son bidiyo ko darasi na baya. * Menene abubuwan da masu amfani suka fi tambaya a waje da babban aikin - shin suna neman barkwanci ko wasu shawarwari? Wato, lokacin da suka ɓace, ina za su je? * Dabara ɗaya tilo da muka yi ita ce latsawa - wacce ta yi nasara sosai. Abin sha'awa, mun sami ƙarin tattaunawa sakamakon sake dubawa na labarin blog fiye da manyan 'yan jarida. Masu rubutun ra'ayin kanka a yanar gizo kawai suna neman mu. Sunan harshe da kunci sun taimaka kuma sun fara aiki tare da bayanai kuma binciken ya taimaka. Wasu daga cikin sauran bot ɗin lafiyar kwakwalwa ba su da amfani kuma wataƙila suna da haɗari - don haka samun ainihin bayanai daga bincike yana da mahimmanci. * Dabarun siyan mai amfani — ta yaya mutane ke jin labarin bot ɗinka kuma su fara amfani da shi? * Na farko shine kawai a tambayi mutane ko suna son yin magana. Ban tabbata ko mun sami gayyatar ba. Wasu daga cikin hanyoyinmu na turawa sun kasance kamar "beep boop" — muna ƙoƙarin fahimtar jadawalin sake jawo hankali. [Lura: Shiga don ganin menene lafiyar kwakwalwar wani babban dalili ne na sake shiga — Woebot ta dabi'ance yana yin haka.] * Sake jawo hankali da sake amfani da dabarun — ta yaya kuke sa masu amfani na farko su sake shiga? * Yana da kyau a sami bango na biyan kuɗi da farko don samun tabbacin cewa mutane za su biya shi. Muna da ƙimar canzawa mai kyau, amma ina so in tattara bayanai. Kai tsaye zuwa ga mai amfani zai zama samfurin dogon lokaci. Mutane suna aiko mana da imel suna cewa wannan ya fi rahusa fiye da oMai ilimin hanyoyin kwantar da hankali; su ne suka fi daraja mu. Sauƙin kai babban shawara ne mai kyau. * Samun kuɗi? Ta yaya kuka yanke shawarar komawa daga cajin $39 a wata zuwa kyauta? * Duk bayanan da aka cire gaba ɗaya kuma aka ɓoye su - babu wanda ke cikin kamfanin da zai iya ganin bayanan Facebook na kowa. Ya kasance don kare mai amfani da kuma kare mu. Ka'idar jagora ita ce bayyana gaskiya. Babu tattaunawa mai buɗewa - komai an rubuta shi. Muna son ƙaddamar da app don samun ƙarin sirri. * Ta yaya kuke tunani game da mallakar bayanai da matsalolin sirri? Yana kama da kun saita shi don haka babu likitan da ya taɓa ganin sunan mai amfani? * Muna amfani da AWS Lambda da NodeJS. Manhajarmu za ta sami Woebot mai rai da aka haɗa da NLP wanda zai iya amsawa ga harshen magana tare da zane mai motsi. Muna yin nazarinmu a gida yayin da muke komawa ga bin ƙa'idodin HIPAA don aikace-aikacenmu. Ba ma son ɓangare na uku ya kalli bayanai. Mun gina dashboard a lokacin bazara. Yana da wuya a sami ƙwararrun masana kimiyyar bayanai da mutanen AI, da injiniyoyin Android. * Me za ku iya gaya mana game da tarin fasahar ku? Shin kuna yin NLP a cikin gida, kuma waɗanne ayyuka na waje kuke so? * Muna shirin manhajar iOS da Android don mutane su sami ƙarin sirri da kuma bin ƙa'idodin HIPAA. Akwai dalili mai kyau na ajiye shi tare da rubutu kuma kada ku yi shi da murya. Ba za ku iya ganin mummunan tunani a cikin murya ba, to amma a cikin chatbot na rubutu kuna rubuta shi kuma wannan fitarwa yana taimaka muku shawo kan shi. Messenger babban dandamali ne na ƙaddamarwa - suna sauƙaƙa ƙirƙira da ƙaddamar da bot. Masu amfani sun ji daɗin samfuranmu a can kuma mun yanke shawarar ƙaddamar a can saboda yana da sauƙi. * Tunani akan dandamali daban-daban? FB Messenger vs iOS / Android apps? Shin kuna shirin yin sigar murya? * Ina son ParentSpark sosai - yana taimaka wa iyaye wajen kula da yara. Labarin su yana da kyau. Uwa ce ke koyar da 'ya'yanta kuma suna taimaka muku a matsayin iyaye. Ina kuma son Jeyant don gwajin lafiya; suna da masu amfani sama da miliyan da kuma duba Zika da sauran cututtuka. PullString ya yi wasu kyawawan dabarun tattaunawa kamar Dr. Who. Mabu chatbot, tare da idanu da ke bin ka, yana da kyau kuma ina tsammanin IDEO ne ya tsara shi. * Waɗanne sauran bot ɗin kuka yi la'akari da su don samun kwarin gwiwa — waɗanne sauran chatbots ne suka sa ka ce "WOW"? Akwai wasu hanyoyin amfani da kuka yi tunanin sun yi kyau kawai? == Hanyoyin Haɗin waje == [[:en:Alison_Darcy|https://AlisonDarcy]] [[Category:Wq/ha]] dm4z4qprqgsz9gsb4jv95qo0ped3c99 0 3655581 7254897 6871065 2026-07-18T09:58:58Z Abdulmuddalib Iabrahim Salisu 2694599 7254897 wikitext text/x-wiki '''Alice Aprot Nawowuna''' (an Haife ta 2 Janairun shekarar 1994) ƴar tseren nesa ce ta Kenya. == Zantuka == * Gasar ta kasance mai matukar fa'ida tare da ƙwararrun ƴan gudun hijira...kwas ɗin yayi kyau sosai kuma yanayin ya dace da gudu. Zan koma Kenya don shirya kakar waƙa. Burina shi ne in tsallake zuwa gasar Olympics a tseren mita 10,000. * Riadha, Alice Aprot ta ci gaba da hawan meteoric tare da nasara a Campaccio X-Country, Kenya Page, Janairu 10, 2016. == Hanyoyin haɗi na waje == [[:en:Alice_Aprot_Nawowuna|Alice Aprot Nawowuna]] [[Category:Wq/ha]] b3bnros8e35wxo4s3vlvufa19r4jza5 0 3655586 7254937 6871082 2026-07-18T10:34:39Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254937 wikitext text/x-wiki '''Alice Wairimu Nderitu''' (an haife ta 9 Janairun shekarar 1968 a Nairobi, Kenya). Wani mai shiga tsakani na kasar Kenya wanda ya taba riƙe mukamin mai ba da shawara na musamman na Majalisar Dinkin Duniya kan yaki da kisan kare dangi a karkashin Sakatare Janar na Majalisar Ɗinkin Duniya António Guterres daga 2020 zuwa 2024. == Zantuka == * Jama'a kada su taba biyan kudin rikicin da ba su da wani nauyi a kai. Dole ne a kiyaye mafi girman haƙƙoƙinsu da kiyaye su, kuma a biya musu bukatunsu na jin kai. * Yana da matukar muhimmanci a himmatu ga al'ummomi su zauna tare cikin lumana da kuma magance duk wani koke-koke cikin lumana da lumana, kamar yadda yake a yankin kansa kamar yadda yake a dukkanin kasashe da yankunan da ake ci gaba da yin tashe-tashen hankula. * Bayar da lissafi shine muhimmin abin da ake buƙata don rigakafi kuma dole ne a ba da fifiko kamar haka. == Hanyoyin haɗi na waje == [[:en:Alice_Wairimu_Nderitu|Alice Wairimu Nderitu]] [[Category:Wq/ha]] 3wa7lkfqbx8wsqla5vojyjtha5qipyh 0 3657804 7254958 6881346 2026-07-18T10:47:31Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254958 wikitext text/x-wiki [[File:Commissioner General Doris Akol.jpg|thumb|Allen Kagina]] '''Allen Catherine Kagina''' shugaba ce a Uganda kuma babbar jami'a a kamfanoni. Ita ce babbar darakta ta Hukumar Kula da Hanyoyi ta Uganda (UNRA). == Zantukq == * Babu wanda ke son duniya cike da mutane iri ɗaya. * Ƴan kunne Ba Ya Canza Ɗana Waye." * Na sami wanda ke cikin matsala a da ya isa ga canji, kuma duk da cewa abubuwa da yawa sun canza ta hanyar gyare-gyare daban-daban, canjin bai cika ba. * Na sami tsoro, abin kunya, da girma == Hanyoyin hadi na waje == [[:en:Allen_Kagina|Alen Kagina]] {{INTERWIKI|Q4731734}} [[Category:Wq/ha]] ms270zjjcug2efnpb31z6ovzwlh67sq 0 3659754 7254965 6888398 2026-07-18T10:56:00Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254965 wikitext text/x-wiki '''Allison Robertson''' (Agusta 26, 1979 -) mawaƙiya Ba'amurkiya ce kuma tsohuwar mawaƙiyar rock The Donnas da ƴan matan Chelsea. == Zantuka == * Ina jin da gaske ya bambanta zama a wurin nuni. Yana da irin wannan babban ji kuma ina fata cewa ba ya mutu tare da Intanet kamar yadda sauran abubuwa suke da shi. Fita, goyi bayan waɗancan makada, samun giya, sauraron kiɗan raye-raye kuma kar ku manta da shi! *** [https://www.iconvsicon.com/2008/03/07/round-and-round-with-the-donnas-an-interview-with-allison-robertson/ Round and Round with The Donnas: An Interview with Allison Robertson] (7 March 2008) == Hanyoyin hadin waje == [[Category:Wq/ha]] sxhe36v87h3ue8pcj0iix8irg534qx7 0 3660105 7254932 6889783 2026-07-18T10:32:50Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254932 wikitext text/x-wiki '''Alice Rwema''' lauya ce kuma ma'aikaciyar gwamnati a Ruwanda, tun daga watan Agustann shekarar 2014. Ta kasance mataimakiyar shugabar kwamitin gudanarwa na Ruwanda Energy Group (REG). == Zantuka == * Ba mu ci gaba da sauri kamar yadda ake buƙata. * Alice Rwama Said (The New Times Rwanda, Satumba 8, 2023) == Hanyoyin haɗi na waje == [[:en:Alice_Rwema|Alice Rwema]] [[Category:Wq/ha]] eaqnlfkjwkmc0xqu5dh4w2jtemtayg8 0 3661250 7254954 6894627 2026-07-18T10:46:24Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254954 wikitext text/x-wiki [[File:Alla_Pugacheva_on_Slavianski_Bazaar_in_Vitebsk_01_(cropped).jpg|thumb|Alla Pugacheva (2016)]] '''Alla Borisovna Pugacheva''', wani lokacin Pugachova (Rashanci: Алла Борисовна Пугачёва, an haife ta 15 Afrilu 1949), ɗan wasan Soviet ne kuma na Rasha. Aikinta ya fara ne a shekarar 1965 kuma ya ci gaba har zuwa yau, duk da cewa ta yi ritaya daga taka leda. Don ita "tabbataccen mezzo-soprano da cikakken nunin motsin rai na gaske", tana jin daɗin matsayi mai ban mamakiya a cikin tsohuwar Tarayyar Soviet a matsayin mafi kyawun wasan Soviet dangane da tallace-tallace da shahara. == Zantuka == * Don Allah a haɗa ni a cikin jerin wakilai na ƙasashen waje na ƙasata, kamar yadda na yarda da mijina, mutum mai gaskiya, mai gaskiya kuma mai gaskiya, ainihin ɗan ƙasar Rasha wanda ba za a iya saya ba, wanda ke fatan wadata, rayuwa mai zaman lafiya, 'yancin yin magana ga mahaifarsa da kuma wanda yake son ƴaƴanmu su daina mutuwa don burin mafarki wanda ya sa kasarmu ta zama abin kunya kuma hakan ya sa rayuwar 'yan ƙasa ta fi wuya. == Hanyoyin hadin waje == [[Category:Wq/ha]] 9sqwstns3wozhf4unqlpgfgnka6qpfs 0 3661585 7254873 6896266 2026-07-18T09:42:07Z Abdulmuddalib Iabrahim Salisu 2694599 7254873 wikitext text/x-wiki '''Alexis Wright FAHA''' (an haife ta a ranar 25 ga Nuwamba 1950) marubuciya ce ta Waanyi (Abokan Aboriginal Australia). Tun daga shekarar 2023, Wright ta rubuta littattafai guda huɗu, tarihin rayuwa ɗaya, da kuma rubuce-rubuce da dama. Ayyukanta kuma suna bayyana a cikin littattafai da mujallu. == Zantuka == * dai-dai yake da abin da tsohuwar doka mutane suka ce zai faru idan ka kula da ƙasa, ƙasa za ta kula da kai. * Abin yabo (2023) * [Mallakar 'Yan Asalin Aboriginal] ta kasance cikin abin kunya da aka zaɓa na wata nahiya da aka sace daga mutanensa ta hanyar gungun masu wariyar launin fata, waɗanda suka juya jayayya kan mutanen da suka sace ƙasarsu, kuma rayuwarsu tsakanin tsararraki ba ta taɓa murmurewa daga wannan babban asara ba. * An ambaci abin yabo a cikin hirar (2023) * A duniyar Ƴan Asalin Aboriginal, mun fahimci sosai cewa duk dabbobin da ke cikin wannan ƙasa 'yan uwanmu ne na kud da kud. Mun fahimci mahimmancin haɗin kai na kud da kud da komai a duniyarmu. Wannan ita ce tsohuwar hikimar da dole ne mu bi. Idan muna kula da ƙasarmu, ƙasar za ta kula da mu. * Labarin "Gobarar daji ta bazara ta kashe dabbobi biliyan 3. Su ne danginmu; sun cancanci a yi musu jana'iza" (2023) * Ba za mu iya jagorantarmu da ɗabi'ar sakaci, karyewar zuciya, da baƙin ciki na ruhi wanda zai kai mu ga duniyar da ba ta da farin ciki ba. Dole ne haɗin gwiwar bil'adama na duniya ya rera waƙar duniya da waƙoƙi masu kyau, waƙoƙin alhaki da girmamawa. * Labarin "Gobarar daji ta bazara ta kashe dabbobi biliyan 3. Su ne danginmu; sun cancanci a yi musu jana'iza" (2023) * Za mu buƙaci mafi girman kerawa da za mu iya samu don yin aiki kan matsalolin da ke ƙara ta'azzara da ke fuskantar haɗin gwiwar bil'adama. Ba za mu iya biyan kuɗin gwamnati ta sanya ido kan ilimi da ilimi ba. == Hadin waje == [[:en:Alexis_Wright|Alexis Wright]] [[Category:Wq/ha]] 5geevu4bfh65ywcgkqhr4mf8m6mie50 0 3662173 7254953 6898318 2026-07-18T10:45:29Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254953 wikitext text/x-wiki [[File:Boulder Worldcup Vienna 28-05-2010 quali-w044 Alizée Dufraisse.jpg|thumb|Alizée Dufraisse]] '''Alizée Dufraisse''' (an haife ta a ranar 13 ga Yunin shekarar 1987 a Pessac, Faransa) ƙwararren mai hawan dutse ne ɗan ƙasar Faransa wanda ya ƙware a hawan dutse mai jagoranci a gasar da kuma hawan dutse mai ƙarfi, da kuma hawan dutse a waje. == Zantuka == * Gado shine tushen da na gwada tun watan Nuwamba tare da Versace. Lokacin da na isa Ticino, na tuna cewa ina son yin wannan amma ban san ko a tunanina zan iya ba da komai na a cikin babban ƙwallo mai ƙarfi ba, domin ɓangaren ƙarshe na murmurewa ba shi da sauƙi kuma faɗuwar ba za ta yi kyau ba. * Wani motsi yana haifar min da matsala na zaman 6/7, har zuwa ranar da muka tafi tare da Mélissa (LeNeve) da Brooke (Raboutou) kuma muka mai da hankali kan "nemo hanyar". Bayan haka na sami damar fara gwaji. Amma a tunanina koyaushe ina cewa wa kaina "idan na sami damar yin motsin murmurewa ina ba wa kaina zaɓi na rashin ci gaba, idan ban ji kwarin gwiwa a nan gaba ba." * ALIZÉE DUFRAISE COCHE SON PROJET EN SUISSE: « HÉRITAGE », 8B BLOC, PLANET GRIPE 12 Fabrairu 2022 na Charles Loury == Hanyoyin haɗi na waje == [[:en:Alizée_Dufraisse|https://Aliz%C3%A9eDufraisse]] [[Category:Wq/ha]] 86pjein9vg4wgamb36629xdnbr4ltat 0 3662247 7254933 6898747 2026-07-18T10:33:22Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254933 wikitext text/x-wiki [[File:Alice-stone-blackwell1.jpg|thumb|Alice Stone Blackwell]] Alice Stone Blackwell (Satumba 14, 1857 - Maris 15, 1950) ta kasance mai rajin kare haƙƙin mata, mai rajin kare hakkin jama'a, 'yar jarida, mai rajin kare haƙƙin jama'a mai tsattsauran ra'ayi, kuma mai fafutukar kare haƙƙin ɗan adam wacce ta rayu a Amurka. Iyayenta su ne Lucy Stone da Henry Browne Blackwell. == Zantuka == * "Bayani a Gaban Kwamitin Shari'a na Majalisar Dokokin Amurka" (Fabrairu 17, 1892) * Sai dai idan akwai wani dalili mai ƙarfi da ya sa akasin haka, gabaɗaya ana yarda cewa kowane namiji yana da haƙƙin a yi masa magana game da damuwarsa. Dokokin da dole ne ya bi da kuma harajin da zai biya abubuwa ne da suka fi damunsa, kuma hanya ɗaya tilo ta samun shawara kai tsaye game da su, a ƙarƙashin tsarin gwamnatinmu, ita ce ta hanyar zaɓen 'yan majalisa. Akwai wani dalili mai kyau da ya sa bai kamata mata su sami 'yancin yin magana kai tsaye ba? * Ba ni da shakka cewa da mata kaɗai suka yi dokokin, waɗannan dokokin za su kasance kamar na gefe ɗaya kamar yadda suke a yau, sai dai a akasin haka. * ana cewa wannan motsi ba ya samun ci gaba; duk da cewa ƙungiyoyin da ke wasu layukan suna samun nasara sosai, amma babu wani ci gaba da aka samu a wannan layin. Shekaru ashirin da biyar da suka wuce, ban da wasu ƙananan keɓancewa, mata ba za su iya kaɗa ƙuri'a a ko'ina ba. A yau suna da zaɓen makaranta a jihohi ashirin da uku, cikakken zaɓe a Wyoming, zaɓen ƙananan hukumomi a Kansas, da zaɓen ƙananan hukumomi ga mata marasa aure da zawarawa a Ingila, Scotland da mafi yawan lardunan Birtaniya. Hankali na duniya yana aiki a hankali amma tabbas don samun 'yancin mata. * Maganganu game da Alice Stone Blackwell * Alice Blackwell ta kasance keɓancewa a gare ni. Na ga a lokacin da na saba da ita cewa ta dace ta rungumi duniya gaba ɗaya da kyakkyawar zuciyarta, da ƙarfin ruhinta; ta matse ta a ƙirjinta, kuma ba za ta gaji da yin aiki a kanta ba. Amma ta yi abubuwa da yawa don ƙarfin ɗan adam, kuma yanzu dole ne ta huta na ɗan lokaci. * Wasikar Catherine Breshkovsky ta 1911 a cikin Ƙaramar Kaka ta Juyin Juya Halin Rasha wanda Alice Stone Blackwell ta gyara, shafi na 157 == Hadin waje == [[:en:Alice_Stone_Blackwell|Alice Stone Blackwell]] [[Category:Wq/ha]] nkhf4wb2g0r52n5ay6iznjop5tkpm6t 0 3662798 7254084 6901707 2026-07-17T13:57:41Z Assilidjoe 2580562 added [[Category:Wq/fat/Mbasiafo]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7254084 wikitext text/x-wiki '''Esther Nyawa Lungu''' (a wɔwoo no Ayɛwoo 2, 1957) yɛ nyimpa a ɔda nsow wɔ Zambia, a nna ɔasom dɛ basia a odzi kan fi Kwakwar 25, 2015, kesi Ayɛwoho 24, 2021. [[File:Esther_Nyawa_Lungu.jpg|link=https://en.wikiquote.org/wiki/File:Esther_Nyawa_Lungu.jpg|thumb|Esther Nyawa Lungu]] == Nsɛnka == * "Onyame yɛ kɛse, na ɔyɛ hɛn fapem! Mibegyina hɔ pintsinn! Yennfaa biribiara a ɔnnyɛ hɛn dze, na Nyame nyim iyi. * "Ebia otwar dɛ yedzi nyimpa yedzi nyimpa n'akwan mu, naaso Nyame nyim dabiara dɛ kandzea wɔ nsuka no n'awiei. Worunntum nnyi hɛn nkwa mmfi hɔ" " mbasiafo a odzikan no dodow ahen na woehu dza merekɔ mu yi? Ɔmmfa ho, Onyankopɔn nyim." * Mepɛ dɛ mohwɛ dɛ wɔma mbaa do; na hɔn a woedzi dɛm so, dɛ eyɛ ɔman no na no otwar dɛ ihu mbrɛ wo mba hɔn ho tse. Munntum mfa m'adwen nsi nkorɔfo a wɔwɔ Lusaka nkotsee do osiandɛ Ɔman Dan no wɔ Lusaka. * Wɔnnhyɛ obiara dɛ onsie no dɔfo dɛ mbrɛ Ɔman no n'ahyɛdze no tse. [[Category:Wq/fat/Mbasiafo]] itgc1du8p92inppiv8ogz5irl8he9p9 0 3662940 7254095 6901976 2026-07-17T14:09:02Z Assilidjoe 2580562 removed [[Category:Wq/fat]]; added [[Category:Wq/fat/Mbasiafo]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7254095 wikitext text/x-wiki '''Aster Afwork Gebrekirstos''' FAAS TWAS yɛ [[Wq/fat/Ethiopia|Ethiopia]] nyansahufo na kwaa a wɔyɛ wɔ kuayɛ mu ho ɔbemfo wɔ World Agroforestry Center (ICRAF). == Nsɛnka == • Ndua ka wimu tsebea na ndzɛmba a etwa hɛnho ehyia ho abakɔsɛm ho nsɛm pii kyerɛ hɛn, osiandɛ ɔyɛ abɔdze a nkwa wɔ mu a akyɛr sen biara wɔ okyinnsoroma yi do na wotumii tsenaa ase mfe 4000. ** [https://forestsnews.cifor.org/84785/qa-what-can-trees-tell-us-about-environmental-history-and-climate-adaptation?fnl=en How can looking at trees’ growth rings help with climate adaptation"?] • Mprempren yi, yɛwɔ ndua pii, pii a ɔyɛ aborɔfo wɔ mbea a nsu tɔ na ewia bɔ kɛse, naaso yɛrepaa kakraabi pɛr ama wɔasan esiesie – yerudua ndua a ɔyɛ nwanwa tse dɛ eucalyptus, grevillea, na cypress dodow no ara. ** [https://forestsnews.cifor.org/84785/qa-what-can-trees-tell-us-about-environmental-history-and-climate-adaptation?fnl=en How might this initiative also help with biodiversity conservation in Africa"?] • Osiandɛ wɔ mbes a hɔ yɛ hyew no, wɔwɔ wimu tsebea ber a no mu da hɔ – awɔw ber mu no, biribiara da – ntsi wɔahyɛ ber a onyin na ogyina yie. ** [https://forestsnews.cifor.org/84785/qa-what-can-trees-tell-us-about-environmental-history-and-climate-adaptation?fnl=en Why is the misconception that tropical trees don’t have growth rings still so prevalent"?] • Edwumayɛkuw yi a wɔbɛhyehyɛ no yɛ mfitsiasee ara kwa. Ɔyɛ prama a wɔdze kyerɛ kwan, "sampling techniques". ** [https://forestsnews.cifor.org/84785/qa-what-can-trees-tell-us-about-environmental-history-and-climate-adaptation?fnl=en What are your hopes for the future of the ATRN"?] • Ndua tse dɛ nyimpa. Nnomaa ahorow bi, binom yɛ hokwanfo. • Mber pa mu no wɔsɛɛ sika na wonyin tse dɛ abɔdamfo. Binom nyin toatoa do ankasa na wonyin yie wɔ mfe a no mu yɛ dzen mu. Nna dua a ɔyɛ ketsee no botum egyina wimu nsakrae ano yie. ** [https://iufro2024.com/the-future-is-to-be-found-in-the-past/] • Mesua mbrɛ ekuafo asesa wɔ mfe du a etwa mu no mu. Woebue hɔn enyi na hɔn enyi gye ho dɛ wɔdze mfirdwuma mu ndzɛmba fofor bedzi dwuma. ** [https://worldagroforestry.org/blog/2014/06/17/a-profile-of-aster-gebrekirstos-scientist-at-the-world-agroforestry-centre-icraf-and-researcher-with-the-usaid-sponsored-africa-rising-project] • Yɛnhwɛ kwan dɛ Africa RISING edwuma no bɛhyehyɛ wɔ efuw mu ɔyɛkyerɛ ahorow ho anaadɛ obodu ekuafo a wɔwɔ nkuraa no ase nyinaa nkyɛn prɛko pɛr, na yenyim so dɛ edwuma no bɛba ewiei wɔ mfe kakraa bi ekyir. •Naaso sɛ wobotum atsetse ekuafo kakra, dze ahodoɔ a wɔatu mpɔn aba, mfiridwuma wɔ mfeɛ kakra a ɔreba no mu a afofor bedzi ekyir wɔ Mfirdwuma no a wɔbɛgye ato mu mu a, yebenya kwan atɔ aba na nduadzewa efi hɛn mfɛfo ekuafo hɔ, ntsi iyi nye dza yɛhwɛ kwan fi edwuma no mu. **[https://worldagroforestry.org/blog/2014/06/17/a-profile-of-aster-gebrekirstos-scientist-at-the-world-agroforestry-centre-icraf-and-researcher-with-the-usaid-sponsored-africa-rising-project] •Ndua tse dɛ nyimpa. Nnomaa ahorow bi, binom yɛ hokwanfo. Mber pa mu no wɔsɛɛ sika na wonyin tse dɛ abɔdamfo. Binom yɛ conservative ankasa, wonyin yie wɔ mfe a no mu yɛ dzen mu. Na dua a ɔyɛ ketsee no botum egyina wim nsakrae ano yie. **[https://iufro2024.com/the-future-is-to-be-found-in-the-past/] [[Category:Wq/fat/Mbasiafo]] by3l21xac0w8ov8i5uyqnn20nqeyahn 0 3663672 7254087 6904990 2026-07-17T13:58:53Z Assilidjoe 2580562 removed [[Category:Wq/fat]]; added [[Category:Wq/fat/Mbasiafo]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7254087 wikitext text/x-wiki [[File:Lady Gladys Olebile Masire – Mma Gaone.png|thumb|Gladys Olebile Masire-Lady Masire "MmaGaone" (Lady Masire) in 2011]] '''Gladys Molefi Olebile Masire, Lady Masire''' (Ayɛwoho 30, 1931 - Esusow Aketseaba 17, 2014) nna ɔyɛ Botswananyi na amanyɛnyi a ɔsom dɛ Mampanyin ne yer a odzii kan kyɛree fir 1980 kɛpeem 1998. == Nsɛnkaa == * Ndzɛmba bi tse dɛ irutwutwuw nkyɛnsee mu sɛ idzidzi wie a, irutwutwuw Skuul dan mu, ereyɛ edwuma wɔ oefikyir kua, eresieise agodzibea nya biribi dze akyerɛ enyibeandahɔ ɔbaabun. * Nyew, ɔwɔ dɛ yɛyɛ biribiara dɛ yɛbɛyɛ amansanfo, yerusua hɛn ho, yerusua nsɔwano beberee a yeenya a noho hia ma ɔhaw kor no. Mbom ɔwɔ dɛ yetsim hɛn ankorankoryɛ, hɛn amambra, hɛn gyedzi - dɛm ndzɛmba no a ɔma yɛyɛ dansewa, dɛm ndzɛmba no a ɔma yɛyɛ ma yɛtse. ** [https://youngafrica.org/act/botswana/ Keynote Address, Global Connections], by Gorata Mokgatla, (February 10, 1997),Young Africa Botswana, retrieved 29 November 2022 [[Category:Wq/fat/Mbasiafo]] 8q91w2j8rih7hhh7weitj51epdhyxw4 0 3663965 7254939 6904989 2026-07-18T10:36:17Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254939 wikitext text/x-wiki ** [https://news.abs-cbn.com/lifestyle/02/23/11/alicia-mayer-bares-all-vegetarianism "Alicia Mayer bares all for vegetarianism"], {{Wq/ha/W|ABS-CBN News}} (23 February 2011). '''Catherine Gutierrez''', wacce aka fi sani da ƙwararriya da Alicia Mayer (an haife ta 2 Mayun shekarar 1976), ƴar wasan kwaikwayo ce kuma abin koyi. == Zantuka == * Ina ƙalubalantar ’yan Philippines da su yi tunani da gaske game da menene “nama”. Cin nama yana nufin cin gawar dabbar da aka azabtar wadda ba ta so ta mutu. Ina ƙarfafa masu amfani da kirki don gwada cin ganyayyaki. == Hanyoyin hadin waje == [[Category:Wq/ha]] th6qmefhmwihgkgm72ae0lji7r34b0g 0 3664625 7254195 6907396 2026-07-17T15:45:05Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7254195 wikitext text/x-wiki [[File:Catedral merida.jpg|thumb|''Catedral de San Idelfonso'']] Jo’, leti’ u noj kaajil mek’tantan tumeen u làak’ mejen kaajo’ob yàan tu peet lu’umil ''Yucatà''n, jump’èel nojkaaj yàab kaajnalo’ob yàanti’ le kaajo’obo’ ku yaalale’ leti’e ku p’aatal tu xaaman-chik’inil tu lu’umil ''Yucatàn'' yetèel xan tu nojol-lak’inil u nojoch lu’umil ''Mèxico'', u mùuchtàambalil, miatsil, xookil, tàak’inil, ku yàalik ''INEGI'' tu ja’abil 2020 yàan 921771 kaajnalilo’ob, ku yaalpaja leti’ buluk kaajnalilo’ob yàan tu nojoch lu’umil ''Mèxico''. Ku yàalal leti’ jump’èel noj kaaj tu’ux jach ma’alob u kuxtal màak tu lu’umil ''Mèxico'' beey ku yàalal jach muuk’a’an u kalanil. U k’ajlay miatsilile’ beetpajan ti’osaj u xaak’tanil je’elbix u miatsil maay, sak wìinik yetèel bo’ox wìiniko’ob tu ùuchben k’iinil ''colonial''. Ku yaalik ''UNESCO'' Jo’ leti’ u ya’ax noj kaaj tu k’aamaj u k’aaba’ ''Capital Americana de la Cultura'', beey u ka’ateen u k’aamik le k’aaba’. Okan xan ti’ ''Red de Ciudades Creativas'' ti’ le ''UNESCO'' ti’ u jejela’asil janalo’ob beey ti’ u ''Red Mundial'' ti’ ''Ciudades'' ti’ kàambalilo’ob ti’ ''UNESCO'', U làak’ baale’ u chumuk miatsil Jo’ leti’ u ooxp’èelil asab nojchil, beey ''Catedral de San Idelfonso'' beetpajan yetèel u nojoch tunichilo’ob u mu’ulsusilo’ob maaya wìiniko’ob, leti’e jach ùuchben ''America Continental'', ku ka’axpajal tu àaktanil '''nojoch ''plaza''''', tu tsèelile’ ku kàaxpajal u kùuchil ùuchben ba’alo’ob '''''MACAY'''''. Le noj kaajo ts’aab u k’aaba’ yo’olal ''Mérida de España'' kaj u kuxtal ti u jaabil 1542 tumen Francisco de Montejo, ''“El mozo”'' tu yok’ool u xexet’ u noj kaajil maaya de T’Hó bey xan k’ajoltaan bey sak noj kaj. Ku ts’aabaj ti’ le k’aaba’ yóosaj le uxben kanalo’ob túul sak u nok’oob, beyxan yóosal tumen le sak winiko’ob taloob kajtal te noj kajo’. Bejlae’ joe’ jump’eel noj kaj jejeláas u miaatsilo’ob. [[Category:Wp/yua]] bsay433o3963j2tnd4dkazi5haam52y 7254199 7254195 2026-07-17T15:49:30Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7254199 wikitext text/x-wiki [[File:Catedral merida.jpg|thumb|''Catedral de San Idelfonso'']] [[File:"Conspiritorios" in Merida Yucatan 2005.jpg|thumb|Nojoch ''plaza'']] Jo’, leti’ u noj kaajil mek’tantan tumeen u làak’ mejen kaajo’ob yàan tu peet lu’umil ''Yucatà''n, jump’èel nojkaaj yàab kaajnalo’ob yàanti’ le kaajo’obo’ ku yaalale’ leti’e ku p’aatal tu xaaman-chik’inil tu lu’umil ''Yucatàn'' yetèel xan tu nojol-lak’inil u nojoch lu’umil ''Mèxico'', u mùuchtàambalil, miatsil, xookil, tàak’inil, ku yàalik ''INEGI'' tu ja’abil 2020 yàan 921771 kaajnalilo’ob, ku yaalpaja leti’ buluk kaajnalilo’ob yàan tu nojoch lu’umil ''Mèxico''. Ku yàalal leti’ jump’èel noj kaaj tu’ux jach ma’alob u kuxtal màak tu lu’umil ''Mèxico'' beey ku yàalal jach muuk’a’an u kalanil. U k’ajlay miatsilile’ beetpajan ti’osaj u xaak’tanil je’elbix u miatsil maay, sak wìinik yetèel bo’ox wìiniko’ob tu ùuchben k’iinil ''colonial''. Ku yaalik ''UNESCO'' Jo’ leti’ u ya’ax noj kaaj tu k’aamaj u k’aaba’ ''Capital Americana de la Cultura'', beey u ka’ateen u k’aamik le k’aaba’. Okan xan ti’ ''Red de Ciudades Creativas'' ti’ le ''UNESCO'' ti’ u jejela’asil janalo’ob beey ti’ u ''Red Mundial'' ti’ ''Ciudades'' ti’ kàambalilo’ob ti’ ''UNESCO'', U làak’ baale’ u chumuk miatsil Jo’ leti’ u ooxp’èelil asab nojchil, beey ''Catedral de San Idelfonso'' beetpajan yetèel u nojoch tunichilo’ob u mu’ulsusilo’ob maaya wìiniko’ob, leti’e jach ùuchben ''America Continental'', ku ka’axpajal tu àaktanil nojoch ''plaza'', tu tsèelile’ ku kàaxpajal u kùuchil ùuchben ba’alo’ob '''''MACAY'''''. Le noj kaajo ts’aab u k’aaba’ yo’olal ''Mérida de España'' kaj u kuxtal ti u jaabil 1542 tumen Francisco de Montejo, ''“El mozo”'' tu yok’ool u xexet’ u noj kaajil maaya de T’Hó bey xan k’ajoltaan bey sak noj kaj. Ku ts’aabaj ti’ le k’aaba’ yóosaj le uxben kanalo’ob túul sak u nok’oob, beyxan yóosal tumen le sak winiko’ob taloob kajtal te noj kajo’. Bejlae’ joe’ jump’eel noj kaj jejeláas u miaatsilo’ob. [[Category:Wp/yua]] d8s49my99970cj78ksm5lw1wc9rwm32 7254200 7254199 2026-07-17T15:51:55Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7254200 wikitext text/x-wiki [[File:Catedral merida.jpg|thumb|''Catedral de San Idelfonso'']] [[File:"Conspiritorios" in Merida Yucatan 2005.jpg|thumb|Nojoch ''plaza'']] Jo’, leti’ u noj kaajil mek’tantan tumeen u làak’ mejen kaajo’ob yàan tu peet lu’umil ''Yucatà''n, jump’èel nojkaaj yàab kaajnalo’ob yàanti’ le kaajo’obo’ ku yaalale’ leti’e ku p’aatal tu xaaman-chik’inil tu lu’umil ''Yucatàn'' yetèel xan tu nojol-lak’inil u nojoch lu’umil ''Mèxico'', u mùuchtàambalil, miatsil, xookil, tàak’inil, ku yàalik ''INEGI'' tu ja’abil 2020 yàan 921771 kaajnalilo’ob, ku yaalpaja leti’ buluk kaajnalilo’ob yàan tu nojoch lu’umil ''Mèxico''. [[File:Museo de Arte Contemporáneo Ateneo de Yucatán, Mérida, Yucatán (02).JPG|thumb|''MACAY'']] Ku yàalal leti’ jump’èel noj kaaj tu’ux jach ma’alob u kuxtal màak tu lu’umil ''Mèxico'' beey ku yàalal jach muuk’a’an u kalanil. U k’ajlay miatsilile’ beetpajan ti’osaj u xaak’tanil je’elbix u miatsil maay, sak wìinik yetèel bo’ox wìiniko’ob tu ùuchben k’iinil ''colonial''. Ku yaalik ''UNESCO'' Jo’ leti’ u ya’ax noj kaaj tu k’aamaj u k’aaba’ ''Capital Americana de la Cultura'', beey u ka’ateen u k’aamik le k’aaba’. Okan xan ti’ ''Red de Ciudades Creativas'' ti’ le ''UNESCO'' ti’ u jejela’asil janalo’ob beey ti’ u ''Red Mundial'' ti’ ''Ciudades'' ti’ kàambalilo’ob ti’ ''UNESCO'', U làak’ baale’ u chumuk miatsil Jo’ leti’ u ooxp’èelil asab nojchil, beey ''Catedral de San Idelfonso'' beetpajan yetèel u nojoch tunichilo’ob u mu’ulsusilo’ob maaya wìiniko’ob, leti’e jach ùuchben ''America Continental'', ku ka’axpajal tu àaktanil nojoch ''plaza'', tu tsèelile’ ku kàaxpajal u kùuchil ùuchben ba’alo’ob '''''MACAY''' (Museo de Arte Contemporáneo Ateneo de Yucatán).'' Le noj kaajo ts’aab u k’aaba’ yo’olal ''Mérida de España'' kaj u kuxtal ti u jaabil 1542 tumen Francisco de Montejo, ''“El mozo”'' tu yok’ool u xexet’ u noj kaajil maaya de T’Hó bey xan k’ajoltaan bey sak noj kaj. Ku ts’aabaj ti’ le k’aaba’ yóosaj le uxben kanalo’ob túul sak u nok’oob, beyxan yóosal tumen le sak winiko’ob taloob kajtal te noj kajo’. Bejlae’ joe’ jump’eel noj kaj jejeláas u miaatsilo’ob. [[Category:Wp/yua]] 466v0bw473wi44w6oqb06vyomx3p1vb 7254423 7254200 2026-07-17T20:23:45Z 26agcp 2575807 Redirijo a [[Wp/yua/Jo', Yucatán]] 7254423 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/yua/Jo', Yucatán|Jo', Yucatán]] jn9a0t2evzr9ce9t13ibif0kdw3xbah 0 3665111 7254967 6909603 2026-07-18T10:56:34Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254967 wikitext text/x-wiki [[File:Allisyn_Ashley_Arm_2010.jpg|thumb|180x180px|Allisyn Ashley (2010)]] '''Allisyn Ashley Arm''' (Afrilu 25, 1996 -) ƴar wasan kwaikwayo ce Ba'amurke, marubuciya, mai zane, kuma darekta. == Zantuka == * Dole ne ku sami mutane masu goyan bayan shi saboda nishaɗi ne don haka idan ba ku nishadantar da kowa ba ko tabbatar da cewa kuna girma wannan fanbase na tushen ko ba za ku isa ko'ina ba. == Hanyoyin haɗin waje == [[Category:Wq/ha]] 45wlofol16voz5uxrnemz6f7vyn1ixa 0 3665224 7254956 6910161 2026-07-18T10:46:53Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254956 wikitext text/x-wiki '''Allela Denise Eunice''' alama ce ta Fasaha ta Kenya. Ita ce Google Developer Relations Community Manager (SSA) Yankin Saharar Afirka inda take aiki don haɓaka haɗin gwiwa tare da masana a duk yankin. Ƙwarewarta mai zurfi a cikin ƙungiyar masu haɓakawa shine sakamakon kwarewar sa kai da ta yi a baya a matsayin jagorar mai tsara al'umma na Kisumu, Kenya. == Zantuka == * Ilimin na'ura mai kwakwalwa sau da yawa a wasu lokuta ana ɗauka a matsayin filin da maza suka mamaye kuma sau da yawa wani lokaci ana zaton cewa akwai wani mutum a bayan fage yana taimaka maka cimma burin da aka sa gaba. Wannan kuma ya tabbatar da zama ƙalubale domin a wasu lokuta dole in ci gaba da tabbatar da kaina. Eunice akan ƙalubalen da mata ke fuskanta a STEM * Ƙarfafawa mata da 'yan mata a cikin Fasaha ta hanyar shiga cikin STEM.Eunice akan hangen nesa da tuki. * Yi imani da kanku saboda mafi yawan abu shine abin da kuke tsinkaya kan kanku ba abin da wasu suke yi muku ba. Idan ke mace ce mai sha'awar fasaha to ku tafi. Matsaloli na iya kasancewa a wurin amma wannan ba batun ƙoƙarin ba ne .Eunice tana magana da matan da ke da burin samun sana'a a TECH * "Manufarmu ita ce samar da ingantaccen tsarin jagoranci da tallafi wanda ke baiwa mata a cikin STEM damar gudanar da ayyukansu da kwarin gwiwa." * Ba a makara don farawa a kowane fanni da kuka zaɓa .. Kasance cikin bin duk abin da kuke sha'awar kuma da lokaci za ku ga sakamakon aikinku mai wahala. == Hanya na waje == [[:en:Allela_Denise_Eunice|Allela Denise Eunice]] [[Category:Wq/ha]] 09f8k3oke1as33axn0rficxfl53ecs7 0 3665823 7254936 6964688 2026-07-18T10:34:16Z Maryam Abdullahi Y 2694609 7254936 wikitext text/x-wiki [[File:Alice Wahome - 2023 (cropped).jpg|thumb|Alice Wahome]] [[Category:Wq/ha]] '''Alice Muthoni Wahome''' (an haife ta a ranar 28 ga Afrilu, 1959) ‘yar siyasar Kenya ce kuma sakatariyar majalisar zartarwa ta ruwa, tsaftar muhalli da ban ruwa. Wahome ta kasance yar majalisar wakilai mai wakiltar mazaɓar Kandara a zaɓen gama garin watan Maris 2013, sannan ta kare kujerarta a nasara a wakiltar mazaɓar Kandara a zaɓen gama garin watan Maris 2013, sannan ta kare kujerarta a nasara shekarun 2017 da 2022 kafin ta yi murabus don shiga majalisar zartarwa. == zantuka == * Ya kamata a lura cewa gudummawar da mai aikin ke bayarwa ga kudin gina gidaje masu sauƙi (affordable housing levy) ana ɗaukar ta a matsayin rage haraji (allowable deduction) bisa sashe na 15 na Dokar Harajin Kuɗaɗe (Income Tax Act). Duk wani mai aiki da ya gaza bin doka zai biya tara ta kashi biyu cikin ɗari na adadin da bai biya ba a kowane wata da ya ci gaba da rashin biyan sa. 1tj9art1c7f8u0gq05i7gqdrxchbocm 0 3665946 7254140 6913237 2026-07-17T14:49:09Z Kiran sidam 2581264 Sentence created 7254140 wikitext text/x-wiki == वाडक्वालिक विशेष्क == === भाषता हिस्सा === खाजे - इनवाल पोरोल === पुट गाडमी === == गोस्टीतुन पोड़ी कियूवल == == अक्सर्क == === सांग इनवालिक === फोप्थराम, महला, पलादन, पाडिंगदस्सना, सगाई, बडिया === मिसाडितांग अक्सर्क === === उर्पटी अक्सर्क === == अक्सर्क इंजी सुड़वल == == अनुवाद कियूवल == Telugu: పెళ్లికి ముందు చేసే గిరిజనుల పెళ్ళి పూజా Hindi: English: [[Category:Wt/wsg]] ppr8dqoe8ocxncw7207m3xpg0rb328e 0 3666824 7254701 7222680 2026-07-18T07:35:19Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254701 wikitext text/x-wiki '''<big>Elioda Tumwesigye</big>''' (akazaarwa ebiro 6 okwezi okwa kana omuri 1964) n'omunyaby'obutegyeki, omushaho, kandi omukugu omu by'engwara ezirikujanjaara omuri Yuganda. Akaheereza nka minisita w'ebya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura omu kabineti ya Yuganda kuruga Okwa mukaaga omuri 2016.<ref>Uganda State House (6 June 2016). [https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf "Museveni's new cabinet list At 6 June 2016"] (PDF). ''[[:en:Daily_Monitor|Daily Monitor]]''. Kampala. Archived from [http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%2527s+cabinet.pdf the original] (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 6 June 2016.</ref> Kuruga okwa kashatu omuri 2015 kuhisya okwa mukaaga omuri 2016, aheereize nka minisita w'eby'amagara.<ref>Presidential Press Unit (1 March 2015). [http://www.statehouse.go.ug/media/news/2015/03/01/president-museveni-announces-new-cabinet "President Museveni announces new Cabinet"]. Entebbe: Uganda State House. Retrieved 15 June 2016.</ref> Tumwesigye atwire ari omukiiki omu eishengyero orikujwekyera munisiparite ya Sheema omuri [[Wp/nyn/Disiturikiti ya Sheema|disiturikiti ya Sheema]], kuruga omuri 2018.<ref>[https://www.monitor.co.ug/News/National/Tumwesigye-wins-Sheema-municipality-MP-race/688334-4685446-5e33vcz/index.html "Tumwesigye wins Sheema municipality MP race"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 23 April 2019.</ref> Kuruga ebiro 25 okwa mushanju omuri 2013 kuhisya ebiro 28 okwa kabiri omuri 2015, akaheereza nka minisita w'eihanga ow'eby'amagara (emirimo ya buriijo).<ref>Nakajubi, Gloria (25 July 2013). [http://www.newvision.co.ug/news/645425-new-health-minister-tumwesigye-reports-for-work.html "New Health Minister Tumwesigye Reports for Work"]. ''New Vision (Kampala)''. Retrieved 1 March 2015.</ref> Akakuzibwa yaaba minisita w'eby'amagara ekiro 1 eky'okwa kashatu omuri 2015,<ref>Uganda State House (1 March 2015). [https://web.archive.org/web/20170709092825/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/2639388/data/956667/-/oq6gpdz/-/cabinet.pdf "Full Cabinet List As At 1 March 2015"] (PDF). ''[[:en:Daily_Monitor|Daily Monitor]] (Kampala)''. Archived from [http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/2639388/data/956667/-/oq6gpdz/-/cabinet.pdf the original] (PDF) on 9 July 2017. Retrieved 1 March 2015.</ref>yaatwara omwanya ogwabaire gurimu busha kuruga ebiro 18 eby'okwa mwenda omuri 2014.<ref>Newvision, Reporter (19 September 2014). [https://web.archive.org/web/20150510084444/http://www.newvision.co.ug/news/659918-ruhakana-rugunda-new-prime-minister.html "Ruhakana Rugunda New Prime Minister"]. ''[[:en:New_Vision|New Vision]] (Kampala)''. Archived from the original on 10 May 2015. Retrieved 19 September 2014.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwobwegyese bwe == Tumwesigye akazaarirwa omu [[Wp/nyn/Disiturikiti ya Sheema|disiturikiti ya Sheema]] ebiro 5 okwezi okwa kana omuri 1964 aha bazaire be Yekonia na Edinance Kasyamutwe. Akaba ari omwana wa kabiri.Akamara emishomo ye eya O-level aha ishomero rya Ntare School (yamara omuri 1981) kandi aha A-Levels nk'omwojo mukuru, yaamara omuri 1984 nk'omwegi wa kashatu omuri Yuganda.Akatunga diguri ya Bachelor of Medicine and Bachelor of Surgery (MBChB) kuruga [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] omuri 1990.Obu yaabaire ari Makerere, akatandiikaho ekibiina kya Sheema University Student's Association, ekyabaire kikyariho Okwa kashatu omuri 2015. Akatooranwa kuba omuhandiiki w'eby'amagara omu University Hall, eishomero ry'abashaija aha Makerere. Omuri 1997, akatunga diguri ya Master of Science omu epidemiology kuruga Case Western Reserve University.<ref name=":0">POU. [https://web.archive.org/web/20151023184532/http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=270.000000&const=Sheema+County+North&dist_id=108.000000&distname=Sheema "Profile of Tumwesigye Elioda, Member of Parliament for Sheema County North, Sheema District"]. [[:en:Parliament_of_Uganda|Parliament of Uganda]] (POU). Archived from the original on 23 October 2015. Retrieved 1 March 2015.</ref> == Omu kubanza == Kuruga omuri 1990 kuhisya omuri 2001, akakora nka ofiisa w'eby'amagara omu minisiture y'eby'amagara, arikuheereza omu kitongore ky'okucondooza aha ndwara omu myaka ena eyahererukireyo. Omuri 2001, akahakanira entebe y'omujwekyerwa omu ishengyero rya Sheema County North, omuri Disiturikiti ya Sheema, aha tiketi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement.]] Akasingura kandi yaagaruka yaatooranwa omuri 2006 na 2011.<ref name=":0" />Omuri 2021, akahakanira entebe y'omukiiki omwishengyero omuri Sheema North kwonka yaasingwa.<ref>Editor, Nile Post. [https://nilepost.co.ug/news/244759/ex-minister-drelioda-tumwesigye-asks-museveni-to-persuade-mp-kibaju-to-stand-down "Ex-Minister Dr.Elioda Tumwesigye asks Museveni to persuade MP Kibaju to stand down"]. ''Nilepost News''. Retrieved 2 December 2025</ref> == Okucondooza == Omu mirimo ye y'obushaho hamwe n'okushwijuma endwara, akozire kihango kurabira omu kucondooza kwe okukira munonga aha ndwara z'obukooko, okushohozibwa omu bitabo ebirikukirayo oburungi omu nsi yoona. Ebimwe aha bihandiiko birimu; Ebirikukwata aha kubugana kw'abantu hamwe n'okubugana kw'abantu okurikukwata aha kujanjaara kw'endwara ezirikuturira kurabira omu kubugana kw'abantu:okucondooza okwakozirwe omu mashuma g'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Okucondooza oku kukareeta amakuru agarikukwata aha kubugana kw'abantu hamwe n'ebirikukwata aha mwanya ogu abantu barikutuuramu omu Africa.<ref>le Polain de Waroux, O.; Cohuet, S.; Ndazima, D.; Kucharski, A. J.; Juan-Giner, A.; Flasche, S.; Tumwesigye, E.; Arinaitwe, R.; Mwanga-Amumpaire, J.; Boum, Y.; Nackers, F.; Checchi, F.; Grais, R. F.; Edmunds, W. J. (11 April 2018). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5896105 "Characteristics of human encounters and social mixing patterns relevant to infectious diseases spread by close contact: a survey in Southwest Uganda"]. ''BMC Infectious Diseases''. '''18''' (1): 172. [[:en:Doi_(identifier)|doi:]][[doi:10.1186/s12879-018-3073-1|10.1186/s12879-018-3073-1]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1471-2334 1471-2334]. [[:en:PMC_(identifier)|PMC]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5896105 5896105]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29642869 29642869].</ref>Okutunguura obuheereza bw'okuragurira akakooko ka siriimu omu bashaija n'abakazi abarikukwatanisa omu by'okuteerana omuri Uganda. Okukora kurungi kw'okuragurira akakooko ka siriimu omu kanwa (PrEP) omu bakazi abaine obukooko bw'omu bukazi obutari bwa buriijo: okushwijuma okwakozirwe omu kucondooza kwa Partners PrEP okwabaire kutebeekanisiibwe.<ref>Psaros, Christina; Haberer, Jessica E.; Katabira, Elly; Ronald, Allan; Tumwesigye, Elioda; Campbell, James D.; Wangisi, Jonathan; Mugwanya, Kenneth; Kintu, Alex; Enyakoit, Michael; Thomas, Katherine K.; Donnell, Deborah; Krows, Meighan; Kidoguchi, Lara; Ware, Norma (15 August 2014). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4191829 "An Intervention to Support HIV Preexposure Prophylaxis Adherence in HIV-Serodiscordant Couples in Uganda"]. ''Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes''. '''66''' (5): 522–529. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1097/QAI.0000000000000212|10.1097/QAI.0000000000000212]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1525-4135 1525-4135]. [[:en:PMC_(identifier)|PMC]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4191829 4191829]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24853311 24853311].</ref> Okukora kurungi kw'okuragurira akakooko ka siriimu omu kanwa (PrEP) omu bakazi abaine obukooko bw'omu bukazi obutari bwa buriijo: okushwijuma okwakozirwe omu kucondooza kwa Partners PrEP okwabaire kutebeekanisiibwe. Ebikozirwe omu kucondooza oku bikahamya ngu okuragurira akakooko ka siriimu omu kanwa (PrEP) omu bakazi abaine obukooko bw'omu bukazi obutari bwa buriijo nikubaasa kugumizamu hatariho ekyetengo ky'okukyebera.<ref>Heffron, Renee; McClelland, R Scott; Balkus, Jennifer E; Celum, Connie; Cohen, Craig R; Mugo, Nelly; Bukusi, Elizabeth; Donnell, Deborah; Lingappa, Jairam; Kiarie, James; Fiedler, Tina; Munch, Matthew; Fredricks, David N; Baeten, Jared M; Celum, Connie (1 October 2017). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5649365 "Efficacy of oral pre-exposure prophylaxis (PrEP) for HIV among women with abnormal vaginal microbiota: a post-hoc analysis of the randomised, placebo-controlled Partners PrEP Study"]. ''The Lancet HIV''. '''4''' (10): e449 – e456. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1016/S2352-3018(17)30110-8|10.1016/S2352-3018(17)30110-8]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/2352-3018 2352-3018]. [[:en:PMC_(identifier)|PMC]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5649365 5649365]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28732773 28732773].</ref> Oburemeezi bukye oburikukwata aha kicweka ky'omubiri ekya Proximal Tubular Dysfunction ekirikukwatanisa na Emtricitabine-Tenofovir Disoproxil Fumarate Preexposure Prophylaxis omu bashaija n'abakazi. Okucondooza kukashanga ngu okukoresa FTC-TDF buriizooba nk'omubazi gwa PrEP tikurakwatanisize na tubulopathy omu bwire bw'emyeezi 24,kandi ngu tubulopathy terakaretsireho okukyendeera kwa eGFR.<ref>Mugwanya, Kenneth (2016). [https://academic.oup.com/jid/article-lookup/doi/10.1093/infdis/jiw125 "Low Risk of Proximal Tubular Dysfunction Associated With Emtricitabine-Tenofovir Disoproxil Fumarate Preexposure Prophylaxis in Men and Women"]. ''Journal of Infectious Diseases''. pp. 1050–1057. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1093/infdis/jiw125|10.1093/infdis/jiw125]]. [[:en:PMC_(identifier)|PMC]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5021224 5021224]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27029778 27029778]. Retrieved 31 January 2023.</ref> Okukuratira obujanjabi bwa HIV omu bakazi abaine enda hamwe n'abakazi abarikuzaara omu bwire bwa Option B+:okucondooza kw'emyeezi 12 omu rurembo rwa South Africa hamwe n'omu kyaro kya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]].<ref>Matthews, Lynn T; Orrell, Catherine; Bwana, Mwebesa Bosco; Tsai, Alexander C; Psaros, Christina; Asiimwe, Stephen; Amanyire, Gideon; Musinguzi, Nicholas; Bell, Kathleen; Bangsberg, David R; Haberer, Jessica E; the META Study Investigators; April, Nomakhaya; Mpahleni, Alienah; Situlo, Vivie (2020). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7441010 "Adherence to HIV antiretroviral therapy among pregnant and postpartum women during the Option B+ era: 12-month cohort study in urban South Africa and rural Uganda"]. ''Journal of the International AIDS Society''. '''23''' (8) e25586. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1002/jia2.25586|10.1002/jia2.25586]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1758-2652 1758-2652]. [[:en:PMC_(identifier)|PMC]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7441010 7441010]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32820622 32820622].</ref>Okuhaburwa n'okukyeberwa akakooko ka siriimu omu maka nk'omuringo gw'okuhindurirwa omu bujanjabi bw'akakooko ka siriimu hamwe n'okusharwa kw'abashaija omu Uganda: Okucondooza okw'okureeberaho.<ref>Tumwebaze, Henry; Tumwesigye, Elioda; Baeten, Jared M.; Kurth, Ann E.; Revall, Jennifer; Murnane, Pamela M.; Chang, Larry W.; Celum, Connie (13 December 2012). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3521653 "Household-Based HIV Counseling and Testing as a Platform for Referral to HIV Care and Medical Male Circumcision in Uganda: A Pilot Evaluation"]. ''PLOS ONE''. '''7''' (12) e51620. [[:en:Bibcode_(identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2012PLoSO...751620T 2012PLoSO...751620T]. [[:en:Doi_(identifier)|doi:]][[doi:10.1371/journal.pone.0051620|10.1371/journal.pone.0051620]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1932-6203 1932-6203]. [[:en:PMC_(identifier)|PMC]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3521653 3521653]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23272125 23272125].</ref> Okukyerererwa kutandika emibazi y'okurwanisa akakooko ka siriimu nikukira kureebeka omu bantu abaine akakooko ka siriimu omu mahanga ga burugwa izooba bwa Afirika abarikukwatanisa n'abatagaine akakooko ka siriimu.<ref>Mujugira, Andrew; Celum, Connie; Thomas, Katherine K.; Farquhar, Carey; Mugo, Nelly; Katabira, Elly; Bukusi, Elizabeth A.; Tumwesigye, Elioda; Baeten, Jared M. (1 August 2014). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4077929 "Delay of Antiretroviral Therapy Initiation Is Common in East African HIV-Infected Individuals in Serodiscordant Partnerships"]. ''Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes''. '''66''' (4): 436–442. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1097/QAI.0000000000000192|10.1097/QAI.0000000000000192]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1525-4135 1525-4135]. [[:en:PMC_(identifier)|PMC]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4077929 4077929]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24798765 24798765].</ref>Okurekyera aho okukoresa Placebo n'okureeta ekintu ekirikubaasa kuzibira akakooko ka siriimu bwanyima y'okukora kurungi omu kubanza: okucondooza kwa Pprtners PrEP.<ref>Ndase, Patrick; Celum, Connie; Campbell, James; Bukusi, Elizabeth; Kiarie, James; Katabira, Elly; Mugo, Nelly; Tumwesigye, Elioda; Wangisi, Jonathan; Were, Edwin; Brantley, Justin; Donnell, Deborah; Baeten, Jared M. (1 June 2014). [[doi:10.1097/QAI.0000000000000141|"Successful Discontinuation of the Placebo Arm and Provision of an Effective HIV Prevention Product After a Positive Interim Efficacy Result: The Partners PrEP Study Experience"]]. ''Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes''. '''66''' (2): 206–212. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1097/QAI.0000000000000141|10.1097/QAI.0000000000000141]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1525-4135 1525-4135]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24828268 24828268]. [[:en:S2CID_(identifier)|S2CID]] [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:38969652 38969652].</ref>Ekirikuruga omu kuhuumuriza n'okukyebera akakooko ka siriimu omu maka, aha kujumwa n'okuteerana okw'akabi:okucondooza okwakozirwe omuri Yuganda.<ref>Nuwaha, Fred; Kasasa, Simon; Wana, Godwill; Muganzi, Elly; Tumwesigye, Elioda (4 June 2012). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3499790 "Effect of home-based HIV counselling and testing on stigma and risky sexual behaviours: serial cross-sectional studies in Uganda"]. ''Journal of the International AIDS Society''. '''15''' (2) 17423. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.7448/IAS.15.2.17423|10.7448/IAS.15.2.17423]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1758-2652 1758-2652]. [[:en:PMC_(identifier)|PMC]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3499790 3499790]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22713257 22713257].</ref>Eby'okurinda endwara ya HIV n'emibazi ya Antiretroviral omu bashaija n'abakazi abatateeranisa ebishengye.<ref>Baeten, Jared M.; Donnell, Deborah; Ndase, Patrick; Mugo, Nelly R.; Campbell, James D.; Wangisi, Jonathan; Tappero, Jordan W.; Bukusi, Elizabeth A.; Cohen, Craig R.; Katabira, Elly; Ronald, Allan; Tumwesigye, Elioda; Were, Edwin; Fife, Kenneth H.; Kiarie, James (2 August 2012). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3770474 "Antiretroviral Prophylaxis for HIV Prevention in Heterosexual Men and Women"]. ''New England Journal of Medicine''. '''367''' (5): 399–410. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1056/NEJMoa1108524|10.1056/NEJMoa1108524]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/0028-4793 0028-4793]. [[:en:PMC_(identifier)|PMC]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3770474 3770474]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22784037 22784037].</ref>Rukundo eine kakwate ki n'ekyo?Okushoborora okukuratira emibazi y'okurwanisa akakooko ka siriimu (ARV) erikukoresibwa abantu abarikuteekateekwaho kuba baine akakooko ka siriimu (PrEP) aha bashwereine abarikuba batarikukwatwa akakooko ka siriimu.<ref>Ware, Norma C.; Wyatt, Monique A.; Haberer, Jessica E.; Baeten, Jared M.; Kintu, Alexander; Psaros, Christina; Safren, Steven; Tumwesigye, Elioda; Celum, Connie L.; Bangsberg, David R. (15 April 2012). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3826169 "What's Love Got to Do With It? Explaining Adherence to Oral Antiretroviral Pre-Exposure Prophylaxis for HIV-Serodiscordant Couples"]. ''Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes''. '''59''' (5): 463–468. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1097/QAI.0b013e31824a060b|10.1097/QAI.0b013e31824a060b]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1525-4135 1525-4135]. [[:en:PMC_(identifier)|PMC]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3826169 3826169]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22267018 22267018].</ref>Teekaho eby'okukoresa omu by'obuhangwa okuhwera omu kukuratira obujanjabi bw'okuzibira akakooko ka siriimu omu bantu abaine akakooko ka siriimu omu mahanga ga Africa agari ahansi y'orurengo rwa Sahara: okucondooza okw'omuringo gw'okubuuza abantu.<ref>Ware, Norma C.; Pisarski, Emily E.; Haberer, Jessica E.; Wyatt, Monique A.; Tumwesigye, Elioda; Baeten, Jared M.; Celum, Connie L.; Bangsberg, David R. (1 May 2015). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4415942 "Lay Social Resources for Support of Adherence to Antiretroviral Prophylaxis for HIV Prevention Among Serodiscordant Couples in sub-Saharan Africa: A Qualitative Study"]. ''AIDS and Behavior''. '''19''' (5): 811–820. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1007/s10461-014-0899-4|10.1007/s10461-014-0899-4]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1573-3254 1573-3254]. [[:en:PMC_(identifier)|PMC]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4415942 4415942]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25267114 25267114].</ref> Okukuratira obujanjabi bw'okuzibira akakooko ka siriimu: Okukuratira omu kugyezesa kw'okukoresa obujanjabi bw'okuzibira akakooko ka siriimu omu mahanga ga burugwa izooba bwa Africa.Okucondooza kukareeta okumanya ngu okukuratira kikye kikaba kiri hamwe n'okuteerana,okunywa amaarwa, emyaka mikye, hamwe n'obwire bukye bw'okukoresa obujanjabi bw'okuzibira akakooko ka siriimu.<ref>Haberer, Jessica E.; Baeten, Jared M.; Campbell, James; Wangisi, Jonathan; Katabira, Elly; Ronald, Allan; Tumwesigye, Elioda; Psaros, Christina; Safren, Steven A.; Ware, Norma C.; Thomas, Katherine K.; Donnell, Deborah; Krows, Meighan; Kidoguchi, Lara; Celum, Connie (10 September 2013). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3769210 "Adherence to Antiretroviral Prophylaxis for HIV Prevention: A Substudy Cohort within a Clinical Trial of Serodiscordant Couples in East Africa"]. ''PLOS Medicine''. '''10''' (9) e1001511. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1371/journal.pmed.1001511|10.1371/journal.pmed.1001511]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1549-1676 1549-1676]. [[:en:PMC_(identifier)|PMC]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3769210 3769210]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24058300 24058300].</ref>Ebindi n'oburemeezi bw'okurwanisa emibazi omu bantu abarikukwatwa akakooko ka siriimu omu kugyezesa kw'okukoresa obujanjabi bw'okuzibira akakooko ka siriimu omu mahanga ga burugwa izooba bwa Africa.<ref>Lehman, Dara A. (2015). [https://academic.oup.com/jid/article-lookup/doi/10.1093/infdis/jiu677 "Risk of Drug Resistance Among Persons Acquiring HIV Within a Randomized Clinical Trial of Single- or Dual-Agent Preexposure Prophylaxis"]. ''Journal of Infectious Diseases''. pp. 1211–1218. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1093/infdis/jiu677|10.1093/infdis/jiu677]]. [[:en:PMC_(identifier)|PMC]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4402339 4402339]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25587020 25587020]. Retrieved 31 January 2023.</ref>Okubonabonesibwa omu bushwere hamwe okukuratira obujanjabi bwa siriimu obw'okuzibira okukwatwa omu bakazi ba Afirika abaine akakooko ka siriimu: okucondooza kwa Pprtners PrEP.<ref>Roberts, Sarah T.; Haberer, Jessica; Celum, Connie; Mugo, Nelly; Ware, Norma C.; Cohen, Craig R.; Tappero, Jordan W.; Kiarie, James; Ronald, Allan; Mujugira, Andrew; Tumwesigye, Elioda; Were, Edwin; Irungu, Elizabeth; Baeten, Jared M.; for the Partners PrEP Study Team (1 November 2016). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5065369 "Intimate Partner Violence and Adherence to HIV Pre-exposure Prophylaxis (PrEP) in African Women in HIV Serodiscordant Relationships: A Prospective Cohort Study"]. ''Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes''. '''73''' (3): 313–322. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1097/QAI.0000000000001093|10.1097/QAI.0000000000001093]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1525-4135 1525-4135]. [[:en:PMC_(identifier)|PMC]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5065369 5065369]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27243900 27243900].</ref> == Reeba n'ebindi == * [[:en:Ruhakana_Rugunda|Ruhakana Rugunda]] * [[:en:Chris_Baryomunsi|Chris Baryomunsi]] == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] o5fmtht3yjlg0sg2xrhhjihea41rfb8 7254726 7254701 2026-07-18T07:36:51Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 added databox 7254726 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q19667631}} '''<big>Elioda Tumwesigye</big>''' (akazaarwa ebiro 6 okwezi okwa kana omuri 1964) n'omunyaby'obutegyeki, omushaho, kandi omukugu omu by'engwara ezirikujanjaara omuri Yuganda. Akaheereza nka minisita w'ebya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura omu kabineti ya Yuganda kuruga Okwa mukaaga omuri 2016.<ref>Uganda State House (6 June 2016). [https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf "Museveni's new cabinet list At 6 June 2016"] (PDF). ''[[:en:Daily_Monitor|Daily Monitor]]''. Kampala. Archived from [http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%2527s+cabinet.pdf the original] (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 6 June 2016.</ref> Kuruga okwa kashatu omuri 2015 kuhisya okwa mukaaga omuri 2016, aheereize nka minisita w'eby'amagara.<ref>Presidential Press Unit (1 March 2015). [http://www.statehouse.go.ug/media/news/2015/03/01/president-museveni-announces-new-cabinet "President Museveni announces new Cabinet"]. Entebbe: Uganda State House. Retrieved 15 June 2016.</ref> Tumwesigye atwire ari omukiiki omu eishengyero orikujwekyera munisiparite ya Sheema omuri [[Wp/nyn/Disiturikiti ya Sheema|disiturikiti ya Sheema]], kuruga omuri 2018.<ref>[https://www.monitor.co.ug/News/National/Tumwesigye-wins-Sheema-municipality-MP-race/688334-4685446-5e33vcz/index.html "Tumwesigye wins Sheema municipality MP race"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 23 April 2019.</ref> Kuruga ebiro 25 okwa mushanju omuri 2013 kuhisya ebiro 28 okwa kabiri omuri 2015, akaheereza nka minisita w'eihanga ow'eby'amagara (emirimo ya buriijo).<ref>Nakajubi, Gloria (25 July 2013). [http://www.newvision.co.ug/news/645425-new-health-minister-tumwesigye-reports-for-work.html "New Health Minister Tumwesigye Reports for Work"]. ''New Vision (Kampala)''. Retrieved 1 March 2015.</ref> Akakuzibwa yaaba minisita w'eby'amagara ekiro 1 eky'okwa kashatu omuri 2015,<ref>Uganda State House (1 March 2015). [https://web.archive.org/web/20170709092825/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/2639388/data/956667/-/oq6gpdz/-/cabinet.pdf "Full Cabinet List As At 1 March 2015"] (PDF). ''[[:en:Daily_Monitor|Daily Monitor]] (Kampala)''. Archived from [http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/2639388/data/956667/-/oq6gpdz/-/cabinet.pdf the original] (PDF) on 9 July 2017. Retrieved 1 March 2015.</ref>yaatwara omwanya ogwabaire gurimu busha kuruga ebiro 18 eby'okwa mwenda omuri 2014.<ref>Newvision, Reporter (19 September 2014). [https://web.archive.org/web/20150510084444/http://www.newvision.co.ug/news/659918-ruhakana-rugunda-new-prime-minister.html "Ruhakana Rugunda New Prime Minister"]. ''[[:en:New_Vision|New Vision]] (Kampala)''. Archived from the original on 10 May 2015. Retrieved 19 September 2014.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwobwegyese bwe == Tumwesigye akazaarirwa omu [[Wp/nyn/Disiturikiti ya Sheema|disiturikiti ya Sheema]] ebiro 5 okwezi okwa kana omuri 1964 aha bazaire be Yekonia na Edinance Kasyamutwe. Akaba ari omwana wa kabiri.Akamara emishomo ye eya O-level aha ishomero rya Ntare School (yamara omuri 1981) kandi aha A-Levels nk'omwojo mukuru, yaamara omuri 1984 nk'omwegi wa kashatu omuri Yuganda.Akatunga diguri ya Bachelor of Medicine and Bachelor of Surgery (MBChB) kuruga [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] omuri 1990.Obu yaabaire ari Makerere, akatandiikaho ekibiina kya Sheema University Student's Association, ekyabaire kikyariho Okwa kashatu omuri 2015. Akatooranwa kuba omuhandiiki w'eby'amagara omu University Hall, eishomero ry'abashaija aha Makerere. Omuri 1997, akatunga diguri ya Master of Science omu epidemiology kuruga Case Western Reserve University.<ref name=":0">POU. [https://web.archive.org/web/20151023184532/http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=270.000000&const=Sheema+County+North&dist_id=108.000000&distname=Sheema "Profile of Tumwesigye Elioda, Member of Parliament for Sheema County North, Sheema District"]. [[:en:Parliament_of_Uganda|Parliament of Uganda]] (POU). Archived from the original on 23 October 2015. Retrieved 1 March 2015.</ref> == Omu kubanza == Kuruga omuri 1990 kuhisya omuri 2001, akakora nka ofiisa w'eby'amagara omu minisiture y'eby'amagara, arikuheereza omu kitongore ky'okucondooza aha ndwara omu myaka ena eyahererukireyo. Omuri 2001, akahakanira entebe y'omujwekyerwa omu ishengyero rya Sheema County North, omuri Disiturikiti ya Sheema, aha tiketi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement.]] Akasingura kandi yaagaruka yaatooranwa omuri 2006 na 2011.<ref name=":0" />Omuri 2021, akahakanira entebe y'omukiiki omwishengyero omuri Sheema North kwonka yaasingwa.<ref>Editor, Nile Post. [https://nilepost.co.ug/news/244759/ex-minister-drelioda-tumwesigye-asks-museveni-to-persuade-mp-kibaju-to-stand-down "Ex-Minister Dr.Elioda Tumwesigye asks Museveni to persuade MP Kibaju to stand down"]. ''Nilepost News''. Retrieved 2 December 2025</ref> == Okucondooza == Omu mirimo ye y'obushaho hamwe n'okushwijuma endwara, akozire kihango kurabira omu kucondooza kwe okukira munonga aha ndwara z'obukooko, okushohozibwa omu bitabo ebirikukirayo oburungi omu nsi yoona. Ebimwe aha bihandiiko birimu; Ebirikukwata aha kubugana kw'abantu hamwe n'okubugana kw'abantu okurikukwata aha kujanjaara kw'endwara ezirikuturira kurabira omu kubugana kw'abantu:okucondooza okwakozirwe omu mashuma g'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Okucondooza oku kukareeta amakuru agarikukwata aha kubugana kw'abantu hamwe n'ebirikukwata aha mwanya ogu abantu barikutuuramu omu Africa.<ref>le Polain de Waroux, O.; Cohuet, S.; Ndazima, D.; Kucharski, A. J.; Juan-Giner, A.; Flasche, S.; Tumwesigye, E.; Arinaitwe, R.; Mwanga-Amumpaire, J.; Boum, Y.; Nackers, F.; Checchi, F.; Grais, R. F.; Edmunds, W. J. (11 April 2018). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5896105 "Characteristics of human encounters and social mixing patterns relevant to infectious diseases spread by close contact: a survey in Southwest Uganda"]. ''BMC Infectious Diseases''. '''18''' (1): 172. [[:en:Doi_(identifier)|doi:]][[doi:10.1186/s12879-018-3073-1|10.1186/s12879-018-3073-1]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1471-2334 1471-2334]. [[:en:PMC_(identifier)|PMC]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5896105 5896105]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29642869 29642869].</ref>Okutunguura obuheereza bw'okuragurira akakooko ka siriimu omu bashaija n'abakazi abarikukwatanisa omu by'okuteerana omuri Uganda. Okukora kurungi kw'okuragurira akakooko ka siriimu omu kanwa (PrEP) omu bakazi abaine obukooko bw'omu bukazi obutari bwa buriijo: okushwijuma okwakozirwe omu kucondooza kwa Partners PrEP okwabaire kutebeekanisiibwe.<ref>Psaros, Christina; Haberer, Jessica E.; Katabira, Elly; Ronald, Allan; Tumwesigye, Elioda; Campbell, James D.; Wangisi, Jonathan; Mugwanya, Kenneth; Kintu, Alex; Enyakoit, Michael; Thomas, Katherine K.; Donnell, Deborah; Krows, Meighan; Kidoguchi, Lara; Ware, Norma (15 August 2014). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4191829 "An Intervention to Support HIV Preexposure Prophylaxis Adherence in HIV-Serodiscordant Couples in Uganda"]. ''Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes''. '''66''' (5): 522–529. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1097/QAI.0000000000000212|10.1097/QAI.0000000000000212]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1525-4135 1525-4135]. [[:en:PMC_(identifier)|PMC]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4191829 4191829]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24853311 24853311].</ref> Okukora kurungi kw'okuragurira akakooko ka siriimu omu kanwa (PrEP) omu bakazi abaine obukooko bw'omu bukazi obutari bwa buriijo: okushwijuma okwakozirwe omu kucondooza kwa Partners PrEP okwabaire kutebeekanisiibwe. Ebikozirwe omu kucondooza oku bikahamya ngu okuragurira akakooko ka siriimu omu kanwa (PrEP) omu bakazi abaine obukooko bw'omu bukazi obutari bwa buriijo nikubaasa kugumizamu hatariho ekyetengo ky'okukyebera.<ref>Heffron, Renee; McClelland, R Scott; Balkus, Jennifer E; Celum, Connie; Cohen, Craig R; Mugo, Nelly; Bukusi, Elizabeth; Donnell, Deborah; Lingappa, Jairam; Kiarie, James; Fiedler, Tina; Munch, Matthew; Fredricks, David N; Baeten, Jared M; Celum, Connie (1 October 2017). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5649365 "Efficacy of oral pre-exposure prophylaxis (PrEP) for HIV among women with abnormal vaginal microbiota: a post-hoc analysis of the randomised, placebo-controlled Partners PrEP Study"]. ''The Lancet HIV''. '''4''' (10): e449 – e456. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1016/S2352-3018(17)30110-8|10.1016/S2352-3018(17)30110-8]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/2352-3018 2352-3018]. [[:en:PMC_(identifier)|PMC]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5649365 5649365]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28732773 28732773].</ref> Oburemeezi bukye oburikukwata aha kicweka ky'omubiri ekya Proximal Tubular Dysfunction ekirikukwatanisa na Emtricitabine-Tenofovir Disoproxil Fumarate Preexposure Prophylaxis omu bashaija n'abakazi. Okucondooza kukashanga ngu okukoresa FTC-TDF buriizooba nk'omubazi gwa PrEP tikurakwatanisize na tubulopathy omu bwire bw'emyeezi 24,kandi ngu tubulopathy terakaretsireho okukyendeera kwa eGFR.<ref>Mugwanya, Kenneth (2016). [https://academic.oup.com/jid/article-lookup/doi/10.1093/infdis/jiw125 "Low Risk of Proximal Tubular Dysfunction Associated With Emtricitabine-Tenofovir Disoproxil Fumarate Preexposure Prophylaxis in Men and Women"]. ''Journal of Infectious Diseases''. pp. 1050–1057. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1093/infdis/jiw125|10.1093/infdis/jiw125]]. [[:en:PMC_(identifier)|PMC]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5021224 5021224]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27029778 27029778]. Retrieved 31 January 2023.</ref> Okukuratira obujanjabi bwa HIV omu bakazi abaine enda hamwe n'abakazi abarikuzaara omu bwire bwa Option B+:okucondooza kw'emyeezi 12 omu rurembo rwa South Africa hamwe n'omu kyaro kya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]].<ref>Matthews, Lynn T; Orrell, Catherine; Bwana, Mwebesa Bosco; Tsai, Alexander C; Psaros, Christina; Asiimwe, Stephen; Amanyire, Gideon; Musinguzi, Nicholas; Bell, Kathleen; Bangsberg, David R; Haberer, Jessica E; the META Study Investigators; April, Nomakhaya; Mpahleni, Alienah; Situlo, Vivie (2020). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7441010 "Adherence to HIV antiretroviral therapy among pregnant and postpartum women during the Option B+ era: 12-month cohort study in urban South Africa and rural Uganda"]. ''Journal of the International AIDS Society''. '''23''' (8) e25586. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1002/jia2.25586|10.1002/jia2.25586]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1758-2652 1758-2652]. [[:en:PMC_(identifier)|PMC]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7441010 7441010]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32820622 32820622].</ref>Okuhaburwa n'okukyeberwa akakooko ka siriimu omu maka nk'omuringo gw'okuhindurirwa omu bujanjabi bw'akakooko ka siriimu hamwe n'okusharwa kw'abashaija omu Uganda: Okucondooza okw'okureeberaho.<ref>Tumwebaze, Henry; Tumwesigye, Elioda; Baeten, Jared M.; Kurth, Ann E.; Revall, Jennifer; Murnane, Pamela M.; Chang, Larry W.; Celum, Connie (13 December 2012). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3521653 "Household-Based HIV Counseling and Testing as a Platform for Referral to HIV Care and Medical Male Circumcision in Uganda: A Pilot Evaluation"]. ''PLOS ONE''. '''7''' (12) e51620. [[:en:Bibcode_(identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2012PLoSO...751620T 2012PLoSO...751620T]. [[:en:Doi_(identifier)|doi:]][[doi:10.1371/journal.pone.0051620|10.1371/journal.pone.0051620]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1932-6203 1932-6203]. [[:en:PMC_(identifier)|PMC]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3521653 3521653]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23272125 23272125].</ref> Okukyerererwa kutandika emibazi y'okurwanisa akakooko ka siriimu nikukira kureebeka omu bantu abaine akakooko ka siriimu omu mahanga ga burugwa izooba bwa Afirika abarikukwatanisa n'abatagaine akakooko ka siriimu.<ref>Mujugira, Andrew; Celum, Connie; Thomas, Katherine K.; Farquhar, Carey; Mugo, Nelly; Katabira, Elly; Bukusi, Elizabeth A.; Tumwesigye, Elioda; Baeten, Jared M. (1 August 2014). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4077929 "Delay of Antiretroviral Therapy Initiation Is Common in East African HIV-Infected Individuals in Serodiscordant Partnerships"]. ''Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes''. '''66''' (4): 436–442. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1097/QAI.0000000000000192|10.1097/QAI.0000000000000192]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1525-4135 1525-4135]. [[:en:PMC_(identifier)|PMC]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4077929 4077929]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24798765 24798765].</ref>Okurekyera aho okukoresa Placebo n'okureeta ekintu ekirikubaasa kuzibira akakooko ka siriimu bwanyima y'okukora kurungi omu kubanza: okucondooza kwa Pprtners PrEP.<ref>Ndase, Patrick; Celum, Connie; Campbell, James; Bukusi, Elizabeth; Kiarie, James; Katabira, Elly; Mugo, Nelly; Tumwesigye, Elioda; Wangisi, Jonathan; Were, Edwin; Brantley, Justin; Donnell, Deborah; Baeten, Jared M. (1 June 2014). [[doi:10.1097/QAI.0000000000000141|"Successful Discontinuation of the Placebo Arm and Provision of an Effective HIV Prevention Product After a Positive Interim Efficacy Result: The Partners PrEP Study Experience"]]. ''Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes''. '''66''' (2): 206–212. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1097/QAI.0000000000000141|10.1097/QAI.0000000000000141]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1525-4135 1525-4135]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24828268 24828268]. [[:en:S2CID_(identifier)|S2CID]] [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:38969652 38969652].</ref>Ekirikuruga omu kuhuumuriza n'okukyebera akakooko ka siriimu omu maka, aha kujumwa n'okuteerana okw'akabi:okucondooza okwakozirwe omuri Yuganda.<ref>Nuwaha, Fred; Kasasa, Simon; Wana, Godwill; Muganzi, Elly; Tumwesigye, Elioda (4 June 2012). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3499790 "Effect of home-based HIV counselling and testing on stigma and risky sexual behaviours: serial cross-sectional studies in Uganda"]. ''Journal of the International AIDS Society''. '''15''' (2) 17423. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.7448/IAS.15.2.17423|10.7448/IAS.15.2.17423]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1758-2652 1758-2652]. [[:en:PMC_(identifier)|PMC]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3499790 3499790]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22713257 22713257].</ref>Eby'okurinda endwara ya HIV n'emibazi ya Antiretroviral omu bashaija n'abakazi abatateeranisa ebishengye.<ref>Baeten, Jared M.; Donnell, Deborah; Ndase, Patrick; Mugo, Nelly R.; Campbell, James D.; Wangisi, Jonathan; Tappero, Jordan W.; Bukusi, Elizabeth A.; Cohen, Craig R.; Katabira, Elly; Ronald, Allan; Tumwesigye, Elioda; Were, Edwin; Fife, Kenneth H.; Kiarie, James (2 August 2012). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3770474 "Antiretroviral Prophylaxis for HIV Prevention in Heterosexual Men and Women"]. ''New England Journal of Medicine''. '''367''' (5): 399–410. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1056/NEJMoa1108524|10.1056/NEJMoa1108524]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/0028-4793 0028-4793]. [[:en:PMC_(identifier)|PMC]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3770474 3770474]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22784037 22784037].</ref>Rukundo eine kakwate ki n'ekyo?Okushoborora okukuratira emibazi y'okurwanisa akakooko ka siriimu (ARV) erikukoresibwa abantu abarikuteekateekwaho kuba baine akakooko ka siriimu (PrEP) aha bashwereine abarikuba batarikukwatwa akakooko ka siriimu.<ref>Ware, Norma C.; Wyatt, Monique A.; Haberer, Jessica E.; Baeten, Jared M.; Kintu, Alexander; Psaros, Christina; Safren, Steven; Tumwesigye, Elioda; Celum, Connie L.; Bangsberg, David R. (15 April 2012). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3826169 "What's Love Got to Do With It? Explaining Adherence to Oral Antiretroviral Pre-Exposure Prophylaxis for HIV-Serodiscordant Couples"]. ''Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes''. '''59''' (5): 463–468. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1097/QAI.0b013e31824a060b|10.1097/QAI.0b013e31824a060b]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1525-4135 1525-4135]. [[:en:PMC_(identifier)|PMC]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3826169 3826169]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22267018 22267018].</ref>Teekaho eby'okukoresa omu by'obuhangwa okuhwera omu kukuratira obujanjabi bw'okuzibira akakooko ka siriimu omu bantu abaine akakooko ka siriimu omu mahanga ga Africa agari ahansi y'orurengo rwa Sahara: okucondooza okw'omuringo gw'okubuuza abantu.<ref>Ware, Norma C.; Pisarski, Emily E.; Haberer, Jessica E.; Wyatt, Monique A.; Tumwesigye, Elioda; Baeten, Jared M.; Celum, Connie L.; Bangsberg, David R. (1 May 2015). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4415942 "Lay Social Resources for Support of Adherence to Antiretroviral Prophylaxis for HIV Prevention Among Serodiscordant Couples in sub-Saharan Africa: A Qualitative Study"]. ''AIDS and Behavior''. '''19''' (5): 811–820. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1007/s10461-014-0899-4|10.1007/s10461-014-0899-4]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1573-3254 1573-3254]. [[:en:PMC_(identifier)|PMC]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4415942 4415942]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25267114 25267114].</ref> Okukuratira obujanjabi bw'okuzibira akakooko ka siriimu: Okukuratira omu kugyezesa kw'okukoresa obujanjabi bw'okuzibira akakooko ka siriimu omu mahanga ga burugwa izooba bwa Africa.Okucondooza kukareeta okumanya ngu okukuratira kikye kikaba kiri hamwe n'okuteerana,okunywa amaarwa, emyaka mikye, hamwe n'obwire bukye bw'okukoresa obujanjabi bw'okuzibira akakooko ka siriimu.<ref>Haberer, Jessica E.; Baeten, Jared M.; Campbell, James; Wangisi, Jonathan; Katabira, Elly; Ronald, Allan; Tumwesigye, Elioda; Psaros, Christina; Safren, Steven A.; Ware, Norma C.; Thomas, Katherine K.; Donnell, Deborah; Krows, Meighan; Kidoguchi, Lara; Celum, Connie (10 September 2013). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3769210 "Adherence to Antiretroviral Prophylaxis for HIV Prevention: A Substudy Cohort within a Clinical Trial of Serodiscordant Couples in East Africa"]. ''PLOS Medicine''. '''10''' (9) e1001511. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1371/journal.pmed.1001511|10.1371/journal.pmed.1001511]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1549-1676 1549-1676]. [[:en:PMC_(identifier)|PMC]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3769210 3769210]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24058300 24058300].</ref>Ebindi n'oburemeezi bw'okurwanisa emibazi omu bantu abarikukwatwa akakooko ka siriimu omu kugyezesa kw'okukoresa obujanjabi bw'okuzibira akakooko ka siriimu omu mahanga ga burugwa izooba bwa Africa.<ref>Lehman, Dara A. (2015). [https://academic.oup.com/jid/article-lookup/doi/10.1093/infdis/jiu677 "Risk of Drug Resistance Among Persons Acquiring HIV Within a Randomized Clinical Trial of Single- or Dual-Agent Preexposure Prophylaxis"]. ''Journal of Infectious Diseases''. pp. 1211–1218. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1093/infdis/jiu677|10.1093/infdis/jiu677]]. [[:en:PMC_(identifier)|PMC]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4402339 4402339]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25587020 25587020]. Retrieved 31 January 2023.</ref>Okubonabonesibwa omu bushwere hamwe okukuratira obujanjabi bwa siriimu obw'okuzibira okukwatwa omu bakazi ba Afirika abaine akakooko ka siriimu: okucondooza kwa Pprtners PrEP.<ref>Roberts, Sarah T.; Haberer, Jessica; Celum, Connie; Mugo, Nelly; Ware, Norma C.; Cohen, Craig R.; Tappero, Jordan W.; Kiarie, James; Ronald, Allan; Mujugira, Andrew; Tumwesigye, Elioda; Were, Edwin; Irungu, Elizabeth; Baeten, Jared M.; for the Partners PrEP Study Team (1 November 2016). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5065369 "Intimate Partner Violence and Adherence to HIV Pre-exposure Prophylaxis (PrEP) in African Women in HIV Serodiscordant Relationships: A Prospective Cohort Study"]. ''Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes''. '''73''' (3): 313–322. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1097/QAI.0000000000001093|10.1097/QAI.0000000000001093]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1525-4135 1525-4135]. [[:en:PMC_(identifier)|PMC]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5065369 5065369]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27243900 27243900].</ref> == Reeba n'ebindi == * [[:en:Ruhakana_Rugunda|Ruhakana Rugunda]] * [[:en:Chris_Baryomunsi|Chris Baryomunsi]] == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] o0t124pi282nfs3ifvu3xr00eb2k1xt 0 3669967 7254134 7129634 2026-07-17T14:43:51Z Kiran sidam 2581264 Add new word 7254134 wikitext text/x-wiki == वाडक्वालिक विशेष्क == === भाषता हिस्सा === कोला - इनवाल पोरोल === पुट गाडमी === == गोस्टीतुन पोड़ी कियूवल == == अक्सर्क == === सांग इनवालिक === कोला === मिसाडितांग अक्सर्क === === उर्पटी अक्सर्क === == अक्सर्क इंजी सुड़वल == == अनुवाद कियूवल == Telugu: పుల్ల Hindi:लोग English:num six [[Category:Wt/wsg]] 1s212ill6k6q0ctrddr536eulwisgq3 0 3678108 7254143 6943541 2026-07-17T14:51:31Z Kiran sidam 2581264 Sentence edit 7254143 wikitext text/x-wiki == वाडक्वालिक विशेष्क == === भाषता हिस्सा === काटा - इनवाल पोरोल === पुट गाडमी === == गोस्टीतुन पोड़ी कियूवल == == अक्सर्क == === सांग इनवालिक === === मिसाडितांग अक्सर्क === === उर्पटी अक्सर्क === == अक्सर्क इंजी सुड़वल == == अनुवाद कियूवल == Telugu: Hindi: English: [[Category:Wt/wsg]] b0pcorf1pogilv3c1sg15b5w3n05rzc 7254144 7254143 2026-07-17T14:52:18Z Kiran sidam 2581264 Sentence edit 7254144 wikitext text/x-wiki == वाडक्वालिक विशेष्क == === भाषता हिस्सा === काटा - इनवाल पोरोल === पुट गाडमी === == गोस्टीतुन पोड़ी कियूवल == == अक्सर्क == === सांग इनवालिक === === मिसाडितांग अक्सर्क === === उर्पटी अक्सर्क === == अक्सर्क इंजी सुड़वल == == अनुवाद कियूवल == Telugu: సూది లాంటి వస్తువు Hindi: English: [[Category:Wt/wsg]] eok1vqqmfxptanpd1bc3qly5vet34el 0 3681055 7254094 7129586 2026-07-17T14:08:57Z Kiran sidam 2581264 Sentence edit 7254094 wikitext text/x-wiki == वाडक्वालिक विशेष्क == === भाषता हिस्सा === कडा - इनवाल पोरोल === पुट गाडमी === == गोस्टीतुन पोड़ी कियूवल == == अक्सर्क == === सांग इनवालिक === खलं, === मिसाडितांग अक्सर्क === === उर्पटी अक्सर्क === == अक्सर्क इंजी सुड़वल == == अनुवाद कियूवल == Telugu:నూర్పిడి స్థలం Hindi: खलियान English: threshing floor, special surface for ceremony [[Category:Wt/wsg]] 2tsptwf9p3eacjsio7q6tgfwgiu4o7q 7254096 7254094 2026-07-17T14:09:45Z Kiran sidam 2581264 Add new word 7254096 wikitext text/x-wiki == वाडक्वालिक विशेष्क == === भाषता हिस्सा === कडा - इनवाल पोरोल === पुट गाडमी === == गोस्टीतुन पोड़ी कियूवल == == अक्सर्क == === सांग इनवालिक === खढा, === मिसाडितांग अक्सर्क === === उर्पटी अक्सर्क === == अक्सर्क इंजी सुड़वल == == अनुवाद कियूवल == Telugu:నూర్పిడి స్థలం Hindi: खलियान English: threshing floor, special surface for ceremony [[Category:Wt/wsg]] 9c66q9r64gq786glz70jyj2pdrpvc5z 3 3685013 7254971 6971422 2026-07-18T10:58:08Z AccountVanishRequests 2599192 AccountVanishRequests moved page [[User talk:Yusuf ckk1]] to [[User talk:Renamed user ac48832d3c130fa630aa01a6311281e0]] without leaving a redirect: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Yusuf ckk1|Yusuf ckk1]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user ac48832d3c130fa630aa01a6311281e0|Renamed user ac48832d3c130fa630aa01a6311281e0]]" 6971422 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 20:45, 6 January 2026 (UTC) edabru4vd9nj4unrz86t14hh2miliz4 0 3687875 7255070 7246345 2026-07-18T11:31:13Z ~2026-40276-37 2694617 7255070 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="width: 100%; text-align: left; border-collapse: collapse; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05);" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.5em; padding: 10px;" | Billin statistiki |- style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; border-bottom: 2px solid #a2a9b1;" ! style="padding: 12px 8px;" | Karengus ! style="padding: 12px 8px;" | ISO kōds ! style="padding: 12px 8px;" | Wirdeīns (alfabētiskai) ! style="padding: 12px 8px;" | Wīrdan gīrbis |- style="border-bottom: 1px solid #eaecf0;" | align="center" |[[File:Flag of South Africa.svg|link=|50px|border|Afrikaanas karengus]] | align="center" |af | align="center" |Afrikaanas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Afrikaanas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Afrikaanas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Albania (3-2).svg|link=|50px|border|Albāniskas karengus]] | align="center" |sq | align="center" |Albāniskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Albāniskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Albāniskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of the Arab League.svg|link=|50px|border|Arābiskas karengus]] | align="center" |ar | align="center" |Arābiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Arābiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Arābiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Armenia (3-2).svg|link=|50px|border|Armēniskas karengus]] | align="center" |hy | align="center" |Armēniskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Armēniskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Armēniskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Hornjoserbšćina.svg|link=|50px|border|Auktasōrbiskas karengus]] | align="center" |hsb | align="center" |Auktasōrbiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Auktasōrbiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Auktasōrbiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Azerbaijan (3-2).svg|link=|50px|border|Azerbaidžāniskas karengus]] | align="center" |az | align="center" |Azerbaidžāniskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Azerbaidžāniskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Azerbaidžāniskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of the Basque Country (3-2).svg|link=|50px|border|Baskōniskas karengus]] | align="center" |eu | align="center" |Baskōniskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Baskōniskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Baskōniskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Bangladesh (3-2).svg|link=|50px|border|Bengaliskas karengus]] | align="center" |bn | align="center" |Bengaliskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Bengaliskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Bengaliskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Myanmar.svg|link=|50px|border|Bīrmiskas karengus]] | align="center" |my | align="center" |Bīrmiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Bīrmiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Bīrmiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Bosnia and Herzegovina (3-2).svg|link=|50px|border|Bōsniskas karengus]] | align="center" |bs | align="center" |Bōsniskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Bōsniskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Bōsniskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Brittany (Gwenn ha du).svg|link=|50px|border|Bretōniskas karengus]] | align="center" |br | align="center" |Bretōniskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Bretōniskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Bretōniskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Bulgaria (3-2).svg|link=|50px|border|Bulgāriskas karengus]] | align="center" |bg | align="center" |Bulgāriskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Bulgāriskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Bulgāriskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of the Romani people.svg|link=|50px|border|Cigāniskas karengus]] | align="center" |rom | align="center" |Cigāniskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Cigāniskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Cigāniskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of the Czech Republic.svg|link=|50px|border|Čekkiskas karengus]] | align="center" |cs | align="center" |Čekkiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Čekkiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Čekkiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Denmark (3-2).svg|link=|50px|border|Dāniskas karengus]] | align="center" |da | align="center" |Dāniskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Dāniskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Dāniskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Israel (3-2).svg|link=|50px|border|Ebrājiskas karengus]] | align="center" |he | align="center" |Ebrājiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Ebrājiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Ebrājiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Esperanto.svg|link=|50px|border|Esperantō karengus]] | align="center" |eo | align="center" |Esperantō wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Esperantō wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Esperantō wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Estonia (3-2).svg|link=|50px|border|Estiskas karengus]] | align="center" |et | align="center" |Estiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Estiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Estiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of the United Kingdom (3-2).svg|link=|50px|border|Ēngliskas karengus]] | align="center" |en | align="center" |Ēngliskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Ēngliskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Ēngliskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of the Faroe Islands (3-2).svg|link=|50px|border|Farēiriskas karengus]] | align="center" |fo | align="center" |Farēiriskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Farēiriskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Farēiriskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Georgia.svg|link=|50px|border|Geōrgiskas karengus]] | align="center" |ka | align="center" |Geōrgiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Geōrgiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Geōrgiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Scotland (3-2).svg|link=|50px|border|Gēliskas karengus]] | align="center" |gd | align="center" |Gēliskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Gēliskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Gēliskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Greece.svg|link=|50px|border|Grēkiskas karengus]] | align="center" |el | align="center" |Grēkiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Grēkiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Grēkiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Greenland.svg|link=|50px|border|Grēnlandiskas karengus]] | align="center" |kl | align="center" |Grēnlandiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Grēnlandiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Grēnlandiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Paraguay (3-2).svg|link=|50px|border|Guarani karengus]] | align="center" |gn | align="center" |Guarani wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Guarani wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Guarani wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of India.svg|link=|50px|border|Hindi karengus]] | align="center" |hi | align="center" |Hindi wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Hindi wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Hindi wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Indonesia.svg|link=|50px|border|Indōneziskas karengus]] | align="center" |id | align="center" |Indōneziskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Indōneziskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Indōneziskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Bandiera de Interlingua.svg|link=|50px|border|Interlinguas karengus]] | align="center" |ia | align="center" |Interlinguas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Interlinguas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Interlinguas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Nunavut (3-2).svg|link=|50px|border|Inuktitutas karengus]] | align="center" |iu | align="center" |Inuktitutas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Inuktitutas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Inuktitutas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag igora.svg|link=|50px|border|Ižōriskas karengus]] | align="center" |izh | align="center" |Ižōriskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Ižōriskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Ižōriskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Ireland (3-2).svg|link=|50px|border|Īriskas karengus]] | align="center" |ga | align="center" |Īriskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Īriskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Īriskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Iceland (3-2).svg|link=|50px|border|Īslandiskas karengus]] | align="center" |is | align="center" |Īslandiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Īslandiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Īslandiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Sakha (3–2).svg|link=|50px|border|Jakutiskas karengus]] | align="center" |sah | align="center" |Jakutiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Jakutiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Jakutiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Japan.svg|link=|50px|border|Japāniskas karengus]] | align="center" |ja | align="center" |Japāniskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Japāniskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Japāniskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Yiddish kometz aleph flag.svg|link=|50px|border|Jīdiskas karengus]] | align="center" |yi | align="center" |Jīdiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Jīdiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Jīdiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Republic Karelia (3-2).png|link=|50px|border|Karēliskas karengus]] | align="center" |krl | align="center" |Karēliskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Karēliskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Karēliskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:POL Kaszuby flag (3-2).png|link=|50px|border|Kašūbiskas karengus]] | align="center" |csb | align="center" |Kašūbiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Kašūbiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Kašūbiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Catalonia.svg|link=|50px|border|Katalōniskas karengus]] | align="center" |ca | align="center" |Katalōniskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Katalōniskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Katalōniskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Kazakhstan (3-2).svg|link=|50px|border|Kazākiskas karengus]] | align="center" |kk | align="center" |Kazākiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Kazākiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Kazākiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:FlagQU (white background version).png|link=|50px|border|Kečuas karengus]] | align="center" |qu | align="center" |Kečuas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Kečuas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Kečuas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of the People's Republic of China.svg|link=|50px|border|Kīniskas (stāndards) karengus]] | align="center" |zh | align="center" |Kīniskas (stāndards) wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Kīniskas (stāndards) wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Kīniskas (stāndards) wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of South Korea.svg|link=|50px|border|Kōrejiskas karengus]] | align="center" |ko | align="center" |Kōrejiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Kōrejiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Kōrejiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Saint Piran's Flag (3-2).png|link=|50px|border|Kōrniskas karengus]] | align="center" |kw | align="center" |Kōrniskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Kōrniskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Kōrniskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Corsica.svg|link=|50px|border|Kōrsikiskas karengus]] | align="center" |co | align="center" |Kōrsikiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Kōrsikiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Kōrsikiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Belarus (1918, 1991–1995, 3-2).svg|link=|50px|border|Krēiwiskas karengus]] | align="center" |be | align="center" |Krēiwiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Krēiwiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Krēiwiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Croatia (3-2).svg|link=|50px|border|Kruātiskas karengus]] | align="center" |hr | align="center" |Kruātiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Kruātiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Kruātiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Lithuania (3-2).svg|link=|50px|border|Laītawiskas karengus]] | align="center" |lt | align="center" |Laītawiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Laītawiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Laītawiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Nova Roma Flag.svg|link=|50px|border|Latīniskas karengus]] | align="center" |la | align="center" |Latīniskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Latīniskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Latīniskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Latvia (3-2).svg|link=|50px|border|Lattawiskas karengus]] | align="center" |lv | align="center" |Lattawiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Lattawiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Lattawiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Official flag of Latgale (3-2).png|link=|50px|border|Lattigaliskas karengus]] | align="center" |ltg | align="center" |Lattigaliskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Lattigaliskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Lattigaliskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of the Livonians (3-2).png|link=|50px|border|Liwōniskas karengus]] | align="center" |liv | align="center" |Liwōniskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Liwōniskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Liwōniskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Luxembourg (3-2).svg|link=|50px|border|Luksemburgiskas karengus]] | align="center" |lb | align="center" |Luksemburgiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Luksemburgiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Luksemburgiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of North Macedonia (3-2).svg|link=|50px|border|Macedōniskas karengus]] | align="center" |mk | align="center" |Macedōniskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Macedōniskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Macedōniskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Malaysia (3-2).svg|link=|50px|border|Malāiziskas karengus]] | align="center" |ms | align="center" |Malāiziskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Malāiziskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Malāiziskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Tino Rangatiratanga Maori Flag.svg|link=|50px|border|Maōriskas karengus]] | align="center" |mi | align="center" |Maōriskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Maōriskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Maōriskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Marathi Flag (3-2).png|link=|50px|Marathi karengus]] | align="center" |mr | align="center" |Marathi wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Marathi wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Marathi wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Russia.svg|link=|50px|border|Maskōwitiskas karengus]] | align="center" |ru | align="center" |Maskōwitiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Maskōwitiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Maskōwitiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Germany (3-2).svg|link=|50px|border|Miksiskas karengus]] | align="center" |de | align="center" |Miksiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Miksiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Miksiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Mongolia (3-2).svg|link=|50px|border|Mongōliskas karengus]] | align="center" |mn | align="center" |Mongōliskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Mongōliskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Mongōliskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Norway (3-2).svg|link=|50px|border|Nōrwigiskas karengus]] | align="center" |nb | align="center" |Nōrwigiskas (bokmål) wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Nōrwigiskas (bokmål) wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Nōrwigiskas (bokmål) wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Iran (3-2).svg|link=|50px|border|Pērsiskas karengus]] | align="center" |fa | align="center" |Pērsiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Pērsiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Pērsiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Wendish Flag (3-2).png|link=|50px|border|Pōlabiskas karengus]] | align="center" |pox | align="center" |Pōlabiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Pōlabiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Pōlabiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Poland (3-2).svg|link=|50px|border|Pōliskas karengus]] | align="center" |pl | align="center" |Pōliskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Pōliskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Pōliskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Portugal (official).svg|link=|50px|border|Pōrtugaliskas karengus]] | align="center" |pt | align="center" |Pōrtugaliskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Pōrtugaliskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Pōrtugaliskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of France (2024–present).svg|link=|50px|border|Prancōziskas karengus]] | align="center" |fr | align="center" |Prancōziskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Prancōziskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Prancōziskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Baltic Prussian revivalists (3-2).png|link=|50px|border|Prūsiskas karengus]] | align="center" |prg | align="center" |Prūsiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Romania.svg|link=|50px|border|Rumāniskas karengus]] | align="center" |ro | align="center" |Rumāniskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Rumāniskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Rumāniskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Proposed flag of Sanskrit (3-2).png|link=|50px|border|Sanskritas karengus]] | align="center" |sa | align="center" |Sanskritas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Sanskritas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Sanskritas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Serbia.svg|link=|50px|border|Serbiskas karengus]] | align="center" |sr | align="center" |Serbiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Serbiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Serbiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Sicily.svg|link=|50px|border|Sicīliskas karengus]] | align="center" |scn | align="center" |Sicīliskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Sicīliskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Sicīliskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Slovakia.svg|link=|50px|border|Slōwakiskas karengus]] | align="center" |sk | align="center" |Slōwakiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Slōwakiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Slōwakiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Slovenia (3-2).svg|link=|50px|border|Slōweniskas karengus]] | align="center" |sl | align="center" |Slōweniskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Slōweniskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Slōweniskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Finland (3-2).svg|link=|50px|border|Sōmiskas karengus]] | align="center" |fi | align="center" |Sōmiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Sōmiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Sōmiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Sudovian Flag (3-2).png|link=|50px|border|Sūdawiskas karengus]] | align="center" |xsv | align="center" |Sūdawiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Sūdawiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Sūdawiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Tanzania.svg|link=|50px|border|Swahili karengus]] | align="center" |sw | align="center" |Swahili wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Swahili wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Swahili wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Upper Silesia.svg|link=|50px|border|Šlēziskas karengus]] | align="center" |szl | align="center" |Šlēziskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Šlēziskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Šlēziskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Spain.svg|link=|50px|border|Špāniskas karengus]] | align="center" |es | align="center" |Špāniskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Špāniskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Špāniskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Sweden (3-2).svg|link=|50px|border|Šwēdiskas karengus]] | align="center" |sv | align="center" |Šwēdiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Šwēdiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Šwēdiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of the Philippines (3-2).svg|link=|50px|border|Tagalōgas karengus]] | align="center" |tl | align="center" |Tagalōgas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Tagalōgas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Tagalōgas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Tamil flag of World Tamil Confederation.svg|link=|50px|border|Tamilas karengus]] | align="center" |ta | align="center" |Tamilas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Tamilas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Tamilas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Tatarstan (3-2).svg|link=|50px|border|Tatāriskas karengus]] | align="center" |tt | align="center" |Tatāriskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Tatāriskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Tatāriskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Thailand.svg|link=|50px|border|Tāilandiskas karengus]] | align="center" |th | align="center" |Tāilandiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Tāilandiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Tāilandiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Telugu Flag (Social Media).png|link=|50px|border|Telugus karengus]] | align="center" |te | align="center" |Telugus wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Telugus wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Telugus wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Toki Pona flag.svg|link=|50px|border|Tōki pōnas karengus]] | align="center" |tok | align="center" |Tōki pōnas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Tōki pōnas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Tōki pōnas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Turkey.svg|link=|50px|border|Turkiskas karengus]] | align="center" |tr | align="center" |Turkiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Turkiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Turkiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Udmurtia (3-2).png|link=|50px|border|Udmurtiskas karengus]] | align="center" |udm | align="center" |Udmurtiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Udmurtiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Udmurtiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Ukraine.svg|link=|50px|border|Ukrāiniskas karengus]] | align="center" |uk | align="center" |Ukrāiniskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Ukrāiniskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Ukrāiniskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of the Netherlands.svg|link=|50px|border|Ullandiskas karengus]] | align="center" |nl | align="center" |Ullandiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Ullandiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Ullandiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Civil Ensign of Hungary.svg|link=|50px|border|Ungriskas karengus]] | align="center" |hu | align="center" |Ungriskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Ungriskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Ungriskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Wallonia.svg|link=|50px|border|Walōniskas karengus]] | align="center" |wa | align="center" |Walōniskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Walōniskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Walōniskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Italy.svg|link=|50px|border|Wālkiskas karengus]] | align="center" |it | align="center" |Wālkiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Wālkiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Wālkiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Wales (3-2).svg|link=|50px|border|Welsiskas karengus]] | align="center" |cy | align="center" |Welsiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Welsiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Welsiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Vepsia.svg|link=|50px|border|Wepsiskas karengus]] | align="center" |vep | align="center" |Wepsiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Wepsiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Wepsiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Vietnam.svg|link=|50px|border|Wietnāmiskas karengus]] | align="center" |vi | align="center" |Wietnāmiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Wietnāmiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Wietnāmiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Proposed flag of Wilamowice (3-2).png|link=|50px|border|Wilmesāuriskas karengus]] | align="center" |wym | align="center" |Wilmesāuriskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Wilmesāuriskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Wilmesāuriskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Gothic flag.svg|link=|50px|border|Wūkiskas karengus]] | align="center" |got | align="center" |Wūkiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Wūkiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Wūkiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Sami flag (3-2).png|link=|50px|border|Zeimasāmiskas karengus]] | align="center" |se | align="center" |Zeimasāmiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Zeimasāmiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Zeimasāmiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Dolnoserbski.svg|link=|50px|border|Zemasōrbiskas karengus]] | align="center" |dsb | align="center" |Zemasōrbiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Zemasōrbiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Zemasōrbiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Žemaitija (3-2).png|link=|50px|Zemāitiskas karengus]] | align="center" |sgs | align="center" |Zemāitiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Zemāitiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Zemāitiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of Lower Saxony.svg|link=|50px|border|Zemmamiksiskas karengus]] | align="center" |nds | align="center" |Zemmamiksiskas wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Zemmamiksiskas wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Zemmamiksiskas wirdeīns}}]]''' |- | align="center" |[[File:Flag of the KwaZulu-Natal Province.png|link=|50px|border|Zulus karengus]] | align="center" |zu | align="center" |Zulus wirdeīns | align="center" |'''[[:Category:Wt/prg/Zulus wirdeīns|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg/Zulus wirdeīns}}]]''' |} [[Category:Wt/prg]] ebhbffrhmf36sbsg9lghlhhs37w572n 0 3698539 7254611 7011216 2026-07-18T06:42:36Z Ainomugisha Brendah 2608909 Correction 7254611 wikitext text/x-wiki Juliet Kakande Nakabuye (akazaarwa ebiro eikumi nabishatu okwokubanza rukumi rwenda nshanju namunana ) n'omuny'eishengyero omu [[:en:Parliament_of_Uganda|ishengyero rya ikumi na rimwe omu Uganda]] kandi ari omu kibiina kya National Unity Platform (NUP) ahabwa [[:en:Masaka_City|orurembo rwa Masaka]] .<ref name=":0">"[https://ugleader.com/leader/1011/nakabuye-juliet-kakande Nakabuye Juliet Kakande]". ''ugleader.com''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>"[https://ugsound.com/my-leader-detail/100/NAKABUYE-JULIET-KAKANDE UGSound - Online Radio]". ''ugsound.com''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>"[https://www.independent.co.ug/tag/juliet-kakande-nakabuye/ Juliet Kakande Nakabuye Archives]". ''The Independent Uganda''. Retrieved 2024-08-10</ref><ref>Uganda, Eye Media (2023-05-26). "[https://eyemediauganda.com/2023/05/26/its-me-in-romance-video-masaka-woman-juliet-nakabuye-admits-tweeps-hit-at-her/ It's me in 'romance video', Masaka Woman Juliet Nakabuye admits, tweeps hit at her"]. ''Eye Media Uganda News''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mpuuga-scoffs-at-government-over-ban-on-relief-food-distribution-3480910 "Mpuuga scoffs at government over ban on relief food distribution]". ''Monitor''. 2021-07-21. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>[https://www.newvision.co.ug/articledetails/BUK_135959 "Kkamera ekutte ababakaabeeweeweeta mu Palamenti]". ''New Vision''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref name=":1">Ssekweyama, Ezekiel (6 September 2023). "[https://ugandaradionetwork.net/story/masaka-city-leaders-petition-lands-ministry-over-falsification-of-titles?districtId=486 Masaka City Leaders Petition Lands Ministry Over Falsification of Titles"]. ''Uganda Radio Network''. p. 1. Retrieved 10 August 2024.</ref><ref>"[https://www.newvision.co.ug/articledetails/BUK_136192 Ebipya ebizuuse ku babaka abaakwatiddwa kkamera nga beeweeweeta"]. ''New Vision''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>Lusambya, Vicent Nathan (2020-09-29). "[https://sunrise.ug/news/202009/who-got-who-missed-the-nup-flag-for-mp.html Winners and losers in the NUP race for MP flag bearers | Sunrise]". Retrieved 2024-08-10.</ref> == Eby'obutegyeki == Ari omu kakiiko k'oburinganiza hamwe n'akakiiko k'abakozi ba gavumenti hamwe n'akakiiko k'ebyanga omu [[Eishengyero rya Uganda|ishengyero rya Uganda]].<ref name=":0" /> Akaba ari omwe aha beebembezi b'orurembo rwa Masaka abashabire minisiture y'eby'eitaka ahabw'okugingirira ebyapa.<ref name=":1" /> == Reeba n'ebindi == * [[:en:Florence_Namayanja|Florence Namayanja]] * [[:en:List_of_members_of_the_eleventh_Parliament_of_Uganda|List of members of the eleventh Parliament of Uganda]] * [[Masaka District]] * [[:en:Parliament_of_Uganda|Parliament of Uganda]] * [[Member of Parliament]] * [[National Unity Platform]] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 9myp9ure3ipizymobqsq68hwu2b8ftg 7254613 7254611 2026-07-18T06:42:58Z Ainomugisha Brendah 2608909 Correction 7254613 wikitext text/x-wiki Juliet Kakande Nakabuye (akazaarwa ebiro eikumi nabishatu okwokubanza rukumi rwenda nshanju namunana ) n'omuny'eishengyero omu [[:en:Parliament_of_Uganda|ishengyero rya ikumi na rimwe omu Uganda]] kandi ari omu kibiina kya National Unity Platform (NUP) ahabwa [[:en:Masaka_City|orurembo rwa Masaka]] .<ref name=":0">"[https://ugleader.com/leader/1011/nakabuye-juliet-kakande Nakabuye Juliet Kakande]". ''ugleader.com''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>"[https://ugsound.com/my-leader-detail/100/NAKABUYE-JULIET-KAKANDE UGSound - Online Radio]". ''ugsound.com''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>"[https://www.independent.co.ug/tag/juliet-kakande-nakabuye/ Juliet Kakande Nakabuye Archives]". ''The Independent Uganda''. Retrieved 2024-08-10</ref><ref>Uganda, Eye Media (2023-05-26). "[https://eyemediauganda.com/2023/05/26/its-me-in-romance-video-masaka-woman-juliet-nakabuye-admits-tweeps-hit-at-her/ It's me in 'romance video', Masaka Woman Juliet Nakabuye admits, tweeps hit at her"]. ''Eye Media Uganda News''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mpuuga-scoffs-at-government-over-ban-on-relief-food-distribution-3480910 "Mpuuga scoffs at government over ban on relief food distribution]". ''Monitor''. 2021-07-21. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>[https://www.newvision.co.ug/articledetails/BUK_135959 "Kkamera ekutte ababakaabeeweeweeta mu Palamenti]". ''New Vision''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref name=":1">Ssekweyama, Ezekiel (6 September 2023). "[https://ugandaradionetwork.net/story/masaka-city-leaders-petition-lands-ministry-over-falsification-of-titles?districtId=486 Masaka City Leaders Petition Lands Ministry Over Falsification of Titles"]. ''Uganda Radio Network''. p. 1. Retrieved 10 August 2024.</ref><ref>"[https://www.newvision.co.ug/articledetails/BUK_136192 Ebipya ebizuuse ku babaka abaakwatiddwa kkamera nga beeweeweeta"]. ''New Vision''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>Lusambya, Vicent Nathan (2020-09-29). "[https://sunrise.ug/news/202009/who-got-who-missed-the-nup-flag-for-mp.html Winners and losers in the NUP race for MP flag bearers | Sunrise]". Retrieved 2024-08-10.</ref> == Eby'obutegyeki == Ari omu kakiiko k'oburinganiza hamwe n'akakiiko k'abakozi ba gavumenti hamwe n'akakiiko k'ebyanga omu ishengyero rya Uganda.<ref name=":0" /> Akaba ari omwe aha beebembezi b'orurembo rwa Masaka abashabire minisiture y'eby'eitaka ahabw'okugingirira ebyapa.<ref name=":1" /> == Reeba n'ebindi == * [[:en:Florence_Namayanja|Florence Namayanja]] * [[:en:List_of_members_of_the_eleventh_Parliament_of_Uganda|List of members of the eleventh Parliament of Uganda]] * [[Masaka District]] * [[:en:Parliament_of_Uganda|Parliament of Uganda]] * [[Member of Parliament]] * [[National Unity Platform]] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 4sfcug0jwgqwldek1fl9ob68grff9yj 7254614 7254613 2026-07-18T06:43:18Z Ainomugisha Brendah 2608909 Correction 7254614 wikitext text/x-wiki Juliet Kakande Nakabuye (akazaarwa ebiro eikumi nabishatu okwokubanza rukumi rwenda nshanju namunana ) n'omuny'eishengyero omu [[:en:Parliament_of_Uganda|ishengyero rya ikumi na rimwe omu Uganda]] kandi ari omu kibiina kya National Unity Platform (NUP) ahabwa [[:en:Masaka_City|orurembo rwa Masaka]] .<ref name=":0">"[https://ugleader.com/leader/1011/nakabuye-juliet-kakande Nakabuye Juliet Kakande]". ''ugleader.com''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>"[https://ugsound.com/my-leader-detail/100/NAKABUYE-JULIET-KAKANDE UGSound - Online Radio]". ''ugsound.com''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>"[https://www.independent.co.ug/tag/juliet-kakande-nakabuye/ Juliet Kakande Nakabuye Archives]". ''The Independent Uganda''. Retrieved 2024-08-10</ref><ref>Uganda, Eye Media (2023-05-26). "[https://eyemediauganda.com/2023/05/26/its-me-in-romance-video-masaka-woman-juliet-nakabuye-admits-tweeps-hit-at-her/ It's me in 'romance video', Masaka Woman Juliet Nakabuye admits, tweeps hit at her"]. ''Eye Media Uganda News''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mpuuga-scoffs-at-government-over-ban-on-relief-food-distribution-3480910 "Mpuuga scoffs at government over ban on relief food distribution]". ''Monitor''. 2021-07-21. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>[https://www.newvision.co.ug/articledetails/BUK_135959 "Kkamera ekutte ababakaabeeweeweeta mu Palamenti]". ''New Vision''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref name=":1">Ssekweyama, Ezekiel (6 September 2023). "[https://ugandaradionetwork.net/story/masaka-city-leaders-petition-lands-ministry-over-falsification-of-titles?districtId=486 Masaka City Leaders Petition Lands Ministry Over Falsification of Titles"]. ''Uganda Radio Network''. p. 1. Retrieved 10 August 2024.</ref><ref>"[https://www.newvision.co.ug/articledetails/BUK_136192 Ebipya ebizuuse ku babaka abaakwatiddwa kkamera nga beeweeweeta"]. ''New Vision''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>Lusambya, Vicent Nathan (2020-09-29). "[https://sunrise.ug/news/202009/who-got-who-missed-the-nup-flag-for-mp.html Winners and losers in the NUP race for MP flag bearers | Sunrise]". Retrieved 2024-08-10.</ref> == Eby'obutegyeki == Ari omu kakiiko k'oburinganiza hamwe n'akakiiko k'abakozi ba gavumenti hamwe n'akakiiko k'ebyanga omu ishengyero rya Uganda.<ref name=":0" /> Akaba ari omwe aha beebembezi b'orurembo rwa Masaka abashabire minisiture y'eby'eitaka ahabw'okugingirira ebyapa.<ref name=":1" /> == Reeba n'ebindi == * [[:en:Florence_Namayanja|Florence Namayanja]] * [[:en:List_of_members_of_the_eleventh_Parliament_of_Uganda|List of members of the eleventh Parliament of Uganda]] * Masaka District * [[:en:Parliament_of_Uganda|Parliament of Uganda]] * [[Member of Parliament]] * [[National Unity Platform]] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == kg135i2mot3qgltfovqsemho8iwfumx 7254615 7254614 2026-07-18T06:43:37Z Ainomugisha Brendah 2608909 Correction 7254615 wikitext text/x-wiki Juliet Kakande Nakabuye (akazaarwa ebiro eikumi nabishatu okwokubanza rukumi rwenda nshanju namunana ) n'omuny'eishengyero omu [[:en:Parliament_of_Uganda|ishengyero rya ikumi na rimwe omu Uganda]] kandi ari omu kibiina kya National Unity Platform (NUP) ahabwa [[:en:Masaka_City|orurembo rwa Masaka]] .<ref name=":0">"[https://ugleader.com/leader/1011/nakabuye-juliet-kakande Nakabuye Juliet Kakande]". ''ugleader.com''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>"[https://ugsound.com/my-leader-detail/100/NAKABUYE-JULIET-KAKANDE UGSound - Online Radio]". ''ugsound.com''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>"[https://www.independent.co.ug/tag/juliet-kakande-nakabuye/ Juliet Kakande Nakabuye Archives]". ''The Independent Uganda''. Retrieved 2024-08-10</ref><ref>Uganda, Eye Media (2023-05-26). "[https://eyemediauganda.com/2023/05/26/its-me-in-romance-video-masaka-woman-juliet-nakabuye-admits-tweeps-hit-at-her/ It's me in 'romance video', Masaka Woman Juliet Nakabuye admits, tweeps hit at her"]. ''Eye Media Uganda News''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mpuuga-scoffs-at-government-over-ban-on-relief-food-distribution-3480910 "Mpuuga scoffs at government over ban on relief food distribution]". ''Monitor''. 2021-07-21. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>[https://www.newvision.co.ug/articledetails/BUK_135959 "Kkamera ekutte ababakaabeeweeweeta mu Palamenti]". ''New Vision''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref name=":1">Ssekweyama, Ezekiel (6 September 2023). "[https://ugandaradionetwork.net/story/masaka-city-leaders-petition-lands-ministry-over-falsification-of-titles?districtId=486 Masaka City Leaders Petition Lands Ministry Over Falsification of Titles"]. ''Uganda Radio Network''. p. 1. Retrieved 10 August 2024.</ref><ref>"[https://www.newvision.co.ug/articledetails/BUK_136192 Ebipya ebizuuse ku babaka abaakwatiddwa kkamera nga beeweeweeta"]. ''New Vision''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>Lusambya, Vicent Nathan (2020-09-29). "[https://sunrise.ug/news/202009/who-got-who-missed-the-nup-flag-for-mp.html Winners and losers in the NUP race for MP flag bearers | Sunrise]". Retrieved 2024-08-10.</ref> == Eby'obutegyeki == Ari omu kakiiko k'oburinganiza hamwe n'akakiiko k'abakozi ba gavumenti hamwe n'akakiiko k'ebyanga omu ishengyero rya Uganda.<ref name=":0" /> Akaba ari omwe aha beebembezi b'orurembo rwa Masaka abashabire minisiture y'eby'eitaka ahabw'okugingirira ebyapa.<ref name=":1" /> == Reeba n'ebindi == * [[:en:Florence_Namayanja|Florence Namayanja]] * [[:en:List_of_members_of_the_eleventh_Parliament_of_Uganda|List of members of the eleventh Parliament of Uganda]] * Masaka District * [[:en:Parliament_of_Uganda|Parliament of Uganda]] * Member of Parliament * [[National Unity Platform]] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 2dg6sybs61gzaengmyf15qb5gcpt7ka 7254616 7254615 2026-07-18T06:44:07Z Ainomugisha Brendah 2608909 Correction 7254616 wikitext text/x-wiki Juliet Kakande Nakabuye (akazaarwa ebiro eikumi nabishatu okwokubanza rukumi rwenda nshanju namunana ) n'omuny'eishengyero omu [[:en:Parliament_of_Uganda|ishengyero rya ikumi na rimwe omu Uganda]] kandi ari omu kibiina kya National Unity Platform (NUP) ahabwa [[:en:Masaka_City|orurembo rwa Masaka]] .<ref name=":0">"[https://ugleader.com/leader/1011/nakabuye-juliet-kakande Nakabuye Juliet Kakande]". ''ugleader.com''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>"[https://ugsound.com/my-leader-detail/100/NAKABUYE-JULIET-KAKANDE UGSound - Online Radio]". ''ugsound.com''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>"[https://www.independent.co.ug/tag/juliet-kakande-nakabuye/ Juliet Kakande Nakabuye Archives]". ''The Independent Uganda''. Retrieved 2024-08-10</ref><ref>Uganda, Eye Media (2023-05-26). "[https://eyemediauganda.com/2023/05/26/its-me-in-romance-video-masaka-woman-juliet-nakabuye-admits-tweeps-hit-at-her/ It's me in 'romance video', Masaka Woman Juliet Nakabuye admits, tweeps hit at her"]. ''Eye Media Uganda News''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mpuuga-scoffs-at-government-over-ban-on-relief-food-distribution-3480910 "Mpuuga scoffs at government over ban on relief food distribution]". ''Monitor''. 2021-07-21. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>[https://www.newvision.co.ug/articledetails/BUK_135959 "Kkamera ekutte ababakaabeeweeweeta mu Palamenti]". ''New Vision''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref name=":1">Ssekweyama, Ezekiel (6 September 2023). "[https://ugandaradionetwork.net/story/masaka-city-leaders-petition-lands-ministry-over-falsification-of-titles?districtId=486 Masaka City Leaders Petition Lands Ministry Over Falsification of Titles"]. ''Uganda Radio Network''. p. 1. Retrieved 10 August 2024.</ref><ref>"[https://www.newvision.co.ug/articledetails/BUK_136192 Ebipya ebizuuse ku babaka abaakwatiddwa kkamera nga beeweeweeta"]. ''New Vision''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>Lusambya, Vicent Nathan (2020-09-29). "[https://sunrise.ug/news/202009/who-got-who-missed-the-nup-flag-for-mp.html Winners and losers in the NUP race for MP flag bearers | Sunrise]". Retrieved 2024-08-10.</ref> == Eby'obutegyeki == Ari omu kakiiko k'oburinganiza hamwe n'akakiiko k'abakozi ba gavumenti hamwe n'akakiiko k'ebyanga omu ishengyero rya Uganda.<ref name=":0" /> Akaba ari omwe aha beebembezi b'orurembo rwa Masaka abashabire minisiture y'eby'eitaka ahabw'okugingirira ebyapa.<ref name=":1" /> == Reeba n'ebindi == * [[:en:Florence_Namayanja|Florence Namayanja]] * [[:en:List_of_members_of_the_eleventh_Parliament_of_Uganda|List of members of the eleventh Parliament of Uganda]] * Masaka District * [[:en:Parliament_of_Uganda|Parliament of Uganda]] * Member of Parliament * National Unity Platform == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 7s35mlkpi57cri2l458wwc7bf4a8w3j 7254617 7254616 2026-07-18T06:44:31Z Ainomugisha Brendah 2608909 HYPERLINK 7254617 wikitext text/x-wiki Juliet Kakande Nakabuye (akazaarwa ebiro eikumi nabishatu okwokubanza rukumi rwenda nshanju namunana ) n'omuny'eishengyero omu [[:en:Parliament_of_Uganda|ishengyero rya ikumi na rimwe omu Uganda]] kandi ari omu kibiina kya National Unity Platform (NUP) ahabwa [[:en:Masaka_City|orurembo rwa Masaka]] .<ref name=":0">"[https://ugleader.com/leader/1011/nakabuye-juliet-kakande Nakabuye Juliet Kakande]". ''ugleader.com''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>"[https://ugsound.com/my-leader-detail/100/NAKABUYE-JULIET-KAKANDE UGSound - Online Radio]". ''ugsound.com''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>"[https://www.independent.co.ug/tag/juliet-kakande-nakabuye/ Juliet Kakande Nakabuye Archives]". ''The Independent Uganda''. Retrieved 2024-08-10</ref><ref>Uganda, Eye Media (2023-05-26). "[https://eyemediauganda.com/2023/05/26/its-me-in-romance-video-masaka-woman-juliet-nakabuye-admits-tweeps-hit-at-her/ It's me in 'romance video', Masaka Woman Juliet Nakabuye admits, tweeps hit at her"]. ''Eye Media Uganda News''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mpuuga-scoffs-at-government-over-ban-on-relief-food-distribution-3480910 "Mpuuga scoffs at government over ban on relief food distribution]". ''Monitor''. 2021-07-21. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>[https://www.newvision.co.ug/articledetails/BUK_135959 "Kkamera ekutte ababakaabeeweeweeta mu Palamenti]". ''New Vision''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref name=":1">Ssekweyama, Ezekiel (6 September 2023). "[https://ugandaradionetwork.net/story/masaka-city-leaders-petition-lands-ministry-over-falsification-of-titles?districtId=486 Masaka City Leaders Petition Lands Ministry Over Falsification of Titles"]. ''Uganda Radio Network''. p. 1. Retrieved 10 August 2024.</ref><ref>"[https://www.newvision.co.ug/articledetails/BUK_136192 Ebipya ebizuuse ku babaka abaakwatiddwa kkamera nga beeweeweeta"]. ''New Vision''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>Lusambya, Vicent Nathan (2020-09-29). "[https://sunrise.ug/news/202009/who-got-who-missed-the-nup-flag-for-mp.html Winners and losers in the NUP race for MP flag bearers | Sunrise]". Retrieved 2024-08-10.</ref> == Eby'obutegyeki == Ari omu kakiiko k'oburinganiza hamwe n'akakiiko k'abakozi ba gavumenti hamwe n'akakiiko k'ebyanga omu ishengyero rya Uganda.<ref name=":0" /> Akaba ari omwe aha beebembezi b'orurembo rwa Masaka abashabire minisiture y'eby'eitaka ahabw'okugingirira ebyapa.<ref name=":1" /> == Reeba n'ebindi == * [[:en:Florence_Namayanja|Florence Namayanja]] * [[:en:List_of_members_of_the_eleventh_Parliament_of_Uganda|List of members of the eleventh Parliament of Uganda]] * Masaka District * [[:en:Parliament_of_Uganda|Parliament of Uganda]] * Member of Parliament * [[Wp/nyn/National Unity Platform|National Unity Platform]] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == gl4uxszbzh487l199sycu83975ool06 7254618 7254617 2026-07-18T06:45:07Z Ainomugisha Brendah 2608909 HYPERLINK 7254618 wikitext text/x-wiki Juliet Kakande Nakabuye (akazaarwa ebiro eikumi nabishatu okwokubanza rukumi rwenda nshanju namunana ) n'omuny'eishengyero omu [[:en:Parliament_of_Uganda|ishengyero rya ikumi na rimwe omu Uganda]] kandi ari omu kibiina kya National Unity Platform (NUP) ahabwa [[:en:Masaka_City|orurembo rwa Masaka]] .<ref name=":0">"[https://ugleader.com/leader/1011/nakabuye-juliet-kakande Nakabuye Juliet Kakande]". ''ugleader.com''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>"[https://ugsound.com/my-leader-detail/100/NAKABUYE-JULIET-KAKANDE UGSound - Online Radio]". ''ugsound.com''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>"[https://www.independent.co.ug/tag/juliet-kakande-nakabuye/ Juliet Kakande Nakabuye Archives]". ''The Independent Uganda''. Retrieved 2024-08-10</ref><ref>Uganda, Eye Media (2023-05-26). "[https://eyemediauganda.com/2023/05/26/its-me-in-romance-video-masaka-woman-juliet-nakabuye-admits-tweeps-hit-at-her/ It's me in 'romance video', Masaka Woman Juliet Nakabuye admits, tweeps hit at her"]. ''Eye Media Uganda News''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mpuuga-scoffs-at-government-over-ban-on-relief-food-distribution-3480910 "Mpuuga scoffs at government over ban on relief food distribution]". ''Monitor''. 2021-07-21. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>[https://www.newvision.co.ug/articledetails/BUK_135959 "Kkamera ekutte ababakaabeeweeweeta mu Palamenti]". ''New Vision''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref name=":1">Ssekweyama, Ezekiel (6 September 2023). "[https://ugandaradionetwork.net/story/masaka-city-leaders-petition-lands-ministry-over-falsification-of-titles?districtId=486 Masaka City Leaders Petition Lands Ministry Over Falsification of Titles"]. ''Uganda Radio Network''. p. 1. Retrieved 10 August 2024.</ref><ref>"[https://www.newvision.co.ug/articledetails/BUK_136192 Ebipya ebizuuse ku babaka abaakwatiddwa kkamera nga beeweeweeta"]. ''New Vision''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>Lusambya, Vicent Nathan (2020-09-29). "[https://sunrise.ug/news/202009/who-got-who-missed-the-nup-flag-for-mp.html Winners and losers in the NUP race for MP flag bearers | Sunrise]". Retrieved 2024-08-10.</ref> == Eby'obutegyeki == Ari omu kakiiko k'oburinganiza hamwe n'akakiiko k'abakozi ba gavumenti hamwe n'akakiiko k'ebyanga omu ishengyero rya Uganda.<ref name=":0" /> Akaba ari omwe aha beebembezi b'orurembo rwa Masaka abashabire minisiture y'eby'eitaka ahabw'okugingirira ebyapa.<ref name=":1" /> == Reeba n'ebindi == * [[:en:Florence_Namayanja|Florence Namayanja]] * [[:en:List_of_members_of_the_eleventh_Parliament_of_Uganda|List of members of the eleventh Parliament of Uganda]] * [[Wp/nyn/Masaka District|Masaka District]] * [[:en:Parliament_of_Uganda|Parliament of Uganda]] * Member of Parliament * [[Wp/nyn/National Unity Platform|National Unity Platform]] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == gweyp1k7p6ke6hb65jx0ohipdqbvm2c 7254627 7254618 2026-07-18T06:51:39Z Ainomugisha Brendah 2608909 HYPERLINK 7254627 wikitext text/x-wiki '''<big>Juliet Kakande Nakabuye</big>''' (akazaarwa ebiro eikumi nabishatu okwokubanza rukumi rwenda nshanju namunana ) n'omuny'eishengyero omu [[:en:Parliament_of_Uganda|ishengyero rya ikumi na rimwe omu Uganda]] kandi ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/National Unity Platform|National Unity Platform]] (NUP) ahabwa [[:en:Masaka_City|orurembo rwa Masaka]] .<ref name=":0">"[https://ugleader.com/leader/1011/nakabuye-juliet-kakande Nakabuye Juliet Kakande]". ''ugleader.com''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>"[https://ugsound.com/my-leader-detail/100/NAKABUYE-JULIET-KAKANDE UGSound - Online Radio]". ''ugsound.com''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>"[https://www.independent.co.ug/tag/juliet-kakande-nakabuye/ Juliet Kakande Nakabuye Archives]". ''The Independent Uganda''. Retrieved 2024-08-10</ref><ref>Uganda, Eye Media (2023-05-26). "[https://eyemediauganda.com/2023/05/26/its-me-in-romance-video-masaka-woman-juliet-nakabuye-admits-tweeps-hit-at-her/ It's me in 'romance video', Masaka Woman Juliet Nakabuye admits, tweeps hit at her"]. ''Eye Media Uganda News''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mpuuga-scoffs-at-government-over-ban-on-relief-food-distribution-3480910 "Mpuuga scoffs at government over ban on relief food distribution]". ''Monitor''. 2021-07-21. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>[https://www.newvision.co.ug/articledetails/BUK_135959 "Kkamera ekutte ababakaabeeweeweeta mu Palamenti]". ''New Vision''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref name=":1">Ssekweyama, Ezekiel (6 September 2023). "[https://ugandaradionetwork.net/story/masaka-city-leaders-petition-lands-ministry-over-falsification-of-titles?districtId=486 Masaka City Leaders Petition Lands Ministry Over Falsification of Titles"]. ''Uganda Radio Network''. p. 1. Retrieved 10 August 2024.</ref><ref>"[https://www.newvision.co.ug/articledetails/BUK_136192 Ebipya ebizuuse ku babaka abaakwatiddwa kkamera nga beeweeweeta"]. ''New Vision''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>Lusambya, Vicent Nathan (2020-09-29). "[https://sunrise.ug/news/202009/who-got-who-missed-the-nup-flag-for-mp.html Winners and losers in the NUP race for MP flag bearers | Sunrise]". Retrieved 2024-08-10.</ref> == Eby'obutegyeki == Ari omu kakiiko k'oburinganiza hamwe n'akakiiko k'abakozi ba gavumenti hamwe n'akakiiko k'ebyanga omu ishengyero rya Uganda.<ref name=":0" /> Akaba ari omwe aha beebembezi b'orurembo rwa Masaka abashabire minisiture y'eby'eitaka ahabw'okugingirira ebyapa.<ref name=":1" /> == Reeba n'ebindi == * [[:en:Florence_Namayanja|Florence Namayanja]] * [[:en:List_of_members_of_the_eleventh_Parliament_of_Uganda|List of members of the eleventh Parliament of Uganda]] * [[Wp/nyn/Masaka District|Masaka District]] * [[:en:Parliament_of_Uganda|Parliament of Uganda]] * Member of Parliament * [[Wp/nyn/National Unity Platform|National Unity Platform]] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == n8eiwrea1qqk6eoxovgj8ddp5bfwe77 7254628 7254627 2026-07-18T06:52:09Z Ainomugisha Brendah 2608909 HYPERLINK 7254628 wikitext text/x-wiki '''<big>Juliet Kakande Nakabuye</big>''' (akazaarwa ebiro eikumi nabishatu okwokubanza rukumi rwenda nshanju namunana ) n'omuny'eishengyero omu [[:en:Parliament_of_Uganda|ishengyero rya ikumi na rimwe omu Uganda]] kandi ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/National Unity Platform|National Unity Platform]] (NUP) ahabwa [[:en:Masaka_City|orurembo rwa Masaka]] .<ref name=":0">"[https://ugleader.com/leader/1011/nakabuye-juliet-kakande Nakabuye Juliet Kakande]". ''ugleader.com''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>"[https://ugsound.com/my-leader-detail/100/NAKABUYE-JULIET-KAKANDE UGSound - Online Radio]". ''ugsound.com''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>"[https://www.independent.co.ug/tag/juliet-kakande-nakabuye/ Juliet Kakande Nakabuye Archives]". ''The Independent Uganda''. Retrieved 2024-08-10</ref><ref>Uganda, Eye Media (2023-05-26). "[https://eyemediauganda.com/2023/05/26/its-me-in-romance-video-masaka-woman-juliet-nakabuye-admits-tweeps-hit-at-her/ It's me in 'romance video', Masaka Woman Juliet Nakabuye admits, tweeps hit at her"]. ''Eye Media Uganda News''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mpuuga-scoffs-at-government-over-ban-on-relief-food-distribution-3480910 "Mpuuga scoffs at government over ban on relief food distribution]". ''Monitor''. 2021-07-21. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>[https://www.newvision.co.ug/articledetails/BUK_135959 "Kkamera ekutte ababakaabeeweeweeta mu Palamenti]". ''New Vision''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref name=":1">Ssekweyama, Ezekiel (6 September 2023). "[https://ugandaradionetwork.net/story/masaka-city-leaders-petition-lands-ministry-over-falsification-of-titles?districtId=486 Masaka City Leaders Petition Lands Ministry Over Falsification of Titles"]. ''Uganda Radio Network''. p. 1. Retrieved 10 August 2024.</ref><ref>"[https://www.newvision.co.ug/articledetails/BUK_136192 Ebipya ebizuuse ku babaka abaakwatiddwa kkamera nga beeweeweeta"]. ''New Vision''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>Lusambya, Vicent Nathan (2020-09-29). "[https://sunrise.ug/news/202009/who-got-who-missed-the-nup-flag-for-mp.html Winners and losers in the NUP race for MP flag bearers | Sunrise]". Retrieved 2024-08-10.</ref> == Eby'obutegyeki == Ari omu kakiiko k'oburinganiza hamwe n'akakiiko k'abakozi ba gavumenti hamwe n'akakiiko k'ebyanga omu ishengyero rya Uganda.<ref name=":0" /> Akaba ari omwe aha beebembezi b'orurembo rwa [[Wp/nyn/Masaka|Masaka]] abashabire minisiture y'eby'eitaka ahabw'okugingirira ebyapa.<ref name=":1" /> == Reeba n'ebindi == * [[:en:Florence_Namayanja|Florence Namayanja]] * [[:en:List_of_members_of_the_eleventh_Parliament_of_Uganda|List of members of the eleventh Parliament of Uganda]] * [[Wp/nyn/Masaka District|Masaka District]] * [[:en:Parliament_of_Uganda|Parliament of Uganda]] * Member of Parliament * [[Wp/nyn/National Unity Platform|National Unity Platform]] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == anbc6g2pgxqlyhdno4rie8sx2cpafyz 7254733 7254628 2026-07-18T07:46:04Z Ainomugisha Brendah 2608909 Added databox 7254733 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q105956689}} '''<big>Juliet Kakande Nakabuye</big>''' (akazaarwa ebiro eikumi nabishatu okwokubanza rukumi rwenda nshanju namunana ) n'omuny'eishengyero omu [[:en:Parliament_of_Uganda|ishengyero rya ikumi na rimwe omu Uganda]] kandi ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/National Unity Platform|National Unity Platform]] (NUP) ahabwa [[:en:Masaka_City|orurembo rwa Masaka]] .<ref name=":0">"[https://ugleader.com/leader/1011/nakabuye-juliet-kakande Nakabuye Juliet Kakande]". ''ugleader.com''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>"[https://ugsound.com/my-leader-detail/100/NAKABUYE-JULIET-KAKANDE UGSound - Online Radio]". ''ugsound.com''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>"[https://www.independent.co.ug/tag/juliet-kakande-nakabuye/ Juliet Kakande Nakabuye Archives]". ''The Independent Uganda''. Retrieved 2024-08-10</ref><ref>Uganda, Eye Media (2023-05-26). "[https://eyemediauganda.com/2023/05/26/its-me-in-romance-video-masaka-woman-juliet-nakabuye-admits-tweeps-hit-at-her/ It's me in 'romance video', Masaka Woman Juliet Nakabuye admits, tweeps hit at her"]. ''Eye Media Uganda News''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mpuuga-scoffs-at-government-over-ban-on-relief-food-distribution-3480910 "Mpuuga scoffs at government over ban on relief food distribution]". ''Monitor''. 2021-07-21. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>[https://www.newvision.co.ug/articledetails/BUK_135959 "Kkamera ekutte ababakaabeeweeweeta mu Palamenti]". ''New Vision''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref name=":1">Ssekweyama, Ezekiel (6 September 2023). "[https://ugandaradionetwork.net/story/masaka-city-leaders-petition-lands-ministry-over-falsification-of-titles?districtId=486 Masaka City Leaders Petition Lands Ministry Over Falsification of Titles"]. ''Uganda Radio Network''. p. 1. Retrieved 10 August 2024.</ref><ref>"[https://www.newvision.co.ug/articledetails/BUK_136192 Ebipya ebizuuse ku babaka abaakwatiddwa kkamera nga beeweeweeta"]. ''New Vision''. Retrieved 2024-08-10.</ref><ref>Lusambya, Vicent Nathan (2020-09-29). "[https://sunrise.ug/news/202009/who-got-who-missed-the-nup-flag-for-mp.html Winners and losers in the NUP race for MP flag bearers | Sunrise]". Retrieved 2024-08-10.</ref> == Eby'obutegyeki == Ari omu kakiiko k'oburinganiza hamwe n'akakiiko k'abakozi ba gavumenti hamwe n'akakiiko k'ebyanga omu ishengyero rya Uganda.<ref name=":0" /> Akaba ari omwe aha beebembezi b'orurembo rwa [[Wp/nyn/Masaka|Masaka]] abashabire minisiture y'eby'eitaka ahabw'okugingirira ebyapa.<ref name=":1" /> == Reeba n'ebindi == * [[:en:Florence_Namayanja|Florence Namayanja]] * [[:en:List_of_members_of_the_eleventh_Parliament_of_Uganda|List of members of the eleventh Parliament of Uganda]] * [[Wp/nyn/Masaka District|Masaka District]] * [[:en:Parliament_of_Uganda|Parliament of Uganda]] * Member of Parliament * [[Wp/nyn/National Unity Platform|National Unity Platform]] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] coa31f9c7ez0rmpksw3z8p8lxy05qx1 3 3698692 7254472 7004664 2026-07-17T21:17:19Z AccountVanishRequests 2599192 AccountVanishRequests moved page [[User talk:Cas727]] to [[User talk:Renamed user 48bd342eeaa91c570b8f54e985ce1dcc]] without leaving a redirect: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Cas727|Cas727]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 48bd342eeaa91c570b8f54e985ce1dcc|Renamed user 48bd342eeaa91c570b8f54e985ce1dcc]]" 7004664 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 22:16, 6 February 2026 (UTC) 3e4au17qupjzzshz9ach0kc59r8s82l 0 3710460 7254183 7253653 2026-07-17T15:28:04Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q115812528]] 7254183 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q115812528}} '''Ekijukizo kya Biharwe Eclipse Monument obumwe ekirikumanywa nka 1520AD Biharwe Eclipse Monument''' n'ekijukizo ekyombekirwe okwijuka okuziba kw'eizooba okwabaireho ebiro 17 okwa kana omuri 1520.<ref name=":0">"[https://www.undp.org/uganda/news/undp-etches-monumental-piece-uganda%E2%80%99s-rich-heritage UNDP etches monumental piece of Uganda's rich heritage | United Nations Development Programme]". ''UNDP''. Retrieved 2022-09-30.</ref><ref name=":1" /><ref name=":2" /> Kishangwa omu tawuni ya Biharwe omuri Disiturikiti ya [[Wp/nyn/Mbarara|Mbarara]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]].<ref name=":0" /><ref name=":1">"[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/mixed-fortunes-for-pakwach-mbarara-iconic-solar-eclipse-sites-3409452 Mixed fortunes for Pakwach, Mbarara iconic solar eclipse sites]". ''Monitor''. 2021-05-24. Retrieved 2022-09-30.</ref><ref name=":2">"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/eclipse-monument-to-be-installed-1582754 Eclipse monument to be installed]". ''Monitor''. 2021-01-21. Retrieved 2022-09-30.</ref><ref name=":3">"[https://www.igongo.co.ug/cultural-tourism/eclipse-monument#:~:text=The%201520%20AD%20Biharwe%20Eclipse,astronomers%20and%20historians%20back%20then. Igongo Cultural Centre and Country Hotel]". ''www.igongo.co.ug''. Retrieved 2022-09-30.</ref> == '''Ebyafaayo''' == Ekijusyo kikashuuruurwa Yoweri Kaguta Museveni ebiro 30 Okwa munaana omuri '''2014'''. <ref>"[https://chimpreports.com/biharwe-hill-a-cultural-landmark-uganda-should-celebrate/ Biharwe Hill: A Cultural Landmark Uganda Should Celebrate]". ''ChimpReports''. 2020-03-08. Retrieved 2022-09-30.</ref><ref>Staff Writer (2014-08-31). "[https://redpepper.co.ug/m7-visits-1520-ad-biharwe-eclipse-monument/46165/ M7 Visits 1520 AD Biharwe Eclipse Monument]". ''Red Pepper''. Retrieved 2022-09-30.</ref><ref name=":2" /> N'ekintu kyonka ekyahandiikirwe omu byafaayo by'ekicweka kya Great Lakes Region. Obwira kabiri nibugambwaho omu nfumu za [[Wp/nyn/Obukama bwa Bunyoro|Bunyoro]], [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], na Ankole; eki kikahwera ab'ebyafaayo kumanya baishenkurubo b'obugabe obwo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":4">"[https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/ankole-resurrects-500-year-old-eclipse-feeling-1584728 Ankole resurrects 500-year-old eclipse feeling]". ''Monitor''. 2021-01-05. Retrieved 2022-09-30.</ref><ref name=":5">Abangirah, Caesar (2019-03-04). "[https://www.watchdoguganda.com/news/20190304/63020/history-meets-art-and-culture-at-biharwe-eclipse-monument.html History meets, art and culture at Biharwe Eclipse Monument]". ''Watchdog Uganda''. Retrieved 2022-09-30.</ref> Arikugaruka omu bugabe bwe omuri [[Wp/nyn/Obukama bwa Bunyoro|Bunyoro]], obwiira kabiri kubwabeireho, Omugabe wa [[Wp/nyn/Obukama bwa Bunyoro|Bunyoro]], Olimi I Rwitamahanga, akagyemeserezibwa kureka eby'okunyaga bye byona, ebyabaire birimu ente, abakazi, hamwe n'abahuuku abu yaanyagire kuruga [[Wp/nyn/Rwanda|Rwanda]] omu butegyeki bwa Umwami Ruganzu II Ndori. Eby'obutungi ebyasigaire enyima bikahungurwa Ntare I Nyabugarobwera, owaabaire ari omugabe wa Nkore obwire obwo. Ente zikaba ziine amaziina "Empenda ya Munoni" hamwe na "Enduga Mwiguru", ekirikuvunuurwa nka "ente z'omu iguru".<ref>"[https://www.independent.co.ug/arts-nkoles-5-minutes-of-history/ ARTS: Nkole's 5 minutes of history]". ''The Independent Uganda''. 2018-08-07. Retrieved 2022-09-30.</ref><ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name=":5" /><ref>"[https://www.thefreelibrary.com/Mixed+fortunes+for+Pakwach,+Mbarara+iconic+solar+eclipse+sites.-a0662710271 Mixed fortunes for Pakwach, Mbarara iconic solar eclipse sites. - Free Online Library]". ''www.thefreelibrary.com''. Retrieved 2022-09-30.</ref> Ebyafaayo ebimwe nibigira ngu ahabw'okugira ngu akaba atarikubaasa kugaruka omu bugabe bwe ataine kintu kyona, Olimi I Rwitamahanga (omugabe wa [[Wp/nyn/Obukama bwa Bunyoro|Bunyoro]]) akacwamu kutahirira obugabe bwa Buganda obu Ssekabaka Nakibinge yaabaire naategyeka. Omu rutaro omuri Bulemezi, Ssekabaka Nakibinge hamwe n'omuduumizi we Kibuuka bakaitwa bwanyima ya Kibuuka kureebya omukazi we Munyoro. Mutabani wa Nakibinge Mulondo akamusikira.<ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name=":5" /> Ekijusyo kya Biharwe kikombekwa n'obuhwezi bw'obuhwezi kuruga omu kitongore kya UNDP ekyahairwe Igongo Cultural Centre hamwe na Country hotel ahansi y'ekitongore kya Business Enterprise Innovation Challenge omu kwaikumi nibiri omuri '''2019'''. Joseph Sematimba, orikukurira eby'okujumbura kandi omwegyesa w'eby'emikono aha [[Wp/nyn/Makerere University|yunivasite ya Makerere]] omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], niwe yaakozire ekijusyo kya Biharwe Eclipse.<ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name=":5" /> == '''Empagi ishatu''' == Empagi ishatu aha kiijusyo nizijwekyera abagabe bashatu (Olimi, Ntare, na Nakibinge) abakozirweho butunu okuziba kw'izooba rya Biharwe. Empagi ya kana terayongyeirweho, ahabw'okuba egi ekaba neejwekyera obutabanguko omu bugabe obwo, nk'okwiba ente, enjara, hamwe n'entaro z'enganda.<ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name=":5" /> == '''Enkuringo y'ensi''' == Ekishushani nikijwekyera okwezi okuri ahaiguru kandi kuri ahaiguru y'ekishushani ky'omwanya oguri ahaiguru kugira ngu kikore ekishushani ky'omwanya oguri ahaiguru. Omwanya oguri ahagati gukateebwaho kujwekyera okuziba kw'omwanya oguri ahaiguru hamwe n'ekisiikirize kyagwo aha itaka ku haraabe hariho omushana. Ekishushani eki nikihinduka kandi kikateebwaho ekisiikirize aha itaka kandi kikaguma nikihinduka kuruga aha kisiikirize ekirikushusha ekishushani ky'omwanya oguri ahaiguru omu kasheeshe karengyesereize kuhisya aha kisiikirize ekirikushusha ekishushani ky'omwanya oguri ahaiguru omu mwabazyo karengyesereize.<ref name=":1" /> == '''Ebishushani hamwe n'obubonero''' == Eby'okureeberaho birimu engooma, engabo, amacumu, hamwe n'obubonero obundi oburikujwekyera ebintu by'obuhangwa obutari bumwe nk'emicwe y'abantu, emituurire, enyikiriza, hamwe n'ebikwato ebyabaire nibikoresibwa omu mirimo etari emwe. Eby'okureeberaho ebi nibiruga omu miringo eyabaire neekoresibwa aha butuuro bw'enzaarwa obwa Hima. == '''Reeba n'ebi''' == * [[Wp/nyn/Obukama bwa Bunyoro|Bunyoro]] * Julia Kibubura == '''Ebihandiiko ebirikugambwaho''' == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q115812528}} lltb2fi065pinhqqj8jz0nkm18689g3 10 3711296 7254833 7248015 2026-07-18T09:01:54Z Adithyak1997 2494813 പ്രീഫിക്സ് ചേർത്തു 7254833 wikitext text/x-wiki [[File:WV-Unesco-icon-small.svg|15px|link=യുനെസ്കോ ലോക പൈതൃക പട്ടിക]] {{{1|[[Wy/ml/യുനെസ്കോ ലോക പൈതൃക പട്ടിക|യുനെസ്കോ ലോക പൈതൃക സ്ഥലം]]}}}<noinclude> {{Wy/ml/Shortcut|{{Wy/ml/Tl|Wy/ml/UNESCO WHS}}}} ഒരു ലളിതമായ ഷോർട്ട്കട്ട് [[Category:Wy/ml/Templates]] </noinclude> 97vaemtwogwuko4g3iyqnngun7s1fnk 0 3715114 7254739 7144312 2026-07-18T07:51:25Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254739 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (akazaarwa ebiro 23 okwezi kwa ikumi na kumwe omwaka gwa 1973 n'omukazi omunyay[[Wp/nyn/Uganda|uganda]] omubazi w'ebitabo, omunyamateeka kandi omunyaby'obutegyeki, omukazi omukuru w'eishengyero rya 11 kuruga omu mwaka gwa 2022.<ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker]". Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>"[https://www.parliament.go.ug/speaker-of-parliament Speaker of Parliament]". Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref> Naakora nk'omukiiki omukazi omuri [[Wp/nyn/Bukedea|disiturikiti ya Bukedea]], omwanya ogu yaabaire aine omu eishengyero rya 10 (2016-2021).<ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. ''The Observer''. Kampala.</ref> Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarirwa omu ishaaza rya Bukedea, omu disiturikiti ya [[Wp/nyn/Kumi District|Kumi]], (obwa hati neeyetwa disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 okwezi okwa ikumi na kumwe omwaka gwa 1973, omu ka y'abaana 48, ahu abaingi aharibo baabaire bari abaishiki. Akashomera omu mashomero g'omukyaro ahu yaashomeire eby'okubara. Omu mwaka gwa 2005, akatunga diguri y'okubanza omu by'okubara kuruga omu yunivasite ya Makerere. Omu mwaka gwa 2008, akatunga diguri omu by'obushuubuzi kuruga omu yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere]]. Omu mwaka gwa 2018, Among akatunga diguri omu by'ebiragiro kuruga omu yunivasite ya Kampala International University. == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona ak'omwaka gwa 2021, Among akaba omwe aha bany'ishengyero bakye abaaronzirwe bataine orikubahakanisa kwegaita ah'eishengyero rya ikumi na rimwe n'obu obusinguzi bwe bwabaire burimu okutangira abaabaire bamwesimbireho okwehandikisa. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 by'okwezi Okwakana omwaka gwa 2024, ofiisi y'enshonga z'aheeru eya Bungyereza ekarangirira ebiheneeso by'abantu ahari Anita Kandi hamwe n'abandi bakuru babiri omuri Yuganda ahabw'okwejumbira omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikuzibirwa ebintu hamwe n'okuzibirwe okugyenda. == Eby'amaka ge == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. * Moses Magogo Hassim * [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Rebecca Kadaga]] * [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Kaguta]] * [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]] == Oburugo == [[Category:Wp/nyn]] kofabv80kzjgsx5oc19byj79sr7rh08 7254743 7254739 2026-07-18T07:55:48Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254743 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (akazaarwa ebiro 23 okwezi kwa ikumi na kumwe omwaka gwa 1973 n'omukazi omunyay[[Wp/nyn/Uganda|uganda]] omubazi w'ebitabo, omunyamateeka kandi omunyaby'obutegyeki, omukazi omukuru w'eishengyero rya 11 kuruga omu mwaka gwa 2022.<ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker]". Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>"[https://www.parliament.go.ug/speaker-of-parliament Speaker of Parliament]". Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref> Naakora nk'omukiiki omukazi omuri [[Wp/nyn/Bukedea|disiturikiti ya Bukedea]], omwanya ogu yaabaire aine omu eishengyero rya 10 (2016-2021).<ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. ''The Observer''. Kampala.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [8] Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah[9][10][11] Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [12][13][14][15] Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [16] Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa. [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarirwa omu ishaaza rya Bukedea, omu disiturikiti ya [[Wp/nyn/Kumi District|Kumi]], (obwa hati neeyetwa disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 okwezi okwa ikumi na kumwe omwaka gwa 1973, omu ka y'abaana 48, ahu abaingi aharibo baabaire bari abaishiki. Akashomera omu mashomero g'omukyaro ahu yaashomeire eby'okubara. Omu mwaka gwa 2005, akatunga diguri y'okubanza omu by'okubara kuruga omu yunivasite ya Makerere. Omu mwaka gwa 2008, akatunga diguri omu by'obushuubuzi kuruga omu yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere]]. Omu mwaka gwa 2018, Among akatunga diguri omu by'ebiragiro kuruga omu yunivasite ya Kampala International University. == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona ak'omwaka gwa 2021, Among akaba omwe aha bany'ishengyero bakye abaaronzirwe bataine orikubahakanisa kwegaita ah'eishengyero rya ikumi na rimwe n'obu obusinguzi bwe bwabaire burimu okutangira abaabaire bamwesimbireho okwehandikisa. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 by'okwezi Okwakana omwaka gwa 2024, ofiisi y'enshonga z'aheeru eya Bungyereza ekarangirira ebiheneeso by'abantu ahari Anita Kandi hamwe n'abandi bakuru babiri omuri Yuganda ahabw'okwejumbira omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikuzibirwa ebintu hamwe n'okuzibirwe okugyenda. == Eby'amaka ge == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. * Moses Magogo Hassim * [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Rebecca Kadaga]] * [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Kaguta]] * [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]] == Oburugo == [[Category:Wp/nyn]] gvsipysxignsyezninlljaf3qbc2uv1 7254749 7254743 2026-07-18T08:02:27Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254749 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (akazaarwa ebiro 23 okwezi kwa ikumi na kumwe omwaka gwa 1973 n'omukazi omunyay[[Wp/nyn/Uganda|uganda]] omubazi w'ebitabo, omunyamateeka kandi omunyaby'obutegyeki, omukazi omukuru w'eishengyero rya 11 kuruga omu mwaka gwa 2022.<ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker]". Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>"[https://www.parliament.go.ug/speaker-of-parliament Speaker of Parliament]". Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref> Naakora nk'omukiiki omukazi omuri [[Wp/nyn/Bukedea|disiturikiti ya Bukedea]], omwanya ogu yaabaire aine omu eishengyero rya 10 (2016-2021).<ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. ''The Observer''. Kampala.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [8] Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah[9][10][11] Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [12][13][14][15] Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [16] Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa. [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 by'okwezi Okwakana omwaka gwa 2024, ofiisi y'enshonga z'aheeru eya Bungyereza ekarangirira ebiheneeso by'abantu ahari Anita Kandi hamwe n'abandi bakuru babiri omuri Yuganda ahabw'okwejumbira omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikuzibirwa ebintu hamwe n'okuzibirwe okugyenda. == Eby'amaka ge == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. * Moses Magogo Hassim * [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Rebecca Kadaga]] * [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Kaguta]] * [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]] == Oburugo == [[Category:Wp/nyn]] hbdtgu6c5t8j7t5cb0v9tixenoau500 7254751 7254749 2026-07-18T08:04:22Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Eby'obutegyeki */ 7254751 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (akazaarwa ebiro 23 okwezi kwa ikumi na kumwe omwaka gwa 1973 n'omukazi omunyay[[Wp/nyn/Uganda|uganda]] omubazi w'ebitabo, omunyamateeka kandi omunyaby'obutegyeki, omukazi omukuru w'eishengyero rya 11 kuruga omu mwaka gwa 2022.<ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker]". Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>"[https://www.parliament.go.ug/speaker-of-parliament Speaker of Parliament]". Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref> Naakora nk'omukiiki omukazi omuri [[Wp/nyn/Bukedea|disiturikiti ya Bukedea]], omwanya ogu yaabaire aine omu eishengyero rya 10 (2016-2021).<ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. ''The Observer''. Kampala.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [8] Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah[9][10][11] Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [12][13][14][15] Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [16] Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa. [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 by'okwezi Okwakana omwaka gwa 2024, ofiisi y'enshonga z'aheeru eya Bungyereza ekarangirira ebiheneeso by'abantu ahari Anita Kandi hamwe n'abandi bakuru babiri omuri Yuganda ahabw'okwejumbira omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikuzibirwa ebintu hamwe n'okuzibirwe okugyenda. == Eby'amaka ge == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. * Moses Magogo Hassim * [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Rebecca Kadaga]] * [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Kaguta]] * [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]] == Oburugo == [[Category:Wp/nyn]] lip8b9ouf23xbjrkskhexv91leiyfn2 7254752 7254751 2026-07-18T08:06:14Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Ebiheneeso by'amahanga goona */ 7254752 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (akazaarwa ebiro 23 okwezi kwa ikumi na kumwe omwaka gwa 1973 n'omukazi omunyay[[Wp/nyn/Uganda|uganda]] omubazi w'ebitabo, omunyamateeka kandi omunyaby'obutegyeki, omukazi omukuru w'eishengyero rya 11 kuruga omu mwaka gwa 2022.<ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker]". Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>"[https://www.parliament.go.ug/speaker-of-parliament Speaker of Parliament]". Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref> Naakora nk'omukiiki omukazi omuri [[Wp/nyn/Bukedea|disiturikiti ya Bukedea]], omwanya ogu yaabaire aine omu eishengyero rya 10 (2016-2021).<ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. ''The Observer''. Kampala.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [8] Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah[9][10][11] Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [12][13][14][15] Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [16] Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa. [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. == Eby'amaka ge == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. * Moses Magogo Hassim * [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Rebecca Kadaga]] * [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Kaguta]] * [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]] == Oburugo == [[Category:Wp/nyn]] sr2trrntp3nk250ptognua3knnq6vy8 7254753 7254752 2026-07-18T08:07:13Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Ebiheneeso by'amahanga goona */ 7254753 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (akazaarwa ebiro 23 okwezi kwa ikumi na kumwe omwaka gwa 1973 n'omukazi omunyay[[Wp/nyn/Uganda|uganda]] omubazi w'ebitabo, omunyamateeka kandi omunyaby'obutegyeki, omukazi omukuru w'eishengyero rya 11 kuruga omu mwaka gwa 2022.<ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker]". Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>"[https://www.parliament.go.ug/speaker-of-parliament Speaker of Parliament]". Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref> Naakora nk'omukiiki omukazi omuri [[Wp/nyn/Bukedea|disiturikiti ya Bukedea]], omwanya ogu yaabaire aine omu eishengyero rya 10 (2016-2021).<ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. ''The Observer''. Kampala.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [8] Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah[9][10][11] Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [12][13][14][15] Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [16] Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa. [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Eby'amaka ge == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. * Moses Magogo Hassim * [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Rebecca Kadaga]] * [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Kaguta]] * [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]] == Oburugo == [[Category:Wp/nyn]] 10dhua38zf90ioc08dasswst1idd9h3 7254765 7254753 2026-07-18T08:14:23Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Ebiheneeso by'amahanga goona */ 7254765 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (akazaarwa ebiro 23 okwezi kwa ikumi na kumwe omwaka gwa 1973 n'omukazi omunyay[[Wp/nyn/Uganda|uganda]] omubazi w'ebitabo, omunyamateeka kandi omunyaby'obutegyeki, omukazi omukuru w'eishengyero rya 11 kuruga omu mwaka gwa 2022.<ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker]". Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>"[https://www.parliament.go.ug/speaker-of-parliament Speaker of Parliament]". Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref> Naakora nk'omukiiki omukazi omuri [[Wp/nyn/Bukedea|disiturikiti ya Bukedea]], omwanya ogu yaabaire aine omu eishengyero rya 10 (2016-2021).<ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. ''The Observer''. Kampala.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [8] Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah[9][10][11] Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [12][13][14][15] Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [16] Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa. [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] == Eby'amaka ge == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. * Moses Magogo Hassim * [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Rebecca Kadaga]] * [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Kaguta]] * [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]] == Oburugo == [[Category:Wp/nyn]] qf2ewx7ny1p6pw61v0fdn0qi96y23bv 7254768 7254765 2026-07-18T08:16:59Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 */ 7254768 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (akazaarwa ebiro 23 okwezi kwa ikumi na kumwe omwaka gwa 1973 n'omukazi omunyay[[Wp/nyn/Uganda|uganda]] omubazi w'ebitabo, omunyamateeka kandi omunyaby'obutegyeki, omukazi omukuru w'eishengyero rya 11 kuruga omu mwaka gwa 2022.<ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker]". Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>"[https://www.parliament.go.ug/speaker-of-parliament Speaker of Parliament]". Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref> Naakora nk'omukiiki omukazi omuri [[Wp/nyn/Bukedea|disiturikiti ya Bukedea]], omwanya ogu yaabaire aine omu eishengyero rya 10 (2016-2021).<ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. ''The Observer''. Kampala.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [8] Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah[9][10][11] Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [12][13][14][15] Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [16] Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa. [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. == Eby'amaka ge == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. * Moses Magogo Hassim * [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Rebecca Kadaga]] * [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Kaguta]] * [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]] == Oburugo == [[Category:Wp/nyn]] gf4hkblfua9xoxmqfpzr47141365it7 7254769 7254768 2026-07-18T08:17:27Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 */ 7254769 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (akazaarwa ebiro 23 okwezi kwa ikumi na kumwe omwaka gwa 1973 n'omukazi omunyay[[Wp/nyn/Uganda|uganda]] omubazi w'ebitabo, omunyamateeka kandi omunyaby'obutegyeki, omukazi omukuru w'eishengyero rya 11 kuruga omu mwaka gwa 2022.<ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker]". Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>"[https://www.parliament.go.ug/speaker-of-parliament Speaker of Parliament]". Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref> Naakora nk'omukiiki omukazi omuri [[Wp/nyn/Bukedea|disiturikiti ya Bukedea]], omwanya ogu yaabaire aine omu eishengyero rya 10 (2016-2021).<ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. ''The Observer''. Kampala.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [8] Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah[9][10][11] Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [12][13][14][15] Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [16] Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa. [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. == Eby'amaka ge == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. * Moses Magogo Hassim * [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Rebecca Kadaga]] * [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Kaguta]] * [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]] == Oburugo == [[Category:Wp/nyn]] qr6o1amy6duuvvj2i5worqivwysl80x 7254770 7254769 2026-07-18T08:18:15Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 */ 7254770 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (akazaarwa ebiro 23 okwezi kwa ikumi na kumwe omwaka gwa 1973 n'omukazi omunyay[[Wp/nyn/Uganda|uganda]] omubazi w'ebitabo, omunyamateeka kandi omunyaby'obutegyeki, omukazi omukuru w'eishengyero rya 11 kuruga omu mwaka gwa 2022.<ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker]". Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>"[https://www.parliament.go.ug/speaker-of-parliament Speaker of Parliament]". Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref> Naakora nk'omukiiki omukazi omuri [[Wp/nyn/Bukedea|disiturikiti ya Bukedea]], omwanya ogu yaabaire aine omu eishengyero rya 10 (2016-2021).<ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. ''The Observer''. Kampala.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [8] Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah[9][10][11] Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [12][13][14][15] Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [16] Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa. [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] == Eby'amaka ge == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. * Moses Magogo Hassim * [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Rebecca Kadaga]] * [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Kaguta]] * [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]] == Oburugo == [[Category:Wp/nyn]] dwusy89epdn7ej45qdkgp42w8sujzdz 7254771 7254770 2026-07-18T08:18:56Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 */ 7254771 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (akazaarwa ebiro 23 okwezi kwa ikumi na kumwe omwaka gwa 1973 n'omukazi omunyay[[Wp/nyn/Uganda|uganda]] omubazi w'ebitabo, omunyamateeka kandi omunyaby'obutegyeki, omukazi omukuru w'eishengyero rya 11 kuruga omu mwaka gwa 2022.<ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker]". Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>"[https://www.parliament.go.ug/speaker-of-parliament Speaker of Parliament]". Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref> Naakora nk'omukiiki omukazi omuri [[Wp/nyn/Bukedea|disiturikiti ya Bukedea]], omwanya ogu yaabaire aine omu eishengyero rya 10 (2016-2021).<ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. ''The Observer''. Kampala.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [8] Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah[9][10][11] Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [12][13][14][15] Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [16] Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa. [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] == Eby'amaka ge == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. * Moses Magogo Hassim * [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Rebecca Kadaga]] * [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Kaguta]] * [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]] == Oburugo == [[Category:Wp/nyn]] 4hrvsocueg66taynrwjy0havuxar8hc 7254772 7254771 2026-07-18T08:19:47Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 */ 7254772 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (akazaarwa ebiro 23 okwezi kwa ikumi na kumwe omwaka gwa 1973 n'omukazi omunyay[[Wp/nyn/Uganda|uganda]] omubazi w'ebitabo, omunyamateeka kandi omunyaby'obutegyeki, omukazi omukuru w'eishengyero rya 11 kuruga omu mwaka gwa 2022.<ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker]". Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>"[https://www.parliament.go.ug/speaker-of-parliament Speaker of Parliament]". Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref> Naakora nk'omukiiki omukazi omuri [[Wp/nyn/Bukedea|disiturikiti ya Bukedea]], omwanya ogu yaabaire aine omu eishengyero rya 10 (2016-2021).<ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. ''The Observer''. Kampala.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [8] Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah[9][10][11] Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [12][13][14][15] Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [16] Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa. [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho. == Eby'amaka ge == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. * Moses Magogo Hassim * [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Rebecca Kadaga]] * [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Kaguta]] * [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]] == Oburugo == [[Category:Wp/nyn]] oon1dpgm11g2nx69515fsxd4m2gngvt 7254775 7254772 2026-07-18T08:20:28Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 */ 7254775 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (akazaarwa ebiro 23 okwezi kwa ikumi na kumwe omwaka gwa 1973 n'omukazi omunyay[[Wp/nyn/Uganda|uganda]] omubazi w'ebitabo, omunyamateeka kandi omunyaby'obutegyeki, omukazi omukuru w'eishengyero rya 11 kuruga omu mwaka gwa 2022.<ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker]". Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>"[https://www.parliament.go.ug/speaker-of-parliament Speaker of Parliament]". Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref> Naakora nk'omukiiki omukazi omuri [[Wp/nyn/Bukedea|disiturikiti ya Bukedea]], omwanya ogu yaabaire aine omu eishengyero rya 10 (2016-2021).<ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. ''The Observer''. Kampala.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [8] Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah[9][10][11] Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [12][13][14][15] Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [16] Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa. [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Eby'amaka ge == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. * Moses Magogo Hassim * [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Rebecca Kadaga]] * [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Kaguta]] * [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]] == Oburugo == [[Category:Wp/nyn]] 7pz2f14huhyv9yyz6wrwgb45a9l8rx1 7254778 7254775 2026-07-18T08:23:13Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Eby'amaka ge */ 7254778 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (akazaarwa ebiro 23 okwezi kwa ikumi na kumwe omwaka gwa 1973 n'omukazi omunyay[[Wp/nyn/Uganda|uganda]] omubazi w'ebitabo, omunyamateeka kandi omunyaby'obutegyeki, omukazi omukuru w'eishengyero rya 11 kuruga omu mwaka gwa 2022.<ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker]". Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>"[https://www.parliament.go.ug/speaker-of-parliament Speaker of Parliament]". Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref> Naakora nk'omukiiki omukazi omuri [[Wp/nyn/Bukedea|disiturikiti ya Bukedea]], omwanya ogu yaabaire aine omu eishengyero rya 10 (2016-2021).<ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. ''The Observer''. Kampala.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [8] Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah[9][10][11] Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [12][13][14][15] Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [16] Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa. [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Amagara g'omuntu. == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. == Reeba na == * List of members of the tenth Parliament of Uganda * Moses Magogo Hassim == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] e7h8ja0eykjv6lermn4h2qffk3x2us4 7254783 7254778 2026-07-18T08:26:41Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254783 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (owaazaarwa 23 Okwaikumi na kumwe 1973) n'omubazi w'ebitabo, rooya kandi omu by'obutegyeki owaheereize nka Sipiika w'eishengyero rya 11 kuruga 2022 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Kazibwe, Kenneth (28 August 2025). [https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/283549/how-anita-among-overwhelmed-rebecca-kadaga-in-nrm-cec-race "How Anita Among Overwhelmed Rebecca Kadaga in NRM CEC Race"]. Nile Post.</ref>[2][3][4]Abaire ari omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu ishengyero kuruga 2016, arikuheereza omu ishengyero rya 10, 11 na 12[5][6][7] Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [8] Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah[9][10][11] Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [12][13][14][15] Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [16] Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa. [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Amagara g'omuntu. == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. == Reeba na == * List of members of the tenth Parliament of Uganda * Moses Magogo Hassim == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] 35ngicl50b1vdyvo222debsv5ar92n2 7254785 7254783 2026-07-18T08:27:15Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254785 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (owaazaarwa 23 Okwaikumi na kumwe 1973) n'omubazi w'ebitabo, rooya kandi omu by'obutegyeki owaheereize nka Sipiika w'eishengyero rya 11 kuruga 2022 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Kazibwe, Kenneth (28 August 2025). [https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/283549/how-anita-among-overwhelmed-rebecca-kadaga-in-nrm-cec-race "How Anita Among Overwhelmed Rebecca Kadaga in NRM CEC Race"]. Nile Post.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 "NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker"]. Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref>[2][3][4]Abaire ari omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu ishengyero kuruga 2016, arikuheereza omu ishengyero rya 10, 11 na 12[5][6][7] Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [8] Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah[9][10][11] Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [12][13][14][15] Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [16] Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa. [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Amagara g'omuntu. == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. == Reeba na == * List of members of the tenth Parliament of Uganda * Moses Magogo Hassim == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] isp04m97so8r01aliwctf3jl5yasb5d 7254787 7254785 2026-07-18T08:27:50Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254787 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (owaazaarwa 23 Okwaikumi na kumwe 1973) n'omubazi w'ebitabo, rooya kandi omu by'obutegyeki owaheereize nka Sipiika w'eishengyero rya 11 kuruga 2022 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Kazibwe, Kenneth (28 August 2025). [https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/283549/how-anita-among-overwhelmed-rebecca-kadaga-in-nrm-cec-race "How Anita Among Overwhelmed Rebecca Kadaga in NRM CEC Race"]. Nile Post.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 "NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker"]. Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/%F0%9F%9F%A5live-oboth-oboth-is-speaker-of-the-12th-parliament/ "Speaker of Parliament"]. Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref>[2][3][4]Abaire ari omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu ishengyero kuruga 2016, arikuheereza omu ishengyero rya 10, 11 na 12[5][6][7] Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [8] Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah[9][10][11] Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [12][13][14][15] Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [16] Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa. [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Amagara g'omuntu. == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. == Reeba na == * List of members of the tenth Parliament of Uganda * Moses Magogo Hassim == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] ad6zg0fy6xw3spsf6g3y3mgr4y8xoc2 7254789 7254787 2026-07-18T08:28:40Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254789 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (owaazaarwa 23 Okwaikumi na kumwe 1973) n'omubazi w'ebitabo, rooya kandi omu by'obutegyeki owaheereize nka Sipiika w'eishengyero rya 11 kuruga 2022 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Kazibwe, Kenneth (28 August 2025). [https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/283549/how-anita-among-overwhelmed-rebecca-kadaga-in-nrm-cec-race "How Anita Among Overwhelmed Rebecca Kadaga in NRM CEC Race"]. Nile Post.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 "NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker"]. Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/%F0%9F%9F%A5live-oboth-oboth-is-speaker-of-the-12th-parliament/ "Speaker of Parliament"]. Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref><ref>Reporters, Vision (28 May 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/politics/how-anita-among-ended-up-unopposed-in-bukedea-NV_234477_052026 "Politics: How Anita Among ended up unopposed in Bukedea"]. New Vision. Retrieved 28 May 2026.</ref>Abaire ari omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu ishengyero kuruga 2016, arikuheereza omu ishengyero rya 10, 11 na 12[5][6][7] Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [8] Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah[9][10][11] Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [12][13][14][15] Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [16] Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa. [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Amagara g'omuntu. == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. == Reeba na == * List of members of the tenth Parliament of Uganda * Moses Magogo Hassim == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] dfdkxkht9jva6phc2jz2xc9secfytxr 7254791 7254789 2026-07-18T08:29:27Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254791 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (owaazaarwa 23 Okwaikumi na kumwe 1973) n'omubazi w'ebitabo, rooya kandi omu by'obutegyeki owaheereize nka Sipiika w'eishengyero rya 11 kuruga 2022 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Kazibwe, Kenneth (28 August 2025). [https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/283549/how-anita-among-overwhelmed-rebecca-kadaga-in-nrm-cec-race "How Anita Among Overwhelmed Rebecca Kadaga in NRM CEC Race"]. Nile Post.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 "NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker"]. Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/%F0%9F%9F%A5live-oboth-oboth-is-speaker-of-the-12th-parliament/ "Speaker of Parliament"]. Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref><ref>Reporters, Vision (28 May 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/politics/how-anita-among-ended-up-unopposed-in-bukedea-NV_234477_052026 "Politics: How Anita Among ended up unopposed in Bukedea"]. New Vision. Retrieved 28 May 2026.</ref>Abaire ari omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu ishengyero kuruga 2016, arikuheereza omu ishengyero rya 10, 11 na 12<ref>Kisakye, Frank (2 June 2021). [https://observer.ug/news/speaker-among-s-rise-and-depth-of-her-power/ "Speaker Among's rise and depth of her power"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref>[5][6][7] Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [8] Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah[9][10][11] Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [12][13][14][15] Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [16] Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa. [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Amagara g'omuntu. == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. == Reeba na == * List of members of the tenth Parliament of Uganda * Moses Magogo Hassim == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] mrfjn1dhbh9jmcfx5tq53psf65hg3zf 7254793 7254791 2026-07-18T08:30:15Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254793 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (owaazaarwa 23 Okwaikumi na kumwe 1973) n'omubazi w'ebitabo, rooya kandi omu by'obutegyeki owaheereize nka Sipiika w'eishengyero rya 11 kuruga 2022 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Kazibwe, Kenneth (28 August 2025). [https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/283549/how-anita-among-overwhelmed-rebecca-kadaga-in-nrm-cec-race "How Anita Among Overwhelmed Rebecca Kadaga in NRM CEC Race"]. Nile Post.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 "NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker"]. Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/%F0%9F%9F%A5live-oboth-oboth-is-speaker-of-the-12th-parliament/ "Speaker of Parliament"]. Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref><ref>Reporters, Vision (28 May 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/politics/how-anita-among-ended-up-unopposed-in-bukedea-NV_234477_052026 "Politics: How Anita Among ended up unopposed in Bukedea"]. New Vision. Retrieved 28 May 2026.</ref>Abaire ari omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu ishengyero kuruga 2016, arikuheereza omu ishengyero rya 10, 11 na 12<ref>Kisakye, Frank (2 June 2021). [https://observer.ug/news/speaker-among-s-rise-and-depth-of-her-power/ "Speaker Among's rise and depth of her power"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. The Observer. Kampala.</ref>[5][6][7] Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [8] Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah[9][10][11] Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [12][13][14][15] Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [16] Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa. [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Amagara g'omuntu. == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. == Reeba na == * List of members of the tenth Parliament of Uganda * Moses Magogo Hassim == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] gxdr0b8b7hjqyviszzrqbxo8m013aao 7254795 7254793 2026-07-18T08:31:23Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254795 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (owaazaarwa 23 Okwaikumi na kumwe 1973) n'omubazi w'ebitabo, rooya kandi omu by'obutegyeki owaheereize nka Sipiika w'eishengyero rya 11 kuruga 2022 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Kazibwe, Kenneth (28 August 2025). [https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/283549/how-anita-among-overwhelmed-rebecca-kadaga-in-nrm-cec-race "How Anita Among Overwhelmed Rebecca Kadaga in NRM CEC Race"]. Nile Post.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 "NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker"]. Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/%F0%9F%9F%A5live-oboth-oboth-is-speaker-of-the-12th-parliament/ "Speaker of Parliament"]. Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref><ref>Reporters, Vision (28 May 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/politics/how-anita-among-ended-up-unopposed-in-bukedea-NV_234477_052026 "Politics: How Anita Among ended up unopposed in Bukedea"]. New Vision. Retrieved 28 May 2026.</ref>Abaire ari omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu ishengyero kuruga 2016, arikuheereza omu ishengyero rya 10, 11 na 12<ref>Kisakye, Frank (2 June 2021). [https://observer.ug/news/speaker-among-s-rise-and-depth-of-her-power/ "Speaker Among's rise and depth of her power"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. The Observer. Kampala.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-what-will-be-remembered-of-among--5466964 "How, what will be remembered of Among?"]. Monitor. 20 May 2026. Retrieved 24 May 2026.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [8] Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah[9][10][11] Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [12][13][14][15] Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [16] Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa. [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Amagara g'omuntu. == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. == Reeba na == * List of members of the tenth Parliament of Uganda * Moses Magogo Hassim == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] 37dmk8embj0zz0c0e48s3vh0w87gbqr 7254796 7254795 2026-07-18T08:32:17Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254796 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (owaazaarwa 23 Okwaikumi na kumwe 1973) n'omubazi w'ebitabo, rooya kandi omu by'obutegyeki owaheereize nka Sipiika w'eishengyero rya 11 kuruga 2022 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Kazibwe, Kenneth (28 August 2025). [https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/283549/how-anita-among-overwhelmed-rebecca-kadaga-in-nrm-cec-race "How Anita Among Overwhelmed Rebecca Kadaga in NRM CEC Race"]. Nile Post.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 "NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker"]. Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/%F0%9F%9F%A5live-oboth-oboth-is-speaker-of-the-12th-parliament/ "Speaker of Parliament"]. Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref><ref>Reporters, Vision (28 May 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/politics/how-anita-among-ended-up-unopposed-in-bukedea-NV_234477_052026 "Politics: How Anita Among ended up unopposed in Bukedea"]. New Vision. Retrieved 28 May 2026.</ref>Abaire ari omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu ishengyero kuruga 2016, arikuheereza omu ishengyero rya 10, 11 na 12<ref>Kisakye, Frank (2 June 2021). [https://observer.ug/news/speaker-among-s-rise-and-depth-of-her-power/ "Speaker Among's rise and depth of her power"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. The Observer. Kampala.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-what-will-be-remembered-of-among--5466964 "How, what will be remembered of Among?"]. Monitor. 20 May 2026. Retrieved 24 May 2026.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.independent.co.ug/detectives-search-amongs-personal-assistants-home/ "Detectives search Among's personal assistant's home"]. The Independent Uganda. 23 May 2026. Retrieved 28 May 2026.</ref> Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah[9][10][11] Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [12][13][14][15] Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [16] Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa. [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Amagara g'omuntu. == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. == Reeba na == * List of members of the tenth Parliament of Uganda * Moses Magogo Hassim == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] dzvl8srdhqfaiw96zmsr8xmwt0y18it 7254797 7254796 2026-07-18T08:33:29Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254797 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (owaazaarwa 23 Okwaikumi na kumwe 1973) n'omubazi w'ebitabo, rooya kandi omu by'obutegyeki owaheereize nka Sipiika w'eishengyero rya 11 kuruga 2022 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Kazibwe, Kenneth (28 August 2025). [https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/283549/how-anita-among-overwhelmed-rebecca-kadaga-in-nrm-cec-race "How Anita Among Overwhelmed Rebecca Kadaga in NRM CEC Race"]. Nile Post.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 "NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker"]. Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/%F0%9F%9F%A5live-oboth-oboth-is-speaker-of-the-12th-parliament/ "Speaker of Parliament"]. Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref><ref>Reporters, Vision (28 May 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/politics/how-anita-among-ended-up-unopposed-in-bukedea-NV_234477_052026 "Politics: How Anita Among ended up unopposed in Bukedea"]. New Vision. Retrieved 28 May 2026.</ref>Abaire ari omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu ishengyero kuruga 2016, arikuheereza omu ishengyero rya 10, 11 na 12<ref>Kisakye, Frank (2 June 2021). [https://observer.ug/news/speaker-among-s-rise-and-depth-of-her-power/ "Speaker Among's rise and depth of her power"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. The Observer. Kampala.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-what-will-be-remembered-of-among--5466964 "How, what will be remembered of Among?"]. Monitor. 20 May 2026. Retrieved 24 May 2026.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.independent.co.ug/detectives-search-amongs-personal-assistants-home/ "Detectives search Among's personal assistant's home"]. The Independent Uganda. 23 May 2026. Retrieved 28 May 2026.</ref> Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/anita-among-elected-deputy-speaker-of-parliament-3412642 "Anita Among elected deputy Speaker of Parliament"]. Monitor. 25 May 2021. Retrieved 28 May 2026.</ref>[9][10][11] Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [12][13][14][15] Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [16] Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa. [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Amagara g'omuntu. == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. == Reeba na == * List of members of the tenth Parliament of Uganda * Moses Magogo Hassim == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] okgeagmq4qtt1ydzgulr8t77cnklby5 7254798 7254797 2026-07-18T08:34:09Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254798 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (owaazaarwa 23 Okwaikumi na kumwe 1973) n'omubazi w'ebitabo, rooya kandi omu by'obutegyeki owaheereize nka Sipiika w'eishengyero rya 11 kuruga 2022 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Kazibwe, Kenneth (28 August 2025). [https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/283549/how-anita-among-overwhelmed-rebecca-kadaga-in-nrm-cec-race "How Anita Among Overwhelmed Rebecca Kadaga in NRM CEC Race"]. Nile Post.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 "NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker"]. Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/%F0%9F%9F%A5live-oboth-oboth-is-speaker-of-the-12th-parliament/ "Speaker of Parliament"]. Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref><ref>Reporters, Vision (28 May 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/politics/how-anita-among-ended-up-unopposed-in-bukedea-NV_234477_052026 "Politics: How Anita Among ended up unopposed in Bukedea"]. New Vision. Retrieved 28 May 2026.</ref>Abaire ari omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu ishengyero kuruga 2016, arikuheereza omu ishengyero rya 10, 11 na 12<ref>Kisakye, Frank (2 June 2021). [https://observer.ug/news/speaker-among-s-rise-and-depth-of-her-power/ "Speaker Among's rise and depth of her power"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. The Observer. Kampala.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-what-will-be-remembered-of-among--5466964 "How, what will be remembered of Among?"]. Monitor. 20 May 2026. Retrieved 24 May 2026.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.independent.co.ug/detectives-search-amongs-personal-assistants-home/ "Detectives search Among's personal assistant's home"]. The Independent Uganda. 23 May 2026. Retrieved 28 May 2026.</ref> Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/anita-among-elected-deputy-speaker-of-parliament-3412642 "Anita Among elected deputy Speaker of Parliament"]. Monitor. 25 May 2021. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-joins-race-to-replace-oulanyah-3755996 "Among joins race to replace Oulanyah"]. Monitor. 22 March 2022. Retrieved 28 May 2026.</ref>[9][10][11] Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [12][13][14][15] Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [16] Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa. [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Amagara g'omuntu. == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. == Reeba na == * List of members of the tenth Parliament of Uganda * Moses Magogo Hassim == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] i1xqdlcgbwsmwhbykwfmyowvfubedzn 7254799 7254798 2026-07-18T08:34:50Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254799 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (owaazaarwa 23 Okwaikumi na kumwe 1973) n'omubazi w'ebitabo, rooya kandi omu by'obutegyeki owaheereize nka Sipiika w'eishengyero rya 11 kuruga 2022 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Kazibwe, Kenneth (28 August 2025). [https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/283549/how-anita-among-overwhelmed-rebecca-kadaga-in-nrm-cec-race "How Anita Among Overwhelmed Rebecca Kadaga in NRM CEC Race"]. Nile Post.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 "NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker"]. Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/%F0%9F%9F%A5live-oboth-oboth-is-speaker-of-the-12th-parliament/ "Speaker of Parliament"]. Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref><ref>Reporters, Vision (28 May 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/politics/how-anita-among-ended-up-unopposed-in-bukedea-NV_234477_052026 "Politics: How Anita Among ended up unopposed in Bukedea"]. New Vision. Retrieved 28 May 2026.</ref>Abaire ari omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu ishengyero kuruga 2016, arikuheereza omu ishengyero rya 10, 11 na 12<ref>Kisakye, Frank (2 June 2021). [https://observer.ug/news/speaker-among-s-rise-and-depth-of-her-power/ "Speaker Among's rise and depth of her power"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. The Observer. Kampala.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-what-will-be-remembered-of-among--5466964 "How, what will be remembered of Among?"]. Monitor. 20 May 2026. Retrieved 24 May 2026.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.independent.co.ug/detectives-search-amongs-personal-assistants-home/ "Detectives search Among's personal assistant's home"]. The Independent Uganda. 23 May 2026. Retrieved 28 May 2026.</ref> Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/anita-among-elected-deputy-speaker-of-parliament-3412642 "Anita Among elected deputy Speaker of Parliament"]. Monitor. 25 May 2021. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-joins-race-to-replace-oulanyah-3755996 "Among joins race to replace Oulanyah"]. Monitor. 22 March 2022. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Waswa, Sam (25 March 2022). [https://chimpreports.com/anita-among-replaces-oulanyah-as-speaker-of-parliament/ "Anita Among Replaces Oulanyah as Speaker of Parliament"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [12][13][14][15] Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [16] Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa. [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Amagara g'omuntu. == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. == Reeba na == * List of members of the tenth Parliament of Uganda * Moses Magogo Hassim == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] 8imzasv2b7i5ng1k5b1ocfoq1mfj8sf 7254802 7254799 2026-07-18T08:36:45Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254802 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (owaazaarwa 23 Okwaikumi na kumwe 1973) n'omubazi w'ebitabo, rooya kandi omu by'obutegyeki owaheereize nka Sipiika w'eishengyero rya 11 kuruga 2022 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Kazibwe, Kenneth (28 August 2025). [https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/283549/how-anita-among-overwhelmed-rebecca-kadaga-in-nrm-cec-race "How Anita Among Overwhelmed Rebecca Kadaga in NRM CEC Race"]. Nile Post.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 "NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker"]. Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/%F0%9F%9F%A5live-oboth-oboth-is-speaker-of-the-12th-parliament/ "Speaker of Parliament"]. Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref><ref>Reporters, Vision (28 May 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/politics/how-anita-among-ended-up-unopposed-in-bukedea-NV_234477_052026 "Politics: How Anita Among ended up unopposed in Bukedea"]. New Vision. Retrieved 28 May 2026.</ref>Abaire ari omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu ishengyero kuruga 2016, arikuheereza omu ishengyero rya 10, 11 na 12<ref>Kisakye, Frank (2 June 2021). [https://observer.ug/news/speaker-among-s-rise-and-depth-of-her-power/ "Speaker Among's rise and depth of her power"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. The Observer. Kampala.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-what-will-be-remembered-of-among--5466964 "How, what will be remembered of Among?"]. Monitor. 20 May 2026. Retrieved 24 May 2026.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.independent.co.ug/detectives-search-amongs-personal-assistants-home/ "Detectives search Among's personal assistant's home"]. The Independent Uganda. 23 May 2026. Retrieved 28 May 2026.</ref> Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/anita-among-elected-deputy-speaker-of-parliament-3412642 "Anita Among elected deputy Speaker of Parliament"]. Monitor. 25 May 2021. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-joins-race-to-replace-oulanyah-3755996 "Among joins race to replace Oulanyah"]. Monitor. 22 March 2022. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Waswa, Sam (25 March 2022). [https://chimpreports.com/anita-among-replaces-oulanyah-as-speaker-of-parliament/ "Anita Among Replaces Oulanyah as Speaker of Parliament"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>Opio, Isaac (7 October 2025). [https://chimpreports.com/big-story-resistance-as-ec-deletes-anita-amongs-rivals-from-bukedea-voter-register/ "BIG STORY: Resistance as EC Deletes Anita Among's Rivals from Bukedea Voter Register"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> [12][13][14][15] Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [16] Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa. [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Amagara g'omuntu. == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. == Reeba na == * List of members of the tenth Parliament of Uganda * Moses Magogo Hassim == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] 8r0e6ru3p01gs4xt4h6cmymydl4mrfp 7254803 7254802 2026-07-18T08:37:26Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254803 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (owaazaarwa 23 Okwaikumi na kumwe 1973) n'omubazi w'ebitabo, rooya kandi omu by'obutegyeki owaheereize nka Sipiika w'eishengyero rya 11 kuruga 2022 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Kazibwe, Kenneth (28 August 2025). [https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/283549/how-anita-among-overwhelmed-rebecca-kadaga-in-nrm-cec-race "How Anita Among Overwhelmed Rebecca Kadaga in NRM CEC Race"]. Nile Post.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 "NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker"]. Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/%F0%9F%9F%A5live-oboth-oboth-is-speaker-of-the-12th-parliament/ "Speaker of Parliament"]. Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref><ref>Reporters, Vision (28 May 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/politics/how-anita-among-ended-up-unopposed-in-bukedea-NV_234477_052026 "Politics: How Anita Among ended up unopposed in Bukedea"]. New Vision. Retrieved 28 May 2026.</ref>Abaire ari omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu ishengyero kuruga 2016, arikuheereza omu ishengyero rya 10, 11 na 12<ref>Kisakye, Frank (2 June 2021). [https://observer.ug/news/speaker-among-s-rise-and-depth-of-her-power/ "Speaker Among's rise and depth of her power"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. The Observer. Kampala.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-what-will-be-remembered-of-among--5466964 "How, what will be remembered of Among?"]. Monitor. 20 May 2026. Retrieved 24 May 2026.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.independent.co.ug/detectives-search-amongs-personal-assistants-home/ "Detectives search Among's personal assistant's home"]. The Independent Uganda. 23 May 2026. Retrieved 28 May 2026.</ref> Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/anita-among-elected-deputy-speaker-of-parliament-3412642 "Anita Among elected deputy Speaker of Parliament"]. Monitor. 25 May 2021. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-joins-race-to-replace-oulanyah-3755996 "Among joins race to replace Oulanyah"]. Monitor. 22 March 2022. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Waswa, Sam (25 March 2022). [https://chimpreports.com/anita-among-replaces-oulanyah-as-speaker-of-parliament/ "Anita Among Replaces Oulanyah as Speaker of Parliament"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>Opio, Isaac (7 October 2025). [https://chimpreports.com/big-story-resistance-as-ec-deletes-anita-amongs-rivals-from-bukedea-voter-register/ "BIG STORY: Resistance as EC Deletes Anita Among's Rivals from Bukedea Voter Register"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>TheSpyUganda (23 October 2025). [https://www.spyuganda.com/speaker-anita-among-nominated-unopposed-for-bukedea-woman-mp-seat/ "Speaker Anita Among Nominated Unopposed for Bukedea Woman MP Seat - TheSpy"]. Retrieved 28 May 2026.</ref> [12][13][14][15] Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [16] Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa. [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Amagara g'omuntu. == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. == Reeba na == * List of members of the tenth Parliament of Uganda * Moses Magogo Hassim == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] 5c8tl876g5sm6pj67xrn7dhbmlpjd6d 7254804 7254803 2026-07-18T08:38:08Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254804 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (owaazaarwa 23 Okwaikumi na kumwe 1973) n'omubazi w'ebitabo, rooya kandi omu by'obutegyeki owaheereize nka Sipiika w'eishengyero rya 11 kuruga 2022 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Kazibwe, Kenneth (28 August 2025). [https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/283549/how-anita-among-overwhelmed-rebecca-kadaga-in-nrm-cec-race "How Anita Among Overwhelmed Rebecca Kadaga in NRM CEC Race"]. Nile Post.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 "NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker"]. Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/%F0%9F%9F%A5live-oboth-oboth-is-speaker-of-the-12th-parliament/ "Speaker of Parliament"]. Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref><ref>Reporters, Vision (28 May 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/politics/how-anita-among-ended-up-unopposed-in-bukedea-NV_234477_052026 "Politics: How Anita Among ended up unopposed in Bukedea"]. New Vision. Retrieved 28 May 2026.</ref>Abaire ari omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu ishengyero kuruga 2016, arikuheereza omu ishengyero rya 10, 11 na 12<ref>Kisakye, Frank (2 June 2021). [https://observer.ug/news/speaker-among-s-rise-and-depth-of-her-power/ "Speaker Among's rise and depth of her power"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. The Observer. Kampala.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-what-will-be-remembered-of-among--5466964 "How, what will be remembered of Among?"]. Monitor. 20 May 2026. Retrieved 24 May 2026.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.independent.co.ug/detectives-search-amongs-personal-assistants-home/ "Detectives search Among's personal assistant's home"]. The Independent Uganda. 23 May 2026. Retrieved 28 May 2026.</ref> Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/anita-among-elected-deputy-speaker-of-parliament-3412642 "Anita Among elected deputy Speaker of Parliament"]. Monitor. 25 May 2021. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-joins-race-to-replace-oulanyah-3755996 "Among joins race to replace Oulanyah"]. Monitor. 22 March 2022. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Waswa, Sam (25 March 2022). [https://chimpreports.com/anita-among-replaces-oulanyah-as-speaker-of-parliament/ "Anita Among Replaces Oulanyah as Speaker of Parliament"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>Opio, Isaac (7 October 2025). [https://chimpreports.com/big-story-resistance-as-ec-deletes-anita-amongs-rivals-from-bukedea-voter-register/ "BIG STORY: Resistance as EC Deletes Anita Among's Rivals from Bukedea Voter Register"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>TheSpyUganda (23 October 2025). [https://www.spyuganda.com/speaker-anita-among-nominated-unopposed-for-bukedea-woman-mp-seat/ "Speaker Anita Among Nominated Unopposed for Bukedea Woman MP Seat - TheSpy"]. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/among-tayebwa-4-others-unopposed-in-12th-house-5242680 "Among, Tayebwa, 4 others unopposed in 12th House"]. Monitor. 24 October 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref> [12][13][14][15] Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [16] Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa. [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Amagara g'omuntu. == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. == Reeba na == * List of members of the tenth Parliament of Uganda * Moses Magogo Hassim == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] 4n2mnx72igzz720a1ihfyo63lwajk0g 7254805 7254804 2026-07-18T08:38:54Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254805 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (owaazaarwa 23 Okwaikumi na kumwe 1973) n'omubazi w'ebitabo, rooya kandi omu by'obutegyeki owaheereize nka Sipiika w'eishengyero rya 11 kuruga 2022 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Kazibwe, Kenneth (28 August 2025). [https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/283549/how-anita-among-overwhelmed-rebecca-kadaga-in-nrm-cec-race "How Anita Among Overwhelmed Rebecca Kadaga in NRM CEC Race"]. Nile Post.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 "NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker"]. Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/%F0%9F%9F%A5live-oboth-oboth-is-speaker-of-the-12th-parliament/ "Speaker of Parliament"]. Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref><ref>Reporters, Vision (28 May 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/politics/how-anita-among-ended-up-unopposed-in-bukedea-NV_234477_052026 "Politics: How Anita Among ended up unopposed in Bukedea"]. New Vision. Retrieved 28 May 2026.</ref>Abaire ari omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu ishengyero kuruga 2016, arikuheereza omu ishengyero rya 10, 11 na 12<ref>Kisakye, Frank (2 June 2021). [https://observer.ug/news/speaker-among-s-rise-and-depth-of-her-power/ "Speaker Among's rise and depth of her power"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. The Observer. Kampala.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-what-will-be-remembered-of-among--5466964 "How, what will be remembered of Among?"]. Monitor. 20 May 2026. Retrieved 24 May 2026.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.independent.co.ug/detectives-search-amongs-personal-assistants-home/ "Detectives search Among's personal assistant's home"]. The Independent Uganda. 23 May 2026. Retrieved 28 May 2026.</ref> Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/anita-among-elected-deputy-speaker-of-parliament-3412642 "Anita Among elected deputy Speaker of Parliament"]. Monitor. 25 May 2021. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-joins-race-to-replace-oulanyah-3755996 "Among joins race to replace Oulanyah"]. Monitor. 22 March 2022. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Waswa, Sam (25 March 2022). [https://chimpreports.com/anita-among-replaces-oulanyah-as-speaker-of-parliament/ "Anita Among Replaces Oulanyah as Speaker of Parliament"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>Opio, Isaac (7 October 2025). [https://chimpreports.com/big-story-resistance-as-ec-deletes-anita-amongs-rivals-from-bukedea-voter-register/ "BIG STORY: Resistance as EC Deletes Anita Among's Rivals from Bukedea Voter Register"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>TheSpyUganda (23 October 2025). [https://www.spyuganda.com/speaker-anita-among-nominated-unopposed-for-bukedea-woman-mp-seat/ "Speaker Anita Among Nominated Unopposed for Bukedea Woman MP Seat - TheSpy"]. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/among-tayebwa-4-others-unopposed-in-12th-house-5242680 "Among, Tayebwa, 4 others unopposed in 12th House"]. Monitor. 24 October 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Opio, Isaac (23 October 2025). [https://chimpreports.com/nups-bukedea-mp-candidate-missing-as-speaker-anita-among-declared-unopposed/ "NUP's Bukedea MP Candidate Missing as Speaker Anita Among Declared Unopposed"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa. [16] Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa. [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Amagara g'omuntu. == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. == Reeba na == * List of members of the tenth Parliament of Uganda * Moses Magogo Hassim == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] 3faq47gyzmykaeaaza1bm50zo1v8edd 7254807 7254805 2026-07-18T08:39:39Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254807 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (owaazaarwa 23 Okwaikumi na kumwe 1973) n'omubazi w'ebitabo, rooya kandi omu by'obutegyeki owaheereize nka Sipiika w'eishengyero rya 11 kuruga 2022 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Kazibwe, Kenneth (28 August 2025). [https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/283549/how-anita-among-overwhelmed-rebecca-kadaga-in-nrm-cec-race "How Anita Among Overwhelmed Rebecca Kadaga in NRM CEC Race"]. Nile Post.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 "NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker"]. Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/%F0%9F%9F%A5live-oboth-oboth-is-speaker-of-the-12th-parliament/ "Speaker of Parliament"]. Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref><ref>Reporters, Vision (28 May 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/politics/how-anita-among-ended-up-unopposed-in-bukedea-NV_234477_052026 "Politics: How Anita Among ended up unopposed in Bukedea"]. New Vision. Retrieved 28 May 2026.</ref>Abaire ari omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu ishengyero kuruga 2016, arikuheereza omu ishengyero rya 10, 11 na 12<ref>Kisakye, Frank (2 June 2021). [https://observer.ug/news/speaker-among-s-rise-and-depth-of-her-power/ "Speaker Among's rise and depth of her power"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. The Observer. Kampala.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-what-will-be-remembered-of-among--5466964 "How, what will be remembered of Among?"]. Monitor. 20 May 2026. Retrieved 24 May 2026.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.independent.co.ug/detectives-search-amongs-personal-assistants-home/ "Detectives search Among's personal assistant's home"]. The Independent Uganda. 23 May 2026. Retrieved 28 May 2026.</ref> Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/anita-among-elected-deputy-speaker-of-parliament-3412642 "Anita Among elected deputy Speaker of Parliament"]. Monitor. 25 May 2021. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-joins-race-to-replace-oulanyah-3755996 "Among joins race to replace Oulanyah"]. Monitor. 22 March 2022. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Waswa, Sam (25 March 2022). [https://chimpreports.com/anita-among-replaces-oulanyah-as-speaker-of-parliament/ "Anita Among Replaces Oulanyah as Speaker of Parliament"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>Opio, Isaac (7 October 2025). [https://chimpreports.com/big-story-resistance-as-ec-deletes-anita-amongs-rivals-from-bukedea-voter-register/ "BIG STORY: Resistance as EC Deletes Anita Among's Rivals from Bukedea Voter Register"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>TheSpyUganda (23 October 2025). [https://www.spyuganda.com/speaker-anita-among-nominated-unopposed-for-bukedea-woman-mp-seat/ "Speaker Anita Among Nominated Unopposed for Bukedea Woman MP Seat - TheSpy"]. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/among-tayebwa-4-others-unopposed-in-12th-house-5242680 "Among, Tayebwa, 4 others unopposed in 12th House"]. Monitor. 24 October 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Opio, Isaac (23 October 2025). [https://chimpreports.com/nups-bukedea-mp-candidate-missing-as-speaker-anita-among-declared-unopposed/ "NUP's Bukedea MP Candidate Missing as Speaker Anita Among Declared Unopposed"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/three-among-rivals-for-mp-position-sued-5207248 "Three Among rivals for MP position sued"]. Monitor. 26 September 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref> Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa. [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Amagara g'omuntu. == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. == Reeba na == * List of members of the tenth Parliament of Uganda * Moses Magogo Hassim == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] 5o8kzi2007c3dlkvogckeyiu9jlxfy5 7254808 7254807 2026-07-18T08:42:11Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254808 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (owaazaarwa 23 Okwaikumi na kumwe 1973) n'omubazi w'ebitabo, rooya kandi omu by'obutegyeki owaheereize nka Sipiika w'eishengyero rya 11 kuruga 2022 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Kazibwe, Kenneth (28 August 2025). [https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/283549/how-anita-among-overwhelmed-rebecca-kadaga-in-nrm-cec-race "How Anita Among Overwhelmed Rebecca Kadaga in NRM CEC Race"]. Nile Post.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 "NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker"]. Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/%F0%9F%9F%A5live-oboth-oboth-is-speaker-of-the-12th-parliament/ "Speaker of Parliament"]. Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref><ref>Reporters, Vision (28 May 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/politics/how-anita-among-ended-up-unopposed-in-bukedea-NV_234477_052026 "Politics: How Anita Among ended up unopposed in Bukedea"]. New Vision. Retrieved 28 May 2026.</ref>Abaire ari omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu ishengyero kuruga 2016, arikuheereza omu ishengyero rya 10, 11 na 12<ref>Kisakye, Frank (2 June 2021). [https://observer.ug/news/speaker-among-s-rise-and-depth-of-her-power/ "Speaker Among's rise and depth of her power"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. The Observer. Kampala.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-what-will-be-remembered-of-among--5466964 "How, what will be remembered of Among?"]. Monitor. 20 May 2026. Retrieved 24 May 2026.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.independent.co.ug/detectives-search-amongs-personal-assistants-home/ "Detectives search Among's personal assistant's home"]. The Independent Uganda. 23 May 2026. Retrieved 28 May 2026.</ref> Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/anita-among-elected-deputy-speaker-of-parliament-3412642 "Anita Among elected deputy Speaker of Parliament"]. Monitor. 25 May 2021. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-joins-race-to-replace-oulanyah-3755996 "Among joins race to replace Oulanyah"]. Monitor. 22 March 2022. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Waswa, Sam (25 March 2022). [https://chimpreports.com/anita-among-replaces-oulanyah-as-speaker-of-parliament/ "Anita Among Replaces Oulanyah as Speaker of Parliament"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>Opio, Isaac (7 October 2025). [https://chimpreports.com/big-story-resistance-as-ec-deletes-anita-amongs-rivals-from-bukedea-voter-register/ "BIG STORY: Resistance as EC Deletes Anita Among's Rivals from Bukedea Voter Register"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>TheSpyUganda (23 October 2025). [https://www.spyuganda.com/speaker-anita-among-nominated-unopposed-for-bukedea-woman-mp-seat/ "Speaker Anita Among Nominated Unopposed for Bukedea Woman MP Seat - TheSpy"]. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/among-tayebwa-4-others-unopposed-in-12th-house-5242680 "Among, Tayebwa, 4 others unopposed in 12th House"]. Monitor. 24 October 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Opio, Isaac (23 October 2025). [https://chimpreports.com/nups-bukedea-mp-candidate-missing-as-speaker-anita-among-declared-unopposed/ "NUP's Bukedea MP Candidate Missing as Speaker Anita Among Declared Unopposed"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/three-among-rivals-for-mp-position-sued-5207248 "Three Among rivals for MP position sued"]. Monitor. 26 September 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref> Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa.<ref>URN (25 November 2025). [https://observer.ug/news/fdcs-otai-sues-speaker-among-ec-over-bukeda-woman-mp-seat/ "FDC's Otai sues speaker Among, EC over Bukeda Woman MP seat"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref> [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Amagara g'omuntu. == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. == Reeba na == * List of members of the tenth Parliament of Uganda * Moses Magogo Hassim == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] 4sl5yr7g9yfswwupgulgztdcta2kgcu 7254809 7254808 2026-07-18T08:42:56Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254809 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (owaazaarwa 23 Okwaikumi na kumwe 1973) n'omubazi w'ebitabo, rooya kandi omu by'obutegyeki owaheereize nka Sipiika w'eishengyero rya 11 kuruga 2022 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Kazibwe, Kenneth (28 August 2025). [https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/283549/how-anita-among-overwhelmed-rebecca-kadaga-in-nrm-cec-race "How Anita Among Overwhelmed Rebecca Kadaga in NRM CEC Race"]. Nile Post.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 "NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker"]. Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/%F0%9F%9F%A5live-oboth-oboth-is-speaker-of-the-12th-parliament/ "Speaker of Parliament"]. Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref><ref>Reporters, Vision (28 May 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/politics/how-anita-among-ended-up-unopposed-in-bukedea-NV_234477_052026 "Politics: How Anita Among ended up unopposed in Bukedea"]. New Vision. Retrieved 28 May 2026.</ref>Abaire ari omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu ishengyero kuruga 2016, arikuheereza omu ishengyero rya 10, 11 na 12<ref>Kisakye, Frank (2 June 2021). [https://observer.ug/news/speaker-among-s-rise-and-depth-of-her-power/ "Speaker Among's rise and depth of her power"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. The Observer. Kampala.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-what-will-be-remembered-of-among--5466964 "How, what will be remembered of Among?"]. Monitor. 20 May 2026. Retrieved 24 May 2026.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.independent.co.ug/detectives-search-amongs-personal-assistants-home/ "Detectives search Among's personal assistant's home"]. The Independent Uganda. 23 May 2026. Retrieved 28 May 2026.</ref> Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/anita-among-elected-deputy-speaker-of-parliament-3412642 "Anita Among elected deputy Speaker of Parliament"]. Monitor. 25 May 2021. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-joins-race-to-replace-oulanyah-3755996 "Among joins race to replace Oulanyah"]. Monitor. 22 March 2022. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Waswa, Sam (25 March 2022). [https://chimpreports.com/anita-among-replaces-oulanyah-as-speaker-of-parliament/ "Anita Among Replaces Oulanyah as Speaker of Parliament"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>Opio, Isaac (7 October 2025). [https://chimpreports.com/big-story-resistance-as-ec-deletes-anita-amongs-rivals-from-bukedea-voter-register/ "BIG STORY: Resistance as EC Deletes Anita Among's Rivals from Bukedea Voter Register"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>TheSpyUganda (23 October 2025). [https://www.spyuganda.com/speaker-anita-among-nominated-unopposed-for-bukedea-woman-mp-seat/ "Speaker Anita Among Nominated Unopposed for Bukedea Woman MP Seat - TheSpy"]. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/among-tayebwa-4-others-unopposed-in-12th-house-5242680 "Among, Tayebwa, 4 others unopposed in 12th House"]. Monitor. 24 October 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Opio, Isaac (23 October 2025). [https://chimpreports.com/nups-bukedea-mp-candidate-missing-as-speaker-anita-among-declared-unopposed/ "NUP's Bukedea MP Candidate Missing as Speaker Anita Among Declared Unopposed"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/three-among-rivals-for-mp-position-sued-5207248 "Three Among rivals for MP position sued"]. Monitor. 26 September 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref> Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa.<ref>URN (25 November 2025). [https://observer.ug/news/fdcs-otai-sues-speaker-among-ec-over-bukeda-woman-mp-seat/ "FDC's Otai sues speaker Among, EC over Bukeda Woman MP seat"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Republic, Matooke (24 October 2025). [https://www.matookerepublic.com/news/20251024/how-speaker-anita-among-was-declared-unopposed-amid-reports-of-intimidation-and-deliberate-blocking-of-opponents/ "How Speaker Anita Among was declared unopposed amid reports of intimidation and deliberate blocking of opponents - Matooke Republic"]. Retrieved 28 May 2026.</ref> [17][18][19] Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Amagara g'omuntu. == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. == Reeba na == * List of members of the tenth Parliament of Uganda * Moses Magogo Hassim == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] 6vd113itfxjv1tywws4kxrs00z63kd2 7254810 7254809 2026-07-18T08:43:34Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254810 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (owaazaarwa 23 Okwaikumi na kumwe 1973) n'omubazi w'ebitabo, rooya kandi omu by'obutegyeki owaheereize nka Sipiika w'eishengyero rya 11 kuruga 2022 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Kazibwe, Kenneth (28 August 2025). [https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/283549/how-anita-among-overwhelmed-rebecca-kadaga-in-nrm-cec-race "How Anita Among Overwhelmed Rebecca Kadaga in NRM CEC Race"]. Nile Post.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 "NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker"]. Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/%F0%9F%9F%A5live-oboth-oboth-is-speaker-of-the-12th-parliament/ "Speaker of Parliament"]. Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref><ref>Reporters, Vision (28 May 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/politics/how-anita-among-ended-up-unopposed-in-bukedea-NV_234477_052026 "Politics: How Anita Among ended up unopposed in Bukedea"]. New Vision. Retrieved 28 May 2026.</ref>Abaire ari omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu ishengyero kuruga 2016, arikuheereza omu ishengyero rya 10, 11 na 12<ref>Kisakye, Frank (2 June 2021). [https://observer.ug/news/speaker-among-s-rise-and-depth-of-her-power/ "Speaker Among's rise and depth of her power"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. The Observer. Kampala.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-what-will-be-remembered-of-among--5466964 "How, what will be remembered of Among?"]. Monitor. 20 May 2026. Retrieved 24 May 2026.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.independent.co.ug/detectives-search-amongs-personal-assistants-home/ "Detectives search Among's personal assistant's home"]. The Independent Uganda. 23 May 2026. Retrieved 28 May 2026.</ref> Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/anita-among-elected-deputy-speaker-of-parliament-3412642 "Anita Among elected deputy Speaker of Parliament"]. Monitor. 25 May 2021. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-joins-race-to-replace-oulanyah-3755996 "Among joins race to replace Oulanyah"]. Monitor. 22 March 2022. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Waswa, Sam (25 March 2022). [https://chimpreports.com/anita-among-replaces-oulanyah-as-speaker-of-parliament/ "Anita Among Replaces Oulanyah as Speaker of Parliament"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>Opio, Isaac (7 October 2025). [https://chimpreports.com/big-story-resistance-as-ec-deletes-anita-amongs-rivals-from-bukedea-voter-register/ "BIG STORY: Resistance as EC Deletes Anita Among's Rivals from Bukedea Voter Register"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>TheSpyUganda (23 October 2025). [https://www.spyuganda.com/speaker-anita-among-nominated-unopposed-for-bukedea-woman-mp-seat/ "Speaker Anita Among Nominated Unopposed for Bukedea Woman MP Seat - TheSpy"]. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/among-tayebwa-4-others-unopposed-in-12th-house-5242680 "Among, Tayebwa, 4 others unopposed in 12th House"]. Monitor. 24 October 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Opio, Isaac (23 October 2025). [https://chimpreports.com/nups-bukedea-mp-candidate-missing-as-speaker-anita-among-declared-unopposed/ "NUP's Bukedea MP Candidate Missing as Speaker Anita Among Declared Unopposed"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/three-among-rivals-for-mp-position-sued-5207248 "Three Among rivals for MP position sued"]. Monitor. 26 September 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref> Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa.<ref>URN (25 November 2025). [https://observer.ug/news/fdcs-otai-sues-speaker-among-ec-over-bukeda-woman-mp-seat/ "FDC's Otai sues speaker Among, EC over Bukeda Woman MP seat"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Republic, Matooke (24 October 2025). [https://www.matookerepublic.com/news/20251024/how-speaker-anita-among-was-declared-unopposed-amid-reports-of-intimidation-and-deliberate-blocking-of-opponents/ "How Speaker Anita Among was declared unopposed amid reports of intimidation and deliberate blocking of opponents - Matooke Republic"]. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-s-opponent-petitions-museveni-over-disqualification-5087142 "Among's opponent petitions Museveni over disqualification"]. Monitor. 19 June 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref> Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]]. Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona. Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea, eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa. Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024. == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Amagara g'omuntu. == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. == Reeba na == * List of members of the tenth Parliament of Uganda * Moses Magogo Hassim == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] hvkfid7y02cozrbnlst0gi5qig60sc0 7254811 7254810 2026-07-18T08:45:45Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254811 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (owaazaarwa 23 Okwaikumi na kumwe 1973) n'omubazi w'ebitabo, rooya kandi omu by'obutegyeki owaheereize nka Sipiika w'eishengyero rya 11 kuruga 2022 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Kazibwe, Kenneth (28 August 2025). [https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/283549/how-anita-among-overwhelmed-rebecca-kadaga-in-nrm-cec-race "How Anita Among Overwhelmed Rebecca Kadaga in NRM CEC Race"]. Nile Post.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 "NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker"]. Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/%F0%9F%9F%A5live-oboth-oboth-is-speaker-of-the-12th-parliament/ "Speaker of Parliament"]. Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref><ref>Reporters, Vision (28 May 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/politics/how-anita-among-ended-up-unopposed-in-bukedea-NV_234477_052026 "Politics: How Anita Among ended up unopposed in Bukedea"]. New Vision. Retrieved 28 May 2026.</ref>Abaire ari omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu ishengyero kuruga 2016, arikuheereza omu ishengyero rya 10, 11 na 12<ref>Kisakye, Frank (2 June 2021). [https://observer.ug/news/speaker-among-s-rise-and-depth-of-her-power/ "Speaker Among's rise and depth of her power"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. The Observer. Kampala.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-what-will-be-remembered-of-among--5466964 "How, what will be remembered of Among?"]. Monitor. 20 May 2026. Retrieved 24 May 2026.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.independent.co.ug/detectives-search-amongs-personal-assistants-home/ "Detectives search Among's personal assistant's home"]. The Independent Uganda. 23 May 2026. Retrieved 28 May 2026.</ref> Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/anita-among-elected-deputy-speaker-of-parliament-3412642 "Anita Among elected deputy Speaker of Parliament"]. Monitor. 25 May 2021. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-joins-race-to-replace-oulanyah-3755996 "Among joins race to replace Oulanyah"]. Monitor. 22 March 2022. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Waswa, Sam (25 March 2022). [https://chimpreports.com/anita-among-replaces-oulanyah-as-speaker-of-parliament/ "Anita Among Replaces Oulanyah as Speaker of Parliament"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>Opio, Isaac (7 October 2025). [https://chimpreports.com/big-story-resistance-as-ec-deletes-anita-amongs-rivals-from-bukedea-voter-register/ "BIG STORY: Resistance as EC Deletes Anita Among's Rivals from Bukedea Voter Register"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>TheSpyUganda (23 October 2025). [https://www.spyuganda.com/speaker-anita-among-nominated-unopposed-for-bukedea-woman-mp-seat/ "Speaker Anita Among Nominated Unopposed for Bukedea Woman MP Seat - TheSpy"]. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/among-tayebwa-4-others-unopposed-in-12th-house-5242680 "Among, Tayebwa, 4 others unopposed in 12th House"]. Monitor. 24 October 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Opio, Isaac (23 October 2025). [https://chimpreports.com/nups-bukedea-mp-candidate-missing-as-speaker-anita-among-declared-unopposed/ "NUP's Bukedea MP Candidate Missing as Speaker Anita Among Declared Unopposed"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/three-among-rivals-for-mp-position-sued-5207248 "Three Among rivals for MP position sued"]. Monitor. 26 September 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref> Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa.<ref>URN (25 November 2025). [https://observer.ug/news/fdcs-otai-sues-speaker-among-ec-over-bukeda-woman-mp-seat/ "FDC's Otai sues speaker Among, EC over Bukeda Woman MP seat"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Republic, Matooke (24 October 2025). [https://www.matookerepublic.com/news/20251024/how-speaker-anita-among-was-declared-unopposed-amid-reports-of-intimidation-and-deliberate-blocking-of-opponents/ "How Speaker Anita Among was declared unopposed amid reports of intimidation and deliberate blocking of opponents - Matooke Republic"]. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-s-opponent-petitions-museveni-over-disqualification-5087142 "Among's opponent petitions Museveni over disqualification"]. Monitor. 19 June 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref> Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]].<ref>[https://www.parliament.go.ug/ "Home"]. Parliament of Uganda. Retrieved 31 March 2025.</ref> Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona.[21] Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea,[22] eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa.[23] Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024.[24][25] == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Amagara g'omuntu. == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. == Reeba na == * List of members of the tenth Parliament of Uganda * Moses Magogo Hassim == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] izsz530ivyiv68fv4d2yhzoy9qtd9w5 7254812 7254811 2026-07-18T08:46:19Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe */ 7254812 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (owaazaarwa 23 Okwaikumi na kumwe 1973) n'omubazi w'ebitabo, rooya kandi omu by'obutegyeki owaheereize nka Sipiika w'eishengyero rya 11 kuruga 2022 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Kazibwe, Kenneth (28 August 2025). [https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/283549/how-anita-among-overwhelmed-rebecca-kadaga-in-nrm-cec-race "How Anita Among Overwhelmed Rebecca Kadaga in NRM CEC Race"]. Nile Post.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 "NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker"]. Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/%F0%9F%9F%A5live-oboth-oboth-is-speaker-of-the-12th-parliament/ "Speaker of Parliament"]. Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref><ref>Reporters, Vision (28 May 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/politics/how-anita-among-ended-up-unopposed-in-bukedea-NV_234477_052026 "Politics: How Anita Among ended up unopposed in Bukedea"]. New Vision. Retrieved 28 May 2026.</ref>Abaire ari omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu ishengyero kuruga 2016, arikuheereza omu ishengyero rya 10, 11 na 12<ref>Kisakye, Frank (2 June 2021). [https://observer.ug/news/speaker-among-s-rise-and-depth-of-her-power/ "Speaker Among's rise and depth of her power"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. The Observer. Kampala.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-what-will-be-remembered-of-among--5466964 "How, what will be remembered of Among?"]. Monitor. 20 May 2026. Retrieved 24 May 2026.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.independent.co.ug/detectives-search-amongs-personal-assistants-home/ "Detectives search Among's personal assistant's home"]. The Independent Uganda. 23 May 2026. Retrieved 28 May 2026.</ref> Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/anita-among-elected-deputy-speaker-of-parliament-3412642 "Anita Among elected deputy Speaker of Parliament"]. Monitor. 25 May 2021. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-joins-race-to-replace-oulanyah-3755996 "Among joins race to replace Oulanyah"]. Monitor. 22 March 2022. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Waswa, Sam (25 March 2022). [https://chimpreports.com/anita-among-replaces-oulanyah-as-speaker-of-parliament/ "Anita Among Replaces Oulanyah as Speaker of Parliament"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>Opio, Isaac (7 October 2025). [https://chimpreports.com/big-story-resistance-as-ec-deletes-anita-amongs-rivals-from-bukedea-voter-register/ "BIG STORY: Resistance as EC Deletes Anita Among's Rivals from Bukedea Voter Register"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>TheSpyUganda (23 October 2025). [https://www.spyuganda.com/speaker-anita-among-nominated-unopposed-for-bukedea-woman-mp-seat/ "Speaker Anita Among Nominated Unopposed for Bukedea Woman MP Seat - TheSpy"]. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/among-tayebwa-4-others-unopposed-in-12th-house-5242680 "Among, Tayebwa, 4 others unopposed in 12th House"]. Monitor. 24 October 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Opio, Isaac (23 October 2025). [https://chimpreports.com/nups-bukedea-mp-candidate-missing-as-speaker-anita-among-declared-unopposed/ "NUP's Bukedea MP Candidate Missing as Speaker Anita Among Declared Unopposed"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/three-among-rivals-for-mp-position-sued-5207248 "Three Among rivals for MP position sued"]. Monitor. 26 September 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref> Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa.<ref>URN (25 November 2025). [https://observer.ug/news/fdcs-otai-sues-speaker-among-ec-over-bukeda-woman-mp-seat/ "FDC's Otai sues speaker Among, EC over Bukeda Woman MP seat"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Republic, Matooke (24 October 2025). [https://www.matookerepublic.com/news/20251024/how-speaker-anita-among-was-declared-unopposed-amid-reports-of-intimidation-and-deliberate-blocking-of-opponents/ "How Speaker Anita Among was declared unopposed amid reports of intimidation and deliberate blocking of opponents - Matooke Republic"]. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-s-opponent-petitions-museveni-over-disqualification-5087142 "Among's opponent petitions Museveni over disqualification"]. Monitor. 19 June 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref> Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]].<ref>[https://www.parliament.go.ug/ "Home"]. Parliament of Uganda. Retrieved 31 March 2025.</ref> Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/speaker-among-named-in-fresh-icc-torture-petition--4312870 "Speaker Among named in fresh ICC torture petition"]. Monitor. 23 July 2023. Retrieved 29 August 2023.</ref> Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea,[22] eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa.[23] Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024.[24][25] == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Amagara g'omuntu. == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. == Reeba na == * List of members of the tenth Parliament of Uganda * Moses Magogo Hassim == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] gihdo6awgrd12gqv59bh4fuvflf9r5i 7254813 7254812 2026-07-18T08:47:25Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe */ 7254813 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (owaazaarwa 23 Okwaikumi na kumwe 1973) n'omubazi w'ebitabo, rooya kandi omu by'obutegyeki owaheereize nka Sipiika w'eishengyero rya 11 kuruga 2022 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Kazibwe, Kenneth (28 August 2025). [https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/283549/how-anita-among-overwhelmed-rebecca-kadaga-in-nrm-cec-race "How Anita Among Overwhelmed Rebecca Kadaga in NRM CEC Race"]. Nile Post.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 "NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker"]. Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/%F0%9F%9F%A5live-oboth-oboth-is-speaker-of-the-12th-parliament/ "Speaker of Parliament"]. Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref><ref>Reporters, Vision (28 May 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/politics/how-anita-among-ended-up-unopposed-in-bukedea-NV_234477_052026 "Politics: How Anita Among ended up unopposed in Bukedea"]. New Vision. Retrieved 28 May 2026.</ref>Abaire ari omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu ishengyero kuruga 2016, arikuheereza omu ishengyero rya 10, 11 na 12<ref>Kisakye, Frank (2 June 2021). [https://observer.ug/news/speaker-among-s-rise-and-depth-of-her-power/ "Speaker Among's rise and depth of her power"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. The Observer. Kampala.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-what-will-be-remembered-of-among--5466964 "How, what will be remembered of Among?"]. Monitor. 20 May 2026. Retrieved 24 May 2026.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.independent.co.ug/detectives-search-amongs-personal-assistants-home/ "Detectives search Among's personal assistant's home"]. The Independent Uganda. 23 May 2026. Retrieved 28 May 2026.</ref> Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/anita-among-elected-deputy-speaker-of-parliament-3412642 "Anita Among elected deputy Speaker of Parliament"]. Monitor. 25 May 2021. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-joins-race-to-replace-oulanyah-3755996 "Among joins race to replace Oulanyah"]. Monitor. 22 March 2022. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Waswa, Sam (25 March 2022). [https://chimpreports.com/anita-among-replaces-oulanyah-as-speaker-of-parliament/ "Anita Among Replaces Oulanyah as Speaker of Parliament"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>Opio, Isaac (7 October 2025). [https://chimpreports.com/big-story-resistance-as-ec-deletes-anita-amongs-rivals-from-bukedea-voter-register/ "BIG STORY: Resistance as EC Deletes Anita Among's Rivals from Bukedea Voter Register"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>TheSpyUganda (23 October 2025). [https://www.spyuganda.com/speaker-anita-among-nominated-unopposed-for-bukedea-woman-mp-seat/ "Speaker Anita Among Nominated Unopposed for Bukedea Woman MP Seat - TheSpy"]. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/among-tayebwa-4-others-unopposed-in-12th-house-5242680 "Among, Tayebwa, 4 others unopposed in 12th House"]. Monitor. 24 October 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Opio, Isaac (23 October 2025). [https://chimpreports.com/nups-bukedea-mp-candidate-missing-as-speaker-anita-among-declared-unopposed/ "NUP's Bukedea MP Candidate Missing as Speaker Anita Among Declared Unopposed"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/three-among-rivals-for-mp-position-sued-5207248 "Three Among rivals for MP position sued"]. Monitor. 26 September 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref> Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa.<ref>URN (25 November 2025). [https://observer.ug/news/fdcs-otai-sues-speaker-among-ec-over-bukeda-woman-mp-seat/ "FDC's Otai sues speaker Among, EC over Bukeda Woman MP seat"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Republic, Matooke (24 October 2025). [https://www.matookerepublic.com/news/20251024/how-speaker-anita-among-was-declared-unopposed-amid-reports-of-intimidation-and-deliberate-blocking-of-opponents/ "How Speaker Anita Among was declared unopposed amid reports of intimidation and deliberate blocking of opponents - Matooke Republic"]. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-s-opponent-petitions-museveni-over-disqualification-5087142 "Among's opponent petitions Museveni over disqualification"]. Monitor. 19 June 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref> Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]].<ref>[https://www.parliament.go.ug/ "Home"]. Parliament of Uganda. Retrieved 31 March 2025.</ref> Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/speaker-among-named-in-fresh-icc-torture-petition--4312870 "Speaker Among named in fresh ICC torture petition"]. Monitor. 23 July 2023. Retrieved 29 August 2023.</ref> Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea,<ref>[https://chimpreports.com/museveni-anita-among-is-a-good-independent-mp/ "Museveni: Anita Among is a 'Good Independent' MP"]. ChimpReports. 28 April 2019. Retrieved 21 August 2024.</ref> eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa.[23] Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024.[24][25] == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Amagara g'omuntu. == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. == Reeba na == * List of members of the tenth Parliament of Uganda * Moses Magogo Hassim == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] 9043cpr0g3kosdrxm7857mfs3kd0m99 7254815 7254813 2026-07-18T08:48:05Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe */ 7254815 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (owaazaarwa 23 Okwaikumi na kumwe 1973) n'omubazi w'ebitabo, rooya kandi omu by'obutegyeki owaheereize nka Sipiika w'eishengyero rya 11 kuruga 2022 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Kazibwe, Kenneth (28 August 2025). [https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/283549/how-anita-among-overwhelmed-rebecca-kadaga-in-nrm-cec-race "How Anita Among Overwhelmed Rebecca Kadaga in NRM CEC Race"]. Nile Post.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 "NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker"]. Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/%F0%9F%9F%A5live-oboth-oboth-is-speaker-of-the-12th-parliament/ "Speaker of Parliament"]. Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref><ref>Reporters, Vision (28 May 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/politics/how-anita-among-ended-up-unopposed-in-bukedea-NV_234477_052026 "Politics: How Anita Among ended up unopposed in Bukedea"]. New Vision. Retrieved 28 May 2026.</ref>Abaire ari omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu ishengyero kuruga 2016, arikuheereza omu ishengyero rya 10, 11 na 12<ref>Kisakye, Frank (2 June 2021). [https://observer.ug/news/speaker-among-s-rise-and-depth-of-her-power/ "Speaker Among's rise and depth of her power"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. The Observer. Kampala.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-what-will-be-remembered-of-among--5466964 "How, what will be remembered of Among?"]. Monitor. 20 May 2026. Retrieved 24 May 2026.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.independent.co.ug/detectives-search-amongs-personal-assistants-home/ "Detectives search Among's personal assistant's home"]. The Independent Uganda. 23 May 2026. Retrieved 28 May 2026.</ref> Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/anita-among-elected-deputy-speaker-of-parliament-3412642 "Anita Among elected deputy Speaker of Parliament"]. Monitor. 25 May 2021. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-joins-race-to-replace-oulanyah-3755996 "Among joins race to replace Oulanyah"]. Monitor. 22 March 2022. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Waswa, Sam (25 March 2022). [https://chimpreports.com/anita-among-replaces-oulanyah-as-speaker-of-parliament/ "Anita Among Replaces Oulanyah as Speaker of Parliament"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>Opio, Isaac (7 October 2025). [https://chimpreports.com/big-story-resistance-as-ec-deletes-anita-amongs-rivals-from-bukedea-voter-register/ "BIG STORY: Resistance as EC Deletes Anita Among's Rivals from Bukedea Voter Register"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>TheSpyUganda (23 October 2025). [https://www.spyuganda.com/speaker-anita-among-nominated-unopposed-for-bukedea-woman-mp-seat/ "Speaker Anita Among Nominated Unopposed for Bukedea Woman MP Seat - TheSpy"]. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/among-tayebwa-4-others-unopposed-in-12th-house-5242680 "Among, Tayebwa, 4 others unopposed in 12th House"]. Monitor. 24 October 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Opio, Isaac (23 October 2025). [https://chimpreports.com/nups-bukedea-mp-candidate-missing-as-speaker-anita-among-declared-unopposed/ "NUP's Bukedea MP Candidate Missing as Speaker Anita Among Declared Unopposed"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/three-among-rivals-for-mp-position-sued-5207248 "Three Among rivals for MP position sued"]. Monitor. 26 September 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref> Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa.<ref>URN (25 November 2025). [https://observer.ug/news/fdcs-otai-sues-speaker-among-ec-over-bukeda-woman-mp-seat/ "FDC's Otai sues speaker Among, EC over Bukeda Woman MP seat"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Republic, Matooke (24 October 2025). [https://www.matookerepublic.com/news/20251024/how-speaker-anita-among-was-declared-unopposed-amid-reports-of-intimidation-and-deliberate-blocking-of-opponents/ "How Speaker Anita Among was declared unopposed amid reports of intimidation and deliberate blocking of opponents - Matooke Republic"]. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-s-opponent-petitions-museveni-over-disqualification-5087142 "Among's opponent petitions Museveni over disqualification"]. Monitor. 19 June 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref> Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]].<ref>[https://www.parliament.go.ug/ "Home"]. Parliament of Uganda. Retrieved 31 March 2025.</ref> Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/speaker-among-named-in-fresh-icc-torture-petition--4312870 "Speaker Among named in fresh ICC torture petition"]. Monitor. 23 July 2023. Retrieved 29 August 2023.</ref> Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea,<ref>[https://chimpreports.com/museveni-anita-among-is-a-good-independent-mp/ "Museveni: Anita Among is a 'Good Independent' MP"]. ChimpReports. 28 April 2019. Retrieved 21 August 2024.</ref> eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa.<ref>Betsy, Norah (8 November 2021). [https://kawa.ac.ug/bukedea-comprehensive-academy-new-curriculum-implementation-teaching-and-learning-resources-ict-club-staff-professional-development/ "Bukedea Comprehensive Academy, New Curriculum Implementation, Teaching and Learning Resources, ICT Club, Staff Professional Development"]. KAWA Uganda. Retrieved 21 August 2024.</ref> Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024.[24][25] == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Amagara g'omuntu. == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. == Reeba na == * List of members of the tenth Parliament of Uganda * Moses Magogo Hassim == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] taq5ag8u4hsb4c48lg7oqp1nvlw5aga 7254817 7254815 2026-07-18T08:49:04Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe */ 7254817 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (owaazaarwa 23 Okwaikumi na kumwe 1973) n'omubazi w'ebitabo, rooya kandi omu by'obutegyeki owaheereize nka Sipiika w'eishengyero rya 11 kuruga 2022 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Kazibwe, Kenneth (28 August 2025). [https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/283549/how-anita-among-overwhelmed-rebecca-kadaga-in-nrm-cec-race "How Anita Among Overwhelmed Rebecca Kadaga in NRM CEC Race"]. Nile Post.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 "NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker"]. Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/%F0%9F%9F%A5live-oboth-oboth-is-speaker-of-the-12th-parliament/ "Speaker of Parliament"]. Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref><ref>Reporters, Vision (28 May 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/politics/how-anita-among-ended-up-unopposed-in-bukedea-NV_234477_052026 "Politics: How Anita Among ended up unopposed in Bukedea"]. New Vision. Retrieved 28 May 2026.</ref>Abaire ari omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu ishengyero kuruga 2016, arikuheereza omu ishengyero rya 10, 11 na 12<ref>Kisakye, Frank (2 June 2021). [https://observer.ug/news/speaker-among-s-rise-and-depth-of-her-power/ "Speaker Among's rise and depth of her power"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. The Observer. Kampala.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-what-will-be-remembered-of-among--5466964 "How, what will be remembered of Among?"]. Monitor. 20 May 2026. Retrieved 24 May 2026.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.independent.co.ug/detectives-search-amongs-personal-assistants-home/ "Detectives search Among's personal assistant's home"]. The Independent Uganda. 23 May 2026. Retrieved 28 May 2026.</ref> Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/anita-among-elected-deputy-speaker-of-parliament-3412642 "Anita Among elected deputy Speaker of Parliament"]. Monitor. 25 May 2021. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-joins-race-to-replace-oulanyah-3755996 "Among joins race to replace Oulanyah"]. Monitor. 22 March 2022. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Waswa, Sam (25 March 2022). [https://chimpreports.com/anita-among-replaces-oulanyah-as-speaker-of-parliament/ "Anita Among Replaces Oulanyah as Speaker of Parliament"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>Opio, Isaac (7 October 2025). [https://chimpreports.com/big-story-resistance-as-ec-deletes-anita-amongs-rivals-from-bukedea-voter-register/ "BIG STORY: Resistance as EC Deletes Anita Among's Rivals from Bukedea Voter Register"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>TheSpyUganda (23 October 2025). [https://www.spyuganda.com/speaker-anita-among-nominated-unopposed-for-bukedea-woman-mp-seat/ "Speaker Anita Among Nominated Unopposed for Bukedea Woman MP Seat - TheSpy"]. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/among-tayebwa-4-others-unopposed-in-12th-house-5242680 "Among, Tayebwa, 4 others unopposed in 12th House"]. Monitor. 24 October 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Opio, Isaac (23 October 2025). [https://chimpreports.com/nups-bukedea-mp-candidate-missing-as-speaker-anita-among-declared-unopposed/ "NUP's Bukedea MP Candidate Missing as Speaker Anita Among Declared Unopposed"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/three-among-rivals-for-mp-position-sued-5207248 "Three Among rivals for MP position sued"]. Monitor. 26 September 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref> Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa.<ref>URN (25 November 2025). [https://observer.ug/news/fdcs-otai-sues-speaker-among-ec-over-bukeda-woman-mp-seat/ "FDC's Otai sues speaker Among, EC over Bukeda Woman MP seat"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Republic, Matooke (24 October 2025). [https://www.matookerepublic.com/news/20251024/how-speaker-anita-among-was-declared-unopposed-amid-reports-of-intimidation-and-deliberate-blocking-of-opponents/ "How Speaker Anita Among was declared unopposed amid reports of intimidation and deliberate blocking of opponents - Matooke Republic"]. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-s-opponent-petitions-museveni-over-disqualification-5087142 "Among's opponent petitions Museveni over disqualification"]. Monitor. 19 June 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref> Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]].<ref>[https://www.parliament.go.ug/ "Home"]. Parliament of Uganda. Retrieved 31 March 2025.</ref> Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/speaker-among-named-in-fresh-icc-torture-petition--4312870 "Speaker Among named in fresh ICC torture petition"]. Monitor. 23 July 2023. Retrieved 29 August 2023.</ref> Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea,<ref>[https://chimpreports.com/museveni-anita-among-is-a-good-independent-mp/ "Museveni: Anita Among is a 'Good Independent' MP"]. ChimpReports. 28 April 2019. Retrieved 21 August 2024.</ref> eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa.<ref>Betsy, Norah (8 November 2021). [https://kawa.ac.ug/bukedea-comprehensive-academy-new-curriculum-implementation-teaching-and-learning-resources-ict-club-staff-professional-development/ "Bukedea Comprehensive Academy, New Curriculum Implementation, Teaching and Learning Resources, ICT Club, Staff Professional Development"]. KAWA Uganda. Retrieved 21 August 2024.</ref> Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024.[24][25]<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-s-teaching-hospital-opens-4492296 "Among's teaching hospital opens"]. Monitor. 15 January 2024. Retrieved 10 August 2025.</ref> == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Amagara g'omuntu. == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. == Reeba na == * List of members of the tenth Parliament of Uganda * Moses Magogo Hassim == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] 5wbshjnimwavaqmw90ochewtcjzbgtq 7254818 7254817 2026-07-18T08:49:56Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe */ 7254818 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (owaazaarwa 23 Okwaikumi na kumwe 1973) n'omubazi w'ebitabo, rooya kandi omu by'obutegyeki owaheereize nka Sipiika w'eishengyero rya 11 kuruga 2022 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Kazibwe, Kenneth (28 August 2025). [https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/283549/how-anita-among-overwhelmed-rebecca-kadaga-in-nrm-cec-race "How Anita Among Overwhelmed Rebecca Kadaga in NRM CEC Race"]. Nile Post.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 "NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker"]. Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/%F0%9F%9F%A5live-oboth-oboth-is-speaker-of-the-12th-parliament/ "Speaker of Parliament"]. Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref><ref>Reporters, Vision (28 May 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/politics/how-anita-among-ended-up-unopposed-in-bukedea-NV_234477_052026 "Politics: How Anita Among ended up unopposed in Bukedea"]. New Vision. Retrieved 28 May 2026.</ref>Abaire ari omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu ishengyero kuruga 2016, arikuheereza omu ishengyero rya 10, 11 na 12<ref>Kisakye, Frank (2 June 2021). [https://observer.ug/news/speaker-among-s-rise-and-depth-of-her-power/ "Speaker Among's rise and depth of her power"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. The Observer. Kampala.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-what-will-be-remembered-of-among--5466964 "How, what will be remembered of Among?"]. Monitor. 20 May 2026. Retrieved 24 May 2026.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.independent.co.ug/detectives-search-amongs-personal-assistants-home/ "Detectives search Among's personal assistant's home"]. The Independent Uganda. 23 May 2026. Retrieved 28 May 2026.</ref> Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/anita-among-elected-deputy-speaker-of-parliament-3412642 "Anita Among elected deputy Speaker of Parliament"]. Monitor. 25 May 2021. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-joins-race-to-replace-oulanyah-3755996 "Among joins race to replace Oulanyah"]. Monitor. 22 March 2022. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Waswa, Sam (25 March 2022). [https://chimpreports.com/anita-among-replaces-oulanyah-as-speaker-of-parliament/ "Anita Among Replaces Oulanyah as Speaker of Parliament"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>Opio, Isaac (7 October 2025). [https://chimpreports.com/big-story-resistance-as-ec-deletes-anita-amongs-rivals-from-bukedea-voter-register/ "BIG STORY: Resistance as EC Deletes Anita Among's Rivals from Bukedea Voter Register"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>TheSpyUganda (23 October 2025). [https://www.spyuganda.com/speaker-anita-among-nominated-unopposed-for-bukedea-woman-mp-seat/ "Speaker Anita Among Nominated Unopposed for Bukedea Woman MP Seat - TheSpy"]. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/among-tayebwa-4-others-unopposed-in-12th-house-5242680 "Among, Tayebwa, 4 others unopposed in 12th House"]. Monitor. 24 October 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Opio, Isaac (23 October 2025). [https://chimpreports.com/nups-bukedea-mp-candidate-missing-as-speaker-anita-among-declared-unopposed/ "NUP's Bukedea MP Candidate Missing as Speaker Anita Among Declared Unopposed"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/three-among-rivals-for-mp-position-sued-5207248 "Three Among rivals for MP position sued"]. Monitor. 26 September 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref> Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa.<ref>URN (25 November 2025). [https://observer.ug/news/fdcs-otai-sues-speaker-among-ec-over-bukeda-woman-mp-seat/ "FDC's Otai sues speaker Among, EC over Bukeda Woman MP seat"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Republic, Matooke (24 October 2025). [https://www.matookerepublic.com/news/20251024/how-speaker-anita-among-was-declared-unopposed-amid-reports-of-intimidation-and-deliberate-blocking-of-opponents/ "How Speaker Anita Among was declared unopposed amid reports of intimidation and deliberate blocking of opponents - Matooke Republic"]. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-s-opponent-petitions-museveni-over-disqualification-5087142 "Among's opponent petitions Museveni over disqualification"]. Monitor. 19 June 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref> Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]].<ref>[https://www.parliament.go.ug/ "Home"]. Parliament of Uganda. Retrieved 31 March 2025.</ref> Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/speaker-among-named-in-fresh-icc-torture-petition--4312870 "Speaker Among named in fresh ICC torture petition"]. Monitor. 23 July 2023. Retrieved 29 August 2023.</ref> Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea,<ref>[https://chimpreports.com/museveni-anita-among-is-a-good-independent-mp/ "Museveni: Anita Among is a 'Good Independent' MP"]. ChimpReports. 28 April 2019. Retrieved 21 August 2024.</ref> eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa.<ref>Betsy, Norah (8 November 2021). [https://kawa.ac.ug/bukedea-comprehensive-academy-new-curriculum-implementation-teaching-and-learning-resources-ict-club-staff-professional-development/ "Bukedea Comprehensive Academy, New Curriculum Implementation, Teaching and Learning Resources, ICT Club, Staff Professional Development"]. KAWA Uganda. Retrieved 21 August 2024.</ref> Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-s-teaching-hospital-opens-4492296 "Among's teaching hospital opens"]. Monitor. 15 January 2024. Retrieved 10 August 2025.</ref><ref>PPU (18 August 2024). [https://statehouse.go.ug/president-museveni-officially-opens-feassa-games-in-bukedea/ "President Museveni Officially Opens FEASSA Games In Bukedea - State House Uganda"]. State House Uganda - Government of Uganda. Retrieved 10 August 2025.</ref> == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26] Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Amagara g'omuntu. == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. == Reeba na == * List of members of the tenth Parliament of Uganda * Moses Magogo Hassim == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] 8ws19aut5a417syr8vkxnbjyh4zvsjn 7254822 7254818 2026-07-18T08:54:09Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe */ 7254822 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (owaazaarwa 23 Okwaikumi na kumwe 1973) n'omubazi w'ebitabo, rooya kandi omu by'obutegyeki owaheereize nka Sipiika w'eishengyero rya 11 kuruga 2022 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Kazibwe, Kenneth (28 August 2025). [https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/283549/how-anita-among-overwhelmed-rebecca-kadaga-in-nrm-cec-race "How Anita Among Overwhelmed Rebecca Kadaga in NRM CEC Race"]. Nile Post.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 "NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker"]. Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/%F0%9F%9F%A5live-oboth-oboth-is-speaker-of-the-12th-parliament/ "Speaker of Parliament"]. Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref><ref>Reporters, Vision (28 May 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/politics/how-anita-among-ended-up-unopposed-in-bukedea-NV_234477_052026 "Politics: How Anita Among ended up unopposed in Bukedea"]. New Vision. Retrieved 28 May 2026.</ref>Abaire ari omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu ishengyero kuruga 2016, arikuheereza omu ishengyero rya 10, 11 na 12<ref>Kisakye, Frank (2 June 2021). [https://observer.ug/news/speaker-among-s-rise-and-depth-of-her-power/ "Speaker Among's rise and depth of her power"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. The Observer. Kampala.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-what-will-be-remembered-of-among--5466964 "How, what will be remembered of Among?"]. Monitor. 20 May 2026. Retrieved 24 May 2026.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.independent.co.ug/detectives-search-amongs-personal-assistants-home/ "Detectives search Among's personal assistant's home"]. The Independent Uganda. 23 May 2026. Retrieved 28 May 2026.</ref> Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/anita-among-elected-deputy-speaker-of-parliament-3412642 "Anita Among elected deputy Speaker of Parliament"]. Monitor. 25 May 2021. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-joins-race-to-replace-oulanyah-3755996 "Among joins race to replace Oulanyah"]. Monitor. 22 March 2022. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Waswa, Sam (25 March 2022). [https://chimpreports.com/anita-among-replaces-oulanyah-as-speaker-of-parliament/ "Anita Among Replaces Oulanyah as Speaker of Parliament"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>Opio, Isaac (7 October 2025). [https://chimpreports.com/big-story-resistance-as-ec-deletes-anita-amongs-rivals-from-bukedea-voter-register/ "BIG STORY: Resistance as EC Deletes Anita Among's Rivals from Bukedea Voter Register"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>TheSpyUganda (23 October 2025). [https://www.spyuganda.com/speaker-anita-among-nominated-unopposed-for-bukedea-woman-mp-seat/ "Speaker Anita Among Nominated Unopposed for Bukedea Woman MP Seat - TheSpy"]. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/among-tayebwa-4-others-unopposed-in-12th-house-5242680 "Among, Tayebwa, 4 others unopposed in 12th House"]. Monitor. 24 October 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Opio, Isaac (23 October 2025). [https://chimpreports.com/nups-bukedea-mp-candidate-missing-as-speaker-anita-among-declared-unopposed/ "NUP's Bukedea MP Candidate Missing as Speaker Anita Among Declared Unopposed"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/three-among-rivals-for-mp-position-sued-5207248 "Three Among rivals for MP position sued"]. Monitor. 26 September 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref> Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa.<ref>URN (25 November 2025). [https://observer.ug/news/fdcs-otai-sues-speaker-among-ec-over-bukeda-woman-mp-seat/ "FDC's Otai sues speaker Among, EC over Bukeda Woman MP seat"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Republic, Matooke (24 October 2025). [https://www.matookerepublic.com/news/20251024/how-speaker-anita-among-was-declared-unopposed-amid-reports-of-intimidation-and-deliberate-blocking-of-opponents/ "How Speaker Anita Among was declared unopposed amid reports of intimidation and deliberate blocking of opponents - Matooke Republic"]. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-s-opponent-petitions-museveni-over-disqualification-5087142 "Among's opponent petitions Museveni over disqualification"]. Monitor. 19 June 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref> Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]].<ref>[https://www.parliament.go.ug/ "Home"]. Parliament of Uganda. Retrieved 31 March 2025.</ref> Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/speaker-among-named-in-fresh-icc-torture-petition--4312870 "Speaker Among named in fresh ICC torture petition"]. Monitor. 23 July 2023. Retrieved 29 August 2023.</ref> Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea,<ref>[https://chimpreports.com/museveni-anita-among-is-a-good-independent-mp/ "Museveni: Anita Among is a 'Good Independent' MP"]. ChimpReports. 28 April 2019. Retrieved 21 August 2024.</ref> eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa.<ref>Betsy, Norah (8 November 2021). [https://kawa.ac.ug/bukedea-comprehensive-academy-new-curriculum-implementation-teaching-and-learning-resources-ict-club-staff-professional-development/ "Bukedea Comprehensive Academy, New Curriculum Implementation, Teaching and Learning Resources, ICT Club, Staff Professional Development"]. KAWA Uganda. Retrieved 21 August 2024.</ref> Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-s-teaching-hospital-opens-4492296 "Among's teaching hospital opens"]. Monitor. 15 January 2024. Retrieved 10 August 2025.</ref><ref>PPU (18 August 2024). [https://statehouse.go.ug/president-museveni-officially-opens-feassa-games-in-bukedea/ "President Museveni Officially Opens FEASSA Games In Bukedea - State House Uganda"]. State House Uganda - Government of Uganda. Retrieved 10 August 2025.</ref> == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.[26]<ref>[https://ubc.go.ug/2026/03/10/from-grass-to-grace-the-remarkable-rise-of-anita-annet-among/ "From Grass to Grace: The Remarkable Rise of Anita Annet Among. - Uganda Broadcasting Corporation"]. 10 March 2026. Retrieved 23 May 2026.</ref> Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.[27] Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Amagara g'omuntu. == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. == Reeba na == * List of members of the tenth Parliament of Uganda * Moses Magogo Hassim == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] 3zwpenw68uckz3nkkg00lnthcnhfhvb 7254825 7254822 2026-07-18T08:56:09Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe */ 7254825 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (owaazaarwa 23 Okwaikumi na kumwe 1973) n'omubazi w'ebitabo, rooya kandi omu by'obutegyeki owaheereize nka Sipiika w'eishengyero rya 11 kuruga 2022 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Kazibwe, Kenneth (28 August 2025). [https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/283549/how-anita-among-overwhelmed-rebecca-kadaga-in-nrm-cec-race "How Anita Among Overwhelmed Rebecca Kadaga in NRM CEC Race"]. Nile Post.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 "NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker"]. Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/%F0%9F%9F%A5live-oboth-oboth-is-speaker-of-the-12th-parliament/ "Speaker of Parliament"]. Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref><ref>Reporters, Vision (28 May 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/politics/how-anita-among-ended-up-unopposed-in-bukedea-NV_234477_052026 "Politics: How Anita Among ended up unopposed in Bukedea"]. New Vision. Retrieved 28 May 2026.</ref>Abaire ari omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu ishengyero kuruga 2016, arikuheereza omu ishengyero rya 10, 11 na 12<ref>Kisakye, Frank (2 June 2021). [https://observer.ug/news/speaker-among-s-rise-and-depth-of-her-power/ "Speaker Among's rise and depth of her power"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. The Observer. Kampala.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-what-will-be-remembered-of-among--5466964 "How, what will be remembered of Among?"]. Monitor. 20 May 2026. Retrieved 24 May 2026.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.independent.co.ug/detectives-search-amongs-personal-assistants-home/ "Detectives search Among's personal assistant's home"]. The Independent Uganda. 23 May 2026. Retrieved 28 May 2026.</ref> Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/anita-among-elected-deputy-speaker-of-parliament-3412642 "Anita Among elected deputy Speaker of Parliament"]. Monitor. 25 May 2021. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-joins-race-to-replace-oulanyah-3755996 "Among joins race to replace Oulanyah"]. Monitor. 22 March 2022. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Waswa, Sam (25 March 2022). [https://chimpreports.com/anita-among-replaces-oulanyah-as-speaker-of-parliament/ "Anita Among Replaces Oulanyah as Speaker of Parliament"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>Opio, Isaac (7 October 2025). [https://chimpreports.com/big-story-resistance-as-ec-deletes-anita-amongs-rivals-from-bukedea-voter-register/ "BIG STORY: Resistance as EC Deletes Anita Among's Rivals from Bukedea Voter Register"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>TheSpyUganda (23 October 2025). [https://www.spyuganda.com/speaker-anita-among-nominated-unopposed-for-bukedea-woman-mp-seat/ "Speaker Anita Among Nominated Unopposed for Bukedea Woman MP Seat - TheSpy"]. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/among-tayebwa-4-others-unopposed-in-12th-house-5242680 "Among, Tayebwa, 4 others unopposed in 12th House"]. Monitor. 24 October 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Opio, Isaac (23 October 2025). [https://chimpreports.com/nups-bukedea-mp-candidate-missing-as-speaker-anita-among-declared-unopposed/ "NUP's Bukedea MP Candidate Missing as Speaker Anita Among Declared Unopposed"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/three-among-rivals-for-mp-position-sued-5207248 "Three Among rivals for MP position sued"]. Monitor. 26 September 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref> Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa.<ref>URN (25 November 2025). [https://observer.ug/news/fdcs-otai-sues-speaker-among-ec-over-bukeda-woman-mp-seat/ "FDC's Otai sues speaker Among, EC over Bukeda Woman MP seat"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Republic, Matooke (24 October 2025). [https://www.matookerepublic.com/news/20251024/how-speaker-anita-among-was-declared-unopposed-amid-reports-of-intimidation-and-deliberate-blocking-of-opponents/ "How Speaker Anita Among was declared unopposed amid reports of intimidation and deliberate blocking of opponents - Matooke Republic"]. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-s-opponent-petitions-museveni-over-disqualification-5087142 "Among's opponent petitions Museveni over disqualification"]. Monitor. 19 June 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref> Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]].<ref>[https://www.parliament.go.ug/ "Home"]. Parliament of Uganda. Retrieved 31 March 2025.</ref> Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/speaker-among-named-in-fresh-icc-torture-petition--4312870 "Speaker Among named in fresh ICC torture petition"]. Monitor. 23 July 2023. Retrieved 29 August 2023.</ref> Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea,<ref>[https://chimpreports.com/museveni-anita-among-is-a-good-independent-mp/ "Museveni: Anita Among is a 'Good Independent' MP"]. ChimpReports. 28 April 2019. Retrieved 21 August 2024.</ref> eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa.<ref>Betsy, Norah (8 November 2021). [https://kawa.ac.ug/bukedea-comprehensive-academy-new-curriculum-implementation-teaching-and-learning-resources-ict-club-staff-professional-development/ "Bukedea Comprehensive Academy, New Curriculum Implementation, Teaching and Learning Resources, ICT Club, Staff Professional Development"]. KAWA Uganda. Retrieved 21 August 2024.</ref> Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-s-teaching-hospital-opens-4492296 "Among's teaching hospital opens"]. Monitor. 15 January 2024. Retrieved 10 August 2025.</ref><ref>PPU (18 August 2024). [https://statehouse.go.ug/president-museveni-officially-opens-feassa-games-in-bukedea/ "President Museveni Officially Opens FEASSA Games In Bukedea - State House Uganda"]. State House Uganda - Government of Uganda. Retrieved 10 August 2025.</ref> == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.<ref>[https://ubc.go.ug/2026/03/10/from-grass-to-grace-the-remarkable-rise-of-anita-annet-among/ "From Grass to Grace: The Remarkable Rise of Anita Annet Among. - Uganda Broadcasting Corporation"]. 10 March 2026. Retrieved 23 May 2026.</ref> Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.<ref>Parliament of Uganda (2022). [https://web.archive.org/web/20190107124413/https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=178 <nowiki>"Parliament of Uganda: office of the speaker [Anita Among]"</nowiki>]. Kampala: Parliament of Uganda. Archived from [https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=178 the original] on 7 January 2019. Retrieved 16 August 2022. [https://web.archive.org/web/20190107124413/https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=178 "Parliament of Uganda Members of the 10th Parliament: Among Anita Annet: Bukedea District Woman Representative"]. Parliament of Uganda. 2019. Archived from [https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=178 the original] on 7 January 2019.</ref> Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.[28] Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.[27] == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Amagara g'omuntu. == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. == Reeba na == * List of members of the tenth Parliament of Uganda * Moses Magogo Hassim == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] og6m88aimau21b9sgts147gshhrquca 7254827 7254825 2026-07-18T08:57:02Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe */ 7254827 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q60467181}} '''Anita Annet Among''' (owaazaarwa 23 Okwaikumi na kumwe 1973) n'omubazi w'ebitabo, rooya kandi omu by'obutegyeki owaheereize nka Sipiika w'eishengyero rya 11 kuruga 2022 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Kazibwe, Kenneth (28 August 2025). [https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/283549/how-anita-among-overwhelmed-rebecca-kadaga-in-nrm-cec-race "How Anita Among Overwhelmed Rebecca Kadaga in NRM CEC Race"]. Nile Post.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 "NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker"]. Monitor. 25 March 2022. Retrieved 25 March 2022.</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/%F0%9F%9F%A5live-oboth-oboth-is-speaker-of-the-12th-parliament/ "Speaker of Parliament"]. Parliament of Uganda. Retrieved 22 March 2023.</ref><ref>Reporters, Vision (28 May 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/politics/how-anita-among-ended-up-unopposed-in-bukedea-NV_234477_052026 "Politics: How Anita Among ended up unopposed in Bukedea"]. New Vision. Retrieved 28 May 2026.</ref>Abaire ari omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu ishengyero kuruga 2016, arikuheereza omu ishengyero rya 10, 11 na 12<ref>Kisakye, Frank (2 June 2021). [https://observer.ug/news/speaker-among-s-rise-and-depth-of-her-power/ "Speaker Among's rise and depth of her power"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Kiggundu, Edris (21 September 2016). [https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered "MP Among's rise, connections leave key questions unanswered"]. The Observer. Kampala.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-what-will-be-remembered-of-among--5466964 "How, what will be remembered of Among?"]. Monitor. 20 May 2026. Retrieved 24 May 2026.</ref> Among akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 2016 nk'omuntu otarikushagika orubaju, bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.independent.co.ug/detectives-search-amongs-personal-assistants-home/ "Detectives search Among's personal assistant's home"]. The Independent Uganda. 23 May 2026. Retrieved 28 May 2026.</ref> Bwanyima akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) kandi yaheereza nk'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya 11 atakatooranwe nk'omwebembezi w'eishengyero omu kwezi kwa kashatu 2022 ahanyima y'okufa kwa Jacob Oulanyah.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/anita-among-elected-deputy-speaker-of-parliament-3412642 "Anita Among elected deputy Speaker of Parliament"]. Monitor. 25 May 2021. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-joins-race-to-replace-oulanyah-3755996 "Among joins race to replace Oulanyah"]. Monitor. 22 March 2022. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Waswa, Sam (25 March 2022). [https://chimpreports.com/anita-among-replaces-oulanyah-as-speaker-of-parliament/ "Anita Among Replaces Oulanyah as Speaker of Parliament"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Aha muheru gw'okuteera akaruuru ka boona aka 2026, Among akarangirirwa nk'orikutooranwa ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>Opio, Isaac (7 October 2025). [https://chimpreports.com/big-story-resistance-as-ec-deletes-anita-amongs-rivals-from-bukedea-voter-register/ "BIG STORY: Resistance as EC Deletes Anita Among's Rivals from Bukedea Voter Register"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>TheSpyUganda (23 October 2025). [https://www.spyuganda.com/speaker-anita-among-nominated-unopposed-for-bukedea-woman-mp-seat/ "Speaker Anita Among Nominated Unopposed for Bukedea Woman MP Seat - TheSpy"]. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/among-tayebwa-4-others-unopposed-in-12th-house-5242680 "Among, Tayebwa, 4 others unopposed in 12th House"]. Monitor. 24 October 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Opio, Isaac (23 October 2025). [https://chimpreports.com/nups-bukedea-mp-candidate-missing-as-speaker-anita-among-declared-unopposed/ "NUP's Bukedea MP Candidate Missing as Speaker Anita Among Declared Unopposed"]. ChimpReports. Retrieved 28 May 2026.</ref> Embeera ei yaatooranwemu ataine orikumuhakanisa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Bukedea bwanyima y'okwesimbaho aha ntebe egyo kwonka akaremwa.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/three-among-rivals-for-mp-position-sued-5207248 "Three Among rivals for MP position sued"]. Monitor. 26 September 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref> Owaabaire ari omu kibiina ekirikuhakanisa gavumenti, Norma Susan Otai, akahababira Among hamwe n'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Electoral Commission, arikugira ngu bakamuremesa kwesimbaho aha ntebe egyo kwonka bakamuremesa.<ref>URN (25 November 2025). [https://observer.ug/news/fdcs-otai-sues-speaker-among-ec-over-bukeda-woman-mp-seat/ "FDC's Otai sues speaker Among, EC over Bukeda Woman MP seat"]. The Observer. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>Republic, Matooke (24 October 2025). [https://www.matookerepublic.com/news/20251024/how-speaker-anita-among-was-declared-unopposed-amid-reports-of-intimidation-and-deliberate-blocking-of-opponents/ "How Speaker Anita Among was declared unopposed amid reports of intimidation and deliberate blocking of opponents - Matooke Republic"]. Retrieved 28 May 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-s-opponent-petitions-museveni-over-disqualification-5087142 "Among's opponent petitions Museveni over disqualification"]. Monitor. 19 June 2025. Retrieved 28 May 2026.</ref> Akaba ari omu kibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|FDC]], kwonka akaza omu kibiina ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]], ahu yaatorainwe nk'omuhwezi wa sipiika w'eishengyero rya 10. Niwe mukazi owa kabiri omuhwezi wa sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Yuganda ahanyima ya Rebecca Alitwala [[Wp/nyn/Rebecca Kadaga|Kadaga]].<ref>[https://www.parliament.go.ug/ "Home"]. Parliament of Uganda. Retrieved 31 March 2025.</ref> Akeetwa omu kihababiro ky'okubonaaboneesibwa [[Wp/nyn/Uganda|gavumenti]] ya Yuganda ekyashohoziibwe omu kooti y'ensi yoona.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/speaker-among-named-in-fresh-icc-torture-petition--4312870 "Speaker Among named in fresh ICC torture petition"]. Monitor. 23 July 2023. Retrieved 29 August 2023.</ref> Niwe mukama w'eishomero rya Bukedea Comprehensive Academy, eryatandikirweho omu mwaka gwa , eri n'eshomero ry'okuraaramu ery'aboojo n'abaishiki, eririkushangwa omu disiturikiti ya Bukedea,<ref>[https://chimpreports.com/museveni-anita-among-is-a-good-independent-mp/ "Museveni: Anita Among is a 'Good Independent' MP"]. ChimpReports. 28 April 2019. Retrieved 21 August 2024.</ref> eririkwegyesa eby'emikono hamwe n'ebindi eby'okwegyesa.<ref>Betsy, Norah (8 November 2021). [https://kawa.ac.ug/bukedea-comprehensive-academy-new-curriculum-implementation-teaching-and-learning-resources-ict-club-staff-professional-development/ "Bukedea Comprehensive Academy, New Curriculum Implementation, Teaching and Learning Resources, ICT Club, Staff Professional Development"]. KAWA Uganda. Retrieved 21 August 2024.</ref> Niiwe mukama w'eirwariro rya Bukedea Teaching Hospital hamwe n'ekishaayi ky'emizaano ekya Bukedea Comprehensive Sports Park ebyatongoziibwe purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]] omu mwaka gwa 2024.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-s-teaching-hospital-opens-4492296 "Among's teaching hospital opens"]. Monitor. 15 January 2024. Retrieved 10 August 2025.</ref><ref>PPU (18 August 2024). [https://statehouse.go.ug/president-museveni-officially-opens-feassa-games-in-bukedea/ "President Museveni Officially Opens FEASSA Games In Bukedea - State House Uganda"]. State House Uganda - Government of Uganda. Retrieved 10 August 2025.</ref> == Ebyafaayo n'eby'obwegyese bwe == Among akazaarwa omuri Bukedea County, omu Disiturikiti ya Kumi, (obwahati Disiturikiti ya Bukedea) ebiro 23 Okwaikumi na kumwe 1973 omu ka y'abaana 48 - ahu abaingi aha barumuna be baabaire bari abaishiki. Akashoma omu mashomero g'omukyanga kwe ahabw'obwegyese bwe obwa purayimare.<ref>[https://ubc.go.ug/2026/03/10/from-grass-to-grace-the-remarkable-rise-of-anita-annet-among/ "From Grass to Grace: The Remarkable Rise of Anita Annet Among. - Uganda Broadcasting Corporation"]. 10 March 2026. Retrieved 23 May 2026.</ref> Akamara emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University omuri 2005. Omuri 2008, akaheebwa diguri y'okubanza omu by'obushubuzi kuruga Makerere University.<ref name=":0">Parliament of Uganda (2022). [https://web.archive.org/web/20190107124413/https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=178 <nowiki>"Parliament of Uganda: office of the speaker [Anita Among]"</nowiki>]. Kampala: Parliament of Uganda. Archived from [https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=178 the original] on 7 January 2019. Retrieved 16 August 2022. [https://web.archive.org/web/20190107124413/https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=178 "Parliament of Uganda Members of the 10th Parliament: Among Anita Annet: Bukedea District Woman Representative"]. Parliament of Uganda. 2019. Archived from [https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=178 the original] on 7 January 2019.</ref> Omuri 2018, Among akamara emishomo ye kuruga Kampala International University, aine diguri y'okubanza omu by'ebiragiro.<ref>Mujuni, David (23 June 2018). [https://campusbee.ug/news/photos-mp-anita-among-graduates-from-kiu/ "MP Anita Among Graduates From KIU"]. Kampala: Campusbee Uganda. Retrieved 6 January 2019.</ref> Obwire obwo akaba ari omu nteekateeka y'okutunga ebirikumwikiriza kuba Chartered Certified Accountant.<ref name=":0" /> == Eby'emirimo == Okuruga omwaka gwa 1998 okuhisya omu gwa 2006, Kandi akakora omu banka ya [[Wp/nyn/Centenary Banka|Centenary Bank]], emwe ahari banka z'obushuubuzi ezirikusingayo obuhango omu ihanga, nk'omuyonjo omu bwire bw'ekihuumuro kye ekya siniya ya mukaaga, bwanyima yaaba omubiiki w'esente. Obu yaarugayo omu mwaka gwa 2006, akaba yaahika aha rurengo rwa manegya wa banka. Kumara emyaka ikumi atakatandikire kwejumba omu by'obutegyeki, Kandi akakora nk'omwegyesa w'eby'okubara omu yunivasite ya Makerere Business School hamwe na yunivasite ya Kampala International University. === Eby'obutegyeki === Omu mwaka gwa 2007, obu disiturikiti ya Bukedea yaatandikwaho, Ameoakaza kwesimbaho aha ntebe y'omukazi omujwekyerwa wa disiturikiti ya Bukedea. Akasingwa Rose Akol owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) ekibiina ekiri omu butegyeki. Among, n'omwe aha bantu abaamazire obwire buraingwa omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya Forum for Democratic Change (FDC) eky'orubaju orurikuhakaniisa gavumenti, akaza omu karuuru k'okwesimbaho nk'omuntu buntu omu mwaka gwa 2016. Akasingura Among niwe mubaka w'eishengyero oririho hati. Omu mwaka gwa 2020, akaza omu kibiina kya National Resistance Movement (NRM) bwanyima y'okuruga omu FDC kandi akasingura akaruuru k'ekibiina. Omu karuuru ka boona aka 2021, Among akaba ari omwe aha banyishengyero bakye abaatooranwa bateine orikubahakanisa kwegaita aha ishengyero rya 11 n'obu obusinguzi bwe bwabaire nibuhakanisibwa ahabw'okuba akakiiko k'eby'oburuuru kakazibira bamwe aha baabaire nibahakana nawe kuteebwaho. Omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] ry'omurundi gwa ikumi, Among akaba ari omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki, ebitongore ebirikujunaanizibwa aha mateeka hamwe n'ebitongore bya gavumenti ([https://www.parliament.go.ug/news/3384/cosase-report-reveals-payroll-mismanagement-govt-entities COSASE]). Among akarangirira okwesimba kwe aha ntebe y'omumyoka wa sipiika w'eishengyero rya Yuganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe. Among akatooranwa nk'omwebembezi w'eishengyero rya Yuganda orikukurataho ebiro 25 by'okwezi kwa kashatu, omwaka gwa 2022 arikuza omu bigyere bya [[Wp/nyn/Jacob Oulanyah|Jacob Oulanyah]], owaafiire omuri Seattle, Washington. Omu mwaka gwa 2023, akashaba abakiiki b'eishengyero rya Yuganda kushagika eiteeka risya eririkworeka ngu okweyoreka nk'omuntu w'ekikura ky'abashaija n'abakazi tikirikwikirizibwa kandi kikaba nikibaasa kureetera omuntu kusibwa emyaka ikumi. Omu Kwaikumi 2025, akarangirirwa nk'omukazi owa Bukedea atarikuhakanisibwa[47] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[48] Ebiro 16 Okwakataano 2026, tiimu y'eby'okwerinda ekatahirira amaka ge omuri Kampala nk'emwe aha kucondooza aha bikwatiraine n'obushomankuzi. Bwanyima akarangirira ebiro 17 Okwakataano 2026 ngu akaba atarikwenda kwesimbaho aha ntebe y'omwebembezi w'eishengyero ry'omurundi gwa 12. [49] Among atwire ari memba wa buriijo aha kakiiko akarikukwata aha biraganiso bya Gavumenti hamwe n'okubita omu nkora ekirikwebemberwa omubaka wa Munisipaali y'e Mityana Hon. Francis Zaake nk'omukuru w'akakiiko ebiro 7 Okwamushanju 2026. [50] == Ebiheneeso by'amahanga goona == Ebiro 30 Okwakana 2024, ofiisi y'amahanga eya Bungyereza ekarangirira ebiragiro by'omuntu buntu ahari Anita Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda babiri, ahansi y'ebiragiro byayo eby'ensi yoona ebirikurwanisa obushomankuzi ahabw'okwejumba omu bushomankuzi bw'amaani, ekyamuhindwire omuntu orikubaasa kuzibirwa ebintu bye n'okuzibirwa okugyenda omu mahanga agandi. Ebiro 30 Okwakataano 2024, Among hamwe n'abandi bakuru ba Uganda bakatunga obukwakurizo kuruga omu kitongore ky'eihanga rya Amerika ahabw'emishango y'obushomankuzi.[53] == Okucondooza obushumankuzi hamwe n'okwihaho obwa sipiika omu mwaaka 2026 == Omu Kwakataano 2026, Among akahinduka omushango gw'okucondooza kw'ebitongore bingi aha bikwatiraine n'obushomankuzi, okubuzabuza sente n'okutunga obugaiga omu buryo butahikire.[54][55] Okucondooza kukaba kurimu ab'eby'okwerinda kuruga omu kitongore ekirikucondooza ebihagaro, Uganda People's Defence Forces hamwe n'ebitongore bya gavumenti ebindi, kandi kukagambwaho emikutu y'amahurire eya Uganda nka kimwe aha bikwatiraine n'okucondooza ebirikukwata aha bugaiga obutarikwetegyerezibwa hamwe n'okukoresa kubi ofiisi zaabo.[56][57][58] Okuronda kukatandikira omuri Kampala kandi bwanyima kikagambwa ngu kukongyerayo aha bintu ebirikukwatanisa na Among omuri Nakasero, Ntinda, Kigo na Bukedea. Amahurire gakagira ngu abakyondoozi bakataayaayira amaka ge n'ebintu ebindi ebirikukwatanisa nawe, otwariiremu n'amaka omuri Bukedea, nk'emwe aha kucondooza okwo. Omu kikwekweto ekyo, nikigambwa ngu ebitongore by'eby'okwerinda bikakwata emotoka nyingi ez'ebbeeyi ezirikukwatanisa na Among, otwariiremu Rolls-Royce Cullinan. Daily Monitor ekagira ngu okukwatwa kukabaho omu maka ge omuri Kigo ebiro 18 Okwakataano 2026, kandi New Vision nayo ekagira ngu poriisi ekaba ekwasire Rolls-Royce hamwe n'emotoka ezindi ez'ebbeeyi. Ekitongore ekirikureeberera gavumenti nakyo kikahamya ngu kikatunga okwetomboitwa okurikujunaana Among okuremwa kugamba, nari okugamba ebintu bikye, obugaiga bwe kurugirira aha kiragiro ekirikukwata aha bwebembezi. New Vision ekagira ngu okwetomboitwa kukaba kutairweho ba puriida kandi kukaba nikukorwaho kurabira omu biragiro n'emitwarize y'ekitongore ekirikureeberera gavumenti. Ripoota ezakuratsireho zikagira ngu okubuuririza kukaba kwongyeirwemu abakozi kuruga omu bitongore bya gavumenti ebindi, otwariiremu akakiiko k'eby'oburuuru hamwe n'ekitongore ekiramuzi.[65[66[67] Ebitongore by'amahurire nabyo bikagamba aha bikorwa ebindi ebirikukorwa ahari Among, otwariiremu okuzibirwa kutambura, empindahinduka omu ntebeekanisa ye ey'eby'okwerinda hamwe n'okuzibira akawunti za banka ezirikukwatanisa nawe. New Vision ekagira ngu okuzibira akawunti kukakuratira orukiiko rw'ahaiguru orwabaire nirukwata aha bakuru b'eby'okwerinda, orikureeberera gavumenti, orikukurira ebitongore ebirikucondooza ebihagaro, ekitongore ekirikureeberera eby'empiiha hamwe na purezidenti Yoweri Museveni.[68][69] Ebiro 18 Okwakataano 2026, Among akarangirira ngu tarikwija kusherura akaruuru nk'omugambirizi w'eishengyero rya 12. Omu kihandiiko ekyashohoziibwe aha mukutu gwe ogwa X, akagira ngu encwamu ekakuratira okwebuuza kandi ekaba eine ekigyendererwa ky'okurinda obumwe omu kibiina kya National Resistance Movement. Akagaruka yaagira ngu akaba naija kukwatanisa n'okucondooza okurikugyenda omu maisho.[70] Ekirango kikarugaho bwanyima y'ebiro bingi by'okuronda eby'okwerinda hamwe n'okwiba ebintu aha bintu ebirikukwatanisa nawe.[71][72][73] Amakuru tigaragambire ngu Among akaba asingirwe orubanja rwona orurikukwata aha bigambibwa. Nk'oku amakuru agarikugambwaho garikworeka, enshonga ekaba ekiriyo necondoozibwa.[74] == Amagara g'omuntu. == Among hamwe na iba Moses Magogo Hassim baine abarongo, ekirikumureetera kuba Nalongo omu Yuganda. Akamwanjurira abazaire be aha mukoro gw'obuhangwa. Nikigambwa ngu aine omutabani omwe aha bakuru ba [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda, Patrick Baguma Atenyi. == Reeba na == * List of members of the tenth Parliament of Uganda * Moses Magogo Hassim == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] mk9s97cce8w2wkctjl1do1ss21d7a4j 0 3741239 7255017 7105512 2026-07-18T11:11:45Z Oronnistwa 2658918 /* */ 7255017 wikitext text/x-wiki '''Itali''', Italia (an italyen) ofisyèlman kriyé '''Répiblik Itali''' (República Italia) sé on péyi lokalizé adan méditérané a léwòp pli présizéman an léwòp disid. {{Wp/gcf/Péyi|name=Itali|native_name=Italia|flag=Flag of Italy.svg|map=EU-Italy (orthographic projection).svg|coat-of-arms=Emblem of Italy.svg|capital=Wònm|official language=Italyen|habitants=58,915,561|Anthem=[[File:Inno di Mameli instrumental.ogg]]|Currency=Éwo|President=Sergio Mattarella|boultè=Léwop}} == Étimoloji == == Démografi == == Jéografri == == Istwa == == Kilti == == Politik == == Ékononmi == == Tourism == == Transpò == == Lyannaj == [[Category:Wp/gcf]] {{INTERWIKI|Q38}} 0hd3bj4g7zbql1x8w1mfkylbghlzr41 0 3741616 7254677 7137439 2026-07-18T07:20:24Z Kluntjekniiper 2659379 /* Teoloogii un filosoofii */ 7254677 wikitext text/x-wiki 'N '''dóódsóóek''', ook fakt of faktum (fan [[Wp/frs/Letiin|letiinsk]] factum, "móóksel", res facti; [[Wp/frs/Olgräiksk|olgräiksk]] πράγματα), is ofhangend fan 't upfóóten 'n räecht, nóówiisboer, bestóónd, woer of ankent fait. == Teoloogii un filosoofii == 'N êerst ooverblik oover dat in 't 18. jorhunnert in 't Düütsk uptreeden woord dóódsóóek leevert Gotthold Ephraim Lessing 1778 in däi skrift ''Über das Wörtlein Tatsache''. Dat wur eerst in dat teolooğsk fróóğstellen bruukt, of dat Kristendaum sük up räecht begeevenhaiden, alsoo dóódsóóken, beraupen kun.<ref>Gottfried Gabriel: ''Tatsache'' in Enzyklopädie Philosophie und Wissenschaftstheorie, uutgeever: Jürgen Mittelstraß Band 4, Metzler 1996 s. 209f.</ref> D'r bii wur 't fan Johann Joachim Spalding as ooversetten fan däi engelsk uutdrük ''matter of fact'' inbrocht. 'T fint sük in siin ooversetten fan Joseph Butlers ''The analogy of religion, natural and revealed, to the constitution and course of natur''e fan 1756. Butler net as Spalding betrekkent däi uutdrük up God: Dóódsóóken bünt geböörnissen, däi as hannelns fan God upfóóten wordent.<ref>W. Halbfass: Indrağ ''Tatsache. I'' in: ''Historisches Wörterbuch der Philosophie'' band 10. s. 913.</ref> Bii Gottfried Wilhelm Leibniz wordent dóódsóókenwordhaiden (vérités de fait) däi fernüftworhaiden (vérités de raison) teegenooverstelt. Dóódsóóken stellent hir alsoo as ook bii David Hume räecht erforensresultóóten dor. Matemóótsk worhaiden höörent d'r näit tau. Immanuel Kant ferskeelt in däi ''Kritik der Urteilskraft'' "Sóóken fan 't mäinen (opinabile), dóódsóóken (scibile) un gloovenssóóken (mere credibile)" (Immanuel Kant: AA V, 467<ref>Immanuel Kant, ''Gesammelte Schriften.'' uutgeever: bd. 1–22 Preussische Akademie der Wissenschaften, bd. 23 Deutsche Akademie der Wissenschaften zu Berlin, fanof bd. 24 Akademie der Wissenschaften zu Göttingen, Berlin 1900ff., AA V, 467, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k25541j/f481.image faksimilee]</ref>) as tsoorden fan däi erkennisobjekten. Dit indäilen undsprekt in d' essens siin differensäären uut ''Vom Glauben, Wissen, Meinen'' in ''Kritik der reinen Vernunft'' (Immanuel Kant: AA III, 531<ref>Immanuel Kant, ''Gesammelte Schriften.'' uutgeever: bd. 1–22 Preussische Akademie der Wissenschaften, bd. 23 Deutsche Akademie der Wissenschaften zu Berlin, fanof bd. 24 Akademie der Wissenschaften zu Göttingen, Berlin 1900ff., AA III, 531, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k255390/f541.image faksimilee]</ref>). Dóódsóóken bünt düs däi episteemsk taustand fan 't [[Wp/frs/Wäiten|wäiten]] undspreekend objekten. Dor bünt föör Kant glôov, wäiten un mäinen instellens tau föörstellensferbinnens of oordäilen, däi sük d'r in ferskeelent, of däi gruen, uut däi säi föör woer hollen wordent, objektiif-almäin bünt (in däi sóóek liegend, föör âal fernüftiğ weesens gliik oovertüügend), subjektiif-almäin (oovertüügend uut 'n interäes, dat nöödiğ âal fernüftiğ weesens däilen daunt), glôov of subjektiif-partikulaar (döör persöönelk erforens un interessen oovertüügend), un of disser gruen tels nauğ föör däi worhaid fan dat in fróóeğ stóónd oordäil bünt. D'r bii ferwacht't Kant, dat dat erkennissubjekt d'r ook oover reflektäärt, wat däi gruen d'r föör bünt, dat häi 't föör woer hollen daajt, soo dat dat rebäid fan 't mäinen (dat föör-woer-hollen uut objektiif un subjektiif untauriikend gruen) up dat rebäid fan 't möögelk erforen begrenst word't. Dóódsóóken d'r teegen sluutent ook un f'râal erkennissen a priori in: "Geegenstâan föör begreepen, däi höör objektîif reóólitäit (dat was döör skier fernüft, of döör erforen un in 't êerst gefal uut teoreetsk of praktisk dóóten fan däi sülviğ, man in âal gefallen middels 'n höör kurrespundäärend ankiiken) beweesen worden kan, bünt (res facti) dóódsóóken." (Emmanuel Kant: AA V, 468<ref>Immanuel Kant, ''Gesammelte Schriften.'' uutgeever: bd. 1–22 Preussische Akademie der Wissenschaften, bd. 23 Deutsche Akademie der Wissenschaften zu Berlin, fanof bd. 24 Akademie der Wissenschaften zu Göttingen, Berlin 1900ff., AA V, 468, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k25541j/f482.image faksimilee]</ref>) In 'n d'r an ansluutend fautnôot wist Kant d'r up, dat disser definisjoon däi in siin tiid gewôon begrip fan däi dóódsóóek up näit erforboer dingen ferwiidert. Ludwig Wittgenstein undwikkelt in siin bekentst waark ''Tractatus logico-philosophicus'' däi begrip dóódsóóek in d' sin fan "dat weesend" as filosoofsk kategoorii. Fan disser dóódsóókenbegrip uutgóónd föörmuläärt häi in 't beskriiven fan däi loogik fan ''Welt und Wirklichkeit'' däi folgend satsen: * "Däi weerld is dat gehäil fan däi dóódsóóken, näit fan däi dingen." * "Wat dat gefal is, däi dóódsóóek, is dat bestóón fan faiten." * "Däi fait is 'n ferbinnen fan geegenstâan. (Sóóken, dingen.)" * "Dat bestóón un näit bestóón fan faiten is däi würrelkkaid." In d' wäitenskupsteoreetsk positiivismus word't 'n [[Wp/frs/Hüüpotêes|hüüpotêes]] tau 'n dóódsóóek, indeem häi döör abserwäären werifisäärt of t'minst besteediğt word't. Siit däi [[Wp/frs/Linguistisk wäen|linguistisk wäen]] betoonent ferskeelend fertreeders fan tóólfilosoofsk un wäitenskupsteoreetsk ansatsen, dat däi ferwend't tóól föörundskäidens d'r oover móókt, wat as dóódsóóken in fróóeğ kumt (säi ook [[Wp/frs/Holismus|holismus]]). Dat f'râal föör däi looğsk positiivismus undskäidend trennen fan teorii- un abserwäärenstóól word't d'r mit unskaarp. Siin wäitenskupsteoreetsk model, in dat almäien hüüpoteesen döör f'ruutsäegens fan indiwiduel abserwäärboer dóódsóóken besteediğt wordent, stelt düs däi kriitsk róósjoonóólismus dat model fan d' fallibiilismus undteegen, nóó dat almäien as ook abserwäärenshüüpoteesen bloot föörloopiğ as dóódsóóken tellen köönent, bit säi döör näej abserwäärens weerläeğt wordent. == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q188572}} myufosts8ifuri3ratbd6c7beh20ize 3 3743117 7254305 7113257 2026-07-17T18:14:47Z Breogan2008 60085 /* Wikipedia en muysccubun */ new section 7254305 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 01:31, 5 April 2026 (UTC) == Wikipedia en muysccubun == Hola @[[User:Alexandria.soul|Alexandria.soul]], he visto tu trabajo en la Incubadora de Wikipedia para el proyecto en muysccubun y lo primero quiero felicitarte por colaborar. Es un auténtico placer ver tus contribuciones que son muy valiosas. Me preguntaba si actualmente hay más personas con conocimientos de la lengua muisca colaborando en el proyecto. Creo que reunir una comunidad de personas interesadas es fundamental para que el proyecto pueda crecer. Por mi parte, me gustaría ofrecer mi ayuda en todo lo que pueda ser útil. Aunque no conozco el idioma, puedo colaborar en aspectos técnicos de Wikipedia, la creación y adaptación de plantillas y módulos, la organización del proyecto, así como en cualquier otra tarea que contribuya a sacar adelante la Wikipedia en muisca. Si en algún momento necesitáis una mano, estaré encantado de colaborar. Nzhinga [[User:Breogan2008|Breogan2008]] ([[User talk:Breogan2008|talk]]) 18:14, 17 July 2026 (UTC) ssiqxgnk3yha7yr5rjlzxxv1k6n3pkw 7254550 7254305 2026-07-18T01:03:27Z Alexandria.soul 2660145 /* Wikipedia en muysccubun */ Reply 7254550 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 01:31, 5 April 2026 (UTC) == Wikipedia en muysccubun == Hola @[[User:Alexandria.soul|Alexandria.soul]], he visto tu trabajo en la Incubadora de Wikipedia para el proyecto en muysccubun y lo primero quiero felicitarte por colaborar. Es un auténtico placer ver tus contribuciones que son muy valiosas. Me preguntaba si actualmente hay más personas con conocimientos de la lengua muisca colaborando en el proyecto. Creo que reunir una comunidad de personas interesadas es fundamental para que el proyecto pueda crecer. Por mi parte, me gustaría ofrecer mi ayuda en todo lo que pueda ser útil. Aunque no conozco el idioma, puedo colaborar en aspectos técnicos de Wikipedia, la creación y adaptación de plantillas y módulos, la organización del proyecto, así como en cualquier otra tarea que contribuya a sacar adelante la Wikipedia en muisca. Si en algún momento necesitáis una mano, estaré encantado de colaborar. Nzhinga [[User:Breogan2008|Breogan2008]] ([[User talk:Breogan2008|talk]]) 18:14, 17 July 2026 (UTC) :Chowá @[[User:Breogan2008|Breogan2008]]. Atanuka: Hizhan hwan aguskwa mué nzhinga, okasinga :) Bozanuka: Okasinga, sis chon inwy myskak zybukansukazhá. Hycha achkisá UNAL achichwaska ata. UNAL amyskkubun awá aweny kwan, nga hycha, kubun apyky achichwaskanuka chié mabiéná, chongá :Hola @[[User:Breogan2008|Breogan2008]]. Como primero: Mil gracias por los halagos, de veras :). :Como segundo: En realidad, no sé de otras personas que estén trabajando en este proyecto. Yo solo soy un estudiante de la UNAL. :Aunque la UNAL tiene historia con el estudio de esta lengua y su "Cátedra Muisca", y yo voy a estudiar Lingüística (Donde está esa cátedra) como doble titulación en unos meses, así que en el futuro puedo contactar a gente que esté interesada en el proyecto fácilmente. Aún así, claro que me gustaría encontrar gente interesada en el proyecto, solo que no estaría seguro de por dónde empezar. :Y claro, tu ayuda siempre será bienvenida. No siempre tengo tiempo para esto, pero si gustas, podemos contactarnos por algún otro medio para concretar alguna posibilidad respecto a cómo estructurar esto y cómo contactar gente con conocimiento en la lengua. Me gusta tu iniciativa y estaría mal hecho dejarla pasar. [[User:Alexandria.soul|Alexandria.soul]] ([[User talk:Alexandria.soul|talk]]) 01:03, 18 July 2026 (UTC) n9e114cfb3glr1gajpgvh15rf9cec7q 7254551 7254550 2026-07-18T01:04:09Z Alexandria.soul 2660145 /* Wikipedia en muysccubun */ Reply 7254551 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 01:31, 5 April 2026 (UTC) == Wikipedia en muysccubun == Hola @[[User:Alexandria.soul|Alexandria.soul]], he visto tu trabajo en la Incubadora de Wikipedia para el proyecto en muysccubun y lo primero quiero felicitarte por colaborar. Es un auténtico placer ver tus contribuciones que son muy valiosas. Me preguntaba si actualmente hay más personas con conocimientos de la lengua muisca colaborando en el proyecto. Creo que reunir una comunidad de personas interesadas es fundamental para que el proyecto pueda crecer. Por mi parte, me gustaría ofrecer mi ayuda en todo lo que pueda ser útil. Aunque no conozco el idioma, puedo colaborar en aspectos técnicos de Wikipedia, la creación y adaptación de plantillas y módulos, la organización del proyecto, así como en cualquier otra tarea que contribuya a sacar adelante la Wikipedia en muisca. Si en algún momento necesitáis una mano, estaré encantado de colaborar. Nzhinga [[User:Breogan2008|Breogan2008]] ([[User talk:Breogan2008|talk]]) 18:14, 17 July 2026 (UTC) :Chowá @[[User:Breogan2008|Breogan2008]]. Atanuka: Hizhan hwan aguskwa mué nzhinga, okasinga :) Bozanuka: Okasinga, sis chon inwy myskak zybukansukazhá. Hycha achkisá UNAL achichwaska ata. UNAL amyskkubun awá aweny kwan, nga hycha, kubun apyky achichwaskanuka chié mabiéná, chongá :Hola @[[User:Breogan2008|Breogan2008]]. Como primero: Mil gracias por los halagos, de veras :). :Como segundo: En realidad, no sé de otras personas que estén trabajando en este proyecto. Yo solo soy un estudiante de la UNAL. :Aunque la UNAL tiene historia con el estudio de esta lengua y su "Cátedra Muisca", y yo voy a estudiar Lingüística (Donde está esa cátedra) como doble titulación en unos meses, así que en el futuro puedo contactar a gente que esté interesada en el proyecto fácilmente. Aún así, claro que me gustaría encontrar gente interesada en el proyecto, solo que no estaría seguro de por dónde empezar. :Y claro, tu ayuda siempre será bienvenida. No siempre tengo tiempo para esto, pero si gustas, podemos contactarnos por algún otro medio para concretar alguna posibilidad respecto a cómo estructurar esto y cómo contactar gente con conocimiento en la lengua. Me gusta tu iniciativa y estaría mal hecho dejarla pasar. [[User:Alexandria.soul|Alexandria.soul]] ([[User talk:Alexandria.soul|talk]]) 01:03, 18 July 2026 (UTC) ::Y mis disculpas. De la emoción iba a escribirlo también en lengua muisca, pero no completé esa parte del mensaje jaja. Muchas gracias. [[User:Alexandria.soul|Alexandria.soul]] ([[User talk:Alexandria.soul|talk]]) 01:04, 18 July 2026 (UTC) euvzyq3y7ukinsbd6nwe6lsnbf1slsi 3 3745261 7254301 7119432 2026-07-17T18:11:00Z AccountVanishRequests 2599192 AccountVanishRequests moved page [[User talk:Wali92929]] to [[User talk:Renamed user 2e673f60db0d5865ae511d3b73e8d842]] without leaving a redirect: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Wali92929|Wali92929]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 2e673f60db0d5865ae511d3b73e8d842|Renamed user 2e673f60db0d5865ae511d3b73e8d842]]" 7119432 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 12:33, 10 April 2026 (UTC) iyu7jy8lxul61vqddd3a4on7sq2vjaj 3 3745920 7254263 7121577 2026-07-17T17:24:22Z AccountVanishRequests 2599192 AccountVanishRequests moved page [[User talk:Branchlantern]] to [[User talk:Renamed user 754d260075f052137d759704e44a0fda]] without leaving a redirect: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Branchlantern|Branchlantern]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 754d260075f052137d759704e44a0fda|Renamed user 754d260075f052137d759704e44a0fda]]" 7121577 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 20:27, 11 April 2026 (UTC) 0xeki8cctyuzh8fezv7gvdvhp3w1fcs 0 3746360 7254493 7203506 2026-07-17T21:59:28Z WikiFayo95 2609576 /* Däi nóóm fan "Parthenon" */ 7254493 wikitext text/x-wiki [[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|Parthenon, 2018]] Däi '''Parthenon''' ([[Wp/frs/Olgräiksk|olgräiksk]] παρθενών "jüüferfertrek") is däi tempel föör däi stadgoodin Pallas Athena Parthenos up däi Ateener [[Wp/frs/Akropolis|Akropolis]]. Häi wur as dank föör 't redden fan däi Ateeners un Gräiken döör däi goodin nóó d' läest [[Wp/frs/Perseroorlauğ|Perseroorlauğ]] as dorsk Peripteros erbaaut. In d' loop fan d' histoorje fan Gräikenland däinde dat gebôojd unner anner ook as skatkóómer fan d' attisk seibund. Däi Parthenon is äien fan däi beraumtst noch eksistäärend baaudenkmóólen fan 't antîik Gräikenland un äien fan däi bekentst geboiden weerldwiid. Dat gebôojd beheerskert as tsentróóel baau siit hóóst 2500 joer däi Ateensk Akropolis. Däi Partenon erset'de 'n ollerder tempel fan d' Athena, däi soo nöymt Föörparthenon, däi bii 't persk feroovern fan Ateen in 't joer 480 f.Kr. fernäilt worden was. In 't 6. jorhunnert n.Kr. wur däi tempel in 'n kâark umwannelt, däi an däi Jüffer Marió wäjt was. Unner däi Osmóónen tau 'n muskee umgestalt't, behaarbaarğde däi Partenon in d' oorlauğ teegen Weneediğ 'n munisjoonslóóger. 1687 wur dit fan 'n kuugel róókt, wor döör 't eksplodäärde un däi tempel düğtiğ beskóódigen dee. Umfangrîik däilen fan siin baaudekoróósjoon wurdent 1801 fan Lord Elgin ofstoolen un nóó London brocht. Däi skäel oover dat t'rüeğgeeven fan disser soo nöymt "Elgin Marbles" ("Parthenon Marbles") holt bit fandóóeğ an. == Däi nóóm fan "Parthenon"== Däi oorsprung fan däi nóóm is näit endgelliğ düüdelk. Häi let't eerst man 'n bepóólt ruum fan d' tempel betäikent t' hebben. Nóó 'n teorii was däi "Parthenon" däi ruum, wor fäär uutweelt jueng wichter, däi Arrephoroi, elker joer däi Peplos woovent, däi as anlóót fan d' Panatheneen an Athena oovergeeven wur.<ref>Jeffrey M. Hurwit: ''The Athenian Acropolis: History, Mythology, and Archaeology from the Neolithic Era to the Present''. Cambridge University Press, Cambridge 2001, s. 161–163.</ref> Nóó 'n anner teorii was däi kult fan däi Parthenos 'n unofhangelk Athenakult, däi wal äeng mit däi Athena Polias ferbunnen, man näit gliik t' setten was.<ref>Christopher Pelling: ''Greek Tragedy and the Historian''. Oxford University Press, Oxford 1997, ISBN 0-19-814987-5, s. 169.</ref> Hir in ooveräinstemmend word't mäisttiids annoomen, "Parthenon" betäikende däi tempel fan däi jüffer Athena. Boovendeem wur fermaud't, däi nóóm spöölde up däi jüffers (''Parthenoi'') an, däi höör offers däi seekerhaid fan d' stad ferseekern deedent.<ref>James Whitley: ''The Archaeology of Ancient Greece''. Cambridge University Press, Cambridge 2001, ISBN 0-521-62733-8, S. 352.</ref> Dat oelst ooverleevern fan däi nóóm "Parthenon", däi sük t'gliik up dat häiel baauwaark betruk, stamt fan Demosthenes uut dat 4. jorhunnert f.Kr., wiilst däi tempel in 't 5. jorhunnert f.Kr. sliecht ''ho naos'' (attisk: ''ho neos''), däi tempel, nöymt wur. Siin architekten Iktinos un Kallikrates söölent in höör ofhanneln oover däi tempel däi baau ''Hekatompedos'' "hunnertbäiner" nöymt hebben. Plutarch t'läest nöymt dat gebôojd as ''Hekatompedon Parthenon''.<ref>Plutarch, ''Perikles'' 13.4.</ref> == Wellen == [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q10288}} mms5xwrte27xkw3svi6pcqgtf463hwl 0 3746875 7254582 7246538 2026-07-18T02:42:56Z 26agcp 2575807 Adding interwiki links to [[d:Q922754]] 7254582 wikitext text/x-wiki [[File:Turquoise-browed motmot cerro lodge entrance road 3.28.24 DSC 5314-topaz-denoiseraw-sharpen.jpg|thumb|Jach ki’ichkelem yéetel suukil le ch’íich’ Tho]] [[File:Le ch’íich’ toh.jpg|thumb|Le ch’íich’ toh]] Le '''toh''' leti’ chan muuch’ jach ki’ichkelem, ku kuxa’an tu aktuno’ob, tu ts’ono’oto’ob yéetel tu jach suku’unil le k’áaxo’, tu’ux ma’ jach yaan máak yéetel ma’ jach sáasil. U k’ay jach ch’íich’ yéetel jach uts, ku ts’áaik u suut ichil le che’o’ob, le tunicho’ob yéetel le lu’umo’, ku meyaj junp’éel ik’ k’áax jach máan yéetel jats’uts. Ti’ le máaya’ob tu ya’ab k’iino’ob, le k’ay ma’ chéen u t’aan, leti’ u t’aanil le ku, junp’éel tsikbal ku ya’alik bix ku yaantal túumbenilil ichil yóok’ol kaab yéetel ba’ax ku k’áat u ts’íibolil le k’áaxo’. Ku wu’uyik le k’ay, leti’ junp’éel u meyajil kuxta jach k’uhul, ku yaantik le máak u ts’o’okol u xíimbal, u ts’o’okol u t’aan yéetel u tuukul. Bey xan lela’, wa a wu’uyik u k’ay le '''toh''', ka ts’o’okol a xíimbal, ka ts’o’okol a t’aan, ka k’uchul a wíinklil ichil le k’áaxo’, ka na’atech bix ku ts’áaik u yóolil le ku. Ka ts’íibtech ichil a pixan le k’iinil, tumen leti’ junp’éel ki’ichkelem k’iin ma’ tu suut u yáantaj. == Bejla'e == Bejla’e’ yaan u yáantik le jach ki’ichkelem ts’íibo’obo’ tu najilo’ob; ka’ach tu ts’o’ok u yila’alo’ob ti’ ''norias'' yéetel dzono’ob. Le kaajil: ma’ ya’ab ja’ yéetel u ts’íibil u k’áaxil [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ch'íich'o'ob]] {{INTERWIKI|Q922754}} oc7vab2zlvsvdugfo8t8vzme0yp4bv0 7254584 7254582 2026-07-18T02:49:02Z 26agcp 2575807 Agrego taxobox e interwiki 7254584 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | name = Tooj | imagen = Turquoise-browed motmot cerro lodge entrance road 3.28.24 DSC 5314-topaz-denoiseraw-sharpen.jpg | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | phylum = [[Wp/yua/Chordata|Chordata]] | classis = [[Wp/yua/Aves|Aves]] | ordo = [[Wp/yua/Coraciiformes|Coraciiformes]] | familia = [[Wp/yua/Momotidae|Momotidae]] | genus = '''Eumomota''' | genus_authority = [[Wp/yua/Philip Lutley Sclater|P.L. Sclater]], 1858 | species = '''E. superciliosa''' | species_authority = [[Wp/yua/Henry Robertson Sandbach|Sandbach]], 1837 }} Le '''tooj''' leti’ chan muuch’ jach ki’ichkelem, ku kuxa’an tu aktuno’ob, tu ts’ono’oto’ob yéetel tu jach suku’unil le k’áaxo’, tu’ux ma’ jach yaan máak yéetel ma’ jach sáasil. U k’ay jach ch’íich’ yéetel jach uts, ku ts’áaik u suut ichil le che’o’ob, le tunicho’ob yéetel le lu’umo’, ku meyaj junp’éel ik’ k’áax jach máan yéetel jats’uts. Ti’ le máaya’ob tu ya’ab k’iino’ob, le k’ay ma’ chéen u t’aan, leti’ u t’aanil le ku, jump’éel tsikbal ku ya’alik bix ku yaantal túumbenilil ichil yóok’ol kaab yéetel ba’ax ku k’áat u ts’íibolil le k’áaxo’. Ku wu’uyik le k’ay, leti’ jump’éel u meyajil kuxta jach k’uhul, ku yáantik le máak u ts’o’okol u xíimbal, u ts’o’okol u t’aan yéetel u tuukul. Bey xan lela’, wa a wu’uyik u k’ay le '''tooj''', ka ts’o’okol a xíimbal, ka ts’o’okol a t’aan, ka k’uchul a wíinklil ichil le k’áaxo’, ka na’atech bix ku ts’áaik u yóolil le ku. Ka ts’íibtech ichil a pixan le k’iinil, tumen leti’ jump’éel ki’ichkelem k’iin ma’ tu suut u yáantaj. [[File:Le ch’íich’ toh.jpg|thumb|Le ch’íich’ tooj]] == Bejla'e == Bejla’e’ yaan u yáantik le jach ki’ichkelem ts’íibo’obo’ tu najilo’ob; ka’ach tu ts’o’ok u yila’alo’ob ti’ ''norias'' yéetel dzono’ob. Le kaajil: ma’ ya’ab ja’ yéetel u ts’íibil u k’áaxil. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ch'íich'o'ob]] {{INTERWIKI|Q922754}} m23ypt54f64shl40bo3d4xgjjk3imwm 0 3748072 7254142 7129556 2026-07-17T14:50:26Z Kiran sidam 2581264 Sentence edit 7254142 wikitext text/x-wiki == वाडक्वालिक विशेष्क == === भाषता हिस्सा === गाग्रा - इनवाल पोरोल === पुट गाडमी === == गोस्टीतुन पोड़ी कियूवल == == अक्सर्क == === सांग इनवालिक === अन्दे,जीलांग,घोर्क,झुनकी === मिसाडितांग अक्सर्क === === उर्पटी अक्सर्क === == अक्सर्क इंजी सुड़वल == मुराताग् गाग्रा मंता . == अनुवाद कियूवल == Telugu: గజ్జెలు Hindi:घुंघरू English: sacred brass ankle bell [[Category:Wt/wsg]] rq0i235wzw7928nhp77zg9fdabvcdbt 0 3750048 7254376 7241036 2026-07-17T19:16:31Z 猫娘丨ねこむすめ 2684817 海南话正字修改 7254376 wikitext text/x-wiki [[File:Human_Body.jpg|thumb|200px|[[Wp/hnm/成年|成年]]人类[[Wp/hnm/查某|查某]]（左，[[Wp/hnm/高加索人种|高加索人种]]）和[[Wp/hnm/公爹|公爹]]（右，[[Wp/hnm/东亚人种|东亚人种]]）其人体前视图（上）同后视图（下）]] '''人'''，伫生物学上通常指'''智人'''（学名：Homo sapiens），偶尔也泛指人属其史前物种，是[[Wp/hnm/灵长目|灵长目]]、[[Wp/hnm/人科|人科]]其一部分，人属成员大头分拢是由[[Wp/hnm/人猿|人猿]]演化出来其。长者智人化石表明，现代人类伫差不多20万年前其东非大裂谷演化成形。 人类有比其他动物搁发达其[[Wp/hnm/大脑|大脑]]，会进行复杂其[[Wp/hnm/计算|计算]]同[[Wp/hnm/抽象|抽象]]思维。加上人类其直立身躯分人类其前肢会自由活动，所以人类对工具其使用远超出其他任何物种。人类还试图用[[Wp/hnm/哲学|哲学]]、[[Wp/hnm/艺术|艺术]]、[[Wp/hnm/科学|科学]]、[[Wp/hnm/神话|神话]]搁有[[Wp/hnm/宗教|宗教]]来解释[[Wp/hnm/自然界|自然界]]其现象。这强烈其好奇心促使了高级工具同科学技术其发展。 同其他灵长类动物平样，人类是[[Wp/hnm/社会动物|社会动物]]。人类其体之间其社会交际创立了广泛其[[Wp/hnm/传统习俗|传统习俗]]、宗教制度、[[Wp/hnm/价值观|价值观]]、[[Wp/hnm/法律|法律]]，这些相俦构成了人类社会其基础。人特生擅长用[[Wp/hnm/话|话]]、[[Wp/hnm/手势|手势]]、[[Wp/hnm/肢体|肢体]]同[[Wp/hnm/书面|书面]]来[[Wp/hnm/沟通|沟通]]、[[Wp/hnm/协作|协作]]、表达自我、[[Wp/hnm/学古|学古]]、交换意见、[[Wp/hnm/组织事物|组织事物]]。 算遘2022年11月15日，全球总侬数突破80亿侬。 [[Category:Wp/hnm]] ka0lpwhvyqrbbjd2u6bq8s285bv2dnn 0 3750639 7254379 7135019 2026-07-17T19:17:49Z 猫娘丨ねこむすめ 2684817 海南话正字修改 7254379 wikitext text/x-wiki [[File:南沙天后宫的天后圣像.jpg|thumb|300px|天后圣像]] '''妈祖'''是[[Wp/hnm/中国民间信仰|中国民间信仰]]当中其[[Wp/hnm/海洋|海洋]][[Wp/hnm/女神|女神]]。据传，妈祖生活伫北宋时期其[[Wp/hnm/兴化军|兴化军]]，伊聪慧过侬但沉默寡言，了后变做一位[[Wp/hnm/三教合一|释道兼修]]其仙姑，为侬[[Wp/hnm/占卜|占卜]]祸福，而且终身[[Wp/hnm/未婚|未婚]]。伫[[Wp/hnm/尸解|羽化]]了后，传言伊定定拿「着红衣长发素颜雅娘」其形象伫汹涌海涛当中[[Wp/hnm/显灵|显灵]]，搁会分[[Wp/hnm/台风|台风]]转向，来保祐[[Wp/hnm/船|船]]航行其平安。[[Wp/hnm/船员|船员]]同[[Wp/hnm/渔民|渔民]]对伊其崇拜沓沓仔形成信仰。[[Wp/hnm/闽南|闽南]]其[[Wp/hnm/临济宗|临济宗]]禅师拿伊看做是[[Wp/hnm/观音|观音]]其[[Wp/hnm/化身|化身]]，并传播妈祖其信仰。伊伫信徒心目当中其普遍形象是一位法力强大而且仁慈、地位崇高其女神。2009年，妈祖信仰入选[[Wp/hnm/联合国教科文组织|联合国教科文组织]]其[[Wp/hnm/人类非物质文化遗产代表作名录|人类非物质文化遗产代表作名录]]。 [[Category:Wp/hnm]] c4rm0apajqmvpsdoqsqgt61s438ruzm 0 3752058 7254344 7138991 2026-07-17T18:54:11Z 猫娘丨ねこむすめ 2684817 猫娘丨ねこむすめ moved page [[Wp/hnm/男]] to [[Wp/hnm/公爹]] 7138991 wikitext text/x-wiki '''男'''就是公个[[Wp/hnm/人|人]]。未成年个男通常号做男囝。男性会表示[[Wp/hnm/生物学|生物学]]上个性别划分，[[Wp/hnm/基因|基因]]有XY[[Wp/hnm/染色体|染色体]]，有[[Wp/hnm/阳具|阳具]][[Wp/hnm/个侬|个侬]]，又会指文化上个性别角色，抑是两者都有。 [[Category:Wp/hnm]] hs1p4akbby5ir30yqaqavztssb5xzak 7254346 7254344 2026-07-17T18:54:28Z 猫娘丨ねこむすめ 2684817 7254346 wikitext text/x-wiki '''公爹'''，简叫'''男'''，就是公其[[Wp/hnm/人|人]]。[[Wp/hnm/孧囝|孧囝]]其公爹通常号做[[Wp/hnm/阿哥|阿哥]]。公爹会表示[[Wp/hnm/生物学|生物学]]上其性别划分，[[Wp/hnm/基因|基因]]有XY[[Wp/hnm/染色体|染色体]]，有[[Wp/hnm/阳具|阳具]]其侬。 [[Category:Wp/hnm]] 9o7o0ym6qx51h6u21f2izyeutfxm4g7 0 3752059 7254340 7248368 2026-07-17T18:53:20Z 猫娘丨ねこむすめ 2684817 猫娘丨ねこむすめ moved page [[Wp/hnm/女]] to [[Wp/hnm/查某]] over redirect 7248368 wikitext text/x-wiki '''女'''是指母其[[Wp/hnm/人|人]]。未成年其女通常号做阿妹。女侬会表示[[Wp/hnm/生物学|生物学]]上其性别划分，也就是[[Wp/hnm/性染色体|性染色体]]是XX、有[[Wp/hnm/阴道|阴道]]其侬，也会是文化上性别角色其分别，抑是两者都有。 [[Category:Wp/hnm]] 1j2l56ylds5itpu0y7ky6ogc6tr9djw 7254343 7254340 2026-07-17T18:53:43Z 猫娘丨ねこむすめ 2684817 7254343 wikitext text/x-wiki '''查某'''，简叫'''女'''，就是母其[[Wp/hnm/人|人]]。[[Wp/hnm/孧囝|孧囝]]其查某通常号做[[Wp/hnm/阿妹|阿妹]]。查某会表示[[Wp/hnm/生物学|生物学]]上其性别划分，也就是性[[Wp/hnm/染色体|染色体]]是XX、有[[Wp/hnm/阴道|阴道]]其侬。 [[Category:Wp/hnm]] nq2848o0ukefsjd0f6aziiqlmm74cbi 0 3752475 7254374 7238314 2026-07-17T19:15:12Z 猫娘丨ねこむすめ 2684817 毋相关 7254374 wikitext text/x-wiki [[File:Hatsune_Miku.jpg|thumb|初音未来其公仔]] '''初音未来'''（大和话：初音ミク，英话：Hatsune Miku）是由[[Wp/hnm/Crypton|Crypton]]制作、用[[Wp/hnm/雅马哈|雅马哈]]其[[Wp/hnm/VOCALOID|VOCALOID]]歌声合成引擎所开发，并且贩卖其虚拟歌手主唱系列软件其第一作，伊是属于VSTi规格其电子[[Wp/hnm/乐器|乐器]]，初音未来也是这款软件第一出名其角色，同时也是VOCALOID其象征角色。 初音未来其第一次发布日期是2007年8月31号，2007年开始发售Vocaloid 2版本。VOCALOID 3同VOCALOID 4版本分别伫2013年同2016年发布，并且开始会伫[[Wp/hnm/MacOS|macOS]]面顶用，也提供[[Wp/hnm/英话|英话]]同[[Wp/hnm/普通话|普通话]]其版本搁有歌声数据库。引入了[[Wp/hnm/人工智能|人工智能]]引擎其VOCALOID 6版本已经伫2025年7月份发行。Crypton伫2020年开始发售自行开发其M9引擎其NT产品，而NT（Ver.2）版本就伫2025年发售并且提供升级。而初音未来自从VOCALOID 2版本发售之后就开始大受欢迎，并陆陆续续出现大量其用户制作不同其原创曲、翻唱歌曲等等。 初音未来除去吸引新一代同从未接触[[Wp/hnm/电子音乐|电子音乐]]创作其侬以外，也分创作热潮时其老手「回归」。电子音乐创作再度卷起热潮，也刺激遘音乐创作以外其[[Wp/hnm/绘画|绘画]]、[[Wp/hnm/动画|动画]]这般相关多媒体。虽然初音未来并不是第一只模仿人类歌唱其软件，但是拟真度高过以往同类型其软件，所引起其热潮带来业余音乐制作其革命，进而促使[[Wp/hnm/日本|日本]]其用户抑是爱好者自组媒体其多方面发展。 [[Category:Wp/hnm]] emr4m9msdc98r4dio7l3ivxwd0klvwf 0 3752971 7254675 7141315 2026-07-18T07:19:39Z Kluntjekniiper 2659379 7254675 wikitext text/x-wiki Däi '''huud''' ([[Wp/frs/Olgräiksk|olgräiksk]] δέρμα ''dérma'', [[Wp/frs/Letiinsk|letiinsk]] '''cutis'''; in d' faktóól ook '''kutis''' un '''dermó''') is funksjoonel dat föölsiidiğst orgóón fan 'n minskelk of däärsk [[Wp/frs/Orgóónismus|orgóónismus]]. As buuterst körperhüel word't däi huud mit siin sünnerbildens un drüüsen ook ''integument'' (letiinsk '''integumentum commune''') nöymt. [[File:Schemazeichnung haut.svg|thumb|Upbaau fan d' minskelk huud]] Häi däint as hülorgóón föör 't ofgrensen fan binnen un buuten, däi skuts fööer umweerldinflauden un dat woren fan 'n [[Wp/frs/Homeostóóes|homeostóóes]] (inwendiğ eevenwicht). Boovendeem oovernimt däi huud weesenlîik funksjoonen up dat rebäit fan d' stofwessel, däi waarmtregulóósjoon un dat immuunantern; häi beskikt oover föölfolliğ anpaasens- un ofweermechóónismen. [[File:Menschliche Haut.jpg|thumb|Nóóupnóóem fan d' minskelk huud]] Boovendeem stelt däi huud fan d' flâakt dat grôotst orgóón fan 't sinnelk worneemen dor, dat fan däi [[Wp/frs/Boovenflaktensensibilitäit|boovenflaktensensibilitäit]]. Tau däi mechóóno-reseptooren fan d' huud höörent fööl ferskeelend sintsellen föör berören, drük of wibróósjoon as kwalitäiten fan d' taastsin. Termoreseptooren fermiddelnt föylen fan wâarmt of fan koel, nositseptooren dat föylen fan piin. Huudkuntakten in d' körperkuntrakt bünt näit alleniğ föör jueng söyğdäären leevendswichtiğ un dróógent räecht sosjóóel binnens. D'r teegen köönent bläikiğkaid of upfüren un diinen fan bepóólt huuddäilen döör ferannert huuddöörblauden in d' kummunikóósjoon binnen 'n tsoord besünner siğnóólen dorstellen. D'r fan t' ferskeelen bünt bii d' minsk wilkööriğ föörbrocht huudferannerns fan ferskeelend tsoorden; säi köönent as täiken fan sosjóóel taubehööriğkaid of ofgrensen inset't worden un 'n sülstdorstellen däinen. Däi huud word't d'r mit tau 'n representóótiif gestalt't boovenflâakt föör äigen of fröem blikken. Fan d' huud uutgóónd krankhaiden of up d' huud betrukken sümptoomen betäikent man as '''dermótogeen'''. == Etümoloogii == Dat [[Wp/frs/Olgermóónsk tóólen|olgermóónsk]] woord ''hūt'' ("huud", "integument", "epidermis", "huudachtiğ bield't", "breegenhuud", "fäel",<ref>Fergliik t. b. Jürgen Martin: ''Die ‚Ulmer Wundarznei‘. Einleitung – Text – Glossar zu einem Denkmal deutscher Fachprosa des 15. Jahrhunderts.'' Königshausen & Neumann, Würzburg 1991 (= ''Würzburger medizinhistorische Forschungen.'' band 52), ISBN 3-88479-801-4 (zugleich Medizinische Dissertation Würzburg 1990), s. 140.</ref> ook "skiel, membróón"<ref>Bernhard Schnell: ''Der deutsche „Macer“: Vulgatfassung. Mit einem Abdruck des lateinischen Macer floridus ‘De viribus herbarum’ kritisch herausgegeben'' (= ''Texte und Textgeschichte. Würzburger Forschungen.'' Band 50). Niemeyer, Tübingen 2003, ISBN 3-484-36050-X, S. 390 (''hût'').</ref>) höört tau däi mit -t- ferwiidert [[Wp/frs/Indoeuropeesk tóólen|indoeuropeesk]] wuddel ''[s]keu-'' "bedekken, umhüllen" un bedüd't düs "hüel". == Wellen == [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q1074}} ti5z4c3h3g4mx1jzcy18cjyo45ifa4r 0 3753498 7254679 7160835 2026-07-18T07:21:13Z Kluntjekniiper 2659379 7254679 wikitext text/x-wiki {{Wp/frs/Inf'rmóósjoonsboks |header=Duuven ''(Columbidae)'' |width=300 |head1_1=Örnen |item1_1=[[Wp/frs/Columbiformes|Columbiformes]] (Duuvenföögels) |head2_1=Klâas |item2_1=[[Wp/frs/Aves|Aves]] (Föögels) |head3_1=Rîiğ |item3_1=[[Wp/frs/Tetrapoda|Tetrapoda]] (Landwaarveldäären) |head4_1=Ooverklâas |item4_1=[[Wp/frs/Gnathostomata|Gnathostomata]] (Keevmuulen) |head5_1=Femiilje |item5_1=Duuven |head6_1=Aautoor (Örnen) |item6_1=[[Wp/frs/John Latham|Latham]], 1790 |head7_1=Aautoor |item7_1=[[Wp/frs/Johann Karl Wilhelm Illiger|Illiger]], 1811 |head8_1=Bild |item8_1=[[File:Columbidae-01.jpg|300px]] }} Däi '''duuven''' (Columbidae), fan [[Wp/frs/Middelleeğdüütsk|Middelleeğdüütsk]] ''dûve'', [[Wp/frs/Harlingerfräisk|Harlingerfräisk]] ''duufe'', bünt 'n tsoordenrîik femiilje fan däi [[Wp/frs/Föögels|föögels]]. Säi bünt däi enkeld femiilje fan d' örnen fan däi '''duuvenföögels''' (columbiformes). 'N mannelk dûuv häit't '''duffert'''. Däi tsoorden fan däi femiilje hebbent 'n recht äinhaidelk körperbaau mit krachtiğ ruemp un 'n relóótiif lütje kop, däi bii 't loopen in krakteristisk wîis fööer un skiinbor t'rüeğ beweğt word't: Häi word't nóó elker tree "nóóhóólt", soo dat dat bild up d' nethuud bit d'r hen rüst't - 'n stelrefleks. Bii däi mäiest tsoorden bünt däi feeren griis, graau of bruun klöört. Enkeld tsoorden, däi mäist tau däi [[Wp/frs/Früchtduuven|früchtduuven]] höörent, hebbent läip buent feeren. Duuven erneerent sük ooverweegend fan plantelk naarung, däi fan däi mäiest tsoorden undäilt ferslooken word't. Anners as däi mäiest anner föögels tielent duuven däi kop bii 't drinken näit an - dat was dat bruukelk "skepdrinken" - man suugent dat wóóter up: "suuğdrinken". Däi [[Wp/frs/Nüst|nüsten]] fan däi duuven bünt mäist läip äinfolliğ struktüren. Dat läeğsel bestaajt uut äin bit twei aier. Tau däi besünniğkaiden fan däi duuvenföögels telt dat bilden fan däi soo nöymt kropmelk, wor däi jueng föögels mit erneert wordent. Däi nüstlingen waasent läip gaau, bii fööl tsoorden bünt säi al nóó twei wêek flüeğ. Däi femiilje umfat't ruuğweğ 42 góódern un meer as 300 tsoorden, däi grôotst tsoordenföölfolliğkaid gift dat up dat gebiit fan [[Wp/frs/Oostóósien|Oostóósien]] bit [[Wp/frs/Aaustróólien|Aaustróólien]]. In d' [[Wp/frs/Póólearktis|Póólearktis]] kooment 29 tsoorden fööer, d'r fan fiif in [[Wp/frs/Middeldeuropó|Middeldeuropó]]. == Naarung == Däi mäiest tsoorden erneerent sük bold bloot plantelk. Duuven bünt anners as fööl anner sóódfreetend föögels näit kumpóóbel, sóód of körrels mit d' nieb uut t' puulen. Säi neement düs sóódkörrels, früchten, bäjen un ook lütje waarvellöes däären häil up un fersluukent höör. Ook däi fauten wordent bii d' naarungsupnóómen man häil selden bruukt.<ref>Rösler, S. 25.</ref> 'N uutnóóem d'r fan is däi [[Wp/frs/Tandûuv|tandûuv]], däi mit höör krachtiğ nieb kumpóóbel is, ook grooterder sóód köt t' biiten. Oover disser tsoord liegent man mien abserwäärens fööer. Worskiinelk bruukt säi d'r bii höör fauten tau 't fasthollen fan grooterder naarungsdäilen.<ref>Rösler, S. 318.</ref> == Litteróótüer == Gerhard Rösler: Die Wildtauben der Erde – Freileben, Haltung und Zucht. Verlag M. & H. Schaper, Alfeld-Hanoover 1996, ISBN 3-7944-0184-0. == Wellen == [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q10856}} l6u6oacquob1gt6wg8ehnmb3xk2h9h1 0 3756969 7254176 7155480 2026-07-17T15:17:35Z Iripseudocorus 2596039 7254176 wikitext text/x-wiki == {{Wt/bug/id}} == {{Wt/bug/head|id}} {{Wt/bug/-adj-|id}} # [[Wt/bug/wangi|wangi]] # [[Wt/bug/wangi|wauk]] === Owungenna === * Tim Redaksi. (2022). ''[https://repositori.kemendikdasmen.go.id/29004/1/Kamus%20Bugis-Indonesia.pdf Kamus Bahasa Bugis - Indonesia Edisi Revisi]''. Jakarta: Balai Bahasa Provinsi Sulawesi Selatan. [[Category:Wt/bug]] 5rmm1oo7qns3m3yilj4ugiayt937s91 3 3760243 7254329 7183447 2026-07-17T18:38:55Z Eta Carinae 346354 Eta Carinae moved page [[User talk:Contaanonimao5bre4o54]] to [[User talk:Trevisando]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Contaanonimao5bre4o54|Contaanonimao5bre4o54]]" to "[[Special:CentralAuth/Trevisando|Trevisando]]" 7163851 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 23:20, 6 May 2026 (UTC) cpc1bg04q1dx1vnjcjr09qfc06iyzpy 0 3761884 7254208 7167176 2026-07-17T16:07:01Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q220]] 7254208 wikitext text/x-wiki {{Wp/bol/Databox|item=Q220}} [[File:Collage_Rome.jpg|thumb|right|250px|Roma.]] Roma (do rum) ; Birni ji aji yanki Latium ga woli Italian. Ishin ji Siri birni woli Italian kala Siri birni yanki Latium. Bisa GA kidaya miyya soninshe 2010 jimilla miyya 2,877,215 (miliyan balau da Dubu dalma hordo ga saba'in ga bawulo ga dalma balau ga shabiyar) Solan birni Roma GA karni in bawulo (7) kafin layi annabi Isa woli Roma kasantu Siri Daula ji Yan kafin Dina musulunci Roma itaji woli laga Allah (S.W.A) ambitu ita Gaga lukram Roma ko kasantu woli ji ga lake gawa Italian. == Hoto == <gallery> File:Equestrian statue Marcus Aurelius replica, Capitole, Rome, Italy.jpg|Mutum-mutumin Marco Aurelio, Campidoglio File:Piazza_del_Campidoglio_Roma.jpg|Campidoglio, Roma File:View_from_vittoriano_to_piazza_venezia.jpg|Roma File:Colosseo 2020.jpg|Colosseum a Roma File:Basilica_Sancti_Petri_blue_hour.jpg|Basilica Sacnti Petri File:Castel_Sant%27Angelo_at_dusk,_Rome,_Italy.jpg|Castle din Saint Angelo File:Roma - chiesa di San Tommaso Moro - facciata.jpg|Cocin Saint Thomas File:Engelsburg_und_Engelsbr%C3%BCcke_abends.jpg|Engelsburg File:StAngelo_Bridge_Rome.jpg|Gadar Saint Angelo File:Basilica_dei_Santi_Giovanni_e_Paolo_al_Celio_-_Interior.jpg|Cikin Basilica dei Saint Giovanni a Roma File:Basilica_dei_Santi_Apostoli_(Rome)_-_Ceiling.jpg|Samar silin din Basilica </gallery> == Ɗiwwa == [[Category:Wp/bol]] {{INTERWIKI|Q220}} o1gsutzi2b2vc57q8vtc363wqvmx8d6 0 3770595 7254202 7182973 2026-07-17T16:00:37Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q953]] 7254202 wikitext text/x-wiki {{Wp/bol/Databox|item=Q953}} [[File:Road signs in Zambia 01.jpg|thumb|Zambiya]] [[File:Hakainde Hichilema 2022 (cropped).jpg|thumb|Hakainde Hichilema shugaba na yanzu]] [[File:Loxodonta africana South Luangwa National Park (1).jpg|thumb|giwaye a zambiya]] [[File:Hippo pod edit.jpg|thumb|hippo a zambia]] [[File:NsaluCave.jpg|thumb|Kogo a zambia]] [[File:Zambia's Asthetic.jpg|thumb|zambiya]] '''Zambiya''' do jamhuriya zambiya (ga turanci; Republic of Zambia) woli ji la aji dar Africa. Zambiya, aji ga iyaka ga Democratic koga gudi mana zoni kafa malawi koga dar, Mozambique koga aushi [[Wp/bol/Namibiya|Namibiya]] koga aushi mana zoni kafa kala [[Wp/bol/Angola|Angola]] koga zoni. Siri birni zambiya ishin Lusaka, ga [[Wp/bol/Yarenshe Turanci (English Language)|yare turanci]] capital of Zambia is Lusaka zambiya, aji ga godom Fili kimani kilomitoti murabba'i (752,618) zambiya aji ga jimilla so soninshe in (2016) . Shugaba woli zambiya edger lungu ji koga soninshe in (2015). Mataimaki shugaba woli inonge wona ji koga soni(2015). [[File:Cataratas Victoria, Zambia-Zimbabue, 2018-07-27, DD 29.jpg|thumb|iyakar Zimbabwe da Zambia]] [[File:Zambia (orthographic projection).svg|thumb|manuniyar zambia]] == Tarihi == Zambiya in wena yanci kotto ga soninshe in alif 1964. Koga woli [[Wp/bol/Birtaniya|Birtaniya]]. == Hotuna == <gallery> File:AHI_Treasures_of_Southern_Africa_3-07_1001_N_(665253333).jpg|Wani a cikin Kwale-kwale a Kogin Kasar File:The_way_to_Zambia_through_Kariba_Dam.jpg|Hanyar zuwa Zambia da ake bi ta bakin Dam na Kariba File:Lusaka,_Zambia_-_panoramio_(2).jpg|Lusaka babban birnin kasar File:ZM_Lusaka_0202_004_(17078347728).jpg|Lusaka Zambiya File:Downtown Lusaka.JPG|File:Downtown Lusaka, Zambiya File:Cataratas Victoria, Zambia-Zimbabue, 2018-07-27, DD 04.jpg|Babban Tapkin Zambiya File:Cataratas Victoria, Zambia-Zimbabue, 2018-07-27, DD 30-34 PAN.jpg|Tapkin Zambiya mai suna Cataratas Victoria File:Cataratas Victoria, Zambia-Zimbabue, 2018-07-27, DD 16-20 PAN.jpg|Tabki a Zambiya masi suna Cataratas Victoria File:Transportation in Zambia 01.jpg|Tafiye tafiye a kasar Zambiya File:Transport In zambia.jpg| Sifiri </gallery> == Ɗiwwa == [[Category:Wp/bol]] {{INTERWIKI|Q953}} rknc9betp8zici5bcweiwrnckymrii6 0 3770619 7254211 7183029 2026-07-17T16:10:13Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q334155]] 7254211 wikitext text/x-wiki {{Wp/bol/Databox|item=Q334155}} [[File:Sadiq Khan November 2016.jpg|thumb|right|250px|Sadiq Khan a shekara ta 2016.]] [[File:Rt Hon Sadiq Khan MP at Has Labour lost the plot on crime?.jpg|thumb|Rt Hon Sadiq Khan MP at Has Labor lost the plot on crime?.jpg]] '''Sadiq Aman Khan''' (layannin ga foti 8 ga oktoba, ga soninshe in 1970), inko [[Wp/bol/Siyasa|siyasa]] [[Wp/bol/Birtaniya|Birtaniya]] ji inko ishin ji shugaba birni [[Wp/bol/London|London]] ([[Wp/bol/Ingila|ingila]]) yanko koga zabensa ga soni in 2016. Kala mamba ji in jam'iya labour. Layanin ga tootin Gaga woli London, iyayeni anin falastin ji anin dono ga [[Wp/bol/Birtaniya|Birtaniya]]. Khan aji karatu digiri ni ga farko gako shari'a in jami'a landan ko gudi.[[File:VJ BIG WALK SADIQ KHAN 3 (34560408194).jpg|thumb|Sadiq Khan a tsakiya ]] [[File:Mayor of London with Launching British Herald Magazine.jpg|thumb|Sadiq Khan a gefe]] Ga soninshe in 2018 zowannin Gaga Jeri miyya [[Wp/bol/100|100]] anin tasiri ga [[Wp/bol/Duniya|duniya]].<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Sadiq_Khan#cite_note-1</ref> Yabani Khan ga kokari ga yayi LA in sauwa godom ya maddi Dena anin gurbatan yanayi ga Dalla London.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Sadiq_Khan#cite_note-2</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Sadiq_Khan#cite_note-3</ref> == Ɗiwwa == [[Category:Wp/bol]] {{INTERWIKI|Q334155}} tr03coae1dmrjjws17gmy2c40nak2y9 0 3775086 7254214 7193172 2026-07-17T16:10:55Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q1044]] 7254214 wikitext text/x-wiki {{Wp/bol/Databox|item=Q1044}} [[File:Flag of Sierra Leone.svg|200px|right|thumb|Tutar Sierra Leone.]] [[File:Julius Maada Bio - 2020 (cropped).jpg|thumb|Julius Maada Bio shugaba na yanzu a kasar]] [[File:HEARD(1910) 01 - A.M.E. Sierra Leone Annual Conference , West Africa.jpg|thumb]] [[File:20 Sierra Leone Cents (1964).jpg|thumb|kudin saliyo]] [[File:Ireland Sierra Leone Locator.svg|thumb|Sierra]] [[File:Male head-Sierra Leone (British Museum) (1).jpg|thumb|kan macen Sierra gidan tarihi]] [[File:Wari game board-Sierra Leone (British Museum).jpg|thumb|Wasa a sierra]] [[File:Wooden building on swampland in Bonthe, Sierre Leone. Photog Wellcome V0029233.jpg|thumb|Ginin katako a sierre]] '''Saliyo''' do sierra Leone woli ji lake ga nahiya Afirka, ga yanki yammaci Afirka. Aji ga iyaka ga Laberiya koga aushi mana dar ga kala Guinea ga gudi aji ga Fadi woli kimani kilomitoti murabba'i 71,740,km(27,699sa mi) kala itaga godom miyya kimani 7,092,113, bisa ga jimilla soninshe in 2015. Siri birni saliyo Freetown ji. ==Hotuna== <gallery> File:Village_Huts.JPG|[[Wp/bol/Fayil:Governor John Thomas's house in Sierra Leone, mid-17th century, artist's recreation.jpg|thumb|sierra]][[Wp/bol/Fayil:2023 Sierra Leone parliamentary election results by district.svg|thumb|Zaben sierra]],Wata Bukkar a wani kauye a kasar File:Sierra_Leone-Mappa.gif|Taswirar kasar File:Cap_Sierra_Leone.jpg|Cap Sierra Leone File:Paramount_Chief_Alhaji_Issa_B._Kamara_of_Gallines_Peri,_Blama_(Pujehun_District),_Sierra_Leone_(11481961446).jpg|Babban Hakimin Shugaban Kasa Alhaji Issa B. Kamara na Gallines Peri, Blama (Lardin Pujehun), Saliyo File:Tokeh_Beach.jpg|[[Wp/bol/Fayil:Waste in Sierra Leone.jpg|thumb|bola a sierre Leone]][[Wp/bol/Fayil:Flag of Sierra Leone.svg|thumb|tutar sierre]]Kogin Tokey File:A_Canoe_At_The_River_Number_2_-_Sierra_Leone.JPG|[[Wp/bol/Fayil:HEARD(1910) 01 - A.M.E. Sierra Leone Annual Conference , West Africa.jpg|thumb|taro a sierre]]Wani Kwale-kwale a bakin Teku File:Mount_Bintumani_1992_or_93_(2).jpg|Dutsin Bintumani File:Mountain Bintunami.jpg|Dutsen Bintunami, Saliyo File:Sierra Leone - Kenema.jpg|Sierra Leone - Kenema </gallery> == Ɗiwwa == [[Category:Wp/bol]] {{INTERWIKI|Q1044}} 0xj51d3ycfio32ggsbkw2a2n82b6clo 0 3775445 7254113 7238826 2026-07-17T14:33:24Z Ngabirano johnan 2662404 Grammatical correction 7254113 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q91272577}} '''<big>Annet Kirabo</big>''' n'omunyayuganda omucondooza kandi omuhwezi wa purofeesa w'eby'emibazi omu kitongore ky'eby'emibazi aha yunivasite ya Vanderbilt.<ref>Development, PodBean. [https://hypertension.podbean.com/e/international-society-of-hypertension-interview-with-dr-annet-kirabo/ "International Society of Hypertension - Interview with Dr Annet Kirabo | The International Society of Hypertension Podcast"]. ''hypertension.podbean.com''. Retrieved 2026-05-16.</ref> Aine obushoboorozi nk'obwo omu kitongore ky'eby'emibazi n'obuhangw bwa muntu aha yunivasite ya Vanderbilt. Omurimo gwe n'okucondooza kwe nibigyenderera okukwatanisa ahagati y'okwerarikirira kw'omubiri hamwe n'okuzimba kw'omubiri nk'oku birikukwata aha puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo niwe arikukurira ekitongore kya Vanderbilt Federation of Clinical Immunology Societies (FOCIS) Center of Excellence kandi akatooranwa nk'omwe aha bakuru b'amatendekyero omuri 2024 nk'omwe aha bakuru b'ekitongore kya American Heart Association kandi yaheereza aha bukiiko bw'okushwijuma ebihandiiko hamwe n'obukiiko oburikukwata ahari puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo ayesirwe kuheereza emishomo y'abantu boona omu ihanga hamwe n'aheeru y'eihanga aha bikwatireine na puresha.<ref name=":0">[https://www.vumc.org/global-health/person/annet-kirabo-dvm-msc-phd-faha "Annet Kirabo, DVM, MSc, PhD, FAHA | Vanderbilt Institute for Global Health"]. ''www.vumc.org''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref>Snyder, Bill (2025-12-23). [https://news.vumc.org/2025/12/23/annet-kirabo-named-top-scholar-in-hypertension/ "Annet Kirabo named "Top Scholar" in hypertension"]. ''Vanderbilt Health News''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref name=":1">[https://medschool.vanderbilt.edu/igp/person/annet-kirabo/ "Annet Kirabo"]. ''Vanderbilt University''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Emishomo == Dr. Annet Kirabo akatunga diguri omu by'enyamaishwa aha [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] School of Veterinary Medicine omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatunga diguri ye eya kabiri kuruga St. Cloud State University omuri St. Cloud, Minnesota kandi bwanyima akakora diguri ye eya PhD aha University of Florida, Gainesville.<ref name=":0" /> Okucondooza kwe okukira munonga nikuta amaani aha cardiovascular biology, metabolism, obesity, hamwe na immunology.<ref name=":1" /><ref>kirabo, annet. [https://vanderbilthealth.academia.edu/AnnetKirabo "Annet Kirabo - Vanderbilt University Medical Center"]. ''vanderbilthealth.academia.edu''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Ebirabo == Dr. Kirabo akatunga ekirabo kuruga omu American Heart Association hamwe na American Physiological Society, abarikushashurira okucondooza kwe aha puresha y'omubiri.<ref name=":0" /> == Reeba Nebbi == * [[Wp/nyn/Olive Kobusingye|Olive Kobusingye]] * Justina Geraldine Najjuka == Ebyokureberaho == [[Category:Wp/nyn]] brl8m99enseu178v98gqu6i2sd4t6n8 7254114 7254113 2026-07-17T14:35:08Z Ngabirano johnan 2662404 Grammatic correction 7254114 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q91272577}} '''<big>Annet Kirabo</big>''' n'omunyayuganda omucondooza kandi omuhwezi wa purofeesa w'eby'emibazi omu kitongore ky'eby'emibazi aha yunivasite ya Vanderbilt.<ref>Development, PodBean. [https://hypertension.podbean.com/e/international-society-of-hypertension-interview-with-dr-annet-kirabo/ "International Society of Hypertension - Interview with Dr Annet Kirabo | The International Society of Hypertension Podcast"]. ''hypertension.podbean.com''. Retrieved 2026-05-16.</ref> Aine obushoboorozi nk'obwo omu kitongore ky'eby'emibazi n'obuhanw bwa muntu aha yunivasite ya Vanderbilt. Omurimo gwe n'okucondooza kwe nibigyenderera okukwatanisa ahagati y'okwerarikirira kw'omubiri hamwe n'okuzimba kw'omubiri nk'oku birikukwata aha puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo niwe arikukurira ekitongore kya Vanderbilt Federation of Clinical Immunology Societies (FOCIS) Center of Excellence kandi akatooranwa nk'omwe aha bakuru b'amatendekyero omuri 2024 nk'omwe aha bakuru b'ekitongore kya American Heart Association kandi yaheereza aha bukiiko bw'okushwijuma ebihandiiko hamwe n'obukiiko oburikukwata ahari puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo ayesirwe kuheereza emishomo y'abantu boona omu ihanga hamwe n'aheeru y'eihanga aha bikwatireine na puresha.<ref name=":0">[https://www.vumc.org/global-health/person/annet-kirabo-dvm-msc-phd-faha "Annet Kirabo, DVM, MSc, PhD, FAHA | Vanderbilt Institute for Global Health"]. ''www.vumc.org''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref>Snyder, Bill (2025-12-23). [https://news.vumc.org/2025/12/23/annet-kirabo-named-top-scholar-in-hypertension/ "Annet Kirabo named "Top Scholar" in hypertension"]. ''Vanderbilt Health News''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref name=":1">[https://medschool.vanderbilt.edu/igp/person/annet-kirabo/ "Annet Kirabo"]. ''Vanderbilt University''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Emishomo == Dr. Annet Kirabo akatunga diguri omu by'enyamaishwa aha [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] School of Veterinary Medicine omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatunga diguri ye eya kabiri kuruga St. Cloud State University omuri St. Cloud, Minnesota kandi bwanyima akakora diguri ye eya PhD aha University of Florida, Gainesville.<ref name=":0" /> Okucondooza kwe okukira munonga nikuta amaani aha cardiovascular biology, metabolism, obesity, hamwe na immunology.<ref name=":1" /><ref>kirabo, annet. [https://vanderbilthealth.academia.edu/AnnetKirabo "Annet Kirabo - Vanderbilt University Medical Center"]. ''vanderbilthealth.academia.edu''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Ebirabo == Dr. Kirabo akatunga ekirabo kuruga omu American Heart Association hamwe na American Physiological Society, abarikushashurira okucondooza kwe aha puresha y'omubiri.<ref name=":0" /> == Reeba Nebbi == * [[Wp/nyn/Olive Kobusingye|Olive Kobusingye]] * Justina Geraldine Najjuka == Ebyokureberaho == [[Category:Wp/nyn]] tqku9qirs4abmz940rwj6m2f8g8ihj2 7254115 7254114 2026-07-17T14:35:33Z Ngabirano johnan 2662404 Grammatic correction 7254115 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q91272577}} '''<big>Annet Kirabo</big>''' n'omunyayuganda omucondooza kandi omuhwezi wa purofeesa w'eby'emibazi omu kitongore ky'eby'emibazi aha yunivasite ya Vanderbilt.<ref>Development, PodBean. [https://hypertension.podbean.com/e/international-society-of-hypertension-interview-with-dr-annet-kirabo/ "International Society of Hypertension - Interview with Dr Annet Kirabo | The International Society of Hypertension Podcast"]. ''hypertension.podbean.com''. Retrieved 2026-05-16.</ref> Aine obushoboorozi nk'obwo omu kitongore ky'eby'emibazi n'obuhnw bwa muntu aha yunivasite ya Vanderbilt. Omurimo gwe n'okucondooza kwe nibigyenderera okukwatanisa ahagati y'okwerarikirira kw'omubiri hamwe n'okuzimba kw'omubiri nk'oku birikukwata aha puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo niwe arikukurira ekitongore kya Vanderbilt Federation of Clinical Immunology Societies (FOCIS) Center of Excellence kandi akatooranwa nk'omwe aha bakuru b'amatendekyero omuri 2024 nk'omwe aha bakuru b'ekitongore kya American Heart Association kandi yaheereza aha bukiiko bw'okushwijuma ebihandiiko hamwe n'obukiiko oburikukwata ahari puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo ayesirwe kuheereza emishomo y'abantu boona omu ihanga hamwe n'aheeru y'eihanga aha bikwatireine na puresha.<ref name=":0">[https://www.vumc.org/global-health/person/annet-kirabo-dvm-msc-phd-faha "Annet Kirabo, DVM, MSc, PhD, FAHA | Vanderbilt Institute for Global Health"]. ''www.vumc.org''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref>Snyder, Bill (2025-12-23). [https://news.vumc.org/2025/12/23/annet-kirabo-named-top-scholar-in-hypertension/ "Annet Kirabo named "Top Scholar" in hypertension"]. ''Vanderbilt Health News''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref name=":1">[https://medschool.vanderbilt.edu/igp/person/annet-kirabo/ "Annet Kirabo"]. ''Vanderbilt University''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Emishomo == Dr. Annet Kirabo akatunga diguri omu by'enyamaishwa aha [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] School of Veterinary Medicine omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatunga diguri ye eya kabiri kuruga St. Cloud State University omuri St. Cloud, Minnesota kandi bwanyima akakora diguri ye eya PhD aha University of Florida, Gainesville.<ref name=":0" /> Okucondooza kwe okukira munonga nikuta amaani aha cardiovascular biology, metabolism, obesity, hamwe na immunology.<ref name=":1" /><ref>kirabo, annet. [https://vanderbilthealth.academia.edu/AnnetKirabo "Annet Kirabo - Vanderbilt University Medical Center"]. ''vanderbilthealth.academia.edu''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Ebirabo == Dr. Kirabo akatunga ekirabo kuruga omu American Heart Association hamwe na American Physiological Society, abarikushashurira okucondooza kwe aha puresha y'omubiri.<ref name=":0" /> == Reeba Nebbi == * [[Wp/nyn/Olive Kobusingye|Olive Kobusingye]] * Justina Geraldine Najjuka == Ebyokureberaho == [[Category:Wp/nyn]] rjv2okvrof80jrqx78p2hha8satyboh 7254116 7254115 2026-07-17T14:35:52Z Ngabirano johnan 2662404 7254116 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q91272577}} '''<big>Annet Kirabo</big>''' n'omunyayuganda omucondooza kandi omuhwezi wa purofeesa w'eby'emibazi omu kitongore ky'eby'emibazi aha yunivasite ya Vanderbilt.<ref>Development, PodBean. [https://hypertension.podbean.com/e/international-society-of-hypertension-interview-with-dr-annet-kirabo/ "International Society of Hypertension - Interview with Dr Annet Kirabo | The International Society of Hypertension Podcast"]. ''hypertension.podbean.com''. Retrieved 2026-05-16.</ref> Aine obushoboorozi nk'obwo omu kitongore ky'eby'emibazi n'obunw bwa muntu aha yunivasite ya Vanderbilt. Omurimo gwe n'okucondooza kwe nibigyenderera okukwatanisa ahagati y'okwerarikirira kw'omubiri hamwe n'okuzimba kw'omubiri nk'oku birikukwata aha puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo niwe arikukurira ekitongore kya Vanderbilt Federation of Clinical Immunology Societies (FOCIS) Center of Excellence kandi akatooranwa nk'omwe aha bakuru b'amatendekyero omuri 2024 nk'omwe aha bakuru b'ekitongore kya American Heart Association kandi yaheereza aha bukiiko bw'okushwijuma ebihandiiko hamwe n'obukiiko oburikukwata ahari puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo ayesirwe kuheereza emishomo y'abantu boona omu ihanga hamwe n'aheeru y'eihanga aha bikwatireine na puresha.<ref name=":0">[https://www.vumc.org/global-health/person/annet-kirabo-dvm-msc-phd-faha "Annet Kirabo, DVM, MSc, PhD, FAHA | Vanderbilt Institute for Global Health"]. ''www.vumc.org''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref>Snyder, Bill (2025-12-23). [https://news.vumc.org/2025/12/23/annet-kirabo-named-top-scholar-in-hypertension/ "Annet Kirabo named "Top Scholar" in hypertension"]. ''Vanderbilt Health News''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref name=":1">[https://medschool.vanderbilt.edu/igp/person/annet-kirabo/ "Annet Kirabo"]. ''Vanderbilt University''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Emishomo == Dr. Annet Kirabo akatunga diguri omu by'enyamaishwa aha [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] School of Veterinary Medicine omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatunga diguri ye eya kabiri kuruga St. Cloud State University omuri St. Cloud, Minnesota kandi bwanyima akakora diguri ye eya PhD aha University of Florida, Gainesville.<ref name=":0" /> Okucondooza kwe okukira munonga nikuta amaani aha cardiovascular biology, metabolism, obesity, hamwe na immunology.<ref name=":1" /><ref>kirabo, annet. [https://vanderbilthealth.academia.edu/AnnetKirabo "Annet Kirabo - Vanderbilt University Medical Center"]. ''vanderbilthealth.academia.edu''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Ebirabo == Dr. Kirabo akatunga ekirabo kuruga omu American Heart Association hamwe na American Physiological Society, abarikushashurira okucondooza kwe aha puresha y'omubiri.<ref name=":0" /> == Reeba Nebbi == * [[Wp/nyn/Olive Kobusingye|Olive Kobusingye]] * Justina Geraldine Najjuka == Ebyokureberaho == [[Category:Wp/nyn]] mfakcpy89eycfu1nginx8w7elqxq91l 7254117 7254116 2026-07-17T14:36:20Z Ngabirano johnan 2662404 Grammatic correction 7254117 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q91272577}} '''<big>Annet Kirabo</big>''' n'omunyayuganda omucondooza kandi omuhwezi wa purofeesa w'eby'emibazi omu kitongore ky'eby'emibazi aha yunivasite ya Vanderbilt.<ref>Development, PodBean. [https://hypertension.podbean.com/e/international-society-of-hypertension-interview-with-dr-annet-kirabo/ "International Society of Hypertension - Interview with Dr Annet Kirabo | The International Society of Hypertension Podcast"]. ''hypertension.podbean.com''. Retrieved 2026-05-16.</ref> Aine obushoboorozi nk'obwo omu kitongore ky'eby'emibazi n'obnw bwa muntu aha yunivasite ya Vanderbilt. Omurimo gwe n'okucondooza kwe nibigyenderera okukwatanisa ahagati y'okwerarikirira kw'omubiri hamwe n'okuzimba kw'omubiri nk'oku birikukwata aha puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo niwe arikukurira ekitongore kya Vanderbilt Federation of Clinical Immunology Societies (FOCIS) Center of Excellence kandi akatooranwa nk'omwe aha bakuru b'amatendekyero omuri 2024 nk'omwe aha bakuru b'ekitongore kya American Heart Association kandi yaheereza aha bukiiko bw'okushwijuma ebihandiiko hamwe n'obukiiko oburikukwata ahari puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo ayesirwe kuheereza emishomo y'abantu boona omu ihanga hamwe n'aheeru y'eihanga aha bikwatireine na puresha.<ref name=":0">[https://www.vumc.org/global-health/person/annet-kirabo-dvm-msc-phd-faha "Annet Kirabo, DVM, MSc, PhD, FAHA | Vanderbilt Institute for Global Health"]. ''www.vumc.org''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref>Snyder, Bill (2025-12-23). [https://news.vumc.org/2025/12/23/annet-kirabo-named-top-scholar-in-hypertension/ "Annet Kirabo named "Top Scholar" in hypertension"]. ''Vanderbilt Health News''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref name=":1">[https://medschool.vanderbilt.edu/igp/person/annet-kirabo/ "Annet Kirabo"]. ''Vanderbilt University''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Emishomo == Dr. Annet Kirabo akatunga diguri omu by'enyamaishwa aha [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] School of Veterinary Medicine omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatunga diguri ye eya kabiri kuruga St. Cloud State University omuri St. Cloud, Minnesota kandi bwanyima akakora diguri ye eya PhD aha University of Florida, Gainesville.<ref name=":0" /> Okucondooza kwe okukira munonga nikuta amaani aha cardiovascular biology, metabolism, obesity, hamwe na immunology.<ref name=":1" /><ref>kirabo, annet. [https://vanderbilthealth.academia.edu/AnnetKirabo "Annet Kirabo - Vanderbilt University Medical Center"]. ''vanderbilthealth.academia.edu''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Ebirabo == Dr. Kirabo akatunga ekirabo kuruga omu American Heart Association hamwe na American Physiological Society, abarikushashurira okucondooza kwe aha puresha y'omubiri.<ref name=":0" /> == Reeba Nebbi == * [[Wp/nyn/Olive Kobusingye|Olive Kobusingye]] * Justina Geraldine Najjuka == Ebyokureberaho == [[Category:Wp/nyn]] dmstd9e8n8d74jjl0d05nh1m7nypeo2 7254118 7254117 2026-07-17T14:36:39Z Ngabirano johnan 2662404 Grammatic correction 7254118 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q91272577}} '''<big>Annet Kirabo</big>''' n'omunyayuganda omucondooza kandi omuhwezi wa purofeesa w'eby'emibazi omu kitongore ky'eby'emibazi aha yunivasite ya Vanderbilt.<ref>Development, PodBean. [https://hypertension.podbean.com/e/international-society-of-hypertension-interview-with-dr-annet-kirabo/ "International Society of Hypertension - Interview with Dr Annet Kirabo | The International Society of Hypertension Podcast"]. ''hypertension.podbean.com''. Retrieved 2026-05-16.</ref> Aine obushoboorozi nk'obwo omu kitongore ky'eby'emibazi n'obw bwa muntu aha yunivasite ya Vanderbilt. Omurimo gwe n'okucondooza kwe nibigyenderera okukwatanisa ahagati y'okwerarikirira kw'omubiri hamwe n'okuzimba kw'omubiri nk'oku birikukwata aha puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo niwe arikukurira ekitongore kya Vanderbilt Federation of Clinical Immunology Societies (FOCIS) Center of Excellence kandi akatooranwa nk'omwe aha bakuru b'amatendekyero omuri 2024 nk'omwe aha bakuru b'ekitongore kya American Heart Association kandi yaheereza aha bukiiko bw'okushwijuma ebihandiiko hamwe n'obukiiko oburikukwata ahari puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo ayesirwe kuheereza emishomo y'abantu boona omu ihanga hamwe n'aheeru y'eihanga aha bikwatireine na puresha.<ref name=":0">[https://www.vumc.org/global-health/person/annet-kirabo-dvm-msc-phd-faha "Annet Kirabo, DVM, MSc, PhD, FAHA | Vanderbilt Institute for Global Health"]. ''www.vumc.org''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref>Snyder, Bill (2025-12-23). [https://news.vumc.org/2025/12/23/annet-kirabo-named-top-scholar-in-hypertension/ "Annet Kirabo named "Top Scholar" in hypertension"]. ''Vanderbilt Health News''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref name=":1">[https://medschool.vanderbilt.edu/igp/person/annet-kirabo/ "Annet Kirabo"]. ''Vanderbilt University''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Emishomo == Dr. Annet Kirabo akatunga diguri omu by'enyamaishwa aha [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] School of Veterinary Medicine omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatunga diguri ye eya kabiri kuruga St. Cloud State University omuri St. Cloud, Minnesota kandi bwanyima akakora diguri ye eya PhD aha University of Florida, Gainesville.<ref name=":0" /> Okucondooza kwe okukira munonga nikuta amaani aha cardiovascular biology, metabolism, obesity, hamwe na immunology.<ref name=":1" /><ref>kirabo, annet. [https://vanderbilthealth.academia.edu/AnnetKirabo "Annet Kirabo - Vanderbilt University Medical Center"]. ''vanderbilthealth.academia.edu''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Ebirabo == Dr. Kirabo akatunga ekirabo kuruga omu American Heart Association hamwe na American Physiological Society, abarikushashurira okucondooza kwe aha puresha y'omubiri.<ref name=":0" /> == Reeba Nebbi == * [[Wp/nyn/Olive Kobusingye|Olive Kobusingye]] * Justina Geraldine Najjuka == Ebyokureberaho == [[Category:Wp/nyn]] b47rny1lq67944g8zud1k96p6oq8y00 7254119 7254118 2026-07-17T14:37:06Z Ngabirano johnan 2662404 Grammatic correction 7254119 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q91272577}} '''<big>Annet Kirabo</big>''' n'omunyayuganda omucondooza kandi omuhwezi wa purofeesa w'eby'emibazi omu kitongore ky'eby'emibazi aha yunivasite ya Vanderbilt.<ref>Development, PodBean. [https://hypertension.podbean.com/e/international-society-of-hypertension-interview-with-dr-annet-kirabo/ "International Society of Hypertension - Interview with Dr Annet Kirabo | The International Society of Hypertension Podcast"]. ''hypertension.podbean.com''. Retrieved 2026-05-16.</ref> Aine obushoboorozi nk'obwo omu kitongore ky'eby'emibazi n'ow bwa muntu aha yunivasite ya Vanderbilt. Omurimo gwe n'okucondooza kwe nibigyenderera okukwatanisa ahagati y'okwerarikirira kw'omubiri hamwe n'okuzimba kw'omubiri nk'oku birikukwata aha puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo niwe arikukurira ekitongore kya Vanderbilt Federation of Clinical Immunology Societies (FOCIS) Center of Excellence kandi akatooranwa nk'omwe aha bakuru b'amatendekyero omuri 2024 nk'omwe aha bakuru b'ekitongore kya American Heart Association kandi yaheereza aha bukiiko bw'okushwijuma ebihandiiko hamwe n'obukiiko oburikukwata ahari puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo ayesirwe kuheereza emishomo y'abantu boona omu ihanga hamwe n'aheeru y'eihanga aha bikwatireine na puresha.<ref name=":0">[https://www.vumc.org/global-health/person/annet-kirabo-dvm-msc-phd-faha "Annet Kirabo, DVM, MSc, PhD, FAHA | Vanderbilt Institute for Global Health"]. ''www.vumc.org''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref>Snyder, Bill (2025-12-23). [https://news.vumc.org/2025/12/23/annet-kirabo-named-top-scholar-in-hypertension/ "Annet Kirabo named "Top Scholar" in hypertension"]. ''Vanderbilt Health News''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref name=":1">[https://medschool.vanderbilt.edu/igp/person/annet-kirabo/ "Annet Kirabo"]. ''Vanderbilt University''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Emishomo == Dr. Annet Kirabo akatunga diguri omu by'enyamaishwa aha [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] School of Veterinary Medicine omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatunga diguri ye eya kabiri kuruga St. Cloud State University omuri St. Cloud, Minnesota kandi bwanyima akakora diguri ye eya PhD aha University of Florida, Gainesville.<ref name=":0" /> Okucondooza kwe okukira munonga nikuta amaani aha cardiovascular biology, metabolism, obesity, hamwe na immunology.<ref name=":1" /><ref>kirabo, annet. [https://vanderbilthealth.academia.edu/AnnetKirabo "Annet Kirabo - Vanderbilt University Medical Center"]. ''vanderbilthealth.academia.edu''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Ebirabo == Dr. Kirabo akatunga ekirabo kuruga omu American Heart Association hamwe na American Physiological Society, abarikushashurira okucondooza kwe aha puresha y'omubiri.<ref name=":0" /> == Reeba Nebbi == * [[Wp/nyn/Olive Kobusingye|Olive Kobusingye]] * Justina Geraldine Najjuka == Ebyokureberaho == [[Category:Wp/nyn]] lksj4ia5uv0ugmnaa9cgflz52430hpl 7254120 7254119 2026-07-17T14:37:28Z Ngabirano johnan 2662404 Grammatic correction 7254120 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q91272577}} '''<big>Annet Kirabo</big>''' n'omunyayuganda omucondooza kandi omuhwezi wa purofeesa w'eby'emibazi omu kitongore ky'eby'emibazi aha yunivasite ya Vanderbilt.<ref>Development, PodBean. [https://hypertension.podbean.com/e/international-society-of-hypertension-interview-with-dr-annet-kirabo/ "International Society of Hypertension - Interview with Dr Annet Kirabo | The International Society of Hypertension Podcast"]. ''hypertension.podbean.com''. Retrieved 2026-05-16.</ref> Aine obushoboorozi nk'obwo omu kitongore ky'eby'emibazi n'ow bw muntu aha yunivasite ya Vanderbilt. Omurimo gwe n'okucondooza kwe nibigyenderera okukwatanisa ahagati y'okwerarikirira kw'omubiri hamwe n'okuzimba kw'omubiri nk'oku birikukwata aha puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo niwe arikukurira ekitongore kya Vanderbilt Federation of Clinical Immunology Societies (FOCIS) Center of Excellence kandi akatooranwa nk'omwe aha bakuru b'amatendekyero omuri 2024 nk'omwe aha bakuru b'ekitongore kya American Heart Association kandi yaheereza aha bukiiko bw'okushwijuma ebihandiiko hamwe n'obukiiko oburikukwata ahari puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo ayesirwe kuheereza emishomo y'abantu boona omu ihanga hamwe n'aheeru y'eihanga aha bikwatireine na puresha.<ref name=":0">[https://www.vumc.org/global-health/person/annet-kirabo-dvm-msc-phd-faha "Annet Kirabo, DVM, MSc, PhD, FAHA | Vanderbilt Institute for Global Health"]. ''www.vumc.org''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref>Snyder, Bill (2025-12-23). [https://news.vumc.org/2025/12/23/annet-kirabo-named-top-scholar-in-hypertension/ "Annet Kirabo named "Top Scholar" in hypertension"]. ''Vanderbilt Health News''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref name=":1">[https://medschool.vanderbilt.edu/igp/person/annet-kirabo/ "Annet Kirabo"]. ''Vanderbilt University''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Emishomo == Dr. Annet Kirabo akatunga diguri omu by'enyamaishwa aha [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] School of Veterinary Medicine omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatunga diguri ye eya kabiri kuruga St. Cloud State University omuri St. Cloud, Minnesota kandi bwanyima akakora diguri ye eya PhD aha University of Florida, Gainesville.<ref name=":0" /> Okucondooza kwe okukira munonga nikuta amaani aha cardiovascular biology, metabolism, obesity, hamwe na immunology.<ref name=":1" /><ref>kirabo, annet. [https://vanderbilthealth.academia.edu/AnnetKirabo "Annet Kirabo - Vanderbilt University Medical Center"]. ''vanderbilthealth.academia.edu''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Ebirabo == Dr. Kirabo akatunga ekirabo kuruga omu American Heart Association hamwe na American Physiological Society, abarikushashurira okucondooza kwe aha puresha y'omubiri.<ref name=":0" /> == Reeba Nebbi == * [[Wp/nyn/Olive Kobusingye|Olive Kobusingye]] * Justina Geraldine Najjuka == Ebyokureberaho == [[Category:Wp/nyn]] rkb831ytlo40gtq0s90btxw3mgrdvr7 7254121 7254120 2026-07-17T14:38:08Z Ngabirano johnan 2662404 Grammatic correction 7254121 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q91272577}} '''<big>Annet Kirabo</big>''' n'omunyayuganda omucondooza kandi omuhwezi wa purofeesa w'eby'emibazi omu kitongore ky'eby'emibazi aha yunivasite ya Vanderbilt.<ref>Development, PodBean. [https://hypertension.podbean.com/e/international-society-of-hypertension-interview-with-dr-annet-kirabo/ "International Society of Hypertension - Interview with Dr Annet Kirabo | The International Society of Hypertension Podcast"]. ''hypertension.podbean.com''. Retrieved 2026-05-16.</ref> Aine obushoboorozi nk'obwo omu kitongore ky'eby'emibazi n'ow bw mntu aha yunivasite ya Vanderbilt. Omurimo gwe n'okucondooza kwe nibigyenderera okukwatanisa ahagati y'okwerarikirira kw'omubiri hamwe n'okuzimba kw'omubiri nk'oku birikukwata aha puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo niwe arikukurira ekitongore kya Vanderbilt Federation of Clinical Immunology Societies (FOCIS) Center of Excellence kandi akatooranwa nk'omwe aha bakuru b'amatendekyero omuri 2024 nk'omwe aha bakuru b'ekitongore kya American Heart Association kandi yaheereza aha bukiiko bw'okushwijuma ebihandiiko hamwe n'obukiiko oburikukwata ahari puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo ayesirwe kuheereza emishomo y'abantu boona omu ihanga hamwe n'aheeru y'eihanga aha bikwatireine na puresha.<ref name=":0">[https://www.vumc.org/global-health/person/annet-kirabo-dvm-msc-phd-faha "Annet Kirabo, DVM, MSc, PhD, FAHA | Vanderbilt Institute for Global Health"]. ''www.vumc.org''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref>Snyder, Bill (2025-12-23). [https://news.vumc.org/2025/12/23/annet-kirabo-named-top-scholar-in-hypertension/ "Annet Kirabo named "Top Scholar" in hypertension"]. ''Vanderbilt Health News''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref name=":1">[https://medschool.vanderbilt.edu/igp/person/annet-kirabo/ "Annet Kirabo"]. ''Vanderbilt University''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Emishomo == Dr. Annet Kirabo akatunga diguri omu by'enyamaishwa aha [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] School of Veterinary Medicine omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatunga diguri ye eya kabiri kuruga St. Cloud State University omuri St. Cloud, Minnesota kandi bwanyima akakora diguri ye eya PhD aha University of Florida, Gainesville.<ref name=":0" /> Okucondooza kwe okukira munonga nikuta amaani aha cardiovascular biology, metabolism, obesity, hamwe na immunology.<ref name=":1" /><ref>kirabo, annet. [https://vanderbilthealth.academia.edu/AnnetKirabo "Annet Kirabo - Vanderbilt University Medical Center"]. ''vanderbilthealth.academia.edu''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Ebirabo == Dr. Kirabo akatunga ekirabo kuruga omu American Heart Association hamwe na American Physiological Society, abarikushashurira okucondooza kwe aha puresha y'omubiri.<ref name=":0" /> == Reeba Nebbi == * [[Wp/nyn/Olive Kobusingye|Olive Kobusingye]] * Justina Geraldine Najjuka == Ebyokureberaho == [[Category:Wp/nyn]] 5exk5arey4laz79hbsxigdfnw4wd7fc 7254122 7254121 2026-07-17T14:38:31Z Ngabirano johnan 2662404 Grammatic correction 7254122 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q91272577}} '''<big>Annet Kirabo</big>''' n'omunyayuganda omucondooza kandi omuhwezi wa purofeesa w'eby'emibazi omu kitongore ky'eby'emibazi aha yunivasite ya Vanderbilt.<ref>Development, PodBean. [https://hypertension.podbean.com/e/international-society-of-hypertension-interview-with-dr-annet-kirabo/ "International Society of Hypertension - Interview with Dr Annet Kirabo | The International Society of Hypertension Podcast"]. ''hypertension.podbean.com''. Retrieved 2026-05-16.</ref> Aine obushoboorozi nk'obwo omu kitongore ky'eby'emibazi n'ow bw mtu aha yunivasite ya Vanderbilt. Omurimo gwe n'okucondooza kwe nibigyenderera okukwatanisa ahagati y'okwerarikirira kw'omubiri hamwe n'okuzimba kw'omubiri nk'oku birikukwata aha puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo niwe arikukurira ekitongore kya Vanderbilt Federation of Clinical Immunology Societies (FOCIS) Center of Excellence kandi akatooranwa nk'omwe aha bakuru b'amatendekyero omuri 2024 nk'omwe aha bakuru b'ekitongore kya American Heart Association kandi yaheereza aha bukiiko bw'okushwijuma ebihandiiko hamwe n'obukiiko oburikukwata ahari puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo ayesirwe kuheereza emishomo y'abantu boona omu ihanga hamwe n'aheeru y'eihanga aha bikwatireine na puresha.<ref name=":0">[https://www.vumc.org/global-health/person/annet-kirabo-dvm-msc-phd-faha "Annet Kirabo, DVM, MSc, PhD, FAHA | Vanderbilt Institute for Global Health"]. ''www.vumc.org''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref>Snyder, Bill (2025-12-23). [https://news.vumc.org/2025/12/23/annet-kirabo-named-top-scholar-in-hypertension/ "Annet Kirabo named "Top Scholar" in hypertension"]. ''Vanderbilt Health News''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref name=":1">[https://medschool.vanderbilt.edu/igp/person/annet-kirabo/ "Annet Kirabo"]. ''Vanderbilt University''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Emishomo == Dr. Annet Kirabo akatunga diguri omu by'enyamaishwa aha [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] School of Veterinary Medicine omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatunga diguri ye eya kabiri kuruga St. Cloud State University omuri St. Cloud, Minnesota kandi bwanyima akakora diguri ye eya PhD aha University of Florida, Gainesville.<ref name=":0" /> Okucondooza kwe okukira munonga nikuta amaani aha cardiovascular biology, metabolism, obesity, hamwe na immunology.<ref name=":1" /><ref>kirabo, annet. [https://vanderbilthealth.academia.edu/AnnetKirabo "Annet Kirabo - Vanderbilt University Medical Center"]. ''vanderbilthealth.academia.edu''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Ebirabo == Dr. Kirabo akatunga ekirabo kuruga omu American Heart Association hamwe na American Physiological Society, abarikushashurira okucondooza kwe aha puresha y'omubiri.<ref name=":0" /> == Reeba Nebbi == * [[Wp/nyn/Olive Kobusingye|Olive Kobusingye]] * Justina Geraldine Najjuka == Ebyokureberaho == [[Category:Wp/nyn]] r0x1c3zp5089wczrnl6trrd3qqcvcs3 7254123 7254122 2026-07-17T14:38:55Z Ngabirano johnan 2662404 Grammatical correction 7254123 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q91272577}} '''<big>Annet Kirabo</big>''' n'omunyayuganda omucondooza kandi omuhwezi wa purofeesa w'eby'emibazi omu kitongore ky'eby'emibazi aha yunivasite ya Vanderbilt.<ref>Development, PodBean. [https://hypertension.podbean.com/e/international-society-of-hypertension-interview-with-dr-annet-kirabo/ "International Society of Hypertension - Interview with Dr Annet Kirabo | The International Society of Hypertension Podcast"]. ''hypertension.podbean.com''. Retrieved 2026-05-16.</ref> Aine obushoboorozi nk'obwo omu kitongore ky'eby'emibazi n'o bw mtu aha yunivasite ya Vanderbilt. Omurimo gwe n'okucondooza kwe nibigyenderera okukwatanisa ahagati y'okwerarikirira kw'omubiri hamwe n'okuzimba kw'omubiri nk'oku birikukwata aha puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo niwe arikukurira ekitongore kya Vanderbilt Federation of Clinical Immunology Societies (FOCIS) Center of Excellence kandi akatooranwa nk'omwe aha bakuru b'amatendekyero omuri 2024 nk'omwe aha bakuru b'ekitongore kya American Heart Association kandi yaheereza aha bukiiko bw'okushwijuma ebihandiiko hamwe n'obukiiko oburikukwata ahari puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo ayesirwe kuheereza emishomo y'abantu boona omu ihanga hamwe n'aheeru y'eihanga aha bikwatireine na puresha.<ref name=":0">[https://www.vumc.org/global-health/person/annet-kirabo-dvm-msc-phd-faha "Annet Kirabo, DVM, MSc, PhD, FAHA | Vanderbilt Institute for Global Health"]. ''www.vumc.org''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref>Snyder, Bill (2025-12-23). [https://news.vumc.org/2025/12/23/annet-kirabo-named-top-scholar-in-hypertension/ "Annet Kirabo named "Top Scholar" in hypertension"]. ''Vanderbilt Health News''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref name=":1">[https://medschool.vanderbilt.edu/igp/person/annet-kirabo/ "Annet Kirabo"]. ''Vanderbilt University''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Emishomo == Dr. Annet Kirabo akatunga diguri omu by'enyamaishwa aha [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] School of Veterinary Medicine omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatunga diguri ye eya kabiri kuruga St. Cloud State University omuri St. Cloud, Minnesota kandi bwanyima akakora diguri ye eya PhD aha University of Florida, Gainesville.<ref name=":0" /> Okucondooza kwe okukira munonga nikuta amaani aha cardiovascular biology, metabolism, obesity, hamwe na immunology.<ref name=":1" /><ref>kirabo, annet. [https://vanderbilthealth.academia.edu/AnnetKirabo "Annet Kirabo - Vanderbilt University Medical Center"]. ''vanderbilthealth.academia.edu''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Ebirabo == Dr. Kirabo akatunga ekirabo kuruga omu American Heart Association hamwe na American Physiological Society, abarikushashurira okucondooza kwe aha puresha y'omubiri.<ref name=":0" /> == Reeba Nebbi == * [[Wp/nyn/Olive Kobusingye|Olive Kobusingye]] * Justina Geraldine Najjuka == Ebyokureberaho == [[Category:Wp/nyn]] 2u4vf7uue3p5a27ag6g2xwvxcexo7uw 7254124 7254123 2026-07-17T14:39:30Z Ngabirano johnan 2662404 Grammatic correction 7254124 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q91272577}} '''<big>Annet Kirabo</big>''' n'omunyayuganda omucondooza kandi omuhwezi wa purofeesa w'eby'emibazi omu kitongore ky'eby'emibazi aha yunivasite ya Vanderbilt.<ref>Development, PodBean. [https://hypertension.podbean.com/e/international-society-of-hypertension-interview-with-dr-annet-kirabo/ "International Society of Hypertension - Interview with Dr Annet Kirabo | The International Society of Hypertension Podcast"]. ''hypertension.podbean.com''. Retrieved 2026-05-16.</ref> Aine obushoboorozi nk'obwo omu kitongore ky'eby'emibazi n'o b mtu aha yunivasite ya Vanderbilt. Omurimo gwe n'okucondooza kwe nibigyenderera okukwatanisa ahagati y'okwerarikirira kw'omubiri hamwe n'okuzimba kw'omubiri nk'oku birikukwata aha puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo niwe arikukurira ekitongore kya Vanderbilt Federation of Clinical Immunology Societies (FOCIS) Center of Excellence kandi akatooranwa nk'omwe aha bakuru b'amatendekyero omuri 2024 nk'omwe aha bakuru b'ekitongore kya American Heart Association kandi yaheereza aha bukiiko bw'okushwijuma ebihandiiko hamwe n'obukiiko oburikukwata ahari puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo ayesirwe kuheereza emishomo y'abantu boona omu ihanga hamwe n'aheeru y'eihanga aha bikwatireine na puresha.<ref name=":0">[https://www.vumc.org/global-health/person/annet-kirabo-dvm-msc-phd-faha "Annet Kirabo, DVM, MSc, PhD, FAHA | Vanderbilt Institute for Global Health"]. ''www.vumc.org''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref>Snyder, Bill (2025-12-23). [https://news.vumc.org/2025/12/23/annet-kirabo-named-top-scholar-in-hypertension/ "Annet Kirabo named "Top Scholar" in hypertension"]. ''Vanderbilt Health News''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref name=":1">[https://medschool.vanderbilt.edu/igp/person/annet-kirabo/ "Annet Kirabo"]. ''Vanderbilt University''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Emishomo == Dr. Annet Kirabo akatunga diguri omu by'enyamaishwa aha [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] School of Veterinary Medicine omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatunga diguri ye eya kabiri kuruga St. Cloud State University omuri St. Cloud, Minnesota kandi bwanyima akakora diguri ye eya PhD aha University of Florida, Gainesville.<ref name=":0" /> Okucondooza kwe okukira munonga nikuta amaani aha cardiovascular biology, metabolism, obesity, hamwe na immunology.<ref name=":1" /><ref>kirabo, annet. [https://vanderbilthealth.academia.edu/AnnetKirabo "Annet Kirabo - Vanderbilt University Medical Center"]. ''vanderbilthealth.academia.edu''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Ebirabo == Dr. Kirabo akatunga ekirabo kuruga omu American Heart Association hamwe na American Physiological Society, abarikushashurira okucondooza kwe aha puresha y'omubiri.<ref name=":0" /> == Reeba Nebbi == * [[Wp/nyn/Olive Kobusingye|Olive Kobusingye]] * Justina Geraldine Najjuka == Ebyokureberaho == [[Category:Wp/nyn]] 0z8xpmfagpbxnviaawu0l6kee6tp1gm 7254125 7254124 2026-07-17T14:39:57Z Ngabirano johnan 2662404 Grammatic correction 7254125 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q91272577}} '''<big>Annet Kirabo</big>''' n'omunyayuganda omucondooza kandi omuhwezi wa purofeesa w'eby'emibazi omu kitongore ky'eby'emibazi aha yunivasite ya Vanderbilt.<ref>Development, PodBean. [https://hypertension.podbean.com/e/international-society-of-hypertension-interview-with-dr-annet-kirabo/ "International Society of Hypertension - Interview with Dr Annet Kirabo | The International Society of Hypertension Podcast"]. ''hypertension.podbean.com''. Retrieved 2026-05-16.</ref> Aine obushoboorozi nk'obwo omu kitongore ky'eby'emibazi n'o mtu aha yunivasite ya Vanderbilt. Omurimo gwe n'okucondooza kwe nibigyenderera okukwatanisa ahagati y'okwerarikirira kw'omubiri hamwe n'okuzimba kw'omubiri nk'oku birikukwata aha puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo niwe arikukurira ekitongore kya Vanderbilt Federation of Clinical Immunology Societies (FOCIS) Center of Excellence kandi akatooranwa nk'omwe aha bakuru b'amatendekyero omuri 2024 nk'omwe aha bakuru b'ekitongore kya American Heart Association kandi yaheereza aha bukiiko bw'okushwijuma ebihandiiko hamwe n'obukiiko oburikukwata ahari puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo ayesirwe kuheereza emishomo y'abantu boona omu ihanga hamwe n'aheeru y'eihanga aha bikwatireine na puresha.<ref name=":0">[https://www.vumc.org/global-health/person/annet-kirabo-dvm-msc-phd-faha "Annet Kirabo, DVM, MSc, PhD, FAHA | Vanderbilt Institute for Global Health"]. ''www.vumc.org''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref>Snyder, Bill (2025-12-23). [https://news.vumc.org/2025/12/23/annet-kirabo-named-top-scholar-in-hypertension/ "Annet Kirabo named "Top Scholar" in hypertension"]. ''Vanderbilt Health News''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref name=":1">[https://medschool.vanderbilt.edu/igp/person/annet-kirabo/ "Annet Kirabo"]. ''Vanderbilt University''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Emishomo == Dr. Annet Kirabo akatunga diguri omu by'enyamaishwa aha [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] School of Veterinary Medicine omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatunga diguri ye eya kabiri kuruga St. Cloud State University omuri St. Cloud, Minnesota kandi bwanyima akakora diguri ye eya PhD aha University of Florida, Gainesville.<ref name=":0" /> Okucondooza kwe okukira munonga nikuta amaani aha cardiovascular biology, metabolism, obesity, hamwe na immunology.<ref name=":1" /><ref>kirabo, annet. [https://vanderbilthealth.academia.edu/AnnetKirabo "Annet Kirabo - Vanderbilt University Medical Center"]. ''vanderbilthealth.academia.edu''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Ebirabo == Dr. Kirabo akatunga ekirabo kuruga omu American Heart Association hamwe na American Physiological Society, abarikushashurira okucondooza kwe aha puresha y'omubiri.<ref name=":0" /> == Reeba Nebbi == * [[Wp/nyn/Olive Kobusingye|Olive Kobusingye]] * Justina Geraldine Najjuka == Ebyokureberaho == [[Category:Wp/nyn]] i5fkmn78tew9eifkh9ea2hn5hblr000 7254126 7254125 2026-07-17T14:40:18Z Ngabirano johnan 2662404 Grammatic correction 7254126 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q91272577}} '''<big>Annet Kirabo</big>''' n'omunyayuganda omucondooza kandi omuhwezi wa purofeesa w'eby'emibazi omu kitongore ky'eby'emibazi aha yunivasite ya Vanderbilt.<ref>Development, PodBean. [https://hypertension.podbean.com/e/international-society-of-hypertension-interview-with-dr-annet-kirabo/ "International Society of Hypertension - Interview with Dr Annet Kirabo | The International Society of Hypertension Podcast"]. ''hypertension.podbean.com''. Retrieved 2026-05-16.</ref> Aine obushoboorozi nk'obwo omu kitongore ky'eby'emibazi n'o mtu aha yunivasite ya Vanderbilt. Omurimo gwe n'okucondooza kwe nibigyenderera okukwatanisa ahagati y'okwerarikirira kw'omubiri hamwe n'okuzimba kw'omubiri nk'oku birikukwata aha puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo niwe arikukurira ekitongore kya Vanderbilt Federation of Clinical Immunology Societies (FOCIS) Center of Excellence kandi akatooranwa nk'omwe aha bakuru b'amatendekyero omuri 2024 nk'omwe aha bakuru b'ekitongore kya American Heart Association kandi yaheereza aha bukiiko bw'okushwijuma ebihandiiko hamwe n'obukiiko oburikukwata ahari puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo ayesirwe kuheereza emishomo y'abantu boona omu ihanga hamwe n'aheeru y'eihanga aha bikwatireine na puresha.<ref name=":0">[https://www.vumc.org/global-health/person/annet-kirabo-dvm-msc-phd-faha "Annet Kirabo, DVM, MSc, PhD, FAHA | Vanderbilt Institute for Global Health"]. ''www.vumc.org''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref>Snyder, Bill (2025-12-23). [https://news.vumc.org/2025/12/23/annet-kirabo-named-top-scholar-in-hypertension/ "Annet Kirabo named "Top Scholar" in hypertension"]. ''Vanderbilt Health News''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref name=":1">[https://medschool.vanderbilt.edu/igp/person/annet-kirabo/ "Annet Kirabo"]. ''Vanderbilt University''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Emishomo == Dr. Annet Kirabo akatunga diguri omu by'enyamaishwa aha [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] School of Veterinary Medicine omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatunga diguri ye eya kabiri kuruga St. Cloud State University omuri St. Cloud, Minnesota kandi bwanyima akakora diguri ye eya PhD aha University of Florida, Gainesville.<ref name=":0" /> Okucondooza kwe okukira munonga nikuta amaani aha cardiovascular biology, metabolism, obesity, hamwe na immunology.<ref name=":1" /><ref>kirabo, annet. [https://vanderbilthealth.academia.edu/AnnetKirabo "Annet Kirabo - Vanderbilt University Medical Center"]. ''vanderbilthealth.academia.edu''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Ebirabo == Dr. Kirabo akatunga ekirabo kuruga omu American Heart Association hamwe na American Physiological Society, abarikushashurira okucondooza kwe aha puresha y'omubiri.<ref name=":0" /> == Reeba Nebbi == * [[Wp/nyn/Olive Kobusingye|Olive Kobusingye]] * Justina Geraldine Najjuka == Ebyokureberaho == [[Category:Wp/nyn]] tdu26y2vs6fskmo2v0e4fn34jh27qin 7254127 7254126 2026-07-17T14:40:38Z Ngabirano johnan 2662404 Grammatic correction 7254127 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q91272577}} '''<big>Annet Kirabo</big>''' n'omunyayuganda omucondooza kandi omuhwezi wa purofeesa w'eby'emibazi omu kitongore ky'eby'emibazi aha yunivasite ya Vanderbilt.<ref>Development, PodBean. [https://hypertension.podbean.com/e/international-society-of-hypertension-interview-with-dr-annet-kirabo/ "International Society of Hypertension - Interview with Dr Annet Kirabo | The International Society of Hypertension Podcast"]. ''hypertension.podbean.com''. Retrieved 2026-05-16.</ref> Aine obushoboorozi nk'obwo omu kitongore ky'eby'emibazi n'o mu aha yunivasite ya Vanderbilt. Omurimo gwe n'okucondooza kwe nibigyenderera okukwatanisa ahagati y'okwerarikirira kw'omubiri hamwe n'okuzimba kw'omubiri nk'oku birikukwata aha puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo niwe arikukurira ekitongore kya Vanderbilt Federation of Clinical Immunology Societies (FOCIS) Center of Excellence kandi akatooranwa nk'omwe aha bakuru b'amatendekyero omuri 2024 nk'omwe aha bakuru b'ekitongore kya American Heart Association kandi yaheereza aha bukiiko bw'okushwijuma ebihandiiko hamwe n'obukiiko oburikukwata ahari puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo ayesirwe kuheereza emishomo y'abantu boona omu ihanga hamwe n'aheeru y'eihanga aha bikwatireine na puresha.<ref name=":0">[https://www.vumc.org/global-health/person/annet-kirabo-dvm-msc-phd-faha "Annet Kirabo, DVM, MSc, PhD, FAHA | Vanderbilt Institute for Global Health"]. ''www.vumc.org''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref>Snyder, Bill (2025-12-23). [https://news.vumc.org/2025/12/23/annet-kirabo-named-top-scholar-in-hypertension/ "Annet Kirabo named "Top Scholar" in hypertension"]. ''Vanderbilt Health News''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref name=":1">[https://medschool.vanderbilt.edu/igp/person/annet-kirabo/ "Annet Kirabo"]. ''Vanderbilt University''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Emishomo == Dr. Annet Kirabo akatunga diguri omu by'enyamaishwa aha [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] School of Veterinary Medicine omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatunga diguri ye eya kabiri kuruga St. Cloud State University omuri St. Cloud, Minnesota kandi bwanyima akakora diguri ye eya PhD aha University of Florida, Gainesville.<ref name=":0" /> Okucondooza kwe okukira munonga nikuta amaani aha cardiovascular biology, metabolism, obesity, hamwe na immunology.<ref name=":1" /><ref>kirabo, annet. [https://vanderbilthealth.academia.edu/AnnetKirabo "Annet Kirabo - Vanderbilt University Medical Center"]. ''vanderbilthealth.academia.edu''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Ebirabo == Dr. Kirabo akatunga ekirabo kuruga omu American Heart Association hamwe na American Physiological Society, abarikushashurira okucondooza kwe aha puresha y'omubiri.<ref name=":0" /> == Reeba Nebbi == * [[Wp/nyn/Olive Kobusingye|Olive Kobusingye]] * Justina Geraldine Najjuka == Ebyokureberaho == [[Category:Wp/nyn]] i1m16mkrbsg6le6g6xhs35aoi16wmfo 7254128 7254127 2026-07-17T14:41:01Z Ngabirano johnan 2662404 Grammatic correction 7254128 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q91272577}} '''<big>Annet Kirabo</big>''' n'omunyayuganda omucondooza kandi omuhwezi wa purofeesa w'eby'emibazi omu kitongore ky'eby'emibazi aha yunivasite ya Vanderbilt.<ref>Development, PodBean. [https://hypertension.podbean.com/e/international-society-of-hypertension-interview-with-dr-annet-kirabo/ "International Society of Hypertension - Interview with Dr Annet Kirabo | The International Society of Hypertension Podcast"]. ''hypertension.podbean.com''. Retrieved 2026-05-16.</ref> Aine obushoboorozi nk'obwo omu kitongore ky'eby'emibazi n'o u aha yunivasite ya Vanderbilt. Omurimo gwe n'okucondooza kwe nibigyenderera okukwatanisa ahagati y'okwerarikirira kw'omubiri hamwe n'okuzimba kw'omubiri nk'oku birikukwata aha puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo niwe arikukurira ekitongore kya Vanderbilt Federation of Clinical Immunology Societies (FOCIS) Center of Excellence kandi akatooranwa nk'omwe aha bakuru b'amatendekyero omuri 2024 nk'omwe aha bakuru b'ekitongore kya American Heart Association kandi yaheereza aha bukiiko bw'okushwijuma ebihandiiko hamwe n'obukiiko oburikukwata ahari puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo ayesirwe kuheereza emishomo y'abantu boona omu ihanga hamwe n'aheeru y'eihanga aha bikwatireine na puresha.<ref name=":0">[https://www.vumc.org/global-health/person/annet-kirabo-dvm-msc-phd-faha "Annet Kirabo, DVM, MSc, PhD, FAHA | Vanderbilt Institute for Global Health"]. ''www.vumc.org''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref>Snyder, Bill (2025-12-23). [https://news.vumc.org/2025/12/23/annet-kirabo-named-top-scholar-in-hypertension/ "Annet Kirabo named "Top Scholar" in hypertension"]. ''Vanderbilt Health News''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref name=":1">[https://medschool.vanderbilt.edu/igp/person/annet-kirabo/ "Annet Kirabo"]. ''Vanderbilt University''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Emishomo == Dr. Annet Kirabo akatunga diguri omu by'enyamaishwa aha [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] School of Veterinary Medicine omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatunga diguri ye eya kabiri kuruga St. Cloud State University omuri St. Cloud, Minnesota kandi bwanyima akakora diguri ye eya PhD aha University of Florida, Gainesville.<ref name=":0" /> Okucondooza kwe okukira munonga nikuta amaani aha cardiovascular biology, metabolism, obesity, hamwe na immunology.<ref name=":1" /><ref>kirabo, annet. [https://vanderbilthealth.academia.edu/AnnetKirabo "Annet Kirabo - Vanderbilt University Medical Center"]. ''vanderbilthealth.academia.edu''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Ebirabo == Dr. Kirabo akatunga ekirabo kuruga omu American Heart Association hamwe na American Physiological Society, abarikushashurira okucondooza kwe aha puresha y'omubiri.<ref name=":0" /> == Reeba Nebbi == * [[Wp/nyn/Olive Kobusingye|Olive Kobusingye]] * Justina Geraldine Najjuka == Ebyokureberaho == [[Category:Wp/nyn]] ba2dgam27th4jvb6334j6fxlom96fr6 7254129 7254128 2026-07-17T14:41:38Z Ngabirano johnan 2662404 Grammatic correction 7254129 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q91272577}} '''<big>Annet Kirabo</big>''' n'omunyayuganda omucondooza kandi omuhwezi wa purofeesa w'eby'emibazi omu kitongore ky'eby'emibazi aha yunivasite ya Vanderbilt.<ref>Development, PodBean. [https://hypertension.podbean.com/e/international-society-of-hypertension-interview-with-dr-annet-kirabo/ "International Society of Hypertension - Interview with Dr Annet Kirabo | The International Society of Hypertension Podcast"]. ''hypertension.podbean.com''. Retrieved 2026-05-16.</ref> Aine obushoboorozi nk'obwo omu kitongore ky'eby'emibazi n'o aha yunivasite ya Vanderbilt. Omurimo gwe n'okucondooza kwe nibigyenderera okukwatanisa ahagati y'okwerarikirira kw'omubiri hamwe n'okuzimba kw'omubiri nk'oku birikukwata aha puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo niwe arikukurira ekitongore kya Vanderbilt Federation of Clinical Immunology Societies (FOCIS) Center of Excellence kandi akatooranwa nk'omwe aha bakuru b'amatendekyero omuri 2024 nk'omwe aha bakuru b'ekitongore kya American Heart Association kandi yaheereza aha bukiiko bw'okushwijuma ebihandiiko hamwe n'obukiiko oburikukwata ahari puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo ayesirwe kuheereza emishomo y'abantu boona omu ihanga hamwe n'aheeru y'eihanga aha bikwatireine na puresha.<ref name=":0">[https://www.vumc.org/global-health/person/annet-kirabo-dvm-msc-phd-faha "Annet Kirabo, DVM, MSc, PhD, FAHA | Vanderbilt Institute for Global Health"]. ''www.vumc.org''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref>Snyder, Bill (2025-12-23). [https://news.vumc.org/2025/12/23/annet-kirabo-named-top-scholar-in-hypertension/ "Annet Kirabo named "Top Scholar" in hypertension"]. ''Vanderbilt Health News''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref name=":1">[https://medschool.vanderbilt.edu/igp/person/annet-kirabo/ "Annet Kirabo"]. ''Vanderbilt University''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Emishomo == Dr. Annet Kirabo akatunga diguri omu by'enyamaishwa aha [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] School of Veterinary Medicine omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatunga diguri ye eya kabiri kuruga St. Cloud State University omuri St. Cloud, Minnesota kandi bwanyima akakora diguri ye eya PhD aha University of Florida, Gainesville.<ref name=":0" /> Okucondooza kwe okukira munonga nikuta amaani aha cardiovascular biology, metabolism, obesity, hamwe na immunology.<ref name=":1" /><ref>kirabo, annet. [https://vanderbilthealth.academia.edu/AnnetKirabo "Annet Kirabo - Vanderbilt University Medical Center"]. ''vanderbilthealth.academia.edu''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Ebirabo == Dr. Kirabo akatunga ekirabo kuruga omu American Heart Association hamwe na American Physiological Society, abarikushashurira okucondooza kwe aha puresha y'omubiri.<ref name=":0" /> == Reeba Nebbi == * [[Wp/nyn/Olive Kobusingye|Olive Kobusingye]] * Justina Geraldine Najjuka == Ebyokureberaho == [[Category:Wp/nyn]] qwtxxdgnkky4vex0qjseshbqcn9hapm 7254130 7254129 2026-07-17T14:42:26Z Ngabirano johnan 2662404 Grammatic correction 7254130 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q91272577}} '''<big>Annet Kirabo</big>''' n'omunyayuganda omucondooza kandi omuhwezi wa purofeesa w'eby'emibazi omu kitongore ky'eby'emibazi aha yunivasite ya Vanderbilt.<ref>Development, PodBean. [https://hypertension.podbean.com/e/international-society-of-hypertension-interview-with-dr-annet-kirabo/ "International Society of Hypertension - Interview with Dr Annet Kirabo | The International Society of Hypertension Podcast"]. ''hypertension.podbean.com''. Retrieved 2026-05-16.</ref> Aine obushoboorozi nk'obwo omu kitongore ky'eby'emibazi n' aha yunivasite ya Vanderbilt. Omurimo gwe n'okucondooza kwe nibigyenderera okukwatanisa ahagati y'okwerarikirira kw'omubiri hamwe n'okuzimba kw'omubiri nk'oku birikukwata aha puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo niwe arikukurira ekitongore kya Vanderbilt Federation of Clinical Immunology Societies (FOCIS) Center of Excellence kandi akatooranwa nk'omwe aha bakuru b'amatendekyero omuri 2024 nk'omwe aha bakuru b'ekitongore kya American Heart Association kandi yaheereza aha bukiiko bw'okushwijuma ebihandiiko hamwe n'obukiiko oburikukwata ahari puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo ayesirwe kuheereza emishomo y'abantu boona omu ihanga hamwe n'aheeru y'eihanga aha bikwatireine na puresha.<ref name=":0">[https://www.vumc.org/global-health/person/annet-kirabo-dvm-msc-phd-faha "Annet Kirabo, DVM, MSc, PhD, FAHA | Vanderbilt Institute for Global Health"]. ''www.vumc.org''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref>Snyder, Bill (2025-12-23). [https://news.vumc.org/2025/12/23/annet-kirabo-named-top-scholar-in-hypertension/ "Annet Kirabo named "Top Scholar" in hypertension"]. ''Vanderbilt Health News''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref name=":1">[https://medschool.vanderbilt.edu/igp/person/annet-kirabo/ "Annet Kirabo"]. ''Vanderbilt University''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Emishomo == Dr. Annet Kirabo akatunga diguri omu by'enyamaishwa aha [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] School of Veterinary Medicine omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatunga diguri ye eya kabiri kuruga St. Cloud State University omuri St. Cloud, Minnesota kandi bwanyima akakora diguri ye eya PhD aha University of Florida, Gainesville.<ref name=":0" /> Okucondooza kwe okukira munonga nikuta amaani aha cardiovascular biology, metabolism, obesity, hamwe na immunology.<ref name=":1" /><ref>kirabo, annet. [https://vanderbilthealth.academia.edu/AnnetKirabo "Annet Kirabo - Vanderbilt University Medical Center"]. ''vanderbilthealth.academia.edu''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Ebirabo == Dr. Kirabo akatunga ekirabo kuruga omu American Heart Association hamwe na American Physiological Society, abarikushashurira okucondooza kwe aha puresha y'omubiri.<ref name=":0" /> == Reeba Nebbi == * [[Wp/nyn/Olive Kobusingye|Olive Kobusingye]] * Justina Geraldine Najjuka == Ebyokureberaho == [[Category:Wp/nyn]] 9vj1ephlzxw5b2l37bnfl3fgw0h6pja 7254132 7254130 2026-07-17T14:42:47Z Ngabirano johnan 2662404 Grammatic correction 7254132 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q91272577}} '''<big>Annet Kirabo</big>''' n'omunyayuganda omucondooza kandi omuhwezi wa purofeesa w'eby'emibazi omu kitongore ky'eby'emibazi aha yunivasite ya Vanderbilt.<ref>Development, PodBean. [https://hypertension.podbean.com/e/international-society-of-hypertension-interview-with-dr-annet-kirabo/ "International Society of Hypertension - Interview with Dr Annet Kirabo | The International Society of Hypertension Podcast"]. ''hypertension.podbean.com''. Retrieved 2026-05-16.</ref> Aine obushoboorozi nk'obwo omu kitongore ky'eby'emibazi n' aha yunivasite ya Vanderbilt. Omurimo gwe n'okucondooza kwe nibigyenderera okukwatanisa ahagati y'okwerarikirira kw'omubiri hamwe n'okuzimba kw'omubiri nk'oku birikukwata aha puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo niwe arikukurira ekitongore kya Vanderbilt Federation of Clinical Immunology Societies (FOCIS) Center of Excellence kandi akatooranwa nk'omwe aha bakuru b'amatendekyero omuri 2024 nk'omwe aha bakuru b'ekitongore kya American Heart Association kandi yaheereza aha bukiiko bw'okushwijuma ebihandiiko hamwe n'obukiiko oburikukwata ahari puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo ayesirwe kuheereza emishomo y'abantu boona omu ihanga hamwe n'aheeru y'eihanga aha bikwatireine na puresha.<ref name=":0">[https://www.vumc.org/global-health/person/annet-kirabo-dvm-msc-phd-faha "Annet Kirabo, DVM, MSc, PhD, FAHA | Vanderbilt Institute for Global Health"]. ''www.vumc.org''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref>Snyder, Bill (2025-12-23). [https://news.vumc.org/2025/12/23/annet-kirabo-named-top-scholar-in-hypertension/ "Annet Kirabo named "Top Scholar" in hypertension"]. ''Vanderbilt Health News''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref name=":1">[https://medschool.vanderbilt.edu/igp/person/annet-kirabo/ "Annet Kirabo"]. ''Vanderbilt University''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Emishomo == Dr. Annet Kirabo akatunga diguri omu by'enyamaishwa aha [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] School of Veterinary Medicine omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatunga diguri ye eya kabiri kuruga St. Cloud State University omuri St. Cloud, Minnesota kandi bwanyima akakora diguri ye eya PhD aha University of Florida, Gainesville.<ref name=":0" /> Okucondooza kwe okukira munonga nikuta amaani aha cardiovascular biology, metabolism, obesity, hamwe na immunology.<ref name=":1" /><ref>kirabo, annet. [https://vanderbilthealth.academia.edu/AnnetKirabo "Annet Kirabo - Vanderbilt University Medical Center"]. ''vanderbilthealth.academia.edu''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Ebirabo == Dr. Kirabo akatunga ekirabo kuruga omu American Heart Association hamwe na American Physiological Society, abarikushashurira okucondooza kwe aha puresha y'omubiri.<ref name=":0" /> == Reeba Nebbi == * [[Wp/nyn/Olive Kobusingye|Olive Kobusingye]] * Justina Geraldine Najjuka == Ebyokureberaho == [[Category:Wp/nyn]] ft3xiwhqdhpa7066gg05ht069uuidi5 7254133 7254132 2026-07-17T14:43:10Z Ngabirano johnan 2662404 Grammatic correction 7254133 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q91272577}} '''<big>Annet Kirabo</big>''' n'omunyayuganda omucondooza kandi omuhwezi wa purofeesa w'eby'emibazi omu kitongore ky'eby'emibazi aha yunivasite ya Vanderbilt.<ref>Development, PodBean. [https://hypertension.podbean.com/e/international-society-of-hypertension-interview-with-dr-annet-kirabo/ "International Society of Hypertension - Interview with Dr Annet Kirabo | The International Society of Hypertension Podcast"]. ''hypertension.podbean.com''. Retrieved 2026-05-16.</ref> Aine obushoboorozi nk'obwo omu kitongore ky'eby'emibazi n aha yunivasite ya Vanderbilt. Omurimo gwe n'okucondooza kwe nibigyenderera okukwatanisa ahagati y'okwerarikirira kw'omubiri hamwe n'okuzimba kw'omubiri nk'oku birikukwata aha puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo niwe arikukurira ekitongore kya Vanderbilt Federation of Clinical Immunology Societies (FOCIS) Center of Excellence kandi akatooranwa nk'omwe aha bakuru b'amatendekyero omuri 2024 nk'omwe aha bakuru b'ekitongore kya American Heart Association kandi yaheereza aha bukiiko bw'okushwijuma ebihandiiko hamwe n'obukiiko oburikukwata ahari puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo ayesirwe kuheereza emishomo y'abantu boona omu ihanga hamwe n'aheeru y'eihanga aha bikwatireine na puresha.<ref name=":0">[https://www.vumc.org/global-health/person/annet-kirabo-dvm-msc-phd-faha "Annet Kirabo, DVM, MSc, PhD, FAHA | Vanderbilt Institute for Global Health"]. ''www.vumc.org''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref>Snyder, Bill (2025-12-23). [https://news.vumc.org/2025/12/23/annet-kirabo-named-top-scholar-in-hypertension/ "Annet Kirabo named "Top Scholar" in hypertension"]. ''Vanderbilt Health News''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref name=":1">[https://medschool.vanderbilt.edu/igp/person/annet-kirabo/ "Annet Kirabo"]. ''Vanderbilt University''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Emishomo == Dr. Annet Kirabo akatunga diguri omu by'enyamaishwa aha [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] School of Veterinary Medicine omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatunga diguri ye eya kabiri kuruga St. Cloud State University omuri St. Cloud, Minnesota kandi bwanyima akakora diguri ye eya PhD aha University of Florida, Gainesville.<ref name=":0" /> Okucondooza kwe okukira munonga nikuta amaani aha cardiovascular biology, metabolism, obesity, hamwe na immunology.<ref name=":1" /><ref>kirabo, annet. [https://vanderbilthealth.academia.edu/AnnetKirabo "Annet Kirabo - Vanderbilt University Medical Center"]. ''vanderbilthealth.academia.edu''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Ebirabo == Dr. Kirabo akatunga ekirabo kuruga omu American Heart Association hamwe na American Physiological Society, abarikushashurira okucondooza kwe aha puresha y'omubiri.<ref name=":0" /> == Reeba Nebbi == * [[Wp/nyn/Olive Kobusingye|Olive Kobusingye]] * Justina Geraldine Najjuka == Ebyokureberaho == [[Category:Wp/nyn]] 1ivgopmxse3klvbfg0l0nwqjfmjxiy4 7254154 7254133 2026-07-17T14:55:28Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q91272577]] 7254154 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q91272577}} '''<big>Annet Kirabo</big>''' n'omunyayuganda omucondooza kandi omuhwezi wa purofeesa w'eby'emibazi omu kitongore ky'eby'emibazi aha yunivasite ya Vanderbilt.<ref>Development, PodBean. [https://hypertension.podbean.com/e/international-society-of-hypertension-interview-with-dr-annet-kirabo/ "International Society of Hypertension - Interview with Dr Annet Kirabo | The International Society of Hypertension Podcast"]. ''hypertension.podbean.com''. Retrieved 2026-05-16.</ref> Aine obushoboorozi nk'obwo omu kitongore ky'eby'emibazi n aha yunivasite ya Vanderbilt. Omurimo gwe n'okucondooza kwe nibigyenderera okukwatanisa ahagati y'okwerarikirira kw'omubiri hamwe n'okuzimba kw'omubiri nk'oku birikukwata aha puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo niwe arikukurira ekitongore kya Vanderbilt Federation of Clinical Immunology Societies (FOCIS) Center of Excellence kandi akatooranwa nk'omwe aha bakuru b'amatendekyero omuri 2024 nk'omwe aha bakuru b'ekitongore kya American Heart Association kandi yaheereza aha bukiiko bw'okushwijuma ebihandiiko hamwe n'obukiiko oburikukwata ahari puresha hamwe n'endwara y'ensigo. Dr. Kirabo ayesirwe kuheereza emishomo y'abantu boona omu ihanga hamwe n'aheeru y'eihanga aha bikwatireine na puresha.<ref name=":0">[https://www.vumc.org/global-health/person/annet-kirabo-dvm-msc-phd-faha "Annet Kirabo, DVM, MSc, PhD, FAHA | Vanderbilt Institute for Global Health"]. ''www.vumc.org''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref>Snyder, Bill (2025-12-23). [https://news.vumc.org/2025/12/23/annet-kirabo-named-top-scholar-in-hypertension/ "Annet Kirabo named "Top Scholar" in hypertension"]. ''Vanderbilt Health News''. Retrieved 2026-05-16.</ref><ref name=":1">[https://medschool.vanderbilt.edu/igp/person/annet-kirabo/ "Annet Kirabo"]. ''Vanderbilt University''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Emishomo == Dr. Annet Kirabo akatunga diguri omu by'enyamaishwa aha [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] School of Veterinary Medicine omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatunga diguri ye eya kabiri kuruga St. Cloud State University omuri St. Cloud, Minnesota kandi bwanyima akakora diguri ye eya PhD aha University of Florida, Gainesville.<ref name=":0" /> Okucondooza kwe okukira munonga nikuta amaani aha cardiovascular biology, metabolism, obesity, hamwe na immunology.<ref name=":1" /><ref>kirabo, annet. [https://vanderbilthealth.academia.edu/AnnetKirabo "Annet Kirabo - Vanderbilt University Medical Center"]. ''vanderbilthealth.academia.edu''. Retrieved 2026-05-16.</ref> == Ebirabo == Dr. Kirabo akatunga ekirabo kuruga omu American Heart Association hamwe na American Physiological Society, abarikushashurira okucondooza kwe aha puresha y'omubiri.<ref name=":0" /> == Reeba Nebbi == * [[Wp/nyn/Olive Kobusingye|Olive Kobusingye]] * Justina Geraldine Najjuka == Ebyokureberaho == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q91272577}} kpgtzum9uqhvrjc08e9u8esrkq0e0s4 0 3776243 7254361 7196748 2026-07-17T19:06:15Z 猫娘丨ねこむすめ 2684817 海南话正字修改 7254361 wikitext text/x-wiki [[File:Womanpower_logo.svg|thumb|300px|女性法益标志]] '''女性法益'''（英话：women's rights），又译'''妇女法益'''，是指[[Wp/hnm/查某|查某]]伫法律规定下底会拥有其[[Wp/hnm/法益|法益]]，搁有分法律[[Wp/hnm/保障|保障]]其[[Wp/hnm/自由|自由]]，不同国家对查某其法益其保障也截然不同。 女性法益其概念起头伫19世纪，属于[[Wp/hnm/工业革命|工业革命]]时代[[Wp/hnm/平等运动|平等运动]]内向其一只分支，并且有明显其[[Wp/hnm/自由主义|自由主义]]倾向。许时其查某其法益第一主要其诉求，是伫法律层面面顶同男性平等，特生要求[[Wp/hnm/政府|政府]]伫[[Wp/hnm/法律|法律]]当中写明查某会拥有许些法益同自由。女性法益为20世纪其查某平等运动提供了法律基础，多多女性法益已经同基本[[Wp/hnm/人类法益|人类法益]]（human rights）互相融合，并分侬写入世界上大头分国家其宪法里向。 虽然妇女法益同搁较广泛其人类法益高度重合，但也毋是完全一致，女性法益搁较着重伫性别本身，主要诉求是废除[[Wp/hnm/男尊女卑|男尊女卑]]其法律，并制定女男平等其新法，比论讲保护查某其身体完整、[[Wp/hnm/自主|自主]]法益、免于[[Wp/hnm/性暴力|性暴力]]其法益、[[Wp/hnm/投票法益|投票法益]]、担任公职其法益、订立法律合同其法益、伫[[Wp/hnm/家庭法|家庭法]]当中享有平等法益、工作法益、公平工资抑是[[Wp/hnm/同工同酬|同工同酬]]、[[Wp/hnm/生育法益|生育法益]]、[[Wp/hnm/财产法益|财产法益]]、[[Wp/hnm/受教育法益|受教育法益]]等。 [[Category:Wp/hnm]] 7ni023tvs7q905x7vcgxei5iotgj49f 10 3777041 7255072 7221526 2026-07-18T11:33:30Z ~2026-40276-37 2694617 /* */ 7255072 wikitext text/x-wiki <span style="background-color: var(--background-color-neutral-subtle); display: inline-block; width: 100%; padding: 5px 10px; box-sizing: border-box; margin-right: -150px; vertical-align: middle; line-height: 0;"> <span style="vertical-align: middle; line-height: normal;">[[File:Nova Roma Flag.svg|link=|50px|border|Latīniskas karengus]]</span> <span style="vertical-align: middle; line-height: normal; margin-left: 4px;">[[:Category:Wt/prg/Latīniskas wirdeīns|Latīniskan]]</span> </span> c1huxfi9v9qipporw946k8ovoyijbkg 0 3777386 7254348 7200251 2026-07-17T18:56:58Z 猫娘丨ねこむすめ 2684817 海南话正字修改 7254348 wikitext text/x-wiki '''儿童法益'''（英话：Children's rights）是指[[Wp/hnm/孧囝|孧囝]]享有其各款[[Wp/hnm/法益|法益]]，是[[Wp/hnm/人类法益|人类法益]]其一部分，特生强调对孧囝其特别保护同关爱。1989年[[Wp/hnm/联合国|联合国]]签署其《[[Wp/hnm/儿童法益公约|儿童法益公约]]》当中拿「儿童」一词定义为「所有年龄未满十八岁其侬」。 儿童法益当中所包揽其各款法益包括：受遘父母其监护，享有侬其尊严；搁有各款基本需求，当中包括：人身安全、[[Wp/hnm/食物|食物]]、普及其[[Wp/hnm/义务教育|义务教育]]、[[Wp/hnm/医疗保障|医疗保障]]、适用伫孧囝其年龄及身心发展其[[Wp/hnm/刑法|刑法]]、保护孧囝其法益；也有免受各款[[Wp/hnm/歧视|歧视]]同[[Wp/hnm/恐惧|恐惧]]其法益，当中包括：针对孧囝其[[Wp/hnm/民族|民族]]、[[Wp/hnm/性别|性别]]、[[Wp/hnm/性取向|性取向]]、[[Wp/hnm/国籍|国籍]]、[[Wp/hnm/身心障碍|身心障碍]]、[[Wp/hnm/肤色|肤色]]、[[Wp/hnm/种族|种族]]搁有其他身份特征其歧视。 而对「儿童法益」其解释范围也真广泛，有「准许孧囝拥有自决行为其意志」一款说法，也有「保障孧囝免受身体、心理上虐待」其一只说法（虽然目前对哪款行为会构成虐待还存在争议）。而其他其定义就包括孧囝得到关爱同抚养其法益。 [[Category:Wp/hnm]] hk9skvduatclcyyks9ufwtwhc28a78e 0 3777388 7254350 7200254 2026-07-17T18:57:54Z 猫娘丨ねこむすめ 2684817 海南话正字修改 7254350 wikitext text/x-wiki '''[[Wp/hnm/受教育法益|受教育法益]]'''（英话：Right to education）分侬看做是一种[[Wp/hnm/人类法益|人类法益]]，并且分侬理解为一种[[Wp/hnm/自由|自由]]其[[Wp/hnm/法益|法益]]，明确了对[[Wp/hnm/孧囝|孧囝]]进行[[Wp/hnm/初级教育|初级教育]]、对所有孧囝推广[[Wp/hnm/中等教育|中等教育]]其义务、平等接受[[Wp/hnm/高等教育|高等教育]]其法益，搁有对未接受过完整初级教育其其侬进行基础教育其义务。除去这批规定其侬受教育其法益同义务以外，受教育法益其内容还包括消除各级教育系统内向其歧视、建立最低标准同提高教育质量。 受教育法益规定伫《[[Wp/hnm/世界人类法益宣言|世界人类法益宣言]]》当中其第26条，同《[[Wp/hnm/经济、社会及文化法益国际公约|经济、社会及文化法益国际公约]]》当中其第14条，伫1960年[[Wp/hnm/教科文组织|教科文组织]]其反教育歧视公约，搁有1981年《[[Wp/hnm/消除对妇女一切形式歧视公约|消除对妇女一切形式歧视公约]]》当中得到重申。 [[Category:Wp/hnm]] 7mswzi5mlivmlgd56js1fi3r3mqgwxg 0 3777397 7254353 7241291 2026-07-17T18:59:39Z 猫娘丨ねこむすめ 2684817 海南话正字修改 7254353 wikitext text/x-wiki [[File:Taiwan_aborigine_lona_children.jpg|thumb|300px|[[Wp/hnm/布农人|布农]]孧囝其[[Wp/hnm/圣诞节|圣诞节]]打扮]] '''民族'''（英话：ethnicity）是一只有相俦[[Wp/hnm/文化|文化]]同[[Wp/hnm/历史|历史]]其群体，伊其内涵同基于血统其[[Wp/hnm/种族|种族]]概念有些许毋同。相俦其母语通常分侬看做是构成一只民族身份其重要因素，也是民族性其核心组成部分。[[Wp/hnm/话|话]]做为一其民族形成过程当中长期相俦生活其产物，是承载民族文化其主要载体，也分侬看做是决定民族认同感其第一要件。另外，[[Wp/hnm/话|话]]毋是构成民族其唯一因素，一些宗教群体也分侬看做是民族，而这批群体通常信仰统一其[[Wp/hnm/宗教|宗教]]。 民族通常由相俦其文化遗产、[[Wp/hnm/公祖|公祖]]、[[Wp/hnm/神话|神话]]、历史、家乡、话、宗教、[[Wp/hnm/民间传说|民间传说]]、[[Wp/hnm/仪式|仪式]]、[[Wp/hnm/饮食文化|饮食文化]]、[[Wp/hnm/艺术|艺术]]，抑是长相这般其物件决定。比论讲有一部分民族说实其是[[Wp/hnm/超民族|超民族]]（Supra-ethnicity），亲像[[Wp/hnm/中华民族|中华民族]]<ref>其中，中华民族有[[Wp/hnm/汉族|汉族]]、[[Wp/hnm/黎族|黎族]]、[[Wp/hnm/苗族|苗族]]、[[Wp/hnm/壮族|壮族]]、[[Wp/hnm/回族|回族]]、[[Wp/hnm/满族|满族]]、[[Wp/hnm/维吾尔族|维吾尔族]]、[[Wp/hnm/彝族|彝族]]、[[Wp/hnm/土家族|土家族]]、[[Wp/hnm/藏族|藏族]]、[[Wp/hnm/蒙古族|蒙古族]]、[[Wp/hnm/侗族|侗族]]、[[Wp/hnm/布依族|布依族]]、[[Wp/hnm/瑶族|瑶族]]、[[Wp/hnm/朝鲜族|朝鲜族]]、[[Wp/hnm/白族|白族]]、[[Wp/hnm/哈尼族|哈尼族]]、[[Wp/hnm/哈萨克族|哈萨克族]]、[[Wp/hnm/傣族|傣族]]、[[Wp/hnm/畲族|畲族]]、[[Wp/hnm/傈僳族|傈僳族]]、[[Wp/hnm/仡佬族|仡佬族]]、[[Wp/hnm/拉祜族|拉祜族]]、[[Wp/hnm/东乡族|东乡族]]、[[Wp/hnm/佤族|佤族]]、[[Wp/hnm/水族|水族]]、[[Wp/hnm/纳西族|纳西族]]、[[Wp/hnm/羌族|羌族]]、[[Wp/hnm/土族|土族]]、[[Wp/hnm/仫佬族|仫佬族]]、[[Wp/hnm/锡伯族|锡伯族]]、[[Wp/hnm/柯尔克孜族|柯尔克孜族]]、[[Wp/hnm/达斡尔族|达斡尔族]]、[[Wp/hnm/景颇族|景颇族]]、[[Wp/hnm/毛南族|毛南族]]、[[Wp/hnm/撒拉族|撒拉族]]、[[Wp/hnm/布朗族|布朗族]]、[[Wp/hnm/塔吉克族|塔吉克族]]、[[Wp/hnm/阿昌族|阿昌族]]、[[Wp/hnm/普米族|普米族]]、[[Wp/hnm/鄂温克族|鄂温克族]]、[[Wp/hnm/怒族|怒族]]、[[Wp/hnm/京族|京族]]、[[Wp/hnm/基诺族|基诺族]]、[[Wp/hnm/德昂族|德昂族]]、[[Wp/hnm/保安族|保安族]]、[[Wp/hnm/俄罗斯族|俄罗斯族]]、[[Wp/hnm/裕固族|裕固族]]、[[Wp/hnm/乌孜别克族|乌孜别克族]]、[[Wp/hnm/门巴族|门巴族]]、[[Wp/hnm/鄂伦春族|鄂伦春族]]、[[Wp/hnm/独龙族|独龙族]]、[[Wp/hnm/赫哲族|赫哲族]]、[[Wp/hnm/高山族|高山族]]、[[Wp/hnm/珞巴族|珞巴族]]、[[Wp/hnm/塔塔尔族|塔塔尔族]]。</ref>和[[Wp/hnm/日本民族|日本民族]]<ref>其中，日本民族有[[Wp/hnm/大和族|大和族]]、[[Wp/hnm/阿伊努族|阿伊努族]]、[[Wp/hnm/琉球族|琉球族]]。</ref>。 通过话转移、异族通婚、文化适应、领养同宗教改变，其侬抑是群体可能会随着时间由一只民族群体转遘另一只。民族群体会分做次群体抑是部落，这批次群体随着时间可能会因为内婚，抑是同底系群体分隔而变做独立其民族群体。相反，先前分开其民族会合并形成一只泛族群，最尾可能会融合变做单一民族。毋论是分裂同合并，形成一只独立其民族身份都号做民族形成。 == 注解 == [[Category:Wp/hnm]] bqk32l3bo83um95m2lvg4u96w5mng9g 0 3779353 7254494 7207445 2026-07-17T21:59:54Z WikiFayo95 2609576 7254494 wikitext text/x-wiki [[File:Countries by GDP (PPP) per capita in 2019.png|thumb|upright=1.8|Stóóten, klassifisäärt nóó höeğt fan 't BBP pro kop (in US-dullers) (2019):<br /> <span style="display:inline-block;width:1.2em;height:1.2em;background:#4b0049;border:1px solid #888;"></span> &gt; 50.000<br /> <span style="display:inline-block;width:1.2em;height:1.2em;background:#680063;border:1px solid #888;"></span> 35.000–50.000<br /> <span style="display:inline-block;width:1.2em;height:1.2em;background:#814991;border:1px solid #888;"></span> 20.000–35.000<br /> <span style="display:inline-block;width:1.2em;height:1.2em;background:#8c6bb1;border:1px solid #888;"></span> 10.000–20.000<br /> <span style="display:inline-block;width:1.2em;height:1.2em;background:#8c96c6;border:1px solid #888;"></span> 5000–10.000<br /> <span style="display:inline-block;width:1.2em;height:1.2em;background:#9ebcda;border:1px solid #888;"></span> 2000–5000<br /> <span style="display:inline-block;width:1.2em;height:1.2em;background:#bfd3e6;border:1px solid #888;"></span> &lt; 2000<br /> <span style="display:inline-block;width:1.2em;height:1.2em;background:#999999;border:1px solid #888;"></span> kiin dóóten ]] Dat '''bruttobinnenlandsprodukt''' (kört: '''BBP'''; [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] ''gross domestic product'', kört GDP) is 'n folkswirtskaftelk kentóól, däi däi gehäilweerd fan âal wooren un densten angift, däi in 'n reekenperiôod binnen däi landsgrensen fan 'n folkswirtskaft as enprodukten erwirtskaft't wurdent, nóó 't oftrekken fan âal föörlaistungen.<ref>[https://wirtschaftslexikon.gabler.de/definition/bruttoinlandsprodukt-bip-27867 Bruttoinlandsprodukt (BIP).] wirtschaftslexikon.gabler.de, ofraupen up d' 9. junii 2026. ''„Das Bruttoinlandsprodukt (BIP) misst die Produktion von Waren und Dienstleistungen im Inland nach Abzug aller Vorleistungen.“'' (Dat bruttobinnenlandsprodukt (BBP) met't däi produksjoon fan wooren un densten in 't binnenland nóó 't oftrekken fan âal föörlaistungen.)</ref> Soo wordent âal finóóel gauden, alsoo gauden up d' feraarbaidensstûuf fan 't endferwenden, as wirtskaftslaistung beuemsichtiğt. Bii 't bereeken wordent gauden, däi näit direkt wiiderferwend't, man up lóóger noomen wordent, as föörróódsferannern beuemsichtiğt. Anners as dat [[Wp/frs/Bruttonóósjoonóólinkoomen|bruttonóósjoonóólinkoomen]], dat eerder bruttososjóólprodukt, wordent bii 't bereeken fan 't BBP bloot däi laistungen in 't binnenland noomen; d'r word't dat soo benöymt ''binnenlands''-prinsiip anwend't; däi landsgrensen bünt uutslağgeevend. Dat bruttonóósjoonóólinkoomen d'r teegen richt't sük nóó dat ''binnenlanner''-prinsiip. D'r wordent hir bii ook däi in 't buutenland upbrocht laistungen fan binnenlanners beuemsichtiğt; anners bliivent laistungen näit beuemsichtiğt, däi buutenlanners in 't binnenland upbrocht hebbent. Hir bii bünt alsoo däi woonsitsen fan däi lüü uutslağgeevend.<ref>[https://www.bpb.de/kurz-knapp/lexika/lexikon-der-wirtschaft/18760/bne/ Bruttonationaleinkommen (BNE)], website fan d' ''Bundeszentrale für politische Bildung'', ofraupen up d' 9. junii 2026.</ref> Wordent fan 't BBP däi ofskriivens oftrukken, kriğt man dat [[Wp/frs/Nettobinnenlandsprodukt|nettobinnenlandsprodukt]] (NBP). Dat BBP is 'n móóet föör däi wirtskaftelk laistung fan 'n folkswirtskaft in 'n bepóólt tiidruum. Däi ferannernsróóet fan dat reóóel BBP däint as meetgröet't föör 't [[Wp/frs/Wirtskaftswaasdaum|wirtskaftswaasdaum]] fan däi folkswirtskaften un is d'r mit däi wichtiğst gröet't fan dat folkswirtskaftelk gehäilreeken.<ref>Statistisches Bundesamt: [[Wp/frs/Statistisches Bundesamt: Inlandsproduktsberechnung. Bruttoinlandsprodukt (BIP), abgerufen am 27. Oktober 2017.|Inlandsproduktsberechnung. Bruttoinlandsprodukt (BIP)]], ofraupen up d' 9. junii 2026.</ref> Dat bruttobinnenlandsprodukt kan sük soo wal up stóóten as ook up anner administróótîif of geogróófsk äinhaiden betrekken. Däilwîis wordent dan däi begreepen ''bruttoregjoonóólprodukt'', ''Gross Provincial Product'', ''bruttoweerldprodukt'' un annernt bruukt. Pongdong fan 't BBP in [[Wp/frs/Sosjóólismus|sosjóólistisk]] stóóten was dat nettomaterióólprodukt. == Wellen == [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q12638}} d2523ze3ikojk1792xn6woknwn6vpho 0 3780785 7254380 7241026 2026-07-17T19:18:30Z 猫娘丨ねこむすめ 2684817 海南话正字修改 7254380 wikitext text/x-wiki <small>・[[File:Confusion grey.svg|20px]] 关于指一只国家其国民应有其法益，请看「'''[[Wp/hnm/公民|公民]]'''」（英话：civil）。关于指一只侬属于一只国家其法律资格，请看「'''[[Wp/hnm/国民|国民]]'''」（英话：nationality）。</small> '''市民'''（英话：citizen）是一只[[Wp/hnm/国家|国家]]其[[Wp/hnm/国民|国民]]身份，这批侬拢平样享用公共服务，同时享有社会其相关[[Wp/hnm/法益|法益]]，并承担对伊效忠其义务。历史上，各只国家其总侬数大头分是由臣民组成其。而市民却是一款特殊其身份，伊起源伫城市同古代城邦当中[[Wp/hnm/公爹|公爹]]所享有其法益，由此产生了市民体抑是[[Wp/hnm/资产阶级|资产阶级]]，此后市民其范畴毋断扩大。近代市民资格其扩张抑是缩减，同封建、专制、[[Wp/hnm/民主|民主]]等制度其关系有多多其学术讨论，比论讲对市民其[[Wp/hnm/教育|教育]]同保障其跨国比较，还依然是对策制定及学术研究其重要议题之一。 [[Category:Wp/hnm]] obk0m3ls1z89gdzuk5rqbvwb7aiaqzm 0 3780798 7254689 7226281 2026-07-18T07:26:49Z 26agcp 2575807 7254689 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | nombre = ''Mantis religiosa'' | imagen = European praying mantis (Mantis religiosa) green female Dobruja.jpg | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | phylum = [[Wp/yua/Arthropoda|Arthropoda]] | classis = [[Wp/yua/Insecta|Insecta]] | ordo = [[Wp/yua/Mantodea|Mantodea]] | familia = [[Wp/yua/Mantidae|Mantidae]] | subfamilia = [[Wp/yua/Mantinae|Mantinae]] | tribus = [[Wp/yua/Mantini|Mantini]] | genus = [[Wp/yua/Mantis|Mantis]] | binomial = '''''Mantis religiosa''''' | species_authority = [[Wp/yua/Carlos Linneo|Linnaeus]], 1758 }} Le '''''mantis religiosa''''', ku k'aaba'alta'al xan bey chi'ich' k'áat óol (''insecto que parece rezar''), leti' jump'éel chan ba'alche' yaan u pool ts'íik, nojoch u icho'ob yéetel u yáax ok'ob yaan k'i'ix ti'al u chukik u ja'antaj. Ku jaantik [[Wp/yua/Ya'axkach|ya'axkach]], ''[[Wp/yua/Chapulín|chapulín]]'', [[Wp/yua/Máas|jmáas]] yéetel láak' chan ba'alche'ob, yéetel ku yáantaj ti' u k'a'anal u yóok'ol kaab. U boonil ku suutul ya'ax, chuc wa láak' boono'ob, tumen ku páajtal u yáantal ichil xíiw yéetel che'ob ma' u yila'al. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ik'elo'ob]] {{INTERWIKI|Q268319}} auifd72gpy1n1ju74lz0ci17ilgd3us 0 3780800 7254699 7226283 2026-07-18T07:32:44Z 26agcp 2575807 Agrego taxobox 7254699 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | nombre = Sacuchero | imagen = BEETLE, FIG (Cotinis mutabilis) (7-8-11) 78 circulo montana, patagonia lake ranch estates, scc, az -01 (5916124009).jpg | anchoimagen = 250px | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | phylum = [[Wp/yua/Arthropoda|Arthropoda]] | classis = [[Wp/yua/Insecta|Insecta]] | ordo = [[Wp/yua/Coleoptera|Coleoptera]] | superfamilia = [[Wp/yua/Scarabaeoidea|Scarabaeoidea]] | familia = [[Wp/yua/Scarabaeidae|Scarabaeidae]] | subfamilia = [[Wp/yua/Cetoniinae|Cetoniinae]] | genus = [[Wp/yua/Cotinis|Cotinis]] | genus_authority = Gory & Percheron, 1883 | species = '''''C. mutabilis''''' | binomial = ''Cotinis mutabilis'' | binomial_authority = Gory & Percheron, 1883 }} Le '''sacuchero''' leti’ jump’éel chan ba’alche’ yaan u ya’ax k’áank’anil ku chíikpajal jach ichil u k’iino’ob ja’. Ma’ tu yáantal u k’aas yéetel ku xíimbal tu yéetel nikte’o’ob yéetel che’o’ob. Ti’ le suukil tsikbal máaya ''yucateco'', le '''sacuchero'''’ yaan u nojoch k’ajlayil. Ku ya’alik le ''leyenda''o’ ka le Sacuchero leti’ juntúul nojoch ''guerrero'' tu nohol, tu yaabil u yóol ti’ le nojoch xch’úup Lol Mukuy. Ka ts’o’ok u táakpajal u yaakunto’ob, ma’ tu páajtal u juntúul kuxtal, yéetel le ''dios'' Yum K’aax tu yáantaj Sacuchero tu súutaj bey jump’éel ya’ax chan ba’alche’ ti’al ka bin u kaxtik tu láakal k’iin le xch’úup ku yaakunto’. Tuméen lelo’, ya’ab ''yucateco’''ob ku tuukultiko’ob wa le sacuchero’ okok ichil naj, táan u kaxtik Lol Mukuy. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ik'elo'ob]] {{INTERWIKI|Q941636}} efcy4y5whx7lhv5iz6xbu7vyekiacad 0 3780825 7254186 7253560 2026-07-17T15:30:19Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q111649859]] 7254186 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q111649859}} '''Kayanga Baroda Watongola''' n'omunyabyabutegyeki kandi [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|omunyishengyero omu Uganda]]. Niwe memba omu ishengyero rya Munisipaali ya Kamuli, omu ishengyero rya 11 erya Uganda. Akataaha omu ishengyero aha tiketi y'okwetegyeka.<ref name=":0">Benard, Don M. (2020-11-27). [https://campusbee.ug/news/kyambogo-university-finalist-nominated-to-contest-for-her-fallen-mothers-mp-seat/ "Kyambogo University Finalist Nominated to Contest for Her Fallen Mother's MP Seat"]. ''Campus Bee''. Retrieved 2022-04-06.</ref><ref name=":6">[https://www.redpepper.co.ug/2021/02/kamuli-mp-elect-kayanga/ "Kamuli Municipality MP Elect Kayanga Embarks on "Non-Violent Youth Project"] -". 2021-02-23. Retrieved 2022-04-06.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210804232833/https://www.nbsgroupuganda.com/kamuli-hon-baroda-watongola-donates-to-locals-covid-19-relief-items/ "KAMULI: Hon.Baroda Watongola donates to locals Covid-19 Relief items"]. ''NBS 89.4FM''. 2021-07-05. Archived from the original on 2021-08-04. Retrieved 2022-04-06.</ref> == '''''Ebyafaayo hamwe n'obwegyese''''' == Baroda Watongola ni muhara w'omugyenzi Hajjat Rehema Tiwuwe Watongola, owaabaireho omukiiki omwishengyero omuri Munisipaali ya Kamuli, hamwe na Badiru Watongola, mukuru w'entebe y'ekibiina kya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] (NRM) omuri Munisipaali ya Kamuli.<ref name=":2">''[https://www.youtube.com/watch?v=DdEFzCCxOnY Deceased MP Watongola's daughter joins MP contest for Kamuli municipality]'', retrieved 2022-04-06</ref><ref name=":1">[http://nilepost.co.ug/2020/11/24/daughter-nominated-to-compete-for-deceased-mothers-mp-seat-in-kamuli-municipality/ "Daughter nominated to compete for deceased mother's MP seat in Kamuli Municipality"]. ''Nile Post''. 2020-11-24. Retrieved 2022-04-06.</ref><ref name=":3">URN. [https://observer.ug/news/headlines/67492-late-watongola-s-daughter-kayaga-nominated-for-kamuli-mp-seat "Late Watongola's daughter Kayaga nominated for Kamuli MP seat"]. ''The Observer - Uganda''. Retrieved 2022-04-06.</ref><ref name=":4">[https://www.newvision.co.ug/articledetails/1533437 "Watongola's daughter fights for her mother's shoes"]. ''New Vision''. Retrieved 2022-04-06.</ref> Baroda Watongola akaruga omu itendekyero rya [[Wp/nyn/Kyambogo Univasite|Kyambogo University]] ahu yaatungire diguri y'okubanza omu by'okugarura busya abantu omu byanga byabo. Aine na dipuroma omu mushomo nigwo gumwe.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":5">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/fallen-kamuli-mp-s-daughter-joins-race-to-replace-her-3208374 "Fallen Kamuli MP's daughter joins race to replace her"]. ''Monitor''. 2020-11-24. Retrieved 2022-04-06.</ref> == '''''Omurimo''''' == Baroda akaza omu mwanya gwa nyina nk'omuhakanisa w'entebe ya Munisipaali ya Kamuli omu Disiturikiti ya Kamuli bwanyima ya nyina, Hajjat Rehema Watongola, kufa COVID-19 emyezi mikye etakahikire akaruuru ka boona aka Uganda aka '''2021''' omu yaabaire naayenda kwejumbiramu.<ref name=":2" /><ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>[https://www.matookerepublic.com/2020/11/25/daughter-to-deceased-kamuli-municipality-mp-watongola-nominated-to-defend-mothers-seat/ "Daughter to deceased Kamuli Municipality MP Watongola nominated to "defend" mother's Seat"]. ''Matooke Republic''. 2020-11-25. Retrieved 2022-04-06.</ref><ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name=":5" /> Akatunga okushagikwa kuruga owa mukuru w'ekibiina kya [[Wp/nyn/Forum for Democratic Change|Forum for Democratic Change]] (FDC), Eng. Patrick Oboi Amuriat, oihireho okujwekyera enteekateeka y'eby'obutegyeki etarikushushana.<ref>[https://chimpreports.com/fdcs-amuriat-endorses-nrm-leaning-candidate-for-kamuli-municipality-mp-seat/ "Video: FDC's Amuriat Endorses NRM-leaning Candidate for Kamuli Municipality MP Seat"]. ''ChimpReports''. 2020-12-27. Retrieved 2022-04-06.</ref> Omu karuuru ka boona aka 2021, Baroda akasherura entebe y'omujwekyerwa omu ishengyero aha tiketi y'okwetegyeka, nk'oku nyina yaabaire ari. Akasingura [[Wp/nyn/Mastula Namatovu|Mastula Namatovu]] owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]], Mosses Bigirwa owa [[Wp/nyn/National Unity Platform|National Unity Platform]] (NUP) hamwe na Eng. Geoffrey Mugoye (ondiijo owaayetegyekire).<ref name=":6" /><ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref>[https://www.bukedde.co.ug/articledetails/87058 "The women who trounced men in parliamentary races"]. ''Bukedde''. Retrieved 2022-04-06.</ref> Omu karuuru ka boona aka 2026, akasingurwa [[Wp/nyn/Mastula Namatovu|Mastula Namatovu]] owa [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]], Mosses Bigirwa owa [[Wp/nyn/National Unity Platform|National Unity Platform]] (NUP) hamwe na Eng. Geoffrey Mugoye (ondiijo owaayetegyekire). N'ahabw'ekyo, tarikwija kureebeka omu ishengyero rya 12.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/kamuli-municipality-parliamentary-vote-recount-hits-snag-as-high-court-intervenes-5348816 "Kamuli Municipality parliamentary vote recount hits snag as High Court intervenes"]. ''Monitor''. 2026-02-04. Retrieved 2026-04-28.</ref> == '''Ebihandiiko ebirikugambwaho''' == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q111649859}} g916f71mv7480lfr9sfjrhhdcpd9z4u 0 3781025 7254185 7253581 2026-07-17T15:29:39Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q57825425]] 7254185 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q57825425}} '''Tophace Byagira Kaahwa''' (akazaarwa 1 okwamwenda '''1974''') n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki orikuheereza nk'omujwekyerwa wa Uganda omuri [[Wp/nyn/Japan|Japan]].<ref>Apofeed (24 August 2022). [https://african.business/2022/08/apo-newsfeed/courtesy-call-by-h-e-ms-tophace-kaahwa-ambassador-designate-of-the-embassy-of-the-republic-of-uganda-on-18th-august-2022/ "Courtesy Call by H.E. Ms. Tophace Kaahwa, Ambassador-designate of the Embassy of the Republic of Uganda on 18th August 2022"] (Apofeed on behalf of the Embassy of the Republic of Kenya in Japan). ''African.Business''. Retrieved 17 September 2022.</ref> Akaba ari omukiiki omwishengyero ahabwa omukazi orikujwekyera [[Wp/nyn/Disiturikiti ya Hoima|Disiturikiti ya Hoima]] omu ishengyero rya 10 ('''2016'''–'''2021'''). Akaba ari omukiiki [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|omwishengyero]] ahabwa omukazi orikujwekyera Disiturikiti ya Hoima omu ishengyero rya 9 ('''2011'''–'''2016).'''<ref name=":0">Parliament of Uganda (2017). [https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=432 "Parliament of Uganda Members of the 10th Parliament: Kaahwa Tophace Byagira"]. Kampala: Parliament of Uganda. Retrieved 20 April 2019. </ref> == '''Ebyafaayo hamwe n'obwegyese''' == Kaahwa akazaarwa omu Disiturikiti ya Hoima, omu Kicweka ky'Oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], ebiro 1 okwamwenda '''1974'''. Akashoma aha ishomero rya Kihabwemi Primary School. ahu yaatungire ebigyezo bye ebya Primary Leaving Examinations(PLE) bwanyima yaaza aha ishomero rya Ikoba Girls' Secondary School, ahu yaaherize emishomo ye eya O-Level kandi yaatunga Uganda Certificate of Education(UCE) kuruga aho.<ref name=":0" /> Omu '''1994''', akeehandiikisa omu itendekyero rya Bulera Core Primary Teachers' College, yaamara emishomo omu '''1996''', aine ebaruha y'omwegyesa eya Grade III. Bwanyima, akaheebwa omwanya omu [[Wp/nyn/Kyambogo Univasite|yunivasite ya Kyambogo]], ahu yaabandize kutunga dipuroma omu kwegyesa abaana omuri '''2003''', akakuratirwa diguri y'okubanza omu by'obwegyese omuri '''2008'''. Omuri '''2013''', akatunga diguri ya kabiri omu by'obwegyese, okuteekateekyera hamwe n'okureeberera eby'obwegyese kuruga omu U[[Wp/nyn/Uganda Christian University|ganda Christian University]], omu [[Wp/nyn/Mukono|Disiturikiti ya Mukono]].<ref name=":0" /> == '''Omurimo gw'eby'obutegyeki''' == Omu 2010, akeegaita aha by'obutegyeki bwa Uganda oburikubaasa kutooranwa. Akahakanisa kandi yaasingura ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya National Resistance Movement ekya primary arikuhakanisa Beatrice Byenkya owaabaire ari omu ntebe emirundi ebiri, omu konsitituwensi y'abakazi eya Disiturikiti ya Hoima.<ref>red Kiva (3 September 2010). [https://ugandaradionetwork.com/story/hoimas-beatrice-byenkya-discards-poll-results "Hoima's Beatrice Byenkya Discards Poll Results"]. Kampala: [[:en:Uganda_Radio_Network|Uganda Radio Network]]. Retrieved 20 April 2019.</ref> Akagyenda omu maisho yaasingura akaruuru ka boona kandi yaagaruka yaatoranwa omuri 2016.<ref name=":0" /> Obu yaabaire naakora omu ishengyero, akaba ari memba w'akakiiko akarikukurira ebitongore bya Gavumenti (COSASE), akakiiko akarikukurira eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'akakiiko akarikukurira eby'oburingaaniza.<ref name=":0" /><ref>[https://nilepost.co.ug/2019/09/27/nrms-businge-takes-hoima-seat/ "NRM's Businge takes Hoima seat"]. ''Nile Post''. 27 September 2019. Retrieved 12 April 2021.</ref> == Reeba n'ebi == * List of members of the ninth Parliament of Uganda * List of members of the tenth Parliament of Uganda == Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> == Obubonero oburikuruga aheeru. == * Kiiza Started Out With Sh100 To Become Hoima’s Billionaire As at 18 March 2013. * Residents Query Refinery Plans As of 13 March 2013. [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q57825425}} oakl7cxfvzm46gbpq0h4j166nfk43zh 0 3781029 7254548 7246700 2026-07-18T00:56:55Z Bshiukhiam 2685378 /* */ 7254548 wikitext text/x-wiki '''Tsāngkūi''' nòng âtsipik shìngkhànyû lē nōi nyè nühè jāmkhēu 70 nühè khèunyò hāuvì lìng 250 kínglé nōi nyè. [[File:Tsāngkūi nôk.jpg|thumb|Tsāngkūi]] '''TSĀNGKŪI''' '''ÀTHĀH''' '''Tsāng''' àthāh: Kàu-lī lī nài tsāng shā lóuh jü nü àthàng. '''Kūi''' àthāh: Nōknyū kūi lóuh jü no. '''Tsāngkūi''' ā-ōlòuh kòuhthàng tsāk nōi nyè. == Pàusüpòu shài == '''Tsāngkūi''' nōkkìng kü pàusüpòu naì üh '''ōuh''' nü atìngtīng à thìh kü kī hîe kü shì nyè. Lòunyìh shì shàu kü '''ōuh''' nü atìngtīng à thìh kü kàkēi jē. == Chòngnyùmòngnyū == Tsāngkūi nōk 4th Ālèih-òu 2022 nü tā shūap lōuh nühè 57th Thūonōknyū<nowiki>'''</nowiki>môngkü nōi jè,. Phōhthāng hāuvì nü 144 kínglé nōi nyè. == Ànyì āmuâ == Tsāngkūi hāi lòunyìh shì shàu kü Pātshó nōkìng hāi chàm mè hōikàm môngkü nōi nyè. == Hòikàm == Tsāngkūi Village Council == Tûathìh == Tsāngkūi hāi lòunyìh shì shàu kü Pātshó nōkkìng Baptist Tùathìh kü aī kü nōi nyè. == Nyüthìe == Tsāngkūi hāi lòunyìh shì shàu kü Kòuh-ō nü pàutsàng kü tīu kìuh nühē jāmkheu pòngkü à-ôk nü kō ashài àmònglìng nü nōi jè, nōkphàusüphaū nōkmeī ìm-mēi nü kō ashài àmònglām hōkngàm tsāk nü kō nōi ko. 83zfgh84fqgtvmiyf8p9t1npimik8i4 7254552 7254548 2026-07-18T01:06:10Z Bshiukhiam 2685378 /* Pàusüpòu shài */ 7254552 wikitext text/x-wiki '''Tsāngkūi''' nòng âtsipik shìngkhànyû lē nōi nyè nühè jāmkhēu 70 nühè khèunyò hāuvì lìng 250 kínglé nōi nyè. [[File:Tsāngkūi nôk.jpg|thumb|Tsāngkūi]] '''TSĀNGKŪI''' '''ÀTHĀH''' '''Tsāng''' àthāh: Kàu-lī lī nài tsāng shā lóuh jü nü àthàng. '''Kūi''' àthāh: Nōknyū kūi lóuh jü no. '''Tsāngkūi''' ā-ōlòuh kòuhthàng tsāk nōi nyè. == Pàusüpòu shài == '''Tsāngkūi''' nōkkìng kü pàusüpòu naì üh '''ōuh''' nü atìngtīng à thìh kü kī hîe kü shì nyè. [[File:Brown-bamboo.jpg|thumb|Ōuh-îng]] Lòunyìh shì shàu kü '''ōuh''' nü atìngtīng à thìh kü kàkēi jē. == Chòngnyùmòngnyū == Tsāngkūi nōk 4th Ālèih-òu 2022 nü tā shūap lōuh nühè 57th Thūonōknyū<nowiki>'''</nowiki>môngkü nōi jè,. Phōhthāng hāuvì nü 144 kínglé nōi nyè. == Ànyì āmuâ == Tsāngkūi hāi lòunyìh shì shàu kü Pātshó nōkìng hāi chàm mè hōikàm môngkü nōi nyè. == Hòikàm == Tsāngkūi Village Council == Tûathìh == Tsāngkūi hāi lòunyìh shì shàu kü Pātshó nōkkìng Baptist Tùathìh kü aī kü nōi nyè. == Nyüthìe == Tsāngkūi hāi lòunyìh shì shàu kü Kòuh-ō nü pàutsàng kü tīu kìuh nühē jāmkheu pòngkü à-ôk nü kō ashài àmònglìng nü nōi jè, nōkphàusüphaū nōkmeī ìm-mēi nü kō ashài àmònglām hōkngàm tsāk nü kō nōi ko. mok3c1h7aa82f9mvr681px8v3p7yb47 7254553 7254552 2026-07-18T01:07:55Z Bshiukhiam 2685378 /* */ 7254553 wikitext text/x-wiki '''Tsāngkūi''' nòng âtsipik shìngkhànyû lē nōi nyè nühè jāmkhēu [[Wp/kix/70|70]] nühè khèunyò hāuvì lìng [[Wp/kix/250|250]] kínglé nōi nyè. [[File:Tsāngkūi nôk.jpg|thumb|Tsāngkūi]] '''TSĀNGKŪI''' '''ÀTHĀH''' '''Tsāng''' àthāh: Kàu-lī lī nài tsāng shā lóuh jü nü àthàng. '''Kūi''' àthāh: Nōknyū kūi lóuh jü no. '''Tsāngkūi''' ā-ōlòuh kòuhthàng tsāk nōi nyè. == Pàusüpòu shài == '''Tsāngkūi''' nōkkìng kü pàusüpòu naì üh '''ōuh''' nü atìngtīng à thìh kü kī hîe kü shì nyè. [[File:Brown-bamboo.jpg|thumb|Ōuh-îng]] Lòunyìh shì shàu kü '''ōuh''' nü atìngtīng à thìh kü kàkēi jē. == Chòngnyùmòngnyū == Tsāngkūi nōk 4th Ālèih-òu 2022 nü tā shūap lōuh nühè 57th Thūonōknyū<nowiki>'''</nowiki>môngkü nōi jè,. Phōhthāng hāuvì nü 144 kínglé nōi nyè. == Ànyì āmuâ == Tsāngkūi hāi lòunyìh shì shàu kü Pātshó nōkìng hāi chàm mè hōikàm môngkü nōi nyè. == Hòikàm == Tsāngkūi Village Council == Tûathìh == Tsāngkūi hāi lòunyìh shì shàu kü Pātshó nōkkìng Baptist Tùathìh kü aī kü nōi nyè. == Nyüthìe == Tsāngkūi hāi lòunyìh shì shàu kü Kòuh-ō nü pàutsàng kü tīu kìuh nühē jāmkheu pòngkü à-ôk nü kō ashài àmònglìng nü nōi jè, nōkphàusüphaū nōkmeī ìm-mēi nü kō ashài àmònglām hōkngàm tsāk nü kō nōi ko. shkig1rsh3erdnetqaw579nij2gihv4 7254637 7254553 2026-07-18T07:07:26Z ExfactoLexander 2596303 Adding interwiki links to [[d:Q125293654]] 7254637 wikitext text/x-wiki '''Tsāngkūi''' nòng âtsipik shìngkhànyû lē nōi nyè nühè jāmkhēu [[Wp/kix/70|70]] nühè khèunyò hāuvì lìng [[Wp/kix/250|250]] kínglé nōi nyè. [[File:Tsāngkūi nôk.jpg|thumb|Tsāngkūi]] '''TSĀNGKŪI''' '''ÀTHĀH''' '''Tsāng''' àthāh: Kàu-lī lī nài tsāng shā lóuh jü nü àthàng. '''Kūi''' àthāh: Nōknyū kūi lóuh jü no. '''Tsāngkūi''' ā-ōlòuh kòuhthàng tsāk nōi nyè. == Pàusüpòu shài == '''Tsāngkūi''' nōkkìng kü pàusüpòu naì üh '''ōuh''' nü atìngtīng à thìh kü kī hîe kü shì nyè. [[File:Brown-bamboo.jpg|thumb|Ōuh-îng]] Lòunyìh shì shàu kü '''ōuh''' nü atìngtīng à thìh kü kàkēi jē. == Chòngnyùmòngnyū == Tsāngkūi nōk 4th Ālèih-òu 2022 nü tā shūap lōuh nühè 57th Thūonōknyū<nowiki>'''</nowiki>môngkü nōi jè,. Phōhthāng hāuvì nü 144 kínglé nōi nyè. == Ànyì āmuâ == Tsāngkūi hāi lòunyìh shì shàu kü Pātshó nōkìng hāi chàm mè hōikàm môngkü nōi nyè. == Hòikàm == Tsāngkūi Village Council == Tûathìh == Tsāngkūi hāi lòunyìh shì shàu kü Pātshó nōkkìng Baptist Tùathìh kü aī kü nōi nyè. == Nyüthìe == Tsāngkūi hāi lòunyìh shì shàu kü Kòuh-ō nü pàutsàng kü tīu kìuh nühē jāmkheu pòngkü à-ôk nü kō ashài àmònglìng nü nōi jè, nōkphàusüphaū nōkmeī ìm-mēi nü kō ashài àmònglām hōkngàm tsāk nü kō nōi ko. {{INTERWIKI|Q125293654}} gw66bf6x38asgc2najqlt44duisb099 0 3781403 7254629 7246794 2026-07-18T06:52:46Z Jyotirekha Paw 2694573 7254629 wikitext text/x-wiki Mising agom, gomlab, dírbí, pu:po-jarponam légangé ardapé ager gernékídí:dok ara:do Diram Kumbangké aminsé aginpé unna du:yaryé. Bí dumdum manna, ni:tomém mola, lusog agomémsin lula kélung kéba:lo réngamém aipé í:rbodungai.<ref name=":1">{{Wp/mrg/Cite book|author=Dipak Kumar Doley|title=Mitpan la:ma:nam Mising Tani:|pages=94-98|publication-date=Disembor, 2020|publisher=Tani K. Publication|publication-place=|url=https://dipokkumardoley.in/Books/Mitpanlamanam%20Mising%20Tani.pdf?v=1781678014661}}</ref> == Onam: == Dirham Kumbangmé 1931 dítagdok Ité po:lodo aku Murkongselegdok Koplong do:lu:do it again.Bíkké abudok aminém Umbor Kumbang odokké aminém Nabba Kumbang émtagai. == Ponam: == Dítag 1939 do Dirham Kumbang bí buluké Koplong-Dorkang Pobug Pokodo ponamém poropka.Bí 1945 dítagdo Pobug ponamém auto:pé pokirto. Dítag 1949 do bí Ra:dang Inglis Iskul ém pokurka.Bí Hai Iskuldém potika Dibrugor Gobormen Boyes Hai Iskuldo.Dítag 1950 do Taré Moton tonna buluké do:lungém tonnyutto. Bí 1954 dítagdo Metrigdém pokurka. == Réngam ager == == Ka:yi:sunam == [[Category:Wp/mrg]] <references /> [[Category:Wp/mrg/Mising tani]] j91fiqf7pmltwy1ik3robqsmflc6u07 7254631 7254629 2026-07-18T06:55:15Z Jyotirekha Paw 2694573 7254631 wikitext text/x-wiki Mising agom, gomlab, dírbí, pu:po-jarponam légangé ardapé ager gernékídí:dok ara:do Diram Kumbangké aminsé aginpé unna du:yaryé. Bí dumdum manna, ni:tomém mola, lusog agomémsin lula kélung kéba:lo réngamém aipé í:rbodungai.<ref name=":1">{{Wp/mrg/Cite book|author=Dipak Kumar Doley|title=Mitpan la:ma:nam Mising Tani:|pages=94-98|publication-date=Disembor, 2020|publisher=Tani K. Publication|publication-place=|url=https://dipokkumardoley.in/Books/Mitpanlamanam%20Mising%20Tani.pdf?v=1781678014661}}</ref> == Onam: == Dirham Kumbangmé 1931 dítagdok Ité po:lodo aku Murkongselegdok Koplong do:lu:do it again.Bíkké abudok aminém Umbor Kumbang odokké aminém Nabba Kumbang émtagai. Umbor Kumbangké auwo appi:kai odokké ommé annyikai. 1950 dítagdok botténé tarémo:tondé Koplong do:lu:dém tonnyudnam lédupé buluk éra:dé Péya:pé gingkongkang. Diram Kumbangbí Jonailok agam do:lu:do okumém mola dungka. == Ponam: == Dítag 1939 do Dirham Kumbang bí buluké Koplong-Dorkang Pobug Pokodo ponamém poropka.Bí 1945 dítagdo Pobug ponamém auto:pé pokirto. Dítag 1949 do bí Ra:dang Inglis Iskul ém pokurka.Bí Hai Iskuldém potika Dibrugor Gobormen Boyes Hai Iskuldo.Dítag 1950 do Taré Moton tonna buluké do:lungém tonnyutto. Bí 1954 dítagdo Metrigdém pokurka. == Réngam ager == == Ka:yi:sunam == [[Category:Wp/mrg]] <references /> [[Category:Wp/mrg/Mising tani]] 666zg3k4fz6ufj8z13inzxs7puxb7to 7254632 7254631 2026-07-18T06:56:13Z Jyotirekha Paw 2694573 7254632 wikitext text/x-wiki Mising agom, gomlab, dírbí, pu:po-jarponam légangé ardapé ager gernékídí:dok ara:do Diram Kumbangké aminsé aginpé unna du:yaryé. Bí dumdum manna, ni:tomém mola, lusog agomémsin lula kélung kéba:lo réngamém aipé í:rbodungai.<ref name=":1">{{Wp/mrg/Cite book|author=Dipak Kumar Doley|title=Mitpan la:ma:nam Mising Tani:|pages=94-98|publication-date=Disembor, 2020|publisher=Tani K. Publication|publication-place=|url=https://dipokkumardoley.in/Books/Mitpanlamanam%20Mising%20Tani.pdf?v=1781678014661}}</ref> == Onam: == Dirham Kumbangmé 1931 dítagdok Ité po:lodo aku Murkongselegdok Koplong do:lu:do it again.Bíkké abudok aminém Umbor Kumbang odokké aminém Nabba Kumbang émtagai. Umbor Kumbangké auwo appi:kai odokké ommé annyikai. 1950 dítagdok botténé tarémo:tondé Koplong do:lu:dém tonnyudnam lédupé buluk éra:dé Péya:pé gingkongkang. Diram Kumbangbí Jonailok agam do:lu:do okumém mola dungka.<ref name=":1" /> == Ponam: == Dítag 1939 do Dirham Kumbang bí buluké Koplong-Dorkang Pobug Pokodo ponamém poropka.Bí 1945 dítagdo Pobug ponamém auto:pé pokirto. Dítag 1949 do bí Ra:dang Inglis Iskul ém pokurka.Bí Hai Iskuldém potika Dibrugor Gobormen Boyes Hai Iskuldo.Dítag 1950 do Taré Moton tonna buluké do:lungém tonnyutto. Bí 1954 dítagdo Metrigdém pokurka. == Réngam ager == == Ka:yi:sunam == [[Category:Wp/mrg]] <references /> [[Category:Wp/mrg/Mising tani]] 1c2eeoyzwq6m1h389owcvsjwihzn26n 7254633 7254632 2026-07-18T06:57:59Z Jyotirekha Paw 2694573 7254633 wikitext text/x-wiki Mising agom, gomlab, dírbí, pu:po-jarponam légangé ardapé ager gernékídí:dok ara:do Diram Kumbangké aminsé aginpé unna du:yaryé. Bí dumdum manna, ni:tomém mola, lusog agomémsin lula kélung kéba:lo réngamém aipé í:rbodungai.<ref name=":1">{{Wp/mrg/Cite book|author=Dipok Kr. Dole:|title=MITPANLA:MA:NAM MISING TANI:|pages=94-98|publication-date=Disembor, 2020|publisher=Tani K. Publication|publication-place=|url=https://dipokkumardoley.in/Books/Mitpanlamanam%20Mising%20Tani.pdf?v=1781678014661}}</ref> == Onam: == Dirham Kumbangmé 1931 dítagdok Ité po:lodo aku Murkongselegdok Koplong do:lu:do it again.Bíkké abudok aminém Umbor Kumbang odokké aminém Nabba Kumbang émtagai. Umbor Kumbangké auwo appi:kai odokké ommé annyikai. 1950 dítagdok botténé tarémo:tondé Koplong do:lu:dém tonnyudnam lédupé buluk éra:dé Péya:pé gingkongkang. Diram Kumbangbí Jonailok agam do:lu:do okumém mola dungka.<ref name=":1" /> == Ponam: == Dítag 1939 do Dirham Kumbang bí buluké Koplong-Dorkang Pobug Pokodo ponamém poropka.Bí 1945 dítagdo Pobug ponamém auto:pé pokirto. Dítag 1949 do bí Ra:dang Inglis Iskul ém pokurka.Bí Hai Iskuldém potika Dibrugor Gobormen Boyes Hai Iskuldo.Dítag 1950 do Taré Moton tonna buluké do:lungém tonnyutto. Bí 1954 dítagdo Metrigdém pokurka. == Réngam ager == == Ka:yi:sunam == [[Category:Wp/mrg]] <references /> [[Category:Wp/mrg/Mising tani]] oadw86yc4o0rg4wstdwdervhjetzqts 0 3781597 7254369 7241320 2026-07-17T19:12:55Z 猫娘丨ねこむすめ 2684817 海南话正字修改 7254369 wikitext text/x-wiki [[File:Bisexual_Pride_Flag.svg|thumb|300px|双性恋旗帜]] '''双性恋'''（英话：Bisexuality），一般是指对[[Wp/hnm/公爹|公爹]]同[[Wp/hnm/查某|查某]]拢产生爱慕感、能够同伊建立浪漫关系，抑是认为两者都有性吸引力其一种现象。伫大头分话境下底，当事人认为无论是公爹还是查某，都有想要同伊建立性抑是浪漫关系其魅力。伊是三大主要性倾向分类之一，同[[Wp/hnm/异性恋|异性恋]]、[[Wp/hnm/同性恋|同性恋]]并列伫性取向连续体之内。自认双性恋者其侬，不一定都会认为两性拢拥有平样其性吸引力；多自认双性恋者其侬会认为某种性别相对较有性吸引力。 [[Category:Wp/hnm]] o3r1121xp9ugx3wrn8aespihfdg0w0r 0 3781598 7254371 7219222 2026-07-17T19:13:39Z 猫娘丨ねこむすめ 2684817 海南话正字修改 7254371 wikitext text/x-wiki [[File:Transgender_Pride_flag.svg|thumb|300px|跨性别旗帜]] '''跨性别'''（英话：Transgender）是指一只侬其性别认同抑是性别表达，同伊天生其生理性别不同。如果用医学手段去改变生理性别，就是[[Wp/hnm/变性|变性]]。一般情况下底，包括性别认同同出世时其指定性别相反其侬（跨性别查某、跨性别公爹），有时也包括[[Wp/hnm/非二元性别|非二元性别]]同[[Wp/hnm/酷儿|酷儿]]。跨性别者其身份同伊自身其性倾向无关系。跨性别者可能会认为家己是异性恋者、同性恋者、双性恋者，也可能拒绝定义家己其性取向。 [[Category:Wp/hnm]] gde3yln4oosot4e6rvxmvclv268a83s 0 3783280 7254352 7248369 2026-07-17T18:59:01Z 猫娘丨ねこむすめ 2684817 海南话正字修改 7254352 wikitext text/x-wiki [[File:Igualtat de sexes.svg|thumb|250px|性别平等其通用符号]] '''性别平等'''（英话：Gender equality），也号做'''女男平等'''、'''男女平等'''、'''两性平等'''，传统上也指[[Wp/hnm/查某|查某]]同[[Wp/hnm/公爹|公爹]]应该享有平等其法益，伫「[[Wp/hnm/政治|政治]]、[[Wp/hnm/经济|经济]]、[[Wp/hnm/社会|社会]]、[[Wp/hnm/气质|气质]]、[[Wp/hnm/家|家]]」当中应该受遘完全平等对待，反对[[Wp/hnm/性别歧视|性别歧视]]。 性别平等是《[[Wp/hnm/世界人类法益宣言|世界人类法益宣言]]》其目标之一，伊其目的是营造性别平等其[[Wp/hnm/法律|法律]]同[[Wp/hnm/社会|社会]]环境，亲像推行活动同确保同工同酬。具体实践当中，性别平等其目标是分两性伫归只社会生活当中平等对待，而毋单单是伫政治、工作抑是其他政策规定其领域。 [[Wp/hnm/联合国儿童基金会|联合国儿童基金会]]表示，性别平等「意味着[[Wp/hnm/女|女性]]同[[Wp/hnm/男|男性]]、阿妹同男囝享有平样其法益、资源、机会同保护。伊并毋要求阿妹同男囝，抑是女性同男性一视同仁，抑是伊侬受遘同等对待完全平样。」 算遘2017年，性别平等是[[Wp/hnm/联合国|联合国]]十七项可持续发展目标 (SDG 5) 当中其第五项。[[Wp/hnm/联合国开发计划署|联合国开发计划署]]其人类发展报告，每年拢会衡量性别毋平等情况。 [[Category:Wp/hnm]] cy59f8pbow2ewqwn4xnvx1ovw4wvkgn 7254366 7254352 2026-07-17T19:10:09Z 猫娘丨ねこむすめ 2684817 海南话正字修改 7254366 wikitext text/x-wiki [[File:Igualtat de sexes.svg|thumb|250px|性别平等其通用符号]] '''性别平等'''（英话：Gender equality），也号做'''女男平等'''、'''男女平等'''、'''两性平等'''，传统上也指[[Wp/hnm/查某|查某]]同[[Wp/hnm/公爹|公爹]]应该享有平等其法益，伫「[[Wp/hnm/政治|政治]]、[[Wp/hnm/经济|经济]]、[[Wp/hnm/社会|社会]]、[[Wp/hnm/气质|气质]]、[[Wp/hnm/家|家]]」当中应该受遘完全平等对待，反对[[Wp/hnm/性别歧视|性别歧视]]。 性别平等是《[[Wp/hnm/世界人类法益宣言|世界人类法益宣言]]》其目标之一，伊其目的是营造性别平等其[[Wp/hnm/法律|法律]]同[[Wp/hnm/社会|社会]]环境，亲像推行活动同确保同工同酬。具体实践当中，性别平等其目标是分两性伫归只社会生活当中平等对待，而毋单单是伫政治、工作抑是其他政策规定其领域。 [[Wp/hnm/联合国儿童基金会|联合国儿童基金会]]表示，性别平等「意味着查某同公爹、阿妹同阿哥享有平样其法益、资源、机会同保护。伊并毋要求阿妹同男囝，抑是查某同公爹一视同仁，抑是伊侬受遘同等对待完全平样。」 算遘2017年，性别平等是[[Wp/hnm/联合国|联合国]]十七项可持续发展目标 (SDG 5) 当中其第五项。[[Wp/hnm/联合国开发计划署|联合国开发计划署]]其人类发展报告，每年拢会衡量性别毋平等情况。 [[Category:Wp/hnm]] 8k71xj740a47k37l7xodazxkhixqkjr 0 3783441 7254351 7225688 2026-07-17T18:58:36Z Adithyak1997 2494813 ഫലകം ചേർത്തു 7254351 wikitext text/x-wiki [[File:Rajapuram(Kasargod) an evening view.jpg|thumb|രാജപുരം പട്ടണം - സന്ധ്യാസമയത്തെ കാഴ്ച]] കേരളത്തിലെ കാസർകോഡ് ജില്ലയുടെ ക്ഴക്കൻ മലയോരത്തുള്ള ഒരു കുടിയേറ്റ കേന്ദ്രമാണ് രാജപുരം. കള്ളാർ പഞ്ചായത്തിലാണ് ഈ ഗ്രാമം. ഒരു കുടിയേറ്റകേന്ദ്രമാവുന്നതിന് മുൻപ്, ഏച്ചിക്കോൽ എന്നപേരിലാണ് ഈ പ്രദേശം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. 1943 -ൽ കോട്ടയം ജില്ലയിൽ നിന്നും കുടിയേറിയ ക്നാനായവിഭാഗത്തിലുള്ള ക്രിസ്തീയരാണ് രാജപുരം എന്ന പേര് ഈ പ്രദേശത്തിന് നൽകിയത്. വിദ്യാലയങ്ങൾ, കോളേജ്, ബാങ്കുകൾ, പൊലീസ് സ്റ്റേഷൻ, പോസ്റ്റോഫീസ്, രജിസ്ട്രാർ ആഫീസ്, കൃഷിഭവൻ തുടങ്ങിയ പൊതുസ്ഥാപനങ്ങളോടെ വികസനത്തിനാവശ്യമായ ഒട്ടനവധി സൗകര്യങ്ങൾ ഇന്നിവിടെ ഉണ്ട്. [[File:Rajapuram HolyFamilyHighSchool.jpg|thumb|ഹോളിഫാമിലി ഹയർസെക്കണ്ടറി സ്കൂൾ]] == എത്തിച്ചേരാൻ == ===വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം=== അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം മംഗലാപുരവും കണ്ണൂരും ആണ്. മംഗലാപുരവും വിമാനത്താവളം 100 കിലോമീറ്റർ അകലെയായാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. കണ്ണൂർ വിമാനത്താവത്തിലേക്ക് 91 കിലോമീറ്റർ ദൂരമുണ്ട്. === തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം === ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ 23 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള [[Wy/ml/കാഞ്ഞങ്ങാട്|കാഞ്ഞങ്ങാട്]]. === റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം === കാഞ്ഞങ്ങാട് നിന്നും റോഡ് മാർഗം ഒടയഞ്ചാൽ വഴി രാജപുരത്ത് എത്തിച്ചേരാം. കാഞ്ഞങ്ങാട് - പാണത്തൂർ റൂട്ടിലാണ് ഇ സ്ഥലം. ശരാശരി പതിനഞ്ച് മിനിറ്റ് ഇടവേളയിൽ ബസ്സ് ലഭ്യമാണ്. അമ്പത് മിനിറ്റാണ് ബസ് യാത്രാസമയം. ==കാണാൻ== രാജപുരത്തെ ഒരു വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രം എന്ന് പറയാനാവില്ല. എന്നാൽ, വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളായ റാണിപുരം, കോട്ടഞ്ചേരി എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് പോകുന്നവർക്ക് രാജപുരം ഒരു ഇടത്താവളമായിരിക്കും. == ഭക്ഷണം == കേരളീയ ഭക്ഷണം ലഭിക്കുന്ന ഹോട്ടലുകളും തട്ടുകടകളും രാ‍പുരത്തും തൊട്ടടുത്ത കള്ളാറും ഉണ്ട്. സ്വകാര്യവ്യക്തികൾ നടത്തുന്ന ഹോംസ്റ്റേകളിലും ഭക്ഷണം ലഭ്യമാണ്. == താമസം == സ്വകാര്യ ഹോംസ്റ്റേകൾ ഉണ്ട്. പൈനിക്കരയിലെ ജോയ്സ് ഹോം അത്തരത്തിലൊന്നാണ്. == അടുത്ത ലക്ഷ്യസ്ഥാനം == [[Wy/ml/വെള്ളരിക്കുണ്ട്|വെള്ളരിക്കുണ്ടിന്]] അടുത്തായുള്ള [[Wy/ml/കോട്ടഞ്ചേരി മല|കോട്ടഞ്ചേരി,]] [[Wy/ml/റാണിപുരം|റാണിപുരം]], കർണ്ണാടകയിലെ [[Wy/ml/കാവേരി (കർണ്ണാടക)|കാവേരി]] എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് ഇതുവഴി എത്തിച്ചേരാം. {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/കാസർഗോഡ്}} [[Category:Wy/ml]] 9gnt1a7dwbmqgkppwi26zypbvyg6ixz 0 3783609 7254180 7253691 2026-07-17T15:21:54Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q98502288]] 7254180 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q98502288}} '''Emma Naluyima''' (owaazairwe omu myaka ya 1980) n'omushaho w'enyamaishwa omu Yuganda, omuhingi w'omu ndembo, omushuubuzi, omwegyesa w'eishomero rya puraimare, kandi omwegyesa w'okuriisa enyamaishwa n'ebihingwa.<ref>Esther Oluka (18 September 2013). [https://www.monitor.co.ug/Magazines/Farming/After-sharing-her-story--Naluyima-now-sells-40-more-piglets-/689860-1996376-j4s9cm/index.html "After sharing her story, Naluyima now sells 40 more Camborough piglets each month"]. Daily Monitor. Kampala. Retrieved 19 August 2020.</ref><ref name=":0">Carolyne Nakazibwe (14 August 2020). [https://observer.ug/lifestyle/66116-at-40-dr-emma-naluyima-s-triumphs-are-enviable "At 40, Dr Emma Naluyima's triumphs are enviable"]. The Observer (Uganda). Kampala. Retrieved 19 August 2020.</ref> Kikabarirwa ngu naatunga doora za Amerika 100,000 buri mwaka kuruga omu faamu ye eri aha hiika 1.0 (0.40 ha), omu Bwerenga, omu Disiturikiti ya Wakiso, Uganda.<ref name=":1">Daily Monitor (4 September 2019). [https://www.monitor.co.ug/Magazines/Farming/Dr--Emma-Naluyima--Baba-Dioum-win-US-100-000/689860-5260790-y0whjk/index.html "Uganda and Baba Dioum of Senegal jointly win US$100,000 Africa Food Prize at the African Green Revolution Forum"]. Daily Monitor. Kampala. Retrieved 19 August 2020.</ref> == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Naluyima akazaarwa omu mwaka gwa 1980 omuri Entebbe, Yuganda. Ishe, Chris Kikwabanga, akaba ari omuvugi w'enyonyi kandi nyina, Margaret Nanziri, akaba ari omukozi wa banka.<ref name=":0" /> Naluyima akashomera omuri Stella Maris Primary School omuri Nkokonjeru, omu Disiturikiti ya Buikwe. Ahabw'okushoma kwe okwa O-Level na A-Level, akashomera omu Maryhill High School omu rurembo Mbarara. Bwanyima akaheebwa diguri ya Bachelor of Veterinary Medicine kuruga Makerere University, Yuganda's largest and oldest public university, yaaheza emishomo ye. Bwanyima, akaheebwa diguri ya Master of Health Services Research in Veterinary Medicine, kuruga Makerere University.<ref name=":0" /> == Omurimo == Naluyima ku yaaherize diguri ye eya BVM omuri 2004, ekitongore kya ''National Animal Genetic Resources Centre and Databank'' (Nagric), omu Entebbe, kikamuheereza omurimo gw'obutwire, ogurimu n'enju ya Gavumenti. Bwanyima y'emyaka ebiri ahari Nagric, akarekura omurimo ogurimu omushaara, omu Kwamunaana 2006 yaatandika faamu ye y'empunu ey'okubanza, aha eitaka rikye ery'eka ye, aine obukaikuru bubiri bwa sente za Yuganda (nk'orukumi rwa doora za Amerika omu bwire obwo) ezi yaayegurize. Faamu egyo y'empunu ekabaasa kushashurira diguri ye eya kabiri. Omu 2010, akashwerwa Ssalongo Washington Mugerwa, omwegyesa w'eishomero. Bakagura hiika 6.5 (hiika 3) kandi Naluyima yaafurura empunu ze ikumi omu maka gaabo agasya.<ref name=":0" /> == Eby'obushubuzi == Ebi arikukora hati harimu (a) omusiri gw'ebitookye n'emboga, otwariiremu enyanya, emboga, ekikuta, ebitookye hamwe n'emboga ezindi.<ref name=":0" /> (b) Eirindiro ry'empunu ezirikuhika haihi 30.<ref name=":2">Nelson Muhanguzi (7 November 2012). [https://www.monitor.co.ug/Magazines/Farming/Camborough-Pigs--A-breed-that-is-worth-the-cost/689860-1613278-15lwmqaz/index.html "Camborough Pigs: A breed that is worth the cost"]. Daily Monitor. Kampala. Retrieved 19 August 2020.</ref> (c) Entebbe Animal Care Centre, eirwariro ry'enyamaishwa.<ref name=":2" /> (d) Eishomero ry'okubanza eririmu abeegi abarikuhika haihi 300 hamwe n'abeegyesa 20.<ref name=":0" /> (e) Faamu y'ekikere ahu giraasi y'ekikere erikuguzibwa abarikukora eby'okwesiiga.<ref name=":0" /> (f) Naakunda kugira ente ezirikuhika ikumi na ibiri, ekibinja ky'enkoko hamwe n'ebidiba bina eby'omu itaka ebirikukoresibwa omu kuriisa ebyenyanja.<ref name=":3">Susan McMillan (7 March 2018). [https://news.ilri.org/2018/03/07/ugandan-emma-naluyima-describes-her-thriving-pigcrop-farm-at-the-global-forum-for-food-and-agriculture/ "Ugandan Emma Naluyima describes her thriving pig+crop farm at the Global Forum for Food and Agriculture"]. Nairobi: International Livestock Research Institute. Retrieved 19 August 2020.</ref> (g) Okurambura faamu ye nikugura USh100,000 (nk'oburikwingana US$28) buri muntu.<ref name=":0" /> Naayeta faamu ye '''One Acre Limited'''.<ref name=":3" /> == Ebirabo == Omu Kwamwenda 2019, Emma Naluyima akaba ari omwe aha basingire ekirabo kya Africa Food Prize ekya 2019 (ekyabaire kiri ekirabo kya Yara Prize). Omwe aha basingire nawe akaba ari Baba Dioum owa Senegal. Ababiri aba bakagabana ekirabo kya doora za Amerika 100,000 ez'esente zenyini.<ref name=":1" /> == Eka == Emma Naluyima ashweirwe Ssalongo Washington Mugerwa ou aine nawe abaana bana, otwariiremu n'abarongo abakuru abahara, abaazairwe omu 2011.<ref name=":0" /> == Reeba na == * Agriculture in Uganda * Dairy industry in Uganda == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q98502288}} dkohv99va31q37gktwy1qw8t65uvn84 0 3784384 7254252 7250734 2026-07-17T17:08:38Z Atibrarian 2571314 Iri ukpinri bae ebe 7254252 wikitext text/x-wiki {{Wp/ish/Databox|item=Q23806}} 10 (igbe) [[Wp/ish/Uno̱nba|Uno̱nba]] ni eva sabo̱ ghae no̱n re̱ khan [[Wp/ish/9|isinlin]].O̱le amie̱n akue̱ mi [[Wp/ish/11|ugbolo̱o (11)]] O̱nan hi ebare̱ lo emin kugbe o̱si unun bi o̱nan gbe̱n. Eba tie o̱ni uno̱nba bhi ebo da ha yi ebe ye̱re bhi e̱ke̱ proto Germanic. O̱ni iye̱n nan da yi ebe dia bi igbe bhi e̱ke̱ uro Germanic bi e̱bho na tie Dutch, German bi Swedish.Ebeze̱ no̱n ni uno̱nba nan da gba oto̱ o̱le hi ranmuda ikpabo̱ igbe bi ikpianwe̱ igbe o̱le o̱ria mo̱n. O̱le agbo̱n a ka e̱ghe ni. [[Category:Wp/ish]] {{INTERWIKI|Q23806}} nbc2wdu70xoo36302bthveuh9lkfudo 7254271 7254252 2026-07-17T17:39:59Z Atibrarian 2571314 Ihenhi emi na gben 7254271 wikitext text/x-wiki {{Wp/ish/Databox|item=Q23806}} 10 (igbe) [[Wp/ish/Uno̱nba|Uno̱nba]] ni eva sabo̱ ghae no̱n re̱ khan [[Wp/ish/9|isinlin]]. O̱le amie̱n akue̱ mi [[Wp/ish/11|ugbolo̱o (11)]] O̱nan hi ebare̱ lo emin kugbe o̱si unun bi o̱nan gbe̱n. Eba tie o̱ni uno̱nba bhi ebo da ha yi ebe ye̱re bhi e̱ke̱ proto Germanic. O̱ni iye̱n nan da yi ebe dia bi igbe bhi e̱ke̱ uro Germanic bi e̱bho na tie Dutch, German bi Swedish. Ebeze̱ no̱n ni uno̱nba nan da gba oto̱ o̱le hi ranmuda ikpabo̱ igbe bi ikpianwe̱ igbe o̱le o̱ria mo̱n. O̱le agbo̱n a ka e̱ghe ni. [[Category:Wp/ish]] {{INTERWIKI|Q23806}} mtxeevra9z1zyo1m7h1930wlb2gmfuk 7254288 7254271 2026-07-17T18:00:45Z Atibrarian 2571314 Iri oseli bae ebe 7254288 wikitext text/x-wiki {{Wp/ish/Databox|item=Q23806}} 10 (igbe) [[Wp/ish/Uno̱nba|Uno̱nba]] ni eva sabo̱ ghae no̱n re̱ khan [[Wp/ish/9|isinlin]]. O̱le amie̱n akue̱ mi [[Wp/ish/11|ugbolo̱o (11)]] O̱nan hi ebare̱ lo emin kugbe o̱si unun bi o̱nan gbe̱n.<ref>https://www.computerhope.com/jargon/num/10.htm </ref> Eba tie o̱ni uno̱nba bhi ebo da ha yi ebe ye̱re bhi e̱ke̱ proto Germanic. O̱ni iye̱n nan da yi ebe dia bi igbe bhi e̱ke̱ uro Germanic bi e̱bho na tie Dutch, German bi Swedish. Ebeze̱ no̱n ni uno̱nba nan da gba oto̱ o̱le hi ranmuda ikpabo̱ igbe bi ikpianwe̱ igbe o̱le o̱ria mo̱n. O̱le agbo̱n a ka e̱ghe ni. ==O̱seli== [[Category:Wp/ish]] {{INTERWIKI|Q23806}} c5au453n7z7k83aztygax8zcc8c4nd5 7254290 7254288 2026-07-17T18:03:07Z Atibrarian 2571314 Ihenhi emi na gben 7254290 wikitext text/x-wiki {{Wp/ish/Databox|item=Q23806}} 10 (igbe) [[Wp/ish/Uno̱nba|Uno̱nba]] ni eva sabo̱ ghae no̱n re̱ khan [[Wp/ish/9|isinlin]]. O̱le amie̱n akue̱ mi [[Wp/ish/11|ugbolo̱o (11)]] O̱nan hi ebare̱ lo emin kugbe o̱si unun bi o̱nan gbe̱n.<ref>https://www.computerhope.com/jargon/num/10.htm </ref> Eba tie o̱ni uno̱nba bhi ebo da ha yi ebe ye̱re bhi e̱ke̱ proto Germanic. O̱ni iye̱n nan da yi ebe dia bi igbe bhi e̱ke̱ uro Germanic bi e̱bho na tie Dutch, German bi Swedish. Ebeze̱ no̱n ni uno̱nba nan da gba oto̱ o̱le hi ranmuda ikpabo̱ igbe bi ikpianwe̱ igbe o̱le o̱ria mo̱n. O̱le agbo̱n a ka e̱ghe ni. == O̱seli == <references /> [[Category:Wp/ish]] {{INTERWIKI|Q23806}} ji0p0l186ev8f775e50jk3phdmyquc1 0 3784385 7254175 7232441 2026-07-17T15:17:07Z Atibrarian 2571314 ihemi bae ebe 7254175 wikitext text/x-wiki {{Wp/ish/Databox|item=Q37136}} 11 ( Ugbolo̱o) O̱le hi uno̱nba no̱n no oto̱ re no̱n re̱ khan igbe (10) nan ka mie̱n akue̱ mi igbeva. O̱le hi uno̱nba no̱n khere ne̱n no̱n mue̱n ikpeba ea bhi ebo. [[Category:Wp/ish]] {{INTERWIKI|Q37136}} 1gm1m72aanbop6bvap4t2p2cf8q4jsp 7254246 7254175 2026-07-17T17:04:45Z Atibrarian 2571314 Iri ukpinri bae ebe 7254246 wikitext text/x-wiki {{Wp/ish/Databox|item=Q37136}} 11 ( Ugbolo̱o) O̱le hi uno̱nba no̱n no oto̱ re no̱n re̱ khan [[Wp/ish/10|igbe (10)]] nan ka mie̱n akue̱ mi igbeva. O̱le hi uno̱nba no̱n khere ne̱n no̱n mue̱n ikpeba ea bhi ebo. [[Category:Wp/ish]] {{INTERWIKI|Q37136}} dvda1rib0jepbi35yk3335zucke7zkr 7254249 7254246 2026-07-17T17:05:21Z Atibrarian 2571314 Iri ukpinri bae ebe 7254249 wikitext text/x-wiki {{Wp/ish/Databox|item=Q37136}} 11 ( Ugbolo̱o) O̱le hi [[Wp/ish/Uno̱nba|uno̱nba]] no̱n no oto̱ re no̱n re̱ khan [[Wp/ish/10|igbe (10)]] nan ka mie̱n akue̱ mi igbeva. O̱le hi uno̱nba no̱n khere ne̱n no̱n mue̱n ikpeba ea bhi ebo. [[Category:Wp/ish]] {{INTERWIKI|Q37136}} erhlwixg98j9j0vzjitzloalzm528p4 0 3784585 7254237 7234461 2026-07-17T16:38:39Z SijiR 2605323 category added 7254237 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|pgname=കോട്ടയം ജില്ല}} '''കോട്ടയം ജില്ല''' ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമായ കേരളത്തിലെ 14 ജില്ലകളിൽ ഒന്നാണ്. കോട്ടയം ജില്ലയിൽ ആറ് മുനിസിപ്പൽ പട്ടണങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു: കോട്ടയം, ചങ്ങനാശ്ശേരി, പാലാ, ഈരാറ്റുപേട്ട, ഏറ്റുമാനൂർ, വൈക്കം. കേരളത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കോട്ടയം എറണാകുളം, ഇടുക്കി, പത്തനംതിട്ട, ആലപ്പുഴ ജില്ലകളുമായി അതിർത്തി പങ്കിടുന്നു. അറബിക്കടലോ മറ്റ് ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമോ അതിർത്തി പങ്കിടാത്ത കേരളത്തിലെ ഏക ജില്ലയാണിത്. {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/മധ്യ തിരുവിതാംകൂര്‍}} [[Category:Wy/ml]] 4owigwvtybbv1qdn44yl73yyawso7vn 0 3784741 7254300 7252284 2026-07-17T18:09:06Z SijiR 2605323 category added. 7254300 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Mridanga Saileswari Kshethram, Muzhakkunnu inside (6) (cropped).jpg}} [[Wy/ml/കേരളം|കേരളത്തിലെ]] കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ ഇരിട്ടി താലൂക്കിലെ പേരാവൂർ ബ്ലോക്കിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധമായ സ്ഥലമാണ് മുഴക്കുന്ന്. മുഴക്കുന് ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലാണ് ഈ പ്രദേശം ഉൾപ്പെടുന്നത്. പ്രസിദ്ധമായ മൃദംഗശൈലേശ്വരീക്ഷേത്രം ഇവിടെയാണ്. കിഴക്കൻമലയോരത്തുള്ള ഇവിടം വിനോദസഞ്ചാരികളുടെയും തീർത്ഥാടകരുടേയും ഇഷ്ടകേന്ദ്രം കൂടിയാണ്. ==പ്രധാന കേന്ദ്രം== [[File:Mridanga Saileswari Temple Muzhakuunnu Kannur 2026- 01.jpg|thumb|300px|]] മുഴക്കുന്ന് ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധമായ മുഴക്കുന്ന് മൃദംഗശൈലേശ്വരീ ക്ഷേത്രമാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന സന്ദർശനകേന്ദ്രം. മലബാറിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നാണിത്. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം ജഗദീശ്വരിയായ ആദിപരാശക്തിയാണ് ഇവിടത്തെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ. കർണാടകയിലെ പ്രസിദ്ധമായ കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രത്തിന് തുല്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ, മൂകാംബികയിലേതുപോലെ മഹാകാളി (പോർക്കലി)-മഹാലക്ഷ്മി-മഹാസരസ്വതി ഐക്യരൂപേണയാണ് ഭഗവതിയെ ആരാധിച്ചുവരുന്നത്. == എത്തിച്ചേരാൻ == ===വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം=== കണ്ണൂർ അന്താരാഷ്ട്രവിമാനത്താവളമാണ് അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം. മുഴക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽനിന്ന് 24 കിലോമീറ്റർ അകലെയായാണ്. === തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം === ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ 36 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള തലശ്ശേരി ആണ്. === റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം === *തലശേരിയിൽ നിന്നും 36 കിലോമീറ്റർ റോഡ് മാർഗം സഞ്ചരിച്ചാൽ മുഴക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേരാം. *തൊട്ടടുത്ത പ്രധാന നഗരകേന്ദ്രമായ തലശ്ശേരിയിൽ നിന്നും തലശ്ശേരി - കൂർഗ് റോഡ് റോഡ് മാർഗം ഏകദേശം 37 കിലോമീറ്റർ യാത്ര ചെയ്താൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്താം. മെച്ചപ്പെട്ട റോഡ് സൗകര്യമായതിനാൽ ഏകദേശം ഒരു മണിക്കൂർ യാത്രയിൽ മുഴക്കുന്നിലെത്താം. മുഴക്കുന്നിലെ പുരളിമലയുടെ വടക്കേ താഴ്വരയിലാണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. *കണ്ണൂരിലെ പ്രതിദ്ധ തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രമായ കൊട്ടിയൂരിൽ നിന്നും ഏകദേശം 25 കിലോമീറ്റർ മലയോര ഹൈവേ വഴി സഞ്ചരിച്ചാൽ മുഴക്കുന്നിലെത്താം. *പറശ്ശിനിക്കടവിൽ നിന്നും ഏകദേശം 46 കിലോമീറ്റർ ദൂരെയാണ് മുഴക്കുന്ന്. *വയനാട്ടിലെ മാനന്തവാടിയിൽ നിന്ന് - 46 കിലോമീറ്റർ മലയോര ഹൈവേ വഴി യാത്രചെയ്താൽ മുഴക്കുന്നിലെത്തും. ==താമസ സൗകര്യം== കേരളീയഭക്ഷണവിഭവങ്ങൾ ലഭിക്കുന്ന ഹോട്ടലുകൾ മുഴക്കുന്നിലും സമീപകേന്ദ്രങ്ങളിലും ഉണ്ട്. താമസിക്കുന്നതിന് നിരവധി ഹോംസ്റ്റേയും ലഭ്യമാണ്. ==ചിത്രശാല== <gallery mode="packed"> File:Mridanga Saileswari Temple Muzhakuunnu Kannur 2026- 09.jpg File:Mridanga Saileswari Temple Muzhakuunnu Kannur 2026- 07.jpg File:Mridanga Saileswari Temple Muzhakuunnu Kannur 2026- 06.jpg </gallery> [[Category:Wy/ml]] {{INTERWIKI|Q6944439}} {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/കണ്ണൂർ ജില്ല}} cct4lr5lbfx3nogrnvhq088b8esqo2e 1 3785132 7254274 7239547 2026-07-17T17:45:16Z TheFlagandAnthemGuy 2568147 /* Coordinamento */ Reply 7254274 wikitext text/x-wiki == Coordinamento == Dato che la wiki emiliano-romagnolo sta andando verso la separazione e l'incubator Romagnolo ha palesemente bisogno di una riorganizzazione da cima a fondo, ecco qui giusto due cose che mi sento di mettere sul tavolo (e che magari diventeranno delle discussioni indipendenti): # sarebbe bene assicurarci che le voci romagnole (come sono, sono) della wiki emiliano-romagnola siano state migrate per tempo qui prima di richiedere definitivamente la separazione. # sarebbe bene incontrarci noi interessati su una piattaforma social che permetta uno scambio più immediato, sull'incubator e sulla lingua in generale; personalmente ho familiarità con discord ma prima di creare un server lascio a voi i suggerimenti # non giriamoci attorno, il Romagnolo è molto decentralizzato e nessuno di noi ha voglia di pestarci i piedi a vicenda tra grafie e varietà locali, ma se vogliamo farla funzionare dovremo affrontare di petto la questione (di cui il punto 2). Anticipo subito che sarei per partire con un approccio decentralizzato su modello della wiki emilianoromagnola con base almeno le varietà principali studiate da Vitali e Poggia in "Dialetti romagnoli" (2014). # Al momento il codice ISO "RGN" è esteso anche alle parlate del Gallopiceno, concentrate nella zona Pesaro-Urbino che si trovano fuori dalla Romagna storica e linguistica e che lo stesso Vitali ascrive ad un gruppo a sé. Sarebbe da "adottare" pure queste in attesa di un aggiornamento e in tal caso inviteremmo pure i locutori del posto a partecipare. Fatemi sapere cortesemente. [[User:TheFlagandAnthemGuy|TheFlagandAnthemGuy]] ([[User talk:TheFlagandAnthemGuy|talk]]) 15:44, 1 July 2026 (UTC) :@[[User:TheFlagandAnthemGuy|TheFlagandAnthemGuy]] :Ti ringrazio per avver avviato questa preziosa discussione. Pur non conoscendo molto bene il romagnolo, essendo nato e cresciuto in Romagna, mi farebbe piacere contribuire in qualche modo alla riorganizzazione dell'incubator. Dal momento che (ri)creare una Wikipedia da zero è un lavoro tutt’altro che semplice, inviterei tutte le persone potenzialmente interessate al progetto, anche chi magari sta seguendo la discussione in silenzio, a intervenire, senza impegno chiaramente. In questa fase, più che mai, è importante capire se esiste un certo numero di utenti potenzialmente interessati alla creazione di questa edizione di Wikipedia. Più persone si riescono a coinvolgere fin dall'inizio, più sarà facile suddividere il lavoro e portare avanti il progetto. :Detto ciò, rispondo di seguito ai quattro punti che hai sollevato: :# Sono favorevole alla migrazione di tutte le voci in romagnolo da Wikipedia eml prima di richiedere la separazione. Come prima attività di riorganizzazione ci si potrebbe dedicare proprio alla ricerca di voci ancora da migrare. Unica accortezza: se migriamo le voci così come sono, assicuriamoci di citare gli utenti che vi hanno contribuito, come previsto dalle [[w:en:Wikipedia:Copying within Wikipedia|linee guida in inglese]]. :# Ritengo molto utile creare uno spazio social a supporto del lavoro da svolgere qui, non solo per migliorare il coordinamento tra noi, ma anche per facilitare lo scambio di informazioni e risorse che magari non sono note a tutti gli utenti. Personalmente non ho molta dimestichezza con Discord, ma non avrei problemi a imparare a utilizzarlo meglio per questo scopo. Nel caso in cui Discord non dovesse riscuotere un consenso condiviso, suggerirei Telegram come alternativa. :# Questo punto secondo me ha bisogno di essere discusso in maniera approfondita. Sulle premesse sono assolutamente d'accordo, ma eviterei approcci decentralizzati, in quanto complicherebbero inutilmente un progetto che già per sua natura è molto complesso. Io sarei più per un approccio unificatore ispirato alle "grandi" edizioni di Wikipedia. In ogni caso, prima di prendere decisioni in merito, suggerirei di prenderci del tempo per studiare le modalità con cui, in altre edizioni linguistiche, si sono affrontate situazioni analoghe. Ciò che sicuramente rappresenta un ostacolo ulteriore è il fatto che, ad oggi, non esistono né una standardizzazione, né tantomeno una grafia romagnola universalmente condivise. Ci sarà da discuterne molto secondo me. :# Personalmente non ho approfondito la questione, ma, prendendo per vero quanto hai scritto, va da sè che una Wikipedia in romagnolo associata al codice ISO rgn dovrebbe includere in qualche modo anche le parlate del "gallopiceno". :Colgo l'occasione per segnalare che qualche mese fa ho avviato il progetto di [[s:mul:Wikisource:Main Page/Rumagnôl|Wikisource in romagnolo]], dove ho iniziato a caricare e trascrivere alcuni libri in romagnolo di pubblico dominio che ho trovato in rete. A differenza di Wikipedia, la creazione di una nuova versione linguistica di Wikisource non passa attraverso l'Incubator, ma i contenuti vengono inseriti direttamente nell'edizione multilingue di Wikisource. Ho pensato che questo progetto potrebbe interessare anche a chi intende contribuire qui, quindi invito a darci un'occhiata. :[[User:Ganjidvd|Ganjidvd]] ([[User talk:Ganjidvd|talk]]) 13:30, 4 July 2026 (UTC) ::(spezzo le risposte mer maggiore interattività) ::# di fatto sembra che la migrazione sia già bella che fatta, però giustamente sarebbe da segnare gli autori. ::[[User:TheFlagandAnthemGuy|TheFlagandAnthemGuy]] ([[User talk:TheFlagandAnthemGuy|talk]]) 17:45, 17 July 2026 (UTC) 4y21fpu5uiimdncjhd929ufuha0bosn 7254277 7254274 2026-07-17T17:47:20Z TheFlagandAnthemGuy 2568147 /* Coordinamento */ Reply 7254277 wikitext text/x-wiki == Coordinamento == Dato che la wiki emiliano-romagnolo sta andando verso la separazione e l'incubator Romagnolo ha palesemente bisogno di una riorganizzazione da cima a fondo, ecco qui giusto due cose che mi sento di mettere sul tavolo (e che magari diventeranno delle discussioni indipendenti): # sarebbe bene assicurarci che le voci romagnole (come sono, sono) della wiki emiliano-romagnola siano state migrate per tempo qui prima di richiedere definitivamente la separazione. # sarebbe bene incontrarci noi interessati su una piattaforma social che permetta uno scambio più immediato, sull'incubator e sulla lingua in generale; personalmente ho familiarità con discord ma prima di creare un server lascio a voi i suggerimenti # non giriamoci attorno, il Romagnolo è molto decentralizzato e nessuno di noi ha voglia di pestarci i piedi a vicenda tra grafie e varietà locali, ma se vogliamo farla funzionare dovremo affrontare di petto la questione (di cui il punto 2). Anticipo subito che sarei per partire con un approccio decentralizzato su modello della wiki emilianoromagnola con base almeno le varietà principali studiate da Vitali e Poggia in "Dialetti romagnoli" (2014). # Al momento il codice ISO "RGN" è esteso anche alle parlate del Gallopiceno, concentrate nella zona Pesaro-Urbino che si trovano fuori dalla Romagna storica e linguistica e che lo stesso Vitali ascrive ad un gruppo a sé. Sarebbe da "adottare" pure queste in attesa di un aggiornamento e in tal caso inviteremmo pure i locutori del posto a partecipare. Fatemi sapere cortesemente. [[User:TheFlagandAnthemGuy|TheFlagandAnthemGuy]] ([[User talk:TheFlagandAnthemGuy|talk]]) 15:44, 1 July 2026 (UTC) :@[[User:TheFlagandAnthemGuy|TheFlagandAnthemGuy]] :Ti ringrazio per avver avviato questa preziosa discussione. Pur non conoscendo molto bene il romagnolo, essendo nato e cresciuto in Romagna, mi farebbe piacere contribuire in qualche modo alla riorganizzazione dell'incubator. Dal momento che (ri)creare una Wikipedia da zero è un lavoro tutt’altro che semplice, inviterei tutte le persone potenzialmente interessate al progetto, anche chi magari sta seguendo la discussione in silenzio, a intervenire, senza impegno chiaramente. In questa fase, più che mai, è importante capire se esiste un certo numero di utenti potenzialmente interessati alla creazione di questa edizione di Wikipedia. Più persone si riescono a coinvolgere fin dall'inizio, più sarà facile suddividere il lavoro e portare avanti il progetto. :Detto ciò, rispondo di seguito ai quattro punti che hai sollevato: :# Sono favorevole alla migrazione di tutte le voci in romagnolo da Wikipedia eml prima di richiedere la separazione. Come prima attività di riorganizzazione ci si potrebbe dedicare proprio alla ricerca di voci ancora da migrare. Unica accortezza: se migriamo le voci così come sono, assicuriamoci di citare gli utenti che vi hanno contribuito, come previsto dalle [[w:en:Wikipedia:Copying within Wikipedia|linee guida in inglese]]. :# Ritengo molto utile creare uno spazio social a supporto del lavoro da svolgere qui, non solo per migliorare il coordinamento tra noi, ma anche per facilitare lo scambio di informazioni e risorse che magari non sono note a tutti gli utenti. Personalmente non ho molta dimestichezza con Discord, ma non avrei problemi a imparare a utilizzarlo meglio per questo scopo. Nel caso in cui Discord non dovesse riscuotere un consenso condiviso, suggerirei Telegram come alternativa. :# Questo punto secondo me ha bisogno di essere discusso in maniera approfondita. Sulle premesse sono assolutamente d'accordo, ma eviterei approcci decentralizzati, in quanto complicherebbero inutilmente un progetto che già per sua natura è molto complesso. Io sarei più per un approccio unificatore ispirato alle "grandi" edizioni di Wikipedia. In ogni caso, prima di prendere decisioni in merito, suggerirei di prenderci del tempo per studiare le modalità con cui, in altre edizioni linguistiche, si sono affrontate situazioni analoghe. Ciò che sicuramente rappresenta un ostacolo ulteriore è il fatto che, ad oggi, non esistono né una standardizzazione, né tantomeno una grafia romagnola universalmente condivise. Ci sarà da discuterne molto secondo me. :# Personalmente non ho approfondito la questione, ma, prendendo per vero quanto hai scritto, va da sè che una Wikipedia in romagnolo associata al codice ISO rgn dovrebbe includere in qualche modo anche le parlate del "gallopiceno". :Colgo l'occasione per segnalare che qualche mese fa ho avviato il progetto di [[s:mul:Wikisource:Main Page/Rumagnôl|Wikisource in romagnolo]], dove ho iniziato a caricare e trascrivere alcuni libri in romagnolo di pubblico dominio che ho trovato in rete. A differenza di Wikipedia, la creazione di una nuova versione linguistica di Wikisource non passa attraverso l'Incubator, ma i contenuti vengono inseriti direttamente nell'edizione multilingue di Wikisource. Ho pensato che questo progetto potrebbe interessare anche a chi intende contribuire qui, quindi invito a darci un'occhiata. :[[User:Ganjidvd|Ganjidvd]] ([[User talk:Ganjidvd|talk]]) 13:30, 4 July 2026 (UTC) ::(spezzo le risposte mer maggiore interattività) ::# di fatto sembra che la migrazione sia già bella che fatta, però giustamente sarebbe da segnare gli autori. ::[[User:TheFlagandAnthemGuy|TheFlagandAnthemGuy]] ([[User talk:TheFlagandAnthemGuy|talk]]) 17:45, 17 July 2026 (UTC) ::2. ho suggerito Discord perché garantirebbe quel semi-anonimato cui siamo abituati sui social (e che, onestamente, mi permette di lavorare con più serenità) con un riscontro migliore ed esteso e senza visualizzare nomi e numeri di telefoni. Non è difficile ed è molto diffuso specie tra le nuove leve, cosa che potrebbe aiutare anche per un lavoro di rivitalizzazione. [[User:TheFlagandAnthemGuy|TheFlagandAnthemGuy]] ([[User talk:TheFlagandAnthemGuy|talk]]) 17:47, 17 July 2026 (UTC) gf9gf34kewxtkr5imyfva0bq01ldl8l 7254283 7254277 2026-07-17T17:55:05Z TheFlagandAnthemGuy 2568147 /* Coordinamento */ Reply 7254283 wikitext text/x-wiki == Coordinamento == Dato che la wiki emiliano-romagnolo sta andando verso la separazione e l'incubator Romagnolo ha palesemente bisogno di una riorganizzazione da cima a fondo, ecco qui giusto due cose che mi sento di mettere sul tavolo (e che magari diventeranno delle discussioni indipendenti): # sarebbe bene assicurarci che le voci romagnole (come sono, sono) della wiki emiliano-romagnola siano state migrate per tempo qui prima di richiedere definitivamente la separazione. # sarebbe bene incontrarci noi interessati su una piattaforma social che permetta uno scambio più immediato, sull'incubator e sulla lingua in generale; personalmente ho familiarità con discord ma prima di creare un server lascio a voi i suggerimenti # non giriamoci attorno, il Romagnolo è molto decentralizzato e nessuno di noi ha voglia di pestarci i piedi a vicenda tra grafie e varietà locali, ma se vogliamo farla funzionare dovremo affrontare di petto la questione (di cui il punto 2). Anticipo subito che sarei per partire con un approccio decentralizzato su modello della wiki emilianoromagnola con base almeno le varietà principali studiate da Vitali e Poggia in "Dialetti romagnoli" (2014). # Al momento il codice ISO "RGN" è esteso anche alle parlate del Gallopiceno, concentrate nella zona Pesaro-Urbino che si trovano fuori dalla Romagna storica e linguistica e che lo stesso Vitali ascrive ad un gruppo a sé. Sarebbe da "adottare" pure queste in attesa di un aggiornamento e in tal caso inviteremmo pure i locutori del posto a partecipare. Fatemi sapere cortesemente. [[User:TheFlagandAnthemGuy|TheFlagandAnthemGuy]] ([[User talk:TheFlagandAnthemGuy|talk]]) 15:44, 1 July 2026 (UTC) :@[[User:TheFlagandAnthemGuy|TheFlagandAnthemGuy]] :Ti ringrazio per avver avviato questa preziosa discussione. Pur non conoscendo molto bene il romagnolo, essendo nato e cresciuto in Romagna, mi farebbe piacere contribuire in qualche modo alla riorganizzazione dell'incubator. Dal momento che (ri)creare una Wikipedia da zero è un lavoro tutt’altro che semplice, inviterei tutte le persone potenzialmente interessate al progetto, anche chi magari sta seguendo la discussione in silenzio, a intervenire, senza impegno chiaramente. In questa fase, più che mai, è importante capire se esiste un certo numero di utenti potenzialmente interessati alla creazione di questa edizione di Wikipedia. Più persone si riescono a coinvolgere fin dall'inizio, più sarà facile suddividere il lavoro e portare avanti il progetto. :Detto ciò, rispondo di seguito ai quattro punti che hai sollevato: :# Sono favorevole alla migrazione di tutte le voci in romagnolo da Wikipedia eml prima di richiedere la separazione. Come prima attività di riorganizzazione ci si potrebbe dedicare proprio alla ricerca di voci ancora da migrare. Unica accortezza: se migriamo le voci così come sono, assicuriamoci di citare gli utenti che vi hanno contribuito, come previsto dalle [[w:en:Wikipedia:Copying within Wikipedia|linee guida in inglese]]. :# Ritengo molto utile creare uno spazio social a supporto del lavoro da svolgere qui, non solo per migliorare il coordinamento tra noi, ma anche per facilitare lo scambio di informazioni e risorse che magari non sono note a tutti gli utenti. Personalmente non ho molta dimestichezza con Discord, ma non avrei problemi a imparare a utilizzarlo meglio per questo scopo. Nel caso in cui Discord non dovesse riscuotere un consenso condiviso, suggerirei Telegram come alternativa. :# Questo punto secondo me ha bisogno di essere discusso in maniera approfondita. Sulle premesse sono assolutamente d'accordo, ma eviterei approcci decentralizzati, in quanto complicherebbero inutilmente un progetto che già per sua natura è molto complesso. Io sarei più per un approccio unificatore ispirato alle "grandi" edizioni di Wikipedia. In ogni caso, prima di prendere decisioni in merito, suggerirei di prenderci del tempo per studiare le modalità con cui, in altre edizioni linguistiche, si sono affrontate situazioni analoghe. Ciò che sicuramente rappresenta un ostacolo ulteriore è il fatto che, ad oggi, non esistono né una standardizzazione, né tantomeno una grafia romagnola universalmente condivise. Ci sarà da discuterne molto secondo me. :# Personalmente non ho approfondito la questione, ma, prendendo per vero quanto hai scritto, va da sè che una Wikipedia in romagnolo associata al codice ISO rgn dovrebbe includere in qualche modo anche le parlate del "gallopiceno". :Colgo l'occasione per segnalare che qualche mese fa ho avviato il progetto di [[s:mul:Wikisource:Main Page/Rumagnôl|Wikisource in romagnolo]], dove ho iniziato a caricare e trascrivere alcuni libri in romagnolo di pubblico dominio che ho trovato in rete. A differenza di Wikipedia, la creazione di una nuova versione linguistica di Wikisource non passa attraverso l'Incubator, ma i contenuti vengono inseriti direttamente nell'edizione multilingue di Wikisource. Ho pensato che questo progetto potrebbe interessare anche a chi intende contribuire qui, quindi invito a darci un'occhiata. :[[User:Ganjidvd|Ganjidvd]] ([[User talk:Ganjidvd|talk]]) 13:30, 4 July 2026 (UTC) ::(spezzo le risposte mer maggiore interattività) ::# di fatto sembra che la migrazione sia già bella che fatta, però giustamente sarebbe da segnare gli autori. ::[[User:TheFlagandAnthemGuy|TheFlagandAnthemGuy]] ([[User talk:TheFlagandAnthemGuy|talk]]) 17:45, 17 July 2026 (UTC) ::2. ho suggerito Discord perché garantirebbe quel semi-anonimato cui siamo abituati sui social (e che, onestamente, mi permette di lavorare con più serenità) con un riscontro migliore ed esteso e senza visualizzare nomi e numeri di telefoni. Non è difficile ed è molto diffuso specie tra le nuove leve, cosa che potrebbe aiutare anche per un lavoro di rivitalizzazione. [[User:TheFlagandAnthemGuy|TheFlagandAnthemGuy]] ([[User talk:TheFlagandAnthemGuy|talk]]) 17:47, 17 July 2026 (UTC) ::3. sì, qui ci sarà moltissimo da discutere. Posso solo dire, per il momento, che mi sono confrontato con alcuni autori della wiki in lombardo e mi hanno suggerito di iniziare almeno dal marcare le varietà già impiegate per gli articoli tramite un template come fanno loro; sarebbe già un punto di partenza da cui impostare la discussione sul da farsi. [[User:TheFlagandAnthemGuy|TheFlagandAnthemGuy]] ([[User talk:TheFlagandAnthemGuy|talk]]) 17:55, 17 July 2026 (UTC) h1ex250tsg74pzxwz6x5z5m8w35an4j 7254285 7254283 2026-07-17T17:56:11Z TheFlagandAnthemGuy 2568147 /* Coordinamento */ Reply 7254285 wikitext text/x-wiki == Coordinamento == Dato che la wiki emiliano-romagnolo sta andando verso la separazione e l'incubator Romagnolo ha palesemente bisogno di una riorganizzazione da cima a fondo, ecco qui giusto due cose che mi sento di mettere sul tavolo (e che magari diventeranno delle discussioni indipendenti): # sarebbe bene assicurarci che le voci romagnole (come sono, sono) della wiki emiliano-romagnola siano state migrate per tempo qui prima di richiedere definitivamente la separazione. # sarebbe bene incontrarci noi interessati su una piattaforma social che permetta uno scambio più immediato, sull'incubator e sulla lingua in generale; personalmente ho familiarità con discord ma prima di creare un server lascio a voi i suggerimenti # non giriamoci attorno, il Romagnolo è molto decentralizzato e nessuno di noi ha voglia di pestarci i piedi a vicenda tra grafie e varietà locali, ma se vogliamo farla funzionare dovremo affrontare di petto la questione (di cui il punto 2). Anticipo subito che sarei per partire con un approccio decentralizzato su modello della wiki emilianoromagnola con base almeno le varietà principali studiate da Vitali e Poggia in "Dialetti romagnoli" (2014). # Al momento il codice ISO "RGN" è esteso anche alle parlate del Gallopiceno, concentrate nella zona Pesaro-Urbino che si trovano fuori dalla Romagna storica e linguistica e che lo stesso Vitali ascrive ad un gruppo a sé. Sarebbe da "adottare" pure queste in attesa di un aggiornamento e in tal caso inviteremmo pure i locutori del posto a partecipare. Fatemi sapere cortesemente. [[User:TheFlagandAnthemGuy|TheFlagandAnthemGuy]] ([[User talk:TheFlagandAnthemGuy|talk]]) 15:44, 1 July 2026 (UTC) :@[[User:TheFlagandAnthemGuy|TheFlagandAnthemGuy]] :Ti ringrazio per avver avviato questa preziosa discussione. Pur non conoscendo molto bene il romagnolo, essendo nato e cresciuto in Romagna, mi farebbe piacere contribuire in qualche modo alla riorganizzazione dell'incubator. Dal momento che (ri)creare una Wikipedia da zero è un lavoro tutt’altro che semplice, inviterei tutte le persone potenzialmente interessate al progetto, anche chi magari sta seguendo la discussione in silenzio, a intervenire, senza impegno chiaramente. In questa fase, più che mai, è importante capire se esiste un certo numero di utenti potenzialmente interessati alla creazione di questa edizione di Wikipedia. Più persone si riescono a coinvolgere fin dall'inizio, più sarà facile suddividere il lavoro e portare avanti il progetto. :Detto ciò, rispondo di seguito ai quattro punti che hai sollevato: :# Sono favorevole alla migrazione di tutte le voci in romagnolo da Wikipedia eml prima di richiedere la separazione. Come prima attività di riorganizzazione ci si potrebbe dedicare proprio alla ricerca di voci ancora da migrare. Unica accortezza: se migriamo le voci così come sono, assicuriamoci di citare gli utenti che vi hanno contribuito, come previsto dalle [[w:en:Wikipedia:Copying within Wikipedia|linee guida in inglese]]. :# Ritengo molto utile creare uno spazio social a supporto del lavoro da svolgere qui, non solo per migliorare il coordinamento tra noi, ma anche per facilitare lo scambio di informazioni e risorse che magari non sono note a tutti gli utenti. Personalmente non ho molta dimestichezza con Discord, ma non avrei problemi a imparare a utilizzarlo meglio per questo scopo. Nel caso in cui Discord non dovesse riscuotere un consenso condiviso, suggerirei Telegram come alternativa. :# Questo punto secondo me ha bisogno di essere discusso in maniera approfondita. Sulle premesse sono assolutamente d'accordo, ma eviterei approcci decentralizzati, in quanto complicherebbero inutilmente un progetto che già per sua natura è molto complesso. Io sarei più per un approccio unificatore ispirato alle "grandi" edizioni di Wikipedia. In ogni caso, prima di prendere decisioni in merito, suggerirei di prenderci del tempo per studiare le modalità con cui, in altre edizioni linguistiche, si sono affrontate situazioni analoghe. Ciò che sicuramente rappresenta un ostacolo ulteriore è il fatto che, ad oggi, non esistono né una standardizzazione, né tantomeno una grafia romagnola universalmente condivise. Ci sarà da discuterne molto secondo me. :# Personalmente non ho approfondito la questione, ma, prendendo per vero quanto hai scritto, va da sè che una Wikipedia in romagnolo associata al codice ISO rgn dovrebbe includere in qualche modo anche le parlate del "gallopiceno". :Colgo l'occasione per segnalare che qualche mese fa ho avviato il progetto di [[s:mul:Wikisource:Main Page/Rumagnôl|Wikisource in romagnolo]], dove ho iniziato a caricare e trascrivere alcuni libri in romagnolo di pubblico dominio che ho trovato in rete. A differenza di Wikipedia, la creazione di una nuova versione linguistica di Wikisource non passa attraverso l'Incubator, ma i contenuti vengono inseriti direttamente nell'edizione multilingue di Wikisource. Ho pensato che questo progetto potrebbe interessare anche a chi intende contribuire qui, quindi invito a darci un'occhiata. :[[User:Ganjidvd|Ganjidvd]] ([[User talk:Ganjidvd|talk]]) 13:30, 4 July 2026 (UTC) ::(spezzo le risposte mer maggiore interattività) ::# di fatto sembra che la migrazione sia già bella che fatta, però giustamente sarebbe da segnare gli autori. ::[[User:TheFlagandAnthemGuy|TheFlagandAnthemGuy]] ([[User talk:TheFlagandAnthemGuy|talk]]) 17:45, 17 July 2026 (UTC) ::2. ho suggerito Discord perché garantirebbe quel semi-anonimato cui siamo abituati sui social (e che, onestamente, mi permette di lavorare con più serenità) con un riscontro migliore ed esteso e senza visualizzare nomi e numeri di telefoni. Non è difficile ed è molto diffuso specie tra le nuove leve, cosa che potrebbe aiutare anche per un lavoro di rivitalizzazione. [[User:TheFlagandAnthemGuy|TheFlagandAnthemGuy]] ([[User talk:TheFlagandAnthemGuy|talk]]) 17:47, 17 July 2026 (UTC) ::3. sì, qui ci sarà moltissimo da discutere. Posso solo dire, per il momento, che mi sono confrontato con alcuni autori della wiki in lombardo e mi hanno suggerito di iniziare almeno dal marcare le varietà già impiegate per gli articoli tramite un template come fanno loro; sarebbe già un punto di partenza da cui impostare la discussione sul da farsi. [[User:TheFlagandAnthemGuy|TheFlagandAnthemGuy]] ([[User talk:TheFlagandAnthemGuy|talk]]) 17:55, 17 July 2026 (UTC) ::4. Esatto, sarà un altro nodo da sciogliere. avevo incrociato uno interessato al gallopiceno tra le discussioni della wiki emilianoromagnola, vedo se riesco a rintracciarlo. [[User:TheFlagandAnthemGuy|TheFlagandAnthemGuy]] ([[User talk:TheFlagandAnthemGuy|talk]]) 17:56, 17 July 2026 (UTC) 99mboeqj2fcgxpsya1qglt5o8cyqbvg 0 3785407 7254222 7237293 2026-07-17T16:14:07Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q34424]] 7254222 wikitext text/x-wiki [[File:2023-11-16_Gala_de_los_Latin_Grammy,_03_(cropped)02.jpg|right|thumb|Shakira (2023)]] '''Shakira''' (sunto Shakira Isabel Mebarak Ripoll, 2 Fabrairu 1977) ita mawaƙiya to Kolombiya. Sunto "Queen of Latin Music".<ref>https://www.forbes.com/sites/andreazarczynski/2023/04/30/as-latin-music-booms-grammy-museum-honors-shakira/</ref><ref>https://people.com/shakira-30-years-in-music-new-beginnings-world-cup-halftime-show-exclusive-11988977</ref> Duniya monu zawi no Shakira. {{INTERWIKI|Q34424}} j5nifyk48h5pjaetgorhe35f9nuo643 10 3785758 7254233 7238685 2026-07-17T16:24:14Z Sree1959 2594881 வார்ப்புரு மாற்றியமைக்கப்பட்டது. 7254233 wikitext text/x-wiki {{Wy/ta/Documentation subpage}} This template provides a link to the page detailing an airport, this may be an airport article, if a huge airport, or will link to a listing in the Get in section of a city or region page. The intention is to provide a clear destination page for detailed information on an airport, allowing authors to link to the details on a page from another city or region page. See [[Wikivoyage:Airport Expedition#IATA airport codes]] for more detail. It also provides a [[:Category:Wy/ta/Airport listing|list of articles with an airport listing]]. To use this template, insert the code <code><nowiki>{{IATA| <IATA code> }}</nowiki></code>, replacing <IATA code> with the three letter code for the airport. See [[:w:International Air Transport Association airport code#List]] for a list of airports by IATA code; or, see the airport's Wikipedia page, the IATA code should be in the infobox. The code is in capital letters. This template produces the '''emboldened''' three-character airport code and, if a redirect of the code exists, a link to details of the airport together with an inline link to the Wikivoyage article on [[airport codes]]. <!-- Link is via IATA redirect, please keep this, it keep the What links here information cleaner. --> The template is in the format <nowiki>{{IATA|airportcode}}</nowiki>, enclosed in double-braces, bar-separated. For example, <nowiki>{{IATA|LAX}}</nowiki> for LAX, Los Angeles International Airport. For example, <code><nowiki>{{IATA|LAX}}</nowiki></code> produces {{Wy/ta/IATA|LAX}}, for [[Wy/ta/Los Angeles International Airport|Los Angeles International Airport]]. [[:w:International Civil Aviation Organization airport code|ICAO codes]] are not really used in Wikivoyage, there is a discussion about their use [[Template talk:Wy/ta/ICAO|here]]. USA/Canada IATA codes are usually similar to ICAO codes (which have a preceding K indicating US mainland, C indicating Canada); IATA vs ICAO codes for other countries are not similar. IATA codes are scheduled to be replaced by ICAO codes at some distant and not yet fixed point in the future but most will be more familiar with IATA codes. See [[Airport codes]] article for more information on airport codes. ===Linking to airports === :If there is an airport article then redirect the code to that page :: e.g. For ''{{Wy/ta/IATA|FRA}}'', the page '''FRA''' contains <nowiki>#REDIRECT[[Frankfurt Airport]]</nowiki> : If there is no airport article the redirect should be to the relevant section of closest city article. :: e.g. For ''{{Wy/ta/IATA|STR}}'', the page '''STR''' contains <nowiki>#redirect[[Stuttgart#By plane]]</nowiki> Airports listed in city articles (as well as airport articles) can be found at [[:Category:Airport listing]] Article referencing airport codes that do not have a redirect page are listed in [[:Category:Airport code pages missing]] === Notes to contributors on disambiguation=== Three letter acronyms (TLAs) may have more than one meaning and also there can be words (topics or locations) with the same letters. These can be handled in Wikivoyage. If there is a word with the same three characters, simply create a red link of the word using uppercase as first letter and lower case for the other two. Then click on the link to create the page. Here you can create an article or a redirect to another article. Wikivoyage is case sensitive, if both pages exist, for example [[BUS]] is not [[Bus]]. If there are multiple meanings for the TLA in capitals then create a disambiguation page, the name of which should be the TLA plus (disambiguation). For example [[MGM (disambiguation)]] which has a redirect to there from [[MGM]]. The airport link then works by hard coding into this template. === Notes to template coders === The default for this template is to assume the three letter abbreviation is a redirect page to the article about the airport (airport article or main city Get in section). However some TLAs are for other reasons such as well know abbreviations for countries or short cuts to help pages. For example, [[USA]] goes the country article; [[NOT]] goes to What is not an article. In these cases the template has hard coded the TLA so {{Wy/ta/IATA|USA}} and {{Wy/ta/IATA|NOT}} go to the airports. All TLAs with details of existing non airport short cuts, redirects and disambiguations can be found at [[Wikivoyage:Airport Expedition/TLAs]]. The IATA inline link points to [[Wy/ta/IATA|IATA]] which is a redirect, rather than directly to [[Wy/ta/Airport codes|Airport codes]] so that the What Links Here shows where the article is referenced and not every template usage. The space before the IATA raised suffix is deliberate, this keeps the code and text separate in search results. <includeonly> [[Category:Wy/ta/Templates]] </includeonly> <templatedata> { "params": {}, "description": "Adds airport IATA code and including a link to the applicable city under the \"By plane\" section or the applicable huge airport article." } </templatedata> 4b3wg9vha9i950nityckv2r0pca9kpr 7254234 7254233 2026-07-17T16:28:59Z Sree1959 2594881 வார்ப்புரு மாற்றியமைக்கப்பட்டது. 7254234 wikitext text/x-wiki {{Wy/ta/Documentation subpage}} This template provides a link to the page detailing an airport, this may be an airport article, if a huge airport, or will link to a listing in the Get in section of a city or region page. The intention is to provide a clear destination page for detailed information on an airport, allowing authors to link to the details on a page from another city or region page. See [[Wikivoyage:Airport Expedition#IATA airport codes]] for more detail. It also provides a [[:Category:Airport listing|list of articles with an airport listing]]. To use this template, insert the code <code><nowiki>{{IATA| <IATA code> }}</nowiki></code>, replacing <IATA code> with the three letter code for the airport. See [[:w:International Air Transport Association airport code#List]] for a list of airports by IATA code; or, see the airport's Wikipedia page, the IATA code should be in the infobox. The code is in capital letters. This template produces the '''emboldened''' three-character airport code and, if a redirect of the code exists, a link to details of the airport together with an inline link to the Wikivoyage article on [[airport codes]]. <!-- Link is via IATA redirect, please keep this, it keep the What links here information cleaner. --> The template is in the format <nowiki>{{IATA|airportcode}}</nowiki>, enclosed in double-braces, bar-separated. For example, <nowiki>{{IATA|LAX}}</nowiki> for LAX, Los Angeles International Airport. For example, <code><nowiki>{{IATA|LAX}}</nowiki></code> produces {{Wy/ta/IATA|LAX}}, for [[Wy/ta/Los Angeles International Airport|Los Angeles International Airport]]. [[:w:International Civil Aviation Organization airport code|ICAO codes]] are not really used in Wikivoyage, there is a discussion about their use [[Template talk:Wy/ta/ICAO|here]]. USA/Canada IATA codes are usually similar to ICAO codes (which have a preceding K indicating US mainland, C indicating Canada); IATA vs ICAO codes for other countries are not similar. IATA codes are scheduled to be replaced by ICAO codes at some distant and not yet fixed point in the future but most will be more familiar with IATA codes. See [[Airport codes]] article for more information on airport codes. ===Linking to airports === :If there is an airport article then redirect the code to that page :: e.g. For ''{{Wy/ta/IATA|FRA}}'', the page '''FRA''' contains <nowiki>#REDIRECT[[Frankfurt Airport]]</nowiki> : If there is no airport article the redirect should be to the relevant section of closest city article. :: e.g. For ''{{Wy/ta/IATA|STR}}'', the page '''STR''' contains <nowiki>#redirect[[Stuttgart#By plane]]</nowiki> Airports listed in city articles (as well as airport articles) can be found at [[:Category:Airport listing]] Article referencing airport codes that do not have a redirect page are listed in [[:Category:Airport code pages missing]] === Notes to contributors on disambiguation=== Three letter acronyms (TLAs) may have more than one meaning and also there can be words (topics or locations) with the same letters. These can be handled in Wikivoyage. If there is a word with the same three characters, simply create a red link of the word using uppercase as first letter and lower case for the other two. Then click on the link to create the page. Here you can create an article or a redirect to another article. Wikivoyage is case sensitive, if both pages exist, for example [[BUS]] is not [[Bus]]. If there are multiple meanings for the TLA in capitals then create a disambiguation page, the name of which should be the TLA plus (disambiguation). For example [[MGM (disambiguation)]] which has a redirect to there from [[MGM]]. The airport link then works by hard coding into this template. === Notes to template coders === The default for this template is to assume the three letter abbreviation is a redirect page to the article about the airport (airport article or main city Get in section). However some TLAs are for other reasons such as well know abbreviations for countries or short cuts to help pages. For example, [[USA]] goes the country article; [[NOT]] goes to What is not an article. In these cases the template has hard coded the TLA so {{Wy/ta/IATA|USA}} and {{Wy/ta/IATA|NOT}} go to the airports. All TLAs with details of existing non airport short cuts, redirects and disambiguations can be found at [[Wikivoyage:Airport Expedition/TLAs]]. The IATA inline link points to [[Wy/ta/IATA|IATA]] which is a redirect, rather than directly to [[Wy/ta/Airport codes|Airport codes]] so that the What Links Here shows where the article is referenced and not every template usage. The space before the IATA raised suffix is deliberate, this keeps the code and text separate in search results. <includeonly> [[Category:Wy/ta/Templates]] </includeonly> <templatedata> { "params": {}, "description": "Adds airport IATA code and including a link to the applicable city under the \"By plane\" section or the applicable huge airport article." } </templatedata> 16mbwmnj7gjeny40upftbqixu7839qd 7254262 7254234 2026-07-17T17:23:12Z Sree1959 2594881 வார்ப்புரு மாற்றியமைக்கப்பட்டது. 7254262 wikitext text/x-wiki {{Wy/ta/Documentation subpage}} This template provides a link to the page detailing an airport, this may be an airport article, if a huge airport, or will link to a listing in the Get in section of a city or region page. The intention is to provide a clear destination page for detailed information on an airport, allowing authors to link to the details on a page from another city or region page. See [[Wikivoyage:Airport Expedition#IATA airport codes]] for more detail. It also provides a [[:Category:Airport listing|list of articles with an airport listing]]. To use this template, insert the code <code><nowiki>{{IATA| <IATA code> }}</nowiki></code>, replacing <IATA code> with the three letter code for the airport. See [[:w:International Air Transport Association airport code#List]] for a list of airports by IATA code; or, see the airport's Wikipedia page, the IATA code should be in the infobox. The code is in capital letters. This template produces the '''emboldened''' three-character airport code and, if a redirect of the code exists, a link to details of the airport together with an inline link to the Wikivoyage article on [[Wy/ta/வானூர்தி நிலைய குறியீடுகள்]]. <!-- Link is via IATA redirect, please keep this, it keep the What links here information cleaner. --> The template is in the format <nowiki>{{IATA|airportcode}}</nowiki>, enclosed in double-braces, bar-separated. For example, <nowiki>{{IATA|LAX}}</nowiki> for LAX, Los Angeles International Airport. For example, <code><nowiki>{{IATA|LAX}}</nowiki></code> produces {{Wy/ta/IATA|LAX}}, for [[Wy/ta/Los Angeles International Airport|Los Angeles International Airport]]. [[:w:International Civil Aviation Organization airport code|ICAO codes]] are not really used in Wikivoyage, there is a discussion about their use [[Template talk:Wy/ta/ICAO|here]]. USA/Canada IATA codes are usually similar to ICAO codes (which have a preceding K indicating US mainland, C indicating Canada); IATA vs ICAO codes for other countries are not similar. IATA codes are scheduled to be replaced by ICAO codes at some distant and not yet fixed point in the future but most will be more familiar with IATA codes. See [[Airport codes]] article for more information on airport codes. ===Linking to airports === :If there is an airport article then redirect the code to that page :: e.g. For ''{{Wy/ta/IATA|FRA}}'', the page '''FRA''' contains <nowiki>#REDIRECT[[Frankfurt Airport]]</nowiki> : If there is no airport article the redirect should be to the relevant section of closest city article. :: e.g. For ''{{Wy/ta/IATA|STR}}'', the page '''STR''' contains <nowiki>#redirect[[Stuttgart#By plane]]</nowiki> Airports listed in city articles (as well as airport articles) can be found at [[:Category:Airport listing]] Article referencing airport codes that do not have a redirect page are listed in [[:Category:Airport code pages missing]] === Notes to contributors on disambiguation=== Three letter acronyms (TLAs) may have more than one meaning and also there can be words (topics or locations) with the same letters. These can be handled in Wikivoyage. If there is a word with the same three characters, simply create a red link of the word using uppercase as first letter and lower case for the other two. Then click on the link to create the page. Here you can create an article or a redirect to another article. Wikivoyage is case sensitive, if both pages exist, for example [[BUS]] is not [[Bus]]. If there are multiple meanings for the TLA in capitals then create a disambiguation page, the name of which should be the TLA plus (disambiguation). For example [[MGM (disambiguation)]] which has a redirect to there from [[MGM]]. The airport link then works by hard coding into this template. === Notes to template coders === The default for this template is to assume the three letter abbreviation is a redirect page to the article about the airport (airport article or main city Get in section). However some TLAs are for other reasons such as well know abbreviations for countries or short cuts to help pages. For example, [[USA]] goes the country article; [[NOT]] goes to What is not an article. In these cases the template has hard coded the TLA so {{Wy/ta/IATA|USA}} and {{Wy/ta/IATA|NOT}} go to the airports. All TLAs with details of existing non airport short cuts, redirects and disambiguations can be found at [[Wikivoyage:Airport Expedition/TLAs]]. The IATA inline link points to [[Wy/ta/IATA|IATA]] which is a redirect, rather than directly to [[Wy/ta/Airport codes|Airport codes]] so that the What Links Here shows where the article is referenced and not every template usage. The space before the IATA raised suffix is deliberate, this keeps the code and text separate in search results. <includeonly> [[Category:Wy/ta/Templates]] </includeonly> <templatedata> { "params": {}, "description": "Adds airport IATA code and including a link to the applicable city under the \"By plane\" section or the applicable huge airport article." } </templatedata> ec048racjcaqb1j7q0ocxjconbgusum 0 3788316 7254409 7253114 2026-07-17T19:53:56Z Ngminnie 2608586 7254409 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q305975}} '''Abū al-Qāsim Abbās ibn Firnās ibn Wardās al-Tākurunnī''' (Loribi Tɩrɩ: أَبُو ٱلْقَاسِمِ، عَبَّاسُ بْنُ فِرْنَاسِ بْنِ وَرْدَاسَ ٱلتَّاكُرُنِّيُّ; c. 809/810 – 887 CE), jɛmaa aŋ bannʋʋ ka '''ʿAbbās ibn Firnās''' '''(Loribi Tɩrɩ: عَبَّاسُ بْنُ فِرْنَاسِ)''' daaŋ ɩyɛ bagɩna a yi Andalusia (jine Spain): a daaŋ ɩ buŋpaalɩmaana, ŋmarɩhbie bagɩna, Tɩɩŋdaana, chemist, mansiŋmaana, yieŋyiene anɩŋ Lugusɛʋrɩ Sɛʋra. Tɔɔhebu tɔɔheyeŋ ka ʋ daaŋ mɔɔyeŋ ka ʋ ɛgɩ nyɛ. Ibn Firnas daaŋ mɔɔyeŋ suŋ ŋmarɩhbiebambu nɩŋ mansiŋmaalɩ yɛlɩtarhe puoŋ. Ʋ daaŋ maalɩyɛ mansiŋ kaŋa baŋ maŋ dɩ chɛgɩra ŋmarɩbie lɛohebo. A maalɩŋ paahe, Ibn Firnas la waanɩyɛ bɔɔ nɩ baŋ na baŋ dɩ maalɩ kolbaa ŋa aŋ nyɛra anɩŋ nyaahaa ŋa mɩŋ baŋ maŋ dɩ kanna, baŋ daaŋ buɔɔnaa ka kubi kannɩhe. == Vorihuŋ Piilee == Bagɩnɩba jaa sagɩyeŋ ka Ibn Fiirnas _ youri paalɩɩ aŋ ɩ Abu al-Qasim Abbas Ibn Firnas Ibn Wirdas al-Takurini_ ɩyɛ nie ŋa baŋ daaŋ dɔgɩ Ronda, aŋ bi Takurunna teŋkpoŋ; a daaŋ kpɛ Córdoba, aŋ daaŋ ɩ Umayyad mawlaa ŋa bʋʋrɩɩ aŋ daaŋ ɩ Berber. Ʋ nabaalɩ mine laŋ daaŋ jɛʋdi Iberia Peninsula. Puore sɛʋrɩ aŋ wa maalɩŋ tiire bla nɩ Lorbi Tɩrɩ aŋ suŋ Bambujulhuu baabo na baŋ bighiye Abbas ibn Firnas ka ʋ paahe Sɩlaamahe puoŋ bɩɩ ka Muladi deehuu daaŋ la. == Tʋma == Abbas ibn Firnas daaŋ maalɩ bɔɔ ŋa ʋŋ na baŋ tu maalɩ kɔlbaa ka ʋ ta tarɩ woree, a maalɩ kɔlba bʋʋra bʋʋra, ka nyaahe ŋa baŋ maŋ dɩ kaara kanna (kubi kannɩhe), a daaŋ maalɩ boŋ ŋa niɛ aŋ na baŋ dɩ chɛgɩ ŋmarɩbie lɛohebo, anɩŋ bla nɩ baŋ ŋmaa pie ka bla daaŋ suŋ ka Al-Andalus paalʋʋ bla dɩra piihi yire gara Misra (Egypt) ka ba ŋmaahe. Ʋ naŋ daaŋ wuli Andalus deme Sindhind, ŋa aŋ tarɩ tɔna yɛga Ŋmarɩbie daãhebo bambu Europe puoŋ. Ʋ naŋ daaŋ la maalɩ al-Maqata, kuoŋ gbelŋe, ka ʋ nɩŋ metronome jaa da maŋ yɛ ɩ buŋ yeni. == Pleŋ Maalɩbʋ nɩŋ Ʋ Ɛgɩbu Bambu == Qarni ayopoiŋ sɛrɩ chɛ ka Ibn Firnas kpi, Algeria tenkoreŋ yɛla bagɩna aŋ la Ahmad al-Maqqari (kuuŋ saŋa 1632) sɛʋyeŋ a bigihe Ibn Firnas nɩŋ yɛlɩyɛga ŋa: <blockquote>Munbaŋ yɛla nɩ mine ʋ haŋ daaŋ ɩ nɩ, ka ŋa la ʋŋ daaŋ mɔɔ ka ʋ ɛgɩ. Ʋŋ daaŋ pili ʋ mɩŋa nɩŋ ŋmankʋɔnɩ a juŋ, a maalɩ kpankpama ɩŋ ʋ ɩŋaŋ, a do jie aŋ do, a ihi ɛgɩ sɛsɛʋ puoŋ, sɛʋsɛʋrɩba jɛmaa jie aŋ di a bla ŋa seeree tɔɔhebuŋ, ʋ daaŋ baŋ ɛgɩyɛ fɩɩŋ, awa ʋŋ mɩŋ daaŋ lɛo ŋmanɩɩ, chɛ, ʋŋ daaŋ lɛo wa ka ʋ wa dɔglɩ jie nɩ ʋŋ daŋ ahe nɩ ka ʋ puori jaa chɛ natiɛɛ, anɩŋ ʋ haŋ daaŋ ba baŋ ka ka ŋmamaŋ wa ka a sigi a jʋʋrɩ seŋ aŋ daŋ maŋ dɩ sigi, ʋŋ yiihi ka ʋ maalɩ kaŋa ku ʋ mɩŋa.</blockquote>Yɛlɩbʋ yɛlɩyeŋ ka Al-Maqqari teŋkore yɛla sɛure puoŋ, " fɔra tɔɔŋhebu nɩ yɛga jie ba la chibe", chɛ Ibn Firnas yɛla yeŋ, ʋna daaŋ ba wuli jie ʋŋ yiniŋ duoho nɩ aŋ wunno bla nɩ niɛ aŋ na baŋ ɛgɩ, anaa jaa ka ʋ daaŋ yɛlɩyeŋ ka ʋ nyɛɛ Ibn Sina ɛgɩbu tɩɛɛha nɩ ayi lugusɛʋre bait kaŋa baŋ daaŋ sɛʋ Lorbi tɩreŋ qarni awaɩ puoŋ. Mu'min ibn Said laŋ daaŋ sɛʋ ana lugusɛʋre ŋa, a daaŋ ɩ Córdoba najɛŋʋ lugulɔɔra Muhammad I ( aŋ kpi 886) jɛmanɩŋ, ʋŋ daaŋ baŋ Ibn Firnas ka ʋniʋ piɛɛlɩ taa. A bait nimbijie la ŋa: " ʋnaŋ ɛgɩra yɛga gaa banpɛpɛlɛɛ ʋ ɛgɩbu puoŋ haali gba ka jugri kuɔɔnɩ ʋŋ dɩ ɩŋ. Chɛ sɛʋrɩ jaanɩ jaa lieŋ bala chibe a tɩ jɛgɩ bla ŋa. Niba mine mɩŋ nyɩɩbʋ la ŋa ka Ibn Firnas mɔɔrɩ nɩ ʋŋ daaŋ mɔɔ ka ʋ ɛgɩ nɩ la ka Eilmer mɩŋ aŋ daaŋ yi Malmesbury daaŋ nyɛ awa a yuomo 1000 nɩŋ 1010 England paalʋʋ puoŋ chɛ mɩŋ naŋ ɛgɩ, chɛ seeree jaa chibe a sunna a bla ŋa. == Armen Firman == Tɔɔhebu mine puoŋ, awa yuomo 20 sɛre chɛ ka Ibn Firnas ʋ daaŋ nyiyɛ daʋ kaŋa baŋ daaŋ buɔɔna Armen Firman aŋ daaŋ piliye ʋmiŋa nɩŋ tanɩ ŋa ʋŋ daaŋ kpa ɩŋ daarɩ ɩŋaŋ chɛ daaŋ ɛgɩ yi songosongo kaŋa juŋ Córdoba puoŋ, ka ʋ tɩɛɛha daaŋ la ka ka lɛʋhe a tanɩ kpankpama ŋa aŋ na sumuʋ ka ʋ ɛgɩ. Chɛ ʋ mɔɔrɩ nɩ daaŋ ba tuohe junɔɔ, chɛ a tanɩ daaŋ suŋyeŋ ʋŋ daaŋ ba le wieŋ ka bla veŋ ʋ daaŋ ba nyɛ natɩ bɛra. Chɛ, tɔɔhe jaanɩ mine mɩŋ aŋ yɛlɩ kpɛ puo bla nɩ Ibn Firnas aŋ daaŋ mɔɔ ka ʋ ɛgɩ nɩ yɛla ba yɛlɩ yɛla jaa a tɩ jɛgɩ Armen Firman yɛla. Al-Maqqari sɛʋrɩ nɩ ʋŋ sɛʋ Ibn Firnas yɛla nɩ, ka ana aaŋ la duohe aŋ yɛla ʋ ɛgɩbu nɩ yɛla, ʋ ba buoŋ Firman youri be. Ba haŋ yɛlɩ ka Firman ɛgɩbu nɩ la yɛla nɩ aŋ daaŋ ɩŋ Ibn Firnas ana haaqila nɩ, chɛ Al-Maqqari aŋ ba sɛʋ Firman yɛla ʋ kitaabu nɩ puoŋ na baŋ ɩŋ ka yɛlɩ yeni la baŋ nyɔge lɛohe yɛla ayi _ ka a songosongo ju ɛgɩ chiinhibu la baŋ ba baŋ chɛ dɩ yɛla ka Ibn Firnas daaŋ mɔɔyeŋ ka ɛgɩ, sɛʋ jaanɩ puoŋ. A yɛla yɛlɩmɩŋa la ŋa, a na baŋ ɩŋ ka youri ŋa aŋ la Armen Firman ɩyɛ Abass Ibn Firnas buɔŋbʋ Latin tɩrɩŋ. == Yɛla Ʋŋ Bahe Ku Niba == [[Category:Wp/wlx]] kqk70pzdyujpl1oo5m14zosadurhuhd 7254410 7254409 2026-07-17T19:54:43Z Ngminnie 2608586 7254410 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q305975}} '''Abū al-Qāsim Abbās ibn Firnās ibn Wardās al-Tākurunnī''' (Loribi Tɩrɩ: أَبُو ٱلْقَاسِمِ، عَبَّاسُ بْنُ فِرْنَاسِ بْنِ وَرْدَاسَ ٱلتَّاكُرُنِّيُّ; c. 809/810 – 887 CE), jɛmaa aŋ bannʋʋ ka '''ʿAbbās ibn Firnās''' '''(Loribi Tɩrɩ: عَبَّاسُ بْنُ فِرْنَاسِ)''' daaŋ ɩyɛ bagɩna a yi Andalusia (jine Spain): a daaŋ ɩ buŋpaalɩmaana, ŋmarɩhbie bagɩna, Tɩɩŋdaana, chemist, mansiŋmaana, yieŋyiene anɩŋ Lugusɛʋrɩ Sɛʋra. Tɔɔhebu tɔɔheyeŋ ka ʋ daaŋ mɔɔyeŋ ka ʋ ɛgɩ nyɛ. Ibn Firnas daaŋ mɔɔyeŋ suŋ ŋmarɩhbiebambu nɩŋ mansiŋmaalɩ yɛlɩtarhe puoŋ. Ʋ daaŋ maalɩyɛ mansiŋ kaŋa baŋ maŋ dɩ chɛgɩra ŋmarɩbie lɛohebo. A maalɩŋ paahe, Ibn Firnas la waanɩyɛ bɔɔ nɩ baŋ na baŋ dɩ maalɩ kolbaa ŋa aŋ nyɛra anɩŋ nyaahaa ŋa mɩŋ baŋ maŋ dɩ kanna, baŋ daaŋ buɔɔnaa ka kubi kannɩhe. == Vorihuŋ Piilee == Bagɩnɩba jaa sagɩyeŋ ka Ibn Fiirnas _ youri paalɩɩ aŋ ɩ Abu al-Qasim Abbas Ibn Firnas Ibn Wirdas al-Takurini_ ɩyɛ nie ŋa baŋ daaŋ dɔgɩ Ronda, aŋ bi Takurunna teŋkpoŋ; a daaŋ kpɛ Córdoba, aŋ daaŋ ɩ Umayyad mawlaa ŋa bʋʋrɩɩ aŋ daaŋ ɩ Berber. Ʋ nabaalɩ mine laŋ daaŋ jɛʋdi Iberia Peninsula. Puore sɛʋrɩ aŋ wa maalɩŋ tiire bla nɩ Lorbi Tɩrɩ aŋ suŋ Bambujulhuu baabo na baŋ bighiye Abbas ibn Firnas ka ʋ paahe Sɩlaamahe puoŋ bɩɩ ka Muladi deehuu daaŋ la. == Tʋma == Abbas ibn Firnas daaŋ maalɩ bɔɔ ŋa ʋŋ na baŋ tu maalɩ kɔlbaa ka ʋ ta tarɩ woree, a maalɩ kɔlba bʋʋra bʋʋra, ka nyaahe ŋa baŋ maŋ dɩ kaara kanna (kubi kannɩhe), a daaŋ maalɩ boŋ ŋa niɛ aŋ na baŋ dɩ chɛgɩ ŋmarɩbie lɛohebo, anɩŋ bla nɩ baŋ ŋmaa pie ka bla daaŋ suŋ ka Al-Andalus paalʋʋ bla dɩra piihi yire gara Misra (Egypt) ka ba ŋmaahe. Ʋ naŋ daaŋ wuli Andalus deme Sindhind, ŋa aŋ tarɩ tɔna yɛga Ŋmarɩbie daãhebo bambu Europe puoŋ. Ʋ naŋ daaŋ la maalɩ al-Maqata, kuoŋ gbelŋe, ka ʋ nɩŋ metronome jaa da maŋ yɛ ɩ buŋ yeni. == Pleŋ Maalɩbʋ nɩŋ Ʋ Ɛgɩbu Bambu == Qarni ayopoiŋ sɛrɩ chɛ ka Ibn Firnas kpi, Algeria tenkoreŋ yɛla bagɩna aŋ la Ahmad al-Maqqari (kuuŋ saŋa 1632) sɛʋyeŋ a bigihe Ibn Firnas nɩŋ yɛlɩyɛga ŋa: <blockquote>Munbaŋ yɛla nɩ mine ʋ haŋ daaŋ ɩ nɩ, ka ŋa la ʋŋ daaŋ mɔɔ ka ʋ ɛgɩ. Ʋŋ daaŋ pili ʋ mɩŋa nɩŋ ŋmankʋɔnɩ a juŋ, a maalɩ kpankpama ɩŋ ʋ ɩŋaŋ, a do jie aŋ do, a ihi ɛgɩ sɛsɛʋ puoŋ, sɛʋsɛʋrɩba jɛmaa jie aŋ di a bla ŋa seeree tɔɔhebuŋ, ʋ daaŋ baŋ ɛgɩyɛ fɩɩŋ, awa ʋŋ mɩŋ daaŋ lɛo ŋmanɩɩ, chɛ, ʋŋ daaŋ lɛo wa ka ʋ wa dɔglɩ jie nɩ ʋŋ daŋ ahe nɩ ka ʋ puori jaa chɛ natiɛɛ, anɩŋ ʋ haŋ daaŋ ba baŋ ka ka ŋmamaŋ wa ka a sigi a jʋʋrɩ seŋ aŋ daŋ maŋ dɩ sigi, ʋŋ yiihi ka ʋ maalɩ kaŋa ku ʋ mɩŋa.</blockquote>Yɛlɩbʋ yɛlɩyeŋ ka Al-Maqqari teŋkore yɛla sɛure puoŋ, " fɔra tɔɔŋhebu nɩ yɛga jie ba la chibe", chɛ Ibn Firnas yɛla yeŋ, ʋna daaŋ ba wuli jie ʋŋ yiniŋ duoho nɩ aŋ wunno bla nɩ niɛ aŋ na baŋ ɛgɩ, anaa jaa ka ʋ daaŋ yɛlɩyeŋ ka ʋ nyɛɛ Ibn Sina ɛgɩbu tɩɛɛha nɩ ayi lugusɛʋre bait kaŋa baŋ daaŋ sɛʋ Lorbi tɩreŋ qarni awaɩ puoŋ. Mu'min ibn Said laŋ daaŋ sɛʋ ana lugusɛʋre ŋa, a daaŋ ɩ Córdoba najɛŋʋ lugulɔɔra Muhammad I ( aŋ kpi 886) jɛmanɩŋ, ʋŋ daaŋ baŋ Ibn Firnas ka ʋniʋ piɛɛlɩ taa. A bait nimbijie la ŋa: " ʋnaŋ ɛgɩra yɛga gaa banpɛpɛlɛɛ ʋ ɛgɩbu puoŋ haali gba ka jugri kuɔɔnɩ ʋŋ dɩ ɩŋ. Chɛ sɛʋrɩ jaanɩ jaa lieŋ bala chibe a tɩ jɛgɩ bla ŋa. Niba mine mɩŋ nyɩɩbʋ la ŋa ka Ibn Firnas mɔɔrɩ nɩ ʋŋ daaŋ mɔɔ ka ʋ ɛgɩ nɩ la ka Eilmer mɩŋ aŋ daaŋ yi Malmesbury daaŋ nyɛ awa a yuomo 1000 nɩŋ 1010 England paalʋʋ puoŋ chɛ mɩŋ naŋ ɛgɩ, chɛ seeree jaa chibe a sunna a bla ŋa. == Armen Firman == Tɔɔhebu mine puoŋ, awa yuomo 20 sɛre chɛ ka Ibn Firnas ʋ daaŋ nyiyɛ daʋ kaŋa baŋ daaŋ buɔɔna Armen Firman aŋ daaŋ piliye ʋmiŋa nɩŋ tanɩ ŋa ʋŋ daaŋ kpa ɩŋ daarɩ ɩŋaŋ chɛ daaŋ ɛgɩ yi songosongo kaŋa juŋ Córdoba puoŋ, ka ʋ tɩɛɛha daaŋ la ka ka lɛʋhe a tanɩ kpankpama ŋa aŋ na sumuʋ ka ʋ ɛgɩ. Chɛ ʋ mɔɔrɩ nɩ daaŋ ba tuohe junɔɔ, chɛ a tanɩ daaŋ suŋyeŋ ʋŋ daaŋ ba le wieŋ ka bla veŋ ʋ daaŋ ba nyɛ natɩ bɛra. Chɛ, tɔɔhe jaanɩ mine mɩŋ aŋ yɛlɩ kpɛ puo bla nɩ Ibn Firnas aŋ daaŋ mɔɔ ka ʋ ɛgɩ nɩ yɛla ba yɛlɩ yɛla jaa a tɩ jɛgɩ Armen Firman yɛla. Al-Maqqari sɛʋrɩ nɩ ʋŋ sɛʋ Ibn Firnas yɛla nɩ, ka ana aaŋ la duohe aŋ yɛla ʋ ɛgɩbu nɩ yɛla, ʋ ba buoŋ Firman youri be. Ba haŋ yɛlɩ ka Firman ɛgɩbu nɩ la yɛla nɩ aŋ daaŋ ɩŋ Ibn Firnas ana haaqila nɩ, chɛ Al-Maqqari aŋ ba sɛʋ Firman yɛla ʋ kitaabu nɩ puoŋ na baŋ ɩŋ ka yɛlɩ yeni la baŋ nyɔge lɛohe yɛla ayi _ ka a songosongo ju ɛgɩ chiinhibu la baŋ ba baŋ chɛ dɩ yɛla ka Ibn Firnas daaŋ mɔɔyeŋ ka ɛgɩ, sɛʋ jaanɩ puoŋ. A yɛla yɛlɩmɩŋa la ŋa, a na baŋ ɩŋ ka youri ŋa aŋ la Armen Firman ɩyɛ Abass Ibn Firnas buɔŋbʋ Latin tɩrɩŋ. == Yɛla Ʋŋ Bahe Ku Niba == 1973 puoŋ, Badri al-Samarrai daaŋ maalɩyɛ jenihuuŋ baŋ daaŋ bimuʋ Baghdad International Airport Iraq puoŋ. 1976 puoŋ, Astronomical Union (IAU) daaŋ kuye sɔrɩ ka ba ku bɔgʋ kaŋa aŋ bi Chiu puoŋ youri ka Ibn Firnas. 2011 puoŋ, kodorikohe nɩ kaŋa aŋ gaŋ Guadalquivir koŋgbɛrɩ Córdoba, Spain puoŋ, ba daaŋ kuuŋ ka "Abbas ibn Firnás Kodoriko". [[Category:Wp/wlx]] 7scwhhnsj9k8fqk28g1qsgjy9erpl1z 7254452 7254410 2026-07-17T20:46:19Z Ngminnie 2608586 /* Yɛla Ʋŋ Bahe Ku Niba */ 7254452 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q305975}} '''Abū al-Qāsim Abbās ibn Firnās ibn Wardās al-Tākurunnī''' (Loribi Tɩrɩ: أَبُو ٱلْقَاسِمِ، عَبَّاسُ بْنُ فِرْنَاسِ بْنِ وَرْدَاسَ ٱلتَّاكُرُنِّيُّ; c. 809/810 – 887 CE), jɛmaa aŋ bannʋʋ ka '''ʿAbbās ibn Firnās''' '''(Loribi Tɩrɩ: عَبَّاسُ بْنُ فِرْنَاسِ)''' daaŋ ɩyɛ bagɩna a yi Andalusia (jine Spain): a daaŋ ɩ buŋpaalɩmaana, ŋmarɩhbie bagɩna, Tɩɩŋdaana, chemist, mansiŋmaana, yieŋyiene anɩŋ Lugusɛʋrɩ Sɛʋra. Tɔɔhebu tɔɔheyeŋ ka ʋ daaŋ mɔɔyeŋ ka ʋ ɛgɩ nyɛ. Ibn Firnas daaŋ mɔɔyeŋ suŋ ŋmarɩhbiebambu nɩŋ mansiŋmaalɩ yɛlɩtarhe puoŋ. Ʋ daaŋ maalɩyɛ mansiŋ kaŋa baŋ maŋ dɩ chɛgɩra ŋmarɩbie lɛohebo. A maalɩŋ paahe, Ibn Firnas la waanɩyɛ bɔɔ nɩ baŋ na baŋ dɩ maalɩ kolbaa ŋa aŋ nyɛra anɩŋ nyaahaa ŋa mɩŋ baŋ maŋ dɩ kanna, baŋ daaŋ buɔɔnaa ka kubi kannɩhe. == Vorihuŋ Piilee == Bagɩnɩba jaa sagɩyeŋ ka Ibn Fiirnas _ youri paalɩɩ aŋ ɩ Abu al-Qasim Abbas Ibn Firnas Ibn Wirdas al-Takurini_ ɩyɛ nie ŋa baŋ daaŋ dɔgɩ Ronda, aŋ bi Takurunna teŋkpoŋ; a daaŋ kpɛ Córdoba, aŋ daaŋ ɩ Umayyad mawlaa ŋa bʋʋrɩɩ aŋ daaŋ ɩ Berber. Ʋ nabaalɩ mine laŋ daaŋ jɛʋdi Iberia Peninsula. Puore sɛʋrɩ aŋ wa maalɩŋ tiire bla nɩ Lorbi Tɩrɩ aŋ suŋ Bambujulhuu baabo na baŋ bighiye Abbas ibn Firnas ka ʋ paahe Sɩlaamahe puoŋ bɩɩ ka Muladi deehuu daaŋ la. == Tʋma == Abbas ibn Firnas daaŋ maalɩ bɔɔ ŋa ʋŋ na baŋ tu maalɩ kɔlbaa ka ʋ ta tarɩ woree, a maalɩ kɔlba bʋʋra bʋʋra, ka nyaahe ŋa baŋ maŋ dɩ kaara kanna (kubi kannɩhe), a daaŋ maalɩ boŋ ŋa niɛ aŋ na baŋ dɩ chɛgɩ ŋmarɩbie lɛohebo, anɩŋ bla nɩ baŋ ŋmaa pie ka bla daaŋ suŋ ka Al-Andalus paalʋʋ bla dɩra piihi yire gara Misra (Egypt) ka ba ŋmaahe. Ʋ naŋ daaŋ wuli Andalus deme Sindhind, ŋa aŋ tarɩ tɔna yɛga Ŋmarɩbie daãhebo bambu Europe puoŋ. Ʋ naŋ daaŋ la maalɩ al-Maqata, kuoŋ gbelŋe, ka ʋ nɩŋ metronome jaa da maŋ yɛ ɩ buŋ yeni. == Pleŋ Maalɩbʋ nɩŋ Ʋ Ɛgɩbu Bambu == Qarni ayopoiŋ sɛrɩ chɛ ka Ibn Firnas kpi, Algeria tenkoreŋ yɛla bagɩna aŋ la Ahmad al-Maqqari (kuuŋ saŋa 1632) sɛʋyeŋ a bigihe Ibn Firnas nɩŋ yɛlɩyɛga ŋa: <blockquote>Munbaŋ yɛla nɩ mine ʋ haŋ daaŋ ɩ nɩ, ka ŋa la ʋŋ daaŋ mɔɔ ka ʋ ɛgɩ. Ʋŋ daaŋ pili ʋ mɩŋa nɩŋ ŋmankʋɔnɩ a juŋ, a maalɩ kpankpama ɩŋ ʋ ɩŋaŋ, a do jie aŋ do, a ihi ɛgɩ sɛsɛʋ puoŋ, sɛʋsɛʋrɩba jɛmaa jie aŋ di a bla ŋa seeree tɔɔhebuŋ, ʋ daaŋ baŋ ɛgɩyɛ fɩɩŋ, awa ʋŋ mɩŋ daaŋ lɛo ŋmanɩɩ, chɛ, ʋŋ daaŋ lɛo wa ka ʋ wa dɔglɩ jie nɩ ʋŋ daŋ ahe nɩ ka ʋ puori jaa chɛ natiɛɛ, anɩŋ ʋ haŋ daaŋ ba baŋ ka ka ŋmamaŋ wa ka a sigi a jʋʋrɩ seŋ aŋ daŋ maŋ dɩ sigi, ʋŋ yiihi ka ʋ maalɩ kaŋa ku ʋ mɩŋa.</blockquote>Yɛlɩbʋ yɛlɩyeŋ ka Al-Maqqari teŋkore yɛla sɛure puoŋ, " fɔra tɔɔŋhebu nɩ yɛga jie ba la chibe", chɛ Ibn Firnas yɛla yeŋ, ʋna daaŋ ba wuli jie ʋŋ yiniŋ duoho nɩ aŋ wunno bla nɩ niɛ aŋ na baŋ ɛgɩ, anaa jaa ka ʋ daaŋ yɛlɩyeŋ ka ʋ nyɛɛ Ibn Sina ɛgɩbu tɩɛɛha nɩ ayi lugusɛʋre bait kaŋa baŋ daaŋ sɛʋ Lorbi tɩreŋ qarni awaɩ puoŋ. Mu'min ibn Said laŋ daaŋ sɛʋ ana lugusɛʋre ŋa, a daaŋ ɩ Córdoba najɛŋʋ lugulɔɔra Muhammad I ( aŋ kpi 886) jɛmanɩŋ, ʋŋ daaŋ baŋ Ibn Firnas ka ʋniʋ piɛɛlɩ taa. A bait nimbijie la ŋa: " ʋnaŋ ɛgɩra yɛga gaa banpɛpɛlɛɛ ʋ ɛgɩbu puoŋ haali gba ka jugri kuɔɔnɩ ʋŋ dɩ ɩŋ. Chɛ sɛʋrɩ jaanɩ jaa lieŋ bala chibe a tɩ jɛgɩ bla ŋa. Niba mine mɩŋ nyɩɩbʋ la ŋa ka Ibn Firnas mɔɔrɩ nɩ ʋŋ daaŋ mɔɔ ka ʋ ɛgɩ nɩ la ka Eilmer mɩŋ aŋ daaŋ yi Malmesbury daaŋ nyɛ awa a yuomo 1000 nɩŋ 1010 England paalʋʋ puoŋ chɛ mɩŋ naŋ ɛgɩ, chɛ seeree jaa chibe a sunna a bla ŋa. == Armen Firman == Tɔɔhebu mine puoŋ, awa yuomo 20 sɛre chɛ ka Ibn Firnas ʋ daaŋ nyiyɛ daʋ kaŋa baŋ daaŋ buɔɔna Armen Firman aŋ daaŋ piliye ʋmiŋa nɩŋ tanɩ ŋa ʋŋ daaŋ kpa ɩŋ daarɩ ɩŋaŋ chɛ daaŋ ɛgɩ yi songosongo kaŋa juŋ Córdoba puoŋ, ka ʋ tɩɛɛha daaŋ la ka ka lɛʋhe a tanɩ kpankpama ŋa aŋ na sumuʋ ka ʋ ɛgɩ. Chɛ ʋ mɔɔrɩ nɩ daaŋ ba tuohe junɔɔ, chɛ a tanɩ daaŋ suŋyeŋ ʋŋ daaŋ ba le wieŋ ka bla veŋ ʋ daaŋ ba nyɛ natɩ bɛra. Chɛ, tɔɔhe jaanɩ mine mɩŋ aŋ yɛlɩ kpɛ puo bla nɩ Ibn Firnas aŋ daaŋ mɔɔ ka ʋ ɛgɩ nɩ yɛla ba yɛlɩ yɛla jaa a tɩ jɛgɩ Armen Firman yɛla. Al-Maqqari sɛʋrɩ nɩ ʋŋ sɛʋ Ibn Firnas yɛla nɩ, ka ana aaŋ la duohe aŋ yɛla ʋ ɛgɩbu nɩ yɛla, ʋ ba buoŋ Firman youri be. Ba haŋ yɛlɩ ka Firman ɛgɩbu nɩ la yɛla nɩ aŋ daaŋ ɩŋ Ibn Firnas ana haaqila nɩ, chɛ Al-Maqqari aŋ ba sɛʋ Firman yɛla ʋ kitaabu nɩ puoŋ na baŋ ɩŋ ka yɛlɩ yeni la baŋ nyɔge lɛohe yɛla ayi _ ka a songosongo ju ɛgɩ chiinhibu la baŋ ba baŋ chɛ dɩ yɛla ka Ibn Firnas daaŋ mɔɔyeŋ ka ɛgɩ, sɛʋ jaanɩ puoŋ. A yɛla yɛlɩmɩŋa la ŋa, a na baŋ ɩŋ ka youri ŋa aŋ la Armen Firman ɩyɛ Abass Ibn Firnas buɔŋbʋ Latin tɩrɩŋ. == Yɛla Ʋŋ Bahe Ku Niba == 1973 puoŋ, Badri al-Samarrai daaŋ maalɩyɛ jenihuuŋ baŋ daaŋ bimuʋ Baghdad International Airport Iraq puoŋ. 1976 puoŋ, Astronomical Union (IAU) daaŋ kuye sɔrɩ ka ba ku bɔgʋ kaŋa aŋ bi Chiu puoŋ youri ka Ibn Firnas. 2011 puoŋ, kodorikohe nɩ kaŋa aŋ gaŋ Guadalquivir koŋgbɛrɩ Córdoba, Spain puoŋ, ba daaŋ kuuŋ ka "Abbas ibn Firnás Kodoriko". British pleŋ, Firnas Airways, ɩyɛ buŋ ŋa baŋ dɩ sɩghe ʋ yuori. [[Category:Wp/wlx]] 5sq90nvmamgm7dtm6iiibx4q7tbbcs2 7254945 7254452 2026-07-18T10:40:20Z Ngminnie 2608586 7254945 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q305975}} '''Abū al-Qāsim Abbās ibn Firnās ibn Wardās al-Tākurunnī''' (Loribi Tɩrɩ: أَبُو ٱلْقَاسِمِ، عَبَّاسُ بْنُ فِرْنَاسِ بْنِ وَرْدَاسَ ٱلتَّاكُرُنِّيُّ; c. 809/810 – 887 CE), jɛmaa aŋ bannʋʋ ka '''ʿAbbās ibn Firnās''' '''(Loribi Tɩrɩ: عَبَّاسُ بْنُ فِرْنَاسِ)''' daaŋ ɩyɛ bagɩna a yi Andalusia (jine Spain): a daaŋ ɩ buŋpaalɩmaana, ŋmarɩhbie bagɩna, Tɩɩŋdaana, chemist, mansiŋmaana, yieŋyiene anɩŋ Lugusɛʋrɩ Sɛʋra. Tɔɔhebu tɔɔheyeŋ ka ʋ daaŋ mɔɔyeŋ ka ʋ ɛgɩ nyɛ. Ibn Firnas daaŋ mɔɔyeŋ suŋ ŋmarɩhbiebambu nɩŋ mansiŋmaalɩ yɛlɩtarhe puoŋ. Ʋ daaŋ maalɩyɛ mansiŋ kaŋa baŋ maŋ dɩ chɛgɩra ŋmarɩbie lɛohebo. A maalɩŋ paahe, Ibn Firnas la waanɩyɛ bɔɔ nɩ baŋ na baŋ dɩ maalɩ kolbaa ŋa aŋ nyɛra anɩŋ nyaahaa ŋa mɩŋ baŋ maŋ dɩ kanna, baŋ daaŋ buɔɔnaa ka kubi kannɩhe. == Vorihuŋ Piilee == Bagɩnɩba jaa sagɩyeŋ ka Ibn Fiirnas _ youri paalɩɩ aŋ ɩ Abu al-Qasim Abbas Ibn Firnas Ibn Wirdas al-Takurini_ ɩyɛ nie ŋa baŋ daaŋ dɔgɩ Ronda, aŋ bi Takurunna teŋkpoŋ; a daaŋ kpɛ Córdoba, aŋ daaŋ ɩ Umayyad mawlaa ŋa bʋʋrɩɩ aŋ daaŋ ɩ Berber. Ʋ nabaalɩ mine laŋ daaŋ jɛʋdi Iberia Peninsula. Puore sɛʋrɩ aŋ wa maalɩŋ tiire bla nɩ Lorbi Tɩrɩ aŋ suŋ Bambujulhuu baabo na baŋ bighiye Abbas ibn Firnas ka ʋ paahe Sɩlaamahe puoŋ bɩɩ ka Muladi deehuu daaŋ la. == Tʋma == Abbas ibn Firnas daaŋ maalɩ bɔɔ ŋa ʋŋ na baŋ tu maalɩ kɔlbaa ka ʋ ta tarɩ woree, a maalɩ kɔlba bʋʋra bʋʋra, ka nyaahe ŋa baŋ maŋ dɩ kaara kanna (kubi kannɩhe), a daaŋ maalɩ boŋ ŋa niɛ aŋ na baŋ dɩ chɛgɩ ŋmarɩbie lɛohebo, anɩŋ bla nɩ baŋ ŋmaa pie ka bla daaŋ suŋ ka Al-Andalus paalʋʋ bla dɩra piihi yire gara Misra (Egypt) ka ba ŋmaahe. Ʋ naŋ daaŋ wuli Andalus deme Sindhind, ŋa aŋ tarɩ tɔna yɛga Ŋmarɩbie daãhebo bambu Europe puoŋ. Ʋ naŋ daaŋ la maalɩ al-Maqata, kuoŋ gbelŋe, ka ʋ nɩŋ metronome jaa da maŋ yɛ ɩ buŋ yeni. == Pleŋ Maalɩbʋ nɩŋ Ʋ Ɛgɩbu Bambu == Qarni ayopoiŋ sɛrɩ chɛ ka Ibn Firnas kpi, Algeria tenkoreŋ yɛla bagɩna aŋ la Ahmad al-Maqqari (kuuŋ saŋa 1632) sɛʋyeŋ a bigihe Ibn Firnas nɩŋ yɛlɩyɛga ŋa: <blockquote>Munbaŋ yɛla nɩ mine ʋ haŋ daaŋ ɩ nɩ, ka ŋa la ʋŋ daaŋ mɔɔ ka ʋ ɛgɩ. Ʋŋ daaŋ pili ʋ mɩŋa nɩŋ ŋmankʋɔnɩ a juŋ, a maalɩ kpankpama ɩŋ ʋ ɩŋaŋ, a do jie aŋ do, a ihi ɛgɩ sɛsɛʋ puoŋ, sɛʋsɛʋrɩba jɛmaa jie aŋ di a bla ŋa seeree tɔɔhebuŋ, ʋ daaŋ baŋ ɛgɩyɛ fɩɩŋ, awa ʋŋ mɩŋ daaŋ lɛo ŋmanɩɩ, chɛ, ʋŋ daaŋ lɛo wa ka ʋ wa dɔglɩ jie nɩ ʋŋ daŋ ahe nɩ ka ʋ puori jaa chɛ natiɛɛ, anɩŋ ʋ haŋ daaŋ ba baŋ ka ka ŋmamaŋ wa ka a sigi a jʋʋrɩ seŋ aŋ daŋ maŋ dɩ sigi, ʋŋ yiihi ka ʋ maalɩ kaŋa ku ʋ mɩŋa.</blockquote>Yɛlɩbʋ yɛlɩyeŋ ka Al-Maqqari teŋkore yɛla sɛure puoŋ, " fɔra tɔɔŋhebu nɩ yɛga jie ba la chibe", chɛ Ibn Firnas yɛla yeŋ, ʋna daaŋ ba wuli jie ʋŋ yiniŋ duoho nɩ aŋ wunno bla nɩ niɛ aŋ na baŋ ɛgɩ, anaa jaa ka ʋ daaŋ yɛlɩyeŋ ka ʋ nyɛɛ Ibn Sina ɛgɩbu tɩɛɛha nɩ ayi lugusɛʋre bait kaŋa baŋ daaŋ sɛʋ Lorbi tɩreŋ qarni awaɩ puoŋ. Mu'min ibn Said laŋ daaŋ sɛʋ ana lugusɛʋre ŋa, a daaŋ ɩ Córdoba najɛŋʋ lugulɔɔra Muhammad I ( aŋ kpi 886) jɛmanɩŋ, ʋŋ daaŋ baŋ Ibn Firnas ka ʋniʋ piɛɛlɩ taa. A bait nimbijie la ŋa: " ʋnaŋ ɛgɩra yɛga gaa banpɛpɛlɛɛ ʋ ɛgɩbu puoŋ haali gba ka jugri kuɔɔnɩ ʋŋ dɩ ɩŋ. Chɛ sɛʋrɩ jaanɩ jaa lieŋ bala chibe a tɩ jɛgɩ bla ŋa. Niba mine mɩŋ nyɩɩbʋ la ŋa ka Ibn Firnas mɔɔrɩ nɩ ʋŋ daaŋ mɔɔ ka ʋ ɛgɩ nɩ la ka Eilmer mɩŋ aŋ daaŋ yi Malmesbury daaŋ nyɛ awa a yuomo 1000 nɩŋ 1010 England paalʋʋ puoŋ chɛ mɩŋ naŋ ɛgɩ, chɛ seeree jaa chibe a sunna a bla ŋa. == Armen Firman == Tɔɔhebu mine puoŋ, awa yuomo 20 sɛre chɛ ka Ibn Firnas ʋ daaŋ nyiyɛ daʋ kaŋa baŋ daaŋ buɔɔna Armen Firman aŋ daaŋ piliye ʋmiŋa nɩŋ tanɩ ŋa ʋŋ daaŋ kpa ɩŋ daarɩ ɩŋaŋ chɛ daaŋ ɛgɩ yi songosongo kaŋa juŋ Córdoba puoŋ, ka ʋ tɩɛɛha daaŋ la ka ka lɛʋhe a tanɩ kpankpama ŋa aŋ na sumuʋ ka ʋ ɛgɩ. Chɛ ʋ mɔɔrɩ nɩ daaŋ ba tuohe junɔɔ, chɛ a tanɩ daaŋ suŋyeŋ ʋŋ daaŋ ba le wieŋ ka bla veŋ ʋ daaŋ ba nyɛ natɩ bɛra. Chɛ, tɔɔhe jaanɩ mine mɩŋ aŋ yɛlɩ kpɛ puo bla nɩ Ibn Firnas aŋ daaŋ mɔɔ ka ʋ ɛgɩ nɩ yɛla ba yɛlɩ yɛla jaa a tɩ jɛgɩ Armen Firman yɛla. Al-Maqqari sɛʋrɩ nɩ ʋŋ sɛʋ Ibn Firnas yɛla nɩ, ka ana aaŋ la duohe aŋ yɛla ʋ ɛgɩbu nɩ yɛla, ʋ ba buoŋ Firman youri be. Ba haŋ yɛlɩ ka Firman ɛgɩbu nɩ la yɛla nɩ aŋ daaŋ ɩŋ Ibn Firnas ana haaqila nɩ, chɛ Al-Maqqari aŋ ba sɛʋ Firman yɛla ʋ kitaabu nɩ puoŋ na baŋ ɩŋ ka yɛlɩ yeni la baŋ nyɔge lɛohe yɛla ayi _ ka a songosongo ju ɛgɩ chiinhibu la baŋ ba baŋ chɛ dɩ yɛla ka Ibn Firnas daaŋ mɔɔyeŋ ka ɛgɩ, sɛʋ jaanɩ puoŋ. A yɛla yɛlɩmɩŋa la ŋa, a na baŋ ɩŋ ka youri ŋa aŋ la Armen Firman ɩyɛ Abass Ibn Firnas buɔŋbʋ Latin tɩrɩŋ. == Yɛla Ʋŋ Bahe Ku Niba == 1973 puoŋ, Badri al-Samarrai daaŋ maalɩyɛ jenihuuŋ baŋ daaŋ bimuʋ Baghdad International Airport Iraq puoŋ. 1976 puoŋ, Astronomical Union (IAU) daaŋ kuye sɔrɩ ka ba ku bɔgʋ kaŋa aŋ bi Chiu puoŋ youri ka Ibn Firnas. 2011 puoŋ, kodorikohe nɩ kaŋa aŋ gaŋ Guadalquivir koŋgbɛrɩ Córdoba, Spain puoŋ, ba daaŋ kuuŋ ka "Abbas ibn Firnás Kodoriko". British pleŋ, Firnas Airways, ɩyɛ buŋ ŋa baŋ dɩ sɩghe ʋ yuori. == Kaa Chɛ Meŋ == * [[https://en.wikipedia.org/wiki/File:Aviacionavion.png|link=|alt=|class=noviewer|28x28px]]Aviation portal * Hezârfen Ahmed Çelebi * History of aviation * Ismail ibn Hammad al-Jawhari * Lagâri Hasan Çelebi * List of inventions in the medieval Islamic world * Timeline of science and technology in the Islamic world [[Category:Wp/wlx]] tjhp162rd205sw2cxfw8s2wtpx7yr87 7254961 7254945 2026-07-18T10:49:10Z Ngminnie 2608586 7254961 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q305975}} '''Abū al-Qāsim Abbās ibn Firnās ibn Wardās al-Tākurunnī''' (Loribi Tɩrɩ: أَبُو ٱلْقَاسِمِ، عَبَّاسُ بْنُ فِرْنَاسِ بْنِ وَرْدَاسَ ٱلتَّاكُرُنِّيُّ; c. 809/810 – 887 CE), jɛmaa aŋ bannʋʋ ka '''ʿAbbās ibn Firnās''' '''(Loribi Tɩrɩ: عَبَّاسُ بْنُ فِرْنَاسِ)''' daaŋ ɩyɛ bagɩna a yi Andalusia (jine Spain):<ref name=":0">https://en.wikipedia.org/wiki/Abbas_ibn_Firnas#cite_note-EI2-1</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Abbas_ibn_Firnas#cite_note-2</ref><ref name=":1">https://en.wikipedia.org/wiki/Abbas_ibn_Firnas#cite_note-White-Quote-3</ref> a daaŋ ɩ buŋpaalɩmaana, ŋmarɩhbie bagɩna, Tɩɩŋdaana, chemist, mansiŋmaana, yieŋyiene anɩŋ Lugusɛʋrɩ Sɛʋra.<ref name=":1" /> Tɔɔhebu tɔɔheyeŋ ka ʋ daaŋ mɔɔyeŋ ka ʋ ɛgɩ nyɛ.<ref name=":0" /><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Abbas_ibn_Firnas#cite_note-4</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Abbas_ibn_Firnas#cite_note-Lynn_White_1961,_100f.-6</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Abbas_ibn_Firnas#cite_note-Lynn_White_1961,_100f.-6</ref> Ibn Firnas daaŋ mɔɔyeŋ suŋ ŋmarɩhbiebambu nɩŋ mansiŋmaalɩ yɛlɩtarhe puoŋ. Ʋ daaŋ maalɩyɛ mansiŋ kaŋa baŋ maŋ dɩ chɛgɩra ŋmarɩbie lɛohebo. A maalɩŋ paahe, Ibn Firnas la waanɩyɛ bɔɔ nɩ baŋ na baŋ dɩ maalɩ kolbaa ŋa aŋ nyɛra anɩŋ nyaahaa ŋa mɩŋ baŋ maŋ dɩ kanna, baŋ daaŋ buɔɔnaa ka kubi kannɩhe. == Vorihuŋ Piilee == Bagɩnɩba jaa sagɩyeŋ ka Ibn Fiirnas _ youri paalɩɩ aŋ ɩ Abu al-Qasim Abbas Ibn Firnas Ibn Wirdas al-Takurini_ ɩyɛ nie ŋa baŋ daaŋ dɔgɩ Ronda, aŋ bi Takurunna teŋkpoŋ; a daaŋ kpɛ Córdoba, aŋ daaŋ ɩ Umayyad mawlaa ŋa bʋʋrɩɩ aŋ daaŋ ɩ Berber. Ʋ nabaalɩ mine laŋ daaŋ jɛʋdi Iberia Peninsula. Puore sɛʋrɩ aŋ wa maalɩŋ tiire bla nɩ Lorbi Tɩrɩ aŋ suŋ Bambujulhuu baabo na baŋ bighiye Abbas ibn Firnas ka ʋ paahe Sɩlaamahe puoŋ bɩɩ ka Muladi deehuu daaŋ la. == Tʋma == Abbas ibn Firnas daaŋ maalɩ bɔɔ ŋa ʋŋ na baŋ tu maalɩ kɔlbaa ka ʋ ta tarɩ woree, a maalɩ kɔlba bʋʋra bʋʋra, ka nyaahe ŋa baŋ maŋ dɩ kaara kanna (kubi kannɩhe), a daaŋ maalɩ boŋ ŋa niɛ aŋ na baŋ dɩ chɛgɩ ŋmarɩbie lɛohebo, anɩŋ bla nɩ baŋ ŋmaa pie ka bla daaŋ suŋ ka Al-Andalus paalʋʋ bla dɩra piihi yire gara Misra (Egypt) ka ba ŋmaahe. Ʋ naŋ daaŋ wuli Andalus deme Sindhind, ŋa aŋ tarɩ tɔna yɛga Ŋmarɩbie daãhebo bambu Europe puoŋ. Ʋ naŋ daaŋ la maalɩ al-Maqata, kuoŋ gbelŋe, ka ʋ nɩŋ metronome jaa da maŋ yɛ ɩ buŋ yeni. == Pleŋ Maalɩbʋ nɩŋ Ʋ Ɛgɩbu Bambu == Qarni ayopoiŋ sɛrɩ chɛ ka Ibn Firnas kpi, Algeria tenkoreŋ yɛla bagɩna aŋ la Ahmad al-Maqqari (kuuŋ saŋa 1632) sɛʋyeŋ a bigihe Ibn Firnas nɩŋ yɛlɩyɛga ŋa: <blockquote>Munbaŋ yɛla nɩ mine ʋ haŋ daaŋ ɩ nɩ, ka ŋa la ʋŋ daaŋ mɔɔ ka ʋ ɛgɩ. Ʋŋ daaŋ pili ʋ mɩŋa nɩŋ ŋmankʋɔnɩ a juŋ, a maalɩ kpankpama ɩŋ ʋ ɩŋaŋ, a do jie aŋ do, a ihi ɛgɩ sɛsɛʋ puoŋ, sɛʋsɛʋrɩba jɛmaa jie aŋ di a bla ŋa seeree tɔɔhebuŋ, ʋ daaŋ baŋ ɛgɩyɛ fɩɩŋ, awa ʋŋ mɩŋ daaŋ lɛo ŋmanɩɩ, chɛ, ʋŋ daaŋ lɛo wa ka ʋ wa dɔglɩ jie nɩ ʋŋ daŋ ahe nɩ ka ʋ puori jaa chɛ natiɛɛ, anɩŋ ʋ haŋ daaŋ ba baŋ ka ka ŋmamaŋ wa ka a sigi a jʋʋrɩ seŋ aŋ daŋ maŋ dɩ sigi, ʋŋ yiihi ka ʋ maalɩ kaŋa ku ʋ mɩŋa.</blockquote>Yɛlɩbʋ yɛlɩyeŋ ka Al-Maqqari teŋkore yɛla sɛure puoŋ, " fɔra tɔɔŋhebu nɩ yɛga jie ba la chibe", chɛ Ibn Firnas yɛla yeŋ, ʋna daaŋ ba wuli jie ʋŋ yiniŋ duoho nɩ aŋ wunno bla nɩ niɛ aŋ na baŋ ɛgɩ, anaa jaa ka ʋ daaŋ yɛlɩyeŋ ka ʋ nyɛɛ Ibn Sina ɛgɩbu tɩɛɛha nɩ ayi lugusɛʋre bait kaŋa baŋ daaŋ sɛʋ Lorbi tɩreŋ qarni awaɩ puoŋ. Mu'min ibn Said laŋ daaŋ sɛʋ ana lugusɛʋre ŋa, a daaŋ ɩ Córdoba najɛŋʋ lugulɔɔra Muhammad I ( aŋ kpi 886) jɛmanɩŋ, ʋŋ daaŋ baŋ Ibn Firnas ka ʋniʋ piɛɛlɩ taa. A bait nimbijie la ŋa: " ʋnaŋ ɛgɩra yɛga gaa banpɛpɛlɛɛ ʋ ɛgɩbu puoŋ haali gba ka jugri kuɔɔnɩ ʋŋ dɩ ɩŋ. Chɛ sɛʋrɩ jaanɩ jaa lieŋ bala chibe a tɩ jɛgɩ bla ŋa. Niba mine mɩŋ nyɩɩbʋ la ŋa ka Ibn Firnas mɔɔrɩ nɩ ʋŋ daaŋ mɔɔ ka ʋ ɛgɩ nɩ la ka Eilmer mɩŋ aŋ daaŋ yi Malmesbury daaŋ nyɛ awa a yuomo 1000 nɩŋ 1010 England paalʋʋ puoŋ chɛ mɩŋ naŋ ɛgɩ, chɛ seeree jaa chibe a sunna a bla ŋa. == Armen Firman == Tɔɔhebu mine puoŋ, awa yuomo 20 sɛre chɛ ka Ibn Firnas ʋ daaŋ nyiyɛ daʋ kaŋa baŋ daaŋ buɔɔna Armen Firman aŋ daaŋ piliye ʋmiŋa nɩŋ tanɩ ŋa ʋŋ daaŋ kpa ɩŋ daarɩ ɩŋaŋ chɛ daaŋ ɛgɩ yi songosongo kaŋa juŋ Córdoba puoŋ, ka ʋ tɩɛɛha daaŋ la ka ka lɛʋhe a tanɩ kpankpama ŋa aŋ na sumuʋ ka ʋ ɛgɩ. Chɛ ʋ mɔɔrɩ nɩ daaŋ ba tuohe junɔɔ, chɛ a tanɩ daaŋ suŋyeŋ ʋŋ daaŋ ba le wieŋ ka bla veŋ ʋ daaŋ ba nyɛ natɩ bɛra. Chɛ, tɔɔhe jaanɩ mine mɩŋ aŋ yɛlɩ kpɛ puo bla nɩ Ibn Firnas aŋ daaŋ mɔɔ ka ʋ ɛgɩ nɩ yɛla ba yɛlɩ yɛla jaa a tɩ jɛgɩ Armen Firman yɛla. Al-Maqqari sɛʋrɩ nɩ ʋŋ sɛʋ Ibn Firnas yɛla nɩ, ka ana aaŋ la duohe aŋ yɛla ʋ ɛgɩbu nɩ yɛla, ʋ ba buoŋ Firman youri be. Ba haŋ yɛlɩ ka Firman ɛgɩbu nɩ la yɛla nɩ aŋ daaŋ ɩŋ Ibn Firnas ana haaqila nɩ, chɛ Al-Maqqari aŋ ba sɛʋ Firman yɛla ʋ kitaabu nɩ puoŋ na baŋ ɩŋ ka yɛlɩ yeni la baŋ nyɔge lɛohe yɛla ayi _ ka a songosongo ju ɛgɩ chiinhibu la baŋ ba baŋ chɛ dɩ yɛla ka Ibn Firnas daaŋ mɔɔyeŋ ka ɛgɩ, sɛʋ jaanɩ puoŋ. A yɛla yɛlɩmɩŋa la ŋa, a na baŋ ɩŋ ka youri ŋa aŋ la Armen Firman ɩyɛ Abass Ibn Firnas buɔŋbʋ Latin tɩrɩŋ. == Yɛla Ʋŋ Bahe Ku Niba == 1973 puoŋ, Badri al-Samarrai daaŋ maalɩyɛ jenihuuŋ baŋ daaŋ bimuʋ Baghdad International Airport Iraq puoŋ. 1976 puoŋ, Astronomical Union (IAU) daaŋ kuye sɔrɩ ka ba ku bɔgʋ kaŋa aŋ bi Chiu puoŋ youri ka Ibn Firnas. 2011 puoŋ, kodorikohe nɩ kaŋa aŋ gaŋ Guadalquivir koŋgbɛrɩ Córdoba, Spain puoŋ, ba daaŋ kuuŋ ka "Abbas ibn Firnás Kodoriko". British pleŋ, Firnas Airways, ɩyɛ buŋ ŋa baŋ dɩ sɩghe ʋ yuori. == Kaa Chɛ Meŋ == * [[https://en.wikipedia.org/wiki/File:Aviacionavion.png|link=|alt=|class=noviewer|28x28px]]Aviation portal * Hezârfen Ahmed Çelebi * History of aviation * Ismail ibn Hammad al-Jawhari * Lagâri Hasan Çelebi * List of inventions in the medieval Islamic world * Timeline of science and technology in the Islamic world == Tarɩjiihi == [[Category:Wp/wlx]] i6mmh77o5znfwrakimvq6e8t10swldf 0 3788497 7254381 7248411 2026-07-17T19:18:53Z 猫娘丨ねこむすめ 2684817 海南话正字修改 7254381 wikitext text/x-wiki [[File:Anime girl at beach.jpg|thumb|300px|伫海滩其阿妹]] '''性'''（英话：sexual）是指人侬怎样体验同表达家己其行为，这个包括[[Wp/hnm/生物学|生物学]]、[[Wp/hnm/心理学|心理学]]、身体、情色、情感、社交抑是灵性其感觉。因为伊是一个𪨧阔其词，随着[[Wp/hnm/历史|历史]]背景其改变而改变，所以毋一只精确其定义。性其生物学同身体方面主要涉及[[Wp/hnm/人类|人类]]其生殖功能，包括人类性反应周期。 一只侬其性取向是伊对异性抑是同性其兴趣方式。性其身体同情感方面包括个侬之间通过深厚其感情抑是爱、信任同关怀其身体表现所表达其联系。社交方面涉及人类[[Wp/hnm/社会|社会]]对一个侬其性其影响，而灵性就关系到一只侬同他侬其灵性联系。性也影响同受到[[Wp/hnm/文化|文化]]、[[Wp/hnm/法律|法律]]、[[Wp/hnm/哲学|哲学]]、道德、伦理同宗教方面其生活影响。 对性活动其兴趣通常伫一只侬到达青春期其时候会增加。虽然遘今旦拢毋一只关于性取向成因其理论获得广泛支持，但是有多多证据支持非社会成因多过社会成因，特别是对于公爹。假设其社会成因单单有弱证据支持，而且受到多多混淆因素其影响。这枚还得到跨文化证据其支持，因为对同性恋态度宽容其文化，并没有明显较高其同性恋比率。 进化其角度对人类配对、生殖同生殖策略，同埋社会学习理论提供了对性更多其见解。性其社会文化方面包括人类性其历史发展同宗教同性信仰。有一些文化被描述为性压抑。性其研究也包括人伫社会群体中其身份认同、性传播感染（STIs）同避孕方法。 [[Category:Wp/hnm]] mhs5vp60pbgnlqahwi11ssxl9faoudb 0 3788498 7254365 7244737 2026-07-17T19:09:14Z 猫娘丨ねこむすめ 2684817 海南话正字修改 7254365 wikitext text/x-wiki '''男凝'''，全号作'''男性凝视'''，也号作'''男性视角'''（英话：Male gaze），是指伫[[Wp/hnm/艺术|艺术]]同伫[[Wp/hnm/文学|文学]]当中，从异性恋[[Wp/hnm/公爹|公爹]]其角度同观点，将[[Wp/hnm/查某|查某]]客体化、视作性对象来表现，用来取悦异性恋公爹其愉悦。 伫叙事[[Wp/hnm/电影|电影]]其视觉同美学表现当中，公爹凝视拥有三只视角： * 镜子后其公爹视角； * 电影当中公爹角色其视角； * 凝视图像其公爹观众其视角。 这只概念第一先由[[Wp/hnm/英国|英国]]艺术评论家[[Wp/hnm/约翰·伯格|约翰·伯格]]，伫1972年1月 BBC 播出其一系列电影《观看之道》当中提出，该系列电影后来分侬整理成一本艺术批判散文集，作为伯格分析[[Wp/hnm/欧洲|欧洲]]绘画当中对裸体其处理其一部分。这只概念𪨧快伫查某之间流行起来，当中包括英国电影评论家[[Wp/hnm/劳拉·穆尔维|劳拉·穆尔维]]，伊拿「男性凝视」来批评传统媒体对电影当中查某角色其呈现。 [[Wp/hnm/西格蒙德·弗洛伊德|西格蒙德·弗洛伊德]]同[[Wp/hnm/雅克·拉康|雅克·拉康]]其精神分析理论，是「男性凝视」理论发展其基础，因为伊侬提供了一个方便穆尔维解释电影满足了对「视觉快感其原始愿望」其视角。作为一款看待查某同世界其方式，对男性凝视其精神分析理论涉及弗洛伊德同拉康提出其各款概念，亲像「窥淫癖」同「观看其快感」。窥淫癖同窥淫癖者这两个概念其指审美快感，又指从凝视某侬抑是某物当中获得其性快感。 因为少年[[Wp/hnm/漫画|漫画]]同青年漫画中，不少毋论男女拢喜欢其、抑是查某视角其作品，所以并毋等于公爹视角作品，单单能够明显看到作品视角是公爹其作品，才可以归为公爹视角作品。 [[Category:Wp/hnm]] m8r8o36bfn87no9a28gmcoyq6hav5e5 0 3788502 7254362 7244741 2026-07-17T19:06:52Z 猫娘丨ねこむすめ 2684817 海南话正字修改 7254362 wikitext text/x-wiki '''女性文学'''，指其创作对象为[[Wp/hnm/查某|查某]]作家，而且创作内容反映查某生活、查某普遍形象其[[Wp/hnm/文学|文学]]作品，伴随19世纪中叶后其妇女解放运动，而变作世界潮流，是女性文学产生其重要[[Wp/hnm/历史|历史]]背景同思想来源。伫[[Wp/hnm/中国|中国]]，女性文学创作有两只关键时刻，一次是伫[[Wp/hnm/五四运动|五四运动]]了后，另一次是伫[[Wp/hnm/改革开放|改革开放]]了后其「新时期」。 [[Category:Wp/hnm]] 4dy94ahojuzngjsgqslgnl72l85xbdm 0 3788504 7254363 7244744 2026-07-17T19:07:34Z 猫娘丨ねこむすめ 2684817 海南话正字修改 7254363 wikitext text/x-wiki [[File:Aoqun_1.jpg|thumb|300px|[[Wp/hnm/汉服|汉服]]其[[Wp/hnm/马面裙|马面裙]]]] '''女性气质'''，也号作'''女子气'''，是一组通常同[[Wp/hnm/查某|查某]]相关其属性、行为同角色。传统上分侬引用为查某气质其特质，包括[[Wp/hnm/优雅|优雅]]、[[Wp/hnm/温和|温和]]、[[Wp/hnm/同情|同情]]、[[Wp/hnm/谦逊|谦逊]]同[[Wp/hnm/敏感|敏感]]，虽然同查某气质相关其特质，伫毋同其[[Wp/hnm/社会|社会]]同个侬之间有所毋同，并且受到各款社会同[[Wp/hnm/文化|文化]]因素其影响。从概念上讲，伊同查某其[[Wp/hnm/生物性别|生物性别]]同查某[[Wp/hnm/身份|身份]]毋同，因为所有[[Wp/hnm/人|人类]]拢会表现出查某同公爹其特质，毋论性别如何。 [[Category:Wp/hnm]] esbvihvd4kl6gl1yhvl1qu0v6qfmab6 0 3788872 7254554 7246130 2026-07-18T01:10:50Z အောင်သန်းလှ 2629904 /* မြိုင် */ 7254554 wikitext text/x-wiki {{Wt/rki/ရခိုင်အက္ခရာစဉ်ဇယား}} ===[[Wt/rki/မ|မ]]=== *[[Wt/rki/မက|မက]] *[[Wt/rki/မကလီ|မကလီ]] *[[Wt/rki/မကသိ|မကသိ]] *[[Wt/rki/မကာကွယ်ဘဲ|မကာကွယ်ဘဲ]] *[[Wt/rki/မကာဒယော|မကာဒယော]] *[[Wt/rki/မကာဖူး|မကာဖူး]] *[[Wt/rki/မကာသနီ|မကာသနီ]] *[[Wt/rki/မကူလီ|မကူလီ]] *[[Wt/rki/မကင်းတရား|မကင်းတရား]] *[[Wt/rki/မကင်းရာမကင်းကြောင်း|မကင်းရာမကင်းကြောင်း]] *[[Wt/rki/မကောက်|မကောက်]] *[[Wt/rki/မကောင်းကတတ်|မကောင်းကတတ်]] *[[Wt/rki/မကောင်းစွာ|မကောင်းစွာ]] *[[Wt/rki/မကောင်းစွာကောင်းစွာ|မကောင်းစွာကောင်းစွာ]] *[[Wt/rki/မကောင်းစွာမ|မကောင်းစွာမ]] *[[Wt/rki/မကောင်းစွာသျှေ|မကောင်းစွာသျှေ]] *[[Wt/rki/မကောင်းဆိုးဝါး|မကောင်းဆိုးဝါး]] *[[Wt/rki/မကောင်းတရိ|မကောင်းတရိ]] *[[Wt/rki/မကောင်းတကောင်း|မကောင်းတကောင်း]] *[[Wt/rki/မကောင်းတရောင်း|မကောင်းတရောင်း]] *[[Wt/rki/မကောင်းမကန်း|မကောင်းမကန်း]] *[[Wt/rki/မကောင်းမှု|မကောင်းမှု]] *[[Wt/rki/မကိုဋ်|မကိုဋ်]] *[[Wt/rki/မကန်|မကန်]] *[[Wt/rki/မကန်တကန်|မကန်တကန်]] *[[Wt/rki/မကန်တန်တန်|မကန်တန်တန်]] *[[Wt/rki/မကန်မလွန်|မကန်မလွန်]] *[[Wt/rki/မကန်မဝှန်|မကန်မဝှန်]] *[[Wt/rki/မကိုယ|မကိုယ]] *[[Wt/rki/မကိုးမကန့်|မကိုးမကန့်]] *[[Wt/rki/မကိုးအပ်သည့်သုံးပါး|မကိုးအပ်သည့်သုံးပါး]] *[[Wt/rki/မကျီ|မကျီ]] *[[Wt/rki/မကျီတကျီ|မကျီတကျီ]] *[[Wt/rki/မကျော်အပ်သည့်သုံးပါး|မကျော်အပ်သည့်သုံးပါး]] *[[Wt/rki/မကျိုင်|မကျိုင်]] *[[Wt/rki/မကျိုင်းမမာ|မကျိုင်းမမာ]] *[[Wt/rki/မကျိုင်းမါ|မကျိုင်းမါ]] *[[Wt/rki/မကျန်|မကျန်]] *[[Wt/rki/မကြာခဏ|မကြာခဏ]] *[[Wt/rki/မကြာမကြာ|မကြာမကြာ]] *[[Wt/rki/မကြာမနှောင်း|မကြာမနှောင်း]] *[[Wt/rki/မကြားကောင်းမနာသာကောင်း|မကြားကောင်းမနာသာကောင်း]] *[[Wt/rki/မကြားတကြား|မကြားတကြား]] *[[Wt/rki/မကြားတကွန်|မကြားတကွန်]] *[[Wt/rki/မကြဲမသိပ်|မကြဲမသိပ်]] *[[Wt/rki/မကြည့်မလှ|မကြည့်မလှ]] *[[Wt/rki/မကြံအပ်မကြံစည်ရာ|မကြံအပ်မကြံစည်ရာ]] *[[Wt/rki/မကွာဖူး|မကွာဖူး]] *[[Wt/rki/မကွာစိ|မကွာစိ]] *[[Wt/rki/မခ|မခ]] *[[Wt/rki/မခစပ်|မခစပ်]] *[[Wt/rki/မခေါက်တလောက်|မခေါက်တလောက်]] *[[Wt/rki/မခေါင်း|မခေါင်း]] *[[Wt/rki/မခုပ်|မခုပ်]] *[[Wt/rki/မခံချိ|မခံချိ]] *[[Wt/rki/မခံချိမခံသာ|မခံချိမခံသာ]] *[[Wt/rki/မခံချင်|မခံချင်]] *[[Wt/rki/မခံ့တရံ့|မခံ့တရံ့]] *[[Wt/rki/မခုံ|မခုံ]] *[[Wt/rki/မခုံမင်|မခုံမင်]] *[[Wt/rki/မခို့တရို့|မခို့တရို့]] *[[Wt/rki/မချိ|မချိ]] *[[Wt/rki/မချိကြွီကွဲ|မချိကြွီကွဲ]] *[[Wt/rki/မချိစာ|မချိစာ]] *[[Wt/rki/မချိဆင်းရဲ|မချိဆင်းရဲ]] *[[Wt/rki/မချိတချီ|မချိတချီ]] *[[Wt/rki/မချိတရီ.|မချိတရီ.]] *[[Wt/rki/မချိမခံ့|မချိမခံ့]] *[[Wt/rki/မချိမနာ|မချိမနာ]] *[[Wt/rki/မချိမမာ|မချိမမာ]] *[[Wt/rki/မချီးရ|မချီးရ]] *[[Wt/rki/မချမ်းမသာ|မချမ်းမသာ]] *[[Wt/rki/မချိုမချဉ်|မချိုမချဉ်]] *[[Wt/rki/မခြီ|မခြီ]] *[[Wt/rki/မခြီမငံ|မခြီမငံ]] *[[Wt/rki/မခြူခြာ|မခြူခြာ]] *[[Wt/rki/မခွာ|မခွာ]] *[[Wt/rki/မခွာပေါက်|မခွာပေါက်]] *[[Wt/rki/မချွတ်|မချွတ်]] *[[Wt/rki/မငိုက်တငိုက်|မငိုက်တငိုက်]] *[[Wt/rki/မစာညှာ|မစာညှာ]] *[[Wt/rki/မစားကျီ|မစားကျီ]] *[[Wt/rki/မစားစာဖြစ်စားစာဖြစ်|မစားစာဖြစ်စားစာဖြစ်]] *[[Wt/rki/မစားတကွန်|မစားတကွန်]] *[[Wt/rki/မစားရတတ်|မစားရတတ်]] *[[Wt/rki/မစားရတတ်စားရတတ်|မစားရတတ်စားရတတ်]] *[[Wt/rki/မစိတစိ|မစိတစိ]] *[[Wt/rki/မစီးမစစ်|မစီးမစစ်]] *[[Wt/rki/မစီးမစပ်|မစီးမစပ်]] *[[Wt/rki/မစဲမရဲ|မစဲမရဲ]] *[[Wt/rki/မစင်|မစင်]] *[[Wt/rki/မစိုက်မစာ|မစိုက်မစာ]] *[[Wt/rki/မစပ်ကရာ|မစပ်ကရာ]] *[[Wt/rki/မစပ်ကာစပ်ကာ|မစပ်ကာစပ်ကာ]] *[[Wt/rki/မစပ်တငတ်|မစပ်တငတ်]] *[[Wt/rki/မစပ်မစာ|မစပ်မစာ]] *[[Wt/rki/မစို့ကရို့|မစို့ကရို့]] *[[Wt/rki/မစွမ်းပြင်း|မစွမ်းပြင်း]] *[[Wt/rki/မဆာညှာ|မဆာညှာ]] *[[Wt/rki/မဆီမဆိုင်|မဆီမဆိုင်]] *[[Wt/rki/မဆူးတရဲ|မဆူးတရဲ]] *[[Wt/rki/မဆက်|မဆက်]] *[[Wt/rki/မဆိုင်ကရိုင်|မဆိုင်ကရိုင်]] *[[Wt/rki/မဆိုင်းမတွ|မဆိုင်းမတွ]] *[[Wt/rki/မဆုတ်မဆိုင်း|မဆုတ်မဆိုင်း]] *[[Wt/rki/မဆုတ်မနစ်|မဆုတ်မနစ်]] *[[Wt/rki/မဆန်သာ|မဆန်သာ]] *[[Wt/rki/မဆံ့တငံ့|မဆံ့တငံ့]] *[[Wt/rki/မဆံ့တရံ့|မဆံ့တရံ့]] *[[Wt/rki/မဆိုစကောင်းဆိုစကောင်း|မဆိုစကောင်းဆိုစကောင်း]] *[[Wt/rki/မဆိုစလောက်|မဆိုစလောက်]] *[[Wt/rki/မဆိုနှိုင်|မဆိုနှိုင်]] *[[Wt/rki/မဆွ|မဆွ]] *[[Wt/rki/မဇာ|မဇာ]] *[[Wt/rki/မဇောင်|မဇောင်]] *[[Wt/rki/မညီး|မညီး]] *[[Wt/rki/မညင်းဆီ|မညင်းဆီ]] *[[Wt/rki/မညင်းပြောက်|မညင်းပြောက်]] *[[Wt/rki/မညင်းရုပ်|မညင်းရုပ်]] *[[Wt/rki/မညင်းသျှေ|မညင်းသျှေ]] *[[Wt/rki/မညှင်းစိရောင်|မညှင်းစိရောင်]] *[[Wt/rki/မညှင်းပင်|မညှင်းပင်]] *[[Wt/rki/မညှိုးပန်း|မညှိုးပန်း]] *[[Wt/rki/မဏိ|မဏိ]] *[[Wt/rki/မဏိတော်|မဏိတော်]] *[[Wt/rki/မဏိဦးစွန်|မဏိဦးစွန်]] *[[Wt/rki/မဏိဦးစွန်းဆရာတော်|မဏိဦးစွန်းဆရာတော်]] *[[Wt/rki/မတကဘတ်|မတကဘတ်]] *[[Wt/rki/မတရစ်|မတရစ်]] *[[Wt/rki/မတားသာ|မတားသာ]] *[[Wt/rki/မတီးမမြည်|မတီးမမြည်]] *[[Wt/rki/မတူးမချစ်|မတူးမချစ်]] *[[Wt/rki/မတဲဝါး|မတဲဝါး]] *[[Wt/rki/မတော်|မတော်]] *[[Wt/rki/မတော်ကရော်|မတော်ကရော်]] *[[Wt/rki/မတော်ကေ|မတော်ကေ]] *[[Wt/rki/မတော်တဆ|မတော်တဆ]] *[[Wt/rki/မတော်မတရား|မတော်မတရား]] *[[Wt/rki/မတော်မတန်|မတော်မတန်]] *[[Wt/rki/မတော်လို့|မတော်လို့]] *[[Wt/rki/မတင်မကျ|မတင်မကျ]] *[[Wt/rki/မတောက်ခလောက်|မတောက်ခလောက်]] *[[Wt/rki/မတတ်ကာတတ်ကာ|မတတ်ကာတတ်ကာ]] *[[Wt/rki/မတတ်တတ်|မတတ်တတ်]] *[[Wt/rki/မတတ်သာဆုံး|မတတ်သာဆုံး]] *[[Wt/rki/မတတ်သာလို့သာ|မတတ်သာလို့သာ]] *[[Wt/rki/မတံ|မတံ]] *[[Wt/rki/မတန်|မတန်]] *[[Wt/rki/မတန်စွာတန်စွာ|မတန်စွာတန်စွာ]] *[[Wt/rki/မတန်တဆ|မတန်တဆ]] *[[Wt/rki/မတန်တတန်|မတန်တတန်]] *[[Wt/rki/မတန်မကန်|မတန်မကန်]] *[[Wt/rki/မတန်မဆ|မတန်မဆ]] *[[Wt/rki/မတန်မလွန်|မတန်မလွန်]] *[[Wt/rki/မတန့်တန်း|မတန့်တန်း]] *[[Wt/rki/မတမ်း|မတမ်း]] *[[Wt/rki/မတမ်းကတိမ်း|မတမ်းကတိမ်း]] *[[Wt/rki/မတုံ့မယုံ့|မတုံ့မယုံ့]] *[[Wt/rki/မတုံး|မတုံး]] *[[Wt/rki/မတုံးဖြူ|မတုံးဖြူ]] *[[Wt/rki/မတိုးတွန့်|မတိုးတွန့်]] *[[Wt/rki/မထမထိုင်|မထမထိုင်]] *[[Wt/rki/မထိချင်ထိချင်|မထိချင်ထိချင်]] *[[Wt/rki/မထိတထိ|မထိတထိ]] *[[Wt/rki/မထိမခိုက်|မထိမခိုက်]] *[[Wt/rki/မထိယောင်ယောင်ထိယောင်ယောင်|မထိယောင်ယောင်ထိယောင်ယောင်]] *[[Wt/rki/မထီကလော|မထီကလော]] *[[Wt/rki/မထီကလောထီကလော|မထီကလောထီကလော]] *[[Wt/rki/မထီလေးစား|မထီလေးစား]] *[[Wt/rki/မထော်ကရော်|မထော်ကရော်]] *[[Wt/rki/မထောင့်|မထောင့်]] *[[Wt/rki/မထောင်းတာ|မထောင်းတာ]] *[[Wt/rki/မဒိမ်း|မဒိမ်း]] *[[Wt/rki/မနရာမနထောင်|မနရာမနထောင်]] *[[Wt/rki/မနာခံ|မနာခံ]] *[[Wt/rki/မနာလို|မနာလို]] *[[Wt/rki/မနားတမ်း|မနားတမ်း]] *[[Wt/rki/မနားမနီ|မနားမနီ]] *[[Wt/rki/မနားယေ့|မနားယေ့]] *[[Wt/rki/မနိကြာရှည်|မနိကြာရှည်]] *[[Wt/rki/မနိတာရှည်|မနိတာရှည်]] *[[Wt/rki/မနီတတ်မထိုင်တတ်|မနီတတ်မထိုင်တတ်]] *[[Wt/rki/မနီးမဝီး|မနီးမဝီး]] *[[Wt/rki/မနည်း|မနည်း]] *[[Wt/rki/မနော်ဟာရီထီး|မနော်ဟာရီထီး]] *[[Wt/rki/မနူးမနပ်|မနူးမနပ်]] *[[Wt/rki/မနက်ထ|မနက်ထ]] *[[Wt/rki/မနက်ဖြန်|မနက်ဖြန်]] *[[Wt/rki/မနိုင်တနိုင်|မနိုင်တနိုင်]] *[[Wt/rki/မနိုင်မနင်း|မနိုင်မနင်း]] *[[Wt/rki/မနပ်|မနပ်]] *[[Wt/rki/မနပ်ခြင်းဆိုး|မနပ်ခြင်းဆိုး]] *[[Wt/rki/မနပ်စွာ|မနပ်စွာ]] *[[Wt/rki/မနပ်ယောင်ယောင်နပ်ယောင်ယောင်|မနပ်ယောင်ယောင်နပ်ယောင်ယောင်]] *[[Wt/rki/မနံ|မနံ]] *[[Wt/rki/မနံစွာ|မနံစွာ]] *[[Wt/rki/မနမ်းခါ|မနမ်းခါ]] *[[Wt/rki/မနှုန်းကေ့|မနှုန်းကေ့]] *[[Wt/rki/မနှုန်းသာ|မနှုန်းသာ]] *[[Wt/rki/မပါးမနပ်|မပါးမနပ်]] *[[Wt/rki/မပီတချက်ပီတချက်|မပီတချက်ပီတချက်]] *[[Wt/rki/မပီတပီ|မပီတပီ]] *[[Wt/rki/မပို့မစို့|မပို့မစို့]] *[[Wt/rki/မပြီကလာပြီကလာ|မပြီကလာပြီကလာ]] *[[Wt/rki/မပြီတော့တွပြီးတော့တွ|မပြီတော့တွပြီးတော့တွ]] *[[Wt/rki/မပြောစလောက်|မပြောစလောက်]] *[[Wt/rki/မပြောပလောက်|မပြောပလောက်]] *[[Wt/rki/မပြတ်ခရီး|မပြတ်ခရီး]] *[[Wt/rki/မပြတ်ဆီ|မပြတ်ဆီ]] *[[Wt/rki/မပြန်ခရီး|မပြန်ခရီး]] *[[Wt/rki/မပြန်သီး|မပြန်သီး]] *[[Wt/rki/မပြတ်တပြတ်|မပြတ်တပြတ်]] *[[Wt/rki/မပွမပါး|မပွမပါး]] *[[Wt/rki/မပွင့်တပွင့်|မပွင့်တပွင့်]] *[[Wt/rki/မဖီး|မဖီး]] *[[Wt/rki/မဖီးမ|မဖီးမ]] *[[Wt/rki/မဖိတ်မစဉ်|မဖိတ်မစဉ်]] *[[Wt/rki/မဖိတ်မယို|မဖိတ်မယို]] *[[Wt/rki/မဖြစ်စွာရာ|မဖြစ်စွာရာ]] *[[Wt/rki/မရဏ|မရဏ]] *[[Wt/rki/မဖွယ်မရာ|မဖွယ်မရာ]] *[[Wt/rki/မမ|မမ]] *[[Wt/rki/မမကိုယ်|မမကိုယ်]] *[[Wt/rki/မမကြီး|မမကြီး]] *[[Wt/rki/မမကြမ်း|မမကြမ်း]] *[[Wt/rki/မမချေ|မမချေ]] *[[Wt/rki/မမချိုင်|မမချိုင်]] *[[Wt/rki/မမဆန်ခါ|မမဆန်ခါ]] *[[Wt/rki/မမဉာဏ်|မမဉာဏ်]] *[[Wt/rki/မမတွက်|မမတွက်]] *[[Wt/rki/မမပျက်|မမပျက်]] *[[Wt/rki/မမဖေါ်|မမဖေါ်]] *[[Wt/rki/မမပိုင်|မမပိုင်]] *[[Wt/rki/မမမှု|မမမှု]] *[[Wt/rki/မမလယာ|မမလယာ]] *[[Wt/rki/မမဝတ်|မမဝတ်]] *[[Wt/rki/မမသျှေ|မမသျှေ]] *[[Wt/rki/မမာ|မမာ]] *[[Wt/rki/မမာကွန်ပြု|မမာကွန်ပြု]] *[[Wt/rki/မမာမဆာ|မမာမဆာ]] *[[Wt/rki/မမိမမော|မမိမမော]] *[[Wt/rki/မမီကန့်လန့်|မမီကန့်လန့်]] *[[Wt/rki/မမီတမီ|မမီတမီ]] *[[Wt/rki/မမူ|မမူ]] *[[Wt/rki/မမေးအပ်ရာသုံးပါး|မမေးအပ်ရာသုံးပါး]] *[[Wt/rki/အမြဲတမြဲ|အမြဲတမြဲ]] *[[Wt/rki/မမြင်ကွန်|မမြင်ကွန်]] *[[Wt/rki/မမြင်စပ်ဖူးမြင်စပ်ဖူး|မမြင်စပ်ဖူးမြင်စပ်ဖူး]] *[[Wt/rki/မမြုပ်တမြုပ်|မမြုပ်တမြုပ်]] *[[Wt/rki/မမြန်းစမ်း|မမြန်းစမ်း]] *[[Wt/rki/မမြန်းမစမ်း|မမြန်းမစမ်း]] *[[Wt/rki/မမြိန်|မမြိန်]] *[[Wt/rki/မမွတ်|မမွတ်]] *[[Wt/rki/မမွတ်စက်စက်|မမွတ်စက်စက်]] *[[Wt/rki/မမွန်|မမွန်]] *[[Wt/rki/မမွန်းရာတွိရေ|မမွန်းရာတွိရေ]] *[[Wt/rki/မမှု|မမှု]] *[[Wt/rki/မမှုစလောက်|မမှုစလောက်]] *[[Wt/rki/မမှောင့်လာကေ့|မမှောင့်လာကေ့]] *[[Wt/rki/မမျှရာမမျှထောင်|မမျှရာမမျှထောင်]] *[[Wt/rki/မမျှသောင်းထောင်|မမျှသောင်းထောင်]] *[[Wt/rki/မယား|မယား]] *[[Wt/rki/မယားကြီး|မယားကြီး]] *[[Wt/rki/မယားဂေါင်းစား|မယားဂေါင်းစား]] *[[Wt/rki/မယားငယ်|မယားငယ်]] *[[Wt/rki/မယားငန်းလိုက်|မယားငန်းလိုက်]] *[[Wt/rki/မယားစုံလင်စုံ|မယားစုံလင်စုံ]] *[[Wt/rki/မယားညီအည်းမ|မယားညီအည်းမ]] *[[Wt/rki/မယားတရူး|မယားတရူး]] *[[Wt/rki/မယားနီစပ်|မယားနီစပ်]] *[[Wt/rki/မယားနှောင်း|မယားနှောင်း]] *[[Wt/rki/မယားပါ|မယားပါ]] *[[Wt/rki/မယားပြု|မယားပြု]] *[[Wt/rki/မယားပိန်းပြောင်|မယားပိန်းပြောင်]] *[[Wt/rki/မယားလယာ|မယားလယာ]] *[[Wt/rki/မယားလယားကြည့်|မယားလယားကြည့်]] *[[Wt/rki/မယားလယာဆို|မယားလယာဆို]] *[[Wt/rki/မယားလာယာမိန်း|မယားလာယာမိန်း]] *[[Wt/rki/မယားသီလင်စား|မယားသီလင်စား]] *[[Wt/rki/မယူမ|မယူမ]] *[[Wt/rki/မယူသျှင်မ|မယူသျှင်မ]] *[[Wt/rki/မယောင်မဝါ|မယောင်မဝါ]] *[[Wt/rki/မယုတ်မလွန်|မယုတ်မလွန်]] *[[Wt/rki/မယုံချင်ယုံချင်|မယုံချင်ယုံချင်]] *[[Wt/rki/မယုံတစ်ဝက်ယုံတစ်ဝက်|မယုံတစ်ဝက်ယုံတစ်ဝက်]] *[[Wt/rki/မယုံမနာ|မယုံမနာ]] *[[Wt/rki/မယုံသင်္ကာ|မယုံသင်္ကာ]] *[[Wt/rki/မယုံ့မတုံ့|မယုံ့မတုံ့]] *[[Wt/rki/မယှူနိုင်မယှိုက်နိုင်|မယှူနိုင်မယှိုက်နိုင်]] *[[Wt/rki/မရကေမနီ|မရကေမနီ]] *[[Wt/rki/မရစွာရာ|မရစွာရာ]] *[[Wt/rki/မရဏ|မရဏ]] *[[Wt/rki/မရနန့်အရ|မရနန့်အရ]] *[[Wt/rki/မရပါယာ|မရပါယာ]] *[[Wt/rki/မရမက|မရမက]] *[[Wt/rki/မရမနီ|မရမနီ]] *[[Wt/rki/မရမာ|မရမာ]] *[[Wt/rki/မရမာကြီး|မရမာကြီး]] *[[Wt/rki/မရရာ|မရရာ]] *[[Wt/rki/မရာ|မရာ]] *[[Wt/rki/မရာမဖွယ်|မရာမဖွယ်]] *[[Wt/rki/မရာမအပ်|မရာမအပ်]] *[[Wt/rki/မရီး|မရီး]] *[[Wt/rki/မရီးနန့်မတ်|မရီးနန့်မတ်]] *[[Wt/rki/မရဲမဝံ့|မရဲမဝံ့]] *[[Wt/rki/မရည်မလည်|မရည်မလည်]] *[[Wt/rki/မရိပ်မိ|မရိပ်မိ]] *[[Wt/rki/မရုန်းသာမရွံ့သာ|မရုန်းသာမရွံ့သာ]] *[[Wt/rki/မရိုမသေမဟောက်ပါဒေ|မရိုမသေမဟောက်ပါဒေ]] *[[Wt/rki/မရိုး|မရိုး]] *[[Wt/rki/မရိုးပေါက်ပေါက်|မရိုးပေါက်ပေါက်]] *[[Wt/rki/မရိုးမသား|မရိုးမသား]] *[[Wt/rki/မရိုးသား|မရိုးသား]] *[[Wt/rki/မရွီး|မရွီး]] *[[Wt/rki/မရွတ်|မရွတ်]] *[[Wt/rki/မရွတ်လိမ်လှီကား|မရွတ်လိမ်လှီကား]] *[[Wt/rki/မရွိတ်|မရွိတ်]] *[[Wt/rki/မရွိတ်ချောင်း|မရွိတ်ချောင်း]] *[[Wt/rki/မရှား|မရှား]] *[[Wt/rki/မရှီးမနှောင်း|မရှီးမနှောင်း]] *[[Wt/rki/မလား|မလား]] *[[Wt/rki/မလေးပွား|မလေးပွား]] *[[Wt/rki/မလေးမခန့်|မလေးမခန့်]] *[[Wt/rki/မလစ်ရ|မလစ်ရ]] *[[Wt/rki/မလောက်တလောက်|မလောက်တလောက်]] *[[Wt/rki/မလောက်မင|မလောက်မင]] *[[Wt/rki/မလောက်မလေး|မလောက်မလေး]] *[[Wt/rki/မလပ်|မလပ်]] *[[Wt/rki/မလိမ်စွတ်ကေ|မလိမ်စွတ်ကေ]] *[[Wt/rki/မလိမ်မတွတ်|မလိမ်မတွတ်]] *[[Wt/rki/မလိမ်မမာ|မလိမ်မမာ]] *[[Wt/rki/မလိမ့်တပတ်|မလိမ့်တပတ်]] *[[Wt/rki/မလုံ|မလုံ]] *[[Wt/rki/မလုံတလုံ|မလုံတလုံ]] *[[Wt/rki/မလိုတကွန်|မလိုတကွန်]] *[[Wt/rki/မလိုမုန်းတင်း|မလိုမုန်းတင်း]] *[[Wt/rki/မလိုအတင်း|မလိုအတင်း]] *[[Wt/rki/မလိုအပ်လိုအပ်|မလိုအပ်လိုအပ်]] *[[Wt/rki/မလွလှာကေ့|မလွလှာကေ့]] *[[Wt/rki/မလွှဲစသော|မလွှဲစသော]] *[[Wt/rki/မလွဲဧကန်|မလွဲဧကန်]] *[[Wt/rki/မလွယ်ပေါက်|မလွယ်ပေါက်]] *[[Wt/rki/မလွန်မကျွံ|မလွန်မကျွံ]] *[[Wt/rki/မလွန်းပျက်|မလွန်းပျက်]] *[[Wt/rki/မလှ|မလှ]] *[[Wt/rki/မလှတလှ|မလှတလှ]] *[[Wt/rki/မလှမက|မလှမက]] *[[Wt/rki/မလှမပ|မလှမပ]] *[[Wt/rki/မလှမ်းတကမ်း|မလှမ်းတကမ်း]] *[[Wt/rki/မလွှဲသာမယှောင်သာ|မလွှဲသာမယှောင်သာ]] *[[Wt/rki/မဝတဝ|မဝတဝ]] *[[Wt/rki/မဝတ်ရတတ်ဝတ်ရတတ်|မဝတ်ရတတ်ဝတ်ရတတ်]] *[[Wt/rki/မဝံ့စား|မဝံ့စား]] *[[Wt/rki/မဝံ့တရဲ|မဝံ့တရဲ]] *[[Wt/rki/မဝံ့တဝံ့|မဝံ့တဝံ့]] *[[Wt/rki/မသကာကေ|မသကာကေ]] *[[Wt/rki/မသထာ|မသထာ]] *[[Wt/rki/မသထာချင်|မသထာချင်]] *[[Wt/rki/မသထာသထာ|မသထာသထာ]] *[[Wt/rki/မသမ|မသမ]] *[[Wt/rki/မသမာ|မသမာ]] *[[Wt/rki/မသရေကေ့|မသရေကေ့]] *[[Wt/rki/မသာ|မသာ]] *[[Wt/rki/မသာချ|မသာချ]] *[[Wt/rki/မသာထောင်း|မသာထောင်း]] *[[Wt/rki/မသာမအီ|မသာမအီ]] *[[Wt/rki/မသာလေပါသိ|မသာလေပါသိ]] *[[Wt/rki/မသားနား|မသားနား]] *[[Wt/rki/မသိကိုးကွန်|မသိကိုးကွန်]] *[[Wt/rki/မသိဆိုးရွား|မသိဆိုးရွား]] *[[Wt/rki/မသိတကွန်|မသိတကွန်]] *[[Wt/rki/မသိမသာ|မသိမသာ]] *[[Wt/rki/မသိလိုက်မသိပါ|မသိလိုက်မသိပါ]] *[[Wt/rki/မသိသာ|မသိသာ]] *[[Wt/rki/မသီကောင်းမပျောက်ကောင်း|မသီကောင်းမပျောက်ကောင်း]] *[[Wt/rki/မသီတသီ|မသီတသီ]] *[[Wt/rki/မသီမရှင်တန်းကြီးတင်|မသီမရှင်တန်းကြီးတင်]] *[[Wt/rki/မသီရှင်စာ|မသီရှင်စာ]] *[[Wt/rki/မသူတရှု|မသူတရှု]] *[[Wt/rki/မသော်တရော်|မသော်တရော်]] *[[Wt/rki/မသက်သာ|မသက်သာ]] *[[Wt/rki/မသင်္ကာ|မသင်္ကာ]] *[[Wt/rki/မသိတ်|မသိတ်]] *[[Wt/rki/မသံတိုက်|မသံတိုက်]] *[[Wt/rki/မသံထိ|မသံထိ]] *[[Wt/rki/မသန္ဒီ|မသန္ဒီ]] *[[Wt/rki/မသုန်|မသုန်]] *[[Wt/rki/မသုကုန်|မသုကုန်]] *[[Wt/rki/မသုန်ပွဲ|မသုန်ပွဲ]] *[[Wt/rki/မသုန်ဦး|မသုန်ဦး]] *[[Wt/rki/မသိုးထမင်းမသိုးဟင်း|မသိုးထမင်းမသိုးဟင်း]] *[[Wt/rki/မသိုးမသန့်|မသိုးမသန့်]] *[[Wt/rki/မသိုးသင်္ကန်း|မသိုးသင်္ကန်း]] *[[Wt/rki/မသွ|မသွ]] *[[Wt/rki/မဟာကာ|မဟာကာ]] *[[Wt/rki/မဟာကျိန်|မဟာကျိန်]] *[[Wt/rki/မဟာဂီရိ|မဟာဂီရိ]] *[[Wt/rki/မဟာဆီမဟာနွယ်|မဟာဆီမဟာနွယ်]] *[[Wt/rki/မဟာဆန်|မဟာဆန်]] *[[Wt/rki/မဟာဇိန်|မဟာဇိန်]] *[[Wt/rki/မဟောထေရ်|မဟောထေရ်]] *[[Wt/rki/မဟာဒိန်|မဟာဒိန်]] *[[Wt/rki/မဟာနွယ်|မဟာနွယ်]] *[[Wt/rki/မဟာပညာကျော်|မဟာပညာကျော်]] *[[Wt/rki/မဟာဗေါဓိ|မဟာဗေါဓိ]] *[[Wt/rki/မဟာမိတ်|မဟာမိတ်]] *[[Wt/rki/မဟာရ|မဟာရ]] *[[Wt/rki/မဟာရကပ်စီး|မဟာရကပ်စီး]] *[[Wt/rki/မဟာရံ|မဟာရံ]] *[[Wt/rki/မဟာရန်|မဟာရန်]] *[[Wt/rki/မဟာလှေကား|မဟာလှေကား]] *[[Wt/rki/မဟာဝင်|မဟာဝင်]] *[[Wt/rki/မဟာသာဝက|မဟာသာဝက]] *[[Wt/rki/မဟာသမ္မတ|မဟာသမ္မတ]] *[[Wt/rki/မဟားမဟပ်|မဟားမဟပ်]] *[[Wt/rki/မဟိကာဟိကာ|မဟိကာဟိကာ]] *[[Wt/rki/မဟိစာဖြစ်ဟိစာဖြစ်|မဟိစာဖြစ်ဟိစာဖြစ်]] *[[Wt/rki/မဟိဆင်းရဲ|မဟိဆင်းရဲ]] *[[Wt/rki/မဟိတဟိ|မဟိတဟိ]] *[[Wt/rki/မဟိနွမ်းပါး|မဟိနွမ်းပါး]] *[[Wt/rki/မဟိမက|မဟိမက]] *[[Wt/rki/မဟိမယှား|မဟိမယှား]] *[[Wt/rki/မဟီ|မဟီ]] *[[Wt/rki/မဟူရ|မဟူရ]] *[[Wt/rki/မဟူရာကျောက်|မဟူရာကျောက်]] *[[Wt/rki/မဟော်ရာပြိန်း|မဟော်ရာပြိန်း]] *[[Wt/rki/မဟောက်ကာဟောက်ကာ|မဟောက်ကာဟောက်ကာ]] *[[Wt/rki/မဟောက်ကေ|မဟောက်ကေ]] *[[Wt/rki/မဟောက်စကားရာ|မဟောက်စကားရာ]] *[[Wt/rki/မဟောက်စွာဟောက်စွာ|မဟောက်စွာဟောက်စွာ]] *[[Wt/rki/မဟောက်တကွန်|မဟောက်တကွန်]] *[[Wt/rki/မဟောက်မဟတ်|မဟောက်မဟတ်]] *[[Wt/rki/မဟပ်|မဟပ်]] *[[Wt/rki/မဟပ်တရပ်|မဟပ်တရပ်]] *[[Wt/rki/မဟပ်မစပ်|မဟပ်မစပ်]] *[[Wt/rki/မအား|မအား]] *[[Wt/rki/မအားမခုံ|မအားမခုံ]] *[[Wt/rki/မအားရာ|မအားရာ]] *[[Wt/rki/မအီ|မအီ]] *[[Wt/rki/မအီတအီ|မအီတအီ]] *[[Wt/rki/မအီမသာ|မအီမသာ]] *[[Wt/rki/မအီးမချိုင်း|မအီးမချိုင်း]] *[[Wt/rki/မအီးမလည်|မအီးမလည်]] *[[Wt/rki/မအောင်နွယ်|မအောင်နွယ်]] *[[Wt/rki/မအပ်မစပ်|မအပ်မစပ်]] *[[Wt/rki/မအပ်မရာ|မအပ်မရာ]] *[[Wt/rki/မအိပ်မနီ|မအိပ်မနီ]] *[[Wt/rki/မအိပ်ယောင်ယောင်အိပ်ယောင်ယောင်|မအိပ်ယောင်ယောင်အိပ်ယောင်ယောင်]] *[[Wt/rki/မအို့လိုလိုအို့လိုလို|မအို့လိုလိုအို့လိုလို]] *[[Wt/rki/မအို့လိုအို့လို|မအို့လိုအို့လို]] ===[[Wt/rki/မာ|မာ]]=== *[[Wt/rki/မာကာ|မာကာ]] *[[Wt/rki/မာကျော|မာကျော]] *[[Wt/rki/မာကျောက်|မာကျောက်]] *[[Wt/rki/မာကြောကြော|မာကြောကြော]] *[[Wt/rki/မာခေါက်ခေါက်|မာခေါက်ခေါက်]] *[[Wt/rki/မာဂရီနတ်စင်တိုင်|မာဂရီနတ်စင်တိုင်]] *[[Wt/rki/မာစီ|မာစီ]] *[[Wt/rki/မာဆာ|မာဆာ]] *[[Wt/rki/မာဆတ်တောက်|မာဆတ်တောက်]] *[[Wt/rki/မာဇရီ|မာဇရီ]] *[[Wt/rki/မာဇူသီး|မာဇူသီး]] *[[Wt/rki/မာတူ|မာတူ]] *[[Wt/rki/မာတူကြီး|မာတူကြီး]] *[[Wt/rki/မတောက်တောက်|မတောက်တောက်]] *[[Wt/rki/မာဒရာ|မာဒရာ]] *[[Wt/rki/မာဒင်|မာဒင်]] *[[Wt/rki/မာဒင်ခွင်|မာဒင်ခွင်]] *[[Wt/rki/မာနကောင်း|မာနကောင်း]] *[[Wt/rki/မာပါစီ|မာပါစီ]] *[[Wt/rki/မာပါစီသာပါစီ|မာပါစီသာပါစီ]] *[[Wt/rki/မာပါယင့်လား|မာပါယင့်လား]] *[[Wt/rki/မာမာ|မာမာ]] *[[Wt/rki/မာမာကြီး|မာမာကြီး]] *[[Wt/rki/မာမာဆာဆာ|မာမာဆာဆာ]] *[[Wt/rki/မာမူး|မာမူး]] *[[Wt/rki/မာမင်း|မာမင်း]] *[[Wt/rki/မာယာ|မာယာ]] *[[Wt/rki/မာယင့်လား|မာယင့်လား]] *[[Wt/rki/မာရကာ|မာရကာ]] *[[Wt/rki/မာရကာတုံး|မာရကာတုံး]] *[[Wt/rki/မာရကျိန်ပိတ်|မာရကျိန်ပိတ်]] *[[Wt/rki/မာရဘင်|မာရဘင်]] *[[Wt/rki/မာရေကျောရေ|မာရေကျောရေ]] *[[Wt/rki/မာလကာချော|မာလကာချော]] *[[Wt/rki/မာလဖုန်ဒယော|မာလဖုန်ဒယော]] *[[Wt/rki/မာလာ|မာလာ]] *[[Wt/rki/မာလာခွက်|မာလာခွက်]] *[[Wt/rki/မာလာခွံ|မာလာခွံ]] *[[Wt/rki/မာလာပြန်|မာလာပြန်]] *[[Wt/rki/မာလိန်|မာလိန်]] *[[Wt/rki/မာလိန်မှူး|မာလိန်မှူး]] *[[Wt/rki/မာသာ|မာသာ]] *[[Wt/rki/မာသီး|မာသီး]] ===[[Wt/rki/မား|မား]]=== *[[Wt/rki/မားခွက်|မားခွက်]] *[[Wt/rki/မားနာ|မားနာ]] *[[Wt/rki/မားမား|မားမား]] *[[Wt/rki/မားမားကြီး|မားမားကြီး]] *[[Wt/rki/မားမားကြီးရပ်|မားမားကြီးရပ်]] ===[[Wt/rki/မိ|မိ]]=== *[[Wt/rki/မိကောင်းဖကောင်း|မိကောင်းဖကောင်း]] *[[Wt/rki/မိကောင်းဖခင်|မိကောင်းဖခင်]] *[[Wt/rki/မိကောင်းဖသား|မိကောင်းဖသား]] *[[Wt/rki/မိကျောင်း|မိကျောင်း]] *[[Wt/rki/မိကျောင်းနွယ်|မိကျောင်းနွယ်]] *[[Wt/rki/မိကြီးဖဂြီး|မိကြီးဖဂြီး]] *[[Wt/rki/မိခင်|မိခင်]] *[[Wt/rki/မိခိုက်ဖခိုက်|မိခိုက်ဖခိုက်]] *[[Wt/rki/မိစုံဖအုပ်|မိစုံဖအုပ်]] *[[Wt/rki/မိစဉ်ဖလိုက်|မိစဉ်ဖလိုက်]] *[[Wt/rki/မိစဉ်ဖလာ|မိစဉ်ဖလာ]] *[[Wt/rki/မိညောင်|မိညောင်]] *[[Wt/rki/မိညို|မိညို]] *[[Wt/rki/မိတရစ်ဖတရစ်|မိတရစ်ဖတရစ်]] *[[Wt/rki/မိတိုင်ဖတိုင်|မိတိုင်ဖတိုင်]] *[[Wt/rki/မိထွီး|မိထွီး]] *[[Wt/rki/မိဖ|မိဖ]] *[[Wt/rki/မိဖမဟိ|မိဖမဟိ]] *[[Wt/rki/မိဖမောင်ဖွား|မိဖမောင်ဖွား]] *[[Wt/rki/မိဖုရား|မိဖုရား]] *[[Wt/rki/မိဖက်မဖက်|မိဖက်မဖက်]] *[[Wt/rki/မိဖြား|မိဖြား]] *[[Wt/rki/မိမ|မိမ]] *[[Wt/rki/မိမစစ်ဖမစစ်|မိမစစ်ဖမစစ်]] *[[Wt/rki/မိမတိသာ|မိမတိသာ]] *[[Wt/rki/မိမဟိဖမဟိ|မိမဟိဖမဟိ]] *[[Wt/rki/မိမသနံ|မိမသနံ]] *[[Wt/rki/မိမိ|မိမိ]] *[[Wt/rki/မိမိမောမော|မိမိမောမော]] *[[Wt/rki/မိမိယွယွ|မိမိယွယွ]] *[[Wt/rki/မိမူး|မိမူး]] *[[Wt/rki/မိမော|မိမော]] *[[Wt/rki/မိမောသီသတ်|မိမောသီသတ်]] *[[Wt/rki/မိမွီးတိုင်းဖမွီးတိုင်း|မိမွီးတိုင်းဖမွီးတိုင်း]] *[[Wt/rki/မိယောင်ဖယောင်|မိယောင်ဖယောင်]] *[[Wt/rki/မိယောင်ယွယောင်|မိယောင်ယွယောင်]] *[[Wt/rki/မိယွ|မိယွ]] *[[Wt/rki/မိရင်းဖရင်း|မိရင်းဖရင်း]] *[[Wt/rki/မိရိုးဖလာ|မိရိုးဖလာ]] *[[Wt/rki/မိလက္ခူ|မိလက္ခူ]] *[[Wt/rki/မိလိုက်ဖပါ|မိလိုက်ဖပါ]] *[[Wt/rki/မိသားစု|မိသားစု]] *[[Wt/rki/မိသားဖသား|မိသားဖသား]] *[[Wt/rki/မိသက်ဖသက်|မိသက်ဖသက်]] *[[Wt/rki/မိဟန်ယွဟန်|မိဟန်ယွဟန်]] *[[Wt/rki/မီ|မီ]] *[[Wt/rki/မီတာ|မီတာ]] *[[Wt/rki/မီတား|မီတား]] ===[[Wt/rki/မီး|မီး]]=== *[[Wt/rki/မီးကာ|မီးကာ]] *[[Wt/rki/မီးကာဂမုန်း|မီးကာဂမုန်း]] *[[Wt/rki/မီးကင်|မီးကင်]] *[[Wt/rki/မီးကင်ထင်း|မီးကင်ထင်း]] *[[Wt/rki/မီးကင်းသတ်|မီးကင်းသတ်]] *[[Wt/rki/မီးကိုက်|မီးကိုက်]] *[[Wt/rki/မီးကိုက်တိုက်|မီးကိုက်တိုက်]] *[[Wt/rki/မီးကုန်|မီးကုန်]] *[[Wt/rki/မီးကုန်ယမ်းကုန်|မီးကုန်ယမ်းကုန်]] *[[Wt/rki/မီးကျော်|မီးကျော်]] *[[Wt/rki/မီးကျည်|မီးကျည်]] *[[Wt/rki/မီးကျည်တန်|မီးကျည်တန်]] *[[Wt/rki/မီးကျည့်|မီးကျည့်]] *[[Wt/rki/မီးကျည့်ခဲ|မီးကျည့်ခဲ]] *[[Wt/rki/မီးကျည့်ပြာဖုံး|မီးကျည့်ပြာဖုံး]] *[[Wt/rki/မီးကျောက်တန်|မီးကျောက်တန်]] *[[Wt/rki/မီးကျောင်း|မီးကျောင်း]] *[[Wt/rki/မီးကျောင်းရီတရံ|မီးကျောင်းရီတရံ]] *[[Wt/rki/မီးကျောင်းလှီ|မီးကျောင်းလှီ]] *[[Wt/rki/မီးကြုတ်|မီးကြုတ်]] *[[Wt/rki/မီးကြုတ်စာ|မီးကြုတ်စာ]] *[[Wt/rki/မီးကြုတ်တံ|မီးကြုတ်တံ]] *[[Wt/rki/မီးခတ်သံ|မီးခတ်သံ]] *[[Wt/rki/မီးခတ်အိတ်|မီးခတ်အိတ်]] *[[Wt/rki/မီးခိုးကြွက်လယောက်|မီးခိုးကြွက်လယောက်]] *[[Wt/rki/မီးခိုးတိတ်|မီးခိုးတိတ်]] *[[Wt/rki/မီးခိုးမဆုံးမိုးမဆုံး|မီးခိုးမဆုံးမိုးမဆုံး]] *[[Wt/rki/မီးခိုးရောင်|မီးခိုးရောင်]] *[[Wt/rki/မီးခြုတ်|မီးခြုတ်]] *[[Wt/rki/မီးခွက်|မီးခွက်]] *[[Wt/rki/မီးငူ|မီးငူ]] *[[Wt/rki/မီးငူရိုး|မီးငူရိုး]] *[[Wt/rki/မီးငုတ်တိုင်|မီးငုတ်တိုင်]] *[[Wt/rki/မီးစ|မီးစ]] *[[Wt/rki/မီးစရဖုတ်|မီးစရဖုတ်]] *[[Wt/rki/မီးစာ|မီးစာ]] *[[Wt/rki/မီးစာကုန်ဆီကုန်|မီးစာကုန်ဆီကုန်]] *[[Wt/rki/မီးစာ|မီးစာ]] *[[Wt/rki/မီးစောင့်|မီးစောင့်]] *[[Wt/rki/မီးစောင့်မီးနီ|မီးစောင့်မီးနီ]] *[[Wt/rki/မီးစွဲ|မီးစွဲ]] *[[Wt/rki/မီးစွယ်|မီးစွယ်]] *[[Wt/rki/မီးဆီတိုင်|မီးဆီတိုင်]] *[[Wt/rki/မီးဆစ်|မီးဆစ်]] *[[Wt/rki/မီးဆွဲ|မီးဆွဲ]] *[[Wt/rki/မီးညည့်|မီးညည့်]] *[[Wt/rki/မီးတင်|မီးတင်]] *[[Wt/rki/မီးတစ်ဘက်ရီတစ်ဘက်|မီးတစ်ဘက်ရီတစ်ဘက်]] *[[Wt/rki/မီးတိုက်|မီးတိုက်]] *[[Wt/rki/မီးတိုက်ဖင်ထိုး|မီးတိုက်ဖင်ထိုး]] *[[Wt/rki/မီးတိုင်|မီးတိုင်]] *[[Wt/rki/မီးတောက်|မီးတောက်]] *[[Wt/rki/မီးတောက်မီးလှယံ|မီးတောက်မီးလှယံ]] *[[Wt/rki/မီးတောင်|မီးတောင်]] *[[Wt/rki/မီးတွင်း|မီးတွင်း]] *[[Wt/rki/မီးထည့်|မီးထည့်]] *[[Wt/rki/မီးထိုး|မီးထိုး]] *[[Wt/rki/မီးထိုးဖင်ဆွ|မီးထိုးဖင်ဆွ]] *[[Wt/rki/မီးထွက်|မီးထွက်]] *[[Wt/rki/မီးထွန်း|မီးထွန်း]] *[[Wt/rki/မီးထွန်းချိန်|မီးထွန်းချိန်]] *[[Wt/rki/မီးထွန်းပွဲ|မီးထွန်းပွဲ]] *[[Wt/rki/မီးပူ|မီးပူ]] *[[Wt/rki/မီးနီမ|မီးနီမ]] *[[Wt/rki/မီးပေါက်|မီးပေါက်]] *[[Wt/rki/မီးပေါက်ပေါက်|မီးပေါက်ပေါက်]] *[[Wt/rki/မီးပန်း|မီးပန်း]] *[[Wt/rki/မီးပုတ်|မီးပုတ်]] *[[Wt/rki/မီးပုံကြာသွပ်အိုးပွဲ|မီးပုံကြာသွပ်အိုးပွဲ]] *[[Wt/rki/မီးပြတိုက်|မီးပြတိုက်]] *[[Wt/rki/မီးပွား|မီးပွား]] *[[Wt/rki/မီးပွင့်|မီးပွင့်]] *[[Wt/rki/မီးပွတ်ကျည်|မီးပွတ်ကျည်]] *[[Wt/rki/မီးပွတ်ခုံ|မီးပွတ်ခုံ]] *[[Wt/rki/မီးဖေါ်|မီးဖေါ်]] *[[Wt/rki/မီးဖေါင်|မီးဖေါင်]] *[[Wt/rki/မီးဖိုခွင်|မီးဖိုခွင်]] *[[Wt/rki/မီးမသီရိမခန်း|မီးမသီရိမခန်း]] *[[Wt/rki/မီးမြင်းမိုပွဲ|မီးမြင်းမိုပွဲ]] *[[Wt/rki/မီးယမ်းဖေါက်|မီးယမ်းဖေါက်]] *[[Wt/rki/မီးယှူးသန့်စင်|မီးယှူးသန့်စင်]] *[[Wt/rki/မီးယှို့|မီးယှို့]] *[[Wt/rki/မီးရပ်|မီးရပ်]] *[[Wt/rki/မီးရပ်ကျိုး|မီးရပ်ကျိုး]] *[[Wt/rki/မီးရပ်ကွက်|မီးရပ်ကွက်]] *[[Wt/rki/မီးရပ်နာ|မီးရပ်နာ]] *[[Wt/rki/မီးရပ်ပိန်မီးရပ်ခြောက်|မီးရပ်ပိန်မီးရပ်ခြောက်]] *[[Wt/rki/မီးရပ်ဖုတ်မစင်|မီးရပ်ဖုတ်မစင်]] *[[Wt/rki/မီးရပ်မျက်စိ|မီးရပ်မျက်စိ]] *[[Wt/rki/မီးရပ်ဝမ်း|မီးရပ်ဝမ်း]] *[[Wt/rki/မီးရပ်သည်မ|မီးရပ်သည်မ]] *[[Wt/rki/မီးရပ်သွီးပျက်|မီးရပ်သွီးပျက်]] *[[Wt/rki/မီးရှူး|မီးရှူး]] *[[Wt/rki/မီးရှူးစည်း|မီးရှူးစည်း]] *[[Wt/rki/မီးလောင်|မီးလောင်]] *[[Wt/rki/မီးလောင်ငုတ်တို|မီးလောင်ငုတ်တို]] *[[Wt/rki/မီးလောင်တိုက်|မီးလောင်တိုက်]] *[[Wt/rki/မီးလောင်တိုက်သွင်း|မီးလောင်တိုက်သွင်း]] *[[Wt/rki/မီးလောင်နာ|မီးလောင်နာ]] *[[Wt/rki/မီးလောင်ပြင်|မီးလောင်ပြင်]] *[[Wt/rki/မီးလောင်ရာလောင်စာပစ်|မီးလောင်ရာလောင်စာပစ်]] *[[Wt/rki/မီးလွန်|မီးလွန်]] *[[Wt/rki/မီးဝင်|မီးဝင်]] *[[Wt/rki/မီးဝင်မီးထွက်|မီးဝင်မီးထွက်]] *[[Wt/rki/မီးသီး|မီးသီး]] *[[Wt/rki/မီးသီးထင်းသီး|မီးသီးထင်းသီး]] *[[Wt/rki/မီးသင်္ဂြိုဟ်|မီးသင်္ဂြိုဟ်]] *[[Wt/rki/မီးသတ်|မီးသတ်]] *[[Wt/rki/မီးသွီး|မီးသွီး]] *[[Wt/rki/မီးအိမ်|မီးအိမ်]] *[[Wt/rki/မီးအိမ်ပျံ|မီးအိမ်ပျံ]] *[[Wt/rki/မီးအုံး|မီးအုံး]] ===[[Wt/rki/မုချ|မုချ]]=== *[[Wt/rki/မုစရိ|မုစရိ]] *[[Wt/rki/မုဆိုး|မုဆိုး]] *[[Wt/rki/မုဆိုးကျား|မုဆိုးကျား]] *[[Wt/rki/မုဆိုးဘို|မုဆိုးဘို]] *[[Wt/rki/မုဆိုးမ|မုဆိုးမ]] *[[Wt/rki/မုဆိုးမချဉ်ပေါင်|မုဆိုးမချဉ်ပေါင်]] *[[Wt/rki/မုဆိုးမခွီး|မုဆိုးမခွီး]] *[[Wt/rki/မုဆိုးမပိုး|မုဆိုးမပိုး]] *[[Wt/rki/မုဆိုးမမြက်|မုဆိုးမမြက်]] *[[Wt/rki/မုဆိုးမအပ်|မုဆိုးမအပ်]] *[[Wt/rki/မုဒိမ်း|မုဒိမ်း]] *[[Wt/rki/မုဒိမ်းစည်|မုဒိမ်းစည်]] *[[Wt/rki/မုဒိင်္ဂဗျူဟာ|မုဒိင်္ဂဗျူဟာ]] *[[Wt/rki/မုရင်းတိုင်|မုရင်းတိုင်]] *[[Wt/rki/မုရိုးပေါက်ပေါက်|မုရိုးပေါက်ပေါက်]] *[[Wt/rki/မုရိုးပြောင်း|မုရိုးပြောင်း]] *[[Wt/rki/မုရွာကြီးပင်|မုရွာကြီးပင်]] *[[Wt/rki/မုလေးဖွား|မုလေးဖွား]] *[[Wt/rki/မုသလမန်|မုသလမန်]] ===[[Wt/rki/မူ|မူ]]=== *[[Wt/rki/မူကုပ်ကုပ်|မူကုပ်ကုပ်]] *[[Wt/rki/မူကြမ်း|မူကြမ်း]] *[[Wt/rki/မူကွဲ|မူကွဲ]] *[[Wt/rki/မူချ|မူချ]] *[[Wt/rki/မူခွဲ|မူခွဲ]] *[[Wt/rki/မူထား|မူထား]] *[[Wt/rki/မူပိုင်|မူပိုင်]] *[[Wt/rki/မူပျက်|မူပျက်]] *[[Wt/rki/မူပြောင်း|မူပြောင်း]] *[[Wt/rki/မူမတူ|မူမတူ]] *[[Wt/rki/မူမမှန်|မူမမှန်]] *[[Wt/rki/မူမှန်|မူမှန်]] *[[Wt/rki/မူမလှ|မူမလှ]] *[[Wt/rki/မူယာသွယ်|မူယာသွယ်]] *[[Wt/rki/မူယောယော|မူယောယော]] *[[Wt/rki/မူရင်း|မူရင်း]] *[[Wt/rki/မူရင်းလစာ|မူရင်းလစာ]] *[[Wt/rki/မူလ|မူလ]] *[[Wt/rki/မူလကြမ်း|မူလကြမ်း]] *[[Wt/rki/မူလဆွီး|မူလဆွီး]] *[[Wt/rki/မူလပျက်|မူလပျက်]] *[[Wt/rki/မူလဘူတ|မူလဘူတ]] *[[Wt/rki/မူလမတူ|မူလမတူ]] *[[Wt/rki/မူလမမှန်|မူလမမှန်]] *[[Wt/rki/မူလာဥ|မူလာဥ]] *[[Wt/rki/မူလီ|မူလီ]] *[[Wt/rki/မူသီ|မူသီ]] *[[Wt/rki/မူသီကိန်းကျ|မူသီကိန်းကျ]] *[[Wt/rki/မူဟင်း|မူဟင်း]] *[[Wt/rki/မူး|မူး]] *[[Wt/rki/မူးတူးမေ့တေ့|မူးတူးမေ့တေ့]] *[[Wt/rki/မူးတူးမှိုင်တိုင်|မူးတူးမှိုင်တိုင်]] *[[Wt/rki/မူးမှိုင်|မူးမှိုင်]] *[[Wt/rki/မူးဝီ|မူးဝီ]] ===[[Wt/rki/မေ|မေ]]=== *[[Wt/rki/မေဇာ|မေဇာ]] *[[Wt/rki/မေပြုထိုင်|မေပြုထိုင်]] *[[Wt/rki/မေမေ|မေမေ]] *[[Wt/rki/မေမွှီးသျှင်|မေမွှီးသျှင်]] *[[Wt/rki/မေရု|မေရု]] *[[Wt/rki/မေးနာ|မေးနာ]] *[[Wt/rki/မေးမေ|မေးမေ]] ===[[Wt/rki/မဲ|မဲ]]=== *[[Wt/rki/မဲကောက်|မဲကောက်]] *[[Wt/rki/မဲကျ|မဲကျ]] *[[Wt/rki/မဲကျီ|မဲကျီ]] *[[Wt/rki/မဲခေါက်ခေါက်|မဲခေါက်ခေါက်]] *[[Wt/rki/မဲချ|မဲချ]] *[[Wt/rki/မဲဆွယ်|မဲဆွယ်]] *[[Wt/rki/မဲတက်|မဲတက်]] *[[Wt/rki/မဲတက်ပင်|မဲတက်ပင်]] *[[Wt/rki/မဲတုတ်|မဲတုတ်]] *[[Wt/rki/မဲတုတ်ကျာ|မဲတုတ်ကျာ]] *[[Wt/rki/မဲတုတ်တုတ်|မဲတုတ်တုတ်]] *[[Wt/rki/မဲတုံး|မဲတုံး]] *[[Wt/rki/မဲနာ|မဲနာ]] *[[Wt/rki/မဲနက်ကေ|မဲနက်ကေ]] *[[Wt/rki/မဲနိုင်|မဲနိုင်]] *[[Wt/rki/မဲနှိုက်|မဲနှိုက်]] *[[Wt/rki/မဲပေါက်|မဲပေါက်]] *[[Wt/rki/မဲပုပ်|မဲပုပ်]] *[[Wt/rki/မဲပုပ်ပုပ်|မဲပုပ်ပုပ်]] *[[Wt/rki/မဲပုံး|မဲပုံး]] *[[Wt/rki/မဲမဲခေါက်ခေါက်|မဲမဲခေါက်ခေါက်]] *[[Wt/rki/မဲမဲတုံးတုံး|မဲမဲတုံးတုံး]] *[[Wt/rki/မဲမဲပုပ်ပုပ်|မဲမဲပုပ်ပုပ်]] *[[Wt/rki/မဲမဲမှောင်မှောင်|မဲမဲမှောင်မှောင်]] *[[Wt/rki/မဲမဲသမ်းသမ်း|မဲမဲသမ်းသမ်း]] *[[Wt/rki/မဲရွန်းသီး|မဲရွန်းသီး]] ===[[Wt/rki/မည်|မည်]]=== *[[Wt/rki/မည်ကာမတ္တ|မည်ကာမတ္တ]] *[[Wt/rki/မည်ညို|မည်ညို]] *[[Wt/rki/မည်မည်ရရ|မည်မည်ရရ]] *[[Wt/rki/မည်သူကိုမျ|မည်သူကိုမျ]] *[[Wt/rki/မည်သူမည်ဝါမည်နံသာ|မည်သူမည်ဝါမည်နံသာ]] *[[Wt/rki/မည်သို့မည်ပုံ|မည်သို့မည်ပုံ]] *[[Wt/rki/မည့်|မည့်]] *[[Wt/rki/မည်း|မည်း]] *[[Wt/rki/မည်းတား|မည်းတား]] *[[Wt/rki/မည်းတက်ခံ|မည်းတက်ခံ]] *[[Wt/rki/မည်းနက်|မည်းနက်]] *[[Wt/rki/မည်းနက်ကေ|မည်းနက်ကေ]] *[[Wt/rki/မည်းမည်းခေါက်ခေါက်|မည်းမည်းခေါက်ခေါက်]] *[[Wt/rki/မည်းမည်းခြောက်ခြောက်|မည်းမည်းခြောက်ခြောက်]] *[[Wt/rki/မည်းမည်းပုပ်ပုပ်|မည်းမည်းပုပ်ပုပ်]] *[[Wt/rki/မည်းမျှင်|မည်းမျှင်]] *[[Wt/rki/မည်းသား|မည်းသား]] *[[Wt/rki/မည်းသားတက်|မည်းသားတက်]] *[[Wt/rki/မည်းသားတက်ဆီ|မည်းသားတက်ဆီ]] *[[Wt/rki/မည်းသားလိုက်|မည်းသားလိုက်]] *[[Wt/rki/မည်းအိုး|မည်းအိုး]] ===[[Wt/rki/မယ်တော်|မယ်တော်]]=== *[[Wt/rki/မယ်တော်ပျံ|မယ်တော်ပျံ]] *[[Wt/rki/မယ်တော်ပြန်ကြည့်|မယ်တော်ပြန်ကြည့်]] *[[Wt/rki/မယ်နောက်ဆွဲ|မယ်နောက်ဆွဲ]] *[[Wt/rki/မယ်မွှီးသျှင်|မယ်မွှီးသျှင်]] ===[[Wt/rki/မော|မော]]=== *[[Wt/rki/မေကျာ|မေကျာ]] *[[Wt/rki/မောဇလိပ်|မောဇလိပ်]] *[[Wt/rki/မောတာ|မောတာ]] *[[Wt/rki/မောတိမောတာ|မောတိမောတာ]] *[[Wt/rki/မောမောလန်လန်|မောမောလန်လန်]] *[[Wt/rki/မောလာ|မောလာ]] *[[Wt/rki/မောလိပ်|မောလိပ်]] *[[Wt/rki/မောလိပ်အစို့|မောလိပ်အစို့]] *[[Wt/rki/မောလန်|မောလန်]] *[[Wt/rki/မောသီ|မောသီ]] *[[Wt/rki/မောသီမောသတ်|မောသီမောသတ်]] *[[Wt/rki/မော့|မော့]] ===[[Wt/rki/မော်|မော်]]=== *[[Wt/rki/မော်ကွန်း|မော်ကွန်း]] *[[Wt/rki/မော်ကွန်းတင်|မော်ကွန်းတင်]] *[[Wt/rki/မော်ကွန်းတိုင်|မော်ကွန်းတိုင်]] *[[Wt/rki/မော်ကွန်းထိန်း|မော်ကွန်းထိန်း]] *[[Wt/rki/မော်ကွန်းဝင်|မော်ကွန်းဝင်]] *[[Wt/rki/မော်ကြား|မော်ကြား]] *[[Wt/rki/မော်စွန်း|မော်စွန်း]] *[[Wt/rki/မော်တော်ဂါရီ|မော်တော်ဂါရီ]] *[[Wt/rki/မော်တော်ဘုတ်|မော်တော်ဘုတ်]] *[[Wt/rki/မော်ရာ|မော်ရာ]] *[[Wt/rki/မော်လဗီ|မော်လဗီ]] *[[Wt/rki/မော်လိပ်|မော်လိပ်]] ===[[Wt/rki/မက်|မက်]]=== *[[Wt/rki/မက္ကလာ|မက္ကလာ]] *[[Wt/rki/မက္ကလာပျား|မက္ကလာပျား]] *[[Wt/rki/မက္ကလာပြန့်စင်|မက္ကလာပြန့်စင်]] *[[Wt/rki/မက္ကလာရိုင်ရိုင်|မက္ကလာရိုင်ရိုင်]] *[[Wt/rki/မက်မော|မက်မော]] *[[Wt/rki/မက်လုံးတိုက်|မက်လုံးတိုက်]] *[[Wt/rki/မက်သား|မက်သား]] *[[Wt/rki/မက်သံတိုက်|မက်သံတိုက်]] ===[[Wt/rki/မင်|မင်]]=== *[[Wt/rki/မင်ကူးစက္ကူ|မင်ကူးစက္ကူ]] *[[Wt/rki/မင်ကြောင်|မင်ကြောင်]] *[[Wt/rki/မင်ခံစက္ကူ|မင်ခံစက္ကူ]] *[[Wt/rki/မင်ထိုး|မင်ထိုး]] *[[Wt/rki/မင်ဒရာဇီအုန်းသီး|မင်ဒရာဇီအုန်းသီး]] *[[Wt/rki/မင်ဗူး|မင်ဗူး]] *[[Wt/rki/မင်မင်|မင်မင်]] *[[Wt/rki/မင်သတ်စက္ကူ|မင်သတ်စက္ကူ]] *[[Wt/rki/မင်္ဂလာစကား|မင်္ဂလာစကား]] *[[Wt/rki/မင်္ဂလာဆောင်|မင်္ဂလာဆောင်]] *[[Wt/rki/မင်္ဂလာဆွမ်း|မင်္ဂလာဆွမ်း]] *[[Wt/rki/မင်္ဂလာတရား|မင်္ဂလာတရား]] *[[Wt/rki/မင်္ဂလာတုံး|မင်္ဂလာတုံး]] *[[Wt/rki/မင်္ဂလာနိ|မင်္ဂလာနိ]] *[[Wt/rki/မင်္ဂလာဟိ|မင်္ဂလာဟိ]] *[[Wt/rki/မင်္ဂလာအခါ|မင်္ဂလာအခါ]] *[[Wt/rki/မင်္ဂလာဦး|မင်္ဂလာဦး]] *[[Wt/rki/မင်ဒရာဇီ|မင်ဒရာဇီ]] ===[[Wt/rki/မင်း|မင်း]]=== *[[Wt/rki/မင်းကပ်စိုးကပ်|မင်းကပ်စိုးကပ်]] *[[Wt/rki/မင်းကိုယ်လုပ်|မင်းကိုယ်လုပ်]] *[[Wt/rki/မင်းကျေး|မင်းကျေး]] *[[Wt/rki/မင်းကျေးသီးအပိ|မင်းကျေးသီးအပိ]] *[[Wt/rki/မင်းကျင့်တရား|မင်းကျင့်တရား]] *[[Wt/rki/မင်းကျိုးသီးအပိ|မင်းကျိုးသီးအပိ]] *[[Wt/rki/မင်းကြီး|မင်းကြီး]] *[[Wt/rki/မင်းကြမ်း|မင်းကြမ်း]] *[[Wt/rki/မင်းကျွန်|မင်းကျွန်]] *[[Wt/rki/မင်းကျွန်ကြီး|မင်းကျွန်ကြီး]] *[[Wt/rki/မင်းကျွန်ကြီးမ|မင်းကျွန်ကြီးမ]] *[[Wt/rki/မင်းကျွန်ပျို|မင်းကျွန်ပျို]] *[[Wt/rki/မင်းကျွန်ပျိုမ|မင်းကျွန်ပျိုမ]] *[[Wt/rki/မင်းကျွန်မ|မင်းကျွန်မ]] *[[Wt/rki/မင်းခယောကျ်ား|မင်းခယောကျ်ား]] *[[Wt/rki/မင်းခမ်းမင်းနား|မင်းခမ်းမင်းနား]] *[[Wt/rki/မင်းချင်း|မင်းချင်း]] *[[Wt/rki/မင်းစာ|မင်းစာ]] *[[Wt/rki/မင်းစီ|မင်းစီ]] *[[Wt/rki/မင်းစံကြီး|မင်းစံကြီး]] *[[Wt/rki/မင်းစိုးတစ်ခွင်|မင်းစိုးတစ်ခွင်]] *[[Wt/rki/မင်းစိုးရာဇာ|မင်းစိုးရာဇာ]] *[[Wt/rki/မင်းစဉ်မင်းဆက်|မင်းစဉ်မင်းဆက်]] *[[Wt/rki/မင်းဆက်|မင်းဆက်]] *[[Wt/rki/မင်းတာကျီ|မင်းတာကျီ]] *[[Wt/rki/မင်းတိုင်ပင်|မင်းတိုင်ပင်]] *[[Wt/rki/မင်းတိုင်ပင်အမတ်လေးပါး|မင်းတိုင်ပင်အမတ်လေးပါး]] *[[Wt/rki/မင်းထိုက်စိုးထိုက်|မင်းထိုက်စိုးထိုက်]] *[[Wt/rki/မင်းနီပေါင်း|မင်းနီပေါင်း]] *[[Wt/rki/မင်းပါးရောက်|မင်းပါးရောက်]] *[[Wt/rki/မင်းပေါက်စိုးရောက်|မင်းပေါက်စိုးရောက်]] *[[Wt/rki/မင်းပိုင်စိုးအုပ်|မင်းပိုင်စိုးအုပ်]] *[[Wt/rki/မင်းပျိုမင်းနု|မင်းပျိုမင်းနု]] *[[Wt/rki/မင်းပြိုင်|မင်းပြိုင်]] *[[Wt/rki/မင်းပြစ်မင်းဒဏ်|မင်းပြစ်မင်းဒဏ်]] *[[Wt/rki/မင်းပြစ်မင်းဒဏ်သင့်|မင်းပြစ်မင်းဒဏ်သင့်]] *[[Wt/rki/မင်းပွဲစိုးပွဲ|မင်းပွဲစိုးပွဲ]] *[[Wt/rki/မင်းဖီးမင်းဒဏ်|မင်းဖီးမင်းဒဏ်]] *[[Wt/rki/မင်းဖြစ်စိုးဖြစ်|မင်းဖြစ်စိုးဖြစ်]] *[[Wt/rki/မင်းဘေး|မင်းဘေး]] *[[Wt/rki/မင်းမ|မင်းမ]] *[[Wt/rki/မင်းမူ|မင်းမူ]] *[[Wt/rki/မင်းမဲ့တိုင်းပြည်|မင်းမဲ့တိုင်းပြည်]] *[[Wt/rki/မင်းမင်း|မင်းမင်း]] *[[Wt/rki/မင်းမင်းကြီး|မင်းမင်းကြီး]] *[[Wt/rki/မင်းမိန့်|မင်းမိန့်]] *[[Wt/rki/မင်းမျိုးမင်းနွယ်|မင်းမျိုးမင်းနွယ်]] *[[Wt/rki/မင်းမြှောက်တန်ဆာ|မင်းမြှောက်တန်ဆာ]] *[[Wt/rki/မင်းမှု|မင်းမှု]] *[[Wt/rki/မင်းမှုထမ်းပညာ|မင်းမှုထမ်းပညာ]] *[[Wt/rki/မင်းမှုရာထမ်း|မင်းမှုရာထမ်း]] *[[Wt/rki/မင်းမျှောင်|မင်းမျှောင်]] *[[Wt/rki/မင်းမျှောင်စိုးမျှောင်|မင်းမျှောင်စိုးမျှောင်]] *[[Wt/rki/မင်းယောင်စိုးယောင်|မင်းယောင်စိုးယောင်]] *[[Wt/rki/မင်းရေကျယ်|မင်းရေကျယ်]] *[[Wt/rki/မင်းရေးမင်းရာ|မင်းရေးမင်းရာ]] *[[Wt/rki/မင်းလယာ|မင်းလယာ]] *[[Wt/rki/မင်းလားငါလား|မင်းလားငါလား]] *[[Wt/rki/မင်းလူမွန်|မင်းလူမွန်]] *[[Wt/rki/မင်းလတ်|မင်းလတ်]] *[[Wt/rki/မင်းလမ်း|မင်းလမ်း]] *[[Wt/rki/မင်းလွင်ဖြူ|မင်းလွင်ဖြူ]] *[[Wt/rki/မင်းသမီး|မင်းသမီး]] *[[Wt/rki/မင်းသား|မင်းသား]] *[[Wt/rki/မင်းသားကြီး|မင်းသားကြီး]] *[[Wt/rki/မင်းသိစိုးသိ|မင်းသိစိုးသိ]] *[[Wt/rki/မင်းသံလီသံ|မင်းသံလီသံ]] *[[Wt/rki/မင်းသမ္မာ|မင်းသမ္မာ]] *[[Wt/rki/မင်းသုံးစိုးသုံး|မင်းသုံးစိုးသုံး]] ===[[Wt/rki/မိုက်|မိုက်]]=== *[[Wt/rki/မိုက်ကန်း|မိုက်ကန်း]] *[[Wt/rki/မိုက်ကန်းကြီး|မိုက်ကန်းကြီး]] *[[Wt/rki/မိုက်ခဲ|မိုက်ခဲ]] *[[Wt/rki/မိုက်စဆုံး|မိုက်စဆုံး]] *[[Wt/rki/မိုက်စိတ်ဝင်|မိုက်စိတ်ဝင်]] *[[Wt/rki/မိုက်တုံးကြီး|မိုက်တုံးကြီး]] *[[Wt/rki/မိုက်ထုတ်ကြီး|မိုက်ထုတ်ကြီး]] *[[Wt/rki/မိုက်မဲ|မိုက်မဲ]] *[[Wt/rki/မိုက်မိုက်စမ်းစမ်း|မိုက်မိုက်စမ်းစမ်း]] *[[Wt/rki/မိုက်မိုက်တီတီ|မိုက်မိုက်တီတီ]] *[[Wt/rki/မိုက်မိုက်တိမ်တိမ်|မိုက်မိုက်တိမ်တိမ်]] *[[Wt/rki/မိုက်မှား|မိုက်မှား]] *[[Wt/rki/မိုက်မှောင်|မိုက်မှောင်]] *[[Wt/rki/မိုက်ရှုး|မိုက်ရှုး]] *[[Wt/rki/မိုက်ရဲဆန်ဆန်|မိုက်ရဲဆန်ဆန်]] *[[Wt/rki/မိုက်ရိုင်း|မိုက်ရိုင်း]] *[[Wt/rki/မိုင်းစရီ|မိုင်းစရီ]] ===[[Wt/rki/မဉ္ဇူ|မဉ္ဇူ]]=== *[[Wt/rki/မဉ္ဇူသကာ|မဉ္ဇူသကာ]] *[[Wt/rki/မောက်|မောက်]] *[[Wt/rki/မောဂ်|မောဂ်]] *[[Wt/rki/မောက္ကတူး|မောက္ကတူး]] *[[Wt/rki/မောက္ကလာကျီထိုး|မောက္ကလာကျီထိုး]] *[[Wt/rki/မောက်ကာဖူး|မောက်ကာဖူး]] *[[Wt/rki/မောက်ခရောက်|မောက်ခရောက်]] *[[Wt/rki/မောက်ခေါင်|မောက်ခေါင်]] *[[Wt/rki/မောက်ချ|မောက်ချ]] *[[Wt/rki/မောက်တော်|မောက်တော်]] *[[Wt/rki/မောက်တော်ထီး|မောက်တော်ထီး]] *[[Wt/rki/မောက်တင်|မောက်တင်]] *[[Wt/rki/မောက်တောင်|မောက်တောင်]] *[[Wt/rki/မောက်ထောင့်ဖီလာ|မောက်ထောင့်ဖီလာ]] *[[Wt/rki/မောက်ထုတ်|မောက်ထုတ်]] *[[Wt/rki/မောက်ဖြတ်|မောက်ဖြတ်]] *[[Wt/rki/မောက်မာ|မောက်မာ]] *[[Wt/rki/မောက်မောက်မာမာ|မောက်မောက်မာမာ]] ===[[Wt/rki/မောင်|မောင်]]=== *[[Wt/rki/မောင်ကြီ|မောင်ကြီ]] *[[Wt/rki/မောင်ဇာ|မောင်ဇာ]] *[[Wt/rki/မောင်ညို|မောင်ညို]] *[[Wt/rki/မောင်တော်တမ်းအလွမ်းပြေ|မောင်တော်တမ်းအလွမ်းပြေ]] *[[Wt/rki/မောင်နန့်မေ|မောင်နန့်မေ]] *[[Wt/rki/မောင်နှမ|မောင်နှမ]] *[[Wt/rki/မောင်ဖွား|မောင်ဖွား]] *[[Wt/rki/မောင်မေတူစုံ|မောင်မေတူစုံ]] *[[Wt/rki/မောင်မောင်|မောင်မောင်]] *[[Wt/rki/မောင်မွှီးသီး|မောင်မွှီးသီး]] *[[Wt/rki/မောင်ယေ|မောင်ယေ]] *[[Wt/rki/မောင်ယေဘုယေ|မောင်ယေဘုယေ]] *[[Wt/rki/မောင်သျှေ|မောင်သျှေ]] *[[Wt/rki/မောင်သျှေဘုသျှေ|မောင်သျှေဘုသျှေ]] *[[Wt/rki/မောင်သျှင်|မောင်သျှင်]] *[[Wt/rki/မောင်သျှင်ဘင်းထမ်း|မောင်သျှင်ဘင်းထမ်း]] *[[Wt/rki/မောင်သျှင်လောင်း|မောင်သျှင်လောင်း]] *[[Wt/rki/မောင်သျှင်သျှေ|မောင်သျှင်သျှေ]] *[[Wt/rki/မောင့်ထောင့်ဖီလာ|မောင့်ထောင့်ဖီလာ]] *[[Wt/rki/မောင့်မောင့်မာမာ|မောင့်မောင့်မာမာ]] ===[[Wt/rki/မောင်း|မောင်း]]=== *[[Wt/rki/မောင်းကာ|မောင်းကာ]] *[[Wt/rki/မောင်းကျောက်တံ|မောင်းကျောက်တံ]] *[[Wt/rki/မောင်းကြောငုပ်|မောင်းကြောငုပ်]] *[[Wt/rki/မောင်းကွတ်|မောင်းကွတ်]] *[[Wt/rki/မောင်းခတ်|မောင်းခတ်]] *[[Wt/rki/မောင်းချဒါး|မောင်းချဒါး]] *[[Wt/rki/မောင်းခွက်|မောင်းခွက်]] *[[Wt/rki/မောင်းညှပ်|မောင်းညှပ်]] *[[Wt/rki/မောင်းတလင်း|မောင်းတလင်း]] *[[Wt/rki/မောင်းတဟီးဟီး|မောင်းတဟီးဟီး]] *[[Wt/rki/မောင်းတီး|မောင်းတီး]] *[[Wt/rki/မောင်းတင်|မောင်းတင်]] *[[Wt/rki/မောင်းတုံး|မောင်းတုံး]] *[[Wt/rki/မောင်းထိမောင်းထောင်|မောင်းထိမောင်းထောင်]] *[[Wt/rki/မောင်းထောင်|မောင်းထောင်]] *[[Wt/rki/မောင်းထောင်း|မောင်းထောင်း]] *[[Wt/rki/မောင်းထုတ်|မောင်းထုတ်]] *[[Wt/rki/မောင်းနင်း|မောင်းနင်း]] *[[Wt/rki/မောင်းနင်းကောင်|မောင်းနင်းကောင်]] *[[Wt/rki/မောင်းနင်းမ|မောင်းနင်းမ]] *[[Wt/rki/မောင်းပိုင်း(အင်္ကျီ)|မောင်းပိုင်း(အင်္ကျီ)]] *[[Wt/rki/မောင်းပြတ်|မောင်းပြတ်]] *[[Wt/rki/မောင်းပြုတ်|မောင်းပြုတ်]] *[[Wt/rki/မောင်းပုန်|မောင်းပုန်]] *[[Wt/rki/မောင်းပြန်|မောင်းပြန်]] *[[Wt/rki/မောင်းဖျား|မောင်းဖျား]] *[[Wt/rki/မောင်းမ|မောင်းမ]] *[[Wt/rki/မောင်းမမိဿံ|မောင်းမမိဿံ]] *[[Wt/rki/မောင်းမောင်|မောင်းမောင်]] *[[Wt/rki/မောင်းမောင်သျှေ|မောင်းမောင်သျှေ]] *[[Wt/rki/မောင်းမောင်းထောင်|မောင်းမောင်းထောင်]] *[[Wt/rki/မောင်းယပ်|မောင်းယပ်]] *[[Wt/rki/မောင်းယပ်ချ|မောင်းယပ်ချ]] *[[Wt/rki/မောင်းယပ်ဆွဲ|မောင်းယပ်ဆွဲ]] *[[Wt/rki/မောင်းရင်း|မောင်းရင်း]] *[[Wt/rki/မောင်းလည်|မောင်းလည်]] *[[Wt/rki/မောင်းလှုပ်|မောင်းလှုပ်]] ===[[Wt/rki/မတ်|မတ်]]=== *[[Wt/rki/မတ်စိ|မတ်စိ]] *[[Wt/rki/မတ်တော်|မတ်တော်]] *[[Wt/rki/မတ်တော်မောင်|မတ်တော်မောင်]] *[[Wt/rki/မတ်တတ်|မတ်တတ်]] *[[Wt/rki/မတ်တတ်ဆင်ဒယော|မတ်တတ်ဆင်ဒယော]] *[[Wt/rki/မတ်တတ်ဆိုင်|မတ်တတ်ဆိုင်]] *[[Wt/rki/မတ်တတ်နီ|မတ်တတ်နီ]] *[[Wt/rki/မတ်တတ်မှိုင်|မတ်တတ်မှိုင်]] *[[Wt/rki/မတ်နန့်မရီး|မတ်နန့်မရီး]] *[[Wt/rki/မတ်မောင်|မတ်မောင်]] *[[Wt/rki/မတ်မတ်|မတ်မတ်]] *[[Wt/rki/မတ်မတ်မားမား|မတ်မတ်မားမား]] ===[[Wt/rki/မိတ်|မိတ်]]=== *[[Wt/rki/မိတ်ကြိုး|မိတ်ကြိုး]] *[[Wt/rki/မိတ်ကျွမ်း|မိတ်ကျွမ်း]] *[[Wt/rki/မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်]] *[[Wt/rki/မိတ်ဆုံ|မိတ်ဆုံ]] *[[Wt/rki/မိတ်ဆွီ|မိတ်ဆွီ]] *[[Wt/rki/မိတ်ဆွီဖြစ်|မိတ်ဆွီဖြစ်]] *[[Wt/rki/မိတ်တင်|မိတ်တင်]] *[[Wt/rki/မိတ်ပျက်|မိတ်ပျက်]] *[[Wt/rki/မိတ်ဖက်|မိတ်ဖက်]] *[[Wt/rki/မိတ်ပေါင်းဆွီပေါင်း|မိတ်ပေါင်းဆွီပေါင်း]] *[[Wt/rki/မိတ်ဖြစ်ဆွီဖြစ်|မိတ်ဖြစ်ဆွီဖြစ်]] *[[Wt/rki/မိတ်ဖွဲ့|မိတ်ဖွဲ့]] *[[Wt/rki/မိတ်ရင်းဆွီရင်း|မိတ်ရင်းဆွီရင်း]] ===[[Wt/rki/မေတ္တာ|မေတ္တာ]]=== *[[Wt/rki/မေတ္တာစာ|မေတ္တာစာ]] *[[Wt/rki/မေတ္တာတော်ရိ|မေတ္တာတော်ရိ]] *[[Wt/rki/မေတ္တာတုံး|မေတ္တာတုံး]] *[[Wt/rki/မေတ္တာထား|မေတ္တာထား]] *[[Wt/rki/မေတ္တာပို့|မေတ္တာပို့]] *[[Wt/rki/မေတ္တာပျက်|မေတ္တာပျက်]] *[[Wt/rki/မေတ္တာမျှ|မေတ္တာမျှ]] *[[Wt/rki/မေတ္တာရပ်|မေတ္တာရပ်]] *[[Wt/rki/မေတ္တာလက်ဆောင်|မေတ္တာလက်ဆောင်]] *[[Wt/rki/မေတ္တာသက်|မေတ္တာသက်]] *[[Wt/rki/မေတ္တာဟိ|မေတ္တာဟိ]] ===[[Wt/rki/မုတ်|မုတ်]]=== *[[Wt/rki/မုတ်ကာဖူး|မုတ်ကာဖူး]] *[[Wt/rki/မုတ်ကာသနီ|မုတ်ကာသနီ]] *[[Wt/rki/မုတ်ကောင်|မုတ်ကောင်]] *[[Wt/rki/မုတ်ကြီး|မုတ်ကြီး]] *[[Wt/rki/မုတ်ကြီးနာ|မုတ်ကြီးနာ]] *[[Wt/rki/မုတ်ဆီး|မုတ်ဆီး]] *[[Wt/rki/မုတ်ဆွီးကြောင်နီ|မုတ်ဆွီးကြောင်နီ]] *[[Wt/rki/မုတ်ဆိတ်ညှပ်|မုတ်ဆိတ်ညှပ်]] *[[Wt/rki/မုတ်ဆိတ်ပျားတွဲ|မုတ်ဆိတ်ပျားတွဲ]] *[[Wt/rki/မုတ်ပုတီး|မုတ်ပုတီး]] *[[Wt/rki/မုတ်ရောင်|မုတ်ရောင်]] ===[[Wt/rki/မံ|မံ]]=== *[[Wt/rki/မံသ|မံသ]] *[[Wt/rki/မန္တန်|မန္တန်]] *[[Wt/rki/မန္တတ်မင်း|မန္တတ်မင်း]] ===[[Wt/rki/မန်း|မန်း]]=== *[[Wt/rki/မန်းစရီ|မန်းစရီ]] *[[Wt/rki/မန်းမှုတ်|မန်းမှုတ်]] *[[Wt/rki/မန္တရား|မန္တရား]] ===[[Wt/rki/မာန်|မာန်]]=== *[[Wt/rki/မာန်ကဲ|မာန်ကဲ]] *[[Wt/rki/မာန်ကျ|မာန်ကျ]] *[[Wt/rki/မာန်ခလို|မာန်ခလို]] *[[Wt/rki/မာန်ချ|မာန်ချ]] *[[Wt/rki/မာန်စွယ်|မာန်စွယ်]] *[[Wt/rki/မာန်စွယ်ကျိုး|မာန်စွယ်ကျိုး]] *[[Wt/rki/မာန်ဆန်|မာန်ဆန်]] *[[Wt/rki/မာန်ဆန်ပါ|မာန်ဆန်ပါ]] *[[Wt/rki/မာန်တက်|မာန်တက်]] *[[Wt/rki/မာန်ထောင်|မာန်ထောင်]] *[[Wt/rki/မာန်ဒေါသ|မာန်ဒေါသ]] *[[Wt/rki/မာန်နန့်ဆန်နန့်|မာန်နန့်ဆန်နန့်]] *[[Wt/rki/မာန်ပါ|မာန်ပါ]] *[[Wt/rki/မာန်ပါဆန်ပါ|မာန်ပါဆန်ပါ]] *[[Wt/rki/မာန်ပေါက်|မာန်ပေါက်]] *[[Wt/rki/မာန်အောင်နွယ်|မာန်အောင်နွယ်]] *[[Wt/rki/မာရ်|မာရ်]] *[[Wt/rki/မာရ်နတ်|မာရ်နတ်]] ===[[Wt/rki/မိန့်|မိန့်]]=== *[[Wt/rki/မိန့်ကြား|မိန့်ကြား]] *[[Wt/rki/မိန့်ချွေ|မိန့်ချွေ]] *[[Wt/rki/မိန့်ဆို|မိန့်ဆို]] *[[Wt/rki/မိန့်မှာ|မိန့်မှာ]] *[[Wt/rki/မိန့်မြွက်|မိန့်မြွက်]] *[[Wt/rki/မိန်း|မိန်း]] *[[Wt/rki/မိန်းကြီး|မိန်းကြီး]] *[[Wt/rki/မိန်းခွန်း|မိန်းခွန်း]] *[[Wt/rki/မိန်းစစ်|မိန်းစစ်]] *[[Wt/rki/မိန်းတစ်ခွန်းပြောတစ်ခွန်း|မိန်းတစ်ခွန်းပြောတစ်ခွန်း]] *[[Wt/rki/မိန်းထူးခေါ်ကြား|မိန်းထူးခေါ်ကြား]] *[[Wt/rki/မိန်းထူးခေါ်ပြော|မိန်းထူးခေါ်ပြော]] *[[Wt/rki/မိန်းမစို့|မိန်းမစို့]] *[[Wt/rki/မိန်းမလွင်|မိန်းမလွင်]] *[[Wt/rki/မိန်းမော|မိန်းမော]] *[[Wt/rki/မိန်းမောသီသတ်|မိန်းမောသီသတ်]] ===[[Wt/rki/မုံ|မုံ]]=== *[[Wt/rki/မုံကင်း|မုံကင်း]] *[[Wt/rki/မုံတံ|မုံတံ]] *[[Wt/rki/မုံဖူးဆင်|မုံဖူးဆင်]] *[[Wt/rki/မုံ့|မုံ့]] *[[Wt/rki/မုန်|မုန်]] *[[Wt/rki/မုန်စိကလောင်|မုန်စိကလောင်]] *[[Wt/rki/မုန်စိကလောင်သျှေ|မုန်စိကလောင်သျှေ]] *[[Wt/rki/မုန်စိကေ|မုန်စိကေ]] *[[Wt/rki/မုန်စိကေသျှေ|မုန်စိကေသျှေ]] *[[Wt/rki/မုန်စီစီ|မုန်စီစီ]] *[[Wt/rki/မုန်စဲ|မုန်စဲ]] *[[Wt/rki/မုန်စိတ်ကေသျှေ|မုန်စိတ်ကေသျှေ]] *[[Wt/rki/မုန်ညင်း|မုန်ညင်း]] *[[Wt/rki/မုန်ညင်းဆီ|မုန်ညင်းဆီ]] *[[Wt/rki/မုန်ညင်းပြောက်|မုန်ညင်းပြောက်]] *[[Wt/rki/မုန်တီမုန်တား|မုန်တီမုန်တား]] *[[Wt/rki/မုန်တိုင်း|မုန်တိုင်း]] *[[Wt/rki/မုန်တိုင်းပင်|မုန်တိုင်းပင်]] *[[Wt/rki/မုန်မှီမုန်မော|မုန်မှီမုန်မော]] *[[Wt/rki/မုန်မှီမုန်မွှား|မုန်မှီမုန်မွှား]] *[[Wt/rki/မုန်လာ|မုန်လာ]] *[[Wt/rki/မုန်လာဥ|မုန်လာဥ]] *[[Wt/rki/မုန့်|မုန့်]] *[[Wt/rki/မုန့်ကလောင်သျှေ|မုန့်ကလောင်သျှေ]] *[[Wt/rki/မုန့်ကလွေပဲ|မုန့်ကလွေပဲ]] *[[Wt/rki/မုန့်ကျွဲသည်း|မုန့်ကျွဲသည်း]] *[[Wt/rki/မုန့်ကြွက်ကျစ်|မုန့်ကြွက်ကျစ်]] *[[Wt/rki/မုန့်ကြွပ်|မုန့်ကြွပ်]] *[[Wt/rki/မုန့်ချို|မုန့်ချို]] *[[Wt/rki/မုန့်ခြောက်ချေ|မုန့်ခြောက်ချေ]] *[[Wt/rki/မုန့်စားဖေသာ|မုန့်စားဖေသာ]] *[[Wt/rki/မုန့်စားပဲစား|မုန့်စားပဲစား]] *[[Wt/rki/မုန့်စိကေသျှေ|မုန့်စိကေသျှေ]] *[[Wt/rki/မုန့်စိသျှေ|မုန့်စိသျှေ]] *[[Wt/rki/မုန့်ဆီကျော်|မုန့်ဆီကျော်]] *[[Wt/rki/မုန့်ဆောင်း|မုန့်ဆောင်း]] *[[Wt/rki/မုန့်ညက်|မုန့်ညက်]] *[[Wt/rki/မုန့်တီ|မုန့်တီ]] *[[Wt/rki/မုန့်တီဖက်|မုန့်တီဖက်]] *[[Wt/rki/မုန့်ထပ်|မုန့်ထပ်]] *[[Wt/rki/မုန့်နှစ်|မုန့်နှစ်]] *[[Wt/rki/မုန့်ပဲ|မုန့်ပဲ]] *[[Wt/rki/မုန့်ပဲပိုင်စရာ|မုန့်ပဲပိုင်စရာ]] *[[Wt/rki/မုန့်ပဲပဉ္စရာ|မုန့်ပဲပဉ္စရာ]] *[[Wt/rki/မုန့်ပေါင်း|မုန့်ပေါင်း]] *[[Wt/rki/မုန့်ဖက်ထုပ်|မုန့်ဖက်ထုပ်]] *[[Wt/rki/မုန့်ဖက်|မုန့်ဖက်]] *[[Wt/rki/မုန့်ဗိုင်းလိပ်|မုန့်ဗိုင်းလိပ်]] *[[Wt/rki/မုန့်ဗိုင်းတောင့်|မုန့်ဗိုင်းတောင့်]] *[[Wt/rki/မုန့်မုန့်ကြီ|မုန့်မုန့်ကြီ]] *[[Wt/rki/မုန့်မုန့်ညက်ညက်|မုန့်မုန့်ညက်ညက်]] *[[Wt/rki/မုန့်မုန့်တွာ|မုန့်မုန့်တွာ]] *[[Wt/rki/မုန့်မုန့်မာမာ|မုန့်မုန့်မာမာ]] *[[Wt/rki/မုန့်မုန့်သျှေ|မုန့်မုန့်သျှေ]] *[[Wt/rki/မုန့်လုံး|မုန့်လုံး]] *[[Wt/rki/မုန့်လုံးသျှေ|မုန့်လုံးသျှေ]] *[[Wt/rki/မုန့်သန်း|မုန့်သန်း]] *[[Wt/rki/မုန့်သျှေ|မုန့်သျှေ]] *[[Wt/rki/မုန်း|မုန်း]] *[[Wt/rki/မုန်းစာ|မုန်းစာ]] *[[Wt/rki/မုန်းစာခံ|မုန်းစာခံ]] *[[Wt/rki/မုန်းစာရုပ်|မုန်းစာရုပ်]] *[[Wt/rki/မုန်းစာအိုး|မုန်းစာအိုး]] *[[Wt/rki/မုန်းဆီးပစ်|မုန်းဆီးပစ်]] *[[Wt/rki/မုန်းဆီးဖေါ်|မုန်းဆီးဖေါ်]] *[[Wt/rki/မုန်းတီးမုန်းတား|မုန်းတီးမုန်းတား]] *[[Wt/rki/မုန်းတီး|မုန်းတီး]] *[[Wt/rki/မုန်းတူးမှိုင်တိုင်|မုန်းတူးမှိုင်တိုင်]] *[[Wt/rki/မုန်းတိုင်း|မုန်းတိုင်း]] *[[Wt/rki/မုန်းတိုင်းပင်|မုန်းတိုင်းပင်]] *[[Wt/rki/မုန်းဝီ|မုန်းဝီ]] ===[[Wt/rki/မို|မို]]=== *[[Wt/rki/မို့|မို့]] *[[Wt/rki/မို့မောက်|မို့မောက်]] *[[Wt/rki/မိုး|မိုး]] *[[Wt/rki/မိုးကျောက်|မိုးကျောက်]] *[[Wt/rki/မိုးကြဲကြဲလင်း|မိုးကြဲကြဲလင်း]] *[[Wt/rki/မိုးကြောသား|မိုးကြောသား]] *[[Wt/rki/မိုးကြိုး|မိုးကြိုး]] *[[Wt/rki/မိုးကြိုးလက်ကောက်|မိုးကြိုးလက်ကောက်]] *[[Wt/rki/မိုးချုပ်|မိုးချုပ်]] *[[Wt/rki/မိုးချုပ်နီဝင်|မိုးချုပ်နီဝင်]] *[[Wt/rki/မိုးစရီငှက်|မိုးစရီငှက်]] *[[Wt/rki/မိုးစရီပန်း|မိုးစရီပန်း]] *[[Wt/rki/မိုးစီပန်း|မိုးစီပန်း]] *[[Wt/rki/မိုးတကုတ်|မိုးတကုတ်]] *[[Wt/rki/မိုးထ|မိုးထ]] *[[Wt/rki/မိုးထယံ|မိုးထယံ]] *[[Wt/rki/မိုးနှီး|မိုးနှီး]] *[[Wt/rki/မိုးပေါ်ကျ|မိုးပေါ်ကျ]] *[[Wt/rki/မိုးပန်း|မိုးပန်း]] *[[Wt/rki/မိုးမမြင်သား|မိုးမမြင်သား]] *[[Wt/rki/မိုးမှန်ပင်|မိုးမှန်ပင်]] *[[Wt/rki/မိုးယပ်|မိုးယပ်]] *[[Wt/rki/မိုးရောင်ဝီ|မိုးရောင်ဝီ]] *[[Wt/rki/မိုးလင်း|မိုးလင်း]] *[[Wt/rki/မိုးသားဘက်|မိုးသားဘက်]] *[[Wt/rki/မိုးသောက်|မိုးသောက်]] *[[Wt/rki/မိုးသောက်ကြယ်|မိုးသောက်ကြယ်]] *[[Wt/rki/မိုးသောက်ထ|မိုးသောက်ထ]] *[[Wt/rki/မိုးသောက်ယံ|မိုးသောက်ယံ]] *[[Wt/rki/မိုးသောက်ရောင်|မိုးသောက်ရောင်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်း|မိုဃ်း]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကာ|မိုဃ်းကာ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကာအင်္ကျီ|မိုဃ်းကာအင်္ကျီ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကောင်း|မိုဃ်းကောင်း]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကောင်းလယ်|မိုဃ်းကောင်းလယ်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကုန်|မိုဃ်းကုန်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကျ|မိုဃ်းကျ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကျနာ|မိုဃ်းကျနာ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကျူး|မိုဃ်းကျူး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကျောက်|မိုဃ်းကျောက်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကျိန်း|မိုဃ်းကျိန်း]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကြီး|မိုဃ်းကြီး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကြီးပေါက်ကျ|မိုဃ်းကြီးပေါက်ကျ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကြီးလီကြီး|မိုဃ်းကြီးလီကြီး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကြိမ်း|မိုဃ်းကြိမ်း]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကြိုး|မိုဃ်းကြိုး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကြိုးစက်ဝိုင်း|မိုဃ်းကြိုးစက်ဝိုင်း]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကြိုးပစ်|မိုဃ်းကြိုးပစ်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကြိုးပစ်စိ|မိုဃ်းကြိုးပစ်စိ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကြိုးပေါက်ဆိန်|မိုဃ်းကြိုးပေါက်ဆိန်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကြိုးသွား|မိုဃ်းကြိုးသွား]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းခါရီသောက်|မိုဃ်းခါရီသောက်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းခေါ်|မိုဃ်းခေါ်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းခေါင်|မိုဃ်းခေါင်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းခေါင်ရီယှား|မိုဃ်းခေါင်ရီယှား]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းခို|မိုဃ်းခို]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းခြိမ်း|မိုဃ်းခြိမ်း]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းစီ|မိုဃ်းစီ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းစီစီ|မိုဃ်းစီစီ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းစဲ|မိုဃ်းစဲ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းစဲလီသာ|မိုဃ်းစဲလီသာ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းစွတ်|မိုဃ်းစွတ်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းဆင်|မိုဃ်းဆင်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းတပြက်နီတပြက်|မိုဃ်းတပြက်နီတပြက်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းတဲ|မိုဃ်းတဲ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းတိတ်|မိုဃ်းတိတ်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းတိမ်|မိုဃ်းတိမ်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းတိမ်တိုက်|မိုဃ်းတိမ်တိုက်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းတိမ်ယံ|မိုဃ်းတိမ်ယံ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းတွင်း|မိုဃ်းတွင်း]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းထင်း|မိုဃ်းထင်း]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းထန်|မိုဃ်းထန်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းထိုး|မိုဃ်းထိုး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းနှင်း|မိုဃ်းနှင်း]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းနှောင်း|မိုဃ်းနှောင်း]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းပါး|မိုဃ်းပါး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းပေါ်|မိုဃ်းပေါ်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းပေါ်ကျ|မိုဃ်းပေါ်ကျ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းပေါက်|မိုဃ်းပေါက်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းပန်း|မိုဃ်းပန်း]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းပျံ|မိုဃ်းပျံ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းပြတ်|မိုဃ်းပြတ်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းပွဲ|မိုဃ်းပွဲ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းပွင့်|မိုဃ်းပွင့်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းဖျက်|မိုဃ်းဖျက်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းဖျင်းရီဖျင်း|မိုဃ်းဖျင်းရီဖျင်း]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းဖြူ|မိုဃ်းဖြူ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းမဆုံးမြီမဆုံး|မိုဃ်းမဆုံးမြီမဆုံး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းမမြင်လီမမြင်|မိုဃ်းမမြင်လီမမြင်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းမမြင်သား|မိုဃ်းမမြင်သား]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းမိ|မိုဃ်းမိ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းမျက်နှာ|မိုဃ်းမျက်နှာ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းမှိုင်း|မိုဃ်းမှိုင်း]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းမှောင်ကျ|မိုဃ်းမှောင်ကျ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းမှန်|မိုဃ်းမှန်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းမှုန်|မိုဃ်းမှုန်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းမှုန်မိုဃ်းမွှား|မိုဃ်းမှုန်မိုဃ်းမွှား]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းမျှော်|မိုဃ်းမျှော်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းမျှော်သီး|မိုဃ်းမျှော်သီး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းမွှား|မိုဃ်းမွှား]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းယံ|မိုဃ်းယံ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းရီ|မိုဃ်းရီ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းရီခံ|မိုဃ်းရီခံ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းရိပ်|မိုဃ်းရိပ်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းရွာလီရွာ|မိုဃ်းရွာလီရွာ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းလ|မိုဃ်းလ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းလီဝသ|မိုဃ်းလီဝသ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းလယ်|မိုဃ်းလယ်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းလတ်|မိုဃ်းလတ်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းလုံလီလုံ|မိုဃ်းလုံလီလုံ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းဝ|မိုဃ်းဝ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းသား|မိုဃ်းသား]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းသားကျူး|မိုဃ်းသားကျူး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းသားဆင်|မိုဃ်းသားဆင်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းသားလီသားကျူး|မိုဃ်းသားလီသားကျူး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းသီး|မိုဃ်းသီး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းသီးကျ|မိုဃ်းသီးကျ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းသီးပေါက်|မိုဃ်းသီးပေါက်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းသီးမိုဃ်းပေါက်|မိုဃ်းသီးမိုဃ်းပေါက်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းသီးလုံး|မိုဃ်းသီးလုံး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းသံကျူး|မိုဃ်းသံကျူး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းသံလီသန်|မိုဃ်းသံလီသန်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းသက်လီဆင်|မိုဃ်းသက်လီဆင်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းသက်လီပြင်း|မိုဃ်းသက်လီပြင်း]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းအီး|မိုဃ်းအီး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းအီးလီအီး|မိုဃ်းအီးလီအီး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းအုံး|မိုဃ်းအုံး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းဥတု|မိုဃ်းဥတု]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းဦးကျ|မိုဃ်းဦးကျ]] ===[[Wt/rki/မျ|မျ]]=== *[[Wt/rki/မျနီ|မျနီ]] *[[Wt/rki/မျာ|မျာ]] *[[Wt/rki/မျာကြီးသမား|မျာကြီးသမား]] *[[Wt/rki/မျာစီ|မျာစီ]] *[[Wt/rki/မျာစီခံ|မျာစီခံ]] *[[Wt/rki/မျာနီ|မျာနီ]] ===[[Wt/rki/များ|များ]]=== *[[Wt/rki/များပြား|များပြား]] *[[Wt/rki/များမကြာခင်|များမကြာခင်]] *[[Wt/rki/များစွာထက်များ|များစွာထက်များ]] *[[Wt/rki/များမြောင်|များမြောင်]] *[[Wt/rki/များသာထက်များ|များသာထက်များ]] *[[Wt/rki/များသောအားဖြင့်|များသောအားဖြင့်]] ===[[Wt/rki/မျော|မျော]]=== *[[Wt/rki/မျောတိုင်|မျောတိုင်]] *[[Wt/rki/မျောမျော|မျောမျော]] *[[Wt/rki/မျောဝါး|မျောဝါး]] *[[Wt/rki/မျောသစ်|မျောသစ်]] *[[Wt/rki/မျော့|မျော့]] *[[Wt/rki/မျော့မျော့|မျော့မျော့]] ===[[Wt/rki/မျက်|မျက်]]=== *[[Wt/rki/မျက်ကဲပြ|မျက်ကဲပြ]] *[[Wt/rki/မျက်ကန်း|မျက်ကန်း]] *[[Wt/rki/မျက်ကြောတည့်|မျက်ကြောတည့်]] *[[Wt/rki/မျက်ကြောတင်း|မျက်ကြောတင်း]] *[[Wt/rki/မျက်ကြောပြတ်|မျက်ကြောပြတ်]] *[[Wt/rki/မျက်ကြောမတည့်|မျက်ကြောမတည့်]] *[[Wt/rki/မျက်ကြောမသင့်|မျက်ကြောမသင့်]] *[[Wt/rki/မျက်ကြောသီ|မျက်ကြောသီ]] *[[Wt/rki/မျက်ကြောင်|မျက်ကြောင်]] *[[Wt/rki/မျက်ကြုက်|မျက်ကြုက်]] *[[Wt/rki/မျက်ကွယ်|မျက်ကွယ်]] *[[Wt/rki/မျက်ကွယ်ထား|မျက်ကွယ်ထား]] *[[Wt/rki/မျက်ကွင်း|မျက်ကွင်း]] *[[Wt/rki/မျက်ခမ်း|မျက်ခမ်း]] *[[Wt/rki/မျက်ခမ်းစပ်|မျက်ခမ်းစပ်]] *[[Wt/rki/မျက်ခမ်းလှုပ်|မျက်ခမ်းလှုပ်]] *[[Wt/rki/မျက်ခုံးမွီး|မျက်ခုံးမွီး]] *[[Wt/rki/မျက်ချီး|မျက်ချီး]] *[[Wt/rki/မျက်ချီးခြူ|မျက်ချီးခြူ]] *[[Wt/rki/မျက်ချီးစား|မျက်ချီးစား]] *[[Wt/rki/မျက်ချီးစပ်|မျက်ချီးစပ်]] *[[Wt/rki/မျက်ချီးလောက်|မျက်ချီးလောက်]] *[[Wt/rki/မျက်ချစ်|မျက်ချစ်]] *[[Wt/rki/မျက်ချစ်ဆင်|မျက်ချစ်ဆင်]] *[[Wt/rki/မျက်ချောင်ကျ|မျက်ချောင်ကျ]] *[[Wt/rki/မျက်ချင်းဆိုင်|မျက်ချင်းဆိုင်]] *[[Wt/rki/မျက်ချို|မျက်ချို]] *[[Wt/rki/မျက်ချိုသွီး|မျက်ချိုသွီး]] *[[Wt/rki/မျက်ခြည်ပြတ်|မျက်ခြည်ပြတ်]] *[[Wt/rki/မျက်ခွက်|မျက်ခွက်]] *[[Wt/rki/မျက်ခွက်စမ်းဘရာ|မျက်ခွက်စမ်းဘရာ]] *[[Wt/rki/မျက်ခွက်ဆိုင်|မျက်ခွက်ဆိုင်]] *[[Wt/rki/မျက်ခွက်မျက်နှာ|မျက်ခွက်မျက်နှာ]] *[[Wt/rki/မျက်ခွံ|မျက်ခွံ]] *[[Wt/rki/မျက်ငြိုးစူး|မျက်ငြိုးစူး]] *[[Wt/rki/မျက်ငြိုးတပ်|မျက်ငြိုးတပ်]] *[[Wt/rki/မျက်စပြ|မျက်စပြ]] *[[Wt/rki/မျက်စဆင်|မျက်စဆင်]] *[[Wt/rki/မျက်စိ|မျက်စိ]] *[[Wt/rki/မျက်စိကစပ်|မျက်စိကစပ်]] *[[Wt/rki/မျက်စိကျ|မျက်စိကျ]] *[[Wt/rki/မျက်စိကျယ်နားကျယ်|မျက်စိကျယ်နားကျယ်]] *[[Wt/rki/မျက်စိကြီးနားကြီး|မျက်စိကြီးနားကြီး]] *[[Wt/rki/မျက်စိကြည့်|မျက်စိကြည့်]] *[[Wt/rki/မျက်စိကြက်တက်|မျက်စိကြက်တက်]] *[[Wt/rki/မျက်စိကြောင်|မျက်စိကြောင်]] *[[Wt/rki/မျက်စိကြိမ်း|မျက်စိကြိမ်း]] *[[Wt/rki/မျက်စိကွယ်ရာနားကွယ်ရာ|မျက်စိကွယ်ရာနားကွယ်ရာ]] *[[Wt/rki/မျက်စိခတ်|မျက်စိခတ်]] *[[Wt/rki/မျက်စိစူး|မျက်စိစူး]] *[[Wt/rki/မျက်စိစွန်|မျက်စိစွန်]] *[[Wt/rki/မျက်စိတခတ်|မျက်စိတခတ်]] *[[Wt/rki/မျက်စိတမြင်|မျက်စိတမြင်]] *[[Wt/rki/မျက်စိတနှိပ်|မျက်စိတနှိပ်]] *[[Wt/rki/မျက်စိတသီ|မျက်စိတသီ]] *[[Wt/rki/မျက်စိနောက်|မျက်စိနောက်]] *[[Wt/rki/မျက်စိနှိပ်|မျက်စိနှိပ်]] *[[Wt/rki/မျက်စိနှိပ်လှယာထုတ်|မျက်စိနှိပ်လှယာထုတ်]] *[[Wt/rki/မျက်စိပျက်မျက်နှာပျက်|မျက်စိပျက်မျက်နှာပျက်]] *[[Wt/rki/မျက်စိပြာ|မျက်စိပြာ]] *[[Wt/rki/မျက်စိပွင့်|မျက်စိပွင့်]] *[[Wt/rki/မျက်စိမကောင်းမျက်ဆန်မကောင်း|မျက်စိမကောင်းမျက်ဆန်မကောင်း]] *[[Wt/rki/မျက်စိမနှိပ်ခင်|မျက်စိမနှိပ်ခင်]] *[[Wt/rki/မျက်စိမလှမျက်နှာမလှ|မျက်စိမလှမျက်နှာမလှ]] *[[Wt/rki/မျက်စိမျက်ဆန်|မျက်စိမျက်ဆန်]] *[[Wt/rki/မျက်စိမျက်နှာပျက်|မျက်စိမျက်နှာပျက်]] *[[Wt/rki/မျက်စိမြင်နားမြင်|မျက်စိမြင်နားမြင်]] *[[Wt/rki/မျက်စိမွဲ|မျက်စိမွဲ]] *[[Wt/rki/မျက်စိမျောင်|မျက်စိမျောင်]] *[[Wt/rki/မျက်စိမှန်း|မျက်စိမှန်း]] *[[Wt/rki/မျက်စိယဉ်|မျက်စိယဉ်]] *[[Wt/rki/မျက်စိယှုပ်|မျက်စိယှုပ်]] *[[Wt/rki/မျက်စိရဲရဲ|မျက်စိရဲရဲ]] *[[Wt/rki/မျက်စိရိုင်း|မျက်စိရိုင်း]] *[[Wt/rki/မျက်စိရှာ|မျက်စိရှာ]] *[[Wt/rki/မျက်စိရှက်|မျက်စိရှက်]] *[[Wt/rki/မျက်စိရှင်|မျက်စိရှင်]] *[[Wt/rki/မျက်စိရှင်နားရှင်|မျက်စိရှင်နားရှင်]] *[[Wt/rki/မျက်စိလည်လမ်းမှား|မျက်စိလည်လမ်းမှား]] *[[Wt/rki/မျက်စိလွဲ|မျက်စိလွဲ]] *[[Wt/rki/မျက်စိလူသျှေ|မျက်စိလူသျှေ]] *[[Wt/rki/မျက်စိလူသျှေနားလူသျှေ|မျက်စိလူသျှေနားလူသျှေ]] *[[Wt/rki/မျက်စိသီသုတ်|မျက်စိသီသုတ်]] *[[Wt/rki/မျက်စိအထင်လွဲ|မျက်စိအထင်လွဲ]] *[[Wt/rki/မျက်စိအီးနားအီး|မျက်စိအီးနားအီး]] *[[Wt/rki/မျက်စောင်းထိုး|မျက်စောင်းထိုး]] *[[Wt/rki/မျက်စဉ်းဆီး|မျက်စဉ်းဆီး]] *[[Wt/rki/မျက်ဆံကျယ်|မျက်ဆံကျယ်]] *[[Wt/rki/မျက်ဆံပြူး|မျက်ဆံပြူး]] *[[Wt/rki/မျက်ဆံသီသုတ်|မျက်ဆံသီသုတ်]] *[[Wt/rki/မျက်ဆံဆောက်|မျက်ဆံဆောက်]] *[[Wt/rki/မျက်တောင်|မျက်တောင်]] *[[Wt/rki/မျက်တောင်ခတ်|မျက်တောင်ခတ်]] *[[Wt/rki/မျက်တွင်း|မျက်တွင်း]] *[[Wt/rki/မျက်တွင်းကျ|မျက်တွင်းကျ]] *[[Wt/rki/မျက်တွင်းချောင်|မျက်တွင်းချောင်]] *[[Wt/rki/မျက်ထုတ်|မျက်ထုတ်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာရစ်|မျက်နှာရစ်]] *[[Wt/rki/မျက်နက်လုံး|မျက်နက်လုံး]] *[[Wt/rki/မျက်နက်ဝန်း|မျက်နက်ဝန်း]] *[[Wt/rki/မျက်နှာ|မျက်နှာ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာကောင်းရ|မျက်နှာကောင်းရ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာကြီး|မျက်နှာကြီး]] *[[Wt/rki/မျက်နှာကြီးမျက်နှာငယ်|မျက်နှာကြီးမျက်နှာငယ်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာကြည့်|မျက်နှာကြည့်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာချ|မျက်နှာချ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာချီးလာပုပ်|မျက်နှာချီးလာပုပ်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာခွက်|မျက်နှာခွက်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာငယ်|မျက်နှာငယ်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာစာ|မျက်နှာစာ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာစူပုပ်|မျက်နှာစူပုပ်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာစမ်းဘရာ|မျက်နှာစမ်းဘရာ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာစိမ်း|မျက်နှာစိမ်း]] *[[Wt/rki/မျက်နှာစိမ်းကီစိမ်းကော|မျက်နှာစိမ်းကီစိမ်းကော]] *[[Wt/rki/မျက်နှာစုံညီ|မျက်နှာစုံညီ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာတင်း|မျက်နှာတင်း]] *[[Wt/rki/မျက်နှာထား|မျက်နှာထား]] *[[Wt/rki/မျက်နှာထားမကောင်း|မျက်နှာထားမကောင်း]] *[[Wt/rki/မျက်နှာထောက်|မျက်နှာထောက်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာနာ|မျက်နှာနာ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာနောက်လွှဲဗစ်|မျက်နှာနောက်လွှဲဗစ်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပီး|မျက်နှာပီး]] *[[Wt/rki/မျက်နှာဖက်|မျက်နှာဖက်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပူ|မျက်နှာပူ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပုပ်မသိ|မျက်နှာပုပ်မသိ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပုပ်မသီမျက်နှာရီတင်းတင်း|မျက်နှာပုပ်မသီမျက်နှာရီတင်းတင်း]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပုတ်သတ်|မျက်နှာပုတ်သတ်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပန်းပွင့်|မျက်နှာပန်းပွင့်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပန်းလှ|မျက်နှာပန်းလှ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပျက်|မျက်နှာပျက်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပြ|မျက်နှာပြ]] *[[Wt/rki/မျက်နှပြု|မျက်နှပြု]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပြင်း|မျက်နှာပြင်း]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပြောင်|မျက်နှာပြောင်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပြောင်တိုက်|မျက်နှာပြောင်တိုက်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပြုံပြဲပြံပြဲ|မျက်နှာပြုံပြဲပြံပြဲ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပွင့်|မျက်နှာပွင့်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပွင့်လင်း|မျက်နှာပွင့်လင်း]] *[[Wt/rki/မျက်နှာဖုံပြာ|မျက်နှာဖုံပြာ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာဖျက်|မျက်နှာဖျက်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာဖြူ|မျက်နှာဖြူ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာမကောင်း|မျက်နှာမကောင်း]] *[[Wt/rki/မျက်နှာမထားတတ်|မျက်နှာမထားတတ်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာမထောက်|မျက်နှာမထောက်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာမနာ|မျက်နှာမနာ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာမရ|မျက်နှာမရ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာမသိ|မျက်နှာမသိ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာမည်း|မျက်နှာမည်း]] *[[Wt/rki/မျက်နှာများ|မျက်နှာများ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာမြင်|မျက်နှာမြင်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာမွဲ|မျက်နှာမွဲ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာရ|မျက်နှာရ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာရခံ|မျက်နှာရခံ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာရစွာရ|မျက်နှာရစွာရ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာရီဆွတ်|မျက်နှာရီဆွတ်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာရီတင်း|မျက်နှာရီတင်း]] *[[Wt/rki/မျက်နှာရီတင်းတင်း|မျက်နှာရီတင်းတင်း]] *[[Wt/rki/မျက်နှာရှုး|မျက်နှာရှုး]] *[[Wt/rki/မျက်နှာရွီးစ|မျက်နှာရွီးစ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာရှုပ်|မျက်နှာရှုပ်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာရှုတ်တုတ်|မျက်နှာရှုတ်တုတ်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာလေသိုး|မျက်နှာလေသိုး]] *[[Wt/rki/မျက်နှာလိုက်|မျက်နှာလိုက်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာလုပ်|မျက်နှာလုပ်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာလိုမျက်နှာရ|မျက်နှာလိုမျက်နှာရ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာလွှဲ|မျက်နှာလွှဲ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာသိ|မျက်နှာသိ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာသိချင်း|မျက်နှာသိချင်း]] *[[Wt/rki/မျက်နှာသီ|မျက်နှာသီ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာသစ်|မျက်နှာသစ်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာသုန်|မျက်နှာသုန်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာဟိ|မျက်နှာဟိ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာဟိရာဟင်းဖက်ပါ|မျက်နှာဟိရာဟင်းဖက်ပါ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာအိုးမှောက်သုတ်|မျက်နှာအိုးမှောက်သုတ်]] *[[Wt/rki/မျက်နှိမ့်ချ|မျက်နှိမ့်ချ]] *[[Wt/rki/မျက်ပါး|မျက်ပါး]] *[[Wt/rki/မျက်ပေါက်|မျက်ပေါက်]] *[[Wt/rki/မျက်ပျဉ်း|မျက်ပျဉ်း]] *[[Wt/rki/မျက်ဖျော်|မျက်ဖျော်]] *[[Wt/rki/မျက်ဖြူဆိုက်|မျက်ဖြူဆိုက်]] *[[Wt/rki/မျက်ဖြူဆောက်|မျက်ဖြူဆောက်]] *[[Wt/rki/မျက်ဖြူပြန်|မျက်ဖြူပြန်]] *[[Wt/rki/မျက်မုန်းကျိုး|မျက်မုန်းကျိုး]] *[[Wt/rki/မျက်မြင်တုံး|မျက်မြင်တုံး]] *[[Wt/rki/မျက်မြင်ဒိဌ|မျက်မြင်ဒိဌ]] *[[Wt/rki/မျက်မြင်သက်သီ|မျက်မြင်သက်သီ]] *[[Wt/rki/မျက်မွီးတဆုံး|မျက်မွီးတဆုံး]] *[[Wt/rki/မျက်မွီးလိမ်ပျား|မျက်မွီးလိမ်ပျား]] *[[Wt/rki/မျက်မှောက်|မျက်မှောက်]] *[[Wt/rki/မျက်မှောက်ကာလ|မျက်မှောက်ကာလ]] *[[Wt/rki/မျက်မှောက်ကုပ်|မျက်မှောက်ကုပ်]] *[[Wt/rki/မျက်မှောင်တန်း|မျက်မှောင်တန်း]] *[[Wt/rki/မျက်မှုန်တန်း|မျက်မှုန်တန်း]] *[[Wt/rki/မျက်မှန်|မျက်မှန်]] *[[Wt/rki/မျက်ယမ်း|မျက်ယမ်း]] *[[Wt/rki/မျက်ယမ်းကောင်း|မျက်ယမ်းကောင်း]] *[[Wt/rki/မျက်ယမ်းဆ|မျက်ယမ်းဆ]] *[[Wt/rki/မျက်ရီတင်း|မျက်ရီတင်း]] *[[Wt/rki/မျက်ရဲသတ္တိ|မျက်ရဲသတ္တိ]] *[[Wt/rki/မျက်ရည်|မျက်ရည်]] *[[Wt/rki/မျက်ရည်ကျ|မျက်ရည်ကျ]] *[[Wt/rki/မျက်ရည်ခံ|မျက်ရည်ခံ]] *[[Wt/rki/မျက်ရည်ဇာ|မျက်ရည်ဇာ]] *[[Wt/rki/မျက်ရည်စု|မျက်ရည်စု]] *[[Wt/rki/မျက်ရည်စက်လက်|မျက်ရည်စက်လက်]] *[[Wt/rki/မျက်ရည်စို|မျက်ရည်စို]] *[[Wt/rki/မျက်ရည်နန့်မျက်ခွက်|မျက်ရည်နန့်မျက်ခွက်]] *[[Wt/rki/မျက်ရည်ပါးရည်|မျက်ရည်ပါးရည်]] *[[Wt/rki/မျက်ရည်ရွဲ|မျက်ရည်ရွဲ]] *[[Wt/rki/မျက်ရည်လည်|မျက်ရည်လည်]] *[[Wt/rki/မျက်ရည်ဟိန်း|မျက်ရည်ဟိန်း]] *[[Wt/rki/မျက်ရည်အိုင်|မျက်ရည်အိုင်]] *[[Wt/rki/မျက်ရစ်|မျက်ရစ်]] *[[Wt/rki/မျက်ရစ်ဝန်း|မျက်ရစ်ဝန်း]] *[[Wt/rki/မျက်ရိပ်ကဲခတ်|မျက်ရိပ်ကဲခတ်]] *[[Wt/rki/မျက်ရိပ်ပြ|မျက်ရိပ်ပြ]] *[[Wt/rki/မျက်ရိပ်မျက်ကဲ|မျက်ရိပ်မျက်ကဲ]] *[[Wt/rki/မျက်ရိပ်မျက်ခြေ|မျက်ရိပ်မျက်ခြေ]] *[[Wt/rki/မျက်ရှုဆင်|မျက်ရှုဆင်]] *[[Wt/rki/မျက်ရှင်|မျက်ရှင်]] *[[Wt/rki/မျက်လုံးအိမ်|မျက်လုံးအိမ်]] *[[Wt/rki/မျက်လွှာ|မျက်လွှာ]] *[[Wt/rki/မျက်လွှာချ|မျက်လွှာချ]] *[[Wt/rki/မျက်လွှပစ်|မျက်လွှပစ်]] *[[Wt/rki/မျက်ဝါး|မျက်ဝါး]] *[[Wt/rki/မျက်ဝီ|မျက်ဝီ]] *[[Wt/rki/မျက်ဝတ်|မျက်ဝတ်]] *[[Wt/rki/မျက်ဝန်း|မျက်ဝန်း]] *[[Wt/rki/မျက်သား|မျက်သား]] *[[Wt/rki/မျက်သို့|မျက်သို့]] ===[[Wt/rki/မျိုး|မျိုး]]=== *[[Wt/rki/မျိုင်း|မျိုင်း]] ===[[Wt/rki/မျဉ်း|မျဉ်း]]=== *[[Wt/rki/မျဉ်းကြောင်း|မျဉ်းကြောင်း]] *[[Wt/rki/မျဉ်းကြိုး|မျဉ်းကြိုး]] *[[Wt/rki/မျဉ်းစေါက်|မျဉ်းစေါက်]] *[[Wt/rki/မျဉ်းဆွဲ|မျဉ်းဆွဲ]] *[[Wt/rki/မျဉ်းတံ|မျဉ်းတံ]] *[[Wt/rki/မျဉ်းတန်း|မျဉ်းတန်း]] *[[Wt/rki/မျဉ်းပြိုင်|မျဉ်းပြိုင်]] *[[Wt/rki/မျဉ်းမျဉ်း|မျဉ်းမျဉ်း]] *[[Wt/rki/မျဉ်းမျဉ်းသျှေ|မျဉ်းမျဉ်းသျှေ]] *[[Wt/rki/မျဉ်းရိုး|မျဉ်းရိုး]] *[[Wt/rki/မျဉ်းလုံး|မျဉ်းလုံး]] *[[Wt/rki/မျဉ်းသား|မျဉ်းသား]] *[[Wt/rki/မျဉ်းသတ်|မျဉ်းသတ်]] ===[[Wt/rki/မျောက်|မျောက်]]=== *[[Wt/rki/မျောက်ကုလားမ|မျောက်ကုလားမ]] *[[Wt/rki/မျောက်ကြိမ်|မျောက်ကြိမ်]] *[[Wt/rki/မျောက်ကြိုး|မျောက်ကြိုး]] *[[Wt/rki/မျောက်ခြောက်|မျောက်ခြောက်]] *[[Wt/rki/မျောက်ငို|မျောက်ငို]] *[[Wt/rki/မျောက်ငိုက်|မျောက်ငိုက်]] *[[Wt/rki/မျောက်စပါး|မျောက်စပါး]] *[[Wt/rki/မျောက်တောင်း|မျောက်တောင်း]] *[[Wt/rki/မျောက်ထိုင်|မျောက်ထိုင်]] *[[Wt/rki/မျောက်ထိုင်ထိုင်|မျောက်ထိုင်ထိုင်]] *[[Wt/rki/မျောက်ဒိုး|မျောက်ဒိုး]] *[[Wt/rki/မျောက်ဒိုးလက်|မျောက်ဒိုးလက်]] *[[Wt/rki/မျောက်နှောင်|မျောက်နှောင်]] *[[Wt/rki/မျောက်ပန်းလှည့်|မျောက်ပန်းလှည့်]] *[[Wt/rki/မျောက်ပန်းလှန်|မျောက်ပန်းလှန်]] *[[Wt/rki/မျောက်မ|မျောက်မ]] *[[Wt/rki/မျောက်များ|မျောက်များ]] *[[Wt/rki/မျောက်မျီမျောက်မျောက်|မျောက်မျီမျောက်မျောက်]] *[[Wt/rki/မျောက်ရီခတ်|မျောက်ရီခတ်]] *[[Wt/rki/မျောက်ရီခွ|မျောက်ရီခွ]] *[[Wt/rki/မျောက်ရီငန်|မျောက်ရီငန်]] *[[Wt/rki/မျောက်ရီမျောက်ရုပ်|မျောက်ရီမျောက်ရုပ်]] *[[Wt/rki/မျောက်ရုပ်|မျောက်ရုပ်]] *[[Wt/rki/မျောက်လက်|မျောက်လက်]] *[[Wt/rki/မျောက်လှုပ်ပင်|မျောက်လှုပ်ပင်]] *[[Wt/rki/မျောက်လက္ခဏာ|မျောက်လက္ခဏာ]] *[[Wt/rki/မျောက်သခွား|မျောက်သခွား]] *[[Wt/rki/မျောက်သား|မျောက်သား]] ===[[Wt/rki/မျိတ်|မျိတ်]]=== *[[Wt/rki/မျိတ်နီရေ|မျိတ်နီရေ]] *[[Wt/rki/မျို|မျို]] *[[Wt/rki/မျိုသိပ်|မျိုသိပ်]] ===[[Wt/rki/မျိုး|မျိုး]]=== *[[Wt/rki/မျိုးကပ်|မျိုးကပ်]] *[[Wt/rki/မျိုးကြဲ|မျိုးကြဲ]] *[[Wt/rki/မျိုးကွဲ|မျိုးကွဲ]] *[[Wt/rki/မျိုးချ|မျိုးချ]] *[[Wt/rki/မျိုးချစ်စိတ်|မျိုးချစ်စိတ်]] *[[Wt/rki/မျိုးခြား|မျိုးခြား]] *[[Wt/rki/မျိုးငဆွိင|မျိုးငဆွိင]] *[[Wt/rki/မျိုးစိ|မျိုးစိ]] *[[Wt/rki/မျိုးစိချ|မျိုးစိချ]] *[[Wt/rki/မျိုးစပ်|မျိုးစပ်]] *[[Wt/rki/မျိုးဆက်|မျိုးဆက်]] *[[Wt/rki/မျိုးဆွီ|မျိုးဆွီ]] *[[Wt/rki/မျိုးတူနွယ်တူ|မျိုးတူနွယ်တူ]] *[[Wt/rki/မျိုးနွယ်|မျိုးနွယ်]] *[[Wt/rki/မျိုးနွယ်ဆက်|မျိုးနွယ်ဆက်]] *[[Wt/rki/မျိုးနွယ်ရိုး|မျိုးနွယ်ရိုး]] *[[Wt/rki/မျိုးနွယ်အလိုက်|မျိုးနွယ်အလိုက်]] *[[Wt/rki/မျိုးပြတ်|မျိုးပြတ်]] *[[Wt/rki/မျိုးပြတ်ဆွီပြတ်|မျိုးပြတ်ဆွီပြတ်]] *[[Wt/rki/မျိုးပွား|မျိုးပွား]] *[[Wt/rki/မျိုးဖျက်|မျိုးဖျက်]] *[[Wt/rki/မျိုးယုတ်မသား|မျိုးယုတ်မသား]] *[[Wt/rki/မျိုးရိုး|မျိုးရိုး]] *[[Wt/rki/မျိုးရိုးအလိုက်|မျိုးရိုးအလိုက်]] *[[Wt/rki/မျိုးသုဉ်း|မျိုးသုဉ်း]] ===[[Wt/rki/မြ|မြ]]=== *[[Wt/rki/မြဂျီဝါ|မြဂျီဝါ]] *[[Wt/rki/မြမြ|မြမြ]] *[[Wt/rki/မြဝါ|မြဝါ]] ===[[Wt/rki/မြာ|မြာ]]=== *[[Wt/rki/မြာတိုင်|မြာတိုင်]] *[[Wt/rki/မြာပင်|မြာပင်]] *[[Wt/rki/မြား|မြား]] *[[Wt/rki/မြားတက်မ|မြားတက်မ]] *[[Wt/rki/မြားပြ|မြားပြ]] *[[Wt/rki/မြားဝါး|မြားဝါး]] ===[[Wt/rki/မြီ|မြီ]]=== *[[Wt/rki/မြီကတုတ်|မြီကတုတ်]] *[[Wt/rki/မြီကိုင်|မြီကိုင်]] *[[Wt/rki/မြီကပ်ပင်|မြီကပ်ပင်]] *[[Wt/rki/မြီကုပ်|မြီကုပ်]] *[[Wt/rki/မြီကျဟာ|မြီကျဟာ]] *[[Wt/rki/မြီကျီအာ|မြီကျီအာ]] *[[Wt/rki/မြီကျီ|မြီကျီ]] *[[Wt/rki/မြီကျက်|မြီကျက်]] *[[Wt/rki/မြီကျိုင်|မြီကျိုင်]] *[[Wt/rki/မြီကျစ်|မြီကျစ်]] *[[Wt/rki/မြီကျိတ်|မြီကျိတ်]] *[[Wt/rki/မြီကြီး|မြီကြီး]] *[[Wt/rki/မြီကြီးလက်ခတ်မလွှဲ|မြီကြီးလက်ခတ်မလွှဲ]] *[[Wt/rki/မြီကြောရှုပ်|မြီကြောရှုပ်]] *[[Wt/rki/မြီကြမ်း|မြီကြမ်း]] *[[Wt/rki/မြီကွက်|မြီကွက်]] *[[Wt/rki/မြီခေါင်|မြီခေါင်]] *[[Wt/rki/မြီခေါင်ခေါင်|မြီခေါင်ခေါင်]] *[[Wt/rki/မြီခေါင်းပျား|မြီခေါင်းပျား]] *[[Wt/rki/မြီချ|မြီချ]] *[[Wt/rki/မြီချီး|မြီချီး]] *[[Wt/rki/မြီခွီး|မြီခွီး]] *[[Wt/rki/မြီခွန်|မြီခွန်]] *[[Wt/rki/မြီငှား|မြီငှား]] *[[Wt/rki/မြီစံကား|မြီစံကား]] *[[Wt/rki/မြီစာ|မြီစာ]] *[[Wt/rki/မြီစာကျွေး|မြီစာကျွေး]] *[[Wt/rki/မြီစား|မြီစား]] *[[Wt/rki/မြီစိုက်တလား|မြီစိုက်တလား]] *[[Wt/rki/မြီစိုင်ခဲ|မြီစိုင်ခဲ]] *[[Wt/rki/မြီစိမ်း|မြီစိမ်း]] *[[Wt/rki/မြီဆီမြီနှစ်|မြီဆီမြီနှစ်]] *[[Wt/rki/မြီဆွီး|မြီဆွီး]] *[[Wt/rki/မြီညက်|မြီညက်]] *[[Wt/rki/မြီထု|မြီထု]] *[[Wt/rki/မြီထည်|မြီထည်]] *[[Wt/rki/မြီနီရာ|မြီနီရာ]] *[[Wt/rki/မြီနင်းခွာထောင်|မြီနင်းခွာထောင်]] *[[Wt/rki/မြီပေါ်|မြီပေါ်]] *[[Wt/rki/မြီပေါ်ဆား|မြီပေါ်ဆား]] *[[Wt/rki/မြီပိုင်|မြီပိုင်]] *[[Wt/rki/မြီပိုင်သျှင်|မြီပိုင်သျှင်]] *[[Wt/rki/မြီပုံ|မြီပုံ]] *[[Wt/rki/မြီပုံခရမ်း|မြီပုံခရမ်း]] *[[Wt/rki/မြီပြုထိုင်|မြီပြုထိုင်]] *[[Wt/rki/မြီပြင်|မြီပြင်]] *[[Wt/rki/မြီပြန့်|မြီပြန့်]] *[[Wt/rki/မြီမျက်နှာပြင်|မြီမျက်နှာပြင်]] *[[Wt/rki/မြီမှုန့်|မြီမှုန့်]] *[[Wt/rki/မြီယာ|မြီယာ]] *[[Wt/rki/မြီရိုင်း|မြီရိုင်း]] *[[Wt/rki/မြီရုပ်မြီရေ|မြီရုပ်မြီရေ]] *[[Wt/rki/မြီရှည်သီး|မြီရှည်သီး]] *[[Wt/rki/မြီလပ်|မြီလပ်]] *[[Wt/rki/မြီလွတ်|မြီလွတ်]] *[[Wt/rki/မြီလှယိုးမိုဃ်းပျံ|မြီလှယိုးမိုဃ်းပျံ]] *[[Wt/rki/မြီလုမြီချင်|မြီလုမြီချင်]] *[[Wt/rki/မြီလှန်|မြီလှန်]] *[[Wt/rki/မြီလွှာ|မြီလွှာ]] *[[Wt/rki/မြီဝင်|မြီဝင်]] *[[Wt/rki/မြီဝပ်မငှက်|မြီဝပ်မငှက်]] *[[Wt/rki/မြီဝယ်မကျ|မြီဝယ်မကျ]] *[[Wt/rki/မြီသား|မြီသား]] *[[Wt/rki/မြီသားပေါက်ဆား|မြီသားပေါက်ဆား]] *[[Wt/rki/မြီသီ|မြီသီ]] *[[Wt/rki/မြီသစ်|မြီသစ်]] *[[Wt/rki/မြီသျှင်|မြီသျှင်]] *[[Wt/rki/မြီအောက်|မြီအောက်]] *[[Wt/rki/မြီအိုး|မြီအိုး]] *[[Wt/rki/မြီဩဇာ|မြီဩဇာ]] *[[Wt/rki/မြီး|မြီး]] *[[Wt/rki/မြီးချောင်း|မြီးချောင်း]] *[[Wt/rki/မြီးတုံး|မြီးတုံး]] *[[Wt/rki/မြီးတုံးဖြူ|မြီးတုံးဖြူ]] ===[[Wt/rki/မြူ|မြူ]]=== *[[Wt/rki/မြူခိုး|မြူခိုး]] *[[Wt/rki/မြူတော|မြူတော]] *[[Wt/rki/မြူပြင်|မြူပြင်]] *[[Wt/rki/မြူး|မြူး]] ===[[Wt/rki/မြဲ|မြဲ]]=== *[[Wt/rki/မြဲခိုင်|မြဲခိုင်]] *[[Wt/rki/မြဲမြံ|မြဲမြံ]] ===[[Wt/rki/မြည်|မြည်]]=== *[[Wt/rki/မြည်ညို|မြည်ညို]] *[[Wt/rki/မြည်တမ်း|မြည်တမ်း]] *[[Wt/rki/မြည်ဟီး|မြည်ဟီး]] *[[Wt/rki/မြည့်|မြည့်]] *[[Wt/rki/မြည်း|မြည်း]] ===[[Wt/rki/မြောဝါး|မြောဝါး]]=== *[[Wt/rki/မြော်|မြော်]] *[[Wt/rki/မြော်မြင်|မြော်မြင်]] ===[[Wt/rki/မြက်|မြက်]]=== *[[Wt/rki/မြက်ကနှူး|မြက်ကနှူး]] *[[Wt/rki/မြက်ခရင်း|မြက်ခရင်း]] *[[Wt/rki/မြက်ခင်းပြင်|မြက်ခင်းပြင်]] *[[Wt/rki/မြက်ချီး|မြက်ချီး]] *[[Wt/rki/မြက်ချီးတင်|မြက်ချီးတင်]] *[[Wt/rki/မြက်ချီးနင်း|မြက်ချီးနင်း]] *[[Wt/rki/မြက်ချီးဖတ်|မြက်ချီးဖတ်]] *[[Wt/rki/မြက်ချီးဖတ်ရွီး|မြက်ချီးဖတ်ရွီး]] *[[Wt/rki/မြက်ချပ်|မြက်ချပ်]] *[[Wt/rki/မြက်ခွက်ဒါး|မြက်ခွက်ဒါး]] *[[Wt/rki/မြက်ဆံထုံး|မြက်ဆံထုံး]] *[[Wt/rki/မြက်ထိုး|မြက်ထိုး]] *[[Wt/rki/မြက်ပုတ်|မြက်ပုတ်]] *[[Wt/rki/မြက်ဖတ်|မြက်ဖတ်]] *[[Wt/rki/မြက်ဖတ်နင်း|မြက်ဖတ်နင်း]] *[[Wt/rki/မြက်ဖတ်ရွီး|မြက်ဖတ်ရွီး]] *[[Wt/rki/မြက်မုန်ညင်း|မြက်မုန်ညင်း]] *[[Wt/rki/မြက်မြက်|မြက်မြက်]] *[[Wt/rki/မြက်မြောက်ဥ|မြက်မြောက်ဥ]] *[[Wt/rki/မြက်ရင်းမှို|မြက်ရင်းမှို]] *[[Wt/rki/မြက်လုံးသျှေ|မြက်လုံးသျှေ]] ===[[Wt/rki/မြင်|မြင်]]=== *[[Wt/rki/မြင်ကရာထင်ကရာ|မြင်ကရာထင်ကရာ]] *[[Wt/rki/မြင်ကန်း|မြင်ကန်း]] *[[Wt/rki/မြင်ခါတိက|မြင်ခါတိက]] *[[Wt/rki/မြင်ခန့်မြင်ရ|မြင်ခန့်မြင်ရ]] *[[Wt/rki/မြင်တရဲရဲ|မြင်တရဲရဲ]] *[[Wt/rki/မြင်တိုင်းသိတိုင်း|မြင်တိုင်းသိတိုင်း]] *[[Wt/rki/မြင်ပါခလိုက်|မြင်ပါခလိုက်]] *[[Wt/rki/မြင်ပျင်းကတ်|မြင်ပျင်းကတ်]] *[[Wt/rki/မြင်မြင်သမျှ|မြင်မြင်သမျှ]] *[[Wt/rki/မြင်ရကတ်|မြင်ရကတ်]] *[[Wt/rki/မြင်သလောက်|မြင်သလောက်]] *[[Wt/rki/မြင်သား|မြင်သား]] *[[Wt/rki/မြင့်|မြင့်]] *[[Wt/rki/မြင့်ကာ|မြင့်ကာ]] *[[Wt/rki/မြင့်ကာသတ်|မြင့်ကာသတ်]] *[[Wt/rki/မြင့်ခေါင်|မြင့်ခေါင်]] *[[Wt/rki/မြင့်စောက်|မြင့်စောက်]] *[[Wt/rki/မြင့်မြတ်|မြင့်မြတ်]] ===[[Wt/rki/မြင်း|မြင်း]]=== *[[Wt/rki/မြင်းကန်း|မြင်းကန်း]] *[[Wt/rki/မြင်းခင်း|မြင်းခင်း]] *[[Wt/rki/မြင်းခင်းပွဲတော်|မြင်းခင်းပွဲတော်]] *[[Wt/rki/မြင်းခြီခွာ|မြင်းခြီခွာ]] *[[Wt/rki/မြင်းဂါးရီ|မြင်းဂါးရီ]] *[[Wt/rki/မြင်းဇားပဲဇိ|မြင်းဇားပဲဇိ]] *[[Wt/rki/မြင်းတောင်း|မြင်းတောင်း]] *[[Wt/rki/မြင်းပျို|မြင်းပျို]] *[[Wt/rki/မြင်းပွဲ|မြင်းပွဲ]] *[[Wt/rki/မြင်းမတုံး|မြင်းမတုံး]] *[[Wt/rki/မြင်းမိုရ်|မြင်းမိုရ်]] *[[Wt/rki/မြင်းမိုရ်တောင်|မြင်းမိုရ်တောင်]] *[[Wt/rki/မြင်းလမ်း|မြင်းလမ်း]] *[[Wt/rki/မြင်းသရိုက်နာ|မြင်းသရိုက်နာ]] ===[[Wt/rki/မြစ်|မြစ်]]=== *[[Wt/rki/မြစ်ကူးချောင်းကူး|မြစ်ကူးချောင်းကူး]] *[[Wt/rki/မြစ်ကမ်းပါး|မြစ်ကမ်းပါး]] *[[Wt/rki/မြစ်ကြားမြီ|မြစ်ကြားမြီ]] *[[Wt/rki/မြစ်ကြော|မြစ်ကြော]] *[[Wt/rki/မြစ်ခုံ|မြစ်ခုံ]] *[[Wt/rki/မြစ်ချင်းပြီး|မြစ်ချင်းပြီး]] *[[Wt/rki/မြစ်ခွဲ|မြစ်ခွဲ]] *[[Wt/rki/မြစ်ဆုတ်နာ|မြစ်ဆုတ်နာ]] *[[Wt/rki/မြစ်ဆိပ်|မြစ်ဆိပ်]] *[[Wt/rki/မြစ်ဆုံ|မြစ်ဆုံ]] *[[Wt/rki/မြစ်ညာ|မြစ်ညာ]] *[[Wt/rki/မြစ်ညီနောင်|မြစ်ညီနောင်]] *[[Wt/rki/မြစ်ထာ|မြစ်ထာ]] *[[Wt/rki/မြစ်နား|မြစ်နား]] *[[Wt/rki/မြစ်နံယောင်|မြစ်နံယောင်]] *[[Wt/rki/မြစ်ပြင်|မြစ်ပြင်]] *[[Wt/rki/မြစ်ပြင်ဖြူ|မြစ်ပြင်ဖြူ]] *[[Wt/rki/မြစ်ဖြတ်ဆီး|မြစ်ဖြတ်ဆီး]] *[[Wt/rki/မြစ်ဖွား|မြစ်ဖွား]] *[[Wt/rki/မြစ်ဗူးဝါး|မြစ်ဗူးဝါး]] *[[Wt/rki/မြစ်မ|မြစ်မ]] *[[Wt/rki/မြစ်မရမ်းပေါက်လီ|မြစ်မရမ်းပေါက်လီ]] *[[Wt/rki/မြစ်မော်|မြစ်မော်]] *[[Wt/rki/မြစ်မွန်|မြစ်မွန်]] *[[Wt/rki/မြစ်ရီချိန်|မြစ်ရီချိန်]] *[[Wt/rki/မြစ်ရိုးရွာစဉ်|မြစ်ရိုးရွာစဉ်]] *[[Wt/rki/မြစ်လက်တက်|မြစ်လက်တက်]] *[[Wt/rki/မြစ်ဝ|မြစ်ဝ]] *[[Wt/rki/မြစ်ဝှမ်း|မြစ်ဝှမ်း]] *[[Wt/rki/မြစ်အောက်|မြစ်အောက်]] ===[[Wt/rki/မြိုင်|မြိုင်]]=== *[[Wt/rki/မြိုင်|မြိုင်]] *[[Wt/rki/မြိုင်ဆိုင်|မြိုင်ဆိုင်]] *[[Wt/rki/မြိုင်တော|မြိုင်တော]] *[[Wt/rki/မြိုင်တောသံ|မြိုင်တောသံ]] *[[Wt/rki/မြိုင်မြိုင်|မြိုင်မြိုင်]] *[[Wt/rki/မြိုင်မြိုင်ဆိုင်ဆိုင်|မြိုင်မြိုင်ဆိုင်ဆိုင်]] *[[Wt/rki/မြိုင်လိုက်|မြိုင်လိုက်]] *[[Wt/rki/မြိုင်ဟေဝန်|မြိုင်ဟေဝန်]] *[[Wt/rki/မြိုင်အုပ်|မြိုင်အုပ်]] ===[[Wt/rki/မြောက်|မြောက်]]=== *[[Wt/rki/မြောက်|မြောက်]] *[[Wt/rki/မြောက်ကျွန်း|မြောက်ကျွန်း]] *[[Wt/rki/မြောက်နီဥ|မြောက်နီဥ]] *[[Wt/rki/မြောက်များ|မြောက်များ]] *[[Wt/rki/မြောက်လက်ညှိုး|မြောက်လက်ညှိုး]] *[[Wt/rki/မြောက်အိမ်တိုင်|မြောက်အိမ်တိုင်]] *[[Wt/rki/မြောက်ဥ|မြောက်ဥ]] *[[Wt/rki/မြောက်ဦး|မြောက်ဦး]] ===[[Wt/rki/မြောင်|မြောင်]]=== *[[Wt/rki/မြောင်|မြောင်]] *[[Wt/rki/မြောက်မြောက်|မြောက်မြောက်]] *[[Wt/rki/မြောင်မြောင်တည်း|မြောင်မြောင်တည်း]] *[[Wt/rki/မြောင်း|မြောင်း]] *[[Wt/rki/မြောင်းထိုး|မြောင်းထိုး]] *[[Wt/rki/မြောင်းမြောင်း|မြောင်းမြောင်း]] ===[[Wt/rki/မြတ်|မြတ်]]=== *[[Wt/rki/မြတ်|မြတ်]] *[[Wt/rki/မြတ်စွာ|မြတ်စွာ]] *[[Wt/rki/မြတ်စွာသျှင်ပင်|မြတ်စွာသျှင်ပင်]] *[[Wt/rki/မြတ်စွန်း|မြတ်စွန်း]] *[[Wt/rki/မြတ်နိုး|မြတ်နိုး]] *[[Wt/rki/မြတ်လေး|မြတ်လေး]] *[[Wt/rki/မြတ်သျှစ်သျှစ်|မြတ်သျှစ်သျှစ်]] ===[[Wt/rki/မြိတ်|မြိတ်]]=== *[[Wt/rki/မြိတ်|မြိတ်]] *[[Wt/rki/မြိတ်ဆံ|မြိတ်ဆံ]] *[[Wt/rki/မြိတ်ထွက်|မြိတ်ထွက်]] *[[Wt/rki/မြိတ်ပေါက်|မြိတ်ပေါက်]] *[[Wt/rki/မြိတ်မြိတ်|မြိတ်မြိတ်]] *[[Wt/rki/မြိတ်မြိတ်တွာ|မြိတ်မြိတ်တွာ]] *[[Wt/rki/မြိတ်မြိတ်ထိုး|မြိတ်မြိတ်ထိုး]] *[[Wt/rki/မြိတ်မြိတ်လှီး|မြိတ်မြိတ်လှီး]] ===[[Wt/rki/မြုပ်|မြုပ်]]=== *[[Wt/rki/မြုပ်|မြုပ်]] *[[Wt/rki/မြှုပ်တုံပေါ်တုံ|မြှုပ်တုံပေါ်တုံ]] ===[[Wt/rki/မြန်|မြန်]]=== *[[Wt/rki/မြန်|မြန်]] *[[Wt/rki/မြန်စင်|မြန်စင်]] *[[Wt/rki/မြန်ပါရေကာ|မြန်ပါရေကာ]] *[[Wt/rki/မြန်မစင်သိ|မြန်မစင်သိ]] *[[Wt/rki/မြန်လွန်း|မြန်လွန်း]] *[[Wt/rki/မြန်း|မြန်း]] *[[Wt/rki/မြန်းကြွ|မြန်းကြွ]] *[[Wt/rki/မြန်းမြန်းစမ်းစမ်း|မြန်းမြန်းစမ်းစမ်း]] ===[[Wt/rki/မြမ်း|မြမ်း]]=== *[[Wt/rki/မြမ်း|မြမ်း]] *[[Wt/rki/မြမ်းဆင်|မြမ်းဆင်]] *[[Wt/rki/မြိန်|မြိန်]] *[[Wt/rki/မြိန်လုမြိန်ချင်|မြိန်လုမြိန်ချင်]] *[[Wt/rki/မြိန့်|မြိန့်]] *[[Wt/rki/မြိန့်မြိန့်|မြိန့်မြိန့်]] *[[Wt/rki/မြိန့်မြိန်တွာ|မြိန့်မြိန်တွာ]] ===[[Wt/rki/မြုံ|မြုံ]]=== *[[Wt/rki/မြုံ|မြုံ]] *[[Wt/rki/မြုံစိစိ|မြုံစိစိ]] *[[Wt/rki/မြုံပြည်|မြုံပြည်]] *[[Wt/rki/မြုံမ|မြုံမ]] *[[Wt/rki/မြုံလို့စား|မြုံလို့စား]] *[[Wt/rki/မြုံး|မြုံး]] *[[Wt/rki/မြုံးခင်း|မြုံးခင်း]] *[[Wt/rki/မြုန်း|မြုန်း]] *[[Wt/rki/မြုန်းခင်း|မြုန်းခင်း]] *[[Wt/rki/မြုန်းကွဲ|မြုန်းကွဲ]] *[[Wt/rki/မြုန်းခွဲ|မြုန်းခွဲ]] *[[Wt/rki/မြုန်းကွက်|မြုန်းကွက်]] *[[Wt/rki/မြုန်းတော|မြုန်းတော]] *[[Wt/rki/မြုန်းပြင်|မြုန်းပြင်]] ===[[Wt/rki/မြို|မြို]]=== *[[Wt/rki/မြို|မြို]] *[[Wt/rki/မြိုထီး|မြိုထီး]] *[[Wt/rki/မြို့|မြို့]] *[[Wt/rki/မြို့ကြီးတိုင်းကြီး|မြို့ကြီးတိုင်းကြီး]] *[[Wt/rki/မြို့ကြီးသား|မြို့ကြီးသား]] *[[Wt/rki/မြို့ကွပ်|မြို့ကွပ်]] *[[Wt/rki/မြို့ခံတပ်|မြို့ခံတပ်]] *[[Wt/rki/မြို့ခံလူကြီး|မြို့ခံလူကြီး]] *[[Wt/rki/မြို့ဆန်|မြို့ဆန်]] *[[Wt/rki/မြို့တော်အစိုးရရုံးစိုက်ရာမြို့ကြီး|မြို့တော်အစိုးရရုံးစိုက်ရာမြို့ကြီး]] *[[Wt/rki/မြို့နယ်|မြို့နယ်]] *[[Wt/rki/မြို့ပြကျေးရွာ|မြို့ပြကျေးရွာ]] *[[Wt/rki/မြို့မ|မြို့မ]] *[[Wt/rki/မြို့မိမြို့ဖ|မြို့မိမြို့ဖ]] *[[Wt/rki/မြို့မျက်နှာဖုံး|မြို့မျက်နှာဖုံး]] *[[Wt/rki/မြို့ရာယမ်း|မြို့ရာယမ်း]] *[[Wt/rki/မြို့ရံ|မြို့ရံ]] *[[Wt/rki/မြို့ရိုး|မြို့ရိုး]] *[[Wt/rki/မြို့လုံးနှံ့|မြို့လုံးနှံ့]] *[[Wt/rki/မြိုး|မြိုး]] *[[Wt/rki/မြိုးထည့်|မြိုးထည့်]] ===[[Wt/rki/မွ့|မွ့]]=== *[[Wt/rki/မွ့|မွ့]] *[[Wt/rki/မွ့စာ|မွ့စာ]] *[[Wt/rki/မွ့စာပင်|မွ့စာပင်]] *[[Wt/rki/မွ့တိမွ့တာ|မွ့တိမွ့တာ]] *[[Wt/rki/မွ့မွ့ပျောင်း|မွ့မွ့ပျောင်း]] *[[Wt/rki/မွမွိရာ|မွမွိရာ]] *[[Wt/rki/မွ့ရွိတ်ပင်|မွ့ရွိတ်ပင်]] *[[Wt/rki/မွ့လိမွ့လာ|မွ့လိမွ့လာ]] *[[Wt/rki/မွ့သီမွ့သတ်|မွ့သီမွ့သတ်]] *[[Wt/rki/မွား|မွား]] *[[Wt/rki/မွားစား|မွားစား]] *[[Wt/rki/မွားဖတ်|မွားဖတ်]] *[[Wt/rki/မွိ|မွိ]] *[[Wt/rki/မွိ.|မွိ.]] *[[Wt/rki/မွိ.ပျော်|မွိ.ပျော်]] *[[Wt/rki/မွိ.မွိ.|မွိ.မွိ.]] *[[Wt/rki/မွိ.ရာ|မွိ.ရာ]] *[[Wt/rki/မွိ.ရာစွပ်|မွိ.ရာစွပ်]] *[[Wt/rki/မွိ.ရာဖုံးခင်း|မွိ.ရာဖုံးခင်း]] *[[Wt/rki/မွိ.ရာအိတ်|မွိ.ရာအိတ်]] ===[[Wt/rki/မွီ|မွီ]]=== *[[Wt/rki/မွီ|မွီ]] *[[Wt/rki/မွီစင်|မွီစင်]] *[[Wt/rki/မွီတော်|မွီတော်]] *[[Wt/rki/မွီရှည်သီး|မွီရှည်သီး]] *[[Wt/rki/မွီး|မွီး]] *[[Wt/rki/မွီးကင်းသျှေ|မွီးကင်းသျှေ]] *[[Wt/rki/မွီးကျေးဇူး|မွီးကျေးဇူး]] *[[Wt/rki/မွီးခါစ|မွီးခါစ]] *[[Wt/rki/မွီးချင်း|မွီးချင်း]] *[[Wt/rki/မွီးချင်းပေါက်ဖေါ်|မွီးချင်းပေါက်ဖေါ်]] *[[Wt/rki/မွီးစသျှေ|မွီးစသျှေ]] *[[Wt/rki/မွီးစင်|မွီးစင်]] *[[Wt/rki/မွီးစပ်|မွီးစပ်]] *[[Wt/rki/မွီးညှင်း|မွီးညှင်း]] *[[Wt/rki/မွီးတွင်း|မွီးတွင်း]] *[[Wt/rki/မွီးနိ.|မွီးနိ.]] *[[Wt/rki/မွီးဖော်မွီးဖက်|မွီးဖော်မွီးဖက်]] *[[Wt/rki/မွီးဖွား|မွီးဖွား]] *[[Wt/rki/မွီးမယ်တော်|မွီးမယ်တော်]] *[[Wt/rki/မွီးရာပါ|မွီးရာပါ]] *[[Wt/rki/မွီးရက်|မွီးရက်]] *[[Wt/rki/မွီးရပ်မြီ|မွီးရပ်မြီ]] *[[Wt/rki/မွီးလ|မွီးလ]] *[[Wt/rki/မွီးသဖခင်|မွီးသဖခင်]] *[[Wt/rki/မွီးသျှင်တော်|မွီးသျှင်တော်]] ===[[Wt/rki/မွဲ|မွဲ]]=== *[[Wt/rki/မွဲ|မွဲ]] *[[Wt/rki/မွဲခြောက်ခြောက်|မွဲခြောက်ခြောက်]] *[[Wt/rki/မွဲဆီးဖော်|မွဲဆီးဖော်]] *[[Wt/rki/မွဲတေ|မွဲတေ]] *[[Wt/rki/မွဲပြာ|မွဲပြာ]] *[[Wt/rki/မွဲပြာကျ|မွဲပြာကျ]] *[[Wt/rki/မွဲပြာရောင်|မွဲပြာရောင်]] ===[[Wt/rki/မွတ်|မွတ်]]=== *[[Wt/rki/မွတ်|မွတ်]] *[[Wt/rki/မွတ်မွတ်|မွတ်မွတ်]] *[[Wt/rki/မွတ်မွတ်စားစား|မွတ်မွတ်စားစား]] *[[Wt/rki/မွတ်မွတ်စက်စက်|မွတ်မွတ်စက်စက်]] *[[Wt/rki/မွတ်သိပ်|မွတ်သိပ်]] ===[[Wt/rki/မွန်|မွန်]]=== *[[Wt/rki/မွန်|မွန်]] *[[Wt/rki/မွန်ပါးဝ|မွန်ပါးဝ]] *[[Wt/rki/မွန်မြတ်|မွန်မြတ်]] *[[Wt/rki/မွန်း|မွန်း]] *[[Wt/rki/မွန်းကျပ်|မွန်းကျပ်]] *[[Wt/rki/မွန်းစက်နီ|မွန်းစက်နီ]] *[[Wt/rki/မွန်းစောင်း|မွန်းစောင်း]] *[[Wt/rki/မွန်းတည့်|မွန်းတည့်]] *[[Wt/rki/မွန်းတိမ်း|မွန်းတိမ်း]] *[[Wt/rki/မွန်းဖျင်|မွန်းဖျင်]] *[[Wt/rki/မွန်းမတ်|မွန်းမတ်]] *[[Wt/rki/မွန်းမွန်း|မွန်းမွန်း]] *[[Wt/rki/မွန်းယိမ်း|မွန်းယိမ်း]] *[[Wt/rki/မွန်းရှင်နီ|မွန်းရှင်နီ]] *[[Wt/rki/မွန်းလတ်|မွန်းလတ်]] *[[Wt/rki/မွန်းလွဲ|မွန်းလွဲ]] *[[Wt/rki/မွန်းလွဲသုံးပိုခတ်|မွန်းလွဲသုံးပိုခတ်]] ===[[Wt/rki/မွမ်း|မွမ်း]]=== *[[Wt/rki/မွမ်း|မွမ်း]] *[[Wt/rki/မွမ်းဖျင်|မွမ်းဖျင်]] *[[Wt/rki/မွမ်းမံ|မွမ်းမံ]] *[[Wt/rki/မွမ်းမွမ်းတီတီ|မွမ်းမွမ်းတီတီ]] *[[Wt/rki/မွိန့်|မွိန့်]] ===[[Wt/rki/မြွ|မြွ]]=== *[[Wt/rki/မြွ|မြွ]] *[[Wt/rki/မြွာ|မြွာ]] *[[Wt/rki/မြွား|မြွား]] *[[Wt/rki/မြွားကောင်|မြွားကောင်]] *[[Wt/rki/မြွီ|မြွီ]] *[[Wt/rki/မြွီကင်း|မြွီကင်း]] *[[Wt/rki/မြွီစိမ်း|မြွီစိမ်း]] *[[Wt/rki/မြွီစွယ်ကျိုး|မြွီစွယ်ကျိုး]] *[[Wt/rki/မြွီဆိုး|မြွီဆိုး]] *[[Wt/rki/မြွီနွဲ|မြွီနွဲ]] *[[Wt/rki/မြွီပလွီမှုတ်|မြွီပလွီမှုတ်]] *[[Wt/rki/မြွီပါ|မြွီပါ]] *[[Wt/rki/မြွီပုပ်|မြွီပုပ်]] *[[Wt/rki/မြွီဖြူး|မြွီဖြူး]] *[[Wt/rki/မြွီမသီဒုတ်မကျိုး|မြွီမသီဒုတ်မကျိုး]] *[[Wt/rki/မြွီလမ္ပါယ်|မြွီလမ္ပါယ်]] *[[Wt/rki/မြွီသူတော်|မြွီသူတော်]] *[[Wt/rki/မြွက်|မြွက်]] *[[Wt/rki/မြွက်ကြား|မြွက်ကြား]] *[[Wt/rki/မြွက်ဆို|မြွက်ဆို]] *[[Wt/rki/မြွက်ဖော်|မြွက်ဖော်]] *[[Wt/rki/မြွက်ဟ|မြွက်ဟ]] ===[[Wt/rki/မှ|မှ]]=== *[[Wt/rki/မှ|မှ]] *[[Wt/rki/မှယင်း|မှယင်း]] *[[Wt/rki/မှာ|မှာ]] *[[Wt/rki/မှာတော်မူ|မှာတော်မူ]] *[[Wt/rki/မှာထားချက်|မှာထားချက်]] *[[Wt/rki/မှာဟိ|မှာဟိ]] *[[Wt/rki/မှား|မှား]] *[[Wt/rki/မှားမှားသျှေ|မှားမှားသျှေ]] *[[Wt/rki/မှားယွင်း|မှားယွင်း]] *[[Wt/rki/မှားယွင်းချက်|မှားယွင်းချက်]] *[[Wt/rki/မှားသင့်ကြီးသင့်|မှားသင့်ကြီးသင့်]] *[[Wt/rki/မှားသင့်သင့်|မှားသင့်သင့်]] ===[[Wt/rki/မှီ|မှီ]]=== *[[Wt/rki/မှီ|မှီ]] *[[Wt/rki/မှီခိုရာ|မှီခိုရာ]] *[[Wt/rki/မှီငြမ်းပြု|မှီငြမ်းပြု]] *[[Wt/rki/မှီတင်း|မှီတင်း]] ===[[Wt/rki/မှု|မှု]]=== *[[Wt/rki/မှု|မှု]] *[[Wt/rki/မှုထုံး|မှုထုံး]] *[[Wt/rki/မှူး|မှူး]] *[[Wt/rki/မှူးကြီးမတ်ရာ|မှူးကြီးမတ်ရာ]] ===[[Wt/rki/မှဲ့|မှဲ့]]=== *[[Wt/rki/မှဲ့|မှဲ့]] *[[Wt/rki/မှဲ့စွန်း|မှဲ့စွန်း]] *[[Wt/rki/မှဲ့သီး|မှဲ့သီး]] *[[Wt/rki/မှဲ့သီးစွန်း|မှဲ့သီးစွန်း]] *[[Wt/rki/မှည့်|မှည့်]] *[[Wt/rki/မှည့်ကြွီကြွီ|မှည့်ကြွီကြွီ]] *[[Wt/rki/မှည့်ရောင်လိုက်|မှည့်ရောင်လိုက်]] ===[[Wt/rki/မှော်|မှော်]]=== *[[Wt/rki/မှော်|မှော်]] *[[Wt/rki/မှော်ရူး|မှော်ရူး]] *[[Wt/rki/မှော်ဝင်|မှော်ဝင်]] *[[Wt/rki/မှော်သွင်း|မှော်သွင်း]] *[[Wt/rki/မှက်|မှက်]] ===[[Wt/rki/မှင်|မှင်]]=== *[[Wt/rki/မှင်|မှင်]] *[[Wt/rki/မှင်ကြောင်|မှင်ကြောင်]] *[[Wt/rki/မှင်စာ|မှင်စာ]] *[[Wt/rki/မှင်ဆီ|မှင်ဆီ]] *[[Wt/rki/မှင်ဆံ|မှင်ဆံ]] *[[Wt/rki/မှင်တောက်|မှင်တောက်]] *[[Wt/rki/မှင်ထိုး|မှင်ထိုး]] *[[Wt/rki/မှင်ထွက်ကလောင်|မှင်ထွက်ကလောင်]] *[[Wt/rki/မှင်ဗူး|မှင်ဗူး]] *[[Wt/rki/မှင်သရိုက်နာ|မှင်သရိုက်နာ]] *[[Wt/rki/မှင်သတ်စက္ကူ|မှင်သတ်စက္ကူ]] *[[Wt/rki/မှင်သိုပရုပ်|မှင်သိုပရုပ်]] *[[Wt/rki/မှင်သျှာသျှား|မှင်သျှာသျှား]] *[[Wt/rki/မှင်အိုး|မှင်အိုး]] *[[Wt/rki/မှင်းကူ|မှင်းကူ]] *[[Wt/rki/မှင်းကန်း|မှင်းကန်း]] *[[Wt/rki/မှင်းကျိုး|မှင်းကျိုး]] *[[Wt/rki/မှိုက်ကေ|မှိုက်ကေ]] ===[[Wt/rki/မှိုင်|မှိုင်]]=== *[[Wt/rki/မှိုင်|မှိုင်]] *[[Wt/rki/မှိုင်တိမှိုင်တိုင်|မှိုင်တိမှိုင်တိုင်]] *[[Wt/rki/မှိုင်တိုင်တိုင်|မှိုင်တိုင်တိုင်]] *[[Wt/rki/မှိုင်လက်ချ|မှိုင်လက်ချ]] *[[Wt/rki/မှိုင်း|မှိုင်း]] *[[Wt/rki/မှိုင်းခံ|မှိုင်းခံ]] *[[Wt/rki/မှိုင်းခံစက္ကူ|မှိုင်းခံစက္ကူ]] *[[Wt/rki/မှိုင်းစရီ|မှိုင်းစရီ]] *[[Wt/rki/မှိုင်းပျ|မှိုင်းပျ]] *[[Wt/rki/မှိုင်းပြာ|မှိုင်းပြာ]] *[[Wt/rki/မှိုင်းမ|မှိုင်းမ]] *[[Wt/rki/မှိုင်းမိ|မှိုင်းမိ]] *[[Wt/rki/မှိုင်းမှုန်|မှိုင်းမှုန်]] ===[[Wt/rki/မှောက်|မှောက်]]=== *[[Wt/rki/မှောက်|မှောက်]] *[[Wt/rki/မှောက်ကာ|မှောက်ကာ]] *[[Wt/rki/မှောက်ခုံ|မှောက်ခုံ]] *[[Wt/rki/မှောက်ခုံဝပ်|မှောက်ခုံဝပ်]] *[[Wt/rki/မှောက်တော်|မှောက်တော်]] *[[Wt/rki/မှောက်ထောင့်|မှောက်ထောင့်]] *[[Wt/rki/မှောက်မှား|မှောက်မှား]] ===[[Wt/rki/မှောင်|မှောင်]]=== *[[Wt/rki/မှောင်|မှောင်]] *[[Wt/rki/မှောင်ကြီးကျ|မှောင်ကြီးကျ]] *[[Wt/rki/မှောင်ကြီးမိုက်ဂြီး|မှောင်ကြီးမိုက်ဂြီး]] *[[Wt/rki/မှောင်ခို|မှောင်ခို]] *[[Wt/rki/မှောင်ခိုဈေး|မှောင်ခိုဈေး]] *[[Wt/rki/မှောင်ချ|မှောင်ချ]] *[[Wt/rki/မှောင်မိုက်|မှောင်မိုက်]] *[[Wt/rki/မှောင်မှီမှောင်မွှား|မှောင်မှီမှောင်မွှား]] *[[Wt/rki/မှောင်ရီ|မှောင်ရီ]] *[[Wt/rki/မှောင်ရိပ်|မှောင်ရိပ်]] *[[Wt/rki/မှောင်လုံး|မှောင်လုံး]] ===[[Wt/rki/မှောင့်|မှောင့်]]=== *[[Wt/rki/မှောင့်စား|မှောင့်စား]] *[[Wt/rki/မှောင့်စပ်|မှောင့်စပ်]] ===[[Wt/rki/မှတ်|မှတ်]]=== *[[Wt/rki/မှတ်|မှတ်]] *[[Wt/rki/မှတ်ကျောက်|မှတ်ကျောက်]] *[[Wt/rki/မှတ်ကျောက်တင်|မှတ်ကျောက်တင်]] *[[Wt/rki/မှတ်ချက်|မှတ်ချက်]] *[[Wt/rki/မှတ်စာ|မှတ်စာ]] *[[Wt/rki/မှတ်စု|မှတ်စု]] *[[Wt/rki/မှတ်ဉာဏ်|မှတ်ဉာဏ်]] *[[Wt/rki/မှတ်တိုင်|မှတ်တိုင်]] *[[Wt/rki/မှတ်တမ်း|မှတ်တမ်း]] *[[Wt/rki/မှတ်တမ်းတင်|မှတ်တမ်းတင်]] *[[Wt/rki/မှတ်ထား|မှတ်ထား]] *[[Wt/rki/မှတ်ထားလီဖိ|မှတ်ထားလီဖိ]] *[[Wt/rki/မှတ်မိ|မှတ်မိ]] *[[Wt/rki/မှတ်မိသက်မိ|မှတ်မိသက်မိ]] *[[Wt/rki/မှတ်လီ|မှတ်လီ]] *[[Wt/rki/မှတ်လီဖိ|မှတ်လီဖိ]] *[[Wt/rki/မှတ်လောက်သတ်လောက်|မှတ်လောက်သတ်လောက်]] ===[[Wt/rki/မှိတ်|မှိတ်]]=== *[[Wt/rki/မှိတ်|မှိတ်]] *[[Wt/rki/မှတ်ကျ|မှတ်ကျ]] *[[Wt/rki/မှိတ်ရုပ်မှိတ်ရုပ်|မှိတ်ရုပ်မှိတ်ရုပ်]] ===[[Wt/rki/မှုတ်|မှုတ်]]=== *[[Wt/rki/မှုတ်|မှုတ်]] *[[Wt/rki/မှုတ်ခေါင်း|မှုတ်ခေါင်း]] *[[Wt/rki/မှုတ်ခွက်|မှုတ်ခွက်]] *[[Wt/rki/မှုတ်စူး|မှုတ်စူး]] *[[Wt/rki/မှုတ်ပြောင်း|မှုတ်ပြောင်း]] *[[Wt/rki/မှုတ်လာခွံ|မှုတ်လာခွံ]] ===[[Wt/rki/မှံ|မှံ]]=== ===[[Wt/rki/မှန်|မှံ]]=== ===[[Wt/rki/မှန်|မှန်]]=== *[[Wt/rki/မှန်|မှန်]] *[[Wt/rki/မှန်ကူ|မှန်ကူ]] *[[Wt/rki/မှန်ကူခတ်|မှန်ကူခတ်]] *[[Wt/rki/မှန်ကူသတ်|မှန်ကူသတ်]] *[[Wt/rki/မှန်ကင်း|မှန်ကင်း]] *[[Wt/rki/မှန်စာ|မှန်စာ]] *[[Wt/rki/မှန်စီရွှီဇဝါချ|မှန်စီရွှီဇဝါချ]] *[[Wt/rki/မှန်တောင့်|မှန်တောင့်]] *[[Wt/rki/မှန်ပါ|မှန်ပါ]] *[[Wt/rki/မှန်ပြ|မှန်ပြ]] *[[Wt/rki/မှန်ပြူတင်း|မှန်ပြူတင်း]] *[[Wt/rki/မှန်မှုန်|မှန်မှုန်]] *[[Wt/rki/မှန်လည်ပေါက်|မှန်လည်ပေါက်]] *[[Wt/rki/မှန်အိမ်|မှန်အိမ်]] *[[Wt/rki/မှန်း|မှန်း]] *[[Wt/rki/မှန်းချက်|မှန်းချက်]] *[[Wt/rki/မှန်းခြေ|မှန်းခြေ]] *[[Wt/rki/မှန်းဆ|မှန်းဆ]] *[[Wt/rki/မှန်းတမ်း|မှန်းတမ်း]] *[[Wt/rki/မှန်းထား|မှန်းထား]] *[[Wt/rki/မှန်းမိ|မှန်းမိ]] *[[Wt/rki/မှန်းမျော်|မှန်းမျော်]] *[[Wt/rki/မှန်းမျှော်|မှန်းမျှော်]] *[[Wt/rki/မှိန်မှိန်|မှိန်မှိန်]] *[[Wt/rki/မှိန်မှိန်သျှောင်|မှိန်မှိန်သျှောင်]] ===[[Wt/rki/မှုန်|မှုန်]]=== *[[Wt/rki/မှုန်|မှုန်]] *[[Wt/rki/မှုန်တီမှုန်တက်|မှုန်တီမှုန်တက်]] *[[Wt/rki/မှုန်တီမှုန်မွှား|မှုန်တီမှုန်မွှား]] *[[Wt/rki/မှုန်တက်တက်|မှုန်တက်တက်]] *[[Wt/rki/မှုန်မှီမှုန်မွှား|မှုန်မှီမှုန်မွှား]] *[[Wt/rki/မှုန်မှုန်သျှေ|မှုန်မှုန်သျှေ]] *[[Wt/rki/မှုန်ရီရီ|မှုန်ရီရီ]] *[[Wt/rki/မှုန်သုတ်သုတ်|မှုန်သုတ်သုတ်]] *[[Wt/rki/မှုန့်|မှုန့်]] *[[Wt/rki/မှုန့်ကလောင်သျှေ|မှုန့်ကလောင်သျှေ]] *[[Wt/rki/မှုန့်စိကလောင်ချ|မှုန့်စိကလောင်ချ]] *[[Wt/rki/မှုန့်စိကေ|မှုန့်စိကေ]] *[[Wt/rki/မှုန့်စိကေသျှေ|မှုန့်စိကေသျှေ]] *[[Wt/rki/မှုန့်မှုန့်ညက်ညက်|မှုန့်မှုန့်ညက်ညက်]] *[[Wt/rki/မှုန်း|မှုန်း]] ===[[Wt/rki/မှို|မှို]]=== *[[Wt/rki/မှို|မှို]] *[[Wt/rki/မှိုကျိ|မှိုကျိ]] *[[Wt/rki/မှိုကျင်း|မှိုကျင်း]] *[[Wt/rki/မှိုကွန်ချာ|မှိုကွန်ချာ]] *[[Wt/rki/မှိုချိုးနှစ်ချိုး|မှိုချိုးနှစ်ချိုး]] *[[Wt/rki/မှိုချွန်း|မှိုချွန်း]] *[[Wt/rki/မှိုစီသျှေ|မှိုစီသျှေ]] *[[Wt/rki/မှိုတက်|မှိုတက်]] *[[Wt/rki/မှိုတောက်|မှိုတောက်]] *[[Wt/rki/မှိုပေါက်|မှိုပေါက်]] *[[Wt/rki/မှိုပွင့်|မှိုပွင့်]] *[[Wt/rki/မှိုယို|မှိုယို]] *[[Wt/rki/မှိုရောင်းရောင်း|မှိုရောင်းရောင်း]] *[[Wt/rki/မှိုရိုင်း|မှိုရိုင်း]] *[[Wt/rki/မှိုသွီး|မှိုသွီး]] *[[Wt/rki/မှိုဟင်း|မှိုဟင်း]] ===[[Wt/rki/မှို့|မှို့]]=== *[[Wt/rki/မှိုစာ|မှိုစာ]] ===[[Wt/rki/မွှ|မွှ]]=== *[[Wt/rki/မွှ|မွှ]] *[[Wt/rki/မွှစါ|မွှစါ]] *[[Wt/rki/မွှီ|မွှီ]] *[[Wt/rki/မွှီနှောက်|မွှီနှောက်]] *[[Wt/rki/မွှီး|မွှီး]] *[[Wt/rki/မွှီးကြူ|မွှီးကြူ]] *[[Wt/rki/မွှီးကြူကြူ|မွှီးကြူကြူ]] *[[Wt/rki/မွှီးကြိုင်|မွှီးကြိုင်]] *[[Wt/rki/မွှီးထုံ|မွှီးထုံ]] *[[Wt/rki/မွှီးနီသျှေ|မွှီးနီသျှေ]] *[[Wt/rki/မွှီးပျံ့|မွှီးပျံ့]] *[[Wt/rki/မွှီးလှိုင်|မွှီးလှိုင်]] ===[[Wt/rki/မွှတ်|မွှတ်]]=== *[[Wt/rki/မွှတ်|မွှတ်]] *[[Wt/rki/မွှန်|မွှန်]] *[[Wt/rki/မွှန်း|မွှန်း]] *[[Wt/rki/မွှမ်း|မွှမ်း]] *[[Wt/rki/မွှန့်|မွှန့်]] *[[Wt/rki/မွှိန့်ရမ်း|မွှိန့်ရမ်း]] ===[[Wt/rki/မျ|မျ]]=== *[[Wt/rki/မျှတ|မျှတ]] *[[Wt/rki/မျှလောက်|မျှလောက်]] ===[[Wt/rki/မျှား|မျှား]]=== *[[Wt/rki/မျှား|မျှား]] *[[Wt/rki/မျှားတိုင်|မျှားတိုင်]] *[[Wt/rki/မျှားကိုင်းတံ|မျှားကိုင်းတံ]] *[[Wt/rki/မျှားကြိုး|မျှားကြိုး]] *[[Wt/rki/မျှားဆိတ်ကြိုး|မျှားဆိတ်ကြိုး]] *[[Wt/rki/မျှားတန်းချ|မျှားတန်းချ]] *[[Wt/rki/မျှားတန်းပစ်|မျှားတန်းပစ်]] *[[Wt/rki/မျှားထင်|မျှားထင်]] *[[Wt/rki/မျှားဟက်|မျှားဟက်]] ===[[Wt/rki/မျှော်|မျှော်]]=== *[[Wt/rki/မျှော်|မျှော်]] *[[Wt/rki/မျှော်ကိုး|မျှော်ကိုး]] *[[Wt/rki/မျှော်ခေါ်|မျှော်ခေါ်]] *[[Wt/rki/မျှော်စင်|မျှော်စင်]] *[[Wt/rki/မျှော်စပ်|မျှော်စပ်]] *[[Wt/rki/မျှော်မှန်း|မျှော်မှန်း]] *[[Wt/rki/မျှော်ရှု|မျှော်ရှု]] *[[Wt/rki/မျှော်လင့်|မျှော်လင့်]] *[[Wt/rki/မျှော်လင့်ချက်|မျှော်လင့်ချက်]] *[[Wt/rki/မျှက်|မျှက်]] ===[[Wt/rki/မျှင်|မျှင်]]=== *[[Wt/rki/မျှင်ကိုင်|မျှင်ကိုင်]] *[[Wt/rki/မျှင်ကြိုး|မျှင်ကြိုး]] *[[Wt/rki/မျှင်စဉ်|မျှင်စဉ်]] *[[Wt/rki/မျှိုင်|မျှိုင်]] *[[Wt/rki/မျှိုင်ငါးပိ|မျှိုင်ငါးပိ]] *[[Wt/rki/မျှိုင်ပါး|မျှိုင်ပါး]] *[[Wt/rki/မျှိုင်ပါးပါး|မျှိုင်ပါးပါး]] *[[Wt/rki/မျှိုင်သျှေ|မျှိုင်သျှေ]] *[[Wt/rki/မျှိုင်း|မျှိုင်း]] ===[[Wt/rki/မျှဉ်း|မျှဉ်း]]=== *[[Wt/rki/မျှဉ်း|မျှဉ်း]] *[[Wt/rki/မျှဉ်းပါလားရေ|မျှဉ်းပါလားရေ]] *[[Wt/rki/မျှဉ်းဖော်ကိုက်|မျှဉ်းဖော်ကိုက်]] *[[Wt/rki/မျှဉ်းမျှဉ်းသျှေ|မျှဉ်းမျှဉ်းသျှေ]] *[[Wt/rki/မျှဉ်းမျှဉ်းသျှေမျှဉ်းမျှဉ်းသျှေ|မျှဉ်းမျှဉ်းသျှေမျှဉ်းမျှဉ်းသျှေ]] *[[Wt/rki/မျှဉ်းလုံးဖော်ကိုက်|မျှဉ်းလုံးဖော်ကိုက်]] *[[Wt/rki/မျှဉ်းသား|မျှဉ်းသား]] ===[[Wt/rki/မျှောင်|မျှောင်]]=== *[[Wt/rki/မျှောင်|မျှောင်]] *[[Wt/rki/မျှောင်ကပ်|မျှောင်ကပ်]] *[[Wt/rki/မျှောင်စာ|မျှောင်စာ]] *[[Wt/rki/မျှောင်း|မျှောင်း]] *[[Wt/rki/မျှောင်းမျှောင်း|မျှောင်းမျှောင်း]] ===[[Wt/rki/မျှိတ်|မျှိတ်]]=== *[[Wt/rki/မျှိတ်|မျှိတ်]] *[[Wt/rki/မျှို့|မျှို့]] *[[Wt/rki/မျှို့ကုပ်|မျှို့ကုပ်]] *[[Wt/rki/မျှို့ကြောင်း|မျှို့ကြောင်း]] *[[Wt/rki/မျှို့သွီးစမ်း|မျှို့သွီးစမ်း]] *[[Wt/rki/မျှိုး|မျှိုး]] *[[Wt/rki/မျှိုးခွက်|မျှိုးခွက်]] *[[Wt/rki/မျှိုးစာ|မျှိုးစာ]] *[[Wt/rki/မျှိုးပိုက်|မျှိုးပိုက်]] *[[Wt/rki/မျှိုးလိုက်|မျှိုးလိုက်]] ===[[Wt/rki/မြှား|မြှား]]=== *[[Wt/rki/မြှား|မြှား]] *[[Wt/rki/မြှားဆိပ်ပင်|မြှားဆိပ်ပင်]] *[[Wt/rki/မြှားပြ|မြှားပြ]] *[[Wt/rki/မြှားလက်|မြှားလက်]] *[[Wt/rki/မြှေး|မြှေး]] *[[Wt/rki/မြှေးယှက်|မြှေးယှက်]] ===[[Wt/rki/မြှင့်|မြှင့်]]=== *[[Wt/rki/မြှင့်|မြှင့်]] *[[Wt/rki/မြှင့်တင်|မြှင့်တင်]] ===[[Wt/rki/မြှောက်|မြှောက်]]=== *[[Wt/rki/မြှောက်|မြှောက်]] *[[Wt/rki/မြှောက်ကော်ပင့်လုံး|မြှောက်ကော်ပင့်လုံး]] *[[Wt/rki/မြှောက်ချီပင့်ချီ|မြှောက်ချီပင့်ချီ]] *[[Wt/rki/မြှောက်ချီပင့်ချီ|မြှောက်ချီပင့်ချီ]] *[[Wt/rki/မြှောက်စည်|မြှောက်စည်]] *[[Wt/rki/မြှောက်စည်အစု|မြှောက်စည်အစု]] *[[Wt/rki/မြှောက်ဆီးတင်|မြှောက်ဆီးတင်]] *[[Wt/rki/မြှောက်ဆီးပီး|မြှောက်ဆီးပီး]] *[[Wt/rki/မြှောက်တုံချီချ|မြှောက်တုံချီချ]] *[[Wt/rki/မြှောက်ပီမြှောက်ပင့်|မြှောက်ပီမြှောက်ပင့်]] *[[Wt/rki/မြှောက်ပီး|မြှောက်ပီး]] *[[Wt/rki/မြှောက်လုံးပင့်ကော်|မြှောက်လုံးပင့်ကော်]] *[[Wt/rki/မြှောင့်|မြှောင့်]] *[[Wt/rki/မြှောင်း|မြှောင်း]] ===[[Wt/rki/မြုံ|မြုံ]]=== *[[Wt/rki/မြုံ|မြုံ]] *[[Wt/rki/မြုံဆန်|မြုံဆန်]] *[[Wt/rki/မြှုံ|မြှုံ]] *[[Wt/rki/မြှုံး|မြှုံး]] *[[Wt/rki/မြွ|မြွ]] *[[Wt/rki/မြွှာ|မြွှာ]] *[[Wt/rki/မြွှား|မြွှား]] *[[Wt/rki/မြွှားကောင်|မြွှားကောင်]] [[Category:Wt/rki]] lht6e5wvjiwtnlj7ar9wioxnijhsbxu 0 3789261 7254519 7248604 2026-07-17T23:01:33Z Filipinayzd 1196 nagrugang sa imahe 7254519 wikitext text/x-wiki [[File:J. Barlin 1910.jpg|thumb|Si Obispo Jorge Barlin ka Baao, Camarines Sur. Pinakaunang Bikolano sagkûd Filipinong nagin Obispo.]] Si '''Jorge Barlín''' (Abril 23, 1850 – Setyembre 4, 1909), na bistado man bilang '''Jorge Barlín Imperial''', '''Jorge Alfonso Imperial Barlín''' sagkûd '''Jorge Barlín é Imperial''' sunod sa kaugalian ka pagngaran sa Espanya, amo anang unang Filipino na kinonsekraran bilang obispo sa Simbahang Katolika Romano. Nagserbi iya bilang obispo ka Diyosesis ka Nueva Cáceres (nguwan arsobispado na) anggan 1909. Amo man anang unang Filipino sagkûd Bikolano na obispo, sagkûd nagserbi bilang kura paroko sagkûd bise forane sa Sorsogon poon 1887 anggan 1906. <ref>page 32, Tracing from Solsogon to Sorsogon, 2nd Edition (2007), ISBN 978-971-814-099-4.</ref> == Buhay == [[File:Bishop_Jorge_Barlin_NHI_historical_marker.png|thumb|Pananda ka National Historical Institute sa monumento ni Barlin sa Baao, Camarines Sur]] Ipinangigin si Jorge Barlín ku Abril 23, 1850, sa Baao, Camarines Sur, kina Mateo Alfonso Barlín sagkûd Francisca Imperial. Naordinaran iya bilang pari ku Setyembre 19, 1875, sagkûd kinonsekraran bilang obispo ku Hunyo 29, 1906, ni Arsobispo Ambrose Agius, kaibahan anang mga kapwa konsekrador na Arsobispo Jeremiah James Harty sagkûd Obispo Frederick Zadok Rooker. Sunod sa Catholic Bishops Conference of the Philippines, “Pinatunayan ni Barlín na dakûlo anang kakayanan sagkûd matutom, ta napugulan niya anang pagrekrut ka schismatic Iglesia Filipina Independiente sagkûd nanggana sa kaso laban sa mga propiedad ka simbahan.” <ref>“The Philippines: “Arsenal of Faith, Deposit of Christianity in the East””. ''Pope Francis Papal Visit 2015''. Retrieved 27 March 2016.</ref> Nagraan iya sagkûd inilubong sa Roma, Italya, ku 1909 mantang nag-ad limina visit anang mga obispo ka Filipinas. Diri nanggana anang mga pagpurbar na maibalik anang awak nya sadi Filipinas. Nagpatugrok sa mga monumento bilang pagrumrûm ki Jorge Barlín sa plaza ka sadiring banwaan sa Baao, Camarines Sur, <ref>“National Registry of Historic Sites and Structures in the Philippines”. ''National Registry of Historic Sites and Structures in the Philippines''.</ref> sagkûd agko man ibang plaza sa Naga, Camarines Sur na nginaranang Plaza Barlin. <ref>Team, i-Governance. “See what Naga has to offer « Dagos po sa Maogmang Naga”. Retrieved Oct 2, 2019.</ref> == Reperensiya == <references /> ==Basaha pa== * Alarcon, R.A. (2009). ''The Episcopal Consecration of Bishop Jorge Barlin: A New Phase in Philippine Church History''. Philippiniana Sacra XLIV(131). [[Category:Wp/bto]] [[Category:Wp/bto/Mga obispo]] i6bime7cfefx7szmntnodwymwd434ft 0 3789275 7254526 7248566 2026-07-17T23:26:50Z Filipinayzd 1196 Filipinayzd moved page [[Wp/bto/Jesse M. Robredo]] to [[Wp/bto/Jesse Robredo]] 7248566 wikitext text/x-wiki Si '''Jesse Manalastas Robredo''' usad na pulitiko. Ipinangigin iya ku Mayo 27, 1959 sa Ciudad ka Naga. Nagpuon ka serbisyo-publiko sa dating [[Wp/bto/Bicol River Basin Development Program|Bicol River Basin Development Program]] (BRBDP) angan nagluog sa pulitika ku taon 1988 komo Mayor kan Ciudad nin Naga sa suporta ni [[Wp/bto/Luis R. Villafuerte|Luis R. Villafuerte]]. Nauban iyang naging alkalde kan Ciudad, nagpaingalo nin usad na turno sa tulong sunod sunod na termino Saka nag balik ulit sa sa pagigin alkalde angan nakatapos ulit nin tolong magkasunod na termino. Nagin Sekretaryo kan [[Wp/bto/Department of Interior and Local Government|Department of Interior and Local Government]] (DILG), kan panahon ni Presidente [[Wp/bto/Benigno Aquino II|Benigno Aquino II]]. [[Category:Wp/bto]] 294t99pntud2xs64muwfenwrnwfx9cj 0 3789579 7254373 7248863 2026-07-17T19:14:45Z 猫娘丨ねこむすめ 2684817 海南话正字修改 7254373 wikitext text/x-wiki '''玩隆闺'''，也号作'''打炮'''、'''性爱'''、'''交合'''、'''房事'''、'''鱼水之欢'''、'''[[Wp/hnm/阴阳|阴阳]]交合'''这般，通常指[[Wp/hnm/公爹|公爹]]将勃起状态其[[Wp/hnm/阴茎|阴茎]]，同[[Wp/hnm/查某|查某]]其[[Wp/hnm/阴道|阴道]]互相接合，并在内向反复摩擦。主要是通过不断其性刺激来得遘快感，最尾引发射精来繁殖下一代。 许枚一词第一早伫古代其[[Wp/hnm/海南省|海南省]]，是指[[Wp/hnm/黎族|黎族]]青年[[Wp/hnm/阿妹|阿妹]]同青年[[Wp/hnm/阿哥|阿哥]]其传统恋爱习俗，当中「[[Wp/hnm/隆闺|隆闺]]」是黎寨当中比较独特其一种房屋建筑，意思就是伫里向谈情说爱、找寻意中侬并缔结情缘。今旦，现代其[[Wp/hnm/生活|生活]]方式伫海南省普及，大头分黎族众侬拢搬进现代砖瓦房，曾经作为传统居住同约会场所其「隆闺」，伫日常生活当中基本退出了[[Wp/hnm/历史|历史]]，而近年伫海南省变作许枚意思其定定用其文雅隐喻。 「玩隆闺抑是其他活动有乜伫内向？」许枚问题有着多多个毋同其看法同答案，对许枚问题抱持其观点，也可能影响当事人对性健康其看法。阴道插入是第一常见其，但是并毋是唯一常见其一种。其他插入式包括[[Wp/hnm/肛交|肛交]]（拿阴茎同肛门同直肠互相接合）、[[Wp/hnm/口交|口交]]（阴茎进入口腔抑是口舌进入阴户）、[[Wp/hnm/指交|指交]]（拿手指插入阴户抑是肛门）、[[Wp/hnm/假阴茎|假阴茎]]遘性器官。这批活动牵涉遘个体同个体之间其身躯接触，当事人通常会从当中获得身心其愉悦感，也有助加强侬侬之间其感情纽带。 [[Category:Wp/hnm]] tflt61gzmm0j05upfpnktke88e42pa4 2 3790090 7254244 7250588 2026-07-17T16:56:59Z Tolyatti 2693860 Blanked the page 7254244 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 3790228 7254691 7251339 2026-07-18T07:27:42Z Rooth N 2608660 7254691 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] et5klwdg3d8xw73nakp35yv37fbfivo 7254692 7254691 2026-07-18T07:28:13Z Rooth N 2608660 7254692 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == thacekgyk0fh6jhot6413yclsqiob3l 7254694 7254692 2026-07-18T07:28:49Z Rooth N 2608660 7254694 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 2mgst31ipoopjasq61quafe7km3r32l 7254696 7254694 2026-07-18T07:29:50Z Rooth N 2608660 7254696 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 9rno4wrdb3t4jlvs9bpaz32aeyp589f 7254698 7254696 2026-07-18T07:32:19Z Rooth N 2608660 7254698 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 014xec2ypyb79wu3wp1kuobbet942u2 7254700 7254698 2026-07-18T07:34:42Z Rooth N 2608660 7254700 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == b9v2y435npzkci79ifb3z22tsnd0v3e 7254702 7254700 2026-07-18T07:35:46Z Rooth N 2608660 7254702 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == pl6wzxr0n3xvez90tz3xlb9te4w6lkk 7254727 7254702 2026-07-18T07:37:31Z Rooth N 2608660 7254727 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == b16pwuw4tzvndcb70uv5xsbklxmfdgg 7254728 7254727 2026-07-18T07:40:15Z Rooth N 2608660 7254728 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == i2sirp8kirv2ny30222lnk3k7gy9p8y 7254729 7254728 2026-07-18T07:41:36Z Rooth N 2608660 7254729 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == oy9zycqseibk8zbcfu5mqracqbew0bz 7254730 7254729 2026-07-18T07:43:40Z Rooth N 2608660 7254730 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == jvbipip6ue1dwqoyrerh7cksy1tsm6i 7254732 7254730 2026-07-18T07:45:37Z Rooth N 2608660 7254732 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == bq4e4ku1kksrrcdn5yu1wnpxsm3bcab 7254734 7254732 2026-07-18T07:46:49Z Rooth N 2608660 7254734 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == oyzjfnskj9u9lxuxoh1hw0ud38e2hwz 7254735 7254734 2026-07-18T07:47:32Z Rooth N 2608660 7254735 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == eigvkxt492xg43v2setb1fbyk77au3x 7254736 7254735 2026-07-18T07:48:14Z Rooth N 2608660 7254736 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 3myeid68wby8lnb8k02eak537w74l0i 7254737 7254736 2026-07-18T07:49:35Z Rooth N 2608660 7254737 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == i24218ptcdvmnuiztx68kepg4ohgk2o 7254740 7254737 2026-07-18T07:51:47Z Rooth N 2608660 7254740 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 9yqye2imhn065tviig50mcw9evxtz90 7254742 7254740 2026-07-18T07:55:25Z Rooth N 2608660 7254742 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 7739fogydb2t5jjz3luo7hv9rxal5fh 7254744 7254742 2026-07-18T07:57:08Z Rooth N 2608660 7254744 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 4aw8rbjf08gnvadg6ldtlemapjd7j2o 7254746 7254744 2026-07-18T07:58:43Z Rooth N 2608660 7254746 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == k5z0p7h8ps0mbw1ze0m73skhjxnlirp 7254748 7254746 2026-07-18T08:01:52Z Rooth N 2608660 7254748 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == didt2qbsjw7zrbtvbsrdsgkpvsw59ux 7254750 7254748 2026-07-18T08:03:58Z Rooth N 2608660 7254750 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 1v2o68p60c2bwcgasce8cmwkpu8x78s 7254754 7254750 2026-07-18T08:07:25Z Rooth N 2608660 7254754 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == gqc2iab5obrxkoms76f8sbe177utpnu 7254755 7254754 2026-07-18T08:08:01Z Rooth N 2608660 7254755 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == sbr4kk68csirg38h3sy4o032xv7g6z7 7254756 7254755 2026-07-18T08:08:35Z Rooth N 2608660 7254756 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 6paeqx6dh7qynx0cdvd8gv9it1s01tu 7254757 7254756 2026-07-18T08:09:22Z Rooth N 2608660 7254757 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == rdlcew6ylop4noxbalwo0gf93g1koxu 7254758 7254757 2026-07-18T08:09:57Z Rooth N 2608660 7254758 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == jnetvamlpbsaypgwl5z0q2f3m2z0rpt 7254760 7254758 2026-07-18T08:10:37Z Rooth N 2608660 7254760 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == rj7wj7n7d98l6q3f8cmsr7qnjsxlhj2 7254761 7254760 2026-07-18T08:12:40Z Rooth N 2608660 7254761 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == c0la8uhjcssm56ko0ux3z3caoeo81sp 7254763 7254761 2026-07-18T08:13:29Z Rooth N 2608660 7254763 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == sfs2lbz8c76qeefrcax2luwrra9bu2g 7254764 7254763 2026-07-18T08:14:14Z Rooth N 2608660 7254764 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 3m12qdfnuf8xw06n2m1aaqies7galla 7254766 7254764 2026-07-18T08:15:13Z Rooth N 2608660 7254766 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == ec0wyntqfq9qhgb3fovwd7vv4cafzyu 7254773 7254766 2026-07-18T08:20:07Z Rooth N 2608660 7254773 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == huveg74qvrrfso94o1p4gqkvkopkewa 7254776 7254773 2026-07-18T08:21:50Z Rooth N 2608660 7254776 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.[27] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == geewoww75hguqs85hpk88enq7i805lh 7254777 7254776 2026-07-18T08:22:42Z Rooth N 2608660 7254777 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho. Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.[27] === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == fnl8nrv0k1e8h7poii9f59umb4hdzhn 7254781 7254777 2026-07-18T08:25:45Z Rooth N 2608660 7254781 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref>Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".[3] Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.[27] === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 8gwaaqohqtb8ddppxpa2tll26t4a9wx 7254784 7254781 2026-07-18T08:26:46Z Rooth N 2608660 7254784 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref>Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.[4][5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.[27] === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == grj1ul9mc4kdwzezzd51w0u42n5m0n1 7254786 7254784 2026-07-18T08:27:27Z Rooth N 2608660 7254786 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref>Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref>[5] Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.[27] === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == es7wf00i54ds83q6mv6bfmgucmloq68 7254788 7254786 2026-07-18T08:28:26Z Rooth N 2608660 7254788 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref>Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref>"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.[5 Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.[27] === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == f7wc4m4y3tqyl4xbutctofp622l6dy2 7254790 7254788 2026-07-18T08:28:55Z Rooth N 2608660 7254790 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref>Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.[6] Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.[27] === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == psldnogdeu6qmx8gc9muvt4ank1ofz8 7254792 7254790 2026-07-18T08:30:00Z Rooth N 2608660 7254792 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref>Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.[7] Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.[27] === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 6a4i8r6earzkuconpmy6pfshoy1yr86 7254794 7254792 2026-07-18T08:30:54Z Rooth N 2608660 7254794 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref>Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[10] hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.[27] === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == qpnlyom3hibwvfkmgssr0c0wsipqd1d 7254800 7254794 2026-07-18T08:35:16Z Rooth N 2608660 7254800 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref>Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.[11] Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.[27] === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == hzadkv4f4p2yrljl937e27j337kks02 7254801 7254800 2026-07-18T08:36:12Z Rooth N 2608660 7254801 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref>Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria[12] abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.[27] === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == qxylwicopacojpazbffvpoq1a4cpf9f 7254814 7254801 2026-07-18T08:47:42Z Rooth N 2608660 7254814 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref>Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.[13] Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.[27] === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 9xrm08suyt9a4bl22i76xylz52i67ae 7254816 7254814 2026-07-18T08:48:31Z Rooth N 2608660 7254816 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref>Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.[14] Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.[27] === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 191v4jrxnh3ivu2woar91crzhhmudsc 7254819 7254816 2026-07-18T08:50:00Z Rooth N 2608660 7254819 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref>Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.[15] Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.[27] === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == ca6v3fzqx59b8g6pmvq78pt6byfceil 7254820 7254819 2026-07-18T08:51:31Z Rooth N 2608660 7254820 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref>Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951. <ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref>Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.[9] Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.[27] === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == g0esbic8qrqef73hy3dcjh2pf9rxe5n 7254821 7254820 2026-07-18T08:53:39Z Rooth N 2608660 7254821 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref>Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.[16] Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.[27] === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == l0f4ri2tgteg9bwit1vfebtuectgskw 7254823 7254821 2026-07-18T08:54:56Z Rooth N 2608660 7254823 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref>Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.[9] Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.[27] === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 51s7csjxkzylq1729vdrsu6r9ojheqo 7254824 7254823 2026-07-18T08:55:50Z Rooth N 2608660 7254824 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref>Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.[17] Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.[27] === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 69h2h550c9fkx5uvghlgy47m3n9hnxd 7254826 7254824 2026-07-18T08:56:58Z Rooth N 2608660 7254826 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref>Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.[18] Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.[27] === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == k5rb3s712aj9dp7dj2cuvni47vxmvps 7254828 7254826 2026-07-18T08:58:19Z Rooth N 2608660 7254828 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref>Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.[19] == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.[27] === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == mjn2fi69hau5bii1wgao7fnrt5k9de8 7254830 7254828 2026-07-18T08:59:18Z Rooth N 2608660 7254830 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref>Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.[2] Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.[27] === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 2vgwqw3x00kochqlbif88fqhvpuc9tu 7254831 7254830 2026-07-18T08:59:49Z Rooth N 2608660 /* 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza */ 7254831 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha. Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.[27] === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 549l2c90nnrffgrcpq5v4pzp0y8b3re 7254834 7254831 2026-07-18T09:02:39Z Rooth N 2608660 /* 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza */ 7254834 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.[21] Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.[27] === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == jw4c2bnj0oqwwb4scmbrzllvw6kai1b 7254836 7254834 2026-07-18T09:03:47Z Rooth N 2608660 /* 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza */ 7254836 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.[22] Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.[27] === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == ftfspngp0lowvrg43nya1tmnnz211b5 7254837 7254836 2026-07-18T09:05:18Z Rooth N 2608660 /* 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza */ 7254837 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.[23] Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.[27] === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == gn6yehh38atco9a9546s9b2ex6vag3p 7254838 7254837 2026-07-18T09:07:05Z Rooth N 2608660 /* 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza */ 7254838 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.[24] Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.[27] === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == l54mmzrv72qc6kd2o6vqvdjpqwtny6a 7254839 7254838 2026-07-18T09:07:55Z Rooth N 2608660 /* 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza */ 7254839 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel[25] omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.[27] === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 8h6x54ljwc6aioy5kdcp9jppospyykg 7254840 7254839 2026-07-18T09:09:27Z Rooth N 2608660 /* 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza */ 7254840 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.[26] Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.[27] === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 1n5vuehk8s1y1nm2v7mvm3mpk5rinq2 7254841 7254840 2026-07-18T09:10:42Z Rooth N 2608660 /* 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza */ 7254841 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.[27] === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == acnwwrg6f3u06rdrzwzliq16x2j2vv9 7254842 7254841 2026-07-18T09:11:35Z Rooth N 2608660 /* 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza */ 7254842 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 0pxelycwyoxkiayd0tfan7xrrnqcfda 7254844 7254842 2026-07-18T09:14:18Z Rooth N 2608660 7254844 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === Bwanyima y'okuba Mukuru w'ekibiina ky'emizaano aha Yunivasite ya Ibadan, Soyinka akatandika kwejumba omu by'obutegyeki. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 3lny5z2zdy21adlb7jcpdbwsyzogiei 7254845 7254844 2026-07-18T09:16:58Z Rooth N 2608660 7254845 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === Bwanyima y'okuba Mukuru w'ekibiina ky'emizaano aha Yunivasite ya Ibadan, Soyinka akatandika kwejumba omu by'obutegyeki. Bwanyima y'amahe okuhamba obutegyeki omu kwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 1966, akabugana omu kihama Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, gavana w'amahe ow'amashuuma g'oburugwa izooba bwa Nigeria omu kugyezaho okuzibira orutaro rw'omunda omuri Nigeria.[28] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == h1qqur5y41dp6f0e3tt5kl4r66flvk6 7254846 7254845 2026-07-18T09:21:11Z Rooth N 2608660 7254846 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === Bwanyima y'okuba Mukuru w'ekibiina ky'emizaano aha Yunivasite ya Ibadan, Soyinka akatandika kwejumba omu by'obutegyeki. Bwanyima y'amahe okuhamba obutegyeki omu kwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 1966, akabugana omu kihama Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, gavana w'amahe ow'amashuuma g'oburugwa izooba bwa Nigeria omu kugyezaho okuzibira orutaro rw'omunda omuri Nigeria.[28] Akaza n'omuri Ẹnugu, ahu yabugaine mugyenzi we Omuyoruba, Victor Banjọ, orikukora na gavumenti ya Biafra. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == q8e834mqzd3ng5ct9z7c1snvfaleoyd 7254847 7254846 2026-07-18T09:22:59Z Rooth N 2608660 /* 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria */ 7254847 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === Bwanyima y'okuba Mukuru w'ekibiina ky'emizaano aha Yunivasite ya Ibadan, Soyinka akatandika kwejumba omu by'obutegyeki. Bwanyima y'amahe okuhamba obutegyeki omu kwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 1966, akabugana omu kihama Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, gavana w'amahe ow'amashuuma g'oburugwa izooba bwa Nigeria omu kugyezaho okuzibira orutaro rw'omunda omuri Nigeria.[28] Akaza n'omuri Ẹnugu, ahu yabugaine mugyenzi we Omuyoruba, Victor Banjọ, orikukora na gavumenti ya Biafra. Soyinka, owaashabire obushagiki bw'abeebembezi b'amahe omu kicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba, akahitsya obutumwa bwa Banjo ahari Lieutenant Colonel Olusegun Obasanjo, owaabaire atoorainwe nk'omuduumizi w'amahe g'omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 3dyyjhcc0x9b1oo8c8skoge9dwxrh3w 7254850 7254847 2026-07-18T09:25:40Z Rooth N 2608660 7254850 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === Bwanyima y'okuba Mukuru w'ekibiina ky'emizaano aha Yunivasite ya Ibadan, Soyinka akatandika kwejumba omu by'obutegyeki. Bwanyima y'amahe okuhamba obutegyeki omu kwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 1966, akabugana omu kihama Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, gavana w'amahe ow'amashuuma g'oburugwa izooba bwa Nigeria omu kugyezaho okuzibira orutaro rw'omunda omuri Nigeria.[28] Akaza n'omuri Ẹnugu, ahu yabugaine mugyenzi we Omuyoruba, Victor Banjọ, orikukora na gavumenti ya Biafra. Soyinka, owaashabire obushagiki bw'abeebembezi b'amahe omu kicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba, akahitsya obutumwa bwa Banjo ahari Lieutenant Colonel Olusegun Obasanjo, owaabaire atoorainwe nk'omuduumizi w'amahe g'omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba. Omumwebazyo gw'akana, Soyinka agarukire omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, amahe ga Biafra gakatahirira ekicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == bdkxlku7a9k94rglu47laui84a4e7sf 7254851 7254850 2026-07-18T09:27:07Z Rooth N 2608660 7254851 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === Bwanyima y'okuba Mukuru w'ekibiina ky'emizaano aha Yunivasite ya Ibadan, Soyinka akatandika kwejumba omu by'obutegyeki. Bwanyima y'amahe okuhamba obutegyeki omu kwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 1966, akabugana omu kihama Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, gavana w'amahe ow'amashuuma g'oburugwa izooba bwa Nigeria omu kugyezaho okuzibira orutaro rw'omunda omuri Nigeria.[28] Akaza n'omuri Ẹnugu, ahu yabugaine mugyenzi we Omuyoruba, Victor Banjọ, orikukora na gavumenti ya Biafra. Soyinka, owaashabire obushagiki bw'abeebembezi b'amahe omu kicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba, akahitsya obutumwa bwa Banjo ahari Lieutenant Colonel Olusegun Obasanjo, owaabaire atoorainwe nk'omuduumizi w'amahe g'omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba. Omumwebazyo gw'akana, Soyinka agarukire omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, amahe ga Biafra gakatahirira ekicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba. Bwanyima y'okutwara oburengyerwa-izooba, Soyinka akabugana Obasanjo kumugambira ekigyendererwa ky'Ababiafra ahabwokuba Obasanjo akaba yaacwiremu kwegaita aha gavumenti ya Nigeria. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == szq4n37nnjzil0kvl25hkklsknyf06q 7254852 7254851 2026-07-18T09:28:26Z Rooth N 2608660 7254852 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === Bwanyima y'okuba Mukuru w'ekibiina ky'emizaano aha Yunivasite ya Ibadan, Soyinka akatandika kwejumba omu by'obutegyeki. Bwanyima y'amahe okuhamba obutegyeki omu kwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 1966, akabugana omu kihama Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, gavana w'amahe ow'amashuuma g'oburugwa izooba bwa Nigeria omu kugyezaho okuzibira orutaro rw'omunda omuri Nigeria.[28] Akaza n'omuri Ẹnugu, ahu yabugaine mugyenzi we Omuyoruba, Victor Banjọ, orikukora na gavumenti ya Biafra. Soyinka, owaashabire obushagiki bw'abeebembezi b'amahe omu kicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba, akahitsya obutumwa bwa Banjo ahari Lieutenant Colonel Olusegun Obasanjo, owaabaire atoorainwe nk'omuduumizi w'amahe g'omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba. Omumwebazyo gw'akana, Soyinka agarukire omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, amahe ga Biafra gakatahirira ekicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba. Bwanyima y'okutwara oburengyerwa-izooba, Soyinka akabugana Obasanjo kumugambira ekigyendererwa ky'Ababiafra ahabwokuba Obasanjo akaba yaacwiremu kwegaita aha gavumenti ya Nigeria. Kwonka okutahirira kwa Biafra ahagati yóburegyerwa eizooba kikarugamu okuhoorera okwakozirwe amahe ga gavumenti eya federo, kandi orutaro rw'omunda rukatandika. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == d5nj53hc9g6epcm04n6y6t077rrhu6o 7254854 7254852 2026-07-18T09:30:37Z Rooth N 2608660 7254854 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === Bwanyima y'okuba Mukuru w'ekibiina ky'emizaano aha Yunivasite ya Ibadan, Soyinka akatandika kwejumba omu by'obutegyeki. Bwanyima y'amahe okuhamba obutegyeki omu kwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 1966, akabugana omu kihama Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, gavana w'amahe ow'amashuuma g'oburugwa izooba bwa Nigeria omu kugyezaho okuzibira orutaro rw'omunda omuri Nigeria.[28] Akaza n'omuri Ẹnugu, ahu yabugaine mugyenzi we Omuyoruba, Victor Banjọ, orikukora na gavumenti ya Biafra. Soyinka, owaashabire obushagiki bw'abeebembezi b'amahe omu kicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba, akahitsya obutumwa bwa Banjo ahari Lieutenant Colonel Olusegun Obasanjo, owaabaire atoorainwe nk'omuduumizi w'amahe g'omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba. Omumwebazyo gw'akana, Soyinka agarukire omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, amahe ga Biafra gakatahirira ekicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba. Bwanyima y'okutwara oburengyerwa-izooba, Soyinka akabugana Obasanjo kumugambira ekigyendererwa ky'Ababiafra ahabwokuba Obasanjo akaba yaacwiremu kwegaita aha gavumenti ya Nigeria. Kwonka okutahirira kwa Biafra ahagati yóburegyerwa eizooba kikarugamu okuhoorera okwakozirwe amahe ga gavumenti eya federo, kandi orutaro rw'omunda rukatandika. Obasanjo akashoboorora gavumenti ya Nigeria orukiiko rwe na Soyinka, yarangirira Soyinka nk'omuheekyera, n'ahabw'ekyo akakwatwa ab'obushoborozi bwa federo kandi yaakomwa kumara emyezi 22.[29] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == p5hrv03lm5j517i8fqx95n9tqevdrn5 7254855 7254854 2026-07-18T09:32:15Z Rooth N 2608660 7254855 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === Bwanyima y'okuba Mukuru w'ekibiina ky'emizaano aha Yunivasite ya Ibadan, Soyinka akatandika kwejumba omu by'obutegyeki. Bwanyima y'amahe okuhamba obutegyeki omu kwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 1966, akabugana omu kihama Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, gavana w'amahe ow'amashuuma g'oburugwa izooba bwa Nigeria omu kugyezaho okuzibira orutaro rw'omunda omuri Nigeria.[28] Akaza n'omuri Ẹnugu, ahu yabugaine mugyenzi we Omuyoruba, Victor Banjọ, orikukora na gavumenti ya Biafra. Soyinka, owaashabire obushagiki bw'abeebembezi b'amahe omu kicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba, akahitsya obutumwa bwa Banjo ahari Lieutenant Colonel Olusegun Obasanjo, owaabaire atoorainwe nk'omuduumizi w'amahe g'omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba. Omumwebazyo gw'akana, Soyinka agarukire omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, amahe ga Biafra gakatahirira ekicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba. Bwanyima y'okutwara oburengyerwa-izooba, Soyinka akabugana Obasanjo kumugambira ekigyendererwa ky'Ababiafra ahabwokuba Obasanjo akaba yaacwiremu kwegaita aha gavumenti ya Nigeria. Kwonka okutahirira kwa Biafra ahagati yóburegyerwa eizooba kikarugamu okuhoorera okwakozirwe amahe ga gavumenti eya federo, kandi orutaro rw'omunda rukatandika. Obasanjo akashoboorora gavumenti ya Nigeria orukiiko rwe na Soyinka, yarangirira Soyinka nk'omuheekyera, n'ahabw'ekyo akakwatwa ab'obushoborozi bwa federo kandi yaakomwa kumara emyezi 22.[29] Akahandiika ebihandiiko bingi n'byevugo arikujuumirira gavumenti ya Nigeria obu yaabaire ari omu kihome.[30] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == tglqqd2inygqdeesjdb7tzfeoi1v132 7254856 7254855 2026-07-18T09:33:22Z Rooth N 2608660 7254856 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === Bwanyima y'okuba Mukuru w'ekibiina ky'emizaano aha Yunivasite ya Ibadan, Soyinka akatandika kwejumba omu by'obutegyeki. Bwanyima y'amahe okuhamba obutegyeki omu kwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 1966, akabugana omu kihama Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, gavana w'amahe ow'amashuuma g'oburugwa izooba bwa Nigeria omu kugyezaho okuzibira orutaro rw'omunda omuri Nigeria.[28] Akaza n'omuri Ẹnugu, ahu yabugaine mugyenzi we Omuyoruba, Victor Banjọ, orikukora na gavumenti ya Biafra. Soyinka, owaashabire obushagiki bw'abeebembezi b'amahe omu kicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba, akahitsya obutumwa bwa Banjo ahari Lieutenant Colonel Olusegun Obasanjo, owaabaire atoorainwe nk'omuduumizi w'amahe g'omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba. Omumwebazyo gw'akana, Soyinka agarukire omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, amahe ga Biafra gakatahirira ekicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba. Bwanyima y'okutwara oburengyerwa-izooba, Soyinka akabugana Obasanjo kumugambira ekigyendererwa ky'Ababiafra ahabwokuba Obasanjo akaba yaacwiremu kwegaita aha gavumenti ya Nigeria. Kwonka okutahirira kwa Biafra ahagati yóburegyerwa eizooba kikarugamu okuhoorera okwakozirwe amahe ga gavumenti eya federo, kandi orutaro rw'omunda rukatandika. Obasanjo akashoboorora gavumenti ya Nigeria orukiiko rwe na Soyinka, yarangirira Soyinka nk'omuheekyera, n'ahabw'ekyo akakwatwa ab'obushoborozi bwa federo kandi yaakomwa kumara emyezi 22.[29] Akahandiika ebihandiiko bingi n'byevugo arikujuumirira gavumenti ya Nigeria obu yaabaire ari omu kihome.[30] Omu kutandika kwa 1967, ebihandiiko bye Kongi’s Harvest na Idanre and Other Poems bikashohozibwa.[31] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 90gkjpfl8n5aj7thup91vxhk9o4xmvv 7254857 7254856 2026-07-18T09:33:54Z Rooth N 2608660 7254857 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === Bwanyima y'okuba Mukuru w'ekibiina ky'emizaano aha Yunivasite ya Ibadan, Soyinka akatandika kwejumba omu by'obutegyeki. Bwanyima y'amahe okuhamba obutegyeki omu kwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 1966, akabugana omu kihama Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, gavana w'amahe ow'amashuuma g'oburugwa izooba bwa Nigeria omu kugyezaho okuzibira orutaro rw'omunda omuri Nigeria.[28] Akaza n'omuri Ẹnugu, ahu yabugaine mugyenzi we Omuyoruba, Victor Banjọ, orikukora na gavumenti ya Biafra. Soyinka, owaashabire obushagiki bw'abeebembezi b'amahe omu kicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba, akahitsya obutumwa bwa Banjo ahari Lieutenant Colonel Olusegun Obasanjo, owaabaire atoorainwe nk'omuduumizi w'amahe g'omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba. Omumwebazyo gw'akana, Soyinka agarukire omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, amahe ga Biafra gakatahirira ekicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba. Bwanyima y'okutwara oburengyerwa-izooba, Soyinka akabugana Obasanjo kumugambira ekigyendererwa ky'Ababiafra ahabwokuba Obasanjo akaba yaacwiremu kwegaita aha gavumenti ya Nigeria. Kwonka okutahirira kwa Biafra ahagati yóburegyerwa eizooba kikarugamu okuhoorera okwakozirwe amahe ga gavumenti eya federo, kandi orutaro rw'omunda rukatandika. Obasanjo akashoboorora gavumenti ya Nigeria orukiiko rwe na Soyinka, yarangirira Soyinka nk'omuheekyera, n'ahabw'ekyo akakwatwa ab'obushoborozi bwa federo kandi yaakomwa kumara emyezi 22.[29] Akahandiika ebihandiiko bingi n'byevugo arikujuumirira gavumenti ya Nigeria obu yaabaire ari omu kihome.[30] Omu kutandika kwa 1967, ebihandiiko bye Kongi’s Harvest na Idanre and Other Poems bikashohozibwa.[31] Ari na Tom Stoppard, akatunga ekirabo kya John Whiting omuri London. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == cotsh7nvng4p13e5dbulhfk1rmhoj1x 7254858 7254857 2026-07-18T09:34:38Z Rooth N 2608660 7254858 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === Bwanyima y'okuba Mukuru w'ekibiina ky'emizaano aha Yunivasite ya Ibadan, Soyinka akatandika kwejumba omu by'obutegyeki. Bwanyima y'amahe okuhamba obutegyeki omu kwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 1966, akabugana omu kihama Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, gavana w'amahe ow'amashuuma g'oburugwa izooba bwa Nigeria omu kugyezaho okuzibira orutaro rw'omunda omuri Nigeria.[28] Akaza n'omuri Ẹnugu, ahu yabugaine mugyenzi we Omuyoruba, Victor Banjọ, orikukora na gavumenti ya Biafra. Soyinka, owaashabire obushagiki bw'abeebembezi b'amahe omu kicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba, akahitsya obutumwa bwa Banjo ahari Lieutenant Colonel Olusegun Obasanjo, owaabaire atoorainwe nk'omuduumizi w'amahe g'omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba. Omumwebazyo gw'akana, Soyinka agarukire omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, amahe ga Biafra gakatahirira ekicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba. Bwanyima y'okutwara oburengyerwa-izooba, Soyinka akabugana Obasanjo kumugambira ekigyendererwa ky'Ababiafra ahabwokuba Obasanjo akaba yaacwiremu kwegaita aha gavumenti ya Nigeria. Kwonka okutahirira kwa Biafra ahagati yóburegyerwa eizooba kikarugamu okuhoorera okwakozirwe amahe ga gavumenti eya federo, kandi orutaro rw'omunda rukatandika. Obasanjo akashoboorora gavumenti ya Nigeria orukiiko rwe na Soyinka, yarangirira Soyinka nk'omuheekyera, n'ahabw'ekyo akakwatwa ab'obushoborozi bwa federo kandi yaakomwa kumara emyezi 22.[29] Akahandiika ebihandiiko bingi n'byevugo arikujuumirira gavumenti ya Nigeria obu yaabaire ari omu kihome.[30] Omu kutandika kwa 1967, ebihandiiko bye Kongi’s Harvest na Idanre and Other Poems bikashohozibwa.[31] Ari na Tom Stoppard, akatunga ekirabo kya John Whiting omuri London. Akatooranwa kuba mukuru w'eishomero rya Drama, Yunivasite ya Ibadan kwonka akaremwa kutwara entebe egyo ahabw'okubohwa omu kwezi kwa munaana. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == o6lof5cr3y7lw24w7ohok5tejlncqe6 7254859 7254858 2026-07-18T09:36:01Z Rooth N 2608660 7254859 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === Bwanyima y'okuba Mukuru w'ekibiina ky'emizaano aha Yunivasite ya Ibadan, Soyinka akatandika kwejumba omu by'obutegyeki. Bwanyima y'amahe okuhamba obutegyeki omu kwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 1966, akabugana omu kihama Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, gavana w'amahe ow'amashuuma g'oburugwa izooba bwa Nigeria omu kugyezaho okuzibira orutaro rw'omunda omuri Nigeria.<ref>"[https://howng.com/professor-wole-soyinka-full-biographylife-and-news/ Professor Wole Soyinka Full Biography, Life And News]". ''howng.com''. 29 September 2015. Retrieved 16 July 2022.</ref> Akaza n'omuri Ẹnugu, ahu yabugaine mugyenzi we Omuyoruba, Victor Banjọ, orikukora na gavumenti ya Biafra. Soyinka, owaashabire obushagiki bw'abeebembezi b'amahe omu kicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba, akahitsya obutumwa bwa Banjo ahari Lieutenant Colonel Olusegun Obasanjo, owaabaire atoorainwe nk'omuduumizi w'amahe g'omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba. Omumwebazyo gw'akana, Soyinka agarukire omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, amahe ga Biafra gakatahirira ekicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba. Bwanyima y'okutwara oburengyerwa-izooba, Soyinka akabugana Obasanjo kumugambira ekigyendererwa ky'Ababiafra ahabwokuba Obasanjo akaba yaacwiremu kwegaita aha gavumenti ya Nigeria. Kwonka okutahirira kwa Biafra ahagati yóburegyerwa eizooba kikarugamu okuhoorera okwakozirwe amahe ga gavumenti eya federo, kandi orutaro rw'omunda rukatandika. Obasanjo akashoboorora gavumenti ya Nigeria orukiiko rwe na Soyinka, yarangirira Soyinka nk'omuheekyera, n'ahabw'ekyo akakwatwa ab'obushoborozi bwa federo kandi yaakomwa kumara emyezi 22.[29] Akahandiika ebihandiiko bingi n'byevugo arikujuumirira gavumenti ya Nigeria obu yaabaire ari omu kihome.[30] Omu kutandika kwa 1967, ebihandiiko bye Kongi’s Harvest na Idanre and Other Poems bikashohozibwa.[31] Ari na Tom Stoppard, akatunga ekirabo kya John Whiting omuri London. Akatooranwa kuba mukuru w'eishomero rya Drama, Yunivasite ya Ibadan kwonka akaremwa kutwara entebe egyo ahabw'okubohwa omu kwezi kwa munaana. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == d0umcfefgofzfoh9nphsd86b9h4fdig 7254860 7254859 2026-07-18T09:37:07Z Rooth N 2608660 7254860 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === Bwanyima y'okuba Mukuru w'ekibiina ky'emizaano aha Yunivasite ya Ibadan, Soyinka akatandika kwejumba omu by'obutegyeki. Bwanyima y'amahe okuhamba obutegyeki omu kwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 1966, akabugana omu kihama Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, gavana w'amahe ow'amashuuma g'oburugwa izooba bwa Nigeria omu kugyezaho okuzibira orutaro rw'omunda omuri Nigeria.<ref>"[https://howng.com/professor-wole-soyinka-full-biographylife-and-news/ Professor Wole Soyinka Full Biography, Life And News]". ''howng.com''. 29 September 2015. Retrieved 16 July 2022.</ref> Akaza n'omuri Ẹnugu, ahu yabugaine mugyenzi we Omuyoruba, Victor Banjọ, orikukora na gavumenti ya Biafra. Soyinka, owaashabire obushagiki bw'abeebembezi b'amahe omu kicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba, akahitsya obutumwa bwa Banjo ahari Lieutenant Colonel Olusegun Obasanjo, owaabaire atoorainwe nk'omuduumizi w'amahe g'omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba. Omumwebazyo gw'akana, Soyinka agarukire omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, amahe ga Biafra gakatahirira ekicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba. Bwanyima y'okutwara oburengyerwa-izooba, Soyinka akabugana Obasanjo kumugambira ekigyendererwa ky'Ababiafra ahabwokuba Obasanjo akaba yaacwiremu kwegaita aha gavumenti ya Nigeria. Kwonka okutahirira kwa Biafra ahagati yóburegyerwa eizooba kikarugamu okuhoorera okwakozirwe amahe ga gavumenti eya federo, kandi orutaro rw'omunda rukatandika. Obasanjo akashoboorora gavumenti ya Nigeria orukiiko rwe na Soyinka, yarangirira Soyinka nk'omuheekyera, n'ahabw'ekyo akakwatwa ab'obushoborozi bwa federo kandi yaakomwa kumara emyezi 22.[29] Akahandiika ebihandiiko bingi n'byevugo arikujuumirira gavumenti ya Nigeria obu yaabaire ari omu kihome.[30] Omu kutandika kwa 1967, ebihandiiko bye Kongi’s Harvest na Idanre and Other Poems bikashohozibwa.[31] Ari na Tom Stoppard, akatunga ekirabo kya John Whiting omuri London. Akatooranwa kuba mukuru w'eishomero rya Drama, Yunivasite ya Ibadan kwonka akaremwa kutwara entebe egyo ahabw'okubohwa omu kwezi kwa munaana. N'obu araabe yaabaire ari omu kihome, omuzaano gwe ogurikwetwa The Lion and The Jewel gukagumizamu gwashohozibwa omuri Accra, Ghana omu Kwamwenda 1967. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == j2qpn9t76ofazkti3l5zl1kzlenpdjb 7254863 7254860 2026-07-18T09:38:42Z Rooth N 2608660 7254863 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === Bwanyima y'okuba Mukuru w'ekibiina ky'emizaano aha Yunivasite ya Ibadan, Soyinka akatandika kwejumba omu by'obutegyeki. Bwanyima y'amahe okuhamba obutegyeki omu kwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 1966, akabugana omu kihama Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, gavana w'amahe ow'amashuuma g'oburugwa izooba bwa Nigeria omu kugyezaho okuzibira orutaro rw'omunda omuri Nigeria.<ref>"[https://howng.com/professor-wole-soyinka-full-biographylife-and-news/ Professor Wole Soyinka Full Biography, Life And News]". ''howng.com''. 29 September 2015. Retrieved 16 July 2022.</ref> Akaza n'omuri Ẹnugu, ahu yabugaine mugyenzi we Omuyoruba, Victor Banjọ, orikukora na gavumenti ya Biafra. Soyinka, owaashabire obushagiki bw'abeebembezi b'amahe omu kicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba, akahitsya obutumwa bwa Banjo ahari Lieutenant Colonel Olusegun Obasanjo, owaabaire atoorainwe nk'omuduumizi w'amahe g'omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba. Omumwebazyo gw'akana, Soyinka agarukire omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, amahe ga Biafra gakatahirira ekicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba. Bwanyima y'okutwara oburengyerwa-izooba, Soyinka akabugana Obasanjo kumugambira ekigyendererwa ky'Ababiafra ahabwokuba Obasanjo akaba yaacwiremu kwegaita aha gavumenti ya Nigeria. Kwonka okutahirira kwa Biafra ahagati yóburegyerwa eizooba kikarugamu okuhoorera okwakozirwe amahe ga gavumenti eya federo, kandi orutaro rw'omunda rukatandika. Obasanjo akashoboorora gavumenti ya Nigeria orukiiko rwe na Soyinka, yarangirira Soyinka nk'omuheekyera, n'ahabw'ekyo akakwatwa ab'obushoborozi bwa federo kandi yaakomwa kumara emyezi 22.[29] Akahandiika ebihandiiko bingi n'byevugo arikujuumirira gavumenti ya Nigeria obu yaabaire ari omu kihome.[30] Omu kutandika kwa 1967, ebihandiiko bye Kongi’s Harvest na Idanre and Other Poems bikashohozibwa.[31] Ari na Tom Stoppard, akatunga ekirabo kya John Whiting omuri London. Akatooranwa kuba mukuru w'eishomero rya Drama, Yunivasite ya Ibadan kwonka akaremwa kutwara entebe egyo ahabw'okubohwa omu kwezi kwa munaana. N'obu araabe yaabaire ari omu kihome, omuzaano gwe ogurikwetwa The Lion and The Jewel gukagumizamu gwashohozibwa omuri Accra, Ghana omu Kwamwenda 1967. Omu Kwaikumi na kumwe, The Trials of Brother Jero and The Strong Breed bikashohozibwa aba Off-Broadway omu Greenwich Mews Theatre omuri New York City. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == ax53z0ucwzz38f7bszwededy259u4ln 7254865 7254863 2026-07-18T09:39:13Z Rooth N 2608660 7254865 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === Bwanyima y'okuba Mukuru w'ekibiina ky'emizaano aha Yunivasite ya Ibadan, Soyinka akatandika kwejumba omu by'obutegyeki. Bwanyima y'amahe okuhamba obutegyeki omu kwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 1966, akabugana omu kihama Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, gavana w'amahe ow'amashuuma g'oburugwa izooba bwa Nigeria omu kugyezaho okuzibira orutaro rw'omunda omuri Nigeria.<ref>"[https://howng.com/professor-wole-soyinka-full-biographylife-and-news/ Professor Wole Soyinka Full Biography, Life And News]". ''howng.com''. 29 September 2015. Retrieved 16 July 2022.</ref> Akaza n'omuri Ẹnugu, ahu yabugaine mugyenzi we Omuyoruba, Victor Banjọ, orikukora na gavumenti ya Biafra. Soyinka, owaashabire obushagiki bw'abeebembezi b'amahe omu kicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba, akahitsya obutumwa bwa Banjo ahari Lieutenant Colonel Olusegun Obasanjo, owaabaire atoorainwe nk'omuduumizi w'amahe g'omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba. Omumwebazyo gw'akana, Soyinka agarukire omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, amahe ga Biafra gakatahirira ekicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba. Bwanyima y'okutwara oburengyerwa-izooba, Soyinka akabugana Obasanjo kumugambira ekigyendererwa ky'Ababiafra ahabwokuba Obasanjo akaba yaacwiremu kwegaita aha gavumenti ya Nigeria. Kwonka okutahirira kwa Biafra ahagati yóburegyerwa eizooba kikarugamu okuhoorera okwakozirwe amahe ga gavumenti eya federo, kandi orutaro rw'omunda rukatandika. Obasanjo akashoboorora gavumenti ya Nigeria orukiiko rwe na Soyinka, yarangirira Soyinka nk'omuheekyera, n'ahabw'ekyo akakwatwa ab'obushoborozi bwa federo kandi yaakomwa kumara emyezi 22.[29] Akahandiika ebihandiiko bingi n'byevugo arikujuumirira gavumenti ya Nigeria obu yaabaire ari omu kihome.[30] Omu kutandika kwa 1967, ebihandiiko bye Kongi’s Harvest na Idanre and Other Poems bikashohozibwa.[31] Ari na Tom Stoppard, akatunga ekirabo kya John Whiting omuri London. Akatooranwa kuba mukuru w'eishomero rya Drama, Yunivasite ya Ibadan kwonka akaremwa kutwara entebe egyo ahabw'okubohwa omu kwezi kwa munaana. N'obu araabe yaabaire ari omu kihome, omuzaano gwe ogurikwetwa The Lion and The Jewel gukagumizamu gwashohozibwa omuri Accra, Ghana omu Kwamwenda 1967. Omu Kwaikumi na kumwe, The Trials of Brother Jero and The Strong Breed bikashohozibwa aba Off-Broadway omu Greenwich Mews Theatre omuri New York City. Omuri 1968, Soyinka akatunga ekirabo kya Jock Campbell-New Statesman Award. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == obba035p7uhwhg8auud362ilaph6pi2 7254866 7254865 2026-07-18T09:40:06Z Rooth N 2608660 7254866 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === Bwanyima y'okuba Mukuru w'ekibiina ky'emizaano aha Yunivasite ya Ibadan, Soyinka akatandika kwejumba omu by'obutegyeki. Bwanyima y'amahe okuhamba obutegyeki omu kwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 1966, akabugana omu kihama Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, gavana w'amahe ow'amashuuma g'oburugwa izooba bwa Nigeria omu kugyezaho okuzibira orutaro rw'omunda omuri Nigeria.<ref>"[https://howng.com/professor-wole-soyinka-full-biographylife-and-news/ Professor Wole Soyinka Full Biography, Life And News]". ''howng.com''. 29 September 2015. Retrieved 16 July 2022.</ref> Akaza n'omuri Ẹnugu, ahu yabugaine mugyenzi we Omuyoruba, Victor Banjọ, orikukora na gavumenti ya Biafra. Soyinka, owaashabire obushagiki bw'abeebembezi b'amahe omu kicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba, akahitsya obutumwa bwa Banjo ahari Lieutenant Colonel Olusegun Obasanjo, owaabaire atoorainwe nk'omuduumizi w'amahe g'omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba. Omumwebazyo gw'akana, Soyinka agarukire omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, amahe ga Biafra gakatahirira ekicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba. Bwanyima y'okutwara oburengyerwa-izooba, Soyinka akabugana Obasanjo kumugambira ekigyendererwa ky'Ababiafra ahabwokuba Obasanjo akaba yaacwiremu kwegaita aha gavumenti ya Nigeria. Kwonka okutahirira kwa Biafra ahagati yóburegyerwa eizooba kikarugamu okuhoorera okwakozirwe amahe ga gavumenti eya federo, kandi orutaro rw'omunda rukatandika. Obasanjo akashoboorora gavumenti ya Nigeria orukiiko rwe na Soyinka, yarangirira Soyinka nk'omuheekyera, n'ahabw'ekyo akakwatwa ab'obushoborozi bwa federo kandi yaakomwa kumara emyezi 22.[29] Akahandiika ebihandiiko bingi n'byevugo arikujuumirira gavumenti ya Nigeria obu yaabaire ari omu kihome.[30] Omu kutandika kwa 1967, ebihandiiko bye Kongi’s Harvest na Idanre and Other Poems bikashohozibwa.[31] Ari na Tom Stoppard, akatunga ekirabo kya John Whiting omuri London. Akatooranwa kuba mukuru w'eishomero rya Drama, Yunivasite ya Ibadan kwonka akaremwa kutwara entebe egyo ahabw'okubohwa omu kwezi kwa munaana. N'obu araabe yaabaire ari omu kihome, omuzaano gwe ogurikwetwa The Lion and The Jewel gukagumizamu gwashohozibwa omuri Accra, Ghana omu Kwamwenda 1967. Omu Kwaikumi na kumwe, The Trials of Brother Jero and The Strong Breed bikashohozibwa aba Off-Broadway omu Greenwich Mews Theatre omuri New York City. Omuri 1968, Soyinka akatunga ekirabo kya Jock Campbell-New Statesman Award. Ekibiina kya Negro Ensemble Company kikashohoza Kongi's Harvest aha St. Mark's Theatre, New York.[32] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == skbke5sy7z5j2rw2ciseey3i5uqu76y 7254868 7254866 2026-07-18T09:40:41Z Rooth N 2608660 7254868 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === Bwanyima y'okuba Mukuru w'ekibiina ky'emizaano aha Yunivasite ya Ibadan, Soyinka akatandika kwejumba omu by'obutegyeki. Bwanyima y'amahe okuhamba obutegyeki omu kwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 1966, akabugana omu kihama Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, gavana w'amahe ow'amashuuma g'oburugwa izooba bwa Nigeria omu kugyezaho okuzibira orutaro rw'omunda omuri Nigeria.<ref>"[https://howng.com/professor-wole-soyinka-full-biographylife-and-news/ Professor Wole Soyinka Full Biography, Life And News]". ''howng.com''. 29 September 2015. Retrieved 16 July 2022.</ref> Akaza n'omuri Ẹnugu, ahu yabugaine mugyenzi we Omuyoruba, Victor Banjọ, orikukora na gavumenti ya Biafra. Soyinka, owaashabire obushagiki bw'abeebembezi b'amahe omu kicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba, akahitsya obutumwa bwa Banjo ahari Lieutenant Colonel Olusegun Obasanjo, owaabaire atoorainwe nk'omuduumizi w'amahe g'omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba. Omumwebazyo gw'akana, Soyinka agarukire omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, amahe ga Biafra gakatahirira ekicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba. Bwanyima y'okutwara oburengyerwa-izooba, Soyinka akabugana Obasanjo kumugambira ekigyendererwa ky'Ababiafra ahabwokuba Obasanjo akaba yaacwiremu kwegaita aha gavumenti ya Nigeria. Kwonka okutahirira kwa Biafra ahagati yóburegyerwa eizooba kikarugamu okuhoorera okwakozirwe amahe ga gavumenti eya federo, kandi orutaro rw'omunda rukatandika. Obasanjo akashoboorora gavumenti ya Nigeria orukiiko rwe na Soyinka, yarangirira Soyinka nk'omuheekyera, n'ahabw'ekyo akakwatwa ab'obushoborozi bwa federo kandi yaakomwa kumara emyezi 22.[29] Akahandiika ebihandiiko bingi n'byevugo arikujuumirira gavumenti ya Nigeria obu yaabaire ari omu kihome.[30] Omu kutandika kwa 1967, ebihandiiko bye Kongi’s Harvest na Idanre and Other Poems bikashohozibwa.[31] Ari na Tom Stoppard, akatunga ekirabo kya John Whiting omuri London. Akatooranwa kuba mukuru w'eishomero rya Drama, Yunivasite ya Ibadan kwonka akaremwa kutwara entebe egyo ahabw'okubohwa omu kwezi kwa munaana. N'obu araabe yaabaire ari omu kihome, omuzaano gwe ogurikwetwa The Lion and The Jewel gukagumizamu gwashohozibwa omuri Accra, Ghana omu Kwamwenda 1967. Omu Kwaikumi na kumwe, The Trials of Brother Jero and The Strong Breed bikashohozibwa aba Off-Broadway omu Greenwich Mews Theatre omuri New York City. Omuri 1968, Soyinka akatunga ekirabo kya Jock Campbell-New Statesman Award. Ekibiina kya Negro Ensemble Company kikashohoza Kongi's Harvest aha St. Mark's Theatre, New York.[32] Akavunuura D. O. Fagunwa's Ogboju Ode Ninu Igbo Irunmale kuruga omu rurimi rwa Yoruba kuza omu Rungyereza. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == b8q6ba4dkp48pab0hxkanh8yf2uvui7 7254870 7254868 2026-07-18T09:41:27Z Rooth N 2608660 7254870 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === Bwanyima y'okuba Mukuru w'ekibiina ky'emizaano aha Yunivasite ya Ibadan, Soyinka akatandika kwejumba omu by'obutegyeki. Bwanyima y'amahe okuhamba obutegyeki omu kwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 1966, akabugana omu kihama Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, gavana w'amahe ow'amashuuma g'oburugwa izooba bwa Nigeria omu kugyezaho okuzibira orutaro rw'omunda omuri Nigeria.<ref>"[https://howng.com/professor-wole-soyinka-full-biographylife-and-news/ Professor Wole Soyinka Full Biography, Life And News]". ''howng.com''. 29 September 2015. Retrieved 16 July 2022.</ref> Akaza n'omuri Ẹnugu, ahu yabugaine mugyenzi we Omuyoruba, Victor Banjọ, orikukora na gavumenti ya Biafra. Soyinka, owaashabire obushagiki bw'abeebembezi b'amahe omu kicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba, akahitsya obutumwa bwa Banjo ahari Lieutenant Colonel Olusegun Obasanjo, owaabaire atoorainwe nk'omuduumizi w'amahe g'omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba. Omumwebazyo gw'akana, Soyinka agarukire omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, amahe ga Biafra gakatahirira ekicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba. Bwanyima y'okutwara oburengyerwa-izooba, Soyinka akabugana Obasanjo kumugambira ekigyendererwa ky'Ababiafra ahabwokuba Obasanjo akaba yaacwiremu kwegaita aha gavumenti ya Nigeria. Kwonka okutahirira kwa Biafra ahagati yóburegyerwa eizooba kikarugamu okuhoorera okwakozirwe amahe ga gavumenti eya federo, kandi orutaro rw'omunda rukatandika. Obasanjo akashoboorora gavumenti ya Nigeria orukiiko rwe na Soyinka, yarangirira Soyinka nk'omuheekyera, n'ahabw'ekyo akakwatwa ab'obushoborozi bwa federo kandi yaakomwa kumara emyezi 22.[29] Akahandiika ebihandiiko bingi n'byevugo arikujuumirira gavumenti ya Nigeria obu yaabaire ari omu kihome.[30] Omu kutandika kwa 1967, ebihandiiko bye Kongi’s Harvest na Idanre and Other Poems bikashohozibwa.[31] Ari na Tom Stoppard, akatunga ekirabo kya John Whiting omuri London. Akatooranwa kuba mukuru w'eishomero rya Drama, Yunivasite ya Ibadan kwonka akaremwa kutwara entebe egyo ahabw'okubohwa omu kwezi kwa munaana. N'obu araabe yaabaire ari omu kihome, omuzaano gwe ogurikwetwa The Lion and The Jewel gukagumizamu gwashohozibwa omuri Accra, Ghana omu Kwamwenda 1967. Omu Kwaikumi na kumwe, The Trials of Brother Jero and The Strong Breed bikashohozibwa aba Off-Broadway omu Greenwich Mews Theatre omuri New York City. Omuri 1968, Soyinka akatunga ekirabo kya Jock Campbell-New Statesman Award. Ekibiina kya Negro Ensemble Company kikashohoza Kongi's Harvest aha St. Mark's Theatre, New York.[32] Akavunuura D. O. Fagunwa's Ogboju Ode Ninu Igbo Irunmale kuruga omu rurimi rwa Yoruba kuza omu Rungyereza. Kikashohozibwa nka The Forest of a Thousand Demons: A Hunter's Saga. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == aqe40gcl62yts5jf2z5hffsn9j181x8 7254875 7254870 2026-07-18T09:42:31Z Rooth N 2608660 7254875 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === Bwanyima y'okuba Mukuru w'ekibiina ky'emizaano aha Yunivasite ya Ibadan, Soyinka akatandika kwejumba omu by'obutegyeki. Bwanyima y'amahe okuhamba obutegyeki omu kwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 1966, akabugana omu kihama Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, gavana w'amahe ow'amashuuma g'oburugwa izooba bwa Nigeria omu kugyezaho okuzibira orutaro rw'omunda omuri Nigeria.<ref>"[https://howng.com/professor-wole-soyinka-full-biographylife-and-news/ Professor Wole Soyinka Full Biography, Life And News]". ''howng.com''. 29 September 2015. Retrieved 16 July 2022.</ref> Akaza n'omuri Ẹnugu, ahu yabugaine mugyenzi we Omuyoruba, Victor Banjọ, orikukora na gavumenti ya Biafra. Soyinka, owaashabire obushagiki bw'abeebembezi b'amahe omu kicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba, akahitsya obutumwa bwa Banjo ahari Lieutenant Colonel Olusegun Obasanjo, owaabaire atoorainwe nk'omuduumizi w'amahe g'omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba. Omumwebazyo gw'akana, Soyinka agarukire omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, amahe ga Biafra gakatahirira ekicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba. Bwanyima y'okutwara oburengyerwa-izooba, Soyinka akabugana Obasanjo kumugambira ekigyendererwa ky'Ababiafra ahabwokuba Obasanjo akaba yaacwiremu kwegaita aha gavumenti ya Nigeria. Kwonka okutahirira kwa Biafra ahagati yóburegyerwa eizooba kikarugamu okuhoorera okwakozirwe amahe ga gavumenti eya federo, kandi orutaro rw'omunda rukatandika. Obasanjo akashoboorora gavumenti ya Nigeria orukiiko rwe na Soyinka, yarangirira Soyinka nk'omuheekyera, n'ahabw'ekyo akakwatwa ab'obushoborozi bwa federo kandi yaakomwa kumara emyezi 22.[29] Akahandiika ebihandiiko bingi n'byevugo arikujuumirira gavumenti ya Nigeria obu yaabaire ari omu kihome.[30] Omu kutandika kwa 1967, ebihandiiko bye Kongi’s Harvest na Idanre and Other Poems bikashohozibwa.[31] Ari na Tom Stoppard, akatunga ekirabo kya John Whiting omuri London. Akatooranwa kuba mukuru w'eishomero rya Drama, Yunivasite ya Ibadan kwonka akaremwa kutwara entebe egyo ahabw'okubohwa omu kwezi kwa munaana. N'obu araabe yaabaire ari omu kihome, omuzaano gwe ogurikwetwa The Lion and The Jewel gukagumizamu gwashohozibwa omuri Accra, Ghana omu Kwamwenda 1967. Omu Kwaikumi na kumwe, The Trials of Brother Jero and The Strong Breed bikashohozibwa aba Off-Broadway omu Greenwich Mews Theatre omuri New York City. Omuri 1968, Soyinka akatunga ekirabo kya Jock Campbell-New Statesman Award. Ekibiina kya Negro Ensemble Company kikashohoza Kongi's Harvest aha St. Mark's Theatre, New York.[32] Akavunuura D. O. Fagunwa's Ogboju Ode Ninu Igbo Irunmale kuruga omu rurimi rwa Yoruba kuza omu Rungyereza. Kikashohozibwa nka The Forest of a Thousand Demons: A Hunter's Saga. === Okurekurwa n'okushohoza ebitabo. === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == baro3auk9hxvfrf9d6x3txomrxk3oyj 7254879 7254875 2026-07-18T09:44:37Z Rooth N 2608660 7254879 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === Bwanyima y'okuba Mukuru w'ekibiina ky'emizaano aha Yunivasite ya Ibadan, Soyinka akatandika kwejumba omu by'obutegyeki. Bwanyima y'amahe okuhamba obutegyeki omu kwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 1966, akabugana omu kihama Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, gavana w'amahe ow'amashuuma g'oburugwa izooba bwa Nigeria omu kugyezaho okuzibira orutaro rw'omunda omuri Nigeria.<ref>"[https://howng.com/professor-wole-soyinka-full-biographylife-and-news/ Professor Wole Soyinka Full Biography, Life And News]". ''howng.com''. 29 September 2015. Retrieved 16 July 2022.</ref> Akaza n'omuri Ẹnugu, ahu yabugaine mugyenzi we Omuyoruba, Victor Banjọ, orikukora na gavumenti ya Biafra. Soyinka, owaashabire obushagiki bw'abeebembezi b'amahe omu kicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba, akahitsya obutumwa bwa Banjo ahari Lieutenant Colonel Olusegun Obasanjo, owaabaire atoorainwe nk'omuduumizi w'amahe g'omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba. Omumwebazyo gw'akana, Soyinka agarukire omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, amahe ga Biafra gakatahirira ekicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba. Bwanyima y'okutwara oburengyerwa-izooba, Soyinka akabugana Obasanjo kumugambira ekigyendererwa ky'Ababiafra ahabwokuba Obasanjo akaba yaacwiremu kwegaita aha gavumenti ya Nigeria. Kwonka okutahirira kwa Biafra ahagati yóburegyerwa eizooba kikarugamu okuhoorera okwakozirwe amahe ga gavumenti eya federo, kandi orutaro rw'omunda rukatandika. Obasanjo akashoboorora gavumenti ya Nigeria orukiiko rwe na Soyinka, yarangirira Soyinka nk'omuheekyera, n'ahabw'ekyo akakwatwa ab'obushoborozi bwa federo kandi yaakomwa kumara emyezi 22.<ref>"[https://edition.cnn.com/2009/WORLD/africa/07/27/wole.soyinka/index.html Wole Soyinka: Nigeria's Nobel Laureate]". ''[[:en:CNN|CNN]]''. 1 August 2009. Retrieved 9 January 2026.</ref> Akahandiika ebihandiiko bingi n'byevugo arikujuumirira gavumenti ya Nigeria obu yaabaire ari omu kihome.[30] Omu kutandika kwa 1967, ebihandiiko bye Kongi’s Harvest na Idanre and Other Poems bikashohozibwa.[31] Ari na Tom Stoppard, akatunga ekirabo kya John Whiting omuri London. Akatooranwa kuba mukuru w'eishomero rya Drama, Yunivasite ya Ibadan kwonka akaremwa kutwara entebe egyo ahabw'okubohwa omu kwezi kwa munaana. N'obu araabe yaabaire ari omu kihome, omuzaano gwe ogurikwetwa The Lion and The Jewel gukagumizamu gwashohozibwa omuri Accra, Ghana omu Kwamwenda 1967. Omu Kwaikumi na kumwe, The Trials of Brother Jero and The Strong Breed bikashohozibwa aba Off-Broadway omu Greenwich Mews Theatre omuri New York City. Omuri 1968, Soyinka akatunga ekirabo kya Jock Campbell-New Statesman Award. Ekibiina kya Negro Ensemble Company kikashohoza Kongi's Harvest aha St. Mark's Theatre, New York.[32] Akavunuura D. O. Fagunwa's Ogboju Ode Ninu Igbo Irunmale kuruga omu rurimi rwa Yoruba kuza omu Rungyereza. Kikashohozibwa nka The Forest of a Thousand Demons: A Hunter's Saga. === Okurekurwa n'okushohoza ebitabo. === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 38a0p9o1fyjp7b5z0vclgznykwgi7la 7254883 7254879 2026-07-18T09:45:07Z Rooth N 2608660 7254883 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === Bwanyima y'okuba Mukuru w'ekibiina ky'emizaano aha Yunivasite ya Ibadan, Soyinka akatandika kwejumba omu by'obutegyeki. Bwanyima y'amahe okuhamba obutegyeki omu kwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 1966, akabugana omu kihama Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, gavana w'amahe ow'amashuuma g'oburugwa izooba bwa Nigeria omu kugyezaho okuzibira orutaro rw'omunda omuri Nigeria.<ref>"[https://howng.com/professor-wole-soyinka-full-biographylife-and-news/ Professor Wole Soyinka Full Biography, Life And News]". ''howng.com''. 29 September 2015. Retrieved 16 July 2022.</ref> Akaza n'omuri Ẹnugu, ahu yabugaine mugyenzi we Omuyoruba, Victor Banjọ, orikukora na gavumenti ya Biafra. Soyinka, owaashabire obushagiki bw'abeebembezi b'amahe omu kicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba, akahitsya obutumwa bwa Banjo ahari Lieutenant Colonel Olusegun Obasanjo, owaabaire atoorainwe nk'omuduumizi w'amahe g'omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba. Omumwebazyo gw'akana, Soyinka agarukire omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, amahe ga Biafra gakatahirira ekicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba. Bwanyima y'okutwara oburengyerwa-izooba, Soyinka akabugana Obasanjo kumugambira ekigyendererwa ky'Ababiafra ahabwokuba Obasanjo akaba yaacwiremu kwegaita aha gavumenti ya Nigeria. Kwonka okutahirira kwa Biafra ahagati yóburegyerwa eizooba kikarugamu okuhoorera okwakozirwe amahe ga gavumenti eya federo, kandi orutaro rw'omunda rukatandika. Obasanjo akashoboorora gavumenti ya Nigeria orukiiko rwe na Soyinka, yarangirira Soyinka nk'omuheekyera, n'ahabw'ekyo akakwatwa ab'obushoborozi bwa federo kandi yaakomwa kumara emyezi 22.<ref>"[https://edition.cnn.com/2009/WORLD/africa/07/27/wole.soyinka/index.html Wole Soyinka: Nigeria's Nobel Laureate]". ''[[:en:CNN|CNN]]''. 1 August 2009. Retrieved 9 January 2026.</ref> Akahandiika ebihandiiko bingi n'byevugo arikujuumirira gavumenti ya Nigeria obu yaabaire ari omu kihome.<ref>Soyinka, Wole (2006), ''You Must Set Forth at Dawn'', p. 6.</ref> Omu kutandika kwa 1967, ebihandiiko bye Kongi’s Harvest na Idanre and Other Poems bikashohozibwa.[31] Ari na Tom Stoppard, akatunga ekirabo kya John Whiting omuri London. Akatooranwa kuba mukuru w'eishomero rya Drama, Yunivasite ya Ibadan kwonka akaremwa kutwara entebe egyo ahabw'okubohwa omu kwezi kwa munaana. N'obu araabe yaabaire ari omu kihome, omuzaano gwe ogurikwetwa The Lion and The Jewel gukagumizamu gwashohozibwa omuri Accra, Ghana omu Kwamwenda 1967. Omu Kwaikumi na kumwe, The Trials of Brother Jero and The Strong Breed bikashohozibwa aba Off-Broadway omu Greenwich Mews Theatre omuri New York City. Omuri 1968, Soyinka akatunga ekirabo kya Jock Campbell-New Statesman Award. Ekibiina kya Negro Ensemble Company kikashohoza Kongi's Harvest aha St. Mark's Theatre, New York.[32] Akavunuura D. O. Fagunwa's Ogboju Ode Ninu Igbo Irunmale kuruga omu rurimi rwa Yoruba kuza omu Rungyereza. Kikashohozibwa nka The Forest of a Thousand Demons: A Hunter's Saga. === Okurekurwa n'okushohoza ebitabo. === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == i1czangykz20zbexfj6hr7dfxom3kel 7254886 7254883 2026-07-18T09:46:11Z Rooth N 2608660 7254886 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === Bwanyima y'okuba Mukuru w'ekibiina ky'emizaano aha Yunivasite ya Ibadan, Soyinka akatandika kwejumba omu by'obutegyeki. Bwanyima y'amahe okuhamba obutegyeki omu kwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 1966, akabugana omu kihama Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, gavana w'amahe ow'amashuuma g'oburugwa izooba bwa Nigeria omu kugyezaho okuzibira orutaro rw'omunda omuri Nigeria.<ref>"[https://howng.com/professor-wole-soyinka-full-biographylife-and-news/ Professor Wole Soyinka Full Biography, Life And News]". ''howng.com''. 29 September 2015. Retrieved 16 July 2022.</ref> Akaza n'omuri Ẹnugu, ahu yabugaine mugyenzi we Omuyoruba, Victor Banjọ, orikukora na gavumenti ya Biafra. Soyinka, owaashabire obushagiki bw'abeebembezi b'amahe omu kicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba, akahitsya obutumwa bwa Banjo ahari Lieutenant Colonel Olusegun Obasanjo, owaabaire atoorainwe nk'omuduumizi w'amahe g'omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba. Omumwebazyo gw'akana, Soyinka agarukire omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, amahe ga Biafra gakatahirira ekicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba. Bwanyima y'okutwara oburengyerwa-izooba, Soyinka akabugana Obasanjo kumugambira ekigyendererwa ky'Ababiafra ahabwokuba Obasanjo akaba yaacwiremu kwegaita aha gavumenti ya Nigeria. Kwonka okutahirira kwa Biafra ahagati yóburegyerwa eizooba kikarugamu okuhoorera okwakozirwe amahe ga gavumenti eya federo, kandi orutaro rw'omunda rukatandika. Obasanjo akashoboorora gavumenti ya Nigeria orukiiko rwe na Soyinka, yarangirira Soyinka nk'omuheekyera, n'ahabw'ekyo akakwatwa ab'obushoborozi bwa federo kandi yaakomwa kumara emyezi 22.<ref>"[https://edition.cnn.com/2009/WORLD/africa/07/27/wole.soyinka/index.html Wole Soyinka: Nigeria's Nobel Laureate]". ''[[:en:CNN|CNN]]''. 1 August 2009. Retrieved 9 January 2026.</ref> Akahandiika ebihandiiko bingi n'byevugo arikujuumirira gavumenti ya Nigeria obu yaabaire ari omu kihome.<ref>Soyinka, Wole (2006), ''You Must Set Forth at Dawn'', p. 6.</ref> Omu kutandika kwa 1967, ebihandiiko bye Kongi’s Harvest na Idanre and Other Poems bikashohozibwa.<ref>"[https://ebooks.inflibnet.ac.in/engp06/chapter/wole-soyinka-kongis-harvest/ Wole Soyinka, Kongi's Harvest – African & Caribbean Writing in English]". ''ebooks.inflibnet.ac.in''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Ari na Tom Stoppard, akatunga ekirabo kya John Whiting omuri London. Akatooranwa kuba mukuru w'eishomero rya Drama, Yunivasite ya Ibadan kwonka akaremwa kutwara entebe egyo ahabw'okubohwa omu kwezi kwa munaana. N'obu araabe yaabaire ari omu kihome, omuzaano gwe ogurikwetwa The Lion and The Jewel gukagumizamu gwashohozibwa omuri Accra, Ghana omu Kwamwenda 1967. Omu Kwaikumi na kumwe, The Trials of Brother Jero and The Strong Breed bikashohozibwa aba Off-Broadway omu Greenwich Mews Theatre omuri New York City. Omuri 1968, Soyinka akatunga ekirabo kya Jock Campbell-New Statesman Award. Ekibiina kya Negro Ensemble Company kikashohoza Kongi's Harvest aha St. Mark's Theatre, New York.[32] Akavunuura D. O. Fagunwa's Ogboju Ode Ninu Igbo Irunmale kuruga omu rurimi rwa Yoruba kuza omu Rungyereza. Kikashohozibwa nka The Forest of a Thousand Demons: A Hunter's Saga. === Okurekurwa n'okushohoza ebitabo. === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == aln12g2xmncgdk2age7bradn6v5sub2 7254888 7254886 2026-07-18T09:48:05Z Rooth N 2608660 7254888 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === Bwanyima y'okuba Mukuru w'ekibiina ky'emizaano aha Yunivasite ya Ibadan, Soyinka akatandika kwejumba omu by'obutegyeki. Bwanyima y'amahe okuhamba obutegyeki omu kwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 1966, akabugana omu kihama Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, gavana w'amahe ow'amashuuma g'oburugwa izooba bwa Nigeria omu kugyezaho okuzibira orutaro rw'omunda omuri Nigeria.<ref>"[https://howng.com/professor-wole-soyinka-full-biographylife-and-news/ Professor Wole Soyinka Full Biography, Life And News]". ''howng.com''. 29 September 2015. Retrieved 16 July 2022.</ref> Akaza n'omuri Ẹnugu, ahu yabugaine mugyenzi we Omuyoruba, Victor Banjọ, orikukora na gavumenti ya Biafra. Soyinka, owaashabire obushagiki bw'abeebembezi b'amahe omu kicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba, akahitsya obutumwa bwa Banjo ahari Lieutenant Colonel Olusegun Obasanjo, owaabaire atoorainwe nk'omuduumizi w'amahe g'omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba. Omumwebazyo gw'akana, Soyinka agarukire omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, amahe ga Biafra gakatahirira ekicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba. Bwanyima y'okutwara oburengyerwa-izooba, Soyinka akabugana Obasanjo kumugambira ekigyendererwa ky'Ababiafra ahabwokuba Obasanjo akaba yaacwiremu kwegaita aha gavumenti ya Nigeria. Kwonka okutahirira kwa Biafra ahagati yóburegyerwa eizooba kikarugamu okuhoorera okwakozirwe amahe ga gavumenti eya federo, kandi orutaro rw'omunda rukatandika. Obasanjo akashoboorora gavumenti ya Nigeria orukiiko rwe na Soyinka, yarangirira Soyinka nk'omuheekyera, n'ahabw'ekyo akakwatwa ab'obushoborozi bwa federo kandi yaakomwa kumara emyezi 22.<ref>"[https://edition.cnn.com/2009/WORLD/africa/07/27/wole.soyinka/index.html Wole Soyinka: Nigeria's Nobel Laureate]". ''[[:en:CNN|CNN]]''. 1 August 2009. Retrieved 9 January 2026.</ref> Akahandiika ebihandiiko bingi n'byevugo arikujuumirira gavumenti ya Nigeria obu yaabaire ari omu kihome.<ref>Soyinka, Wole (2006), ''You Must Set Forth at Dawn'', p. 6.</ref> Omu kutandika kwa 1967, ebihandiiko bye Kongi’s Harvest na Idanre and Other Poems bikashohozibwa.<ref>"[https://ebooks.inflibnet.ac.in/engp06/chapter/wole-soyinka-kongis-harvest/ Wole Soyinka, Kongi's Harvest – African & Caribbean Writing in English]". ''ebooks.inflibnet.ac.in''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Ari na Tom Stoppard, akatunga ekirabo kya John Whiting omuri London. Akatooranwa kuba mukuru w'eishomero rya Drama, Yunivasite ya Ibadan kwonka akaremwa kutwara entebe egyo ahabw'okubohwa omu kwezi kwa munaana. N'obu araabe yaabaire ari omu kihome, omuzaano gwe ogurikwetwa The Lion and The Jewel gukagumizamu gwashohozibwa omuri Accra, Ghana omu Kwamwenda 1967. Omu Kwaikumi na kumwe, The Trials of Brother Jero and The Strong Breed bikashohozibwa aba Off-Broadway omu Greenwich Mews Theatre omuri New York City. Omuri 1968, Soyinka akatunga ekirabo kya Jock Campbell-New Statesman Award. Ekibiina kya Negro Ensemble Company kikashohoza Kongi's Harvest aha St. Mark's Theatre, New York.<ref>"[https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,838330,00.html Theater: Kongi's Harvest]". ''Time''. 26 April 1968. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]]&#x20;[https://search.worldcat.org/issn/0040-781X 0040-781X]. Retrieved 7 May 2022.</ref> Akavunuura D. O. Fagunwa's Ogboju Ode Ninu Igbo Irunmale kuruga omu rurimi rwa Yoruba kuza omu Rungyereza. Kikashohozibwa nka The Forest of a Thousand Demons: A Hunter's Saga. === Okurekurwa n'okushohoza ebitabo. === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 0xozttoba1071fmaiktxsn2tmiqqlbm 7254893 7254888 2026-07-18T09:50:24Z Rooth N 2608660 7254893 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === Bwanyima y'okuba Mukuru w'ekibiina ky'emizaano aha Yunivasite ya Ibadan, Soyinka akatandika kwejumba omu by'obutegyeki. Bwanyima y'amahe okuhamba obutegyeki omu kwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 1966, akabugana omu kihama Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, gavana w'amahe ow'amashuuma g'oburugwa izooba bwa Nigeria omu kugyezaho okuzibira orutaro rw'omunda omuri Nigeria.<ref>"[https://howng.com/professor-wole-soyinka-full-biographylife-and-news/ Professor Wole Soyinka Full Biography, Life And News]". ''howng.com''. 29 September 2015. Retrieved 16 July 2022.</ref> Akaza n'omuri Ẹnugu, ahu yabugaine mugyenzi we Omuyoruba, Victor Banjọ, orikukora na gavumenti ya Biafra. Soyinka, owaashabire obushagiki bw'abeebembezi b'amahe omu kicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba, akahitsya obutumwa bwa Banjo ahari Lieutenant Colonel Olusegun Obasanjo, owaabaire atoorainwe nk'omuduumizi w'amahe g'omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba. Omumwebazyo gw'akana, Soyinka agarukire omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, amahe ga Biafra gakatahirira ekicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba. Bwanyima y'okutwara oburengyerwa-izooba, Soyinka akabugana Obasanjo kumugambira ekigyendererwa ky'Ababiafra ahabwokuba Obasanjo akaba yaacwiremu kwegaita aha gavumenti ya Nigeria. Kwonka okutahirira kwa Biafra ahagati yóburegyerwa eizooba kikarugamu okuhoorera okwakozirwe amahe ga gavumenti eya federo, kandi orutaro rw'omunda rukatandika. Obasanjo akashoboorora gavumenti ya Nigeria orukiiko rwe na Soyinka, yarangirira Soyinka nk'omuheekyera, n'ahabw'ekyo akakwatwa ab'obushoborozi bwa federo kandi yaakomwa kumara emyezi 22.<ref>"[https://edition.cnn.com/2009/WORLD/africa/07/27/wole.soyinka/index.html Wole Soyinka: Nigeria's Nobel Laureate]". ''[[:en:CNN|CNN]]''. 1 August 2009. Retrieved 9 January 2026.</ref> Akahandiika ebihandiiko bingi n'byevugo arikujuumirira gavumenti ya Nigeria obu yaabaire ari omu kihome.<ref>Soyinka, Wole (2006), ''You Must Set Forth at Dawn'', p. 6.</ref> Omu kutandika kwa 1967, ebihandiiko bye Kongi’s Harvest na Idanre and Other Poems bikashohozibwa.<ref>"[https://ebooks.inflibnet.ac.in/engp06/chapter/wole-soyinka-kongis-harvest/ Wole Soyinka, Kongi's Harvest – African & Caribbean Writing in English]". ''ebooks.inflibnet.ac.in''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Ari na Tom Stoppard, akatunga ekirabo kya John Whiting omuri London. Akatooranwa kuba mukuru w'eishomero rya Drama, Yunivasite ya Ibadan kwonka akaremwa kutwara entebe egyo ahabw'okubohwa omu kwezi kwa munaana. N'obu araabe yaabaire ari omu kihome, omuzaano gwe ogurikwetwa The Lion and The Jewel gukagumizamu gwashohozibwa omuri Accra, Ghana omu Kwamwenda 1967. Omu Kwaikumi na kumwe, The Trials of Brother Jero and The Strong Breed bikashohozibwa aba Off-Broadway omu Greenwich Mews Theatre omuri New York City. Omuri 1968, Soyinka akatunga ekirabo kya Jock Campbell-New Statesman Award. Ekibiina kya Negro Ensemble Company kikashohoza Kongi's Harvest aha St. Mark's Theatre, New York.<ref>"[https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,838330,00.html Theater: Kongi's Harvest]". ''Time''. 26 April 1968. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]]&#x20;[https://search.worldcat.org/issn/0040-781X 0040-781X]. Retrieved 7 May 2022.</ref> Akavunuura D. O. Fagunwa's Ogboju Ode Ninu Igbo Irunmale kuruga omu rurimi rwa Yoruba kuza omu Rungyereza. Kikashohozibwa nka The Forest of a Thousand Demons: A Hunter's Saga. === Okurekurwa n'okushohoza ebitabo. === Omu Okwaikumi 1969, emyezi mikye erikuburayo orutaro rw'omunda rukahwa, okusaasira kukarangirirwa, Soyinka hamwe n'abandi basibe b'eby'obutegyeki barekurwa.[33] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 2zx8iy9lod7f6bbs77rbmu9amhpxmhk 7254895 7254893 2026-07-18T09:51:15Z Rooth N 2608660 7254895 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === Bwanyima y'okuba Mukuru w'ekibiina ky'emizaano aha Yunivasite ya Ibadan, Soyinka akatandika kwejumba omu by'obutegyeki. Bwanyima y'amahe okuhamba obutegyeki omu kwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 1966, akabugana omu kihama Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, gavana w'amahe ow'amashuuma g'oburugwa izooba bwa Nigeria omu kugyezaho okuzibira orutaro rw'omunda omuri Nigeria.<ref>"[https://howng.com/professor-wole-soyinka-full-biographylife-and-news/ Professor Wole Soyinka Full Biography, Life And News]". ''howng.com''. 29 September 2015. Retrieved 16 July 2022.</ref> Akaza n'omuri Ẹnugu, ahu yabugaine mugyenzi we Omuyoruba, Victor Banjọ, orikukora na gavumenti ya Biafra. Soyinka, owaashabire obushagiki bw'abeebembezi b'amahe omu kicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba, akahitsya obutumwa bwa Banjo ahari Lieutenant Colonel Olusegun Obasanjo, owaabaire atoorainwe nk'omuduumizi w'amahe g'omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba. Omumwebazyo gw'akana, Soyinka agarukire omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, amahe ga Biafra gakatahirira ekicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba. Bwanyima y'okutwara oburengyerwa-izooba, Soyinka akabugana Obasanjo kumugambira ekigyendererwa ky'Ababiafra ahabwokuba Obasanjo akaba yaacwiremu kwegaita aha gavumenti ya Nigeria. Kwonka okutahirira kwa Biafra ahagati yóburegyerwa eizooba kikarugamu okuhoorera okwakozirwe amahe ga gavumenti eya federo, kandi orutaro rw'omunda rukatandika. Obasanjo akashoboorora gavumenti ya Nigeria orukiiko rwe na Soyinka, yarangirira Soyinka nk'omuheekyera, n'ahabw'ekyo akakwatwa ab'obushoborozi bwa federo kandi yaakomwa kumara emyezi 22.<ref>"[https://edition.cnn.com/2009/WORLD/africa/07/27/wole.soyinka/index.html Wole Soyinka: Nigeria's Nobel Laureate]". ''[[:en:CNN|CNN]]''. 1 August 2009. Retrieved 9 January 2026.</ref> Akahandiika ebihandiiko bingi n'byevugo arikujuumirira gavumenti ya Nigeria obu yaabaire ari omu kihome.<ref>Soyinka, Wole (2006), ''You Must Set Forth at Dawn'', p. 6.</ref> Omu kutandika kwa 1967, ebihandiiko bye Kongi’s Harvest na Idanre and Other Poems bikashohozibwa.<ref>"[https://ebooks.inflibnet.ac.in/engp06/chapter/wole-soyinka-kongis-harvest/ Wole Soyinka, Kongi's Harvest – African & Caribbean Writing in English]". ''ebooks.inflibnet.ac.in''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Ari na Tom Stoppard, akatunga ekirabo kya John Whiting omuri London. Akatooranwa kuba mukuru w'eishomero rya Drama, Yunivasite ya Ibadan kwonka akaremwa kutwara entebe egyo ahabw'okubohwa omu kwezi kwa munaana. N'obu araabe yaabaire ari omu kihome, omuzaano gwe ogurikwetwa The Lion and The Jewel gukagumizamu gwashohozibwa omuri Accra, Ghana omu Kwamwenda 1967. Omu Kwaikumi na kumwe, The Trials of Brother Jero and The Strong Breed bikashohozibwa aba Off-Broadway omu Greenwich Mews Theatre omuri New York City. Omuri 1968, Soyinka akatunga ekirabo kya Jock Campbell-New Statesman Award. Ekibiina kya Negro Ensemble Company kikashohoza Kongi's Harvest aha St. Mark's Theatre, New York.<ref>"[https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,838330,00.html Theater: Kongi's Harvest]". ''Time''. 26 April 1968. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]]&#x20;[https://search.worldcat.org/issn/0040-781X 0040-781X]. Retrieved 7 May 2022.</ref> Akavunuura D. O. Fagunwa's Ogboju Ode Ninu Igbo Irunmale kuruga omu rurimi rwa Yoruba kuza omu Rungyereza. Kikashohozibwa nka The Forest of a Thousand Demons: A Hunter's Saga. === Okurekurwa n'okushohoza ebitabo. === Omu Okwaikumi 1969, emyezi mikye erikuburayo orutaro rw'omunda rukahwa, okusaasira kukarangirirwa, Soyinka hamwe n'abandi basibe b'eby'obutegyeki barekurwa.<ref>PEN America (16 April 2012). "[https://pen.org/case-histories-wole-soyinka/ Case Histories: Wole Soyinka]". ''PEN America''. Retrieved 29 September 2020.</ref> == Ebihandiiko ebirikugambwaho == gla3jnemgn1iypv9l1vrqgho0k12yir 7254898 7254895 2026-07-18T09:59:32Z Rooth N 2608660 7254898 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === Bwanyima y'okuba Mukuru w'ekibiina ky'emizaano aha Yunivasite ya Ibadan, Soyinka akatandika kwejumba omu by'obutegyeki. Bwanyima y'amahe okuhamba obutegyeki omu kwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 1966, akabugana omu kihama Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, gavana w'amahe ow'amashuuma g'oburugwa izooba bwa Nigeria omu kugyezaho okuzibira orutaro rw'omunda omuri Nigeria.<ref>"[https://howng.com/professor-wole-soyinka-full-biographylife-and-news/ Professor Wole Soyinka Full Biography, Life And News]". ''howng.com''. 29 September 2015. Retrieved 16 July 2022.</ref> Akaza n'omuri Ẹnugu, ahu yabugaine mugyenzi we Omuyoruba, Victor Banjọ, orikukora na gavumenti ya Biafra. Soyinka, owaashabire obushagiki bw'abeebembezi b'amahe omu kicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba, akahitsya obutumwa bwa Banjo ahari Lieutenant Colonel Olusegun Obasanjo, owaabaire atoorainwe nk'omuduumizi w'amahe g'omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba. Omumwebazyo gw'akana, Soyinka agarukire omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, amahe ga Biafra gakatahirira ekicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba. Bwanyima y'okutwara oburengyerwa-izooba, Soyinka akabugana Obasanjo kumugambira ekigyendererwa ky'Ababiafra ahabwokuba Obasanjo akaba yaacwiremu kwegaita aha gavumenti ya Nigeria. Kwonka okutahirira kwa Biafra ahagati yóburegyerwa eizooba kikarugamu okuhoorera okwakozirwe amahe ga gavumenti eya federo, kandi orutaro rw'omunda rukatandika. Obasanjo akashoboorora gavumenti ya Nigeria orukiiko rwe na Soyinka, yarangirira Soyinka nk'omuheekyera, n'ahabw'ekyo akakwatwa ab'obushoborozi bwa federo kandi yaakomwa kumara emyezi 22.<ref>"[https://edition.cnn.com/2009/WORLD/africa/07/27/wole.soyinka/index.html Wole Soyinka: Nigeria's Nobel Laureate]". ''[[:en:CNN|CNN]]''. 1 August 2009. Retrieved 9 January 2026.</ref> Akahandiika ebihandiiko bingi n'byevugo arikujuumirira gavumenti ya Nigeria obu yaabaire ari omu kihome.<ref>Soyinka, Wole (2006), ''You Must Set Forth at Dawn'', p. 6.</ref> Omu kutandika kwa 1967, ebihandiiko bye Kongi’s Harvest na Idanre and Other Poems bikashohozibwa.<ref>"[https://ebooks.inflibnet.ac.in/engp06/chapter/wole-soyinka-kongis-harvest/ Wole Soyinka, Kongi's Harvest – African & Caribbean Writing in English]". ''ebooks.inflibnet.ac.in''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Ari na Tom Stoppard, akatunga ekirabo kya John Whiting omuri London. Akatooranwa kuba mukuru w'eishomero rya Drama, Yunivasite ya Ibadan kwonka akaremwa kutwara entebe egyo ahabw'okubohwa omu kwezi kwa munaana. N'obu araabe yaabaire ari omu kihome, omuzaano gwe ogurikwetwa The Lion and The Jewel gukagumizamu gwashohozibwa omuri Accra, Ghana omu Kwamwenda 1967. Omu Kwaikumi na kumwe, The Trials of Brother Jero and The Strong Breed bikashohozibwa aba Off-Broadway omu Greenwich Mews Theatre omuri New York City. Omuri 1968, Soyinka akatunga ekirabo kya Jock Campbell-New Statesman Award. Ekibiina kya Negro Ensemble Company kikashohoza Kongi's Harvest aha St. Mark's Theatre, New York.<ref>"[https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,838330,00.html Theater: Kongi's Harvest]". ''Time''. 26 April 1968. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]]&#x20;[https://search.worldcat.org/issn/0040-781X 0040-781X]. Retrieved 7 May 2022.</ref> Akavunuura D. O. Fagunwa's Ogboju Ode Ninu Igbo Irunmale kuruga omu rurimi rwa Yoruba kuza omu Rungyereza. Kikashohozibwa nka The Forest of a Thousand Demons: A Hunter's Saga. === Okurekurwa n'okushohoza ebitabo. === Omu Okwaikumi 1969, emyezi mikye erikuburayo orutaro rw'omunda rukahwa, okusaasira kukarangirirwa, Soyinka hamwe n'abandi basibe b'eby'obutegyeki barekurwa.<ref>PEN America (16 April 2012). "[https://pen.org/case-histories-wole-soyinka/ Case Histories: Wole Soyinka]". ''PEN America''. Retrieved 29 September 2020.</ref> Omu myezi mikye y'okubanza bwanyima y'okurekurwa kwe, Soyinka akaguma aha faamu ya munywani we omu mashuuma ga Bufaransa, ahu yaasherwire kuhuumuraho wenka. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == nv6wv6p6cg9r78925bbnnwizcxyb0eq 7254902 7254898 2026-07-18T10:01:04Z Rooth N 2608660 7254902 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === Bwanyima y'okuba Mukuru w'ekibiina ky'emizaano aha Yunivasite ya Ibadan, Soyinka akatandika kwejumba omu by'obutegyeki. Bwanyima y'amahe okuhamba obutegyeki omu kwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 1966, akabugana omu kihama Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, gavana w'amahe ow'amashuuma g'oburugwa izooba bwa Nigeria omu kugyezaho okuzibira orutaro rw'omunda omuri Nigeria.<ref>"[https://howng.com/professor-wole-soyinka-full-biographylife-and-news/ Professor Wole Soyinka Full Biography, Life And News]". ''howng.com''. 29 September 2015. Retrieved 16 July 2022.</ref> Akaza n'omuri Ẹnugu, ahu yabugaine mugyenzi we Omuyoruba, Victor Banjọ, orikukora na gavumenti ya Biafra. Soyinka, owaashabire obushagiki bw'abeebembezi b'amahe omu kicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba, akahitsya obutumwa bwa Banjo ahari Lieutenant Colonel Olusegun Obasanjo, owaabaire atoorainwe nk'omuduumizi w'amahe g'omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba. Omumwebazyo gw'akana, Soyinka agarukire omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, amahe ga Biafra gakatahirira ekicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba. Bwanyima y'okutwara oburengyerwa-izooba, Soyinka akabugana Obasanjo kumugambira ekigyendererwa ky'Ababiafra ahabwokuba Obasanjo akaba yaacwiremu kwegaita aha gavumenti ya Nigeria. Kwonka okutahirira kwa Biafra ahagati yóburegyerwa eizooba kikarugamu okuhoorera okwakozirwe amahe ga gavumenti eya federo, kandi orutaro rw'omunda rukatandika. Obasanjo akashoboorora gavumenti ya Nigeria orukiiko rwe na Soyinka, yarangirira Soyinka nk'omuheekyera, n'ahabw'ekyo akakwatwa ab'obushoborozi bwa federo kandi yaakomwa kumara emyezi 22.<ref>"[https://edition.cnn.com/2009/WORLD/africa/07/27/wole.soyinka/index.html Wole Soyinka: Nigeria's Nobel Laureate]". ''[[:en:CNN|CNN]]''. 1 August 2009. Retrieved 9 January 2026.</ref> Akahandiika ebihandiiko bingi n'byevugo arikujuumirira gavumenti ya Nigeria obu yaabaire ari omu kihome.<ref>Soyinka, Wole (2006), ''You Must Set Forth at Dawn'', p. 6.</ref> Omu kutandika kwa 1967, ebihandiiko bye Kongi’s Harvest na Idanre and Other Poems bikashohozibwa.<ref>"[https://ebooks.inflibnet.ac.in/engp06/chapter/wole-soyinka-kongis-harvest/ Wole Soyinka, Kongi's Harvest – African & Caribbean Writing in English]". ''ebooks.inflibnet.ac.in''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Ari na Tom Stoppard, akatunga ekirabo kya John Whiting omuri London. Akatooranwa kuba mukuru w'eishomero rya Drama, Yunivasite ya Ibadan kwonka akaremwa kutwara entebe egyo ahabw'okubohwa omu kwezi kwa munaana. N'obu araabe yaabaire ari omu kihome, omuzaano gwe ogurikwetwa The Lion and The Jewel gukagumizamu gwashohozibwa omuri Accra, Ghana omu Kwamwenda 1967. Omu Kwaikumi na kumwe, The Trials of Brother Jero and The Strong Breed bikashohozibwa aba Off-Broadway omu Greenwich Mews Theatre omuri New York City. Omuri 1968, Soyinka akatunga ekirabo kya Jock Campbell-New Statesman Award. Ekibiina kya Negro Ensemble Company kikashohoza Kongi's Harvest aha St. Mark's Theatre, New York.<ref>"[https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,838330,00.html Theater: Kongi's Harvest]". ''Time''. 26 April 1968. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]]&#x20;[https://search.worldcat.org/issn/0040-781X 0040-781X]. Retrieved 7 May 2022.</ref> Akavunuura D. O. Fagunwa's Ogboju Ode Ninu Igbo Irunmale kuruga omu rurimi rwa Yoruba kuza omu Rungyereza. Kikashohozibwa nka The Forest of a Thousand Demons: A Hunter's Saga. === Okurekurwa n'okushohoza ebitabo. === Omu Okwaikumi 1969, emyezi mikye erikuburayo orutaro rw'omunda rukahwa, okusaasira kukarangirirwa, Soyinka hamwe n'abandi basibe b'eby'obutegyeki barekurwa.<ref>PEN America (16 April 2012). "[https://pen.org/case-histories-wole-soyinka/ Case Histories: Wole Soyinka]". ''PEN America''. Retrieved 29 September 2020.</ref> Omu myezi mikye y'okubanza bwanyima y'okurekurwa kwe, Soyinka akaguma aha faamu ya munywani we omu mashuuma ga Bufaransa, ahu yaasherwire kuhuumuraho wenka. Akahandiika The Bacchae of Euripides (1969), ekihandiiko kihindwiremu kushushana enfumu ya Pentheus.[34] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == tg1mrnhtaivhzkiilm01e5uhzad8mbb 7254903 7254902 2026-07-18T10:03:17Z Rooth N 2608660 7254903 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] '''Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka'''<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola] 2021, p.&#x20;34.</ref>''', a'''kazaarwa 13 Okwamushanju 1934) n'omuhandiiki Omunigeria, w'emizaano, kandi omuhandiiki w'ebitabo. Akahandiika ebitabo bishatu, by'ebitabo by'emigane mikye eikumi, ebitabo mushanju by'ebyevugo, ebitabo by'emizaano abiri na bitaano, hamwe n'ebitabo bitaano by'ebirikumukwataho.<ref name=":2">Gibbs, James (1986). ''Wole Soyinka''. Basingstoke: [[:en:Macmillan_Publishers|Macmillan]]. p.&#x20;3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9780333305287|9780333305287]]</bdi>.</ref> Ahandiikire ebitabo bibiri ebivunwirwe hamwe n'ebicweka bingi hamwe n'ebitebyo bikye bikye by'okuhandiikisa empapura z'amakuru hamwe n'ebitabo by'obwire bukye. Akaheebwa ekirabo kya Nobel eky'omwaka 1986 omu by'obuhangwa ahabw'okugira ngu akaba naashwijuma "ebintu bingi ebirikukwata aha buhangwa hamwe n'orurimi rw'okwevuga ahabirikukwata aha kubaho kw'abantu".<ref>Abdullahi, Idowu (11 October 2024). "[https://punchng.com/nobel-laureate-award-exposed-me-to-danger-wole-soyinka/ Nobel Laureate award exposed me to danger]". ''[[:en:The_Punch|The Punch]]''. Retrieved 6 January 2026.</ref> Akazaarwa omu ka y'Abakurisitaayo Abayoruba omuri Aké, Abeokuta.<ref>"[https://dawncommission.org/professor-wole-soyinka/ Professor Wole Soyinka – DAWN Commission]". Retrieved 18 February 2026.</ref><ref name=":0">"[https://wolesoyinkalecture.org/about-wole-soyinka-2/ About Wole Soyinka]". ''Wole Soyinka Lecture Series''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Soyinka akatunga obwegyese obw'okumutebeekanisa aha Government College, Ibadan kandi yaagyenda aha University College Ibadan. Omu bwire bw'obwegyese bwe, akatandikaho ekibiina kya Pyrate Confraternity.<ref name=":0" /> Soyinka akaruga Nigeria yaaza Bungyereza kwega aha Yunivasite ya Leeds. Omu bwire obwo, niwe yaabaire ari omuhandiiki w'akatabo ka yunivasite, The Eagle, atakabaire muhandiiki ow'obutwire omu myaka ya 1950.<ref>"[https://www.narrativelandscape.com/product_author/wole-soyinka/ Wole Soyinka – Narrative Landscape Press]". Retrieved 18 February 2026.</ref> Omuri Bungyereza, akatandika kuhandiika ebitebyo bigufu n'okukora ebihandiiko aha BBC Lecture series. Akahandiika emizaano mingi eyazaanairwe aha reediyo hamwe n'omu myanya y'emizaano omuri Nigeria hamwe na Bungyereza, okukira munonga Royal Court Theatre.<ref>"[https://livingarchive.royalcourttheatre.com/black-plays-1960s/ Black Plays 1960s]". ''Royal Court - Living Archive''. Retrieved 18 February 2026.</ref> Ebitabo bya Soyinka bingi hamwe n'emizaano ye, nibiteebwaho omuri Nigeria, ekirikworeka ebyafaayo by'eihanga eryo, eby'obuhangwa, hamwe n'oburemeezi bw'eby'obutegyeki. Oyihireho emirimo egi, akahandiika ebihandiiko bingi ebirikujumiirira emitwarize mibi y'abantu omungyeri erikushetsya. Ebihandiiko ebi bikajanjaara omu bantu baingi kandi byakundwa munonga. Atungire obusinguzi n'emizaano ye, otwariiremu The Swamp Dwellers (1958), The Lion and the Jewel (1959), na The Invention (1957), omuzaano gumwe ahayabandize, ogwakoriirwe aha Royal Court Theatre. Soyinka ahandiikire ebitabo bingi, otwariiremu The Interpreters (1965), Season of Anomy (1973), Death and the King's Horseman, Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth (2021), na Harmattan Haze on an African Spring (2012). Omu Kwamushanju 2024, Bola Tinubu akahindura eiziina ry'ekishengye ky'emizaano ekya National Arts Theatre ahanyima ya Soyinka aha mazaarwa ge ag'emyaka 90. == Obuto bwe n'obwegyese == Soyinka akazaarwa ebiro 13 okwa mushanju 1934 omuri Ake, Abeokuta, Nigeria omu ka y'Abakristaayo ey'obuzaare bw'Abayoruba. Akaba ari owa kabiri omu baana mushanju[a] ba Samuel Ayodele Soyinka, omuheereza w'Abakuristayo kandi mukuru w'eishomero kuruga omu ruganda rw'obugabe orwa Isara-Remo[<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1988 Gibbs 1988], pp.&#x20;526.</ref> hamwe na Grace Soyinka (née Jenkins-Harrison), omushubuuzi kandi omurwanirizi w'obugabe kuruga omu ruganda rwa Ransome-Kuti.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFMaduakor1986 Maduakor 1986], pp.&#x20;227.</ref> Nyina Grace hamwe n'ab'eka ye, aba Ransome-Kutis, bakaba bari ab'eka y'amaani omuri Nigeria<ref>Staff writer (9 May 2014). "[https://businessday.ng/family-and-relationships/article/great-dynasties-the-ransome-kutis/ Great Dynasties:The Ransome-Kutis]". ''[[:en:BusinessDay_(Nigeria)|BusinessDay]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 20 February 2026.</ref> abarikugambwaho nk'ekigarukwamu kya Nigeria aha ka ya Kennedy omuri United States. Owaabatandikireho, omusesorodooti w'Abakuristaayo J. J. Ransome-Kuti, akaba ari omuntu w'okubanza omu ihanga rye omu by'okushohoza ebyeshongoro omu myaka ya 1920.<ref>Sansom, Ian. "[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/11/fela-kuti-great-dynasties-ian-sansom Great Dynasties: The Ransome-Kutis]". ''theguardian.com''. Retrieved 17 January 2026.</ref> Kuruga 1940 kuhistya 1946, Soyinka akaba naashoma aha St. Peters Primary School, ahu ishe yaabaire ari mukuru w'eishomero.<ref>"[https://guardian.ng/art/genius-of-the-unconventional-and-the-patterning-of-dualities-wole-soyinkas-early-childhood-part-3/ Genius of the unconventional and the patterning of dualities: Wole Soyinka's early childhood]". ''T[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|he Guardian]]''. Lagos, Nigeria. 23 July 2017. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akashomera siniya ye Abeokuta Grammar School kandi okushoma kwe okw'okweteekateekyera Yunivasite aha Government College, Ibadan kuruga 1946 kuhisya 1951.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[https://blackpast.org/global-african-history/soyinka-wole-1934/ Wole Soyinka (1934- )]". ''[[:en:BlackPast.org|BlackPast.org]]''. Retrieved 7 January 2026.</ref> Akaheebwa omwanya omu University College Ibadan, ahu yaashomire ebyahandiikirwe omu Rungyereza, Orugriika, hamwe n'ebyafaayo by'amahanga g'oburengyerwa-izooba kuruga 1952 kuhisya 1954.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFDaudaFalola2021 Dauda &#x26; Falola 2021], p.&#x20;80.</ref> Omu myaka ye y'ahamuheru omu yunivasite, akahandiika omuzaano mugufu aha reediyo, Keffi's Birthday Treat, ogwashohwire omu Kwamushanju 1954 kuruga omu kitongore kya Federal Radio Corporation of Nigeria.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFGibbs1980 Gibbs 1980], p.&#x20;21.</ref> Hamwe n'abeegi bagyenzi be otwariiremu Olumuyiwa Awẹ, Ralph Opara, Aig-Imoukhuede, na Pius Olegbe, akatandikaho ekibiina ekirikwetwa National Association of Seadogs, ekibiina ky'okubanza omuri Nigeria.<ref name=":1" /> Soyinka akafuruka kuruga Nigeria yaaza Bungyereza omuri 1954 kugumizamu n'emishomo ye omu byahandiikirwe omu Rungyereza aha Yunivasite ya Leeds arikureebererwa G. Wilson Knight.<ref>''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFEncyclopedia_Britannica2024 Encyclopedia Britannica]'' 2024.</ref> Okusharamu kw'okushoma aheeru y'eihanga omu bwire obwo obu okushoma diguri ya kabiri kyabaire kitarikubaho omuri Ibadan kikaba kiri kurabira omuri Joyce M. Green, omukazi Omungyereza owaizire omu University College, Ibadan kuruga Cambridge omuri 1950, kandi owaabaire ari omwe aha beegyesa ba Soyinka kandi owaabaire amuhaire ekihandiiko kirungi eky'okumugambaho omuri Leeds.<ref>Ezenwa-Ohaeto, Ngozi (28 July 2019). "[https://guardian.ng/sunday-magazine/soyinkas-early-romance-with-england-1954-1959-a-cold-chapter-for-an-anti-form-rebel-part-1/ Soyinka's early romance with England 1954-1959: A cold chapter for an anti-form rebel]". ''[[:en:The_Guardian_(Nigeria)|The Guardian]]''. Lagos, Nigeria. Retrieved 8 January 2026.</ref> Aha yunivasite ya Leeds, akaheereza nk'omushwijumi w'akatabo ka yunivasite akarikushetsya, The Eagle, omuri ako yaahandiika ekicweka aha magara g'eby'okushoma. Omu Kwamunaana 1955, akatandika kukwata ebyeshongoro aha BBC Lecture kandi yaahandiika ebitebyo bigufu nyingi. Omuri 1957, akasingura empaka z'okugamba ezirikubaho buri mwaka ezirikuteebwaho Yunivasite.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wole_Soyinka&wvprov=sticky-header#CITEREFLindfors1974 Lindfors 1974], pp.&#x20;471–486.</ref> == Emirimo == === 1957–1967: Omurimo gwe gw'okubanza === Soyinka akaguma omuri Leeds bwanyima y'okutunga diguri ye eya BA honours omu Rungyereza omuri 1957.<ref name=":2" /> Omu 1957, akatandika kuhandiika emizaano ye ey'okubanza, ''Swamp Dwellers'' na ''The Lion and the Jewel''. Soyinka akaza London kandi yaakora nk'omushomi w'emizaano aha Royal Court Theatre. Akebembera ekibiina kya Nigerian Drama Group ekyakozire The Swamp Dwellers omuri 1958. Omu bwire obwo, emizaano ye ebiri ekazaanwa omuri Ibadan, Nigeria. Omuri 1957, omuzaano gwe, The Invention, gukashohozibwa aha Royal Court Theatre omuri London, kandi gukaba guri omurimo gwe gw'okubanza aha.<ref>"Wole Soyinka". ''African Biography''. Detroit, MI: Gale (published 2 December 2006). 1999. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&#x20;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-7876-2823-9|978-0-7876-2823-9]]</bdi>.</ref> Omu bwire obu, akahandiika ebyevugo, otwariiremu "''The Immigrant''" hamwe na "''My Next Door Neighbour''", ebyareebekire omuri Black Orpheus. Omuri 1959, Soyinka akagaruka Nigeria bwanyima y'okutunga obuhwezi bwa Rockefeller Research Fellowship ahabw'okucondooza kwe aha by'emizaano ya Afirika. Omu Kwaikumi na kumwe omwaka nigwo gumwe, akaza omu mwanya gwa Janheinz Jahn nk'omwe ahabahandiiki babiri bakuru ba Black Orpheus.<ref>Jacobs, Alan. "[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/trials-brother-jero The Trials Of Brother Jero]". ''Encyclopedia.com''. Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu 1960, akamara omuzaano gwe ogwa reediyo Camwood on the Leaves, kandi n'omuzaano gwe ''The Trials of Brother Jero'' gukatongozibwa omu Mellanby Hall residence of University College Ibadan omu Kwakana 1960. Akakora ekibiina ky'emizaano ekya Mask omu myaka ya 1960. Omuzaano gwe ogwa A Dance of The Forest, gukatongozibwa nk'omuzaano gw'eizooba ry'okwetegyeka kwa Nigeria, kandi ebiro 1 Okwaikumi 1960, gukatongozibwa omuri Lagos.<ref>Snethen, Jessica (11 August 2009). "[[:en:BlackPast.org|Wole Soyinka (1934- )". ''BlackPast.org'']]. Retrieved 7 January 2026.</ref> Omuzaano gwa Soyinka ogw'okubanza ogurikwetwa My Father's Burden, gukaba nigwebemberwa Olusegun Olusola kandi gukaba nigworekwa aha Western Nigeria Television ebiro 6 Okwamunaana 1960.<ref>Uzoatu, Uzor Maxim (5 October 2013). "[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/146108-essential-soyinka-timeline-uzor-maxim-uzoatu.html The Essential Soyinka Timeline]". ''[[:en:Premium_Times|Premium Times]]''. Retrieved 10 September 2019.</ref> Omu 1962, Soyinka akahandiika ebihandiiko birikurwanirira okushoma n'okuhandiika omuri Nigeria omu bwire obwo otwariiremu "Death of the King's Horsemen" hamwe na "Towards a True Theater", ebyashohoziibwe omu Transition Magazine.<ref>Amayi, Zakayo (22 June 2013). "[https://www.standardmedia.co.ke/standard-entertainment/article/2000086475/soyinkas-grumpy-battles-to-defend-literary-legacy Nobel Laureate Wole Soyinka's grumpy battles to defend literary legacy]". Retrieved 28 September 2021.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, akatooranwa nk'omwegyesa aha Obafemi Awolowo University omuri Ifẹ. Omu 1963, firimu ye y'okubanza, Culture in Transition, ekashohozibwa. Soyinka akarekura omurimo gwe aha Yunivasite omuri 1964, nk'okwesharinga ahabw'emitwarize y'okushagika gavumenti eyateirweho ab'obushoborozi. Akagira ngu ab'obushoborozi omu yunivasite bakakwatanisa eitendekyero n'obutegyeki bwa Samuel Ladoke Akintola obwabaire butarikukundwa. Omu bwire obwo, akakora The Lion and the Jewel<ref>"[https://www.blackplaysarchive.org.uk/critical-responses-to-african-theatre-wole-soyinkas-the-lion-and-the-jewel-by-professor-martin-banham/ Critical Responses to African Theatre: Wole Soyinka's The Lion and the Jewel by Professor Martin Banham | Black Plays Archive]". ''www.blackplaysarchive.org.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> omu siizoni y'emizaano omu Rungyereza na Yoruba hamwe n'okutandikaho The Orisun Theatre Company, guruupu ya theatre. Omu 1965, akakora omuzaano gwa gurikujumirira emitwarize mibi omungyeru erikushestya, ''Before the Blackout''.<ref>"[https://lucas.leeds.ac.uk/article/african-theatre-soyinka/ Review of African Theatre Soyinka: Blackout, Blowout and Beyond | Centre for African Studies (LUCAS)]". ''lucas.leeds.ac.uk''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Omuzano gwe, Kongi's Harvest, gukatandika omu Kwamunaana omuri Lagos. Ebiro 14 September 1965, omuzaano gwe The Road gukatandika kworekwa omuri London aha Commonwealth Arts Festival hamwe na Theatre Royal Stratford East. Soyinka akatooranwa nk'omwegyesa mukuru aha Yunivasite ya Lagos. Juba, ekitabo kye ekisya The Interpreters kikashohozibwa André Deutsch omuri London. Omu mwaka nigwo gumwe, akakomwa omurundi gw'okubanza, yaajunaanwa okukwata reediyo aha mbundu akahindura akatambi k'ebigambo by'enganzi y'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba n'akatambi akarikujunaana okwiba akaruuru. Akarekurwa bwanyima y'ameezi agamwe g'okukomwa ahabw'okwesharinga kw'abantu b'ensi yoona abahandiiki. Akahandiika n'ekitabo The Detainee, omuzaano gwa reediyo ogwashohozibwe BBC omuri London.<ref>Ezugwu, Obinna (19 July 2021). "[https://hallmarknews.com/salute-to-kongi-at-87/ Salute To Kongi At 87]". ''hallmarknews.com''. Retrieved 13 August 2022.</ref> === 1966–1968: Orutaro rw'omunda omuri Nigeria === Bwanyima y'okuba Mukuru w'ekibiina ky'emizaano aha Yunivasite ya Ibadan, Soyinka akatandika kwejumba omu by'obutegyeki. Bwanyima y'amahe okuhamba obutegyeki omu kwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 1966, akabugana omu kihama Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, gavana w'amahe ow'amashuuma g'oburugwa izooba bwa Nigeria omu kugyezaho okuzibira orutaro rw'omunda omuri Nigeria.<ref>"[https://howng.com/professor-wole-soyinka-full-biographylife-and-news/ Professor Wole Soyinka Full Biography, Life And News]". ''howng.com''. 29 September 2015. Retrieved 16 July 2022.</ref> Akaza n'omuri Ẹnugu, ahu yabugaine mugyenzi we Omuyoruba, Victor Banjọ, orikukora na gavumenti ya Biafra. Soyinka, owaashabire obushagiki bw'abeebembezi b'amahe omu kicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba, akahitsya obutumwa bwa Banjo ahari Lieutenant Colonel Olusegun Obasanjo, owaabaire atoorainwe nk'omuduumizi w'amahe g'omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba. Omumwebazyo gw'akana, Soyinka agarukire omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, amahe ga Biafra gakatahirira ekicweka ky'amahanga g'oburengyerwa-izooba. Bwanyima y'okutwara oburengyerwa-izooba, Soyinka akabugana Obasanjo kumugambira ekigyendererwa ky'Ababiafra ahabwokuba Obasanjo akaba yaacwiremu kwegaita aha gavumenti ya Nigeria. Kwonka okutahirira kwa Biafra ahagati yóburegyerwa eizooba kikarugamu okuhoorera okwakozirwe amahe ga gavumenti eya federo, kandi orutaro rw'omunda rukatandika. Obasanjo akashoboorora gavumenti ya Nigeria orukiiko rwe na Soyinka, yarangirira Soyinka nk'omuheekyera, n'ahabw'ekyo akakwatwa ab'obushoborozi bwa federo kandi yaakomwa kumara emyezi 22.<ref>"[https://edition.cnn.com/2009/WORLD/africa/07/27/wole.soyinka/index.html Wole Soyinka: Nigeria's Nobel Laureate]". ''[[:en:CNN|CNN]]''. 1 August 2009. Retrieved 9 January 2026.</ref> Akahandiika ebihandiiko bingi n'byevugo arikujuumirira gavumenti ya Nigeria obu yaabaire ari omu kihome.<ref>Soyinka, Wole (2006), ''You Must Set Forth at Dawn'', p. 6.</ref> Omu kutandika kwa 1967, ebihandiiko bye Kongi’s Harvest na Idanre and Other Poems bikashohozibwa.<ref>"[https://ebooks.inflibnet.ac.in/engp06/chapter/wole-soyinka-kongis-harvest/ Wole Soyinka, Kongi's Harvest – African & Caribbean Writing in English]". ''ebooks.inflibnet.ac.in''. Retrieved 20 February 2026.</ref> Ari na Tom Stoppard, akatunga ekirabo kya John Whiting omuri London. Akatooranwa kuba mukuru w'eishomero rya Drama, Yunivasite ya Ibadan kwonka akaremwa kutwara entebe egyo ahabw'okubohwa omu kwezi kwa munaana. N'obu araabe yaabaire ari omu kihome, omuzaano gwe ogurikwetwa The Lion and The Jewel gukagumizamu gwashohozibwa omuri Accra, Ghana omu Kwamwenda 1967. Omu Kwaikumi na kumwe, The Trials of Brother Jero and The Strong Breed bikashohozibwa aba Off-Broadway omu Greenwich Mews Theatre omuri New York City. Omuri 1968, Soyinka akatunga ekirabo kya Jock Campbell-New Statesman Award. Ekibiina kya Negro Ensemble Company kikashohoza Kongi's Harvest aha St. Mark's Theatre, New York.<ref>"[https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,838330,00.html Theater: Kongi's Harvest]". ''Time''. 26 April 1968. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]]&#x20;[https://search.worldcat.org/issn/0040-781X 0040-781X]. Retrieved 7 May 2022.</ref> Akavunuura D. O. Fagunwa's Ogboju Ode Ninu Igbo Irunmale kuruga omu rurimi rwa Yoruba kuza omu Rungyereza. Kikashohozibwa nka The Forest of a Thousand Demons: A Hunter's Saga. === Okurekurwa n'okushohoza ebitabo. === Omu Okwaikumi 1969, emyezi mikye erikuburayo orutaro rw'omunda rukahwa, okusaasira kukarangirirwa, Soyinka hamwe n'abandi basibe b'eby'obutegyeki barekurwa.<ref>PEN America (16 April 2012). "[https://pen.org/case-histories-wole-soyinka/ Case Histories: Wole Soyinka]". ''PEN America''. Retrieved 29 September 2020.</ref> Omu myezi mikye y'okubanza bwanyima y'okurekurwa kwe, Soyinka akaguma aha faamu ya munywani we omu mashuuma ga Bufaransa, ahu yaasherwire kuhuumuraho wenka. Akahandiika The Bacchae of Euripides (1969), ekihandiiko kihindwiremu kushushana enfumu ya Pentheus.[34] Kandi akashohoza ekitabo ky'ebyevugo omuri London, kikwetwa Poems from Prison. Aha muheru gw'omwaka, akagaruka omu ofiisi ye nk'orikukurira eby'emizaano omuri Ibadan.[35] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == fwmgi6a2zimkdncng4oap21rf9j2rxc 0 3790281 7254295 7251480 2026-07-17T18:04:49Z SijiR 2605323 category added. 7254295 wikitext text/x-wiki പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ മടിത്തട്ടിൽ, കോടമഞ്ഞും പച്ചപ്പും നിറഞ്ഞ പ്രകൃതിഭംഗിയാൽ അനുഗൃഹീതമായ ഒരു മനോഹര മലയോര വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമാണ് '''വയലട'''. [[Wy/ml/കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ]] [[Wy/ml/പനങ്ങാട്|പനങ്ങാട്]] ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ, [[Wy/ml/ബാലുശ്ശേരി|ബാലുശ്ശേരിക്ക്]] സമീപമാണ് ഈ പ്രദേശം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. പത്തനംതിട്ടയിലെ പ്രശസ്തമായ ഗവിയോട് സാദൃശ്യമുള്ള തണുത്ത കാലാവസ്ഥയും പ്രകൃതിയും ഉള്ളതിനാൽ ഇതിനെ '"മലബാറിന്റെ [[Wy/ml/ഗവി|ഗവി]]"' എന്നും വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്നും ഏകദേശം 2000 അടി ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന വയലട, സഞ്ചാരികൾക്കും ട്രെക്കിങ് പ്രേമികൾക്കും ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട ഇടമാണ്. ==എങ്ങനെ എത്തിച്ചേരാം?== * റോഡ് മാർഗ്ഗം: [[Wy/ml/കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്]] നഗരത്തിൽ നിന്നും ഏകദേശം 40 കിലോമീറ്ററും, [[Wy/ml/ബാലുശ്ശേരി|ബാലുശ്ശേരിയിൽ]] നിന്നും 12 കിലോമീറ്ററുമാണ് വയലടയിലേക്കുള്ള ദൂരം. കോഴിക്കോട് നിന്നും ബാലുശ്ശേരി വഴി ഇവിടേക്ക് എളുപ്പത്തിൽ എത്തിച്ചേരാം. * സമീപത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ: [[Wy/ml/കോഴിക്കോട് റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ|കോഴിക്കോട് റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ]] (ഏകദേശം 40 കി.മീ). * സമീപത്തുള്ള വിമാനത്താവളം: [[Wy/ml/കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] (കരിപ്പൂർ). [[Category:Wy/ml]] {{INTERWIKI|Q1025124}} {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/കോഴിക്കോട് ജില്ല}} q7wmygganvnc0lx5czn90b7fx4rupxr 0 3790285 7254062 7251795 2026-07-17T13:16:59Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Julius Nyerere 7254062 wikitext text/x-wiki == Julius Nyerere == '''Julius Kambarage Nyerere''' (Swahili: [ˈdʒulius kàmbàˈràɡè ɲèˈɾèˈɾè];13 April 1922 – 14 October 1999) akaba ari omunyabyabutegyeki owa Tanzania, omurwanirizi w'okwihaho obutegyeki, omuhinduzi kandi omunyabiteekateeko by'eby'obutegyeki. Akategyeka Tanganyika nka enganzi kuruga 1961 kuhisya 1962 bwanyima kaba purezidenti kuruga 1962 kuhisya 1964, bwanyima akatwara eihanga eryamukuratiire, Tanzania, nk'omwebembezi w'eihanga kuruga 1964 kuhisya 1985. Akaba ari omwe aha batandikireho ekibiina kya Tanganyika African National Union (TANU) hamwe n'ekibiina ekyakuratiire, Chama Cha Mapinduzi, kuruga 1954 kuhisya 1990. Omu biteekateeko, [[Category:Wp/nyn]] nczhybvlgjetkih6rvvs7tnu0ndcfnt 7254063 7254062 2026-07-17T13:22:40Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Julius Nyerere 7254063 wikitext text/x-wiki == Julius Nyerere == '''Julius Kambarage Nyerere''' (Swahili: [ˈdʒulius kàmbàˈràɡè ɲèˈɾèˈɾè];13 April 1922 – 14 October 1999) akaba ari omunyabyabutegyeki owa Tanzania, omurwanirizi w'okwihaho obutegyeki, omuhinduzi kandi omunyabiteekateeko by'eby'obutegyeki. Akategyeka Tanganyika nka enganzi kuruga 1961 kuhisya 1962 bwanyima kaba purezidenti kuruga 1962 kuhisya 1964, bwanyima akatwara eihanga eryamukuratiire, Tanzania, nk'omwebembezi w'eihanga kuruga 1964 kuhisya 1985. Akaba ari omwe aha batandikireho ekibiina kya Tanganyika African National Union (TANU) hamwe n'ekibiina ekyakuratiire, Chama Cha Mapinduzi, kuruga 1954 kuhisya 1990. Omu biteekateeko, omunyafirika orikukunda eihanga rye [[Category:Wp/nyn]] dc2fd48dcsrrpxukiunfjsfn75l59n4 7254064 7254063 2026-07-17T13:31:09Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Julius Nyerere 7254064 wikitext text/x-wiki == Julius Nyerere == '''Julius Kambarage Nyerere''' (Swahili: [ˈdʒulius kàmbàˈràɡè ɲèˈɾèˈɾè];13 April 1922 – 14 October 1999) akaba ari omunyabyabutegyeki owa Tanzania, omurwanirizi w'okwihaho obutegyeki, omuhinduzi kandi omunyabiteekateeko by'eby'obutegyeki. Akategyeka Tanganyika nka enganzi kuruga 1961 kuhisya 1962 bwanyima kaba purezidenti kuruga 1962 kuhisya 1964, bwanyima akatwara eihanga eryamukuratiire, Tanzania, nk'omwebembezi w'eihanga kuruga 1964 kuhisya 1985. Akaba ari omwe aha batandikireho ekibiina kya Tanganyika African National Union (TANU) hamwe n'ekibiina ekyakuratiire, Chama Cha Mapinduzi, kuruga 1954 kuhisya 1990. Omu biteekateeko, omunyafirika orikukunda eihanga rye kandi omunyafirika orikukunda [[Category:Wp/nyn]] 4058iccg7q73dh2t21ur15439mkl0ay 7254065 7254064 2026-07-17T13:33:02Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Julius Nyerere 7254065 wikitext text/x-wiki == Julius Nyerere == '''Julius Kambarage Nyerere''' (Swahili: [ˈdʒulius kàmbàˈràɡè ɲèˈɾèˈɾè];13 April 1922 – 14 October 1999) akaba ari omunyabyabutegyeki owa Tanzania, omurwanirizi w'okwihaho obutegyeki, omuhinduzi kandi omunyabiteekateeko by'eby'obutegyeki. Akategyeka Tanganyika nka enganzi kuruga 1961 kuhisya 1962 bwanyima kaba purezidenti kuruga 1962 kuhisya 1964, bwanyima akatwara eihanga eryamukuratiire, Tanzania, nk'omwebembezi w'eihanga kuruga 1964 kuhisya 1985. Akaba ari omwe aha batandikireho ekibiina kya Tanganyika African National Union (TANU) hamwe n'ekibiina ekyakuratiire, Chama Cha Mapinduzi, kuruga 1954 kuhisya 1990. Omu biteekateeko, omunyafirika orikukunda eihanga rye kandi omunyafirika orikukunda empinduka omu by'obutegyeki, [[Category:Wp/nyn]] j23s2d12ktp8wbgwoobluhyogi5twcz 7254066 7254065 2026-07-17T13:34:30Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Julius Nyerere 7254066 wikitext text/x-wiki == Julius Nyerere == '''Julius Kambarage Nyerere''' (Swahili: [ˈdʒulius kàmbàˈràɡè ɲèˈɾèˈɾè];13 April 1922 – 14 October 1999) akaba ari omunyabyabutegyeki owa Tanzania, omurwanirizi w'okwihaho obutegyeki, omuhinduzi kandi omunyabiteekateeko by'eby'obutegyeki. Akategyeka Tanganyika nka enganzi kuruga 1961 kuhisya 1962 bwanyima kaba purezidenti kuruga 1962 kuhisya 1964, bwanyima akatwara eihanga eryamukuratiire, Tanzania, nk'omwebembezi w'eihanga kuruga 1964 kuhisya 1985. Akaba ari omwe aha batandikireho ekibiina kya Tanganyika African National Union (TANU) hamwe n'ekibiina ekyakuratiire, Chama Cha Mapinduzi, kuruga 1954 kuhisya 1990. Omu biteekateeko, omunyafirika orikukunda eihanga rye kandi omunyafirika orikukunda empinduka omu by'obutegyeki, akatunguura eby'obutegyeki ebirikumanywa nka Ujamaa. [[Category:Wp/nyn]] p54rqd20tbrf1elbok806dav2nyw8al 7254067 7254066 2026-07-17T13:36:43Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Julius Nyerere 7254067 wikitext text/x-wiki == Julius Nyerere == '''Julius Kambarage Nyerere''' (Swahili: [ˈdʒulius kàmbàˈràɡè ɲèˈɾèˈɾè];13 April 1922 – 14 October 1999) akaba ari omunyabyabutegyeki owa Tanzania, omurwanirizi w'okwihaho obutegyeki, omuhinduzi kandi omunyabiteekateeko by'eby'obutegyeki. Akategyeka Tanganyika nka enganzi kuruga 1961 kuhisya 1962 bwanyima kaba purezidenti kuruga 1962 kuhisya 1964, bwanyima akatwara eihanga eryamukuratiire, Tanzania, nk'omwebembezi w'eihanga kuruga 1964 kuhisya 1985. Akaba ari omwe aha batandikireho ekibiina kya Tanganyika African National Union (TANU) hamwe n'ekibiina ekyakuratiire, Chama Cha Mapinduzi, kuruga 1954 kuhisya 1990. Omu biteekateeko, omunyafirika orikukunda eihanga rye kandi omunyafirika orikukunda empinduka omu by'obutegyeki, akatunguura eby'obutegyeki ebirikumanywa nka Ujamaa. Akazaarwa omuri Butiama, [[Category:Wp/nyn]] 0mgt3xoo428g5o5l00dw9gsu2iduqm9 7254068 7254067 2026-07-17T13:38:24Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Julius Nyerere 7254068 wikitext text/x-wiki == Julius Nyerere == '''Julius Kambarage Nyerere''' (Swahili: [ˈdʒulius kàmbàˈràɡè ɲèˈɾèˈɾè];13 April 1922 – 14 October 1999) akaba ari omunyabyabutegyeki owa Tanzania, omurwanirizi w'okwihaho obutegyeki, omuhinduzi kandi omunyabiteekateeko by'eby'obutegyeki. Akategyeka Tanganyika nka enganzi kuruga 1961 kuhisya 1962 bwanyima kaba purezidenti kuruga 1962 kuhisya 1964, bwanyima akatwara eihanga eryamukuratiire, Tanzania, nk'omwebembezi w'eihanga kuruga 1964 kuhisya 1985. Akaba ari omwe aha batandikireho ekibiina kya Tanganyika African National Union (TANU) hamwe n'ekibiina ekyakuratiire, Chama Cha Mapinduzi, kuruga 1954 kuhisya 1990. Omu biteekateeko, omunyafirika orikukunda eihanga rye kandi omunyafirika orikukunda empinduka omu by'obutegyeki, akatunguura eby'obutegyeki ebirikumanywa nka Ujamaa. Akazaarwa omuri Butiama, omumatware ga Bungyereza [[Category:Wp/nyn]] 02tu7tjjl8cy9hzmr58uppro0h5sjg0 7254069 7254068 2026-07-17T13:44:22Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Julius Nyerere 7254069 wikitext text/x-wiki == Julius Nyerere == '''Julius Kambarage Nyerere''' (Swahili: [ˈdʒulius kàmbàˈràɡè ɲèˈɾèˈɾè];13 April 1922 – 14 October 1999) akaba ari omunyabyabutegyeki owa Tanzania, omurwanirizi w'okwihaho obutegyeki, omuhinduzi kandi omunyabiteekateeko by'eby'obutegyeki. Akategyeka Tanganyika nka enganzi kuruga 1961 kuhisya 1962 bwanyima kaba purezidenti kuruga 1962 kuhisya 1964, bwanyima akatwara eihanga eryamukuratiire, Tanzania, nk'omwebembezi w'eihanga kuruga 1964 kuhisya 1985. Akaba ari omwe aha batandikireho ekibiina kya Tanganyika African National Union (TANU) hamwe n'ekibiina ekyakuratiire, Chama Cha Mapinduzi, kuruga 1954 kuhisya 1990. Omu biteekateeko, omunyafirika orikukunda eihanga rye kandi omunyafirika orikukunda empinduka omu by'obutegyeki, akatunguura eby'obutegyeki ebirikumanywa nka Ujamaa. Akazaarwa omuri Butiama, omumatware ga Bungyereza omuri Tanganyika, [[Category:Wp/nyn]] an4ad5lfu65iwnp99t6k7zfgmturbqh 7254071 7254069 2026-07-17T13:46:57Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Julius Nyerere 7254071 wikitext text/x-wiki == Julius Nyerere == '''Julius Kambarage Nyerere''' (Swahili: [ˈdʒulius kàmbàˈràɡè ɲèˈɾèˈɾè];13 April 1922 – 14 October 1999) akaba ari omunyabyabutegyeki owa Tanzania, omurwanirizi w'okwihaho obutegyeki, omuhinduzi kandi omunyabiteekateeko by'eby'obutegyeki. Akategyeka Tanganyika nka enganzi kuruga 1961 kuhisya 1962 bwanyima kaba purezidenti kuruga 1962 kuhisya 1964, bwanyima akatwara eihanga eryamukuratiire,Tanzania, nk'omwebembezi w'eihanga kuruga 1964 kuhisya 1985. Akaba ari omwe aha batandikireho ekibiina kya Tanganyika African National Union (TANU) hamwe n'ekibiina ekyakuratiire, Chama Cha Mapinduzi, kuruga 1954 kuhisya 1990. Omu biteekateeko, omunyafirika orikukunda eihanga rye kandi omunyafirika orikukunda empinduka omu by'obutegyeki, akatunguura eby'obutegyeki ebirikumanywa nka Ujamaa. Akazaarwa omuri Butiama, omumatware ga Bungyereza omuri Tanganyika,Nyerere akaba ari mutabani w'omukuru wa Zanaki. [[Category:Wp/nyn]] 2l6gkze2w7hs5o8h0dh9nl6qrmtl46h 7254072 7254071 2026-07-17T13:47:58Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Julius Nyerere 7254072 wikitext text/x-wiki == Julius Nyerere == '''Julius Kambarage Nyerere''' (Swahili: [ˈdʒulius kàmbàˈràɡè ɲèˈɾèˈɾè];13 April 1922 – 14 October 1999) akaba ari omunyabyabutegyeki owa Tanzania, omurwanirizi w'okwihaho obutegyeki, omuhinduzi kandi omunyabiteekateeko by'eby'obutegyeki. Akategyeka Tanganyika nka enganzi kuruga 1961 kuhisya 1962 bwanyima kaba purezidenti kuruga 1962 kuhisya 1964, bwanyima akatwara eihanga eryamukuratiire,Tanzania, nk'omwebembezi w'eihanga kuruga 1964 kuhisya 1985. Akaba ari omwe aha batandikireho ekibiina kya Tanganyika African National Union (TANU) hamwe n'ekibiina ekyakuratiire, Chama Cha Mapinduzi, kuruga 1954 kuhisya 1990. Omu biteekateeko, omunyafirika orikukunda eihanga rye kandi omunyafirika orikukunda empinduka omu by'obutegyeki, akatunguura eby'obutegyeki ebirikumanywa nka Ujamaa. Akazaarwa omuri Butiama, omumatware ga Bungyereza omuri Tanganyika,Nyerere akaba ari mutabani w'omukuru wa Zanaki. Akashoma aha Makerere College [[Category:Wp/nyn]] p5rupe950zns7yh54ew7a11a05j42cq 7254073 7254072 2026-07-17T13:49:46Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Julius Nyerere 7254073 wikitext text/x-wiki == Julius Nyerere == '''Julius Kambarage Nyerere''' (Swahili: [ˈdʒulius kàmbàˈràɡè ɲèˈɾèˈɾè];13 April 1922 – 14 October 1999) akaba ari omunyabyabutegyeki owa Tanzania, omurwanirizi w'okwihaho obutegyeki, omuhinduzi kandi omunyabiteekateeko by'eby'obutegyeki. Akategyeka Tanganyika nka enganzi kuruga 1961 kuhisya 1962 bwanyima kaba purezidenti kuruga 1962 kuhisya 1964, bwanyima akatwara eihanga eryamukuratiire,Tanzania, nk'omwebembezi w'eihanga kuruga 1964 kuhisya 1985. Akaba ari omwe aha batandikireho ekibiina kya Tanganyika African National Union (TANU) hamwe n'ekibiina ekyakuratiire, Chama Cha Mapinduzi, kuruga 1954 kuhisya 1990. Omu biteekateeko, omunyafirika orikukunda eihanga rye kandi omunyafirika orikukunda empinduka omu by'obutegyeki, akatunguura eby'obutegyeki ebirikumanywa nka Ujamaa. Akazaarwa omuri Butiama, omumatware ga Bungyereza omuri Tanganyika,Nyerere akaba ari mutabani w'omukuru wa Zanaki. Akashoma aha Makerere College omuri Uganda reero yaaza Edinburgh University [[Category:Wp/nyn]] b3muq2jiz6rfnoxgbihptonq0ttbdwq 7254074 7254073 2026-07-17T13:50:30Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Julius Nyerere 7254074 wikitext text/x-wiki == Julius Nyerere == '''Julius Kambarage Nyerere''' (Swahili: [ˈdʒulius kàmbàˈràɡè ɲèˈɾèˈɾè];13 April 1922 – 14 October 1999) akaba ari omunyabyabutegyeki owa Tanzania, omurwanirizi w'okwihaho obutegyeki, omuhinduzi kandi omunyabiteekateeko by'eby'obutegyeki. Akategyeka Tanganyika nka enganzi kuruga 1961 kuhisya 1962 bwanyima kaba purezidenti kuruga 1962 kuhisya 1964, bwanyima akatwara eihanga eryamukuratiire,Tanzania, nk'omwebembezi w'eihanga kuruga 1964 kuhisya 1985. Akaba ari omwe aha batandikireho ekibiina kya Tanganyika African National Union (TANU) hamwe n'ekibiina ekyakuratiire, Chama Cha Mapinduzi, kuruga 1954 kuhisya 1990. Omu biteekateeko, omunyafirika orikukunda eihanga rye kandi omunyafirika orikukunda empinduka omu by'obutegyeki, akatunguura eby'obutegyeki ebirikumanywa nka Ujamaa. Akazaarwa omuri Butiama, omumatware ga Bungyereza omuri Tanganyika,Nyerere akaba ari mutabani w'omukuru wa Zanaki. Akashoma aha Makerere College omuri Uganda reero yaaza Edinburgh University omuri Scotland. [[Category:Wp/nyn]] 3ws4ova1ub58pp2by8ps5o5glkxyhra 7254089 7254074 2026-07-17T13:59:31Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Julius Nyerere 7254089 wikitext text/x-wiki == Julius Nyerere == '''Julius Kambarage Nyerere''' (Swahili: [ˈdʒulius kàmbàˈràɡè ɲèˈɾèˈɾè];13 April 1922 – 14 October 1999) akaba ari omunyabyabutegyeki owa Tanzania, omurwanirizi w'okwihaho obutegyeki, omuhinduzi kandi omunyabiteekateeko by'eby'obutegyeki. Akategyeka Tanganyika nka enganzi kuruga 1961 kuhisya 1962 bwanyima kaba purezidenti kuruga 1962 kuhisya 1964, bwanyima akatwara eihanga eryamukuratiire,Tanzania, nk'omwebembezi w'eihanga kuruga 1964 kuhisya 1985. Akaba ari omwe aha batandikireho ekibiina kya Tanganyika African National Union (TANU) hamwe n'ekibiina ekyakuratiire, Chama Cha Mapinduzi, kuruga 1954 kuhisya 1990. Omu biteekateeko, omunyafirika orikukunda eihanga rye kandi omunyafirika orikukunda empinduka omu by'obutegyeki, akatunguura eby'obutegyeki ebirikumanywa nka Ujamaa. Akazaarwa omuri Butiama, omumatware ga Bungyereza omuri Tanganyika,Nyerere akaba ari mutabani w'omukuru wa Zanaki. Akashomera ahari Makerere College omuri Uganda bwanyima yaaza Edinburgh University omuri Scotland. Omu 1952 akagaruka omuri Tanganyika, [[Category:Wp/nyn]] qftb47bbkwweameo5cng89v5r4kdo5d 7254090 7254089 2026-07-17T14:00:46Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Julius Nyerere 7254090 wikitext text/x-wiki == Julius Nyerere == '''Julius Kambarage Nyerere''' (Swahili: [ˈdʒulius kàmbàˈràɡè ɲèˈɾèˈɾè];13 April 1922 – 14 October 1999) akaba ari omunyabyabutegyeki owa Tanzania, omurwanirizi w'okwihaho obutegyeki, omuhinduzi kandi omunyabiteekateeko by'eby'obutegyeki. Akategyeka Tanganyika nka enganzi kuruga 1961 kuhisya 1962 bwanyima kaba purezidenti kuruga 1962 kuhisya 1964, bwanyima akatwara eihanga eryamukuratiire,Tanzania, nk'omwebembezi w'eihanga kuruga 1964 kuhisya 1985. Akaba ari omwe aha batandikireho ekibiina kya Tanganyika African National Union (TANU) hamwe n'ekibiina ekyakuratiire, Chama Cha Mapinduzi, kuruga 1954 kuhisya 1990. Omu biteekateeko, omunyafirika orikukunda eihanga rye kandi omunyafirika orikukunda empinduka omu by'obutegyeki, akatunguura eby'obutegyeki ebirikumanywa nka Ujamaa. Akazaarwa omuri Butiama, omumatware ga Bungyereza omuri Tanganyika,Nyerere akaba ari mutabani w'omukuru wa Zanaki. Akashomera ahari Makerere College omuri Uganda bwanyima yaaza Edinburgh University omuri Scotland. Omu 1952 akagaruka omuri Tanganyika, yaashwera, [[Category:Wp/nyn]] 3thbnkkx77l292r8drqjih9a2oumry7 7254093 7254090 2026-07-17T14:04:52Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Julius Nyerere 7254093 wikitext text/x-wiki == Julius Nyerere == '''Julius Kambarage Nyerere''' (Swahili: [ˈdʒulius kàmbàˈràɡè ɲèˈɾèˈɾè];13 April 1922 – 14 October 1999) akaba ari omunyabyabutegyeki owa Tanzania, omurwanirizi w'okwihaho obutegyeki, omuhinduzi kandi omunyabiteekateeko by'eby'obutegyeki. Akategyeka Tanganyika nka enganzi kuruga 1961 kuhisya 1962 bwanyima kaba purezidenti kuruga 1962 kuhisya 1964, bwanyima akatwara eihanga eryamukuratiire,Tanzania, nk'omwebembezi w'eihanga kuruga 1964 kuhisya 1985. Akaba ari omwe aha batandikireho ekibiina kya Tanganyika African National Union (TANU) hamwe n'ekibiina ekyakuratiire, Chama Cha Mapinduzi, kuruga 1954 kuhisya 1990. Omu biteekateeko, omunyafirika orikukunda eihanga rye kandi omunyafirika orikukunda empinduka omu by'obutegyeki, akatunguura eby'obutegyeki ebirikumanywa nka Ujamaa. Akazaarwa omuri Butiama, omumatware ga Bungyereza omuri Tanganyika,Nyerere akaba ari mutabani w'omukuru wa Zanaki. Akashomera ahari Makerere College omuri Uganda bwanyima yaaza Edinburgh University omuri Scotland. Omu 1952 akagaruka omuri Tanganyika, yaashwera, kandi yaakora nk'omwegyesa w'eishomero. [[Category:Wp/nyn]] hb4mk2z8l5no7j5pg9ywt69ex8ebntv 7254108 7254093 2026-07-17T14:22:44Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Julius Nyerere 7254108 wikitext text/x-wiki == Julius Nyerere == '''Julius Kambarage Nyerere''' (Swahili: [ˈdʒulius kàmbàˈràɡè ɲèˈɾèˈɾè];13 April 1922 – 14 October 1999) akaba ari omunyabyabutegyeki owa Tanzania, omurwanirizi w'okwihaho obutegyeki, omuhinduzi kandi omunyabiteekateeko by'eby'obutegyeki. Akategyeka Tanganyika nka enganzi kuruga 1961 kuhisya 1962 bwanyima kaba purezidenti kuruga 1962 kuhisya 1964, bwanyima akatwara eihanga eryamukuratiire,Tanzania, nk'omwebembezi w'eihanga kuruga 1964 kuhisya 1985. Akaba ari omwe aha batandikireho ekibiina kya Tanganyika African National Union (TANU) hamwe n'ekibiina ekyakuratiire, Chama Cha Mapinduzi, kuruga 1954 kuhisya 1990. Omu biteekateeko, omunyafirika orikukunda eihanga rye kandi omunyafirika orikukunda empinduka omu by'obutegyeki, akatunguura eby'obutegyeki ebirikumanywa nka Ujamaa. Akazaarwa omuri Butiama, omumatware ga Bungyereza omuri Tanganyika,Nyerere akaba ari mutabani w'omukuru wa Zanaki. Akashomera ahari Makerere College omuri Uganda bwanyima yaaza Edinburgh University omuri Scotland. Omu 1952 akagaruka omuri Tanganyika, yaashwera, kandi yaakora nk'omwegyesa w'eishomero. Omu 1954, akahwera omu kutandikaho [[Category:Wp/nyn]] i31e4hpmfe6vl3bza12079n0g8i840p 7254109 7254108 2026-07-17T14:24:42Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Julius Nyerere 7254109 wikitext text/x-wiki == Julius Nyerere == '''Julius Kambarage Nyerere''' (Swahili: [ˈdʒulius kàmbàˈràɡè ɲèˈɾèˈɾè];13 April 1922 – 14 October 1999) akaba ari omunyabyabutegyeki owa Tanzania, omurwanirizi w'okwihaho obutegyeki, omuhinduzi kandi omunyabiteekateeko by'eby'obutegyeki. Akategyeka Tanganyika nka enganzi kuruga 1961 kuhisya 1962 bwanyima kaba purezidenti kuruga 1962 kuhisya 1964, bwanyima akatwara eihanga eryamukuratiire,Tanzania, nk'omwebembezi w'eihanga kuruga 1964 kuhisya 1985. Akaba ari omwe aha batandikireho ekibiina kya Tanganyika African National Union (TANU) hamwe n'ekibiina ekyakuratiire, Chama Cha Mapinduzi, kuruga 1954 kuhisya 1990. Omu biteekateeko, omunyafirika orikukunda eihanga rye kandi omunyafirika orikukunda empinduka omu by'obutegyeki, akatunguura eby'obutegyeki ebirikumanywa nka Ujamaa. Akazaarwa omuri Butiama, omumatware ga Bungyereza omuri Tanganyika,Nyerere akaba ari mutabani w'omukuru wa Zanaki. Akashomera ahari Makerere College omuri Uganda bwanyima yaaza Edinburgh University omuri Scotland. Omu 1952 akagaruka omuri Tanganyika, yaashwera, kandi yaakora nk'omwegyesa w'eishomero. Omu 1954, akahwera omu kutandikaho ekibiina kya TANU, [[Category:Wp/nyn]] chmuuip60pcy4v2vbytw0uv0dz09ffz 7254146 7254109 2026-07-17T14:53:12Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Julius Nyerere 7254146 wikitext text/x-wiki == Julius Nyerere == '''Julius Kambarage Nyerere''' (Swahili: [ˈdʒulius kàmbàˈràɡè ɲèˈɾèˈɾè];13 April 1922 – 14 October 1999) akaba ari omunyabyabutegyeki owa Tanzania, omurwanirizi w'okwihaho obutegyeki, omuhinduzi kandi omunyabiteekateeko by'eby'obutegyeki. Akategyeka Tanganyika nka enganzi kuruga 1961 kuhisya 1962 bwanyima kaba purezidenti kuruga 1962 kuhisya 1964, bwanyima akatwara eihanga eryamukuratiire,Tanzania, nk'omwebembezi w'eihanga kuruga 1964 kuhisya 1985. Akaba ari omwe aha batandikireho ekibiina kya Tanganyika African National Union (TANU) hamwe n'ekibiina ekyakuratiire, Chama Cha Mapinduzi, kuruga 1954 kuhisya 1990. Omu biteekateeko, omunyafirika orikukunda eihanga rye kandi omunyafirika orikukunda empinduka omu by'obutegyeki, akatunguura eby'obutegyeki ebirikumanywa nka Ujamaa. Akazaarwa omuri Butiama, omumatware ga Bungyereza omuri Tanganyika,Nyerere akaba ari mutabani w'omukuru wa Zanaki. Akashomera ahari Makerere College omuri Uganda bwanyima yaaza Edinburgh University omuri Scotland. Omu 1952 akagaruka omuri Tanganyika, yaashwera, kandi yaakora nk'omwegyesa w'eishomero. Omu 1954, akahwera omu kutandikaho ekibiina kya TANU, arikurabira omuri ekyo akakora [[Category:Wp/nyn]] 6jsmsmz7xdilcrasza1pcg8f6w1m2yn 7254148 7254146 2026-07-17T14:54:09Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Julius Nyerere 7254148 wikitext text/x-wiki == Julius Nyerere == '''Julius Kambarage Nyerere''' (Swahili: [ˈdʒulius kàmbàˈràɡè ɲèˈɾèˈɾè];13 April 1922 – 14 October 1999) akaba ari omunyabyabutegyeki owa Tanzania, omurwanirizi w'okwihaho obutegyeki, omuhinduzi kandi omunyabiteekateeko by'eby'obutegyeki. Akategyeka Tanganyika nka enganzi kuruga 1961 kuhisya 1962 bwanyima kaba purezidenti kuruga 1962 kuhisya 1964, bwanyima akatwara eihanga eryamukuratiire,Tanzania, nk'omwebembezi w'eihanga kuruga 1964 kuhisya 1985. Akaba ari omwe aha batandikireho ekibiina kya Tanganyika African National Union (TANU) hamwe n'ekibiina ekyakuratiire, Chama Cha Mapinduzi, kuruga 1954 kuhisya 1990. Omu biteekateeko, omunyafirika orikukunda eihanga rye kandi omunyafirika orikukunda empinduka omu by'obutegyeki, akatunguura eby'obutegyeki ebirikumanywa nka Ujamaa. Akazaarwa omuri Butiama, omumatware ga Bungyereza omuri Tanganyika,Nyerere akaba ari mutabani w'omukuru wa Zanaki. Akashomera ahari Makerere College omuri Uganda bwanyima yaaza Edinburgh University omuri Scotland. Omu 1952 akagaruka omuri Tanganyika, yaashwera, kandi yaakora nk'omwegyesa w'eishomero. Omu 1954, akahwera omu kutandikaho ekibiina kya TANU, arikurabira omuri ekyo akakora ehururu y'okutunga okwetegyeka kwa Tanganyika. [[Category:Wp/nyn]] objqo69yibunk1fz6ie6irqdkxdgbqz 7254160 7254148 2026-07-17T14:58:03Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 →correction 7254160 wikitext text/x-wiki '''Julius Kambarage Nyerere''' (Swahili: [ˈdʒulius kàmbàˈràɡè ɲèˈɾèˈɾè];13 April 1922 – 14 October 1999) akaba ari omunyabyabutegyeki owa Tanzania, omurwanirizi w'okwihaho obutegyeki, omuhinduzi kandi omunyabiteekateeko by'eby'obutegyeki. Akategyeka Tanganyika nka enganzi kuruga 1961 kuhisya 1962 bwanyima kaba purezidenti kuruga 1962 kuhisya 1964, bwanyima akatwara eihanga eryamukuratiire,Tanzania, nk'omwebembezi w'eihanga kuruga 1964 kuhisya 1985. Akaba ari omwe aha batandikireho ekibiina kya Tanganyika African National Union (TANU) hamwe n'ekibiina ekyakuratiire, Chama Cha Mapinduzi, kuruga 1954 kuhisya 1990. Omu biteekateeko, omunyafirika orikukunda eihanga rye kandi omunyafirika orikukunda empinduka omu by'obutegyeki, akatunguura eby'obutegyeki ebirikumanywa nka Ujamaa. Akazaarwa omuri Butiama, omumatware ga Bungyereza omuri Tanganyika,Nyerere akaba ari mutabani w'omukuru wa Zanaki. Akashomera ahari Makerere College omuri Uganda bwanyima yaaza Edinburgh University omuri Scotland. Omu 1952 akagaruka omuri Tanganyika, yaashwera, kandi yaakora nk'omwegyesa w'eishomero. Omu 1954, akahwera omu kutandikaho ekibiina kya TANU, arikurabira omuri ekyo akakora ehururu y'okutunga okwetegyeka kwa Tanganyika. [[Category:Wp/nyn]] jf5em8xis6134vs8ynyto9kb0do3tc3 7254162 7254160 2026-07-17T14:59:50Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 →Databox 7254162 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q186525}} '''Julius Kambarage Nyerere''' (Swahili: [ˈdʒulius kàmbàˈràɡè ɲèˈɾèˈɾè];13 April 1922 – 14 October 1999) akaba ari omunyabyabutegyeki owa Tanzania, omurwanirizi w'okwihaho obutegyeki, omuhinduzi kandi omunyabiteekateeko by'eby'obutegyeki. Akategyeka Tanganyika nka enganzi kuruga 1961 kuhisya 1962 bwanyima kaba purezidenti kuruga 1962 kuhisya 1964, bwanyima akatwara eihanga eryamukuratiire,Tanzania, nk'omwebembezi w'eihanga kuruga 1964 kuhisya 1985. Akaba ari omwe aha batandikireho ekibiina kya Tanganyika African National Union (TANU) hamwe n'ekibiina ekyakuratiire, Chama Cha Mapinduzi, kuruga 1954 kuhisya 1990. Omu biteekateeko, omunyafirika orikukunda eihanga rye kandi omunyafirika orikukunda empinduka omu by'obutegyeki, akatunguura eby'obutegyeki ebirikumanywa nka Ujamaa. Akazaarwa omuri Butiama, omumatware ga Bungyereza omuri Tanganyika,Nyerere akaba ari mutabani w'omukuru wa Zanaki. Akashomera ahari Makerere College omuri Uganda bwanyima yaaza Edinburgh University omuri Scotland. Omu 1952 akagaruka omuri Tanganyika, yaashwera, kandi yaakora nk'omwegyesa w'eishomero. Omu 1954, akahwera omu kutandikaho ekibiina kya TANU, arikurabira omuri ekyo akakora ehururu y'okutunga okwetegyeka kwa Tanganyika. [[Category:Wp/nyn]] ia0km9sva88w5iemmgvlvtcvl3l9f6q 7254171 7254162 2026-07-17T15:02:18Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Julius Nyerere 7254171 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q186525}} '''Julius Kambarage Nyerere''' (Swahili: [ˈdʒulius kàmbàˈràɡè ɲèˈɾèˈɾè];13 April 1922 – 14 October 1999) akaba ari omunyabyabutegyeki owa Tanzania, omurwanirizi w'okwihaho obutegyeki, omuhinduzi kandi omunyabiteekateeko by'eby'obutegyeki. Akategyeka Tanganyika nka enganzi kuruga 1961 kuhisya 1962 bwanyima kaba purezidenti kuruga 1962 kuhisya 1964, bwanyima akatwara eihanga eryamukuratiire,Tanzania, nk'omwebembezi w'eihanga kuruga 1964 kuhisya 1985. Akaba ari omwe aha batandikireho ekibiina kya Tanganyika African National Union (TANU) hamwe n'ekibiina ekyakuratiire, Chama Cha Mapinduzi, kuruga 1954 kuhisya 1990. Omu biteekateeko, omunyafirika orikukunda eihanga rye kandi omunyafirika orikukunda empinduka omu by'obutegyeki, akatunguura eby'obutegyeki ebirikumanywa nka Ujamaa. Akazaarwa omuri Butiama, omumatware ga Bungyereza omuri Tanganyika,Nyerere akaba ari mutabani w'omukuru wa Zanaki. Akashomera ahari Makerere College omuri Uganda bwanyima yaaza Edinburgh University omuri Scotland. Omu 1952 akagaruka omuri Tanganyika, yaashwera, kandi yaakora nk'omwegyesa w'eishomero. Omu 1954, akahwera omu kutandikaho ekibiina kya TANU, arikurabira omuri ekyo akakora ehururu y'okutunga okwetegyeka kwa Tanganyika. Arikukuratira omwebembezi [[Category:Wp/nyn]] b15oagpixjtj7cq9aq5ktzo364dhitg 7254174 7254171 2026-07-17T15:03:42Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q186525]] 7254174 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q186525}} '''Julius Kambarage Nyerere''' (Swahili: [ˈdʒulius kàmbàˈràɡè ɲèˈɾèˈɾè];13 April 1922 – 14 October 1999) akaba ari omunyabyabutegyeki owa Tanzania, omurwanirizi w'okwihaho obutegyeki, omuhinduzi kandi omunyabiteekateeko by'eby'obutegyeki. Akategyeka Tanganyika nka enganzi kuruga 1961 kuhisya 1962 bwanyima kaba purezidenti kuruga 1962 kuhisya 1964, bwanyima akatwara eihanga eryamukuratiire,Tanzania, nk'omwebembezi w'eihanga kuruga 1964 kuhisya 1985. Akaba ari omwe aha batandikireho ekibiina kya Tanganyika African National Union (TANU) hamwe n'ekibiina ekyakuratiire, Chama Cha Mapinduzi, kuruga 1954 kuhisya 1990. Omu biteekateeko, omunyafirika orikukunda eihanga rye kandi omunyafirika orikukunda empinduka omu by'obutegyeki, akatunguura eby'obutegyeki ebirikumanywa nka Ujamaa. Akazaarwa omuri Butiama, omumatware ga Bungyereza omuri Tanganyika,Nyerere akaba ari mutabani w'omukuru wa Zanaki. Akashomera ahari Makerere College omuri Uganda bwanyima yaaza Edinburgh University omuri Scotland. Omu 1952 akagaruka omuri Tanganyika, yaashwera, kandi yaakora nk'omwegyesa w'eishomero. Omu 1954, akahwera omu kutandikaho ekibiina kya TANU, arikurabira omuri ekyo akakora ehururu y'okutunga okwetegyeka kwa Tanganyika. Arikukuratira omwebembezi [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q186525}} smadmsuva4mivdn921fvy2yx4kq9z5i 0 3790460 7254225 7254057 2026-07-17T16:15:02Z Uthman salma 2604311 7254225 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q504781}} '''''Brassica juncea''''', commonly '''mustard greens''', '''brown mustard''', '''Chinese mustard''', '''Indian mustard''', '''Japanese mustard''', '''Korean green mustard''', '''leaf mustard''', '''Oriental mustard''' and '''vegetable mustard''', ɩyε species a yi mustard daʋ ɩŋaŋ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Brassica_juncea#cite_note-GRIN-1</ref> == Cultivars == ''Brassica juncea'' kuoriba na baŋ poyε ɩŋyε jɩɩhɩ anaahɩ : integrifolia, juncea, napiformis, anɩŋ tsatsai.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Brassica_juncea#cite_note-Spect-2</ref> === Integrifolia === {| class="wikitable" ! colspan="2" |Group !Image !Description |- | rowspan="5" |leaf mustard (芥菜) |leaf mustard (芥菜) |[] |The leaf mustard is known as "bamboo mustard", "small gai choy" (小芥菜), and "mustard cabbage". |- |Korean red mustard (적갓) and green mustard(청갓) |[] |The mustard plant produces deep purple-red leaves(적갓) and green leaves(청갓) with green petiole. |- |Japanese giant red mustard (タカナ, 高菜) |[] |The giant-leafed mustard, also known as "Japanese mustard", "takana" (タカナ, 高菜), has purple-red savoy leaves with strong, sharp, peppery taste. |- |snow mustard (雪里蕻) | |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' var. ''foliosa'' and ''B.&nbsp;juncea''subsp. ''integrifolia'' var. ''subintegrifolia''.<ref name="Wiersema" /> The mustard plant is known as "red-in-snow mustard", "green-in-snow mustard" and "''xuělǐhóng'' / ''hsueh li hung''". |- |curled-leaf mustard |[] |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''integrifolia'' var. ''crispifolia''.<ref name="Wiersema" /> The mustard plant is known as "curled mustard", "American mustard", "Southern mustard", "Texas mustard", and "Southern curled mustard". |- | rowspan="2" |large-petiole mustard |large-petiole mustard |[] | |- |horned mustard | |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''integrifolia'' var. ''strumata''.<ref name="Wiersema" /> The mustard plant has a "horn" in the center of its stem, thus its name, "horned mustard". |- |{{anchor|HeadHeartMustardLinkAnchor2March2024}}head mustard |head mustard |] |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''integrifolia'' var. ''rugosa''.<ref name="Wiersema" /> The primary varieties are Swatow (''dai gai choy'', heart mustard cabbage, wrapped mustard cabbage) and Bamboo (''jook gai choi'').<ref name="Cook's Guide" /> |} === Juncea === {| class="wikitable" ! colspan="1" |Group !Image !Description |- |oilseed mustard |[] |Oilseed mustard is called ''rai'' or ''raya'' in India. Like other oilseed brassicas, it has both high-erucic acid and low-erucic acid cultivars. The low-erucic acid cultivars are referred to as canola. |} === Napiformis === {| class="wikitable" ! colspan="1" |Group !Image !Description |- |root mustard | |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea''subsp. ''napiformis''. The mustard plant is known as "root mustard", "large-root mustard", "tuberous-root mustard", and "turnip-root mustard". |} === Tsatsai === {| class="wikitable" ! colspan="2" |Group !Image !Description |- |multishoot mustard |multishoot mustard | |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''tsatsai'' var. ''multiceps''.<ref name="Wiersema2" /> The mustard plant is known as "chicken mustard", "multishoot mustard", and "nine-head mustard". |- |big-stem mustard |Stem Mustard (茎用芥/芥菜头) |[] |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''tsatsai'' var. ''tumida''.The mustard plant with knobby, fist-sized, swollen green stem is known as "big-stem mustard" or "swollen-stem mustard". |} == Uses == === Nutrition === {| class="wikitable" |+Mustard greens, cooked, boiled, drained, without salt ! colspan="2" |Nutritional value per 100&nbsp;g (3.5&nbsp;oz) |- !Energy |110&nbsp;kJ (26&nbsp;kcal) |- !'''Carbohydrates''' |4.51 g |- !Sugars |1.41 g |- !Dietary fiber |2 g |- !'''Fat''' |0.47 g |- !'''Protein''' |2.56 g |- | colspan="2" | {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" ! colspan="2" |Vitamins and minerals |} |- !'''Other constituents''' |'''Quantity''' |- !Water |92 g |} === Cuisine === A vaarɩ, seeds, anɩŋ stems a yi a mustard buurɩ ɩŋaŋ ɩyε bun-dɩrɩhɩ. A daʋ ŋa yi-yε African puoŋ, Bangladeshi, Chinese, Filipino, Tripuri, Italian, Indian, Japanese, Okinawan, Nepali, Pakistani, Korean, Southern, Taiwanese, anɩŋ African-American (soul food) cuisines. Cultivars of ''B.&nbsp;juncea'' maŋ buraaŋ aŋ ɩ greens, kyε baŋ dɩ maalɩ nɩŋ mustard oil. == Mɩŋ kaa nyε == * ''Sinapis alba'' (formerly ''Brassica alba'') – yellow or white mustard, another mustard variety * ''Brassica oleracea'' – wild cabbage * ''Brassica nigra'' – black mustard, another mustard variety * ''Brassica rapa'' – related family of edible greens used in Asian cooking * ''Brassica carinata'' – Ethiopian mustard * Anɩŋ daarɩ jaanɩ aŋ ɩ bun-dɩrɩhɩ a yi Brassicaceae, see cruciferous vegetables. == Tarejɩɩhɩ == 69g8erucldv2dlrmljxza52rxfa07jv 7254240 7254225 2026-07-17T16:48:55Z Uthman salma 2604311 7254240 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q504781}} '''''Brassica juncea''''', commonly '''mustard greens''', '''brown mustard''', '''Chinese mustard''', '''Indian mustard''', '''Japanese mustard''', '''Korean green mustard''', '''leaf mustard''', '''Oriental mustard''' and '''vegetable mustard''', ɩyε species a yi mustard daʋ ɩŋaŋ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Brassica_juncea#cite_note-GRIN-1</ref> == Cultivars == ''Brassica juncea'' kuoriba na baŋ poyε ɩŋyε jɩɩhɩ anaahɩ : integrifolia, juncea, napiformis, anɩŋ tsatsai.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Brassica_juncea#cite_note-Spect-2</ref> === Integrifolia === {| class="wikitable" ! colspan="2" |Group !Image !Description |- | rowspan="5" |leaf mustard (芥菜) |leaf mustard (芥菜) |[] |The leaf mustard is known as "bamboo mustard", "small gai choy" (小芥菜), and "mustard cabbage". |- |Korean red mustard (적갓) and green mustard(청갓) |[] |The mustard plant produces deep purple-red leaves(적갓) and green leaves(청갓) with green petiole. |- |Japanese giant red mustard (タカナ, 高菜) |[] |The giant-leafed mustard, also known as "Japanese mustard", "takana" (タカナ, 高菜), has purple-red savoy leaves with strong, sharp, peppery taste. |- |snow mustard (雪里蕻) | |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' var. ''foliosa'' and ''B.&nbsp;juncea''subsp. ''integrifolia'' var. ''subintegrifolia''.<ref name="Wiersema" /> The mustard plant is known as "red-in-snow mustard", "green-in-snow mustard" and "''xuělǐhóng'' / ''hsueh li hung''". |- |curled-leaf mustard |[] |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''integrifolia'' var. ''crispifolia''.<ref name="Wiersema" /> The mustard plant is known as "curled mustard", "American mustard", "Southern mustard", "Texas mustard", and "Southern curled mustard". |- | rowspan="2" |large-petiole mustard |large-petiole mustard |[] | |- |horned mustard | |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''integrifolia'' var. ''strumata''.<ref name="Wiersema" /> The mustard plant has a "horn" in the center of its stem, thus its name, "horned mustard". |- |{{anchor|HeadHeartMustardLinkAnchor2March2024}}head mustard |head mustard |] |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''integrifolia'' var. ''rugosa''.<ref name="Wiersema" /> The primary varieties are Swatow (''dai gai choy'', heart mustard cabbage, wrapped mustard cabbage) and Bamboo (''jook gai choi'').<ref name="Cook's Guide" /> |} === Juncea === {| class="wikitable" ! colspan="1" |Group !Image !Description |- |oilseed mustard |[] |Oilseed mustard is called ''rai'' or ''raya'' in India. Like other oilseed brassicas, it has both high-erucic acid and low-erucic acid cultivars. The low-erucic acid cultivars are referred to as canola. |} === Napiformis === {| class="wikitable" ! colspan="1" |Group !Image !Description |- |root mustard | |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea''subsp. ''napiformis''. The mustard plant is known as "root mustard", "large-root mustard", "tuberous-root mustard", and "turnip-root mustard". |} === Tsatsai === {| class="wikitable" ! colspan="2" |Group !Image !Description |- |multishoot mustard |multishoot mustard | |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''tsatsai'' var. ''multiceps''.<ref name="Wiersema2" /> The mustard plant is known as "chicken mustard", "multishoot mustard", and "nine-head mustard". |- |big-stem mustard |Stem Mustard (茎用芥/芥菜头) |[] |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''tsatsai'' var. ''tumida''.The mustard plant with knobby, fist-sized, swollen green stem is known as "big-stem mustard" or "swollen-stem mustard". |} == Uses == === Nutrition === 100-gram (3+¹⁄₂-ounce) tarɩjɩɩhɩ puobu ɩŋaŋ,mustard greens dugɩrɩhɩ maŋ tarɛɛ 110 kilojoules (26 kilocalories) sɩɩmaa kpɩɛgu kyɛ la ɩ rich source (20% bii a parɩ a [[Wp/wlx/Daily Value|Daily Value]]) of vitamins [[Wp/wlx/A, C|A, C]], anɩŋ [[Wp/wlx/K|K]]—K aŋ ɩ jemaa nɩŋ Daily Value bun- yaga. Mustard greens ɩyɛ tarɛɛ [[Wp/wlx/Vitamin E|vitamin E]] anɩŋ [[Wp/wlx/Calcium.|calcium.]] Greens ɩyɛ 92% water, 4.5% [[Wp/wlx/Carbohydrates|carbohydrates]], 2.6% [[Wp/wlx/Protein|protein]] anɩŋ 0.5% [[Wp/wlx/Fat|fat]] (table).. {| class="wikitable" |+Mustard greens, cooked, boiled, drained, without salt ! colspan="2" |Nutritional value per 100&nbsp;g (3.5&nbsp;oz) |- !Energy |110&nbsp;kJ (26&nbsp;kcal) |- !'''Carbohydrates''' |4.51 g |- !Sugars |1.41 g |- !Dietary fiber |2 g |- !'''Fat''' |0.47 g |- !'''Protein''' |2.56 g |- | colspan="2" | {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" ! colspan="2" |Vitamins and minerals |} |- !'''Other constituents''' |'''Quantity''' |- !Water |92 g |} === Cuisine === A vaarɩ, seeds, anɩŋ stems a yi a mustard buurɩ ɩŋaŋ ɩyε bun-dɩrɩhɩ. A daʋ ŋa yi-yε African puoŋ, Bangladeshi, Chinese, Filipino, Tripuri, Italian, Indian, Japanese, Okinawan, Nepali, Pakistani, Korean, Southern, Taiwanese, anɩŋ African-American (soul food) cuisines. Cultivars of ''B.&nbsp;juncea'' maŋ buraaŋ aŋ ɩ greens, kyε baŋ dɩ maalɩ nɩŋ mustard oil. == Mɩŋ kaa nyε == * ''Sinapis alba'' (formerly ''Brassica alba'') – yellow or white mustard, another mustard variety * ''Brassica oleracea'' – wild cabbage * ''Brassica nigra'' – black mustard, another mustard variety * ''Brassica rapa'' – related family of edible greens used in Asian cooking * ''Brassica carinata'' – Ethiopian mustard * Anɩŋ daarɩ jaanɩ aŋ ɩ bun-dɩrɩhɩ a yi Brassicaceae, see cruciferous vegetables. == Tarejɩɩhɩ == nd2jtwgg7pr5ioauuk7xgeq99oiauoq 7254247 7254240 2026-07-17T17:04:49Z Uthman salma 2604311 7254247 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q504781}} '''''Brassica juncea''''', commonly '''mustard greens''', '''brown mustard''', '''Chinese mustard''', '''Indian mustard''', '''Japanese mustard''', '''Korean green mustard''', '''leaf mustard''', '''Oriental mustard''' and '''vegetable mustard''', ɩyε species a yi mustard daʋ ɩŋaŋ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Brassica_juncea#cite_note-GRIN-1</ref> == Cultivars == ''Brassica juncea'' kuoriba na baŋ poyε ɩŋyε jɩɩhɩ anaahɩ : integrifolia, juncea, napiformis, anɩŋ tsatsai.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Brassica_juncea#cite_note-Spect-2</ref> === Integrifolia === {| class="wikitable" ! colspan="2" |Group !Image !Description |- | rowspan="5" |leaf mustard (芥菜) |leaf mustard (芥菜) |[] |The leaf mustard is known as "bamboo mustard", "small gai choy" (小芥菜), and "mustard cabbage". |- |Korean red mustard (적갓) and green mustard(청갓) |[] |The mustard plant produces deep purple-red leaves(적갓) and green leaves(청갓) with green petiole. |- |Japanese giant red mustard (タカナ, 高菜) |[] |The giant-leafed mustard, also known as "Japanese mustard", "takana" (タカナ, 高菜), has purple-red savoy leaves with strong, sharp, peppery taste. |- |snow mustard (雪里蕻) | |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' var. ''foliosa'' and ''B.&nbsp;juncea''subsp. ''integrifolia'' var. ''subintegrifolia''.<ref name="Wiersema" /> The mustard plant is known as "red-in-snow mustard", "green-in-snow mustard" and "''xuělǐhóng'' / ''hsueh li hung''". |- |curled-leaf mustard |[] |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''integrifolia'' var. ''crispifolia''.<ref name="Wiersema" /> The mustard plant is known as "curled mustard", "American mustard", "Southern mustard", "Texas mustard", and "Southern curled mustard". |- | rowspan="2" |large-petiole mustard |large-petiole mustard |[] | |- |horned mustard | |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''integrifolia'' var. ''strumata''.<ref name="Wiersema" /> The mustard plant has a "horn" in the center of its stem, thus its name, "horned mustard". |- |{{anchor|HeadHeartMustardLinkAnchor2March2024}}head mustard |head mustard |] |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''integrifolia'' var. ''rugosa''.<ref name="Wiersema" /> The primary varieties are Swatow (''dai gai choy'', heart mustard cabbage, wrapped mustard cabbage) and Bamboo (''jook gai choi'').<ref name="Cook's Guide" /> |} === Juncea === {| class="wikitable" ! colspan="1" |Group !Image !Description |- |oilseed mustard |[] |Oilseed mustard is called ''rai'' or ''raya'' in India. Like other oilseed brassicas, it has both high-erucic acid and low-erucic acid cultivars. The low-erucic acid cultivars are referred to as canola.<ref>https://books.google.com/books?id=AIrNBQAAQBAJ&pg=PA112</ref> |} === Napiformis === {| class="wikitable" ! colspan="1" |Group !Image !Description |- |root mustard | |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea''subsp. ''napiformis''. The mustard plant is known as "root mustard", "large-root mustard", "tuberous-root mustard", and "turnip-root mustard". |} === Tsatsai === {| class="wikitable" ! colspan="2" |Group !Image !Description |- |multishoot mustard |multishoot mustard | |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''tsatsai'' var. ''multiceps''.<ref name="Wiersema2" /> The mustard plant is known as "chicken mustard", "multishoot mustard", and "nine-head mustard". |- |big-stem mustard |Stem Mustard (茎用芥/芥菜头) |[] |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''tsatsai'' var. ''tumida''.The mustard plant with knobby, fist-sized, swollen green stem is known as "big-stem mustard" or "swollen-stem mustard". |} == Uses == === Nutrition === 100-gram (3+¹⁄₂-ounce) tarɩjɩɩhɩ puobu ɩŋaŋ,mustard greens dugɩrɩhɩ maŋ tarɛɛ 110 kilojoules (26 kilocalories) sɩɩmaa kpɩɛgu kyɛ la ɩ rich source (20% bii a parɩ a [[Wp/wlx/Daily Value|Daily Value]]) of vitamins [[Wp/wlx/A, C|A, C]], anɩŋ [[Wp/wlx/K|K]]—K aŋ ɩ jemaa nɩŋ Daily Value bun- yaga. Mustard greens ɩyɛ tarɛɛ [[Wp/wlx/Vitamin E|vitamin E]] anɩŋ [[Wp/wlx/Calcium.|calcium.]] Greens ɩyɛ 92% water, 4.5% [[Wp/wlx/Carbohydrates|carbohydrates]], 2.6% [[Wp/wlx/Protein|protein]] anɩŋ 0.5% [[Wp/wlx/Fat|fat]] (table).. {| class="wikitable" |+Mustard greens, cooked, boiled, drained, without salt ! colspan="2" |Nutritional value per 100&nbsp;g (3.5&nbsp;oz) |- !Energy |110&nbsp;kJ (26&nbsp;kcal) |- !'''Carbohydrates''' |4.51 g |- !Sugars |1.41 g |- !Dietary fiber |2 g |- !'''Fat''' |0.47 g |- !'''Protein''' |2.56 g |- | colspan="2" | {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" ! colspan="2" |Vitamins and minerals |} |- !'''Other constituents''' |'''Quantity''' |- !Water |92 g |} === Cuisine === A vaarɩ, seeds, anɩŋ stems a yi a mustard buurɩ ɩŋaŋ ɩyε bun-dɩrɩhɩ. A daʋ ŋa yi-yε African puoŋ, Bangladeshi, Chinese, Filipino, Tripuri, Italian, Indian, Japanese, Okinawan, Nepali, Pakistani, Korean, Southern, Taiwanese, anɩŋ African-American (soul food) cuisines. Cultivars of ''B.&nbsp;juncea'' maŋ buraaŋ aŋ ɩ greens, kyε baŋ dɩ maalɩ nɩŋ mustard oil. [[Wp/wlx/Chinese|Chinese]] anɩŋ [[Wp/wlx/Japanese cuisines|Japanese cuisines]] mɩŋ maŋ diyɛ mustard greens maalɩ siimaa.Japanese cuisine puoŋ, ba maŋ la buonaa ka ''takana'' kye bam maŋ la dɩ ɩŋ onigiri puoŋ bii jɛɛ bunhuu. ''B.&#x20;juncea'' sɩɩŋ buura-buura mine baŋ kuora ɩyɛ ''zha cai'', ''mizuna'', ''takana'' (var. ''integrifolia''), ''juk gai choy'', and ''xuelihong''. Asian mustard greens maŋ ɩyɛ stir-fried bii pickled. (See pickled mustard.) A Southeast Asian dish bam buona ''asam gai choy'' bii ''kiam chai boey'' ba maŋ dɩ maalɩyɛ sɩɩŋ jɛmaa baŋ dɩ kyɛ kyehɩ .Ʋ maalɩbu paahiyɛ stewing mustard greens nɩŋ tamarind, dried chillies anɩŋ nenɩ aŋ chɛhɩ kaurɩɩ ɩŋaŋ . Brassica juncea yuori kaŋa ɩyɛ ''gai choi'', ''siu gai choi'', ''xiao jie cai'', baby mustard, Chinese leaf mustard bii ''mostaza''. == Mɩŋ kaa nyε == * ''Sinapis alba'' (formerly ''Brassica alba'') – yellow or white mustard, another mustard variety * ''Brassica oleracea'' – wild cabbage * ''Brassica nigra'' – black mustard, another mustard variety * ''Brassica rapa'' – related family of edible greens used in Asian cooking * ''Brassica carinata'' – Ethiopian mustard * Anɩŋ daarɩ jaanɩ aŋ ɩ bun-dɩrɩhɩ a yi Brassicaceae, see cruciferous vegetables. == Tarejɩɩhɩ == 5nejf1053cncnf1zc06xv0yfwchba0v 7254251 7254247 2026-07-17T17:07:36Z Uthman salma 2604311 PAAHIYE SEURI 7254251 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q504781}} '''''Brassica juncea''''', commonly '''mustard greens''', '''brown mustard''', '''Chinese mustard''', '''Indian mustard''', '''Japanese mustard''', '''Korean green mustard''', '''leaf mustard''', '''Oriental mustard''' and '''vegetable mustard''', ɩyε species a yi mustard daʋ ɩŋaŋ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Brassica_juncea#cite_note-GRIN-1</ref> == Cultivars == ''Brassica juncea'' kuoriba na baŋ poyε ɩŋyε jɩɩhɩ anaahɩ : integrifolia, juncea, napiformis, anɩŋ tsatsai.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Brassica_juncea#cite_note-Spect-2</ref> === Integrifolia === {| class="wikitable" ! colspan="2" |Group !Image !Description |- | rowspan="5" |leaf mustard (芥菜) |leaf mustard (芥菜) |[] |The leaf mustard is known as "bamboo mustard", "small gai choy" (小芥菜), and "mustard cabbage". |- |Korean red mustard (적갓) and green mustard(청갓) |[] |The mustard plant produces deep purple-red leaves(적갓) and green leaves(청갓) with green petiole. |- |Japanese giant red mustard (タカナ, 高菜) |[] |The giant-leafed mustard, also known as "Japanese mustard", "takana" (タカナ, 高菜), has purple-red savoy leaves with strong, sharp, peppery taste. |- |snow mustard (雪里蕻) | |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' var. ''foliosa'' and ''B.&nbsp;juncea''subsp. ''integrifolia'' var. ''subintegrifolia''. The mustard plant is known as "red-in-snow mustard", "green-in-snow mustard" and "''xuělǐhóng'' / ''hsueh li hung''". |- |curled-leaf mustard |[] |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''integrifolia'' var. ''crispifolia''. The mustard plant is known as "curled mustard", "American mustard", "Southern mustard", "Texas mustard", and "Southern curled mustard". |- | rowspan="2" |large-petiole mustard |large-petiole mustard |[] | |- |horned mustard | |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''integrifolia'' var. ''strumata''. The mustard plant has a "horn" in the center of its stem, thus its name, "horned mustard". |- |{{anchor|HeadHeartMustardLinkAnchor2March2024}}head mustard |head mustard |] |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''integrifolia'' var. ''rugosa''. The primary varieties are Swatow (''dai gai choy'', heart mustard cabbage, wrapped mustard cabbage) and Bamboo (''jook gai choi''). |} === Juncea === {| class="wikitable" ! colspan="1" |Group !Image !Description |- |oilseed mustard |[] |Oilseed mustard is called ''rai'' or ''raya'' in India. Like other oilseed brassicas, it has both high-erucic acid and low-erucic acid cultivars. The low-erucic acid cultivars are referred to as canola.<ref>https://books.google.com/books?id=AIrNBQAAQBAJ&pg=PA112</ref> |} === Napiformis === {| class="wikitable" ! colspan="1" |Group !Image !Description |- |root mustard | |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea''subsp. ''napiformis''. The mustard plant is known as "root mustard", "large-root mustard", "tuberous-root mustard", and "turnip-root mustard". |} === Tsatsai === {| class="wikitable" ! colspan="2" |Group !Image !Description |- |multishoot mustard |multishoot mustard | |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''tsatsai'' var. ''multiceps''. The mustard plant is known as "chicken mustard", "multishoot mustard", and "nine-head mustard". |- |big-stem mustard |Stem Mustard (茎用芥/芥菜头) |[] |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''tsatsai'' var. ''tumida''.The mustard plant with knobby, fist-sized, swollen green stem is known as "big-stem mustard" or "swollen-stem mustard". |} == Uses == === Nutrition === 100-gram (3+¹⁄₂-ounce) tarɩjɩɩhɩ puobu ɩŋaŋ,mustard greens dugɩrɩhɩ maŋ tarɛɛ 110 kilojoules (26 kilocalories) sɩɩmaa kpɩɛgu kyɛ la ɩ rich source (20% bii a parɩ a [[Wp/wlx/Daily Value|Daily Value]]) of vitamins [[Wp/wlx/A, C|A, C]], anɩŋ [[Wp/wlx/K|K]]—K aŋ ɩ jemaa nɩŋ Daily Value bun- yaga. Mustard greens ɩyɛ tarɛɛ [[Wp/wlx/Vitamin E|vitamin E]] anɩŋ [[Wp/wlx/Calcium.|calcium.]] Greens ɩyɛ 92% water, 4.5% [[Wp/wlx/Carbohydrates|carbohydrates]], 2.6% [[Wp/wlx/Protein|protein]] anɩŋ 0.5% [[Wp/wlx/Fat|fat]] (table).. {| class="wikitable" |+Mustard greens, cooked, boiled, drained, without salt ! colspan="2" |Nutritional value per 100&nbsp;g (3.5&nbsp;oz) |- !Energy |110&nbsp;kJ (26&nbsp;kcal) |- !'''Carbohydrates''' |4.51 g |- !Sugars |1.41 g |- !Dietary fiber |2 g |- !'''Fat''' |0.47 g |- !'''Protein''' |2.56 g |- | colspan="2" | {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" ! colspan="2" |Vitamins and minerals |} |- !'''Other constituents''' |'''Quantity''' |- !Water |92 g |} === Cuisine === A vaarɩ, seeds, anɩŋ stems a yi a mustard buurɩ ɩŋaŋ ɩyε bun-dɩrɩhɩ. A daʋ ŋa yi-yε African puoŋ, Bangladeshi, Chinese, Filipino, Tripuri, Italian, Indian, Japanese, Okinawan, Nepali, Pakistani, Korean, Southern, Taiwanese, anɩŋ African-American (soul food) cuisines. Cultivars of ''B.&nbsp;juncea'' maŋ buraaŋ aŋ ɩ greens, kyε baŋ dɩ maalɩ nɩŋ mustard oil. [[Wp/wlx/Chinese|Chinese]] anɩŋ [[Wp/wlx/Japanese cuisines|Japanese cuisines]] mɩŋ maŋ diyɛ mustard greens maalɩ siimaa.Japanese cuisine puoŋ, ba maŋ la buonaa ka ''takana'' kye bam maŋ la dɩ ɩŋ onigiri puoŋ bii jɛɛ bunhuu. ''B.&#x20;juncea'' sɩɩŋ buura-buura mine baŋ kuora ɩyɛ ''zha cai'', ''mizuna'', ''takana'' (var. ''integrifolia''), ''juk gai choy'', and ''xuelihong''. Asian mustard greens maŋ ɩyɛ stir-fried bii pickled. (See pickled mustard.) A [[Wp/wlx/Southeast Asian|Southeast Asian]] dish bam buona ''asam gai choy'' bii ''kiam chai boey'' ba maŋ dɩ maalɩyɛ sɩɩŋ jɛmaa baŋ dɩ kyɛ kyehɩ .Ʋ maalɩbu paahiyɛ stewing mustard greens nɩŋ [[Wp/wlx/Tamarind|tamarind]], dried [[Wp/wlx/Chillies|chillies]] anɩŋ nenɩ aŋ chɛhɩ kaurɩɩ ɩŋaŋ . Brassica juncea yuori kaŋa ɩyɛ ''gai choi'', ''siu gai choi'', ''xiao jie cai'', baby mustard, Chinese leaf mustard bii ''mostaza''<ref>http://www.cherryfarms.co.uk/kaichoi.html</ref>. == Mɩŋ kaa nyε == * ''Sinapis alba'' (formerly ''Brassica alba'') – yellow or white mustard, another mustard variety * ''Brassica oleracea'' – wild cabbage * ''Brassica nigra'' – black mustard, another mustard variety * ''Brassica rapa'' – related family of edible greens used in Asian cooking * ''Brassica carinata'' – Ethiopian mustard * Anɩŋ daarɩ jaanɩ aŋ ɩ bun-dɩrɩhɩ a yi Brassicaceae, see cruciferous vegetables. == Tarejɩɩhɩ == p78yu3859nxp7bv43paffyumaxwyeuz 7254258 7254251 2026-07-17T17:16:18Z Uthman salma 2604311 7254258 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q504781}} '''''Brassica juncea''''', commonly '''mustard greens''', '''brown mustard''', '''Chinese mustard''', '''Indian mustard''', '''Japanese mustard''', '''Korean green mustard''', '''leaf mustard''', '''Oriental mustard''' and '''vegetable mustard''', ɩyε species a yi mustard daʋ ɩŋaŋ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Brassica_juncea#cite_note-GRIN-1</ref> == Cultivars == ''Brassica juncea'' kuoriba na baŋ poyε ɩŋyε jɩɩhɩ anaahɩ : integrifolia, juncea, napiformis, anɩŋ tsatsai.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Brassica_juncea#cite_note-Spect-2</ref> === Integrifolia === {| class="wikitable" ! colspan="2" |Group !Image !Description |- | rowspan="5" |leaf mustard (芥菜) |leaf mustard (芥菜) |[] |The leaf mustard is known as "bamboo mustard", "small gai choy" (小芥菜), and "mustard cabbage". |- |Korean red mustard (적갓) and green mustard(청갓) |[] |The mustard plant produces deep purple-red leaves(적갓) and green leaves(청갓) with green petiole. |- |Japanese giant red mustard (タカナ, 高菜) |[] |The giant-leafed mustard, also known as "Japanese mustard", "takana" (タカナ, 高菜), has purple-red savoy leaves with strong, sharp, peppery taste. |- |snow mustard (雪里蕻) | |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' var. ''foliosa'' and ''B.&nbsp;juncea''subsp. ''integrifolia'' var. ''subintegrifolia''. The mustard plant is known as "red-in-snow mustard", "green-in-snow mustard" and "''xuělǐhóng'' / ''hsueh li hung''". |- |curled-leaf mustard |[] |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''integrifolia'' var. ''crispifolia''. The mustard plant is known as "curled mustard", "American mustard", "Southern mustard", "Texas mustard", and "Southern curled mustard". |- | rowspan="2" |large-petiole mustard |large-petiole mustard |[] | |- |horned mustard | |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''integrifolia'' var. ''strumata''. The mustard plant has a "horn" in the center of its stem, thus its name, "horned mustard". |- |{{anchor|HeadHeartMustardLinkAnchor2March2024}}head mustard |head mustard |] |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''integrifolia'' var. ''rugosa''. The primary varieties are Swatow (''dai gai choy'', heart mustard cabbage, wrapped mustard cabbage) and Bamboo (''jook gai choi''). |} === Juncea === {| class="wikitable" ! colspan="1" |Group !Image !Description |- |oilseed mustard |[] |Oilseed mustard is called ''rai'' or ''raya'' in India. Like other oilseed brassicas, it has both high-erucic acid and low-erucic acid cultivars. The low-erucic acid cultivars are referred to as canola.<ref>https://books.google.com/books?id=AIrNBQAAQBAJ&pg=PA112</ref> |} === Napiformis === {| class="wikitable" ! colspan="1" |Group !Image !Description |- |root mustard | |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea''subsp. ''napiformis''. The mustard plant is known as "root mustard", "large-root mustard", "tuberous-root mustard", and "turnip-root mustard". |} === Tsatsai === {| class="wikitable" ! colspan="2" |Group !Image !Description |- |multishoot mustard |multishoot mustard | |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''tsatsai'' var. ''multiceps''. The mustard plant is known as "chicken mustard", "multishoot mustard", and "nine-head mustard". |- |big-stem mustard |Stem Mustard (茎用芥/芥菜头) |[] |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''tsatsai'' var. ''tumida''.The mustard plant with knobby, fist-sized, swollen green stem is known as "big-stem mustard" or "swollen-stem mustard". |} == Uses == === Nutrition === 100-gram (3+¹⁄₂-ounce) tarɩjɩɩhɩ puobu ɩŋaŋ,mustard greens dugɩrɩhɩ maŋ tarɛɛ 110 kilojoules (26 kilocalories) sɩɩmaa kpɩɛgu kyɛ la ɩ rich source (20% bii a parɩ a [[Wp/wlx/Daily Value|Daily Value]]) of vitamins [[Wp/wlx/A, C|A, C]], anɩŋ [[Wp/wlx/K|K]]—K aŋ ɩ jemaa nɩŋ Daily Value bun- yaga. Mustard greens ɩyɛ tarɛɛ [[Wp/wlx/Vitamin E|vitamin E]] anɩŋ [[Wp/wlx/Calcium.|calcium.]] Greens ɩyɛ 92% water, 4.5% [[Wp/wlx/Carbohydrates|carbohydrates]], 2.6% [[Wp/wlx/Protein|protein]] anɩŋ 0.5% [[Wp/wlx/Fat|fat]] (table).. {| class="wikitable" |+Mustard greens, cooked, boiled, drained, without salt ! colspan="2" |Nutritional value per 100&nbsp;g (3.5&nbsp;oz) |- !Energy |110&nbsp;kJ (26&nbsp;kcal) |- !'''Carbohydrates''' |4.51 g |- !Sugars |1.41 g |- !Dietary fiber |2 g |- !'''Fat''' |0.47 g |- !'''Protein''' |2.56 g |- | colspan="2" | {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" ! colspan="2" |Vitamins and minerals |} |- !'''Other constituents''' |'''Quantity''' |- !Water |92 g |} [[File:Lai Xaak'or Bhaji.jpg|thumb|Fried mustard green dish]] === Cuisine === [[File:Takanaduke1.jpg|thumb|227x227px|Japanese ''takana'']] A vaarɩ, seeds, anɩŋ stems a yi a mustard buurɩ ɩŋaŋ ɩyε bun-dɩrɩhɩ. A daʋ ŋa yi-yε African puoŋ, Bangladeshi, Chinese, Filipino, Tripuri, Italian, Indian, Japanese, Okinawan, Nepali, Pakistani, Korean, Southern, Taiwanese, anɩŋ African-American (soul food) cuisines. Cultivars of ''B.&nbsp;juncea'' maŋ buraaŋ aŋ ɩ greens, kyε baŋ dɩ maalɩ nɩŋ mustard oil. [[File:Lai shak, mashed potato & fried egg plant.jpg|thumb|191x191px|Lai shak, mashed potato and fried eggplant]] [[File:Chinesemustardgreens.jpg|thumb|177x177px|Cantonese-style braised mustard greens, with wolfberries]] [[Wp/wlx/Chinese|Chinese]] anɩŋ [[Wp/wlx/Japanese cuisines|Japanese cuisines]] mɩŋ maŋ diyɛ mustard greens maalɩ siimaa.Japanese cuisine puoŋ, ba maŋ la buonaa ka ''takana'' kye bam maŋ la dɩ ɩŋ onigiri puoŋ bii jɛɛ bunhuu. ''B.&#x20;juncea'' sɩɩŋ buura-buura mine baŋ kuora ɩyɛ ''zha cai'', ''mizuna'', ''takana'' (var. ''integrifolia''), ''juk gai choy'', and ''xuelihong''. Asian mustard greens maŋ ɩyɛ stir-fried bii pickled. (See pickled mustard.) A [[Wp/wlx/Southeast Asian|Southeast Asian]] dish bam buona ''asam gai choy'' bii ''kiam chai boey'' ba maŋ dɩ maalɩyɛ sɩɩŋ jɛmaa baŋ dɩ kyɛ kyehɩ .Ʋ maalɩbu paahiyɛ stewing mustard greens nɩŋ [[Wp/wlx/Tamarind|tamarind]], dried [[Wp/wlx/Chillies|chillies]] anɩŋ nenɩ aŋ chɛhɩ kaurɩɩ ɩŋaŋ . Brassica juncea yuori kaŋa ɩyɛ ''gai choi'', ''siu gai choi'', ''xiao jie cai'', baby mustard, Chinese leaf mustard bii ''mostaza''<ref>http://www.cherryfarms.co.uk/kaichoi.html</ref>. == Mɩŋ kaa nyε == * ''Sinapis alba'' (formerly ''Brassica alba'') – yellow or white mustard, another mustard variety * ''Brassica oleracea'' – wild cabbage * ''Brassica nigra'' – black mustard, another mustard variety * ''Brassica rapa'' – related family of edible greens used in Asian cooking * ''Brassica carinata'' – Ethiopian mustard * Anɩŋ daarɩ jaanɩ aŋ ɩ bun-dɩrɩhɩ a yi Brassicaceae, see cruciferous vegetables. == Tarejɩɩhɩ == r58j3pz0ndc839uo5n3hob5nxnhau4l 7254265 7254258 2026-07-17T17:26:36Z Uthman salma 2604311 7254265 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q504781}} '''''Brassica juncea''''', commonly '''mustard greens''', '''brown mustard''', '''Chinese mustard''', '''Indian mustard''', '''Japanese mustard''', '''Korean green mustard''', '''leaf mustard''', '''Oriental mustard''' and '''vegetable mustard''', ɩyε species a yi mustard daʋ ɩŋaŋ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Brassica_juncea#cite_note-GRIN-1</ref> == Cultivars == ''Brassica juncea'' kuoriba na baŋ poyε ɩŋyε jɩɩhɩ anaahɩ : integrifolia, juncea, napiformis, anɩŋ tsatsai.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Brassica_juncea#cite_note-Spect-2</ref> === Integrifolia === {| class="wikitable" ! colspan="2" |Group !Image !Description |- | rowspan="5" |leaf mustard (芥菜) |leaf mustard (芥菜) |[[File:Mustardgreensraw.jpg|thumb]] |The leaf mustard is known as "bamboo mustard", "small gai choy" (小芥菜), and "mustard cabbage". |- |Korean red mustard (적갓) and green mustard(청갓) | |The mustard plant produces deep purple-red leaves(적갓) and green leaves(청갓) with green petiole. |- |Japanese giant red mustard (タカナ, 高菜) |[[File:RoterSenfRedGiantBlatt.jpg|thumb]] |The giant-leafed mustard, also known as "Japanese mustard", "takana" (タカナ, 高菜), has purple-red savoy leaves with strong, sharp, peppery taste. |- |snow mustard (雪里蕻) |[[File:Snow mustard Brassica juncea.jpg|thumb]] |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' var. ''foliosa'' and ''B.&nbsp;juncea''subsp. ''integrifolia'' var. ''subintegrifolia''. The mustard plant is known as "red-in-snow mustard", "green-in-snow mustard" and "''xuělǐhóng'' / ''hsueh li hung''". |- |curled-leaf mustard |[[File:Curly mustard leaves.jpg|thumb]] |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''integrifolia'' var. ''crispifolia''. The mustard plant is known as "curled mustard", "American mustard", "Southern mustard", "Texas mustard", and "Southern curled mustard". |- | rowspan="2" |large-petiole mustard |large-petiole mustard |[] | |- |horned mustard | |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''integrifolia'' var. ''strumata''. The mustard plant has a "horn" in the center of its stem, thus its name, "horned mustard". |- |{{anchor|HeadHeartMustardLinkAnchor2March2024}}head mustard |head mustard |] |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''integrifolia'' var. ''rugosa''. The primary varieties are Swatow (''dai gai choy'', heart mustard cabbage, wrapped mustard cabbage) and Bamboo (''jook gai choi''). |} === Juncea === {| class="wikitable" ! colspan="1" |Group !Image !Description |- |oilseed mustard |[[File:Brassica juncea var. juncea 3.JPG|thumb]] |Oilseed mustard is called ''rai'' or ''raya'' in India. Like other oilseed brassicas, it has both high-erucic acid and low-erucic acid cultivars. The low-erucic acid cultivars are referred to as canola.<ref>https://books.google.com/books?id=AIrNBQAAQBAJ&pg=PA112</ref> |} === Napiformis === {| class="wikitable" ! colspan="1" |Group !Image !Description |- |root mustard | |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea''subsp. ''napiformis''. The mustard plant is known as "root mustard", "large-root mustard", "tuberous-root mustard", and "turnip-root mustard". |} === Tsatsai === {| class="wikitable" ! colspan="2" |Group !Image !Description |- |multishoot mustard |multishoot mustard | |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''tsatsai'' var. ''multiceps''. The mustard plant is known as "chicken mustard", "multishoot mustard", and "nine-head mustard". |- |big-stem mustard |Stem Mustard (茎用芥/芥菜头) |[[File:Tumida.jpg|thumb]] |Previously identified as ''B.&nbsp;juncea'' subsp. ''tsatsai'' var. ''tumida''.The mustard plant with knobby, fist-sized, swollen green stem is known as "big-stem mustard" or "swollen-stem mustard". |} == Uses == === Nutrition === 100-gram (3+¹⁄₂-ounce) tarɩjɩɩhɩ puobu ɩŋaŋ,mustard greens dugɩrɩhɩ maŋ tarɛɛ 110 kilojoules (26 kilocalories) sɩɩmaa kpɩɛgu kyɛ la ɩ rich source (20% bii a parɩ a [[Wp/wlx/Daily Value|Daily Value]]) of vitamins [[Wp/wlx/A, C|A, C]], anɩŋ [[Wp/wlx/K|K]]—K aŋ ɩ jemaa nɩŋ Daily Value bun- yaga. Mustard greens ɩyɛ tarɛɛ [[Wp/wlx/Vitamin E|vitamin E]] anɩŋ [[Wp/wlx/Calcium.|calcium.]] Greens ɩyɛ 92% water, 4.5% [[Wp/wlx/Carbohydrates|carbohydrates]], 2.6% [[Wp/wlx/Protein|protein]] anɩŋ 0.5% [[Wp/wlx/Fat|fat]] (table).. {| class="wikitable" |+Mustard greens, cooked, boiled, drained, without salt ! colspan="2" |Nutritional value per 100&nbsp;g (3.5&nbsp;oz) |- !Energy |110&nbsp;kJ (26&nbsp;kcal) |- !'''Carbohydrates''' |4.51 g |- !Sugars |1.41 g |- !Dietary fiber |2 g |- !'''Fat''' |0.47 g |- !'''Protein''' |2.56 g |- | colspan="2" | {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" ! colspan="2" |Vitamins and minerals |} |- !'''Other constituents''' |'''Quantity''' |- !Water |92 g |} [[File:Lai Xaak'or Bhaji.jpg|thumb|Fried mustard green dish]] === Cuisine === [[File:Takanaduke1.jpg|thumb|227x227px|Japanese ''takana'']] A vaarɩ, seeds, anɩŋ stems a yi a mustard buurɩ ɩŋaŋ ɩyε bun-dɩrɩhɩ. A daʋ ŋa yi-yε African puoŋ, Bangladeshi, Chinese, Filipino, Tripuri, Italian, Indian, Japanese, Okinawan, Nepali, Pakistani, Korean, Southern, Taiwanese, anɩŋ African-American (soul food) cuisines. Cultivars of ''B.&nbsp;juncea'' maŋ buraaŋ aŋ ɩ greens, kyε baŋ dɩ maalɩ nɩŋ mustard oil. [[File:Lai shak, mashed potato & fried egg plant.jpg|thumb|191x191px|Lai shak, mashed potato and fried eggplant]] [[File:Chinesemustardgreens.jpg|thumb|177x177px|Cantonese-style braised mustard greens, with wolfberries]] [[Wp/wlx/Chinese|Chinese]] anɩŋ [[Wp/wlx/Japanese cuisines|Japanese cuisines]] mɩŋ maŋ diyɛ mustard greens maalɩ siimaa.Japanese cuisine puoŋ, ba maŋ la buonaa ka ''takana'' kye bam maŋ la dɩ ɩŋ onigiri puoŋ bii jɛɛ bunhuu. ''B.&#x20;juncea'' sɩɩŋ buura-buura mine baŋ kuora ɩyɛ ''zha cai'', ''mizuna'', ''takana'' (var. ''integrifolia''), ''juk gai choy'', and ''xuelihong''. Asian mustard greens maŋ ɩyɛ stir-fried bii pickled. (See pickled mustard.) A [[Wp/wlx/Southeast Asian|Southeast Asian]] dish bam buona ''asam gai choy'' bii ''kiam chai boey'' ba maŋ dɩ maalɩyɛ sɩɩŋ jɛmaa baŋ dɩ kyɛ kyehɩ .Ʋ maalɩbu paahiyɛ stewing mustard greens nɩŋ [[Wp/wlx/Tamarind|tamarind]], dried [[Wp/wlx/Chillies|chillies]] anɩŋ nenɩ aŋ chɛhɩ kaurɩɩ ɩŋaŋ . Brassica juncea yuori kaŋa ɩyɛ ''gai choi'', ''siu gai choi'', ''xiao jie cai'', baby mustard, Chinese leaf mustard bii ''mostaza''<ref>http://www.cherryfarms.co.uk/kaichoi.html</ref>. == Mɩŋ kaa nyε == * ''Sinapis alba'' (formerly ''Brassica alba'') – yellow or white mustard, another mustard variety * ''Brassica oleracea'' – wild cabbage * ''Brassica nigra'' – black mustard, another mustard variety * ''Brassica rapa'' – related family of edible greens used in Asian cooking * ''Brassica carinata'' – Ethiopian mustard * Anɩŋ daarɩ jaanɩ aŋ ɩ bun-dɩrɩhɩ a yi Brassicaceae, see cruciferous vegetables. == Tarejɩɩhɩ == ifvk0ebdu03yga4qu2dudyzpm3du284 0 3790555 7254196 7252429 2026-07-17T15:46:26Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 →Databox 7254196 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q113376149}} Mathias Mpuuga Nsamba (yazairwe 12 Okwaikumi 1975) n'omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], rooya, kandi omwegyesa owaheereize nk'Omwebembezi w'orubaju orurikuhakanisa gavumenti kuruga 2021 kuhisya 2024.<ref>[https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ "Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament"]. ''The Independent Uganda''. 2021-05-28. Retrieved 2022-07-28.</ref><ref>[https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 "MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m]". ''New Vision''. 7 June 2022. Retrieved 2023-02-03.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 "NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament".] ''Monitor''. 2021-05-28. Retrieved 2022-07-28.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- "Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament]". ''Uganda Radionetwork''. Retrieved 2022-07-28.</ref><ref>[https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ "Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch]". Retrieved 2023-02-03.</ref> Akakora nk'omukiiki omwishengyero omu Disiturikiti ya [[Wp/nyn/Masaka District|Masaka]] kuruga 2011 kuhisya 2021 kandi bwanyima akajwekyera Nyendo–Mukungwe Division kuruga 2021 kuhisya obu yasingirwe omu karuuru ka boona aka 2026.<ref name=":0">Kakaire, Sulaiman. [https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga "I'm naturally a politician, says Mpuuga".] ''The Observer - Uganda''. Retrieved 2022-07-28.</ref><ref>[https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP"]. ''New Vision''. 19 May 2021. Retrieved 2022-07-28.</ref><ref>Kiiza, Christopher (2026-01-18). [https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ "Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip]". ''ChimpReports''. Retrieved 2026-03-03.</ref> Mpuuga nawe akakora nk'omuhwezi wa purezidenti w'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Unity Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekirikwebemberwa Robert Kyagulanyi Ssentamu ([[Wp/nyn/Bobi Wine|Bobi Wine]]) Kuruga 2021 kuhisya 2024 kandi akaba ari omujwekyerwa omu ishengyero omu bwire obu yaamazire omu ishengyero rya 11.<ref>pnabyama (2024-01-10). [https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted "Parliamentary Commission constituted]". ''www.parliament.go.ug''. Retrieved 2024-06-05.</ref><ref>child (2018-02-27). [https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission "The Parliamentary Commission]". ''www.parliament.go.ug''. Retrieved 2024-06-05.</ref> == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Mpuuga akazaarwa ebiro 12 Okwaikumi 1975 omuzaire omugyenzi Vincent Nsamba na Gertrude Nsamba.<ref name=":0" /> Akazaarwa omu disiturikiti eriho hati eya Lwengo omu Uganda eya rwagati. Mpuuga akaza Kyamaganda Boys Demonstration School kwega puraimare eki yaaherize omuri 1987 reero yaaza Masaka Secondary School, yaahendera ebigyezo bye ebya UCE omuri 1992. Bwanyima akaza kuhandiikwa aha Nakyenyi Senior Secondary School kwega A-levels, yaahendera omuri 1994.<ref name=":0" /><ref name=":1">Kasoba, William (2021-05-28). [https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ "Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition?"]. ''Matooke Republic''. Retrieved 2022-07-28.</ref> Bwanyima Mpuuga akeegaita ahari [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] kwega koosi ya Bachelor of Arts in Education omuri 2009.<ref name=":1" /> Akaba aine na diguri ya MA omu by'entatsya kuruga Makerere University hamwe na diguri ya Bachelor of Laws (LLB) ei yaatungire kuruga omu yunivasite niyo emwe omuri 2016.<ref name=":1" /> Bwanyima akeehandiikisa aha Law Development Centre (LDC) yaamara diguri ya Postgraduate diploma omu by'ebiragiro omuri 2020.<ref>Reporter, Express (2021-05-28). [https://dailyexpress.co.ug/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-biography-early-life-and-education-of-the-new-lop/ "Who is Mathias Mpuuga: Biography, Early Life and Education of the new LOP]". ''Daily Express''. Retrieved 2026-07-16.</ref><ref>Okello, Dickens H. (2024-03-01). [https://chimpreports.com/flashback-friday-mpuuga-the-shadow-minister-of-anti-corruption/ "Flashback Friday: Mpuuga, the Shadow Minister of Anti-Corruption"]. ''ChimpReports''. Retrieved 2026-07-16</ref> == Omurimo gw'okukora == Mpuuga akaba ari omwegyesa aha Uganda Martyrs High School, Rubaga, ahu yaayegyeise Geography na Economics kuruga 1998 kuhisya 2003.<ref name=":1" /> Akaba ari mukuru w'eishomero rya Masaka Town College eririkushangwa omu rurembo rwa Masaka kuruga 2000 kuhisya 2002.<ref name=":1" /> Akaba ari omukago kandi mukuru w'ekitongore kya Liberal Consult Ltd, ekitongore ekirikushwijuma n'okureebuuza ebirikukorwa ekyabaire nikikora aha ndagaano z'okureebuuza purogyekiti ezirikushashurirwa abagabi b'obuyambi omu Uganda kuruga 2001 kuhisya 2004.<ref name=":1" /> Akaba ari omukuru kandi mukuru w'ekitongore kya Datamine Technical Business School omuri Kampala kuruga 2003 kuhisya 2011.<ref name=":1" /> Akaba ari mukuru w'eminyeeto omu Gavumenti y'ebyanga eya Disiturikiti ya Masaka kuruga 2000 kuhisya 2011.<ref name=":1" /> N'omwebembezi aha kakiiko ka Yunivasite ya Mutesa I Royal University kuruga 2010 kuhisya hati.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'eby'obutegyeki == Mpuuga akatandika kukora munonga omu by'obutegyeki omu mwaka gwe gw'okubanza aha yunivaasite ya Makerere. Akaba ari omwe aha guruupu eyatandikireho ekibiina kya Uganda Young Democrats (UYD), ekyabaire kiri ekibiina ky'eminyeeto ekya Democratic Party of Uganda ekiri aha rubaju orurikuhakanisa gavumenti.<ref name=":1" /> Akeetaba omu kampeyini z'omwebembezi w'eihanga Paul Kawanga Ssemwogerere omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga omuri 1996.<ref name=":1" /> Mpuuga akaheereza nk'omwebembezi w'Obukama bwa Buganda Lukiiko (Eishengyero) ahagati ya 1998 na 2010. Omu 2011, akahakanira akaruuru nk'omukiiki omwishengyero ahabwa Munisipaali ya Masaka. Akasingura akaruuru kandi yaagyenda omu maisho kujwekyera Munisipaali ya Masaka kuhisya omu 2021. Omu bwire obu, akaheereza nk'omwebembezi w'akakiiko akarikujunanizibwa ahaby'embaririra y'eihanga (PAC) hamwe n'akakiiko akarikujunanizibwa aha kutoorana abantu - akakiiko ka ishengyero akarikushwijuma abantu abarikutooranwa omwebembezi w'eihanga. Akakora nka minisita w'ekisiibo ow'omwebembezi w'eihanga hamwe n'okurwanisa obushomankuzi (2011 - 2016), kandi minisita w'ekisiibo ow'eby'obwegyese (2016 - 2021). Omu 2021, akagaruka yaatooranwa nk'omukiiki omwishengyero arikujwekyera Nyendo - Mukungwe Division. Akaba ari omwebembezi w'orubaju orurikuhakanisa gavumenti omu ishengyero rya Uganda kandi akaba amazire kuruga omu 2021 kuhisya Okwakana 2024.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mpuuga-out-ssenyonyi-in-as-opposition-leader-4487456 "Mpuuga out, Ssenyonyi in as Opposition leader".] ''Monitor''. 2024-01-10. Retrieved 2024-01-10.</ref> .Omu 2025, Mpuuga akaruga omu butongore omu kibiina kya [[Wp/nyn/National Unity Platform|National Unity Platform]] yaaza omu kibiina kya Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). [https://www.independent.co.ug/mpuuga-bwanika-officially-abandon-nup-for-new-party-df/ "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF]". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Ebiro 27 Okwamukaaga 2025, akasiimwa abajwekyerwa b'ekibiina nk'omwebembezi w'ekibiina ekyo ekyabaire kitandikirweho ekya Democratic Front.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mpuuga-endorsed-as-president-of-newly-formed-democratic-front-5097482 "Mpuuga endorsed as president of newly formed Democratic Front"]. ''Monitor''. 2025-06-27. Retrieved 2026-07-14.</ref> Akagaruka yaayesimbaho aha ntebe y'omukiiki omwishengyero arikujwekyera Nyendo - Mukungwe Division omu karuuru ka boona aka 2026 nk'orikukwatira bendera ya Democratic Front.<ref>Agency, HICGI News (2024-03-06). [https://hicginewsagency.com/2024/03/06/the-rise-and-impact-of-mathias-mpuuga-in-ugandan-politics/ "The Rise and Impact of Mathias Mpuuga in Ugandan Politics"]. ''HICGI News Agency''. Retrieved 2026-07-16.</ref> Mpuuga akataho okwetomboita omu kibiina kye ekya Democratic Front arikuhakanisa ebyarugire omu karuuru ka boona aka 2026 omu kooti ya konsitityusoni.<ref>[https://www.newvision.co.ug/category/politics/ex-lop-mpuuga-challenges-2026-general-electio-NV_232955_062026 "Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court".] ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref> == Reeba n'ebindi == * [[Wp/nyn/Nandala Mafabi|Nandala Mafabi]] * [[Wp/nyn/Winnie Kiiza|Winnie Kiiza]] * Abed Bwanika * [[Wp/nyn/Bashir Kazibwe|Bashir Kazibwe]] == Ebyokureberaho == [[Category:Wp/nyn]] rhwiyo6lfzmrvth0qba6tjzbl0gu459 7254198 7254196 2026-07-17T15:46:47Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q113376149]] 7254198 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q113376149}} Mathias Mpuuga Nsamba (yazairwe 12 Okwaikumi 1975) n'omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], rooya, kandi omwegyesa owaheereize nk'Omwebembezi w'orubaju orurikuhakanisa gavumenti kuruga 2021 kuhisya 2024.<ref>[https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ "Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament"]. ''The Independent Uganda''. 2021-05-28. Retrieved 2022-07-28.</ref><ref>[https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 "MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m]". ''New Vision''. 7 June 2022. Retrieved 2023-02-03.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 "NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament".] ''Monitor''. 2021-05-28. Retrieved 2022-07-28.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- "Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament]". ''Uganda Radionetwork''. Retrieved 2022-07-28.</ref><ref>[https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ "Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch]". Retrieved 2023-02-03.</ref> Akakora nk'omukiiki omwishengyero omu Disiturikiti ya [[Wp/nyn/Masaka District|Masaka]] kuruga 2011 kuhisya 2021 kandi bwanyima akajwekyera Nyendo–Mukungwe Division kuruga 2021 kuhisya obu yasingirwe omu karuuru ka boona aka 2026.<ref name=":0">Kakaire, Sulaiman. [https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga "I'm naturally a politician, says Mpuuga".] ''The Observer - Uganda''. Retrieved 2022-07-28.</ref><ref>[https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP"]. ''New Vision''. 19 May 2021. Retrieved 2022-07-28.</ref><ref>Kiiza, Christopher (2026-01-18). [https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ "Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip]". ''ChimpReports''. Retrieved 2026-03-03.</ref> Mpuuga nawe akakora nk'omuhwezi wa purezidenti w'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Unity Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekirikwebemberwa Robert Kyagulanyi Ssentamu ([[Wp/nyn/Bobi Wine|Bobi Wine]]) Kuruga 2021 kuhisya 2024 kandi akaba ari omujwekyerwa omu ishengyero omu bwire obu yaamazire omu ishengyero rya 11.<ref>pnabyama (2024-01-10). [https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted "Parliamentary Commission constituted]". ''www.parliament.go.ug''. Retrieved 2024-06-05.</ref><ref>child (2018-02-27). [https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission "The Parliamentary Commission]". ''www.parliament.go.ug''. Retrieved 2024-06-05.</ref> == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Mpuuga akazaarwa ebiro 12 Okwaikumi 1975 omuzaire omugyenzi Vincent Nsamba na Gertrude Nsamba.<ref name=":0" /> Akazaarwa omu disiturikiti eriho hati eya Lwengo omu Uganda eya rwagati. Mpuuga akaza Kyamaganda Boys Demonstration School kwega puraimare eki yaaherize omuri 1987 reero yaaza Masaka Secondary School, yaahendera ebigyezo bye ebya UCE omuri 1992. Bwanyima akaza kuhandiikwa aha Nakyenyi Senior Secondary School kwega A-levels, yaahendera omuri 1994.<ref name=":0" /><ref name=":1">Kasoba, William (2021-05-28). [https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ "Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition?"]. ''Matooke Republic''. Retrieved 2022-07-28.</ref> Bwanyima Mpuuga akeegaita ahari [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] kwega koosi ya Bachelor of Arts in Education omuri 2009.<ref name=":1" /> Akaba aine na diguri ya MA omu by'entatsya kuruga Makerere University hamwe na diguri ya Bachelor of Laws (LLB) ei yaatungire kuruga omu yunivasite niyo emwe omuri 2016.<ref name=":1" /> Bwanyima akeehandiikisa aha Law Development Centre (LDC) yaamara diguri ya Postgraduate diploma omu by'ebiragiro omuri 2020.<ref>Reporter, Express (2021-05-28). [https://dailyexpress.co.ug/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-biography-early-life-and-education-of-the-new-lop/ "Who is Mathias Mpuuga: Biography, Early Life and Education of the new LOP]". ''Daily Express''. Retrieved 2026-07-16.</ref><ref>Okello, Dickens H. (2024-03-01). [https://chimpreports.com/flashback-friday-mpuuga-the-shadow-minister-of-anti-corruption/ "Flashback Friday: Mpuuga, the Shadow Minister of Anti-Corruption"]. ''ChimpReports''. Retrieved 2026-07-16</ref> == Omurimo gw'okukora == Mpuuga akaba ari omwegyesa aha Uganda Martyrs High School, Rubaga, ahu yaayegyeise Geography na Economics kuruga 1998 kuhisya 2003.<ref name=":1" /> Akaba ari mukuru w'eishomero rya Masaka Town College eririkushangwa omu rurembo rwa Masaka kuruga 2000 kuhisya 2002.<ref name=":1" /> Akaba ari omukago kandi mukuru w'ekitongore kya Liberal Consult Ltd, ekitongore ekirikushwijuma n'okureebuuza ebirikukorwa ekyabaire nikikora aha ndagaano z'okureebuuza purogyekiti ezirikushashurirwa abagabi b'obuyambi omu Uganda kuruga 2001 kuhisya 2004.<ref name=":1" /> Akaba ari omukuru kandi mukuru w'ekitongore kya Datamine Technical Business School omuri Kampala kuruga 2003 kuhisya 2011.<ref name=":1" /> Akaba ari mukuru w'eminyeeto omu Gavumenti y'ebyanga eya Disiturikiti ya Masaka kuruga 2000 kuhisya 2011.<ref name=":1" /> N'omwebembezi aha kakiiko ka Yunivasite ya Mutesa I Royal University kuruga 2010 kuhisya hati.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'eby'obutegyeki == Mpuuga akatandika kukora munonga omu by'obutegyeki omu mwaka gwe gw'okubanza aha yunivaasite ya Makerere. Akaba ari omwe aha guruupu eyatandikireho ekibiina kya Uganda Young Democrats (UYD), ekyabaire kiri ekibiina ky'eminyeeto ekya Democratic Party of Uganda ekiri aha rubaju orurikuhakanisa gavumenti.<ref name=":1" /> Akeetaba omu kampeyini z'omwebembezi w'eihanga Paul Kawanga Ssemwogerere omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga omuri 1996.<ref name=":1" /> Mpuuga akaheereza nk'omwebembezi w'Obukama bwa Buganda Lukiiko (Eishengyero) ahagati ya 1998 na 2010. Omu 2011, akahakanira akaruuru nk'omukiiki omwishengyero ahabwa Munisipaali ya Masaka. Akasingura akaruuru kandi yaagyenda omu maisho kujwekyera Munisipaali ya Masaka kuhisya omu 2021. Omu bwire obu, akaheereza nk'omwebembezi w'akakiiko akarikujunanizibwa ahaby'embaririra y'eihanga (PAC) hamwe n'akakiiko akarikujunanizibwa aha kutoorana abantu - akakiiko ka ishengyero akarikushwijuma abantu abarikutooranwa omwebembezi w'eihanga. Akakora nka minisita w'ekisiibo ow'omwebembezi w'eihanga hamwe n'okurwanisa obushomankuzi (2011 - 2016), kandi minisita w'ekisiibo ow'eby'obwegyese (2016 - 2021). Omu 2021, akagaruka yaatooranwa nk'omukiiki omwishengyero arikujwekyera Nyendo - Mukungwe Division. Akaba ari omwebembezi w'orubaju orurikuhakanisa gavumenti omu ishengyero rya Uganda kandi akaba amazire kuruga omu 2021 kuhisya Okwakana 2024.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mpuuga-out-ssenyonyi-in-as-opposition-leader-4487456 "Mpuuga out, Ssenyonyi in as Opposition leader".] ''Monitor''. 2024-01-10. Retrieved 2024-01-10.</ref> .Omu 2025, Mpuuga akaruga omu butongore omu kibiina kya [[Wp/nyn/National Unity Platform|National Unity Platform]] yaaza omu kibiina kya Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). [https://www.independent.co.ug/mpuuga-bwanika-officially-abandon-nup-for-new-party-df/ "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF]". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Ebiro 27 Okwamukaaga 2025, akasiimwa abajwekyerwa b'ekibiina nk'omwebembezi w'ekibiina ekyo ekyabaire kitandikirweho ekya Democratic Front.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mpuuga-endorsed-as-president-of-newly-formed-democratic-front-5097482 "Mpuuga endorsed as president of newly formed Democratic Front"]. ''Monitor''. 2025-06-27. Retrieved 2026-07-14.</ref> Akagaruka yaayesimbaho aha ntebe y'omukiiki omwishengyero arikujwekyera Nyendo - Mukungwe Division omu karuuru ka boona aka 2026 nk'orikukwatira bendera ya Democratic Front.<ref>Agency, HICGI News (2024-03-06). [https://hicginewsagency.com/2024/03/06/the-rise-and-impact-of-mathias-mpuuga-in-ugandan-politics/ "The Rise and Impact of Mathias Mpuuga in Ugandan Politics"]. ''HICGI News Agency''. Retrieved 2026-07-16.</ref> Mpuuga akataho okwetomboita omu kibiina kye ekya Democratic Front arikuhakanisa ebyarugire omu karuuru ka boona aka 2026 omu kooti ya konsitityusoni.<ref>[https://www.newvision.co.ug/category/politics/ex-lop-mpuuga-challenges-2026-general-electio-NV_232955_062026 "Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court".] ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref> == Reeba n'ebindi == * [[Wp/nyn/Nandala Mafabi|Nandala Mafabi]] * [[Wp/nyn/Winnie Kiiza|Winnie Kiiza]] * Abed Bwanika * [[Wp/nyn/Bashir Kazibwe|Bashir Kazibwe]] == Ebyokureberaho == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q113376149}} mrtqlt1c5s53dtk9sw2rfhtszywfmgm 0 3790723 7254193 7253149 2026-07-17T15:37:55Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 →Databox 7254193 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q16200545}} '''Jenipher Kacha Namuyangu,''' nawe Jennifer Namuyangu Byakatonda, kwonka orikumanywa munonga nka Jennifer Namuyangu, n'omunyabyabutegyeki kandi omurwanirizi w'obuhangwa bw'ensi.<ref name=":0">POU (21 October 2016). [https://web.archive.org/web/20180321102506/http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=256 "Namuyangu Kacha Jenipher: Member of Parliament for Kabweri County, Kibuku District".] Kampala: [[:en:Parliament_of_Uganda|Parliament of Uganda]] (POU). Archived from [http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=256 the original] on 21 March 2018. Retrieved 21 October 2016.</ref> Naakomooka omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya National Resistance Movement.Niwe minisita w'eihanga ow'enshonga za Bunyoro omu ofiisi ya ssaabaminisita kandi owaabaireho minisita w'eihanga ow'enshonga za Gavumenti z'ebyanga omu kabineti ya Uganda.Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016.<ref>Uganda State House (6 June 2016). [https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf "Museveni's new cabinet list At 6 June 2016"] (PDF). ''[[:en:Daily_Monitor|Daily Monitor]]''. Kampala. Archived from [http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%2527s+cabinet.pdf the original] (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> Enyimaho akaba naaheereza nka minisita w'eihanga ow'eby'amaizi, kuruga 1 Okwamukaaga 2006 kuhisya 27 Okwakataano 2011.<ref name=":1">Nsambu, Hillary (1 November 2011). [http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1003077/hearing-election-appeals-starts "Hearing of election appeals starts today".] [[:en:New_Vision|''New Vision''.]] Kampala. Retrieved 7 June 2016.</ref> Omu mpindahinduka ya Kabineti ebiro 27 Okwakataano 2011, akaihwaho omu kabineti yaasikirwa Betty Bigombe.<ref>Uganda State House (27 May 2011). [https://www.facebook.com/note.php?note_id=10150208384704078&comments "Comprehensive list of new Cabinet appointments + dropped ministers".] Entebbe: [[:en:Facebook.com|Facebook.com]]. Retrieved 7 June 2016.</ref>Akakora nka memba wa ishengyero otoorainwe kujwekyera abakazi omu Disiturikiti ya Pallisa, kuruga 2001 kuhisya 2011. Omuri 2010, Disiturikiti ya Pallisa ekabaganisibwamu kabiri, kugira ngu habeho Disiturikiti ya Kibuku.Namuyangu akahakanira entebe y'omujwekyerwa omu ishengyero omu Kibuku County, omu Disiturikiti ya Kibuku. Akanyagwa Saleh Kamba n'oburuuru bwingi munonga.<ref>Observer Team (19 September 2016). [https://web.archive.org/web/20160806115123/http://www.observer.ug/news-headlines/10185-nrm-primaries-the-minnows-who-beat-ministers-mps- "NRM Primaries: The Minnows Who Beat Ministers, MPs - Saleh Kamba".] ''[[:en:The_Observer_(Uganda)|The Observer (Uganda)]]''. Kampala. Archived from [http://www.observer.ug/news-headlines/10185-nrm-primaries-the-minnows-who-beat-ministers-mps- the] original on 6 August 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Namuyangu akazaarwa omu Disiturikiti ya Kibuku ebiro 27 okwa mushanju 1968.<ref name=":0" /> Namuyangu akashomera Kibuku Secondary School obu yaabaire naashoma O-Level, atakagiire omu Iganga Secondary School, ahu yaaherize emishomo ye ya A-Level.<ref name=":0" />Akaheebwa omwanya omu yunivasite ya Makerere, yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda, yaamara emishomo ye yaatunga diguri ya Bachelor of Science in Forestry, omuri 1993. Diguri ye eya Master of Science in Agroforestry nayo ekatungwa kuruga Makerere University, omuri 1996.<ref name=":0" /> == Eby'emirimo == Kuruga 1994 kuhisya 1996, akaheereza nk'omujwekyerwa w'eminyeeto omu burugwa izooba bwa Uganda omu National Resistance Council, ekitongore ky'eishengyero omu bwire obwo. Kuruga 1997 kuhisya 1998, akaheereza nk'omwegyesa aha Nyabyeya Forestry College omuri Masindi Disiturikiti.Bwanyima akaza omu Minisiture y'eitaka hamwe n'obuhangwa bw'ensi, omu kitongore ky'eby'amahamba, nk'orikukurira entunguuka y'oburugo bw'embibo, arikuheereza omu mwanya ogwo kuruga 1998 kuhisya 2001.<ref name=":0" /> Omu 2001, akagaruka omu by'obutegyeki kandi yaatooranwa kujwekyera Abakazi ba Disiturikiti ya Pallisa omu ishengyero. Akagaruka yaatooranwa aha ntebe niyo emwe omuri 2006. Ahagati ya 2003 na 2006, akaheereza nka Minisita w'eihanga ow'eby'amakorero.Akatooranwa nk'omujwekyerwa wa Gavumenti omu by'amaizi n'eby'obuhangwa bw'ensi ebiro 1 Okwamukaaga 2006, arikuheereza omu mwanya ogwo kuhisya ebiro 27 Okwakataano 2011.<ref name=":1" /> Ahagati ya 2013 na 2016, akaba ari memba w'Akakiiko ka Minisiture y'Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Entunguuka omu by'entaasya.<ref name=":0" /> Namuyangu ni omwe aha ba minisita ba gavumenti n'abajwekyerwa ba National Resistance Movement abaasingirwe omu karuuru k'okubanza ak'ekibiina kyabo kandi bakahakanisa ekiragiro kya purezidenti Museveni, obutayesimbaho nk'omuntu buntu, kandi omu mwanya gw'ekyo bakeehayo kweyesimbaho nk'abajwekyerwa b'omu ishengyero 2011.Akeesimbaho aha mwebembezi w'ekibiina kya NRM, Saleh Kamba (owaabaire ari omujwekyerwa w'eishengyero kandi omukwasi wa bendera ya NRM) aha ntebe ya "Kibuku County" kandi yaasingwa munonga. == Okugaruka omu ishengyero kandi n'omu kabineti. == Omu karuuru k'abajwekyerwa omu ishengyero omuri 2016, Namuyangu akahakanira entebe y'omukazi omujwekyerwa omu ishengyero omu disiturikiti ya Kibuku, aha tiketi y'ekibiina kya NRM. Akasingura kandi niwe ariho hati.<ref>Waki, Moses (19 February 2016). [http://ugandaradionetwork.com/story/former-water-minister-namuyango-bounces-back-to-parliament-as-kamba-saleh-kicked-out "Former Minister Namuyangu Back, Saleh Kamba Loses".] Kampala: [[:en:Uganda_Radio_Network|Uganda Radio Network.]] Retrieved 7 June 2016.</ref> Ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa kuba minisita w'eihanga ow'eby'obutegyeki.<ref>Uganda State House (6 June 2016). [https://www.scribd.com/doc/314964607/New-Cabinet "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016"]. Retrieved 7 June 2016 &#x2013; via Scribd.</ref> == Ebirikumukwataho nk'omuntu == Namuyangu ashweirwe. Naakomooka omu kibiina ky'obutegyeki ekiri omu butegyeki ekya National Resistance Movement.<ref name=":0" /> == Reeba n'ebi == * Parliament of Uganda * Cabinet of Uganda * Kibuku District == Eby'okureeberaho. == [[Category:Wp/nyn]] p0vll7yn69u2guka3jrddqqlhucis6s 7254194 7254193 2026-07-17T15:38:14Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q16200545]] 7254194 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q16200545}} '''Jenipher Kacha Namuyangu,''' nawe Jennifer Namuyangu Byakatonda, kwonka orikumanywa munonga nka Jennifer Namuyangu, n'omunyabyabutegyeki kandi omurwanirizi w'obuhangwa bw'ensi.<ref name=":0">POU (21 October 2016). [https://web.archive.org/web/20180321102506/http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=256 "Namuyangu Kacha Jenipher: Member of Parliament for Kabweri County, Kibuku District".] Kampala: [[:en:Parliament_of_Uganda|Parliament of Uganda]] (POU). Archived from [http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=256 the original] on 21 March 2018. Retrieved 21 October 2016.</ref> Naakomooka omu kibiina ky'eby'obutegyeki ekya National Resistance Movement.Niwe minisita w'eihanga ow'enshonga za Bunyoro omu ofiisi ya ssaabaminisita kandi owaabaireho minisita w'eihanga ow'enshonga za Gavumenti z'ebyanga omu kabineti ya Uganda.Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016.<ref>Uganda State House (6 June 2016). [https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf "Museveni's new cabinet list At 6 June 2016"] (PDF). ''[[:en:Daily_Monitor|Daily Monitor]]''. Kampala. Archived from [http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%2527s+cabinet.pdf the original] (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> Enyimaho akaba naaheereza nka minisita w'eihanga ow'eby'amaizi, kuruga 1 Okwamukaaga 2006 kuhisya 27 Okwakataano 2011.<ref name=":1">Nsambu, Hillary (1 November 2011). [http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1003077/hearing-election-appeals-starts "Hearing of election appeals starts today".] [[:en:New_Vision|''New Vision''.]] Kampala. Retrieved 7 June 2016.</ref> Omu mpindahinduka ya Kabineti ebiro 27 Okwakataano 2011, akaihwaho omu kabineti yaasikirwa Betty Bigombe.<ref>Uganda State House (27 May 2011). [https://www.facebook.com/note.php?note_id=10150208384704078&comments "Comprehensive list of new Cabinet appointments + dropped ministers".] Entebbe: [[:en:Facebook.com|Facebook.com]]. Retrieved 7 June 2016.</ref>Akakora nka memba wa ishengyero otoorainwe kujwekyera abakazi omu Disiturikiti ya Pallisa, kuruga 2001 kuhisya 2011. Omuri 2010, Disiturikiti ya Pallisa ekabaganisibwamu kabiri, kugira ngu habeho Disiturikiti ya Kibuku.Namuyangu akahakanira entebe y'omujwekyerwa omu ishengyero omu Kibuku County, omu Disiturikiti ya Kibuku. Akanyagwa Saleh Kamba n'oburuuru bwingi munonga.<ref>Observer Team (19 September 2016). [https://web.archive.org/web/20160806115123/http://www.observer.ug/news-headlines/10185-nrm-primaries-the-minnows-who-beat-ministers-mps- "NRM Primaries: The Minnows Who Beat Ministers, MPs - Saleh Kamba".] ''[[:en:The_Observer_(Uganda)|The Observer (Uganda)]]''. Kampala. Archived from [http://www.observer.ug/news-headlines/10185-nrm-primaries-the-minnows-who-beat-ministers-mps- the] original on 6 August 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Namuyangu akazaarwa omu Disiturikiti ya Kibuku ebiro 27 okwa mushanju 1968.<ref name=":0" /> Namuyangu akashomera Kibuku Secondary School obu yaabaire naashoma O-Level, atakagiire omu Iganga Secondary School, ahu yaaherize emishomo ye ya A-Level.<ref name=":0" />Akaheebwa omwanya omu yunivasite ya Makerere, yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda, yaamara emishomo ye yaatunga diguri ya Bachelor of Science in Forestry, omuri 1993. Diguri ye eya Master of Science in Agroforestry nayo ekatungwa kuruga Makerere University, omuri 1996.<ref name=":0" /> == Eby'emirimo == Kuruga 1994 kuhisya 1996, akaheereza nk'omujwekyerwa w'eminyeeto omu burugwa izooba bwa Uganda omu National Resistance Council, ekitongore ky'eishengyero omu bwire obwo. Kuruga 1997 kuhisya 1998, akaheereza nk'omwegyesa aha Nyabyeya Forestry College omuri Masindi Disiturikiti.Bwanyima akaza omu Minisiture y'eitaka hamwe n'obuhangwa bw'ensi, omu kitongore ky'eby'amahamba, nk'orikukurira entunguuka y'oburugo bw'embibo, arikuheereza omu mwanya ogwo kuruga 1998 kuhisya 2001.<ref name=":0" /> Omu 2001, akagaruka omu by'obutegyeki kandi yaatooranwa kujwekyera Abakazi ba Disiturikiti ya Pallisa omu ishengyero. Akagaruka yaatooranwa aha ntebe niyo emwe omuri 2006. Ahagati ya 2003 na 2006, akaheereza nka Minisita w'eihanga ow'eby'amakorero.Akatooranwa nk'omujwekyerwa wa Gavumenti omu by'amaizi n'eby'obuhangwa bw'ensi ebiro 1 Okwamukaaga 2006, arikuheereza omu mwanya ogwo kuhisya ebiro 27 Okwakataano 2011.<ref name=":1" /> Ahagati ya 2013 na 2016, akaba ari memba w'Akakiiko ka Minisiture y'Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Entunguuka omu by'entaasya.<ref name=":0" /> Namuyangu ni omwe aha ba minisita ba gavumenti n'abajwekyerwa ba National Resistance Movement abaasingirwe omu karuuru k'okubanza ak'ekibiina kyabo kandi bakahakanisa ekiragiro kya purezidenti Museveni, obutayesimbaho nk'omuntu buntu, kandi omu mwanya gw'ekyo bakeehayo kweyesimbaho nk'abajwekyerwa b'omu ishengyero 2011.Akeesimbaho aha mwebembezi w'ekibiina kya NRM, Saleh Kamba (owaabaire ari omujwekyerwa w'eishengyero kandi omukwasi wa bendera ya NRM) aha ntebe ya "Kibuku County" kandi yaasingwa munonga. == Okugaruka omu ishengyero kandi n'omu kabineti. == Omu karuuru k'abajwekyerwa omu ishengyero omuri 2016, Namuyangu akahakanira entebe y'omukazi omujwekyerwa omu ishengyero omu disiturikiti ya Kibuku, aha tiketi y'ekibiina kya NRM. Akasingura kandi niwe ariho hati.<ref>Waki, Moses (19 February 2016). [http://ugandaradionetwork.com/story/former-water-minister-namuyango-bounces-back-to-parliament-as-kamba-saleh-kicked-out "Former Minister Namuyangu Back, Saleh Kamba Loses".] Kampala: [[:en:Uganda_Radio_Network|Uganda Radio Network.]] Retrieved 7 June 2016.</ref> Ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa kuba minisita w'eihanga ow'eby'obutegyeki.<ref>Uganda State House (6 June 2016). [https://www.scribd.com/doc/314964607/New-Cabinet "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016"]. Retrieved 7 June 2016 &#x2013; via Scribd.</ref> == Ebirikumukwataho nk'omuntu == Namuyangu ashweirwe. Naakomooka omu kibiina ky'obutegyeki ekiri omu butegyeki ekya National Resistance Movement.<ref name=":0" /> == Reeba n'ebi == * Parliament of Uganda * Cabinet of Uganda * Kibuku District == Eby'okureeberaho. == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q16200545}} j0dons3ci2au4twxi4j6aqgvquw3t1r 0 3790724 7254357 7253175 2026-07-17T19:02:18Z 猫娘丨ねこむすめ 2684817 意思重复 7254357 wikitext text/x-wiki <small>・[[File:Confusion grey.svg|20px]] 关于[[Wp/hnm/游戏|游戏]]《[[Wp/hnm/原神|原神]]》当中其愚人众执行官「少女」，请看「'''[[Wp/hnm/哥伦比娅|哥伦比娅]]'''」。</small> [[File:Mirai Suenaga with summer school uniform by Hagure Yuuki 20111129.jpg|thumb|300px|一只学生阿妹]] '''阿妹'''，也号作'''少女'''、'''女孩'''、'''姑娘'''、'''女仔'''，是指[[Wp/hnm/年轻|年轻]]其[[Wp/hnm/查某|查某]]，通常是[[Wp/hnm/孧囝|孧囝]]抑是[[Wp/hnm/青少年|青少年]]。当阿妹成年了后，通常号作「女侬」，但是从一只阿妹变作一只女侬其年龄，伫毋同其社会定义各毋平样。不过基本上拢认为，青少年期向成年期其转变年龄，伫15岁遘18岁之间。 从[[Wp/hnm/历史|历史]]看，阿妹其待遇同地位，通常同查某伫该文化当中其地位密切相关。当中社会地位低下，阿妹可能会分父母遗弃，[[Wp/hnm/国家|国家]]可能会减少对阿妹其服务投资。所以阿妹定定受遘社会其歧视同限制，[[Wp/hnm/联合国|联合国]]计划伫2010年以前消除阿妹伫[[Wp/hnm/受教育法益|受教育法益]]方面其毋平等。对于阿妹同阿哥其社会角色其形成同差别，始终存在着「先天决定论」（基因）同「后天决定论」（环境）其争论。 阿妹伫[[Wp/hnm/艺术|艺术]]、[[Wp/hnm/文学|文学]]同[[Wp/hnm/流行文化|流行文化]]当中，是拿乜款形象出现其，定定反映社会对阿妹性别角色其认知。 [[Category:Wp/hnm]] hehgbcd587kmyrpsm1ocf5e1y0puj2g 7254358 7254357 2026-07-17T19:03:25Z 猫娘丨ねこむすめ 2684817 海南话正字修改 7254358 wikitext text/x-wiki <small>・[[File:Confusion grey.svg|20px]] 关于[[Wp/hnm/游戏|游戏]]《[[Wp/hnm/原神|原神]]》当中其愚人众执行官「少女」，请看「'''[[Wp/hnm/哥伦比娅|哥伦比娅]]'''」。</small> [[File:Mirai Suenaga with summer school uniform by Hagure Yuuki 20111129.jpg|thumb|300px|一只学生阿妹]] '''阿妹'''，也号作'''少女'''、'''女孩'''、'''姑娘'''、'''女仔'''，是指[[Wp/hnm/年轻|年轻]]其[[Wp/hnm/查某|查某]]，通常是[[Wp/hnm/孧囝|孧囝]]抑是[[Wp/hnm/青少年|青少年]]。当阿妹成年了后，通常号作「查某」，但是从一只阿妹变作一只查某其年龄，伫毋同其社会定义各毋平样。不过基本上拢认为，青少年期向成年期其转变年龄，伫15岁遘18岁之间。 从[[Wp/hnm/历史|历史]]看，阿妹其待遇同地位，通常同查某伫该文化当中其地位密切相关。当中社会地位低下，阿妹可能会分父母遗弃，[[Wp/hnm/国家|国家]]可能会减少对阿妹其服务投资。所以阿妹定定受遘社会其歧视同限制，[[Wp/hnm/联合国|联合国]]计划伫2010年以前消除阿妹伫[[Wp/hnm/受教育法益|受教育法益]]方面其毋平等。对于阿妹同阿哥其社会角色其形成同差别，始终存在着「先天决定论」（基因）同「后天决定论」（环境）其争论。 阿妹伫[[Wp/hnm/艺术|艺术]]、[[Wp/hnm/文学|文学]]同[[Wp/hnm/流行文化|流行文化]]当中，是拿乜款形象出现其，定定反映社会对阿妹性别角色其认知。 [[Category:Wp/hnm]] qrhiflrfr1uouyyblnmw3z96rwy4glq 0 3790730 7254191 7253199 2026-07-17T15:34:55Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 →Databox 7254191 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q20684950}} '''Florence Andiru Nebanda''', orikumanywa munonga nka Florence Nebanda, n'omunyabyabutegyeki kandi omunyishengyero omu Uganda.<ref>Baraire, Patson (18 January 2013). [https://web.archive.org/web/20130318221801/http://www.newvision.co.ug/news/639000-nebanda-s-sister-changes-name.html "Nebanda's Sister Changes Name".] [[:en:New_Vision|''New Vision''.]] Kampala. Archived from [http://www.newvision.co.ug/news/639000-nebanda-s-sister-changes-name.html the original] on 18 March 2013. Retrieved 5 July 2015.</ref><ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20220129011818/https://tndnewsug.com/2020/08/13/meet-florence-nebanda-butaleja-woman-giving-mp-milly-mugeni-sleepless-nights/ "Meet Florence Nebanda, Butaleja woman giving MP Milly Mugeni sleepless nights — TND News".] 13 August 2020. Archived from [https://tndnewsug.com/2020/08/13/meet-florence-nebanda-butaleja-woman-giving-mp-milly-mugeni-sleepless-nights/ the original] on 29 January 2022. Retrieved 11 March 2022.</ref> Niwe mukazi omukiiki omwishengyero, orikujwekyera Disiturikiti ya Butaleja omu ishengyero rya Uganda. Akatooranwa omu ntebe egyo omu Kwakabiri 2013,<ref name=":1">Masereka, Alex (11 February 2013)[http://www.redpepper.co.ug/florence-nebanda-wins-butaleja-seat-by-a-landslide/ . "Butaleja By-election: Florence Nebanda Wins By A Landslide"]. [[:en:Red_Pepper_(newspaper)|''The Red Pepper Newspaper''.]] Mukono. Retrieved 5 July 2015.</ref>yaaza omu bigyere bya munyanya omuto, Cerinah Nebanda, owafiire omu ofiisi omu Kwaikumi na kubiri 2012. Omuri 2021,<ref>Gyezaho, Emmanuel (28 December 2012). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Lawyers-ask-President-to-respect-MPs-on-Nebanda/-/688334/1652720/-/92lfdgz/-/index.html "Lawyers Ask President To Respect MPs On Nebanda"]. [[:en:Daily_Monitor|''Daily Monitor''.]] Kampala. Retrieved 5 July 2015.</ref><ref>Staff Writer (19 January 2013)[https://redpepper.co.ug/political-dynasty-in-the-making-as-nebanda-wins-butaleja-primary/4885/ . "Florence Nebanda Wins Butaleja NRM Primary Election".] ''Redpepper Uganda''. Retrieved 9 February 2023.</ref> akagaruka yaatooranwa omu ntebe niyo emwe.<ref>[https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/nebanda-andiru-florence-10209/ "Nebanda Andiru Florence - 2021 General Election - Visible Polls".] ''visiblepolls.org''. Retrieved 9 February 2023.</ref> == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Florence Nebanda niwe mwana w'okubanza omu ka y'abaana munaana (omwojo omwe n'abaishiki mushanju) kandi akazaarwa ebiro 9 Okwaikumi 1986 omuri Entebbe aha bazaire Peter Waiga owafiire na Alice Namulwa. Akashoma omu mashomero ga Uganda kuhisya aha siniya ya mukaaga arikuhendera UACE ye kuruga omu Katikamu SDA Secondary School omuri Wobulenzi, omu disiturikiti ya Luwero omuri 2013.<ref name=":0" />Akaza kutuura omuri United Kingdom kugira ngu ayongyere aha mishomo ye. Akagaruka omuri Uganda obu munyanya Cerinah Nebanda yaafa omu Kwaikumi na kubiri 2012.<ref>Oluka, Esther (11 March 2013). [https://web.archive.org/web/20190331171249/https://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/Florence-Nebanda-prefers-to-keep-her-personal-life-private-/-/691232/1716280/-/item/1/-/15tsjf3z/-/index.html "Florence Nebanda Prefers To Keep Her Personal Life Private".] ''[[:en:Daily_Monitor|Daily Monitor]]''. Kampala. Archived from [http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/Florence-Nebanda-prefers-to-keep-her-personal-life-private-/-/691232/1716280/-/item/1/-/15tsjf3z/-/index.html the original] on 31 March 2019. Retrieved 5 July 2015.</ref> Nikigambwa ngu aine diguri ya BA omu by'okureeberera abakozi, ei yaatungire kuruga omu University of East London omuri 2008 hamwe na diguri ya MA omu by'okureeberera abakozi omu nsi yoona, ei yaatungire kuruga omu University of Bedfordshire omuri United Kingdom.<ref>Mwesigye, Shifa (14 February 2013). [https://web.archive.org/web/20150924111423/http://www.observer.ug/viewpoint/interview/23732-newly-elected-nebanda-speaks-on-sisters-death "Newly-elected Nebanda Speaks On Sister's Death".] [[:en:The_Observer_(Uganda)|''The Observer (Uganda)''.]] Kampala. Archived from [http://www.observer.ug/viewpoint/interview/23732-newly-elected-nebanda-speaks-on-sisters-death the origina]l on 24 September 2015. Retrieved 5 July 2015</ref><ref name=":0" /> == Eby'emirimo == Ebiro 14 Okwaikumi na kumwe 2012, Cerinah Nebanda, omukiiki omwishengyero ow'akakiiko k'abakazi aka Butaleja akafa kitaraariire, ekyarekire entebe egyo etaine muntu. Omu karuuru k'okugaruka kwijuza entebe ye, munyanya omukuru, Florence Andiru Nebanda akasingura aha tiketi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya National Resistance Movement. Naija kuheereza ekicweka ky'ekisanja ekyo kuhisya akaruuru ka boona aka kashatu 2016.<ref name=":1" /> Akaba ari memba w'akakiiko k'embaririra hamwe n'enshonga z'omwebembezi w'eihanga.<ref name=":0" /> == Ebirikumukwataho nk'omuntu == Nebanda nakunda omupiira gw'engaro nk'emwe aha bintu ebi arikukunda, ahabw'okugira ngu akaba ari omwe aha bari omu mpaka z'omupiira gw'engaro ezaabaire ziri omu ishengyero obu yaabaire ari omu ishengyero ry'omwenda. Naashoma ebitabo ebirimu emboozi n'ekitabo kya Baibuli.<ref name=":0" /> == Reeba n'ebi == * Parliament of Uganda * Butaleja District * Member of Parliament. * National Resistance Movement * List of members of the eleventh Parliament of Uganda * List of members of the ninth Parliament of Uganda == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] 5qz5nmljspkw6jdb24oxxpqf52hwqbw 7254192 7254191 2026-07-17T15:35:28Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q20684950]] 7254192 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q20684950}} '''Florence Andiru Nebanda''', orikumanywa munonga nka Florence Nebanda, n'omunyabyabutegyeki kandi omunyishengyero omu Uganda.<ref>Baraire, Patson (18 January 2013). [https://web.archive.org/web/20130318221801/http://www.newvision.co.ug/news/639000-nebanda-s-sister-changes-name.html "Nebanda's Sister Changes Name".] [[:en:New_Vision|''New Vision''.]] Kampala. Archived from [http://www.newvision.co.ug/news/639000-nebanda-s-sister-changes-name.html the original] on 18 March 2013. Retrieved 5 July 2015.</ref><ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20220129011818/https://tndnewsug.com/2020/08/13/meet-florence-nebanda-butaleja-woman-giving-mp-milly-mugeni-sleepless-nights/ "Meet Florence Nebanda, Butaleja woman giving MP Milly Mugeni sleepless nights — TND News".] 13 August 2020. Archived from [https://tndnewsug.com/2020/08/13/meet-florence-nebanda-butaleja-woman-giving-mp-milly-mugeni-sleepless-nights/ the original] on 29 January 2022. Retrieved 11 March 2022.</ref> Niwe mukazi omukiiki omwishengyero, orikujwekyera Disiturikiti ya Butaleja omu ishengyero rya Uganda. Akatooranwa omu ntebe egyo omu Kwakabiri 2013,<ref name=":1">Masereka, Alex (11 February 2013)[http://www.redpepper.co.ug/florence-nebanda-wins-butaleja-seat-by-a-landslide/ . "Butaleja By-election: Florence Nebanda Wins By A Landslide"]. [[:en:Red_Pepper_(newspaper)|''The Red Pepper Newspaper''.]] Mukono. Retrieved 5 July 2015.</ref>yaaza omu bigyere bya munyanya omuto, Cerinah Nebanda, owafiire omu ofiisi omu Kwaikumi na kubiri 2012. Omuri 2021,<ref>Gyezaho, Emmanuel (28 December 2012). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Lawyers-ask-President-to-respect-MPs-on-Nebanda/-/688334/1652720/-/92lfdgz/-/index.html "Lawyers Ask President To Respect MPs On Nebanda"]. [[:en:Daily_Monitor|''Daily Monitor''.]] Kampala. Retrieved 5 July 2015.</ref><ref>Staff Writer (19 January 2013)[https://redpepper.co.ug/political-dynasty-in-the-making-as-nebanda-wins-butaleja-primary/4885/ . "Florence Nebanda Wins Butaleja NRM Primary Election".] ''Redpepper Uganda''. Retrieved 9 February 2023.</ref> akagaruka yaatooranwa omu ntebe niyo emwe.<ref>[https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/nebanda-andiru-florence-10209/ "Nebanda Andiru Florence - 2021 General Election - Visible Polls".] ''visiblepolls.org''. Retrieved 9 February 2023.</ref> == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Florence Nebanda niwe mwana w'okubanza omu ka y'abaana munaana (omwojo omwe n'abaishiki mushanju) kandi akazaarwa ebiro 9 Okwaikumi 1986 omuri Entebbe aha bazaire Peter Waiga owafiire na Alice Namulwa. Akashoma omu mashomero ga Uganda kuhisya aha siniya ya mukaaga arikuhendera UACE ye kuruga omu Katikamu SDA Secondary School omuri Wobulenzi, omu disiturikiti ya Luwero omuri 2013.<ref name=":0" />Akaza kutuura omuri United Kingdom kugira ngu ayongyere aha mishomo ye. Akagaruka omuri Uganda obu munyanya Cerinah Nebanda yaafa omu Kwaikumi na kubiri 2012.<ref>Oluka, Esther (11 March 2013). [https://web.archive.org/web/20190331171249/https://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/Florence-Nebanda-prefers-to-keep-her-personal-life-private-/-/691232/1716280/-/item/1/-/15tsjf3z/-/index.html "Florence Nebanda Prefers To Keep Her Personal Life Private".] ''[[:en:Daily_Monitor|Daily Monitor]]''. Kampala. Archived from [http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/Florence-Nebanda-prefers-to-keep-her-personal-life-private-/-/691232/1716280/-/item/1/-/15tsjf3z/-/index.html the original] on 31 March 2019. Retrieved 5 July 2015.</ref> Nikigambwa ngu aine diguri ya BA omu by'okureeberera abakozi, ei yaatungire kuruga omu University of East London omuri 2008 hamwe na diguri ya MA omu by'okureeberera abakozi omu nsi yoona, ei yaatungire kuruga omu University of Bedfordshire omuri United Kingdom.<ref>Mwesigye, Shifa (14 February 2013). [https://web.archive.org/web/20150924111423/http://www.observer.ug/viewpoint/interview/23732-newly-elected-nebanda-speaks-on-sisters-death "Newly-elected Nebanda Speaks On Sister's Death".] [[:en:The_Observer_(Uganda)|''The Observer (Uganda)''.]] Kampala. Archived from [http://www.observer.ug/viewpoint/interview/23732-newly-elected-nebanda-speaks-on-sisters-death the origina]l on 24 September 2015. Retrieved 5 July 2015</ref><ref name=":0" /> == Eby'emirimo == Ebiro 14 Okwaikumi na kumwe 2012, Cerinah Nebanda, omukiiki omwishengyero ow'akakiiko k'abakazi aka Butaleja akafa kitaraariire, ekyarekire entebe egyo etaine muntu. Omu karuuru k'okugaruka kwijuza entebe ye, munyanya omukuru, Florence Andiru Nebanda akasingura aha tiketi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya National Resistance Movement. Naija kuheereza ekicweka ky'ekisanja ekyo kuhisya akaruuru ka boona aka kashatu 2016.<ref name=":1" /> Akaba ari memba w'akakiiko k'embaririra hamwe n'enshonga z'omwebembezi w'eihanga.<ref name=":0" /> == Ebirikumukwataho nk'omuntu == Nebanda nakunda omupiira gw'engaro nk'emwe aha bintu ebi arikukunda, ahabw'okugira ngu akaba ari omwe aha bari omu mpaka z'omupiira gw'engaro ezaabaire ziri omu ishengyero obu yaabaire ari omu ishengyero ry'omwenda. Naashoma ebitabo ebirimu emboozi n'ekitabo kya Baibuli.<ref name=":0" /> == Reeba n'ebi == * Parliament of Uganda * Butaleja District * Member of Parliament. * National Resistance Movement * List of members of the eleventh Parliament of Uganda * List of members of the ninth Parliament of Uganda == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q20684950}} lpzh79n17nrqxg2m7bpfxt6jgpladlb 0 3790732 7254177 7254056 2026-07-17T15:18:18Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 →Databox 7254177 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5490025}} '''<big>Frank Kagyigyi Tumwebaze</big>''' n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Niwe minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi, ,kuruga 8 Okwamukaaga 2021.<ref>New Vision (9 June 2021). "President Museveni names new Cabinet". ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 16 July 2021.</ref> Naheereza ahansi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]]. Atoriinwe kuba omu kakiiko ka ba minisita aka 2026-2031 kuruga owa purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] kuheereza nka minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi.<ref>"Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle". ''Monitor''. 26 May 2026. Retrieved 10 June 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nka minisita w'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu, omu kakiiko ka [[Wp/nyn/Uganda Museum|Uganda.]] Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Administrator (14 December 2019). "Museveni Reshuffles Cabinet". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 16 December 2019.</ref>kyo kitakabaireho, akaba ari minisita w'ebya tekinorogye hamwe n'empurizagana, kuruga 6 Okwamukaaga 2016 kuhisya 13 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Museveni's New Cabinet List As At 6 June 2016" (PDF). ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> Akaba ari minisita w'omwebembezi w'eihanga kandi minisita w'ekitongore ekya [[Wp/nyn/Kampala Capital City Authority|Kampala Capital City Authority]] ahagati ya 2012 na 2016. Akatooranwa nk'omukiiki omwishengyero ahabwa Kibale County omu Disiturikiti ya Kamwenge obu abandi babiri abaabaire beesimbire aha ntebe egyo baaruga omu by'okwesimbaho ahabw'eshonga ezitarikwetegyerezibwa.<ref name=":0">POU (2011). "Profile of Tumwebaza Kagyigyi Frank, Member of Parliament for Kibale County, Kamwenge District". Parliament of Uganda (POU). Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>"Atuhaire denies withdrawing from Kibaale MP race".</ref> == Early life and education == Tumwebaze akazaarwa omu Disiturikiti ya Kamwenge ebiro 1 Okwaikumi na kumwe 1975 owa Matayo Kagyigyi na Beatrice Kagyigyi. Niwe yaabaire ari owakataano omu ka y'abaana mushanju.^&#x5D; Akashomera Jinja College obwegyese bwe obwa A-Level. Akatunga diguri ya Bachelor of Science in education omuri 1999, kuruga omu Mbarara University of Science and Technology. Akatunga na diguri ya kabiri omu by'ensi yoona hamwe n'okwegyesa abantu, hamwe na diguri ya kabiri omu by'amagara g'abantu ebi yaatungire omuri 2005 na 2019 kuruga Makerere University, yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda.<ref name=":0" /><ref>Kasyate, Simon (15 December 2013). "Frank Tumwebaze's Long Walk To Stardom - Interview". ''The Observer (Uganda)''. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Kasujja, Carol (15 January 2019). "Minister Tumwebaze among Makerere graduands". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 15 January 2019.</ref> == Omurimo gw'okukora. == Okutandika omuri 2000 kuhisya 2001, Frank akaheereza nk'omukozi w'ebiragiro by'okushoroora abantu kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2001, akatooranwa nk'omuhwezi w'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2003. Bwanyima akareetwa omu maka g'obwa purezidenti, ahu yaheereize nk'omuhwezi wa purezidenti ow'omutaano ahabw'okucondooza n'okutunga amakuru kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2006, akataaha omu by'obutegyeki arikwesimba aha ntebe y'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2008. Omuri 2008, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2011. Omuri 2011, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2016. Omuri 2016, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2021. Akatooranwa aha tiketi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement.]] Omuri 2011, akagaruka yaatooranwa.<ref name=":0" /> Omu mpindahinduka ya kabineti eyabaireho ebiro 15 Okwamunaana 2012, akatooranwa kuba minisita w'omwebembezi w'eihanga.<ref>Butagira, Tabu (15 August 2012). "Museveni Reshuffles Cabinet, Makes Marginal Changes". ''Daily Monitor (Kampala)''. Archived from the original on 16 August 2012. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>New Vision (15 August 2012). "Full Uganda Cabinet List As of 15 August 2012". Facebook.com. Retrieved 13 February 2015.</ref> Akaza omu mwanya gwa Kabakumba Masiko, owaarekura omurimo gwe omu Gavumenti ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2011 ahanyima y'okugamba ngu akakoresa kubi ofiisi ye, "obushuma oburikurabira omu kutwara ebintu by'abandi", "okufeerwa sente za Gavumenti" hamwe "n'okwekobaana kwiba Gavumenti".<ref>Imaka, Isaac (12 December 2011). "Minister Kabakumba Ordered To Resign". ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Masiko, Kabakumba (16 December 2011). "To Err Is Human, Kabakumba Says - Her Resignation Speech". ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 18 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Newvision Reporters. "Kabakumba Masiko Resigns". ''New Vision (Kampala)''. Archived from the original on 9 January 2012. Retrieved 14 December 2011.</ref> Omu Kwamukaaga 2016, akatooranwa nk'omuhandiiki wa Gavumenti ow'eby'empurizagana hamwe n'eby'obwegyese.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Omu kuhindura abantu omu kakiiko ka ba minisita ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019, Tumwebaze akatooranwa kuba minisita w’ekikura ky’abantu, abakozi hamwe n’entunguuka y’abantu, okuza omu mwanya gwa Janat Mukwaya, owabiirwe omu kakiiko ka ba minisita. Ebiro 28 Okwakataano 2021, akatooranwa kuba memba w’akakiiko akarikutoorana abantu omu ishengyero ry’omurundi gwa 11 kandi aka kakiiko akarikwebemberwa Sipiika w’eishengyero, niko karikushwijuma kandi kakasiima abantu abarikutooranwa omwebembezi w’eihanga. == Ebirikukukwataho. == Tumwebaze n'omushaija oshweirwe kandi aine abaana mukaaga. Naikiriza ediini y'Abakurisitaayo. == Emirimo y'eishengyero. == Aine obujunanizibwa obundi omu ishengyero: Ceyamaani w'akakiiko k'eby'esente, okuteekateekyera hamwe n'entunguuka omu by'entaasya Munyishengyero w'akakiiko k'eby'amateeka, emicwe hamwe n'obugabe. == Reeba n'ebindi. == * Disiturikiti za Uganda. == Eby'okureeberaho1 == [[Category:Wp/nyn]] 8d06wixuxy88adhdfv3j6nitu1u6aun 7254178 7254177 2026-07-17T15:18:47Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q5490025]] 7254178 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5490025}} '''<big>Frank Kagyigyi Tumwebaze</big>''' n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Niwe minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi, ,kuruga 8 Okwamukaaga 2021.<ref>New Vision (9 June 2021). "President Museveni names new Cabinet". ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 16 July 2021.</ref> Naheereza ahansi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]]. Atoriinwe kuba omu kakiiko ka ba minisita aka 2026-2031 kuruga owa purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] kuheereza nka minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi.<ref>"Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle". ''Monitor''. 26 May 2026. Retrieved 10 June 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nka minisita w'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu, omu kakiiko ka [[Wp/nyn/Uganda Museum|Uganda.]] Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Administrator (14 December 2019). "Museveni Reshuffles Cabinet". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 16 December 2019.</ref>kyo kitakabaireho, akaba ari minisita w'ebya tekinorogye hamwe n'empurizagana, kuruga 6 Okwamukaaga 2016 kuhisya 13 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Museveni's New Cabinet List As At 6 June 2016" (PDF). ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> Akaba ari minisita w'omwebembezi w'eihanga kandi minisita w'ekitongore ekya [[Wp/nyn/Kampala Capital City Authority|Kampala Capital City Authority]] ahagati ya 2012 na 2016. Akatooranwa nk'omukiiki omwishengyero ahabwa Kibale County omu Disiturikiti ya Kamwenge obu abandi babiri abaabaire beesimbire aha ntebe egyo baaruga omu by'okwesimbaho ahabw'eshonga ezitarikwetegyerezibwa.<ref name=":0">POU (2011). "Profile of Tumwebaza Kagyigyi Frank, Member of Parliament for Kibale County, Kamwenge District". Parliament of Uganda (POU). Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>"Atuhaire denies withdrawing from Kibaale MP race".</ref> == Early life and education == Tumwebaze akazaarwa omu Disiturikiti ya Kamwenge ebiro 1 Okwaikumi na kumwe 1975 owa Matayo Kagyigyi na Beatrice Kagyigyi. Niwe yaabaire ari owakataano omu ka y'abaana mushanju.^&#x5D; Akashomera Jinja College obwegyese bwe obwa A-Level. Akatunga diguri ya Bachelor of Science in education omuri 1999, kuruga omu Mbarara University of Science and Technology. Akatunga na diguri ya kabiri omu by'ensi yoona hamwe n'okwegyesa abantu, hamwe na diguri ya kabiri omu by'amagara g'abantu ebi yaatungire omuri 2005 na 2019 kuruga Makerere University, yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda.<ref name=":0" /><ref>Kasyate, Simon (15 December 2013). "Frank Tumwebaze's Long Walk To Stardom - Interview". ''The Observer (Uganda)''. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Kasujja, Carol (15 January 2019). "Minister Tumwebaze among Makerere graduands". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 15 January 2019.</ref> == Omurimo gw'okukora. == Okutandika omuri 2000 kuhisya 2001, Frank akaheereza nk'omukozi w'ebiragiro by'okushoroora abantu kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2001, akatooranwa nk'omuhwezi w'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2003. Bwanyima akareetwa omu maka g'obwa purezidenti, ahu yaheereize nk'omuhwezi wa purezidenti ow'omutaano ahabw'okucondooza n'okutunga amakuru kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2006, akataaha omu by'obutegyeki arikwesimba aha ntebe y'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2008. Omuri 2008, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2011. Omuri 2011, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2016. Omuri 2016, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2021. Akatooranwa aha tiketi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement.]] Omuri 2011, akagaruka yaatooranwa.<ref name=":0" /> Omu mpindahinduka ya kabineti eyabaireho ebiro 15 Okwamunaana 2012, akatooranwa kuba minisita w'omwebembezi w'eihanga.<ref>Butagira, Tabu (15 August 2012). "Museveni Reshuffles Cabinet, Makes Marginal Changes". ''Daily Monitor (Kampala)''. Archived from the original on 16 August 2012. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>New Vision (15 August 2012). "Full Uganda Cabinet List As of 15 August 2012". Facebook.com. Retrieved 13 February 2015.</ref> Akaza omu mwanya gwa Kabakumba Masiko, owaarekura omurimo gwe omu Gavumenti ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2011 ahanyima y'okugamba ngu akakoresa kubi ofiisi ye, "obushuma oburikurabira omu kutwara ebintu by'abandi", "okufeerwa sente za Gavumenti" hamwe "n'okwekobaana kwiba Gavumenti".<ref>Imaka, Isaac (12 December 2011). "Minister Kabakumba Ordered To Resign". ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Masiko, Kabakumba (16 December 2011). "To Err Is Human, Kabakumba Says - Her Resignation Speech". ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 18 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Newvision Reporters. "Kabakumba Masiko Resigns". ''New Vision (Kampala)''. Archived from the original on 9 January 2012. Retrieved 14 December 2011.</ref> Omu Kwamukaaga 2016, akatooranwa nk'omuhandiiki wa Gavumenti ow'eby'empurizagana hamwe n'eby'obwegyese.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Omu kuhindura abantu omu kakiiko ka ba minisita ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019, Tumwebaze akatooranwa kuba minisita w’ekikura ky’abantu, abakozi hamwe n’entunguuka y’abantu, okuza omu mwanya gwa Janat Mukwaya, owabiirwe omu kakiiko ka ba minisita. Ebiro 28 Okwakataano 2021, akatooranwa kuba memba w’akakiiko akarikutoorana abantu omu ishengyero ry’omurundi gwa 11 kandi aka kakiiko akarikwebemberwa Sipiika w’eishengyero, niko karikushwijuma kandi kakasiima abantu abarikutooranwa omwebembezi w’eihanga. == Ebirikukukwataho. == Tumwebaze n'omushaija oshweirwe kandi aine abaana mukaaga. Naikiriza ediini y'Abakurisitaayo. == Emirimo y'eishengyero. == Aine obujunanizibwa obundi omu ishengyero: Ceyamaani w'akakiiko k'eby'esente, okuteekateekyera hamwe n'entunguuka omu by'entaasya Munyishengyero w'akakiiko k'eby'amateeka, emicwe hamwe n'obugabe. == Reeba n'ebindi. == * Disiturikiti za Uganda. == Eby'okureeberaho1 == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q5490025}} id5tg62fl75vwq489gbok7vnpisqtgc 7254331 7254178 2026-07-17T18:47:51Z Bonny256 2693064 Added reference 7254331 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5490025}} '''<big>Frank Kagyigyi Tumwebaze</big>''' n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Niwe minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi, ,kuruga 8 Okwamukaaga 2021.<ref>New Vision (9 June 2021). "President Museveni names new Cabinet". ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 16 July 2021.</ref> Naheereza ahansi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]]. Atoriinwe kuba omu kakiiko ka ba minisita aka 2026-2031 kuruga owa purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] kuheereza nka minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi.<ref>"Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle". ''Monitor''. 26 May 2026. Retrieved 10 June 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nka minisita w'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu, omu kakiiko ka [[Wp/nyn/Uganda Museum|Uganda.]] Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Administrator (14 December 2019). "Museveni Reshuffles Cabinet". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 16 December 2019.</ref>kyo kitakabaireho, akaba ari minisita w'ebya tekinorogye hamwe n'empurizagana, kuruga 6 Okwamukaaga 2016 kuhisya 13 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Museveni's New Cabinet List As At 6 June 2016" (PDF). ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> Akaba ari minisita w'omwebembezi w'eihanga kandi minisita w'ekitongore ekya [[Wp/nyn/Kampala Capital City Authority|Kampala Capital City Authority]] ahagati ya 2012 na 2016. Akatooranwa nk'omukiiki omwishengyero ahabwa Kibale County omu Disiturikiti ya Kamwenge obu abandi babiri abaabaire beesimbire aha ntebe egyo baaruga omu by'okwesimbaho ahabw'eshonga ezitarikwetegyerezibwa.<ref name=":0">POU (2011). "Profile of Tumwebaza Kagyigyi Frank, Member of Parliament for Kibale County, Kamwenge District". Parliament of Uganda (POU). Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>"Atuhaire denies withdrawing from Kibaale MP race".</ref> == Early life and education == Tumwebaze akazaarwa omu Disiturikiti ya Kamwenge ebiro 1 Okwaikumi na kumwe 1975 owa Matayo Kagyigyi na Beatrice Kagyigyi. Niwe yaabaire ari owakataano omu ka y'abaana mushanju.^&#x5D; Akashomera Jinja College obwegyese bwe obwa A-Level. Akatunga diguri ya Bachelor of Science in education omuri 1999, kuruga omu Mbarara University of Science and Technology. Akatunga na diguri ya kabiri omu by'ensi yoona hamwe n'okwegyesa abantu, hamwe na diguri ya kabiri omu by'amagara g'abantu ebi yaatungire omuri 2005 na 2019 kuruga Makerere University, yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda.<ref name=":0" /><ref>Kasyate, Simon (15 December 2013). "Frank Tumwebaze's Long Walk To Stardom - Interview". ''The Observer (Uganda)''. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Kasujja, Carol (15 January 2019). "Minister Tumwebaze among Makerere graduands". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 15 January 2019.</ref> == Omurimo gw'okukora. == Okutandika omuri 2000 kuhisya 2001, Frank akaheereza nk'omukozi w'ebiragiro by'okushoroora abantu kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2001, akatooranwa nk'omuhwezi w'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2003. Bwanyima akareetwa omu maka g'obwa purezidenti, ahu yaheereize nk'omuhwezi wa purezidenti ow'omutaano ahabw'okucondooza n'okutunga amakuru kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2006, akataaha omu by'obutegyeki arikwesimba aha ntebe y'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2008. Omuri 2008, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2011. Omuri 2011, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2016. Omuri 2016, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2021. Akatooranwa aha tiketi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement.]] Omuri 2011, akagaruka yaatooranwa.<ref name=":0" /> Omu mpindahinduka ya kabineti eyabaireho ebiro 15 Okwamunaana 2012, akatooranwa kuba minisita w'omwebembezi w'eihanga.<ref>Butagira, Tabu (15 August 2012). "Museveni Reshuffles Cabinet, Makes Marginal Changes". ''Daily Monitor (Kampala)''. Archived from the original on 16 August 2012. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>New Vision (15 August 2012). "Full Uganda Cabinet List As of 15 August 2012". Facebook.com. Retrieved 13 February 2015.</ref> Akaza omu mwanya gwa Kabakumba Masiko, owaarekura omurimo gwe omu Gavumenti ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2011 ahanyima y'okugamba ngu akakoresa kubi ofiisi ye, "obushuma oburikurabira omu kutwara ebintu by'abandi", "okufeerwa sente za Gavumenti" hamwe "n'okwekobaana kwiba Gavumenti".<ref>Imaka, Isaac (12 December 2011). "Minister Kabakumba Ordered To Resign". ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Masiko, Kabakumba (16 December 2011). "To Err Is Human, Kabakumba Says - Her Resignation Speech". ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 18 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Newvision Reporters. "Kabakumba Masiko Resigns". ''New Vision (Kampala)''. Archived from the original on 9 January 2012. Retrieved 14 December 2011.</ref> Omu Kwamukaaga 2016, akatooranwa nk'omuhandiiki wa Gavumenti ow'eby'empurizagana hamwe n'eby'obwegyese.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Omu kuhindura abantu omu kakiiko ka ba minisita ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019, Tumwebaze akatooranwa kuba minisita w’ekikura ky’abantu, abakozi hamwe n’entunguuka y’abantu, okuza omu mwanya gwa Janat Mukwaya, owabiirwe omu kakiiko ka ba minisita.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Ebiro 28 Okwakataano 2021, akatooranwa kuba memba w’akakiiko akarikutoorana abantu omu ishengyero ry’omurundi gwa 11 kandi aka kakiiko akarikwebemberwa Sipiika w’eishengyero, niko karikushwijuma kandi kakasiima abantu abarikutooranwa omwebembezi w’eihanga. == Ebirikukukwataho. == Tumwebaze n'omushaija oshweirwe kandi aine abaana mukaaga. Naikiriza ediini y'Abakurisitaayo. == Emirimo y'eishengyero. == Aine obujunanizibwa obundi omu ishengyero: Ceyamaani w'akakiiko k'eby'esente, okuteekateekyera hamwe n'entunguuka omu by'entaasya Munyishengyero w'akakiiko k'eby'amateeka, emicwe hamwe n'obugabe. == Reeba n'ebindi. == * Disiturikiti za Uganda. == Eby'okureeberaho1 == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q5490025}} im0wxy2xp8z14wrb38vt9fyox62nfcf 7254338 7254331 2026-07-17T18:52:25Z Bonny256 2693064 Added reference 7254338 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5490025}} '''<big>Frank Kagyigyi Tumwebaze</big>''' n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Niwe minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi, ,kuruga 8 Okwamukaaga 2021.<ref>New Vision (9 June 2021). "President Museveni names new Cabinet". ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 16 July 2021.</ref> Naheereza ahansi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]]. Atoriinwe kuba omu kakiiko ka ba minisita aka 2026-2031 kuruga owa purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] kuheereza nka minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi.<ref>"Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle". ''Monitor''. 26 May 2026. Retrieved 10 June 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nka minisita w'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu, omu kakiiko ka [[Wp/nyn/Uganda Museum|Uganda.]] Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Administrator (14 December 2019). "Museveni Reshuffles Cabinet". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 16 December 2019.</ref>kyo kitakabaireho, akaba ari minisita w'ebya tekinorogye hamwe n'empurizagana, kuruga 6 Okwamukaaga 2016 kuhisya 13 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Museveni's New Cabinet List As At 6 June 2016" (PDF). ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> Akaba ari minisita w'omwebembezi w'eihanga kandi minisita w'ekitongore ekya [[Wp/nyn/Kampala Capital City Authority|Kampala Capital City Authority]] ahagati ya 2012 na 2016. Akatooranwa nk'omukiiki omwishengyero ahabwa Kibale County omu Disiturikiti ya Kamwenge obu abandi babiri abaabaire beesimbire aha ntebe egyo baaruga omu by'okwesimbaho ahabw'eshonga ezitarikwetegyerezibwa.<ref name=":0">POU (2011). "Profile of Tumwebaza Kagyigyi Frank, Member of Parliament for Kibale County, Kamwenge District". Parliament of Uganda (POU). Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>"Atuhaire denies withdrawing from Kibaale MP race".</ref> == Early life and education == Tumwebaze akazaarwa omu Disiturikiti ya Kamwenge ebiro 1 Okwaikumi na kumwe 1975 owa Matayo Kagyigyi na Beatrice Kagyigyi. Niwe yaabaire ari owakataano omu ka y'abaana mushanju.^&#x5D; Akashomera Jinja College obwegyese bwe obwa A-Level. Akatunga diguri ya Bachelor of Science in education omuri 1999, kuruga omu Mbarara University of Science and Technology. Akatunga na diguri ya kabiri omu by'ensi yoona hamwe n'okwegyesa abantu, hamwe na diguri ya kabiri omu by'amagara g'abantu ebi yaatungire omuri 2005 na 2019 kuruga Makerere University, yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda.<ref name=":0" /><ref>Kasyate, Simon (15 December 2013). "Frank Tumwebaze's Long Walk To Stardom - Interview". ''The Observer (Uganda)''. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Kasujja, Carol (15 January 2019). "Minister Tumwebaze among Makerere graduands". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 15 January 2019.</ref> == Omurimo gw'okukora. == Okutandika omuri 2000 kuhisya 2001, Frank akaheereza nk'omukozi w'ebiragiro by'okushoroora abantu kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2001, akatooranwa nk'omuhwezi w'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2003. Bwanyima akareetwa omu maka g'obwa purezidenti, ahu yaheereize nk'omuhwezi wa purezidenti ow'omutaano ahabw'okucondooza n'okutunga amakuru kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2006, akataaha omu by'obutegyeki arikwesimba aha ntebe y'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2008. Omuri 2008, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2011. Omuri 2011, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2016. Omuri 2016, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2021. Akatooranwa aha tiketi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement.]] Omuri 2011, akagaruka yaatooranwa.<ref name=":0" /> Omu mpindahinduka ya kabineti eyabaireho ebiro 15 Okwamunaana 2012, akatooranwa kuba minisita w'omwebembezi w'eihanga.<ref>Butagira, Tabu (15 August 2012). "Museveni Reshuffles Cabinet, Makes Marginal Changes". ''Daily Monitor (Kampala)''. Archived from the original on 16 August 2012. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>New Vision (15 August 2012). "Full Uganda Cabinet List As of 15 August 2012". Facebook.com. Retrieved 13 February 2015.</ref> Akaza omu mwanya gwa Kabakumba Masiko, owaarekura omurimo gwe omu Gavumenti ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2011 ahanyima y'okugamba ngu akakoresa kubi ofiisi ye, "obushuma oburikurabira omu kutwara ebintu by'abandi", "okufeerwa sente za Gavumenti" hamwe "n'okwekobaana kwiba Gavumenti".<ref>Imaka, Isaac (12 December 2011). "Minister Kabakumba Ordered To Resign". ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Masiko, Kabakumba (16 December 2011). "To Err Is Human, Kabakumba Says - Her Resignation Speech". ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 18 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Newvision Reporters. "Kabakumba Masiko Resigns". ''New Vision (Kampala)''. Archived from the original on 9 January 2012. Retrieved 14 December 2011.</ref> Omu Kwamukaaga 2016, akatooranwa nk'omuhandiiki wa Gavumenti ow'eby'empurizagana hamwe n'eby'obwegyese.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Omu kuhindura abantu omu kakiiko ka ba minisita ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019, Tumwebaze akatooranwa kuba minisita w’ekikura ky’abantu, abakozi hamwe n’entunguuka y’abantu, okuza omu mwanya gwa Janat Mukwaya, owabiirwe omu kakiiko ka ba minisita.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Ebiro 28 Okwakataano 2021, akatooranwa kuba memba w’akakiiko akarikutoorana abantu omu ishengyero ry’omurundi gwa 11 kandi aka kakiiko akarikwebemberwa Sipiika w’eishengyero, niko karikushwijuma kandi kakasiima abantu abarikutooranwa omwebembezi w’eihanga.<ref>The Independent (29 May 2021). "Minister Tumwebaze on NRM's Appointments Committee list". ''The Independent''. The Independent. Retrieved 31 May 2021</ref> == Ebirikukukwataho. == Tumwebaze n'omushaija oshweirwe kandi aine abaana mukaaga. Naikiriza ediini y'Abakurisitaayo. == Emirimo y'eishengyero. == Aine obujunanizibwa obundi omu ishengyero: Ceyamaani w'akakiiko k'eby'esente, okuteekateekyera hamwe n'entunguuka omu by'entaasya Munyishengyero w'akakiiko k'eby'amateeka, emicwe hamwe n'obugabe. == Reeba n'ebindi. == * Disiturikiti za Uganda. == Eby'okureeberaho1 == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q5490025}} e2ffb5qugaioskl6g5kxy7fe0dttug4 7254342 7254338 2026-07-17T18:53:41Z Bonny256 2693064 Added reference 7254342 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5490025}} '''<big>Frank Kagyigyi Tumwebaze</big>''' n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Niwe minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi, ,kuruga 8 Okwamukaaga 2021.<ref>New Vision (9 June 2021). "President Museveni names new Cabinet". ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 16 July 2021.</ref> Naheereza ahansi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]]. Atoriinwe kuba omu kakiiko ka ba minisita aka 2026-2031 kuruga owa purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] kuheereza nka minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi.<ref>"Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle". ''Monitor''. 26 May 2026. Retrieved 10 June 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nka minisita w'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu, omu kakiiko ka [[Wp/nyn/Uganda Museum|Uganda.]] Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Administrator (14 December 2019). "Museveni Reshuffles Cabinet". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 16 December 2019.</ref>kyo kitakabaireho, akaba ari minisita w'ebya tekinorogye hamwe n'empurizagana, kuruga 6 Okwamukaaga 2016 kuhisya 13 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Museveni's New Cabinet List As At 6 June 2016" (PDF). ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> Akaba ari minisita w'omwebembezi w'eihanga kandi minisita w'ekitongore ekya [[Wp/nyn/Kampala Capital City Authority|Kampala Capital City Authority]] ahagati ya 2012 na 2016. Akatooranwa nk'omukiiki omwishengyero ahabwa Kibale County omu Disiturikiti ya Kamwenge obu abandi babiri abaabaire beesimbire aha ntebe egyo baaruga omu by'okwesimbaho ahabw'eshonga ezitarikwetegyerezibwa.<ref name=":0">POU (2011). "Profile of Tumwebaza Kagyigyi Frank, Member of Parliament for Kibale County, Kamwenge District". Parliament of Uganda (POU). Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>"Atuhaire denies withdrawing from Kibaale MP race".</ref> == Early life and education == Tumwebaze akazaarwa omu Disiturikiti ya Kamwenge ebiro 1 Okwaikumi na kumwe 1975 owa Matayo Kagyigyi na Beatrice Kagyigyi. Niwe yaabaire ari owakataano omu ka y'abaana mushanju.^&#x5D; Akashomera Jinja College obwegyese bwe obwa A-Level. Akatunga diguri ya Bachelor of Science in education omuri 1999, kuruga omu Mbarara University of Science and Technology. Akatunga na diguri ya kabiri omu by'ensi yoona hamwe n'okwegyesa abantu, hamwe na diguri ya kabiri omu by'amagara g'abantu ebi yaatungire omuri 2005 na 2019 kuruga Makerere University, yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda.<ref name=":0" /><ref name=":1">Kasyate, Simon (15 December 2013). "Frank Tumwebaze's Long Walk To Stardom - Interview". ''The Observer (Uganda)''. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Kasujja, Carol (15 January 2019). "Minister Tumwebaze among Makerere graduands". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 15 January 2019.</ref> == Omurimo gw'okukora. == Okutandika omuri 2000 kuhisya 2001, Frank akaheereza nk'omukozi w'ebiragiro by'okushoroora abantu kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2001, akatooranwa nk'omuhwezi w'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2003. Bwanyima akareetwa omu maka g'obwa purezidenti, ahu yaheereize nk'omuhwezi wa purezidenti ow'omutaano ahabw'okucondooza n'okutunga amakuru kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2006, akataaha omu by'obutegyeki arikwesimba aha ntebe y'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2008. Omuri 2008, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2011. Omuri 2011, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2016. Omuri 2016, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2021. Akatooranwa aha tiketi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement.]] Omuri 2011, akagaruka yaatooranwa.<ref name=":0" /> Omu mpindahinduka ya kabineti eyabaireho ebiro 15 Okwamunaana 2012, akatooranwa kuba minisita w'omwebembezi w'eihanga.<ref>Butagira, Tabu (15 August 2012). "Museveni Reshuffles Cabinet, Makes Marginal Changes". ''Daily Monitor (Kampala)''. Archived from the original on 16 August 2012. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>New Vision (15 August 2012). "Full Uganda Cabinet List As of 15 August 2012". Facebook.com. Retrieved 13 February 2015.</ref> Akaza omu mwanya gwa Kabakumba Masiko, owaarekura omurimo gwe omu Gavumenti ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2011 ahanyima y'okugamba ngu akakoresa kubi ofiisi ye, "obushuma oburikurabira omu kutwara ebintu by'abandi", "okufeerwa sente za Gavumenti" hamwe "n'okwekobaana kwiba Gavumenti".<ref>Imaka, Isaac (12 December 2011). "Minister Kabakumba Ordered To Resign". ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Masiko, Kabakumba (16 December 2011). "To Err Is Human, Kabakumba Says - Her Resignation Speech". ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 18 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Newvision Reporters. "Kabakumba Masiko Resigns". ''New Vision (Kampala)''. Archived from the original on 9 January 2012. Retrieved 14 December 2011.</ref> Omu Kwamukaaga 2016, akatooranwa nk'omuhandiiki wa Gavumenti ow'eby'empurizagana hamwe n'eby'obwegyese.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Omu kuhindura abantu omu kakiiko ka ba minisita ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019, Tumwebaze akatooranwa kuba minisita w’ekikura ky’abantu, abakozi hamwe n’entunguuka y’abantu, okuza omu mwanya gwa Janat Mukwaya, owabiirwe omu kakiiko ka ba minisita.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Ebiro 28 Okwakataano 2021, akatooranwa kuba memba w’akakiiko akarikutoorana abantu omu ishengyero ry’omurundi gwa 11 kandi aka kakiiko akarikwebemberwa Sipiika w’eishengyero, niko karikushwijuma kandi kakasiima abantu abarikutooranwa omwebembezi w’eihanga.<ref>The Independent (29 May 2021). "Minister Tumwebaze on NRM's Appointments Committee list". ''The Independent''. The Independent. Retrieved 31 May 2021</ref> == Ebirikukukwataho. == Tumwebaze n'omushaija oshweirwe kandi aine abaana mukaaga. Naikiriza ediini y'Abakurisitaayo.<ref name=":1" /> == Emirimo y'eishengyero. == Aine obujunanizibwa obundi omu ishengyero: Ceyamaani w'akakiiko k'eby'esente, okuteekateekyera hamwe n'entunguuka omu by'entaasya Munyishengyero w'akakiiko k'eby'amateeka, emicwe hamwe n'obugabe. == Reeba n'ebindi. == * Disiturikiti za Uganda. == Eby'okureeberaho1 == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q5490025}} bek43lcpczs21opqpk4ex3ir07cm9k9 7254347 7254342 2026-07-17T18:55:18Z Bonny256 2693064 Added reference 7254347 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5490025}} '''<big>Frank Kagyigyi Tumwebaze</big>''' n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Niwe minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi, ,kuruga 8 Okwamukaaga 2021.<ref>New Vision (9 June 2021). "President Museveni names new Cabinet". ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 16 July 2021.</ref> Naheereza ahansi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]]. Atoriinwe kuba omu kakiiko ka ba minisita aka 2026-2031 kuruga owa purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] kuheereza nka minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi.<ref>"Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle". ''Monitor''. 26 May 2026. Retrieved 10 June 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nka minisita w'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu, omu kakiiko ka [[Wp/nyn/Uganda Museum|Uganda.]] Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Administrator (14 December 2019). "Museveni Reshuffles Cabinet". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 16 December 2019.</ref>kyo kitakabaireho, akaba ari minisita w'ebya tekinorogye hamwe n'empurizagana, kuruga 6 Okwamukaaga 2016 kuhisya 13 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Museveni's New Cabinet List As At 6 June 2016" (PDF). ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> Akaba ari minisita w'omwebembezi w'eihanga kandi minisita w'ekitongore ekya [[Wp/nyn/Kampala Capital City Authority|Kampala Capital City Authority]] ahagati ya 2012 na 2016. Akatooranwa nk'omukiiki omwishengyero ahabwa Kibale County omu Disiturikiti ya Kamwenge obu abandi babiri abaabaire beesimbire aha ntebe egyo baaruga omu by'okwesimbaho ahabw'eshonga ezitarikwetegyerezibwa.<ref name=":0">POU (2011). "Profile of Tumwebaza Kagyigyi Frank, Member of Parliament for Kibale County, Kamwenge District". Parliament of Uganda (POU). Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>"Atuhaire denies withdrawing from Kibaale MP race".</ref> == Early life and education == Tumwebaze akazaarwa omu Disiturikiti ya Kamwenge ebiro 1 Okwaikumi na kumwe 1975 owa Matayo Kagyigyi na Beatrice Kagyigyi. Niwe yaabaire ari owakataano omu ka y'abaana mushanju.^&#x5D; Akashomera Jinja College obwegyese bwe obwa A-Level. Akatunga diguri ya Bachelor of Science in education omuri 1999, kuruga omu Mbarara University of Science and Technology. Akatunga na diguri ya kabiri omu by'ensi yoona hamwe n'okwegyesa abantu, hamwe na diguri ya kabiri omu by'amagara g'abantu ebi yaatungire omuri 2005 na 2019 kuruga Makerere University, yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda.<ref name=":0" /><ref name=":1">Kasyate, Simon (15 December 2013). "Frank Tumwebaze's Long Walk To Stardom - Interview". ''The Observer (Uganda)''. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Kasujja, Carol (15 January 2019). "Minister Tumwebaze among Makerere graduands". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 15 January 2019.</ref> == Omurimo gw'okukora. == Okutandika omuri 2000 kuhisya 2001, Frank akaheereza nk'omukozi w'ebiragiro by'okushoroora abantu kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2001, akatooranwa nk'omuhwezi w'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2003. Bwanyima akareetwa omu maka g'obwa purezidenti, ahu yaheereize nk'omuhwezi wa purezidenti ow'omutaano ahabw'okucondooza n'okutunga amakuru kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2006, akataaha omu by'obutegyeki arikwesimba aha ntebe y'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2008. Omuri 2008, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2011. Omuri 2011, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2016. Omuri 2016, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2021. Akatooranwa aha tiketi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement.]] Omuri 2011, akagaruka yaatooranwa.<ref name=":0" /> Omu mpindahinduka ya kabineti eyabaireho ebiro 15 Okwamunaana 2012, akatooranwa kuba minisita w'omwebembezi w'eihanga.<ref>Butagira, Tabu (15 August 2012). "Museveni Reshuffles Cabinet, Makes Marginal Changes". ''Daily Monitor (Kampala)''. Archived from the original on 16 August 2012. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>New Vision (15 August 2012). "Full Uganda Cabinet List As of 15 August 2012". Facebook.com. Retrieved 13 February 2015.</ref> Akaza omu mwanya gwa Kabakumba Masiko, owaarekura omurimo gwe omu Gavumenti ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2011 ahanyima y'okugamba ngu akakoresa kubi ofiisi ye, "obushuma oburikurabira omu kutwara ebintu by'abandi", "okufeerwa sente za Gavumenti" hamwe "n'okwekobaana kwiba Gavumenti".<ref>Imaka, Isaac (12 December 2011). "Minister Kabakumba Ordered To Resign". ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Masiko, Kabakumba (16 December 2011). "To Err Is Human, Kabakumba Says - Her Resignation Speech". ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 18 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Newvision Reporters. "Kabakumba Masiko Resigns". ''New Vision (Kampala)''. Archived from the original on 9 January 2012. Retrieved 14 December 2011.</ref> Omu Kwamukaaga 2016, akatooranwa nk'omuhandiiki wa Gavumenti ow'eby'empurizagana hamwe n'eby'obwegyese.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Omu kuhindura abantu omu kakiiko ka ba minisita ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019, Tumwebaze akatooranwa kuba minisita w’ekikura ky’abantu, abakozi hamwe n’entunguuka y’abantu, okuza omu mwanya gwa Janat Mukwaya, owabiirwe omu kakiiko ka ba minisita.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Ebiro 28 Okwakataano 2021, akatooranwa kuba memba w’akakiiko akarikutoorana abantu omu ishengyero ry’omurundi gwa 11 kandi aka kakiiko akarikwebemberwa Sipiika w’eishengyero, niko karikushwijuma kandi kakasiima abantu abarikutooranwa omwebembezi w’eihanga.<ref>The Independent (29 May 2021). "Minister Tumwebaze on NRM's Appointments Committee list". ''The Independent''. The Independent. Retrieved 31 May 2021</ref> == Ebirikukukwataho. == Tumwebaze n'omushaija oshweirwe kandi aine abaana mukaaga. Naikiriza ediini y'Abakurisitaayo.<ref name=":1" /> == Emirimo y'eishengyero. == Aine obujunanizibwa obundi omu ishengyero:<ref name=":0" /> Ceyamaani w'akakiiko k'eby'esente, okuteekateekyera hamwe n'entunguuka omu by'entaasya Munyishengyero w'akakiiko k'eby'amateeka, emicwe hamwe n'obugabe. == Reeba n'ebindi. == * Disiturikiti za Uganda. == Eby'okureeberaho1 == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q5490025}} lab781mbw7k05yqc3t5x1ka55cnsn41 7254355 7254347 2026-07-17T19:01:28Z Bonny256 2693064 Reference hyperlinked 7254355 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5490025}} '''<big>Frank Kagyigyi Tumwebaze</big>''' n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Niwe minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi, ,kuruga 8 Okwamukaaga 2021.<ref>New Vision (9 June 2021). [https://www.newvision.co.ug/articledetails/105545 "President Museveni names new Cabinet".] ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 16 July 2021.</ref> Naheereza ahansi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]]. Atoriinwe kuba omu kakiiko ka ba minisita aka 2026-2031 kuruga owa purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] kuheereza nka minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi.<ref>"Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle". ''Monitor''. 26 May 2026. Retrieved 10 June 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nka minisita w'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu, omu kakiiko ka [[Wp/nyn/Uganda Museum|Uganda.]] Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Administrator (14 December 2019). "Museveni Reshuffles Cabinet". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 16 December 2019.</ref>kyo kitakabaireho, akaba ari minisita w'ebya tekinorogye hamwe n'empurizagana, kuruga 6 Okwamukaaga 2016 kuhisya 13 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Museveni's New Cabinet List As At 6 June 2016" (PDF). ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> Akaba ari minisita w'omwebembezi w'eihanga kandi minisita w'ekitongore ekya [[Wp/nyn/Kampala Capital City Authority|Kampala Capital City Authority]] ahagati ya 2012 na 2016. Akatooranwa nk'omukiiki omwishengyero ahabwa Kibale County omu Disiturikiti ya Kamwenge obu abandi babiri abaabaire beesimbire aha ntebe egyo baaruga omu by'okwesimbaho ahabw'eshonga ezitarikwetegyerezibwa.<ref name=":0">POU (2011). "Profile of Tumwebaza Kagyigyi Frank, Member of Parliament for Kibale County, Kamwenge District". Parliament of Uganda (POU). Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>"Atuhaire denies withdrawing from Kibaale MP race".</ref> == Early life and education == Tumwebaze akazaarwa omu Disiturikiti ya Kamwenge ebiro 1 Okwaikumi na kumwe 1975 owa Matayo Kagyigyi na Beatrice Kagyigyi. Niwe yaabaire ari owakataano omu ka y'abaana mushanju.^&#x5D; Akashomera Jinja College obwegyese bwe obwa A-Level. Akatunga diguri ya Bachelor of Science in education omuri 1999, kuruga omu Mbarara University of Science and Technology. Akatunga na diguri ya kabiri omu by'ensi yoona hamwe n'okwegyesa abantu, hamwe na diguri ya kabiri omu by'amagara g'abantu ebi yaatungire omuri 2005 na 2019 kuruga Makerere University, yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda.<ref name=":0" /><ref name=":1">Kasyate, Simon (15 December 2013). "Frank Tumwebaze's Long Walk To Stardom - Interview". ''The Observer (Uganda)''. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Kasujja, Carol (15 January 2019). "Minister Tumwebaze among Makerere graduands". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 15 January 2019.</ref> == Omurimo gw'okukora. == Okutandika omuri 2000 kuhisya 2001, Frank akaheereza nk'omukozi w'ebiragiro by'okushoroora abantu kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2001, akatooranwa nk'omuhwezi w'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2003. Bwanyima akareetwa omu maka g'obwa purezidenti, ahu yaheereize nk'omuhwezi wa purezidenti ow'omutaano ahabw'okucondooza n'okutunga amakuru kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2006, akataaha omu by'obutegyeki arikwesimba aha ntebe y'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2008. Omuri 2008, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2011. Omuri 2011, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2016. Omuri 2016, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2021. Akatooranwa aha tiketi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement.]] Omuri 2011, akagaruka yaatooranwa.<ref name=":0" /> Omu mpindahinduka ya kabineti eyabaireho ebiro 15 Okwamunaana 2012, akatooranwa kuba minisita w'omwebembezi w'eihanga.<ref>Butagira, Tabu (15 August 2012). "Museveni Reshuffles Cabinet, Makes Marginal Changes". ''Daily Monitor (Kampala)''. Archived from the original on 16 August 2012. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>New Vision (15 August 2012). "Full Uganda Cabinet List As of 15 August 2012". Facebook.com. Retrieved 13 February 2015.</ref> Akaza omu mwanya gwa Kabakumba Masiko, owaarekura omurimo gwe omu Gavumenti ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2011 ahanyima y'okugamba ngu akakoresa kubi ofiisi ye, "obushuma oburikurabira omu kutwara ebintu by'abandi", "okufeerwa sente za Gavumenti" hamwe "n'okwekobaana kwiba Gavumenti".<ref>Imaka, Isaac (12 December 2011). "Minister Kabakumba Ordered To Resign". ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Masiko, Kabakumba (16 December 2011). "To Err Is Human, Kabakumba Says - Her Resignation Speech". ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 18 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Newvision Reporters. "Kabakumba Masiko Resigns". ''New Vision (Kampala)''. Archived from the original on 9 January 2012. Retrieved 14 December 2011.</ref> Omu Kwamukaaga 2016, akatooranwa nk'omuhandiiki wa Gavumenti ow'eby'empurizagana hamwe n'eby'obwegyese.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Omu kuhindura abantu omu kakiiko ka ba minisita ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019, Tumwebaze akatooranwa kuba minisita w’ekikura ky’abantu, abakozi hamwe n’entunguuka y’abantu, okuza omu mwanya gwa Janat Mukwaya, owabiirwe omu kakiiko ka ba minisita.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Ebiro 28 Okwakataano 2021, akatooranwa kuba memba w’akakiiko akarikutoorana abantu omu ishengyero ry’omurundi gwa 11 kandi aka kakiiko akarikwebemberwa Sipiika w’eishengyero, niko karikushwijuma kandi kakasiima abantu abarikutooranwa omwebembezi w’eihanga.<ref>The Independent (29 May 2021). "Minister Tumwebaze on NRM's Appointments Committee list". ''The Independent''. The Independent. Retrieved 31 May 2021</ref> == Ebirikukukwataho. == Tumwebaze n'omushaija oshweirwe kandi aine abaana mukaaga. Naikiriza ediini y'Abakurisitaayo.<ref name=":1" /> == Emirimo y'eishengyero. == Aine obujunanizibwa obundi omu ishengyero:<ref name=":0" /> Ceyamaani w'akakiiko k'eby'esente, okuteekateekyera hamwe n'entunguuka omu by'entaasya Munyishengyero w'akakiiko k'eby'amateeka, emicwe hamwe n'obugabe. == Reeba n'ebindi. == * Disiturikiti za Uganda. == Eby'okureeberaho1 == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q5490025}} qgor1u8qhaqrm4kyd0kkzr16zjr68l4 7254359 7254355 2026-07-17T19:03:47Z Bonny256 2693064 reference hyperlinked 7254359 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5490025}} '''<big>Frank Kagyigyi Tumwebaze</big>''' n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Niwe minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi, ,kuruga 8 Okwamukaaga 2021.<ref>New Vision (9 June 2021). [https://www.newvision.co.ug/articledetails/105545 "President Museveni names new Cabinet".] ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 16 July 2021.</ref> Naheereza ahansi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]]. Atoriinwe kuba omu kakiiko ka ba minisita aka 2026-2031 kuruga owa purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] kuheereza nka minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-unveils-new-cabinet-retains-nabbanja-alupo-and-janet-in-key-reshuffle-5474810 "Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle".] ''Monitor''. 26 May 2026. Retrieved 10 June 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nka minisita w'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu, omu kakiiko ka [[Wp/nyn/Uganda Museum|Uganda.]] Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Administrator (14 December 2019). "Museveni Reshuffles Cabinet". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 16 December 2019.</ref>kyo kitakabaireho, akaba ari minisita w'ebya tekinorogye hamwe n'empurizagana, kuruga 6 Okwamukaaga 2016 kuhisya 13 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Museveni's New Cabinet List As At 6 June 2016" (PDF). ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> Akaba ari minisita w'omwebembezi w'eihanga kandi minisita w'ekitongore ekya [[Wp/nyn/Kampala Capital City Authority|Kampala Capital City Authority]] ahagati ya 2012 na 2016. Akatooranwa nk'omukiiki omwishengyero ahabwa Kibale County omu Disiturikiti ya Kamwenge obu abandi babiri abaabaire beesimbire aha ntebe egyo baaruga omu by'okwesimbaho ahabw'eshonga ezitarikwetegyerezibwa.<ref name=":0">POU (2011). "Profile of Tumwebaza Kagyigyi Frank, Member of Parliament for Kibale County, Kamwenge District". Parliament of Uganda (POU). Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>"Atuhaire denies withdrawing from Kibaale MP race".</ref> == Early life and education == Tumwebaze akazaarwa omu Disiturikiti ya Kamwenge ebiro 1 Okwaikumi na kumwe 1975 owa Matayo Kagyigyi na Beatrice Kagyigyi. Niwe yaabaire ari owakataano omu ka y'abaana mushanju.^&#x5D; Akashomera Jinja College obwegyese bwe obwa A-Level. Akatunga diguri ya Bachelor of Science in education omuri 1999, kuruga omu Mbarara University of Science and Technology. Akatunga na diguri ya kabiri omu by'ensi yoona hamwe n'okwegyesa abantu, hamwe na diguri ya kabiri omu by'amagara g'abantu ebi yaatungire omuri 2005 na 2019 kuruga Makerere University, yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda.<ref name=":0" /><ref name=":1">Kasyate, Simon (15 December 2013). "Frank Tumwebaze's Long Walk To Stardom - Interview". ''The Observer (Uganda)''. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Kasujja, Carol (15 January 2019). "Minister Tumwebaze among Makerere graduands". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 15 January 2019.</ref> == Omurimo gw'okukora. == Okutandika omuri 2000 kuhisya 2001, Frank akaheereza nk'omukozi w'ebiragiro by'okushoroora abantu kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2001, akatooranwa nk'omuhwezi w'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2003. Bwanyima akareetwa omu maka g'obwa purezidenti, ahu yaheereize nk'omuhwezi wa purezidenti ow'omutaano ahabw'okucondooza n'okutunga amakuru kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2006, akataaha omu by'obutegyeki arikwesimba aha ntebe y'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2008. Omuri 2008, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2011. Omuri 2011, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2016. Omuri 2016, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2021. Akatooranwa aha tiketi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement.]] Omuri 2011, akagaruka yaatooranwa.<ref name=":0" /> Omu mpindahinduka ya kabineti eyabaireho ebiro 15 Okwamunaana 2012, akatooranwa kuba minisita w'omwebembezi w'eihanga.<ref>Butagira, Tabu (15 August 2012). "Museveni Reshuffles Cabinet, Makes Marginal Changes". ''Daily Monitor (Kampala)''. Archived from the original on 16 August 2012. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>New Vision (15 August 2012). "Full Uganda Cabinet List As of 15 August 2012". Facebook.com. Retrieved 13 February 2015.</ref> Akaza omu mwanya gwa Kabakumba Masiko, owaarekura omurimo gwe omu Gavumenti ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2011 ahanyima y'okugamba ngu akakoresa kubi ofiisi ye, "obushuma oburikurabira omu kutwara ebintu by'abandi", "okufeerwa sente za Gavumenti" hamwe "n'okwekobaana kwiba Gavumenti".<ref>Imaka, Isaac (12 December 2011). "Minister Kabakumba Ordered To Resign". ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Masiko, Kabakumba (16 December 2011). "To Err Is Human, Kabakumba Says - Her Resignation Speech". ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 18 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Newvision Reporters. "Kabakumba Masiko Resigns". ''New Vision (Kampala)''. Archived from the original on 9 January 2012. Retrieved 14 December 2011.</ref> Omu Kwamukaaga 2016, akatooranwa nk'omuhandiiki wa Gavumenti ow'eby'empurizagana hamwe n'eby'obwegyese.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Omu kuhindura abantu omu kakiiko ka ba minisita ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019, Tumwebaze akatooranwa kuba minisita w’ekikura ky’abantu, abakozi hamwe n’entunguuka y’abantu, okuza omu mwanya gwa Janat Mukwaya, owabiirwe omu kakiiko ka ba minisita.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Ebiro 28 Okwakataano 2021, akatooranwa kuba memba w’akakiiko akarikutoorana abantu omu ishengyero ry’omurundi gwa 11 kandi aka kakiiko akarikwebemberwa Sipiika w’eishengyero, niko karikushwijuma kandi kakasiima abantu abarikutooranwa omwebembezi w’eihanga.<ref>The Independent (29 May 2021). "Minister Tumwebaze on NRM's Appointments Committee list". ''The Independent''. The Independent. Retrieved 31 May 2021</ref> == Ebirikukukwataho. == Tumwebaze n'omushaija oshweirwe kandi aine abaana mukaaga. Naikiriza ediini y'Abakurisitaayo.<ref name=":1" /> == Emirimo y'eishengyero. == Aine obujunanizibwa obundi omu ishengyero:<ref name=":0" /> Ceyamaani w'akakiiko k'eby'esente, okuteekateekyera hamwe n'entunguuka omu by'entaasya Munyishengyero w'akakiiko k'eby'amateeka, emicwe hamwe n'obugabe. == Reeba n'ebindi. == * Disiturikiti za Uganda. == Eby'okureeberaho1 == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q5490025}} ohkbpyqjownxv8stnjzufz59hgp3u3f 7254360 7254359 2026-07-17T19:05:15Z Bonny256 2693064 Reference hyperlinked 7254360 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5490025}} '''<big>Frank Kagyigyi Tumwebaze</big>''' n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Niwe minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi, ,kuruga 8 Okwamukaaga 2021.<ref>New Vision (9 June 2021). [https://www.newvision.co.ug/articledetails/105545 "President Museveni names new Cabinet".] ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 16 July 2021.</ref> Naheereza ahansi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]]. Atoriinwe kuba omu kakiiko ka ba minisita aka 2026-2031 kuruga owa purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] kuheereza nka minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-unveils-new-cabinet-retains-nabbanja-alupo-and-janet-in-key-reshuffle-5474810 "Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle".] ''Monitor''. 26 May 2026. Retrieved 10 June 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nka minisita w'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu, omu kakiiko ka [[Wp/nyn/Uganda Museum|Uganda.]] Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Administrator (14 December 2019). [http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1512132/museveni-shuffles-cabinet "Museveni Reshuffles Cabinet".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 16 December 2019.</ref>kyo kitakabaireho, akaba ari minisita w'ebya tekinorogye hamwe n'empurizagana, kuruga 6 Okwamukaaga 2016 kuhisya 13 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Museveni's New Cabinet List As At 6 June 2016" (PDF). ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> Akaba ari minisita w'omwebembezi w'eihanga kandi minisita w'ekitongore ekya [[Wp/nyn/Kampala Capital City Authority|Kampala Capital City Authority]] ahagati ya 2012 na 2016. Akatooranwa nk'omukiiki omwishengyero ahabwa Kibale County omu Disiturikiti ya Kamwenge obu abandi babiri abaabaire beesimbire aha ntebe egyo baaruga omu by'okwesimbaho ahabw'eshonga ezitarikwetegyerezibwa.<ref name=":0">POU (2011). "Profile of Tumwebaza Kagyigyi Frank, Member of Parliament for Kibale County, Kamwenge District". Parliament of Uganda (POU). Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>"Atuhaire denies withdrawing from Kibaale MP race".</ref> == Early life and education == Tumwebaze akazaarwa omu Disiturikiti ya Kamwenge ebiro 1 Okwaikumi na kumwe 1975 owa Matayo Kagyigyi na Beatrice Kagyigyi. Niwe yaabaire ari owakataano omu ka y'abaana mushanju.^&#x5D; Akashomera Jinja College obwegyese bwe obwa A-Level. Akatunga diguri ya Bachelor of Science in education omuri 1999, kuruga omu Mbarara University of Science and Technology. Akatunga na diguri ya kabiri omu by'ensi yoona hamwe n'okwegyesa abantu, hamwe na diguri ya kabiri omu by'amagara g'abantu ebi yaatungire omuri 2005 na 2019 kuruga Makerere University, yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda.<ref name=":0" /><ref name=":1">Kasyate, Simon (15 December 2013). "Frank Tumwebaze's Long Walk To Stardom - Interview". ''The Observer (Uganda)''. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Kasujja, Carol (15 January 2019). "Minister Tumwebaze among Makerere graduands". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 15 January 2019.</ref> == Omurimo gw'okukora. == Okutandika omuri 2000 kuhisya 2001, Frank akaheereza nk'omukozi w'ebiragiro by'okushoroora abantu kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2001, akatooranwa nk'omuhwezi w'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2003. Bwanyima akareetwa omu maka g'obwa purezidenti, ahu yaheereize nk'omuhwezi wa purezidenti ow'omutaano ahabw'okucondooza n'okutunga amakuru kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2006, akataaha omu by'obutegyeki arikwesimba aha ntebe y'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2008. Omuri 2008, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2011. Omuri 2011, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2016. Omuri 2016, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2021. Akatooranwa aha tiketi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement.]] Omuri 2011, akagaruka yaatooranwa.<ref name=":0" /> Omu mpindahinduka ya kabineti eyabaireho ebiro 15 Okwamunaana 2012, akatooranwa kuba minisita w'omwebembezi w'eihanga.<ref>Butagira, Tabu (15 August 2012). "Museveni Reshuffles Cabinet, Makes Marginal Changes". ''Daily Monitor (Kampala)''. Archived from the original on 16 August 2012. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>New Vision (15 August 2012). "Full Uganda Cabinet List As of 15 August 2012". Facebook.com. Retrieved 13 February 2015.</ref> Akaza omu mwanya gwa Kabakumba Masiko, owaarekura omurimo gwe omu Gavumenti ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2011 ahanyima y'okugamba ngu akakoresa kubi ofiisi ye, "obushuma oburikurabira omu kutwara ebintu by'abandi", "okufeerwa sente za Gavumenti" hamwe "n'okwekobaana kwiba Gavumenti".<ref>Imaka, Isaac (12 December 2011). "Minister Kabakumba Ordered To Resign". ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Masiko, Kabakumba (16 December 2011). "To Err Is Human, Kabakumba Says - Her Resignation Speech". ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 18 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Newvision Reporters. "Kabakumba Masiko Resigns". ''New Vision (Kampala)''. Archived from the original on 9 January 2012. Retrieved 14 December 2011.</ref> Omu Kwamukaaga 2016, akatooranwa nk'omuhandiiki wa Gavumenti ow'eby'empurizagana hamwe n'eby'obwegyese.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Omu kuhindura abantu omu kakiiko ka ba minisita ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019, Tumwebaze akatooranwa kuba minisita w’ekikura ky’abantu, abakozi hamwe n’entunguuka y’abantu, okuza omu mwanya gwa Janat Mukwaya, owabiirwe omu kakiiko ka ba minisita.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Ebiro 28 Okwakataano 2021, akatooranwa kuba memba w’akakiiko akarikutoorana abantu omu ishengyero ry’omurundi gwa 11 kandi aka kakiiko akarikwebemberwa Sipiika w’eishengyero, niko karikushwijuma kandi kakasiima abantu abarikutooranwa omwebembezi w’eihanga.<ref>The Independent (29 May 2021). "Minister Tumwebaze on NRM's Appointments Committee list". ''The Independent''. The Independent. Retrieved 31 May 2021</ref> == Ebirikukukwataho. == Tumwebaze n'omushaija oshweirwe kandi aine abaana mukaaga. Naikiriza ediini y'Abakurisitaayo.<ref name=":1" /> == Emirimo y'eishengyero. == Aine obujunanizibwa obundi omu ishengyero:<ref name=":0" /> Ceyamaani w'akakiiko k'eby'esente, okuteekateekyera hamwe n'entunguuka omu by'entaasya Munyishengyero w'akakiiko k'eby'amateeka, emicwe hamwe n'obugabe. == Reeba n'ebindi. == * Disiturikiti za Uganda. == Eby'okureeberaho1 == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q5490025}} cnrldj893asxywv5zhmz4f8clbxjczf 7254367 7254360 2026-07-17T19:10:45Z Bonny256 2693064 Reference hyperlinked 7254367 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5490025}} '''<big>Frank Kagyigyi Tumwebaze</big>''' n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Niwe minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi, ,kuruga 8 Okwamukaaga 2021.<ref>New Vision (9 June 2021). [https://www.newvision.co.ug/articledetails/105545 "President Museveni names new Cabinet".] ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 16 July 2021.</ref> Naheereza ahansi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]]. Atoriinwe kuba omu kakiiko ka ba minisita aka 2026-2031 kuruga owa purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] kuheereza nka minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-unveils-new-cabinet-retains-nabbanja-alupo-and-janet-in-key-reshuffle-5474810 "Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle".] ''Monitor''. 26 May 2026. Retrieved 10 June 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nka minisita w'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu, omu kakiiko ka [[Wp/nyn/Uganda Museum|Uganda.]] Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Administrator (14 December 2019). [http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1512132/museveni-shuffles-cabinet "Museveni Reshuffles Cabinet".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 16 December 2019.</ref>kyo kitakabaireho, akaba ari minisita w'ebya tekinorogye hamwe n'empurizagana, kuruga 6 Okwamukaaga 2016 kuhisya 13 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Uganda State House (6 June 2016). [https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf "Museveni's New Cabinet List As At 6 June 2016"] (PDF). ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> Akaba ari minisita w'omwebembezi w'eihanga kandi minisita w'ekitongore ekya [[Wp/nyn/Kampala Capital City Authority|Kampala Capital City Authority]] ahagati ya 2012 na 2016. Akatooranwa nk'omukiiki omwishengyero ahabwa Kibale County omu Disiturikiti ya Kamwenge obu abandi babiri abaabaire beesimbire aha ntebe egyo baaruga omu by'okwesimbaho ahabw'eshonga ezitarikwetegyerezibwa.<ref name=":0">POU (2011). "Profile of Tumwebaza Kagyigyi Frank, Member of Parliament for Kibale County, Kamwenge District". Parliament of Uganda (POU). Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>"Atuhaire denies withdrawing from Kibaale MP race".</ref> == Early life and education == Tumwebaze akazaarwa omu Disiturikiti ya Kamwenge ebiro 1 Okwaikumi na kumwe 1975 owa Matayo Kagyigyi na Beatrice Kagyigyi. Niwe yaabaire ari owakataano omu ka y'abaana mushanju.^&#x5D; Akashomera Jinja College obwegyese bwe obwa A-Level. Akatunga diguri ya Bachelor of Science in education omuri 1999, kuruga omu Mbarara University of Science and Technology. Akatunga na diguri ya kabiri omu by'ensi yoona hamwe n'okwegyesa abantu, hamwe na diguri ya kabiri omu by'amagara g'abantu ebi yaatungire omuri 2005 na 2019 kuruga Makerere University, yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda.<ref name=":0" /><ref name=":1">Kasyate, Simon (15 December 2013). "Frank Tumwebaze's Long Walk To Stardom - Interview". ''The Observer (Uganda)''. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Kasujja, Carol (15 January 2019). "Minister Tumwebaze among Makerere graduands". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 15 January 2019.</ref> == Omurimo gw'okukora. == Okutandika omuri 2000 kuhisya 2001, Frank akaheereza nk'omukozi w'ebiragiro by'okushoroora abantu kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2001, akatooranwa nk'omuhwezi w'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2003. Bwanyima akareetwa omu maka g'obwa purezidenti, ahu yaheereize nk'omuhwezi wa purezidenti ow'omutaano ahabw'okucondooza n'okutunga amakuru kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2006, akataaha omu by'obutegyeki arikwesimba aha ntebe y'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2008. Omuri 2008, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2011. Omuri 2011, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2016. Omuri 2016, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2021. Akatooranwa aha tiketi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement.]] Omuri 2011, akagaruka yaatooranwa.<ref name=":0" /> Omu mpindahinduka ya kabineti eyabaireho ebiro 15 Okwamunaana 2012, akatooranwa kuba minisita w'omwebembezi w'eihanga.<ref>Butagira, Tabu (15 August 2012). "Museveni Reshuffles Cabinet, Makes Marginal Changes". ''Daily Monitor (Kampala)''. Archived from the original on 16 August 2012. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>New Vision (15 August 2012). "Full Uganda Cabinet List As of 15 August 2012". Facebook.com. Retrieved 13 February 2015.</ref> Akaza omu mwanya gwa Kabakumba Masiko, owaarekura omurimo gwe omu Gavumenti ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2011 ahanyima y'okugamba ngu akakoresa kubi ofiisi ye, "obushuma oburikurabira omu kutwara ebintu by'abandi", "okufeerwa sente za Gavumenti" hamwe "n'okwekobaana kwiba Gavumenti".<ref>Imaka, Isaac (12 December 2011). "Minister Kabakumba Ordered To Resign". ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Masiko, Kabakumba (16 December 2011). "To Err Is Human, Kabakumba Says - Her Resignation Speech". ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 18 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Newvision Reporters. "Kabakumba Masiko Resigns". ''New Vision (Kampala)''. Archived from the original on 9 January 2012. Retrieved 14 December 2011.</ref> Omu Kwamukaaga 2016, akatooranwa nk'omuhandiiki wa Gavumenti ow'eby'empurizagana hamwe n'eby'obwegyese.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Omu kuhindura abantu omu kakiiko ka ba minisita ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019, Tumwebaze akatooranwa kuba minisita w’ekikura ky’abantu, abakozi hamwe n’entunguuka y’abantu, okuza omu mwanya gwa Janat Mukwaya, owabiirwe omu kakiiko ka ba minisita.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Ebiro 28 Okwakataano 2021, akatooranwa kuba memba w’akakiiko akarikutoorana abantu omu ishengyero ry’omurundi gwa 11 kandi aka kakiiko akarikwebemberwa Sipiika w’eishengyero, niko karikushwijuma kandi kakasiima abantu abarikutooranwa omwebembezi w’eihanga.<ref>The Independent (29 May 2021). "Minister Tumwebaze on NRM's Appointments Committee list". ''The Independent''. The Independent. Retrieved 31 May 2021</ref> == Ebirikukukwataho. == Tumwebaze n'omushaija oshweirwe kandi aine abaana mukaaga. Naikiriza ediini y'Abakurisitaayo.<ref name=":1" /> == Emirimo y'eishengyero. == Aine obujunanizibwa obundi omu ishengyero:<ref name=":0" /> Ceyamaani w'akakiiko k'eby'esente, okuteekateekyera hamwe n'entunguuka omu by'entaasya Munyishengyero w'akakiiko k'eby'amateeka, emicwe hamwe n'obugabe. == Reeba n'ebindi. == * Disiturikiti za Uganda. == Eby'okureeberaho1 == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q5490025}} etn9ofby4hwan48yatpbnv6mli1598t 7254372 7254367 2026-07-17T19:13:53Z Bonny256 2693064 Reference hyperlinked 7254372 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5490025}} '''<big>Frank Kagyigyi Tumwebaze</big>''' n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Niwe minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi, ,kuruga 8 Okwamukaaga 2021.<ref>New Vision (9 June 2021). [https://www.newvision.co.ug/articledetails/105545 "President Museveni names new Cabinet".] ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 16 July 2021.</ref> Naheereza ahansi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]]. Atoriinwe kuba omu kakiiko ka ba minisita aka 2026-2031 kuruga owa purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] kuheereza nka minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-unveils-new-cabinet-retains-nabbanja-alupo-and-janet-in-key-reshuffle-5474810 "Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle".] ''Monitor''. 26 May 2026. Retrieved 10 June 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nka minisita w'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu, omu kakiiko ka [[Wp/nyn/Uganda Museum|Uganda.]] Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Administrator (14 December 2019). [http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1512132/museveni-shuffles-cabinet "Museveni Reshuffles Cabinet".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 16 December 2019.</ref>kyo kitakabaireho, akaba ari minisita w'ebya tekinorogye hamwe n'empurizagana, kuruga 6 Okwamukaaga 2016 kuhisya 13 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Uganda State House (6 June 2016). [https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf "Museveni's New Cabinet List As At 6 June 2016"] (PDF). ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> Akaba ari minisita w'omwebembezi w'eihanga kandi minisita w'ekitongore ekya [[Wp/nyn/Kampala Capital City Authority|Kampala Capital City Authority]] ahagati ya 2012 na 2016. Akatooranwa nk'omukiiki omwishengyero ahabwa Kibale County omu Disiturikiti ya Kamwenge obu abandi babiri abaabaire beesimbire aha ntebe egyo baaruga omu by'okwesimbaho ahabw'eshonga ezitarikwetegyerezibwa.<ref name=":0">POU (2011). [http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=356&const=Kibale++County&dist_id=64&distname=Kamwenge "Profile of Tumwebaza Kagyigyi Frank, Member of Parliament for Kibale County, Kamwenge District"]. Parliament of Uganda (POU). Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>"Atuhaire denies withdrawing from Kibaale MP race".</ref> == Early life and education == Tumwebaze akazaarwa omu Disiturikiti ya Kamwenge ebiro 1 Okwaikumi na kumwe 1975 owa Matayo Kagyigyi na Beatrice Kagyigyi. Niwe yaabaire ari owakataano omu ka y'abaana mushanju.^&#x5D; Akashomera Jinja College obwegyese bwe obwa A-Level. Akatunga diguri ya Bachelor of Science in education omuri 1999, kuruga omu Mbarara University of Science and Technology. Akatunga na diguri ya kabiri omu by'ensi yoona hamwe n'okwegyesa abantu, hamwe na diguri ya kabiri omu by'amagara g'abantu ebi yaatungire omuri 2005 na 2019 kuruga Makerere University, yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda.<ref name=":0" /><ref name=":1">Kasyate, Simon (15 December 2013). "Frank Tumwebaze's Long Walk To Stardom - Interview". ''The Observer (Uganda)''. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Kasujja, Carol (15 January 2019). "Minister Tumwebaze among Makerere graduands". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 15 January 2019.</ref> == Omurimo gw'okukora. == Okutandika omuri 2000 kuhisya 2001, Frank akaheereza nk'omukozi w'ebiragiro by'okushoroora abantu kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2001, akatooranwa nk'omuhwezi w'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2003. Bwanyima akareetwa omu maka g'obwa purezidenti, ahu yaheereize nk'omuhwezi wa purezidenti ow'omutaano ahabw'okucondooza n'okutunga amakuru kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2006, akataaha omu by'obutegyeki arikwesimba aha ntebe y'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2008. Omuri 2008, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2011. Omuri 2011, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2016. Omuri 2016, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2021. Akatooranwa aha tiketi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement.]] Omuri 2011, akagaruka yaatooranwa.<ref name=":0" /> Omu mpindahinduka ya kabineti eyabaireho ebiro 15 Okwamunaana 2012, akatooranwa kuba minisita w'omwebembezi w'eihanga.<ref>Butagira, Tabu (15 August 2012). "Museveni Reshuffles Cabinet, Makes Marginal Changes". ''Daily Monitor (Kampala)''. Archived from the original on 16 August 2012. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>New Vision (15 August 2012). "Full Uganda Cabinet List As of 15 August 2012". Facebook.com. Retrieved 13 February 2015.</ref> Akaza omu mwanya gwa Kabakumba Masiko, owaarekura omurimo gwe omu Gavumenti ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2011 ahanyima y'okugamba ngu akakoresa kubi ofiisi ye, "obushuma oburikurabira omu kutwara ebintu by'abandi", "okufeerwa sente za Gavumenti" hamwe "n'okwekobaana kwiba Gavumenti".<ref>Imaka, Isaac (12 December 2011). "Minister Kabakumba Ordered To Resign". ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Masiko, Kabakumba (16 December 2011). "To Err Is Human, Kabakumba Says - Her Resignation Speech". ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 18 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Newvision Reporters. "Kabakumba Masiko Resigns". ''New Vision (Kampala)''. Archived from the original on 9 January 2012. Retrieved 14 December 2011.</ref> Omu Kwamukaaga 2016, akatooranwa nk'omuhandiiki wa Gavumenti ow'eby'empurizagana hamwe n'eby'obwegyese.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Omu kuhindura abantu omu kakiiko ka ba minisita ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019, Tumwebaze akatooranwa kuba minisita w’ekikura ky’abantu, abakozi hamwe n’entunguuka y’abantu, okuza omu mwanya gwa Janat Mukwaya, owabiirwe omu kakiiko ka ba minisita.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Ebiro 28 Okwakataano 2021, akatooranwa kuba memba w’akakiiko akarikutoorana abantu omu ishengyero ry’omurundi gwa 11 kandi aka kakiiko akarikwebemberwa Sipiika w’eishengyero, niko karikushwijuma kandi kakasiima abantu abarikutooranwa omwebembezi w’eihanga.<ref>The Independent (29 May 2021). "Minister Tumwebaze on NRM's Appointments Committee list". ''The Independent''. The Independent. Retrieved 31 May 2021</ref> == Ebirikukukwataho. == Tumwebaze n'omushaija oshweirwe kandi aine abaana mukaaga. Naikiriza ediini y'Abakurisitaayo.<ref name=":1" /> == Emirimo y'eishengyero. == Aine obujunanizibwa obundi omu ishengyero:<ref name=":0" /> Ceyamaani w'akakiiko k'eby'esente, okuteekateekyera hamwe n'entunguuka omu by'entaasya Munyishengyero w'akakiiko k'eby'amateeka, emicwe hamwe n'obugabe. == Reeba n'ebindi. == * Disiturikiti za Uganda. == Eby'okureeberaho1 == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q5490025}} anlp5dt96rvy9vvvsyihqtzh6vzyrj1 7254378 7254372 2026-07-17T19:16:51Z Bonny256 2693064 Reference hyperlinked 7254378 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5490025}} '''<big>Frank Kagyigyi Tumwebaze</big>''' n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Niwe minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi, ,kuruga 8 Okwamukaaga 2021.<ref>New Vision (9 June 2021). [https://www.newvision.co.ug/articledetails/105545 "President Museveni names new Cabinet".] ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 16 July 2021.</ref> Naheereza ahansi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]]. Atoriinwe kuba omu kakiiko ka ba minisita aka 2026-2031 kuruga owa purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] kuheereza nka minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-unveils-new-cabinet-retains-nabbanja-alupo-and-janet-in-key-reshuffle-5474810 "Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle".] ''Monitor''. 26 May 2026. Retrieved 10 June 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nka minisita w'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu, omu kakiiko ka [[Wp/nyn/Uganda Museum|Uganda.]] Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Administrator (14 December 2019). [http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1512132/museveni-shuffles-cabinet "Museveni Reshuffles Cabinet".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 16 December 2019.</ref>kyo kitakabaireho, akaba ari minisita w'ebya tekinorogye hamwe n'empurizagana, kuruga 6 Okwamukaaga 2016 kuhisya 13 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Uganda State House (6 June 2016). [https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf "Museveni's New Cabinet List As At 6 June 2016"] (PDF). ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> Akaba ari minisita w'omwebembezi w'eihanga kandi minisita w'ekitongore ekya [[Wp/nyn/Kampala Capital City Authority|Kampala Capital City Authority]] ahagati ya 2012 na 2016. Akatooranwa nk'omukiiki omwishengyero ahabwa Kibale County omu Disiturikiti ya Kamwenge obu abandi babiri abaabaire beesimbire aha ntebe egyo baaruga omu by'okwesimbaho ahabw'eshonga ezitarikwetegyerezibwa.<ref name=":0">POU (2011). [http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=356&const=Kibale++County&dist_id=64&distname=Kamwenge "Profile of Tumwebaza Kagyigyi Frank, Member of Parliament for Kibale County, Kamwenge District"]. Parliament of Uganda (POU). Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>[https://www.exposeduganda.com/min-tumwebaze-rival-atuhaire-denies-withdrawing-from-kibaale-mp-race/]"Atuhaire denies withdrawing from Kibaale MP race".</ref> == Early life and education == Tumwebaze akazaarwa omu Disiturikiti ya Kamwenge ebiro 1 Okwaikumi na kumwe 1975 owa Matayo Kagyigyi na Beatrice Kagyigyi. Niwe yaabaire ari owakataano omu ka y'abaana mushanju.^&#x5D; Akashomera Jinja College obwegyese bwe obwa A-Level. Akatunga diguri ya Bachelor of Science in education omuri 1999, kuruga omu Mbarara University of Science and Technology. Akatunga na diguri ya kabiri omu by'ensi yoona hamwe n'okwegyesa abantu, hamwe na diguri ya kabiri omu by'amagara g'abantu ebi yaatungire omuri 2005 na 2019 kuruga Makerere University, yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda.<ref name=":0" /><ref name=":1">Kasyate, Simon (15 December 2013). "Frank Tumwebaze's Long Walk To Stardom - Interview". ''The Observer (Uganda)''. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Kasujja, Carol (15 January 2019). "Minister Tumwebaze among Makerere graduands". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 15 January 2019.</ref> == Omurimo gw'okukora. == Okutandika omuri 2000 kuhisya 2001, Frank akaheereza nk'omukozi w'ebiragiro by'okushoroora abantu kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2001, akatooranwa nk'omuhwezi w'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2003. Bwanyima akareetwa omu maka g'obwa purezidenti, ahu yaheereize nk'omuhwezi wa purezidenti ow'omutaano ahabw'okucondooza n'okutunga amakuru kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2006, akataaha omu by'obutegyeki arikwesimba aha ntebe y'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2008. Omuri 2008, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2011. Omuri 2011, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2016. Omuri 2016, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2021. Akatooranwa aha tiketi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement.]] Omuri 2011, akagaruka yaatooranwa.<ref name=":0" /> Omu mpindahinduka ya kabineti eyabaireho ebiro 15 Okwamunaana 2012, akatooranwa kuba minisita w'omwebembezi w'eihanga.<ref>Butagira, Tabu (15 August 2012). "Museveni Reshuffles Cabinet, Makes Marginal Changes". ''Daily Monitor (Kampala)''. Archived from the original on 16 August 2012. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>New Vision (15 August 2012). "Full Uganda Cabinet List As of 15 August 2012". Facebook.com. Retrieved 13 February 2015.</ref> Akaza omu mwanya gwa Kabakumba Masiko, owaarekura omurimo gwe omu Gavumenti ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2011 ahanyima y'okugamba ngu akakoresa kubi ofiisi ye, "obushuma oburikurabira omu kutwara ebintu by'abandi", "okufeerwa sente za Gavumenti" hamwe "n'okwekobaana kwiba Gavumenti".<ref>Imaka, Isaac (12 December 2011). "Minister Kabakumba Ordered To Resign". ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Masiko, Kabakumba (16 December 2011). "To Err Is Human, Kabakumba Says - Her Resignation Speech". ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 18 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Newvision Reporters. "Kabakumba Masiko Resigns". ''New Vision (Kampala)''. Archived from the original on 9 January 2012. Retrieved 14 December 2011.</ref> Omu Kwamukaaga 2016, akatooranwa nk'omuhandiiki wa Gavumenti ow'eby'empurizagana hamwe n'eby'obwegyese.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Omu kuhindura abantu omu kakiiko ka ba minisita ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019, Tumwebaze akatooranwa kuba minisita w’ekikura ky’abantu, abakozi hamwe n’entunguuka y’abantu, okuza omu mwanya gwa Janat Mukwaya, owabiirwe omu kakiiko ka ba minisita.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Ebiro 28 Okwakataano 2021, akatooranwa kuba memba w’akakiiko akarikutoorana abantu omu ishengyero ry’omurundi gwa 11 kandi aka kakiiko akarikwebemberwa Sipiika w’eishengyero, niko karikushwijuma kandi kakasiima abantu abarikutooranwa omwebembezi w’eihanga.<ref>The Independent (29 May 2021). "Minister Tumwebaze on NRM's Appointments Committee list". ''The Independent''. The Independent. Retrieved 31 May 2021</ref> == Ebirikukukwataho. == Tumwebaze n'omushaija oshweirwe kandi aine abaana mukaaga. Naikiriza ediini y'Abakurisitaayo.<ref name=":1" /> == Emirimo y'eishengyero. == Aine obujunanizibwa obundi omu ishengyero:<ref name=":0" /> Ceyamaani w'akakiiko k'eby'esente, okuteekateekyera hamwe n'entunguuka omu by'entaasya Munyishengyero w'akakiiko k'eby'amateeka, emicwe hamwe n'obugabe. == Reeba n'ebindi. == * Disiturikiti za Uganda. == Eby'okureeberaho1 == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q5490025}} 7gljpnaqjdlmxb3vpkkj4jyabdw0lpl 7254382 7254378 2026-07-17T19:20:05Z Bonny256 2693064 Reference hyperlinked 7254382 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5490025}} '''<big>Frank Kagyigyi Tumwebaze</big>''' n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Niwe minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi, ,kuruga 8 Okwamukaaga 2021.<ref>New Vision (9 June 2021). [https://www.newvision.co.ug/articledetails/105545 "President Museveni names new Cabinet".] ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 16 July 2021.</ref> Naheereza ahansi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]]. Atoriinwe kuba omu kakiiko ka ba minisita aka 2026-2031 kuruga owa purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] kuheereza nka minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-unveils-new-cabinet-retains-nabbanja-alupo-and-janet-in-key-reshuffle-5474810 "Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle".] ''Monitor''. 26 May 2026. Retrieved 10 June 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nka minisita w'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu, omu kakiiko ka [[Wp/nyn/Uganda Museum|Uganda.]] Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Administrator (14 December 2019). [http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1512132/museveni-shuffles-cabinet "Museveni Reshuffles Cabinet".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 16 December 2019.</ref>kyo kitakabaireho, akaba ari minisita w'ebya tekinorogye hamwe n'empurizagana, kuruga 6 Okwamukaaga 2016 kuhisya 13 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Uganda State House (6 June 2016). [https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf "Museveni's New Cabinet List As At 6 June 2016"] (PDF). ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> Akaba ari minisita w'omwebembezi w'eihanga kandi minisita w'ekitongore ekya [[Wp/nyn/Kampala Capital City Authority|Kampala Capital City Authority]] ahagati ya 2012 na 2016. Akatooranwa nk'omukiiki omwishengyero ahabwa Kibale County omu Disiturikiti ya Kamwenge obu abandi babiri abaabaire beesimbire aha ntebe egyo baaruga omu by'okwesimbaho ahabw'eshonga ezitarikwetegyerezibwa.<ref name=":0">POU (2011). [http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=356&const=Kibale++County&dist_id=64&distname=Kamwenge "Profile of Tumwebaza Kagyigyi Frank, Member of Parliament for Kibale County, Kamwenge District"]. Parliament of Uganda (POU). Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>[https://www.exposeduganda.com/min-tumwebaze-rival-atuhaire-denies-withdrawing-from-kibaale-mp-race/]https://www.exposeduganda.com/min-tumwebaze-rival-atuhaire-denies-withdrawing-from-kibaale-mp-race/.</ref> == Early life and education == Tumwebaze akazaarwa omu Disiturikiti ya Kamwenge ebiro 1 Okwaikumi na kumwe 1975 owa Matayo Kagyigyi na Beatrice Kagyigyi. Niwe yaabaire ari owakataano omu ka y'abaana mushanju.^&#x5D; Akashomera Jinja College obwegyese bwe obwa A-Level. Akatunga diguri ya Bachelor of Science in education omuri 1999, kuruga omu Mbarara University of Science and Technology. Akatunga na diguri ya kabiri omu by'ensi yoona hamwe n'okwegyesa abantu, hamwe na diguri ya kabiri omu by'amagara g'abantu ebi yaatungire omuri 2005 na 2019 kuruga Makerere University, yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda.<ref name=":0" /><ref name=":1">Kasyate, Simon (15 December 2013). "Frank Tumwebaze's Long Walk To Stardom - Interview". ''The Observer (Uganda)''. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Kasujja, Carol (15 January 2019). "Minister Tumwebaze among Makerere graduands". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 15 January 2019.</ref> == Omurimo gw'okukora. == Okutandika omuri 2000 kuhisya 2001, Frank akaheereza nk'omukozi w'ebiragiro by'okushoroora abantu kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2001, akatooranwa nk'omuhwezi w'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2003. Bwanyima akareetwa omu maka g'obwa purezidenti, ahu yaheereize nk'omuhwezi wa purezidenti ow'omutaano ahabw'okucondooza n'okutunga amakuru kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2006, akataaha omu by'obutegyeki arikwesimba aha ntebe y'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2008. Omuri 2008, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2011. Omuri 2011, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2016. Omuri 2016, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2021. Akatooranwa aha tiketi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement.]] Omuri 2011, akagaruka yaatooranwa.<ref name=":0" /> Omu mpindahinduka ya kabineti eyabaireho ebiro 15 Okwamunaana 2012, akatooranwa kuba minisita w'omwebembezi w'eihanga.<ref>Butagira, Tabu (15 August 2012). "Museveni Reshuffles Cabinet, Makes Marginal Changes". ''Daily Monitor (Kampala)''. Archived from the original on 16 August 2012. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>New Vision (15 August 2012). "Full Uganda Cabinet List As of 15 August 2012". Facebook.com. Retrieved 13 February 2015.</ref> Akaza omu mwanya gwa Kabakumba Masiko, owaarekura omurimo gwe omu Gavumenti ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2011 ahanyima y'okugamba ngu akakoresa kubi ofiisi ye, "obushuma oburikurabira omu kutwara ebintu by'abandi", "okufeerwa sente za Gavumenti" hamwe "n'okwekobaana kwiba Gavumenti".<ref>Imaka, Isaac (12 December 2011). "Minister Kabakumba Ordered To Resign". ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Masiko, Kabakumba (16 December 2011). "To Err Is Human, Kabakumba Says - Her Resignation Speech". ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 18 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Newvision Reporters. "Kabakumba Masiko Resigns". ''New Vision (Kampala)''. Archived from the original on 9 January 2012. Retrieved 14 December 2011.</ref> Omu Kwamukaaga 2016, akatooranwa nk'omuhandiiki wa Gavumenti ow'eby'empurizagana hamwe n'eby'obwegyese.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Omu kuhindura abantu omu kakiiko ka ba minisita ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019, Tumwebaze akatooranwa kuba minisita w’ekikura ky’abantu, abakozi hamwe n’entunguuka y’abantu, okuza omu mwanya gwa Janat Mukwaya, owabiirwe omu kakiiko ka ba minisita.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Ebiro 28 Okwakataano 2021, akatooranwa kuba memba w’akakiiko akarikutoorana abantu omu ishengyero ry’omurundi gwa 11 kandi aka kakiiko akarikwebemberwa Sipiika w’eishengyero, niko karikushwijuma kandi kakasiima abantu abarikutooranwa omwebembezi w’eihanga.<ref>The Independent (29 May 2021). "Minister Tumwebaze on NRM's Appointments Committee list". ''The Independent''. The Independent. Retrieved 31 May 2021</ref> == Ebirikukukwataho. == Tumwebaze n'omushaija oshweirwe kandi aine abaana mukaaga. Naikiriza ediini y'Abakurisitaayo.<ref name=":1" /> == Emirimo y'eishengyero. == Aine obujunanizibwa obundi omu ishengyero:<ref name=":0" /> Ceyamaani w'akakiiko k'eby'esente, okuteekateekyera hamwe n'entunguuka omu by'entaasya Munyishengyero w'akakiiko k'eby'amateeka, emicwe hamwe n'obugabe. == Reeba n'ebindi. == * Disiturikiti za Uganda. == Eby'okureeberaho1 == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q5490025}} 9p038b5g9ubzjd28e7nr64utpr340zo 7254384 7254382 2026-07-17T19:22:31Z Bonny256 2693064 Reference hyperlinked 7254384 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5490025}} '''<big>Frank Kagyigyi Tumwebaze</big>''' n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Niwe minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi, ,kuruga 8 Okwamukaaga 2021.<ref>New Vision (9 June 2021). [https://www.newvision.co.ug/articledetails/105545 "President Museveni names new Cabinet".] ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 16 July 2021.</ref> Naheereza ahansi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]]. Atoriinwe kuba omu kakiiko ka ba minisita aka 2026-2031 kuruga owa purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] kuheereza nka minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-unveils-new-cabinet-retains-nabbanja-alupo-and-janet-in-key-reshuffle-5474810 "Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle".] ''Monitor''. 26 May 2026. Retrieved 10 June 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nka minisita w'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu, omu kakiiko ka [[Wp/nyn/Uganda Museum|Uganda.]] Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Administrator (14 December 2019). [http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1512132/museveni-shuffles-cabinet "Museveni Reshuffles Cabinet".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 16 December 2019.</ref>kyo kitakabaireho, akaba ari minisita w'ebya tekinorogye hamwe n'empurizagana, kuruga 6 Okwamukaaga 2016 kuhisya 13 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Uganda State House (6 June 2016). [https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf "Museveni's New Cabinet List As At 6 June 2016"] (PDF). ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> Akaba ari minisita w'omwebembezi w'eihanga kandi minisita w'ekitongore ekya [[Wp/nyn/Kampala Capital City Authority|Kampala Capital City Authority]] ahagati ya 2012 na 2016. Akatooranwa nk'omukiiki omwishengyero ahabwa Kibale County omu Disiturikiti ya Kamwenge obu abandi babiri abaabaire beesimbire aha ntebe egyo baaruga omu by'okwesimbaho ahabw'eshonga ezitarikwetegyerezibwa.<ref name=":0">POU (2011). [http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=356&const=Kibale++County&dist_id=64&distname=Kamwenge "Profile of Tumwebaza Kagyigyi Frank, Member of Parliament for Kibale County, Kamwenge District"]. Parliament of Uganda (POU). Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>[https://www.exposeduganda.com/min-tumwebaze-rival-atuhaire-denies-withdrawing-from-kibaale-mp-race/]https://www.exposeduganda.com/min-tumwebaze-rival-atuhaire-denies-withdrawing-from-kibaale-mp-race/.</ref> == Early life and education == Tumwebaze akazaarwa omu Disiturikiti ya Kamwenge ebiro 1 Okwaikumi na kumwe 1975 owa Matayo Kagyigyi na Beatrice Kagyigyi. Niwe yaabaire ari owakataano omu ka y'abaana mushanju.^&#x5D; Akashomera Jinja College obwegyese bwe obwa A-Level. Akatunga diguri ya Bachelor of Science in education omuri 1999, kuruga omu Mbarara University of Science and Technology. Akatunga na diguri ya kabiri omu by'ensi yoona hamwe n'okwegyesa abantu, hamwe na diguri ya kabiri omu by'amagara g'abantu ebi yaatungire omuri 2005 na 2019 kuruga Makerere University, yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda.<ref name=":0" /><ref name=":1">Kasyate, Simon (15 December 2013).http://observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=29140:frank-tumwebazes-long-walk-to-stardom&catid=72:interview&Itemid=99. ''The Observer (Uganda)''. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Kasujja, Carol (15 January 2019). "Minister Tumwebaze among Makerere graduands". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 15 January 2019.</ref> == Omurimo gw'okukora. == Okutandika omuri 2000 kuhisya 2001, Frank akaheereza nk'omukozi w'ebiragiro by'okushoroora abantu kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2001, akatooranwa nk'omuhwezi w'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2003. Bwanyima akareetwa omu maka g'obwa purezidenti, ahu yaheereize nk'omuhwezi wa purezidenti ow'omutaano ahabw'okucondooza n'okutunga amakuru kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2006, akataaha omu by'obutegyeki arikwesimba aha ntebe y'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2008. Omuri 2008, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2011. Omuri 2011, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2016. Omuri 2016, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2021. Akatooranwa aha tiketi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement.]] Omuri 2011, akagaruka yaatooranwa.<ref name=":0" /> Omu mpindahinduka ya kabineti eyabaireho ebiro 15 Okwamunaana 2012, akatooranwa kuba minisita w'omwebembezi w'eihanga.<ref>Butagira, Tabu (15 August 2012). "Museveni Reshuffles Cabinet, Makes Marginal Changes". ''Daily Monitor (Kampala)''. Archived from the original on 16 August 2012. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>New Vision (15 August 2012). "Full Uganda Cabinet List As of 15 August 2012". Facebook.com. Retrieved 13 February 2015.</ref> Akaza omu mwanya gwa Kabakumba Masiko, owaarekura omurimo gwe omu Gavumenti ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2011 ahanyima y'okugamba ngu akakoresa kubi ofiisi ye, "obushuma oburikurabira omu kutwara ebintu by'abandi", "okufeerwa sente za Gavumenti" hamwe "n'okwekobaana kwiba Gavumenti".<ref>Imaka, Isaac (12 December 2011). "Minister Kabakumba Ordered To Resign". ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Masiko, Kabakumba (16 December 2011). "To Err Is Human, Kabakumba Says - Her Resignation Speech". ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 18 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Newvision Reporters. "Kabakumba Masiko Resigns". ''New Vision (Kampala)''. Archived from the original on 9 January 2012. Retrieved 14 December 2011.</ref> Omu Kwamukaaga 2016, akatooranwa nk'omuhandiiki wa Gavumenti ow'eby'empurizagana hamwe n'eby'obwegyese.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Omu kuhindura abantu omu kakiiko ka ba minisita ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019, Tumwebaze akatooranwa kuba minisita w’ekikura ky’abantu, abakozi hamwe n’entunguuka y’abantu, okuza omu mwanya gwa Janat Mukwaya, owabiirwe omu kakiiko ka ba minisita.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Ebiro 28 Okwakataano 2021, akatooranwa kuba memba w’akakiiko akarikutoorana abantu omu ishengyero ry’omurundi gwa 11 kandi aka kakiiko akarikwebemberwa Sipiika w’eishengyero, niko karikushwijuma kandi kakasiima abantu abarikutooranwa omwebembezi w’eihanga.<ref>The Independent (29 May 2021). "Minister Tumwebaze on NRM's Appointments Committee list". ''The Independent''. The Independent. Retrieved 31 May 2021</ref> == Ebirikukukwataho. == Tumwebaze n'omushaija oshweirwe kandi aine abaana mukaaga. Naikiriza ediini y'Abakurisitaayo.<ref name=":1" /> == Emirimo y'eishengyero. == Aine obujunanizibwa obundi omu ishengyero:<ref name=":0" /> Ceyamaani w'akakiiko k'eby'esente, okuteekateekyera hamwe n'entunguuka omu by'entaasya Munyishengyero w'akakiiko k'eby'amateeka, emicwe hamwe n'obugabe. == Reeba n'ebindi. == * Disiturikiti za Uganda. == Eby'okureeberaho1 == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q5490025}} 89wflc3zulscw23kszeyhthxzgjwjsj 7254386 7254384 2026-07-17T19:24:35Z Bonny256 2693064 Reference hyperlinked 7254386 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5490025}} '''<big>Frank Kagyigyi Tumwebaze</big>''' n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Niwe minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi, ,kuruga 8 Okwamukaaga 2021.<ref>New Vision (9 June 2021). [https://www.newvision.co.ug/articledetails/105545 "President Museveni names new Cabinet".] ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 16 July 2021.</ref> Naheereza ahansi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]]. Atoriinwe kuba omu kakiiko ka ba minisita aka 2026-2031 kuruga owa purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] kuheereza nka minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-unveils-new-cabinet-retains-nabbanja-alupo-and-janet-in-key-reshuffle-5474810 "Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle".] ''Monitor''. 26 May 2026. Retrieved 10 June 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nka minisita w'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu, omu kakiiko ka [[Wp/nyn/Uganda Museum|Uganda.]] Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Administrator (14 December 2019). [http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1512132/museveni-shuffles-cabinet "Museveni Reshuffles Cabinet".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 16 December 2019.</ref>kyo kitakabaireho, akaba ari minisita w'ebya tekinorogye hamwe n'empurizagana, kuruga 6 Okwamukaaga 2016 kuhisya 13 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Uganda State House (6 June 2016). [https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf "Museveni's New Cabinet List As At 6 June 2016"] (PDF). ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> Akaba ari minisita w'omwebembezi w'eihanga kandi minisita w'ekitongore ekya [[Wp/nyn/Kampala Capital City Authority|Kampala Capital City Authority]] ahagati ya 2012 na 2016. Akatooranwa nk'omukiiki omwishengyero ahabwa Kibale County omu Disiturikiti ya Kamwenge obu abandi babiri abaabaire beesimbire aha ntebe egyo baaruga omu by'okwesimbaho ahabw'eshonga ezitarikwetegyerezibwa.<ref name=":0">POU (2011). [http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=356&const=Kibale++County&dist_id=64&distname=Kamwenge "Profile of Tumwebaza Kagyigyi Frank, Member of Parliament for Kibale County, Kamwenge District"]. Parliament of Uganda (POU). Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>[https://www.exposeduganda.com/min-tumwebaze-rival-atuhaire-denies-withdrawing-from-kibaale-mp-race/]https://www.exposeduganda.com/min-tumwebaze-rival-atuhaire-denies-withdrawing-from-kibaale-mp-race/.</ref> == Early life and education == Tumwebaze akazaarwa omu Disiturikiti ya Kamwenge ebiro 1 Okwaikumi na kumwe 1975 owa Matayo Kagyigyi na Beatrice Kagyigyi. Niwe yaabaire ari owakataano omu ka y'abaana mushanju.^&#x5D; Akashomera Jinja College obwegyese bwe obwa A-Level. Akatunga diguri ya Bachelor of Science in education omuri 1999, kuruga omu Mbarara University of Science and Technology. Akatunga na diguri ya kabiri omu by'ensi yoona hamwe n'okwegyesa abantu, hamwe na diguri ya kabiri omu by'amagara g'abantu ebi yaatungire omuri 2005 na 2019 kuruga Makerere University, yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda.<ref name=":0" /><ref name=":1">Kasyate, Simon (15 December 2013).http://observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=29140:frank-tumwebazes-long-walk-to-stardom&catid=72:interview&Itemid=99. ''The Observer (Uganda)''. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Kasujja, Carol (15 January 2019).https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1492629/minister-tumwebaze-graduates-masters-degree-makerere ''New Vision''. Kampala. Retrieved 15 January 2019.</ref> == Omurimo gw'okukora. == Okutandika omuri 2000 kuhisya 2001, Frank akaheereza nk'omukozi w'ebiragiro by'okushoroora abantu kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2001, akatooranwa nk'omuhwezi w'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2003. Bwanyima akareetwa omu maka g'obwa purezidenti, ahu yaheereize nk'omuhwezi wa purezidenti ow'omutaano ahabw'okucondooza n'okutunga amakuru kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2006, akataaha omu by'obutegyeki arikwesimba aha ntebe y'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2008. Omuri 2008, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2011. Omuri 2011, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2016. Omuri 2016, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2021. Akatooranwa aha tiketi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement.]] Omuri 2011, akagaruka yaatooranwa.<ref name=":0" /> Omu mpindahinduka ya kabineti eyabaireho ebiro 15 Okwamunaana 2012, akatooranwa kuba minisita w'omwebembezi w'eihanga.<ref>Butagira, Tabu (15 August 2012). "Museveni Reshuffles Cabinet, Makes Marginal Changes". ''Daily Monitor (Kampala)''. Archived from the original on 16 August 2012. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>New Vision (15 August 2012). "Full Uganda Cabinet List As of 15 August 2012". Facebook.com. Retrieved 13 February 2015.</ref> Akaza omu mwanya gwa Kabakumba Masiko, owaarekura omurimo gwe omu Gavumenti ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2011 ahanyima y'okugamba ngu akakoresa kubi ofiisi ye, "obushuma oburikurabira omu kutwara ebintu by'abandi", "okufeerwa sente za Gavumenti" hamwe "n'okwekobaana kwiba Gavumenti".<ref>Imaka, Isaac (12 December 2011). "Minister Kabakumba Ordered To Resign". ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Masiko, Kabakumba (16 December 2011). "To Err Is Human, Kabakumba Says - Her Resignation Speech". ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 18 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Newvision Reporters. "Kabakumba Masiko Resigns". ''New Vision (Kampala)''. Archived from the original on 9 January 2012. Retrieved 14 December 2011.</ref> Omu Kwamukaaga 2016, akatooranwa nk'omuhandiiki wa Gavumenti ow'eby'empurizagana hamwe n'eby'obwegyese.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Omu kuhindura abantu omu kakiiko ka ba minisita ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019, Tumwebaze akatooranwa kuba minisita w’ekikura ky’abantu, abakozi hamwe n’entunguuka y’abantu, okuza omu mwanya gwa Janat Mukwaya, owabiirwe omu kakiiko ka ba minisita.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Ebiro 28 Okwakataano 2021, akatooranwa kuba memba w’akakiiko akarikutoorana abantu omu ishengyero ry’omurundi gwa 11 kandi aka kakiiko akarikwebemberwa Sipiika w’eishengyero, niko karikushwijuma kandi kakasiima abantu abarikutooranwa omwebembezi w’eihanga.<ref>The Independent (29 May 2021). "Minister Tumwebaze on NRM's Appointments Committee list". ''The Independent''. The Independent. Retrieved 31 May 2021</ref> == Ebirikukukwataho. == Tumwebaze n'omushaija oshweirwe kandi aine abaana mukaaga. Naikiriza ediini y'Abakurisitaayo.<ref name=":1" /> == Emirimo y'eishengyero. == Aine obujunanizibwa obundi omu ishengyero:<ref name=":0" /> Ceyamaani w'akakiiko k'eby'esente, okuteekateekyera hamwe n'entunguuka omu by'entaasya Munyishengyero w'akakiiko k'eby'amateeka, emicwe hamwe n'obugabe. == Reeba n'ebindi. == * Disiturikiti za Uganda. == Eby'okureeberaho1 == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q5490025}} l6lniqupody1457w3fra4mjwwv08obs 7254387 7254386 2026-07-17T19:26:10Z Bonny256 2693064 Reference hyperlinked 7254387 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5490025}} '''<big>Frank Kagyigyi Tumwebaze</big>''' n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Niwe minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi, ,kuruga 8 Okwamukaaga 2021.<ref>New Vision (9 June 2021). [https://www.newvision.co.ug/articledetails/105545 "President Museveni names new Cabinet".] ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 16 July 2021.</ref> Naheereza ahansi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]]. Atoriinwe kuba omu kakiiko ka ba minisita aka 2026-2031 kuruga owa purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] kuheereza nka minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-unveils-new-cabinet-retains-nabbanja-alupo-and-janet-in-key-reshuffle-5474810 "Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle".] ''Monitor''. 26 May 2026. Retrieved 10 June 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nka minisita w'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu, omu kakiiko ka [[Wp/nyn/Uganda Museum|Uganda.]] Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Administrator (14 December 2019). [http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1512132/museveni-shuffles-cabinet "Museveni Reshuffles Cabinet".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 16 December 2019.</ref>kyo kitakabaireho, akaba ari minisita w'ebya tekinorogye hamwe n'empurizagana, kuruga 6 Okwamukaaga 2016 kuhisya 13 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Uganda State House (6 June 2016). [https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf "Museveni's New Cabinet List As At 6 June 2016"] (PDF). ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> Akaba ari minisita w'omwebembezi w'eihanga kandi minisita w'ekitongore ekya [[Wp/nyn/Kampala Capital City Authority|Kampala Capital City Authority]] ahagati ya 2012 na 2016. Akatooranwa nk'omukiiki omwishengyero ahabwa Kibale County omu Disiturikiti ya Kamwenge obu abandi babiri abaabaire beesimbire aha ntebe egyo baaruga omu by'okwesimbaho ahabw'eshonga ezitarikwetegyerezibwa.<ref name=":0">POU (2011). [http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=356&const=Kibale++County&dist_id=64&distname=Kamwenge "Profile of Tumwebaza Kagyigyi Frank, Member of Parliament for Kibale County, Kamwenge District"]. Parliament of Uganda (POU). Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>[https://www.exposeduganda.com/min-tumwebaze-rival-atuhaire-denies-withdrawing-from-kibaale-mp-race/]https://www.exposeduganda.com/min-tumwebaze-rival-atuhaire-denies-withdrawing-from-kibaale-mp-race/.</ref> == Early life and education == Tumwebaze akazaarwa omu Disiturikiti ya Kamwenge ebiro 1 Okwaikumi na kumwe 1975 owa Matayo Kagyigyi na Beatrice Kagyigyi. Niwe yaabaire ari owakataano omu ka y'abaana mushanju.^&#x5D; Akashomera Jinja College obwegyese bwe obwa A-Level. Akatunga diguri ya Bachelor of Science in education omuri 1999, kuruga omu Mbarara University of Science and Technology. Akatunga na diguri ya kabiri omu by'ensi yoona hamwe n'okwegyesa abantu, hamwe na diguri ya kabiri omu by'amagara g'abantu ebi yaatungire omuri 2005 na 2019 kuruga Makerere University, yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda.<ref name=":0" /><ref name=":1">Kasyate, Simon (15 December 2013).http://observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=29140:frank-tumwebazes-long-walk-to-stardom&catid=72:interview&Itemid=99. ''The Observer (Uganda)''. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Kasujja, Carol (15 January 2019).https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1492629/minister-tumwebaze-graduates-masters-degree-makerere ''New Vision''. Kampala. Retrieved 15 January 2019.</ref> == Omurimo gw'okukora. == Okutandika omuri 2000 kuhisya 2001, Frank akaheereza nk'omukozi w'ebiragiro by'okushoroora abantu kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2001, akatooranwa nk'omuhwezi w'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2003. Bwanyima akareetwa omu maka g'obwa purezidenti, ahu yaheereize nk'omuhwezi wa purezidenti ow'omutaano ahabw'okucondooza n'okutunga amakuru kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2006, akataaha omu by'obutegyeki arikwesimba aha ntebe y'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2008. Omuri 2008, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2011. Omuri 2011, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2016. Omuri 2016, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2021. Akatooranwa aha tiketi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement.]] Omuri 2011, akagaruka yaatooranwa.<ref name=":0" /> Omu mpindahinduka ya kabineti eyabaireho ebiro 15 Okwamunaana 2012, akatooranwa kuba minisita w'omwebembezi w'eihanga.<ref>Butagira, Tabu (15 August 2012). https://web.archive.org/web/20120816010806/http://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni+reshuffles+Cabinet++makes+marginal+changes/-/688334/1480036/-/jh8op4/-/index.html. ''Daily Monitor (Kampala)''. Archived from the original on 16 August 2012. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>New Vision (15 August 2012). "Full Uganda Cabinet List As of 15 August 2012". Facebook.com. Retrieved 13 February 2015.</ref> Akaza omu mwanya gwa Kabakumba Masiko, owaarekura omurimo gwe omu Gavumenti ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2011 ahanyima y'okugamba ngu akakoresa kubi ofiisi ye, "obushuma oburikurabira omu kutwara ebintu by'abandi", "okufeerwa sente za Gavumenti" hamwe "n'okwekobaana kwiba Gavumenti".<ref>Imaka, Isaac (12 December 2011). "Minister Kabakumba Ordered To Resign". ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Masiko, Kabakumba (16 December 2011). "To Err Is Human, Kabakumba Says - Her Resignation Speech". ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 18 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Newvision Reporters. "Kabakumba Masiko Resigns". ''New Vision (Kampala)''. Archived from the original on 9 January 2012. Retrieved 14 December 2011.</ref> Omu Kwamukaaga 2016, akatooranwa nk'omuhandiiki wa Gavumenti ow'eby'empurizagana hamwe n'eby'obwegyese.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Omu kuhindura abantu omu kakiiko ka ba minisita ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019, Tumwebaze akatooranwa kuba minisita w’ekikura ky’abantu, abakozi hamwe n’entunguuka y’abantu, okuza omu mwanya gwa Janat Mukwaya, owabiirwe omu kakiiko ka ba minisita.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Ebiro 28 Okwakataano 2021, akatooranwa kuba memba w’akakiiko akarikutoorana abantu omu ishengyero ry’omurundi gwa 11 kandi aka kakiiko akarikwebemberwa Sipiika w’eishengyero, niko karikushwijuma kandi kakasiima abantu abarikutooranwa omwebembezi w’eihanga.<ref>The Independent (29 May 2021). "Minister Tumwebaze on NRM's Appointments Committee list". ''The Independent''. The Independent. Retrieved 31 May 2021</ref> == Ebirikukukwataho. == Tumwebaze n'omushaija oshweirwe kandi aine abaana mukaaga. Naikiriza ediini y'Abakurisitaayo.<ref name=":1" /> == Emirimo y'eishengyero. == Aine obujunanizibwa obundi omu ishengyero:<ref name=":0" /> Ceyamaani w'akakiiko k'eby'esente, okuteekateekyera hamwe n'entunguuka omu by'entaasya Munyishengyero w'akakiiko k'eby'amateeka, emicwe hamwe n'obugabe. == Reeba n'ebindi. == * Disiturikiti za Uganda. == Eby'okureeberaho1 == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q5490025}} bir0534dtd2upjzllhq2renrhe8j146 7254388 7254387 2026-07-17T19:27:40Z Bonny256 2693064 Reference hyperlinked 7254388 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5490025}} '''<big>Frank Kagyigyi Tumwebaze</big>''' n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Niwe minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi, ,kuruga 8 Okwamukaaga 2021.<ref>New Vision (9 June 2021). [https://www.newvision.co.ug/articledetails/105545 "President Museveni names new Cabinet".] ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 16 July 2021.</ref> Naheereza ahansi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]]. Atoriinwe kuba omu kakiiko ka ba minisita aka 2026-2031 kuruga owa purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] kuheereza nka minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-unveils-new-cabinet-retains-nabbanja-alupo-and-janet-in-key-reshuffle-5474810 "Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle".] ''Monitor''. 26 May 2026. Retrieved 10 June 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nka minisita w'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu, omu kakiiko ka [[Wp/nyn/Uganda Museum|Uganda.]] Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Administrator (14 December 2019). [http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1512132/museveni-shuffles-cabinet "Museveni Reshuffles Cabinet".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 16 December 2019.</ref>kyo kitakabaireho, akaba ari minisita w'ebya tekinorogye hamwe n'empurizagana, kuruga 6 Okwamukaaga 2016 kuhisya 13 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Uganda State House (6 June 2016). [https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf "Museveni's New Cabinet List As At 6 June 2016"] (PDF). ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> Akaba ari minisita w'omwebembezi w'eihanga kandi minisita w'ekitongore ekya [[Wp/nyn/Kampala Capital City Authority|Kampala Capital City Authority]] ahagati ya 2012 na 2016. Akatooranwa nk'omukiiki omwishengyero ahabwa Kibale County omu Disiturikiti ya Kamwenge obu abandi babiri abaabaire beesimbire aha ntebe egyo baaruga omu by'okwesimbaho ahabw'eshonga ezitarikwetegyerezibwa.<ref name=":0">POU (2011). [http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=356&const=Kibale++County&dist_id=64&distname=Kamwenge "Profile of Tumwebaza Kagyigyi Frank, Member of Parliament for Kibale County, Kamwenge District"]. Parliament of Uganda (POU). Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>[https://www.exposeduganda.com/min-tumwebaze-rival-atuhaire-denies-withdrawing-from-kibaale-mp-race/]https://www.exposeduganda.com/min-tumwebaze-rival-atuhaire-denies-withdrawing-from-kibaale-mp-race/.</ref> == Early life and education == Tumwebaze akazaarwa omu Disiturikiti ya Kamwenge ebiro 1 Okwaikumi na kumwe 1975 owa Matayo Kagyigyi na Beatrice Kagyigyi. Niwe yaabaire ari owakataano omu ka y'abaana mushanju.^&#x5D; Akashomera Jinja College obwegyese bwe obwa A-Level. Akatunga diguri ya Bachelor of Science in education omuri 1999, kuruga omu Mbarara University of Science and Technology. Akatunga na diguri ya kabiri omu by'ensi yoona hamwe n'okwegyesa abantu, hamwe na diguri ya kabiri omu by'amagara g'abantu ebi yaatungire omuri 2005 na 2019 kuruga Makerere University, yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda.<ref name=":0" /><ref name=":1">Kasyate, Simon (15 December 2013).http://observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=29140:frank-tumwebazes-long-walk-to-stardom&catid=72:interview&Itemid=99. ''The Observer (Uganda)''. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Kasujja, Carol (15 January 2019).https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1492629/minister-tumwebaze-graduates-masters-degree-makerere ''New Vision''. Kampala. Retrieved 15 January 2019.</ref> == Omurimo gw'okukora. == Okutandika omuri 2000 kuhisya 2001, Frank akaheereza nk'omukozi w'ebiragiro by'okushoroora abantu kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2001, akatooranwa nk'omuhwezi w'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2003. Bwanyima akareetwa omu maka g'obwa purezidenti, ahu yaheereize nk'omuhwezi wa purezidenti ow'omutaano ahabw'okucondooza n'okutunga amakuru kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2006, akataaha omu by'obutegyeki arikwesimba aha ntebe y'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2008. Omuri 2008, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2011. Omuri 2011, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2016. Omuri 2016, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2021. Akatooranwa aha tiketi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement.]] Omuri 2011, akagaruka yaatooranwa.<ref name=":0" /> Omu mpindahinduka ya kabineti eyabaireho ebiro 15 Okwamunaana 2012, akatooranwa kuba minisita w'omwebembezi w'eihanga.<ref>Butagira, Tabu (15 August 2012). https://web.archive.org/web/20120816010806/http://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni+reshuffles+Cabinet++makes+marginal+changes/-/688334/1480036/-/jh8op4/-/index.html. ''Daily Monitor (Kampala)''. Archived from the original on 16 August 2012. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>New Vision (15 August 2012).https://www.facebook.com/notes/the-new-vision/full-uganda-cabinet-list-as-of-15th-august-2012/10151137578009078. Facebook.com. Retrieved 13 February 2015.</ref> Akaza omu mwanya gwa Kabakumba Masiko, owaarekura omurimo gwe omu Gavumenti ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2011 ahanyima y'okugamba ngu akakoresa kubi ofiisi ye, "obushuma oburikurabira omu kutwara ebintu by'abandi", "okufeerwa sente za Gavumenti" hamwe "n'okwekobaana kwiba Gavumenti".<ref>Imaka, Isaac (12 December 2011). "Minister Kabakumba Ordered To Resign". ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Masiko, Kabakumba (16 December 2011). "To Err Is Human, Kabakumba Says - Her Resignation Speech". ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 18 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Newvision Reporters. "Kabakumba Masiko Resigns". ''New Vision (Kampala)''. Archived from the original on 9 January 2012. Retrieved 14 December 2011.</ref> Omu Kwamukaaga 2016, akatooranwa nk'omuhandiiki wa Gavumenti ow'eby'empurizagana hamwe n'eby'obwegyese.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Omu kuhindura abantu omu kakiiko ka ba minisita ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019, Tumwebaze akatooranwa kuba minisita w’ekikura ky’abantu, abakozi hamwe n’entunguuka y’abantu, okuza omu mwanya gwa Janat Mukwaya, owabiirwe omu kakiiko ka ba minisita.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Ebiro 28 Okwakataano 2021, akatooranwa kuba memba w’akakiiko akarikutoorana abantu omu ishengyero ry’omurundi gwa 11 kandi aka kakiiko akarikwebemberwa Sipiika w’eishengyero, niko karikushwijuma kandi kakasiima abantu abarikutooranwa omwebembezi w’eihanga.<ref>The Independent (29 May 2021). "Minister Tumwebaze on NRM's Appointments Committee list". ''The Independent''. The Independent. Retrieved 31 May 2021</ref> == Ebirikukukwataho. == Tumwebaze n'omushaija oshweirwe kandi aine abaana mukaaga. Naikiriza ediini y'Abakurisitaayo.<ref name=":1" /> == Emirimo y'eishengyero. == Aine obujunanizibwa obundi omu ishengyero:<ref name=":0" /> Ceyamaani w'akakiiko k'eby'esente, okuteekateekyera hamwe n'entunguuka omu by'entaasya Munyishengyero w'akakiiko k'eby'amateeka, emicwe hamwe n'obugabe. == Reeba n'ebindi. == * Disiturikiti za Uganda. == Eby'okureeberaho1 == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q5490025}} fwwd96wxy4hzltq13s6lxikog4v2mr7 7254390 7254388 2026-07-17T19:29:00Z Bonny256 2693064 Reference hyperlinked 7254390 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5490025}} '''<big>Frank Kagyigyi Tumwebaze</big>''' n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Niwe minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi, ,kuruga 8 Okwamukaaga 2021.<ref>New Vision (9 June 2021). [https://www.newvision.co.ug/articledetails/105545 "President Museveni names new Cabinet".] ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 16 July 2021.</ref> Naheereza ahansi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]]. Atoriinwe kuba omu kakiiko ka ba minisita aka 2026-2031 kuruga owa purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] kuheereza nka minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-unveils-new-cabinet-retains-nabbanja-alupo-and-janet-in-key-reshuffle-5474810 "Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle".] ''Monitor''. 26 May 2026. Retrieved 10 June 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nka minisita w'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu, omu kakiiko ka [[Wp/nyn/Uganda Museum|Uganda.]] Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Administrator (14 December 2019). [http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1512132/museveni-shuffles-cabinet "Museveni Reshuffles Cabinet".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 16 December 2019.</ref>kyo kitakabaireho, akaba ari minisita w'ebya tekinorogye hamwe n'empurizagana, kuruga 6 Okwamukaaga 2016 kuhisya 13 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Uganda State House (6 June 2016). [https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf "Museveni's New Cabinet List As At 6 June 2016"] (PDF). ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> Akaba ari minisita w'omwebembezi w'eihanga kandi minisita w'ekitongore ekya [[Wp/nyn/Kampala Capital City Authority|Kampala Capital City Authority]] ahagati ya 2012 na 2016. Akatooranwa nk'omukiiki omwishengyero ahabwa Kibale County omu Disiturikiti ya Kamwenge obu abandi babiri abaabaire beesimbire aha ntebe egyo baaruga omu by'okwesimbaho ahabw'eshonga ezitarikwetegyerezibwa.<ref name=":0">POU (2011). [http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=356&const=Kibale++County&dist_id=64&distname=Kamwenge "Profile of Tumwebaza Kagyigyi Frank, Member of Parliament for Kibale County, Kamwenge District"]. Parliament of Uganda (POU). Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>[https://www.exposeduganda.com/min-tumwebaze-rival-atuhaire-denies-withdrawing-from-kibaale-mp-race/]https://www.exposeduganda.com/min-tumwebaze-rival-atuhaire-denies-withdrawing-from-kibaale-mp-race/.</ref> == Early life and education == Tumwebaze akazaarwa omu Disiturikiti ya Kamwenge ebiro 1 Okwaikumi na kumwe 1975 owa Matayo Kagyigyi na Beatrice Kagyigyi. Niwe yaabaire ari owakataano omu ka y'abaana mushanju.^&#x5D; Akashomera Jinja College obwegyese bwe obwa A-Level. Akatunga diguri ya Bachelor of Science in education omuri 1999, kuruga omu Mbarara University of Science and Technology. Akatunga na diguri ya kabiri omu by'ensi yoona hamwe n'okwegyesa abantu, hamwe na diguri ya kabiri omu by'amagara g'abantu ebi yaatungire omuri 2005 na 2019 kuruga Makerere University, yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda.<ref name=":0" /><ref name=":1">Kasyate, Simon (15 December 2013).http://observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=29140:frank-tumwebazes-long-walk-to-stardom&catid=72:interview&Itemid=99. ''The Observer (Uganda)''. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Kasujja, Carol (15 January 2019).https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1492629/minister-tumwebaze-graduates-masters-degree-makerere ''New Vision''. Kampala. Retrieved 15 January 2019.</ref> == Omurimo gw'okukora. == Okutandika omuri 2000 kuhisya 2001, Frank akaheereza nk'omukozi w'ebiragiro by'okushoroora abantu kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2001, akatooranwa nk'omuhwezi w'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2003. Bwanyima akareetwa omu maka g'obwa purezidenti, ahu yaheereize nk'omuhwezi wa purezidenti ow'omutaano ahabw'okucondooza n'okutunga amakuru kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2006, akataaha omu by'obutegyeki arikwesimba aha ntebe y'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2008. Omuri 2008, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2011. Omuri 2011, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2016. Omuri 2016, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2021. Akatooranwa aha tiketi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement.]] Omuri 2011, akagaruka yaatooranwa.<ref name=":0" /> Omu mpindahinduka ya kabineti eyabaireho ebiro 15 Okwamunaana 2012, akatooranwa kuba minisita w'omwebembezi w'eihanga.<ref>Butagira, Tabu (15 August 2012). https://web.archive.org/web/20120816010806/http://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni+reshuffles+Cabinet++makes+marginal+changes/-/688334/1480036/-/jh8op4/-/index.html. ''Daily Monitor (Kampala)''. Archived from the original on 16 August 2012. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>New Vision (15 August 2012).https://www.facebook.com/notes/the-new-vision/full-uganda-cabinet-list-as-of-15th-august-2012/10151137578009078. Facebook.com. Retrieved 13 February 2015.</ref> Akaza omu mwanya gwa Kabakumba Masiko, owaarekura omurimo gwe omu Gavumenti ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2011 ahanyima y'okugamba ngu akakoresa kubi ofiisi ye, "obushuma oburikurabira omu kutwara ebintu by'abandi", "okufeerwa sente za Gavumenti" hamwe "n'okwekobaana kwiba Gavumenti".<ref>Imaka, Isaac (12 December 2011).http://www.monitor.co.ug/News/National/-/688334/1288572/-/bg4gs6z/-/index.html. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Masiko, Kabakumba (16 December 2011). "To Err Is Human, Kabakumba Says - Her Resignation Speech". ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 18 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Newvision Reporters. "Kabakumba Masiko Resigns". ''New Vision (Kampala)''. Archived from the original on 9 January 2012. Retrieved 14 December 2011.</ref> Omu Kwamukaaga 2016, akatooranwa nk'omuhandiiki wa Gavumenti ow'eby'empurizagana hamwe n'eby'obwegyese.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Omu kuhindura abantu omu kakiiko ka ba minisita ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019, Tumwebaze akatooranwa kuba minisita w’ekikura ky’abantu, abakozi hamwe n’entunguuka y’abantu, okuza omu mwanya gwa Janat Mukwaya, owabiirwe omu kakiiko ka ba minisita.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Ebiro 28 Okwakataano 2021, akatooranwa kuba memba w’akakiiko akarikutoorana abantu omu ishengyero ry’omurundi gwa 11 kandi aka kakiiko akarikwebemberwa Sipiika w’eishengyero, niko karikushwijuma kandi kakasiima abantu abarikutooranwa omwebembezi w’eihanga.<ref>The Independent (29 May 2021). "Minister Tumwebaze on NRM's Appointments Committee list". ''The Independent''. The Independent. Retrieved 31 May 2021</ref> == Ebirikukukwataho. == Tumwebaze n'omushaija oshweirwe kandi aine abaana mukaaga. Naikiriza ediini y'Abakurisitaayo.<ref name=":1" /> == Emirimo y'eishengyero. == Aine obujunanizibwa obundi omu ishengyero:<ref name=":0" /> Ceyamaani w'akakiiko k'eby'esente, okuteekateekyera hamwe n'entunguuka omu by'entaasya Munyishengyero w'akakiiko k'eby'amateeka, emicwe hamwe n'obugabe. == Reeba n'ebindi. == * Disiturikiti za Uganda. == Eby'okureeberaho1 == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q5490025}} 33eng19j0t1iavec8djw2h0iz58lx5c 7254391 7254390 2026-07-17T19:29:59Z Bonny256 2693064 Reference hyperlinked 7254391 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5490025}} '''<big>Frank Kagyigyi Tumwebaze</big>''' n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Niwe minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi, ,kuruga 8 Okwamukaaga 2021.<ref>New Vision (9 June 2021). [https://www.newvision.co.ug/articledetails/105545 "President Museveni names new Cabinet".] ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 16 July 2021.</ref> Naheereza ahansi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]]. Atoriinwe kuba omu kakiiko ka ba minisita aka 2026-2031 kuruga owa purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] kuheereza nka minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-unveils-new-cabinet-retains-nabbanja-alupo-and-janet-in-key-reshuffle-5474810 "Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle".] ''Monitor''. 26 May 2026. Retrieved 10 June 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nka minisita w'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu, omu kakiiko ka [[Wp/nyn/Uganda Museum|Uganda.]] Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Administrator (14 December 2019). [http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1512132/museveni-shuffles-cabinet "Museveni Reshuffles Cabinet".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 16 December 2019.</ref>kyo kitakabaireho, akaba ari minisita w'ebya tekinorogye hamwe n'empurizagana, kuruga 6 Okwamukaaga 2016 kuhisya 13 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Uganda State House (6 June 2016). [https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf "Museveni's New Cabinet List As At 6 June 2016"] (PDF). ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> Akaba ari minisita w'omwebembezi w'eihanga kandi minisita w'ekitongore ekya [[Wp/nyn/Kampala Capital City Authority|Kampala Capital City Authority]] ahagati ya 2012 na 2016. Akatooranwa nk'omukiiki omwishengyero ahabwa Kibale County omu Disiturikiti ya Kamwenge obu abandi babiri abaabaire beesimbire aha ntebe egyo baaruga omu by'okwesimbaho ahabw'eshonga ezitarikwetegyerezibwa.<ref name=":0">POU (2011). [http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=356&const=Kibale++County&dist_id=64&distname=Kamwenge "Profile of Tumwebaza Kagyigyi Frank, Member of Parliament for Kibale County, Kamwenge District"]. Parliament of Uganda (POU). Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>[https://www.exposeduganda.com/min-tumwebaze-rival-atuhaire-denies-withdrawing-from-kibaale-mp-race/]https://www.exposeduganda.com/min-tumwebaze-rival-atuhaire-denies-withdrawing-from-kibaale-mp-race/.</ref> == Early life and education == Tumwebaze akazaarwa omu Disiturikiti ya Kamwenge ebiro 1 Okwaikumi na kumwe 1975 owa Matayo Kagyigyi na Beatrice Kagyigyi. Niwe yaabaire ari owakataano omu ka y'abaana mushanju.^&#x5D; Akashomera Jinja College obwegyese bwe obwa A-Level. Akatunga diguri ya Bachelor of Science in education omuri 1999, kuruga omu Mbarara University of Science and Technology. Akatunga na diguri ya kabiri omu by'ensi yoona hamwe n'okwegyesa abantu, hamwe na diguri ya kabiri omu by'amagara g'abantu ebi yaatungire omuri 2005 na 2019 kuruga Makerere University, yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda.<ref name=":0" /><ref name=":1">Kasyate, Simon (15 December 2013).http://observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=29140:frank-tumwebazes-long-walk-to-stardom&catid=72:interview&Itemid=99. ''The Observer (Uganda)''. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Kasujja, Carol (15 January 2019).https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1492629/minister-tumwebaze-graduates-masters-degree-makerere ''New Vision''. Kampala. Retrieved 15 January 2019.</ref> == Omurimo gw'okukora. == Okutandika omuri 2000 kuhisya 2001, Frank akaheereza nk'omukozi w'ebiragiro by'okushoroora abantu kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2001, akatooranwa nk'omuhwezi w'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2003. Bwanyima akareetwa omu maka g'obwa purezidenti, ahu yaheereize nk'omuhwezi wa purezidenti ow'omutaano ahabw'okucondooza n'okutunga amakuru kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2006, akataaha omu by'obutegyeki arikwesimba aha ntebe y'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2008. Omuri 2008, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2011. Omuri 2011, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2016. Omuri 2016, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2021. Akatooranwa aha tiketi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement.]] Omuri 2011, akagaruka yaatooranwa.<ref name=":0" /> Omu mpindahinduka ya kabineti eyabaireho ebiro 15 Okwamunaana 2012, akatooranwa kuba minisita w'omwebembezi w'eihanga.<ref>Butagira, Tabu (15 August 2012). https://web.archive.org/web/20120816010806/http://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni+reshuffles+Cabinet++makes+marginal+changes/-/688334/1480036/-/jh8op4/-/index.html. ''Daily Monitor (Kampala)''. Archived from the original on 16 August 2012. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>New Vision (15 August 2012).https://www.facebook.com/notes/the-new-vision/full-uganda-cabinet-list-as-of-15th-august-2012/10151137578009078. Facebook.com. Retrieved 13 February 2015.</ref> Akaza omu mwanya gwa Kabakumba Masiko, owaarekura omurimo gwe omu Gavumenti ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2011 ahanyima y'okugamba ngu akakoresa kubi ofiisi ye, "obushuma oburikurabira omu kutwara ebintu by'abandi", "okufeerwa sente za Gavumenti" hamwe "n'okwekobaana kwiba Gavumenti".<ref>Imaka, Isaac (12 December 2011).http://www.monitor.co.ug/News/National/-/688334/1288572/-/bg4gs6z/-/index.html. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Masiko, Kabakumba (16 December 2011).https://web.archive.org/web/20180918001403/http://www.monitor.co.ug/News/National/-/688334/1289648/-/bg3qr1z/-/index.html. ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 18 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Newvision Reporters. "Kabakumba Masiko Resigns". ''New Vision (Kampala)''. Archived from the original on 9 January 2012. Retrieved 14 December 2011.</ref> Omu Kwamukaaga 2016, akatooranwa nk'omuhandiiki wa Gavumenti ow'eby'empurizagana hamwe n'eby'obwegyese.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Omu kuhindura abantu omu kakiiko ka ba minisita ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019, Tumwebaze akatooranwa kuba minisita w’ekikura ky’abantu, abakozi hamwe n’entunguuka y’abantu, okuza omu mwanya gwa Janat Mukwaya, owabiirwe omu kakiiko ka ba minisita.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Ebiro 28 Okwakataano 2021, akatooranwa kuba memba w’akakiiko akarikutoorana abantu omu ishengyero ry’omurundi gwa 11 kandi aka kakiiko akarikwebemberwa Sipiika w’eishengyero, niko karikushwijuma kandi kakasiima abantu abarikutooranwa omwebembezi w’eihanga.<ref>The Independent (29 May 2021). "Minister Tumwebaze on NRM's Appointments Committee list". ''The Independent''. The Independent. Retrieved 31 May 2021</ref> == Ebirikukukwataho. == Tumwebaze n'omushaija oshweirwe kandi aine abaana mukaaga. Naikiriza ediini y'Abakurisitaayo.<ref name=":1" /> == Emirimo y'eishengyero. == Aine obujunanizibwa obundi omu ishengyero:<ref name=":0" /> Ceyamaani w'akakiiko k'eby'esente, okuteekateekyera hamwe n'entunguuka omu by'entaasya Munyishengyero w'akakiiko k'eby'amateeka, emicwe hamwe n'obugabe. == Reeba n'ebindi. == * Disiturikiti za Uganda. == Eby'okureeberaho1 == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q5490025}} 1z2ge3igxntad3fz47em654lqbx1iqm 7254394 7254391 2026-07-17T19:30:59Z Bonny256 2693064 Reference hyperlinked 7254394 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5490025}} '''<big>Frank Kagyigyi Tumwebaze</big>''' n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Niwe minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi, ,kuruga 8 Okwamukaaga 2021.<ref>New Vision (9 June 2021). [https://www.newvision.co.ug/articledetails/105545 "President Museveni names new Cabinet".] ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 16 July 2021.</ref> Naheereza ahansi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]]. Atoriinwe kuba omu kakiiko ka ba minisita aka 2026-2031 kuruga owa purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] kuheereza nka minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-unveils-new-cabinet-retains-nabbanja-alupo-and-janet-in-key-reshuffle-5474810 "Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle".] ''Monitor''. 26 May 2026. Retrieved 10 June 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nka minisita w'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu, omu kakiiko ka [[Wp/nyn/Uganda Museum|Uganda.]] Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Administrator (14 December 2019). [http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1512132/museveni-shuffles-cabinet "Museveni Reshuffles Cabinet".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 16 December 2019.</ref>kyo kitakabaireho, akaba ari minisita w'ebya tekinorogye hamwe n'empurizagana, kuruga 6 Okwamukaaga 2016 kuhisya 13 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Uganda State House (6 June 2016). [https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf "Museveni's New Cabinet List As At 6 June 2016"] (PDF). ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> Akaba ari minisita w'omwebembezi w'eihanga kandi minisita w'ekitongore ekya [[Wp/nyn/Kampala Capital City Authority|Kampala Capital City Authority]] ahagati ya 2012 na 2016. Akatooranwa nk'omukiiki omwishengyero ahabwa Kibale County omu Disiturikiti ya Kamwenge obu abandi babiri abaabaire beesimbire aha ntebe egyo baaruga omu by'okwesimbaho ahabw'eshonga ezitarikwetegyerezibwa.<ref name=":0">POU (2011). [http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=356&const=Kibale++County&dist_id=64&distname=Kamwenge "Profile of Tumwebaza Kagyigyi Frank, Member of Parliament for Kibale County, Kamwenge District"]. Parliament of Uganda (POU). Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>[https://www.exposeduganda.com/min-tumwebaze-rival-atuhaire-denies-withdrawing-from-kibaale-mp-race/]https://www.exposeduganda.com/min-tumwebaze-rival-atuhaire-denies-withdrawing-from-kibaale-mp-race/.</ref> == Early life and education == Tumwebaze akazaarwa omu Disiturikiti ya Kamwenge ebiro 1 Okwaikumi na kumwe 1975 owa Matayo Kagyigyi na Beatrice Kagyigyi. Niwe yaabaire ari owakataano omu ka y'abaana mushanju.^&#x5D; Akashomera Jinja College obwegyese bwe obwa A-Level. Akatunga diguri ya Bachelor of Science in education omuri 1999, kuruga omu Mbarara University of Science and Technology. Akatunga na diguri ya kabiri omu by'ensi yoona hamwe n'okwegyesa abantu, hamwe na diguri ya kabiri omu by'amagara g'abantu ebi yaatungire omuri 2005 na 2019 kuruga Makerere University, yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda.<ref name=":0" /><ref name=":1">Kasyate, Simon (15 December 2013).http://observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=29140:frank-tumwebazes-long-walk-to-stardom&catid=72:interview&Itemid=99. ''The Observer (Uganda)''. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Kasujja, Carol (15 January 2019).https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1492629/minister-tumwebaze-graduates-masters-degree-makerere ''New Vision''. Kampala. Retrieved 15 January 2019.</ref> == Omurimo gw'okukora. == Okutandika omuri 2000 kuhisya 2001, Frank akaheereza nk'omukozi w'ebiragiro by'okushoroora abantu kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2001, akatooranwa nk'omuhwezi w'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2003. Bwanyima akareetwa omu maka g'obwa purezidenti, ahu yaheereize nk'omuhwezi wa purezidenti ow'omutaano ahabw'okucondooza n'okutunga amakuru kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2006, akataaha omu by'obutegyeki arikwesimba aha ntebe y'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2008. Omuri 2008, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2011. Omuri 2011, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2016. Omuri 2016, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2021. Akatooranwa aha tiketi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement.]] Omuri 2011, akagaruka yaatooranwa.<ref name=":0" /> Omu mpindahinduka ya kabineti eyabaireho ebiro 15 Okwamunaana 2012, akatooranwa kuba minisita w'omwebembezi w'eihanga.<ref>Butagira, Tabu (15 August 2012). https://web.archive.org/web/20120816010806/http://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni+reshuffles+Cabinet++makes+marginal+changes/-/688334/1480036/-/jh8op4/-/index.html. ''Daily Monitor (Kampala)''. Archived from the original on 16 August 2012. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>New Vision (15 August 2012).https://www.facebook.com/notes/the-new-vision/full-uganda-cabinet-list-as-of-15th-august-2012/10151137578009078. Facebook.com. Retrieved 13 February 2015.</ref> Akaza omu mwanya gwa Kabakumba Masiko, owaarekura omurimo gwe omu Gavumenti ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2011 ahanyima y'okugamba ngu akakoresa kubi ofiisi ye, "obushuma oburikurabira omu kutwara ebintu by'abandi", "okufeerwa sente za Gavumenti" hamwe "n'okwekobaana kwiba Gavumenti".<ref>Imaka, Isaac (12 December 2011).http://www.monitor.co.ug/News/National/-/688334/1288572/-/bg4gs6z/-/index.html. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Masiko, Kabakumba (16 December 2011).https://web.archive.org/web/20180918001403/http://www.monitor.co.ug/News/National/-/688334/1289648/-/bg3qr1z/-/index.html. ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 18 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Newvision Reporters.https://web.archive.org/web/20120109061110/http://www.newvision.co.ug/news/314859-Kabakumba-Masiko-resigns.html. ''New Vision (Kampala)''. Archived from the original on 9 January 2012. Retrieved 14 December 2011.</ref> Omu Kwamukaaga 2016, akatooranwa nk'omuhandiiki wa Gavumenti ow'eby'empurizagana hamwe n'eby'obwegyese.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Omu kuhindura abantu omu kakiiko ka ba minisita ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019, Tumwebaze akatooranwa kuba minisita w’ekikura ky’abantu, abakozi hamwe n’entunguuka y’abantu, okuza omu mwanya gwa Janat Mukwaya, owabiirwe omu kakiiko ka ba minisita.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Ebiro 28 Okwakataano 2021, akatooranwa kuba memba w’akakiiko akarikutoorana abantu omu ishengyero ry’omurundi gwa 11 kandi aka kakiiko akarikwebemberwa Sipiika w’eishengyero, niko karikushwijuma kandi kakasiima abantu abarikutooranwa omwebembezi w’eihanga.<ref>The Independent (29 May 2021). "Minister Tumwebaze on NRM's Appointments Committee list". ''The Independent''. The Independent. Retrieved 31 May 2021</ref> == Ebirikukukwataho. == Tumwebaze n'omushaija oshweirwe kandi aine abaana mukaaga. Naikiriza ediini y'Abakurisitaayo.<ref name=":1" /> == Emirimo y'eishengyero. == Aine obujunanizibwa obundi omu ishengyero:<ref name=":0" /> Ceyamaani w'akakiiko k'eby'esente, okuteekateekyera hamwe n'entunguuka omu by'entaasya Munyishengyero w'akakiiko k'eby'amateeka, emicwe hamwe n'obugabe. == Reeba n'ebindi. == * Disiturikiti za Uganda. == Eby'okureeberaho1 == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q5490025}} 5hzw536req54y9ogb959algr02k7whb 7254396 7254394 2026-07-17T19:31:54Z Bonny256 2693064 Reference hyperlinked 7254396 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5490025}} '''<big>Frank Kagyigyi Tumwebaze</big>''' n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Niwe minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi, ,kuruga 8 Okwamukaaga 2021.<ref>New Vision (9 June 2021). [https://www.newvision.co.ug/articledetails/105545 "President Museveni names new Cabinet".] ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 16 July 2021.</ref> Naheereza ahansi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]]. Atoriinwe kuba omu kakiiko ka ba minisita aka 2026-2031 kuruga owa purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] kuheereza nka minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-unveils-new-cabinet-retains-nabbanja-alupo-and-janet-in-key-reshuffle-5474810 "Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle".] ''Monitor''. 26 May 2026. Retrieved 10 June 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nka minisita w'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu, omu kakiiko ka [[Wp/nyn/Uganda Museum|Uganda.]] Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Administrator (14 December 2019). [http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1512132/museveni-shuffles-cabinet "Museveni Reshuffles Cabinet".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 16 December 2019.</ref>kyo kitakabaireho, akaba ari minisita w'ebya tekinorogye hamwe n'empurizagana, kuruga 6 Okwamukaaga 2016 kuhisya 13 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Uganda State House (6 June 2016). [https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf "Museveni's New Cabinet List As At 6 June 2016"] (PDF). ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> Akaba ari minisita w'omwebembezi w'eihanga kandi minisita w'ekitongore ekya [[Wp/nyn/Kampala Capital City Authority|Kampala Capital City Authority]] ahagati ya 2012 na 2016. Akatooranwa nk'omukiiki omwishengyero ahabwa Kibale County omu Disiturikiti ya Kamwenge obu abandi babiri abaabaire beesimbire aha ntebe egyo baaruga omu by'okwesimbaho ahabw'eshonga ezitarikwetegyerezibwa.<ref name=":0">POU (2011). [http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=356&const=Kibale++County&dist_id=64&distname=Kamwenge "Profile of Tumwebaza Kagyigyi Frank, Member of Parliament for Kibale County, Kamwenge District"]. Parliament of Uganda (POU). Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>[https://www.exposeduganda.com/min-tumwebaze-rival-atuhaire-denies-withdrawing-from-kibaale-mp-race/]https://www.exposeduganda.com/min-tumwebaze-rival-atuhaire-denies-withdrawing-from-kibaale-mp-race/.</ref> == Early life and education == Tumwebaze akazaarwa omu Disiturikiti ya Kamwenge ebiro 1 Okwaikumi na kumwe 1975 owa Matayo Kagyigyi na Beatrice Kagyigyi. Niwe yaabaire ari owakataano omu ka y'abaana mushanju.^&#x5D; Akashomera Jinja College obwegyese bwe obwa A-Level. Akatunga diguri ya Bachelor of Science in education omuri 1999, kuruga omu Mbarara University of Science and Technology. Akatunga na diguri ya kabiri omu by'ensi yoona hamwe n'okwegyesa abantu, hamwe na diguri ya kabiri omu by'amagara g'abantu ebi yaatungire omuri 2005 na 2019 kuruga Makerere University, yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda.<ref name=":0" /><ref name=":1">Kasyate, Simon (15 December 2013).http://observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=29140:frank-tumwebazes-long-walk-to-stardom&catid=72:interview&Itemid=99. ''The Observer (Uganda)''. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Kasujja, Carol (15 January 2019).https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1492629/minister-tumwebaze-graduates-masters-degree-makerere ''New Vision''. Kampala. Retrieved 15 January 2019.</ref> == Omurimo gw'okukora. == Okutandika omuri 2000 kuhisya 2001, Frank akaheereza nk'omukozi w'ebiragiro by'okushoroora abantu kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2001, akatooranwa nk'omuhwezi w'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2003. Bwanyima akareetwa omu maka g'obwa purezidenti, ahu yaheereize nk'omuhwezi wa purezidenti ow'omutaano ahabw'okucondooza n'okutunga amakuru kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2006, akataaha omu by'obutegyeki arikwesimba aha ntebe y'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2008. Omuri 2008, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2011. Omuri 2011, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2016. Omuri 2016, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2021. Akatooranwa aha tiketi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement.]] Omuri 2011, akagaruka yaatooranwa.<ref name=":0" /> Omu mpindahinduka ya kabineti eyabaireho ebiro 15 Okwamunaana 2012, akatooranwa kuba minisita w'omwebembezi w'eihanga.<ref>Butagira, Tabu (15 August 2012). https://web.archive.org/web/20120816010806/http://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni+reshuffles+Cabinet++makes+marginal+changes/-/688334/1480036/-/jh8op4/-/index.html. ''Daily Monitor (Kampala)''. Archived from the original on 16 August 2012. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>New Vision (15 August 2012).https://www.facebook.com/notes/the-new-vision/full-uganda-cabinet-list-as-of-15th-august-2012/10151137578009078. Facebook.com. Retrieved 13 February 2015.</ref> Akaza omu mwanya gwa Kabakumba Masiko, owaarekura omurimo gwe omu Gavumenti ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2011 ahanyima y'okugamba ngu akakoresa kubi ofiisi ye, "obushuma oburikurabira omu kutwara ebintu by'abandi", "okufeerwa sente za Gavumenti" hamwe "n'okwekobaana kwiba Gavumenti".<ref>Imaka, Isaac (12 December 2011).http://www.monitor.co.ug/News/National/-/688334/1288572/-/bg4gs6z/-/index.html. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Masiko, Kabakumba (16 December 2011).https://web.archive.org/web/20180918001403/http://www.monitor.co.ug/News/National/-/688334/1289648/-/bg3qr1z/-/index.html. ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 18 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Newvision Reporters.https://web.archive.org/web/20120109061110/http://www.newvision.co.ug/news/314859-Kabakumba-Masiko-resigns.html. ''New Vision (Kampala)''. Archived from the original on 9 January 2012. Retrieved 14 December 2011.</ref> Omu Kwamukaaga 2016, akatooranwa nk'omuhandiiki wa Gavumenti ow'eby'empurizagana hamwe n'eby'obwegyese.<ref>Uganda State House (6 June 2016).https://www.scribd.com/document/314964607/New-Cabinet. Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Omu kuhindura abantu omu kakiiko ka ba minisita ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019, Tumwebaze akatooranwa kuba minisita w’ekikura ky’abantu, abakozi hamwe n’entunguuka y’abantu, okuza omu mwanya gwa Janat Mukwaya, owabiirwe omu kakiiko ka ba minisita.<ref>Uganda State House (6 June 2016). "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016". Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Ebiro 28 Okwakataano 2021, akatooranwa kuba memba w’akakiiko akarikutoorana abantu omu ishengyero ry’omurundi gwa 11 kandi aka kakiiko akarikwebemberwa Sipiika w’eishengyero, niko karikushwijuma kandi kakasiima abantu abarikutooranwa omwebembezi w’eihanga.<ref>The Independent (29 May 2021). "Minister Tumwebaze on NRM's Appointments Committee list". ''The Independent''. The Independent. Retrieved 31 May 2021</ref> == Ebirikukukwataho. == Tumwebaze n'omushaija oshweirwe kandi aine abaana mukaaga. Naikiriza ediini y'Abakurisitaayo.<ref name=":1" /> == Emirimo y'eishengyero. == Aine obujunanizibwa obundi omu ishengyero:<ref name=":0" /> Ceyamaani w'akakiiko k'eby'esente, okuteekateekyera hamwe n'entunguuka omu by'entaasya Munyishengyero w'akakiiko k'eby'amateeka, emicwe hamwe n'obugabe. == Reeba n'ebindi. == * Disiturikiti za Uganda. == Eby'okureeberaho1 == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q5490025}} nuw59qwxo1igmp2koc1r304fil6vfwj 7254397 7254396 2026-07-17T19:33:08Z Bonny256 2693064 Reference hyperlinked 7254397 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5490025}} '''<big>Frank Kagyigyi Tumwebaze</big>''' n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Niwe minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi, ,kuruga 8 Okwamukaaga 2021.<ref>New Vision (9 June 2021). [https://www.newvision.co.ug/articledetails/105545 "President Museveni names new Cabinet".] ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 16 July 2021.</ref> Naheereza ahansi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]]. Atoriinwe kuba omu kakiiko ka ba minisita aka 2026-2031 kuruga owa purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] kuheereza nka minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-unveils-new-cabinet-retains-nabbanja-alupo-and-janet-in-key-reshuffle-5474810 "Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle".] ''Monitor''. 26 May 2026. Retrieved 10 June 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nka minisita w'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu, omu kakiiko ka [[Wp/nyn/Uganda Museum|Uganda.]] Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Administrator (14 December 2019). [http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1512132/museveni-shuffles-cabinet "Museveni Reshuffles Cabinet".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 16 December 2019.</ref>kyo kitakabaireho, akaba ari minisita w'ebya tekinorogye hamwe n'empurizagana, kuruga 6 Okwamukaaga 2016 kuhisya 13 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Uganda State House (6 June 2016). [https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf "Museveni's New Cabinet List As At 6 June 2016"] (PDF). ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> Akaba ari minisita w'omwebembezi w'eihanga kandi minisita w'ekitongore ekya [[Wp/nyn/Kampala Capital City Authority|Kampala Capital City Authority]] ahagati ya 2012 na 2016. Akatooranwa nk'omukiiki omwishengyero ahabwa Kibale County omu Disiturikiti ya Kamwenge obu abandi babiri abaabaire beesimbire aha ntebe egyo baaruga omu by'okwesimbaho ahabw'eshonga ezitarikwetegyerezibwa.<ref name=":0">POU (2011). [http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=356&const=Kibale++County&dist_id=64&distname=Kamwenge "Profile of Tumwebaza Kagyigyi Frank, Member of Parliament for Kibale County, Kamwenge District"]. Parliament of Uganda (POU). Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>[https://www.exposeduganda.com/min-tumwebaze-rival-atuhaire-denies-withdrawing-from-kibaale-mp-race/]https://www.exposeduganda.com/min-tumwebaze-rival-atuhaire-denies-withdrawing-from-kibaale-mp-race/.</ref> == Early life and education == Tumwebaze akazaarwa omu Disiturikiti ya Kamwenge ebiro 1 Okwaikumi na kumwe 1975 owa Matayo Kagyigyi na Beatrice Kagyigyi. Niwe yaabaire ari owakataano omu ka y'abaana mushanju.^&#x5D; Akashomera Jinja College obwegyese bwe obwa A-Level. Akatunga diguri ya Bachelor of Science in education omuri 1999, kuruga omu Mbarara University of Science and Technology. Akatunga na diguri ya kabiri omu by'ensi yoona hamwe n'okwegyesa abantu, hamwe na diguri ya kabiri omu by'amagara g'abantu ebi yaatungire omuri 2005 na 2019 kuruga Makerere University, yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda.<ref name=":0" /><ref name=":1">Kasyate, Simon (15 December 2013).http://observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=29140:frank-tumwebazes-long-walk-to-stardom&catid=72:interview&Itemid=99. ''The Observer (Uganda)''. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Kasujja, Carol (15 January 2019).https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1492629/minister-tumwebaze-graduates-masters-degree-makerere ''New Vision''. Kampala. Retrieved 15 January 2019.</ref> == Omurimo gw'okukora. == Okutandika omuri 2000 kuhisya 2001, Frank akaheereza nk'omukozi w'ebiragiro by'okushoroora abantu kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2001, akatooranwa nk'omuhwezi w'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2003. Bwanyima akareetwa omu maka g'obwa purezidenti, ahu yaheereize nk'omuhwezi wa purezidenti ow'omutaano ahabw'okucondooza n'okutunga amakuru kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2006, akataaha omu by'obutegyeki arikwesimba aha ntebe y'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2008. Omuri 2008, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2011. Omuri 2011, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2016. Omuri 2016, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2021. Akatooranwa aha tiketi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement.]] Omuri 2011, akagaruka yaatooranwa.<ref name=":0" /> Omu mpindahinduka ya kabineti eyabaireho ebiro 15 Okwamunaana 2012, akatooranwa kuba minisita w'omwebembezi w'eihanga.<ref>Butagira, Tabu (15 August 2012). https://web.archive.org/web/20120816010806/http://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni+reshuffles+Cabinet++makes+marginal+changes/-/688334/1480036/-/jh8op4/-/index.html. ''Daily Monitor (Kampala)''. Archived from the original on 16 August 2012. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>New Vision (15 August 2012).https://www.facebook.com/notes/the-new-vision/full-uganda-cabinet-list-as-of-15th-august-2012/10151137578009078. Facebook.com. Retrieved 13 February 2015.</ref> Akaza omu mwanya gwa Kabakumba Masiko, owaarekura omurimo gwe omu Gavumenti ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2011 ahanyima y'okugamba ngu akakoresa kubi ofiisi ye, "obushuma oburikurabira omu kutwara ebintu by'abandi", "okufeerwa sente za Gavumenti" hamwe "n'okwekobaana kwiba Gavumenti".<ref>Imaka, Isaac (12 December 2011).http://www.monitor.co.ug/News/National/-/688334/1288572/-/bg4gs6z/-/index.html. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Masiko, Kabakumba (16 December 2011).https://web.archive.org/web/20180918001403/http://www.monitor.co.ug/News/National/-/688334/1289648/-/bg3qr1z/-/index.html. ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 18 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Newvision Reporters.https://web.archive.org/web/20120109061110/http://www.newvision.co.ug/news/314859-Kabakumba-Masiko-resigns.html. ''New Vision (Kampala)''. Archived from the original on 9 January 2012. Retrieved 14 December 2011.</ref> Omu Kwamukaaga 2016, akatooranwa nk'omuhandiiki wa Gavumenti ow'eby'empurizagana hamwe n'eby'obwegyese.<ref>Uganda State House (6 June 2016).https://www.scribd.com/document/314964607/New-Cabinet. Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Omu kuhindura abantu omu kakiiko ka ba minisita ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019, Tumwebaze akatooranwa kuba minisita w’ekikura ky’abantu, abakozi hamwe n’entunguuka y’abantu, okuza omu mwanya gwa Janat Mukwaya, owabiirwe omu kakiiko ka ba minisita.<ref>Uganda State House (6 June 2016).https://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni-shuffles-Cabinet-drops-Muloni-Nadduli-Ssekandi/688334-5386130-139sq4lz/index.html. Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Ebiro 28 Okwakataano 2021, akatooranwa kuba memba w’akakiiko akarikutoorana abantu omu ishengyero ry’omurundi gwa 11 kandi aka kakiiko akarikwebemberwa Sipiika w’eishengyero, niko karikushwijuma kandi kakasiima abantu abarikutooranwa omwebembezi w’eihanga.<ref>The Independent (29 May 2021). "Minister Tumwebaze on NRM's Appointments Committee list". ''The Independent''. The Independent. Retrieved 31 May 2021</ref> == Ebirikukukwataho. == Tumwebaze n'omushaija oshweirwe kandi aine abaana mukaaga. Naikiriza ediini y'Abakurisitaayo.<ref name=":1" /> == Emirimo y'eishengyero. == Aine obujunanizibwa obundi omu ishengyero:<ref name=":0" /> Ceyamaani w'akakiiko k'eby'esente, okuteekateekyera hamwe n'entunguuka omu by'entaasya Munyishengyero w'akakiiko k'eby'amateeka, emicwe hamwe n'obugabe. == Reeba n'ebindi. == * Disiturikiti za Uganda. == Eby'okureeberaho1 == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q5490025}} 4q9aqwrekx68pbr1f0j063qdxew9sxo 7254398 7254397 2026-07-17T19:34:15Z Bonny256 2693064 Reference hyperlinked 7254398 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5490025}} '''<big>Frank Kagyigyi Tumwebaze</big>''' n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Niwe minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi, ,kuruga 8 Okwamukaaga 2021.<ref>New Vision (9 June 2021). [https://www.newvision.co.ug/articledetails/105545 "President Museveni names new Cabinet".] ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 16 July 2021.</ref> Naheereza ahansi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]]. Atoriinwe kuba omu kakiiko ka ba minisita aka 2026-2031 kuruga owa purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] kuheereza nka minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'obushohi.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-unveils-new-cabinet-retains-nabbanja-alupo-and-janet-in-key-reshuffle-5474810 "Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle".] ''Monitor''. 26 May 2026. Retrieved 10 June 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nka minisita w'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu, omu kakiiko ka [[Wp/nyn/Uganda Museum|Uganda.]] Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Administrator (14 December 2019). [http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1512132/museveni-shuffles-cabinet "Museveni Reshuffles Cabinet".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 16 December 2019.</ref>kyo kitakabaireho, akaba ari minisita w'ebya tekinorogye hamwe n'empurizagana, kuruga 6 Okwamukaaga 2016 kuhisya 13 Okwaikumi na ibiri 2019.<ref>Uganda State House (6 June 2016). [https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf "Museveni's New Cabinet List As At 6 June 2016"] (PDF). ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> Akaba ari minisita w'omwebembezi w'eihanga kandi minisita w'ekitongore ekya [[Wp/nyn/Kampala Capital City Authority|Kampala Capital City Authority]] ahagati ya 2012 na 2016. Akatooranwa nk'omukiiki omwishengyero ahabwa Kibale County omu Disiturikiti ya Kamwenge obu abandi babiri abaabaire beesimbire aha ntebe egyo baaruga omu by'okwesimbaho ahabw'eshonga ezitarikwetegyerezibwa.<ref name=":0">POU (2011). [http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=356&const=Kibale++County&dist_id=64&distname=Kamwenge "Profile of Tumwebaza Kagyigyi Frank, Member of Parliament for Kibale County, Kamwenge District"]. Parliament of Uganda (POU). Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>[https://www.exposeduganda.com/min-tumwebaze-rival-atuhaire-denies-withdrawing-from-kibaale-mp-race/]https://www.exposeduganda.com/min-tumwebaze-rival-atuhaire-denies-withdrawing-from-kibaale-mp-race/.</ref> == Early life and education == Tumwebaze akazaarwa omu Disiturikiti ya Kamwenge ebiro 1 Okwaikumi na kumwe 1975 owa Matayo Kagyigyi na Beatrice Kagyigyi. Niwe yaabaire ari owakataano omu ka y'abaana mushanju.^&#x5D; Akashomera Jinja College obwegyese bwe obwa A-Level. Akatunga diguri ya Bachelor of Science in education omuri 1999, kuruga omu Mbarara University of Science and Technology. Akatunga na diguri ya kabiri omu by'ensi yoona hamwe n'okwegyesa abantu, hamwe na diguri ya kabiri omu by'amagara g'abantu ebi yaatungire omuri 2005 na 2019 kuruga Makerere University, yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda.<ref name=":0" /><ref name=":1">Kasyate, Simon (15 December 2013).http://observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=29140:frank-tumwebazes-long-walk-to-stardom&catid=72:interview&Itemid=99. ''The Observer (Uganda)''. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Kasujja, Carol (15 January 2019).https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1492629/minister-tumwebaze-graduates-masters-degree-makerere ''New Vision''. Kampala. Retrieved 15 January 2019.</ref> == Omurimo gw'okukora. == Okutandika omuri 2000 kuhisya 2001, Frank akaheereza nk'omukozi w'ebiragiro by'okushoroora abantu kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2001, akatooranwa nk'omuhwezi w'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2003. Bwanyima akareetwa omu maka g'obwa purezidenti, ahu yaheereize nk'omuhwezi wa purezidenti ow'omutaano ahabw'okucondooza n'okutunga amakuru kuruga omu kitongore ky'emishoro ekya Uganda Revenue Authority. Omuri 2006, akataaha omu by'obutegyeki arikwesimba aha ntebe y'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga kandi yaheebwa omurimo gw'okuheereza omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize omu mwanya ogwo kuhisya 2008. Omuri 2008, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2011. Omuri 2011, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2016. Omuri 2016, akatooranwa nk'omujwekyerwa w'omwebembezi w'eihanga omu disiturikiti ya Iganga, ahu yaheereize kuhisya 2021. Akatooranwa aha tiketi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement.]] Omuri 2011, akagaruka yaatooranwa.<ref name=":0" /> Omu mpindahinduka ya kabineti eyabaireho ebiro 15 Okwamunaana 2012, akatooranwa kuba minisita w'omwebembezi w'eihanga.<ref>Butagira, Tabu (15 August 2012). https://web.archive.org/web/20120816010806/http://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni+reshuffles+Cabinet++makes+marginal+changes/-/688334/1480036/-/jh8op4/-/index.html. ''Daily Monitor (Kampala)''. Archived from the original on 16 August 2012. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>New Vision (15 August 2012).https://www.facebook.com/notes/the-new-vision/full-uganda-cabinet-list-as-of-15th-august-2012/10151137578009078. Facebook.com. Retrieved 13 February 2015.</ref> Akaza omu mwanya gwa Kabakumba Masiko, owaarekura omurimo gwe omu Gavumenti ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2011 ahanyima y'okugamba ngu akakoresa kubi ofiisi ye, "obushuma oburikurabira omu kutwara ebintu by'abandi", "okufeerwa sente za Gavumenti" hamwe "n'okwekobaana kwiba Gavumenti".<ref>Imaka, Isaac (12 December 2011).http://www.monitor.co.ug/News/National/-/688334/1288572/-/bg4gs6z/-/index.html. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Masiko, Kabakumba (16 December 2011).https://web.archive.org/web/20180918001403/http://www.monitor.co.ug/News/National/-/688334/1289648/-/bg3qr1z/-/index.html. ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 18 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Newvision Reporters.https://web.archive.org/web/20120109061110/http://www.newvision.co.ug/news/314859-Kabakumba-Masiko-resigns.html. ''New Vision (Kampala)''. Archived from the original on 9 January 2012. Retrieved 14 December 2011.</ref> Omu Kwamukaaga 2016, akatooranwa nk'omuhandiiki wa Gavumenti ow'eby'empurizagana hamwe n'eby'obwegyese.<ref>Uganda State House (6 June 2016).https://www.scribd.com/document/314964607/New-Cabinet. Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Omu kuhindura abantu omu kakiiko ka ba minisita ebiro 14 Okwaikumi na ibiri 2019, Tumwebaze akatooranwa kuba minisita w’ekikura ky’abantu, abakozi hamwe n’entunguuka y’abantu, okuza omu mwanya gwa Janat Mukwaya, owabiirwe omu kakiiko ka ba minisita.<ref>Uganda State House (6 June 2016).https://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni-shuffles-Cabinet-drops-Muloni-Nadduli-Ssekandi/688334-5386130-139sq4lz/index.html. Scribd.com. Retrieved 7 June 2016.</ref> Ebiro 28 Okwakataano 2021, akatooranwa kuba memba w’akakiiko akarikutoorana abantu omu ishengyero ry’omurundi gwa 11 kandi aka kakiiko akarikwebemberwa Sipiika w’eishengyero, niko karikushwijuma kandi kakasiima abantu abarikutooranwa omwebembezi w’eihanga.<ref>The Independent (29 May 2021).https://www.independent.co.ug/minister-tumwebaze-on-nrms-appointments-committee-list/. ''The Independent''. The Independent. Retrieved 31 May 2021</ref> == Ebirikukukwataho. == Tumwebaze n'omushaija oshweirwe kandi aine abaana mukaaga. Naikiriza ediini y'Abakurisitaayo.<ref name=":1" /> == Emirimo y'eishengyero. == Aine obujunanizibwa obundi omu ishengyero:<ref name=":0" /> Ceyamaani w'akakiiko k'eby'esente, okuteekateekyera hamwe n'entunguuka omu by'entaasya Munyishengyero w'akakiiko k'eby'amateeka, emicwe hamwe n'obugabe. == Reeba n'ebindi. == * Disiturikiti za Uganda. == Eby'okureeberaho1 == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q5490025}} lo8jefwyo2x9kbrnud3z1z9xae0ydu0 0 3790733 7254188 7253241 2026-07-17T15:32:08Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 →Databox 7254188 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q105273154}} Fox Odoi-Oywelowo n'omunyayuganda omurwanirizi w'obugabe kandi omunyishengyero. Odoi-Oywelowo n'owaabaireho omuhabuzi omukuru owa purezidenti wa Yuganda Yoweri Museveni. Ebiro 14 Okwakana 2021, Fox Odoi-Oywelowo akatooranwa nk'omukiiki omu ishengyero rya Uganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe arikujwekyera ekicweka kya West Budama North East.Omu Kwamukaaga, akatwara obwebembezi bw'akakiiko k'obugabe bw'abantu omu ishengyero rya Uganda. Omurwanirizi w'obugabe bw'abantu kandi omurwanirizi waabo, arahiira kujunaana buri kitongore ahabw'okuhenda obugabe bw'abantu.<ref>Writer, TRACY TEDDY NAYIGA | PML Daily Staff (6 September 2020). [https://www.pmldaily.com/news/politics/2020/09/former-museveni-legal-counsel-fox-odoi-wins-west-budama-north-east-nrm-flag.html "Former Museveni legal Counsel Fox Odoi wins West Budama North-East NRM flag".] ''PML Daily''. Retrieved 2 February 2021.</ref> Omuri 2023, niwe yaabaire ari omujwekyerwa wenka owateire akaruuru k'okuhakanisa ekiragiro ky'okurwanisa ebikorwa by'obushambani. == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Fox Odoi-Oywelowo akazaarwa ebiro 23 Okwaikumi na ibiri 1968 omuri West Budama, omu burugwa izooba bwa Uganda. Akaza omu ishomero rya Manjasi High School atakagiire omu St Peter's College, Tororo, ahu yaaherize emishomo ye eya siniya. Fox Odoi-Oywelowo bwanyima akeehandiikisa aha yunivasite ya Makerere ahu yaashomire diguri y'okubanza omu biragiro (LLB Hons), yaamara emishomo ye omuri 1992.Ahagati ya 1992 na 1993, akakora dipurooma y'okubanza omu by'ebiragiro, yaamara diguri omuri 1993. Omuri 2018, akatunga diguri ya kabiri omu biragiro, ebiragiro by'eby'obushubuzi omu nsi yoona, kuruga omu Uganda Christian University. == Emirimo ye ey'ebiragiro == Fox Odoi-Oywelowo akatandika nk'omuhwezi w'omuntu buntu ow'omuramuzi J.P. Berko (Omuramuzi Omugande ow'omu mahanga agandi) aha puroguraamu y'okuhwera omu by'obutegyeki n'oburamuzi aheeru y'eihanga etari ya Gavumenti etakatandikire kuheereza nk'omuhwezi w'ebiragiro omu kitongore ky'abantu buntu ekirikukora aha by'obutegyeki n'oburamuzi omuri Kampala. Akaza omu kitongore ekirikujunanizibwa aha biragiro omu maka g'obwa purezidenti omuri 1995 kandi yaaba mukuru w'ekitongore ekyo omuri 1996. Ahagati ya 1996 na 1998, Fox Odoi-Oywelowo akaba ari omwe aha tiimu y'abarikucondooza aha maani g'amahe ga Uganda Peoples’ Defence Forces (UPDF).Tiimu ekataho okucondooza aha kubaho kw’abaserukare ab’ebishobobo aha rukarara rw’okushashurwa kw’amahe ga UPDF. Omuri 1999, akebembera tiimu ey’omutaano eya State House special audit team kucondooza aha kitongore ky’emishoro ekya Uganda Revenue Authority (URA), okucondooza aha kwetantara okushashura emishoro. Okucondooza okwo kukareetaho okutandikaho enkora erikugyenderera okuzibira okujanjaaza ebintu ebirikuraba aha itaka.Okushwijuma ebitabo nakyo kikareetaho enkora nungi y'okureeberera ebintu ebirikuraba omu ihanga, okushwijuma ebintu ebirikuruga aheeru y'eihanga hamwe n'okuhandiika ebirikukwata aha bintu ebyo. Fox Odoi-Oywelowo nawe n'omukozi w'ebiragiro by'engyenderwaho y'eihanga kandi yaataho emishango mingi y'engyenderwaho y'eihanga erongyeire aha biragiro bya Uganda. A Locus Classicus ya Fox Odoi-Oywelowo na James Akampumuza V Attorney General neegyesibwa omu mashomero g'ebiragiro goona omuri Uganda. Kuruga omu 2000 kuhisya omu 2010, Odoi-Oywelowo akaba ari mukuru w'abarikuhabura omu kitongore kya Uganda People's Defence Forces unit, the Presidential Protection Unit (PPU) ekyahindukire kyaheza kuhinduka ekya Presidential Guard Brigade (PGB) ekiriho hati Special Forces Command (SFC). Obu yaabaire ari omu maka g'obwa purezidenti, nawe akatooranwa kuba memba w'akakiiko akarikwongyerwamu abantu abarikucondooza aha nshonga ezirikureetaho entaro ahagati y'amahe ga Uganda Peoples’ Defense Forces (UPDF) hamwe n'amahe ga Rwanda Patriotic Front (RPF) omuri Kisangani.<ref>[https://www.nytimes.com/2000/06/11/world/the-forces-of-rwanda-and-uganda-fight-in-congo.html "The Forces Of Rwanda And Uganda Fight in Congo (Published 2000)"]. ''The New York Times''. Associated Press. 11 June 2000. I[https://search.worldcat.org/issn/0362-4331 SSN&#x20;0362-433]1. Retrieved 2 February 2021.</ref> Omu 2010, Odoi-Oywelowo akeegaita aha Directorate of Civil Litigation omu minisiture ya Uganda ey'oburingaaniza hamwe n'enshonga z'engyenderwaho y'eihanga, arikuheereza nk'omuramuzi omukuru omu ihanga. Naagumizamu naakora ebiragiro nk'omuramuzi omu kooti z'oburamuzi aherize kwehandikisa omuri 1998. == Emirimo y'okukora ebiragiro == Omu 2011, Fox Odoi-Oywelowo akatooranwa nk'omukiiki omu ishengyero rya mwenda erya Uganda, arikujwekyera ekicweka kya West Budama North. Obu yaabaire ari omu ishengyero, akaba ari mukuru w'akakiiko akarikujunanizibwa aha biragiro, obujunaanizibwa hamwe n'emicwe.Kandi akaheereza nk'omwebembezi w'akakiiko k'ebiragiro n'enshonga z'eishengyero hamwe n'akakiiko k'embaririra. Fox Odoi-Oywelowo akatooranwa omurundi ogundi omu ishengyero rya Uganda arikujwekyera ekicweka kya West Budama North East, arikusingura entebe nk'omwebembezi w'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya National Resistance Movement (NRM).<ref>[https://www.independent.co.ug/fox-odoi-jumps-into-race-to-become-deputy-speaker/ "Fox Odoi jumps into race to become Deputy Speaker".] ''www.independent.co.ug''. 28 January 2021. Retrieved 2 February 2021</ref>Niwe memba w'okubanza omu ishengyero kujwekyera ekicweka ekyarugire omu kicweka kya West Budama North omuri 2020. Omu bwire bwe obwa 2011–2016, Fox Odoi-Oywelowo akaba ari omwe aha barwanirizi b'ebiragiro abaahakanisa ekiragiro kya Uganda ekirikurwanisa ebisiyaga omu ishengyero hamwe na Kooti ya Konsitityusoni.<ref>[https://www.ipsnews.net/2014/03/ugandas-campaigners-convinced-success-legal-challenge-anti-gay-law/ "Anti-Gay Law Will be Overturned Say Uganda's Campaigners".] ''Inter Press Service''. 13 March 2014. Retrieved 2 February 2021.</ref> N'ekyarugiremu, Kooti ya Konsitityusoni ekarangirira ekiragiro ekirikurwanisa ebisiyaga nk'ekitarikwikirizibwa omu ngyenderwaho ya Konsitityusoni.<ref>Smith, David (1 August 2014). [https://www.theguardian.com/world/2014/aug/01/uganda-anti-gay-law-null-and-void "Uganda anti-gay law declared 'null and void' by constitutional court".] ''The Guardian''. [https://search.worldcat.org/issn/0261-3077 ISSN&#x20;0261-3077]. Retrieved 3 February 2021.</ref>Nk'omukiiki omwishengyero, Fox Odoi-Oywelowo akarwanirira okwihaho ekibonerezo ky'okufa kandi yaasherura orusa rw'eishengyero hamwe n'abandi kutaho eiteeka ry'omuntu buntu ahabw'ekigyendererwa eki.Akagaruka yaarwanirira okwikiriza omu biragiro okwihamu enda hamwe n'okutandikaho amarwariro agarikwikirizibwa kwihamu enda nk'omuringo gwonka ogurikubaasika okukiza amagara g'enkumi n'enkumi z'abazaire abafeera omu bikorwa by'okwihamu enda ebitarikwikirizibwa.<ref>[https://www.monitor.co.ughttps//www.monitor.co.ug/uganda/news/national/legalize-abortion-mp-fox-odoi-1592256 "Legalize abortion- MP Fox Odoi".] ''Daily Monitor''. Retrieved 2 February 2021</ref> Omu 2023, Odoi-Oywelowo niwe yaabaire ari omujwekyerwa wenka kuteera akaruuru akarikuhakanisa eiteeka ry'okurwanisa ebikorwa by'obushambani, 2023. Akashekyerwa abanyishengyero bagyenzi be kandi bamujunaana okutunga sente z'okushongyera eki baabaire nibareeba nk'ebikorwa by'obushambani ebya "Buraaya".<ref>Dahir, Abdi Latif (20 April 2023). [https://www.nytimes.com/2023/04/20/world/africa/uganda-anti-gay-bill-lgbtq.html "'We Will Hunt You': Ugandans Flee Ahead of Harsh Anti-Gay Law".] ''The New York Times''. [https://search.worldcat.org/issn/0362-4331 ISSN&#x20;0362-4331.] Retrieved 24 April 2023.</ref> Odoi-Oywelowo akafeerwa entebe ye omu karuuru ka 2026.<ref>La Jiwe, Joto (4 March 2026)[https://76crimes.com/2026/03/04/uganda-lgbtqi-rights-legislator-loses-seat/ . "Uganda's pro-LGBTQI+ rights legislator loses parliamentary seat".] ''76crimes''. Retrieved 29 April 2026.</ref> == Ebirikumukwataho nk'omuntu == Fox Odoi-Oywelowo ashweirwe kandi aine abaana bana. N'Omukaturiki orikukuratira ediini ye. == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] k4f8dkk5u2gg8v6dhcj146c4ajvfb1k 7254189 7254188 2026-07-17T15:32:52Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q105273154]] 7254189 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q105273154}} Fox Odoi-Oywelowo n'omunyayuganda omurwanirizi w'obugabe kandi omunyishengyero. Odoi-Oywelowo n'owaabaireho omuhabuzi omukuru owa purezidenti wa Yuganda Yoweri Museveni. Ebiro 14 Okwakana 2021, Fox Odoi-Oywelowo akatooranwa nk'omukiiki omu ishengyero rya Uganda ery'omurundi gwa ikumi na gumwe arikujwekyera ekicweka kya West Budama North East.Omu Kwamukaaga, akatwara obwebembezi bw'akakiiko k'obugabe bw'abantu omu ishengyero rya Uganda. Omurwanirizi w'obugabe bw'abantu kandi omurwanirizi waabo, arahiira kujunaana buri kitongore ahabw'okuhenda obugabe bw'abantu.<ref>Writer, TRACY TEDDY NAYIGA | PML Daily Staff (6 September 2020). [https://www.pmldaily.com/news/politics/2020/09/former-museveni-legal-counsel-fox-odoi-wins-west-budama-north-east-nrm-flag.html "Former Museveni legal Counsel Fox Odoi wins West Budama North-East NRM flag".] ''PML Daily''. Retrieved 2 February 2021.</ref> Omuri 2023, niwe yaabaire ari omujwekyerwa wenka owateire akaruuru k'okuhakanisa ekiragiro ky'okurwanisa ebikorwa by'obushambani. == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Fox Odoi-Oywelowo akazaarwa ebiro 23 Okwaikumi na ibiri 1968 omuri West Budama, omu burugwa izooba bwa Uganda. Akaza omu ishomero rya Manjasi High School atakagiire omu St Peter's College, Tororo, ahu yaaherize emishomo ye eya siniya. Fox Odoi-Oywelowo bwanyima akeehandiikisa aha yunivasite ya Makerere ahu yaashomire diguri y'okubanza omu biragiro (LLB Hons), yaamara emishomo ye omuri 1992.Ahagati ya 1992 na 1993, akakora dipurooma y'okubanza omu by'ebiragiro, yaamara diguri omuri 1993. Omuri 2018, akatunga diguri ya kabiri omu biragiro, ebiragiro by'eby'obushubuzi omu nsi yoona, kuruga omu Uganda Christian University. == Emirimo ye ey'ebiragiro == Fox Odoi-Oywelowo akatandika nk'omuhwezi w'omuntu buntu ow'omuramuzi J.P. Berko (Omuramuzi Omugande ow'omu mahanga agandi) aha puroguraamu y'okuhwera omu by'obutegyeki n'oburamuzi aheeru y'eihanga etari ya Gavumenti etakatandikire kuheereza nk'omuhwezi w'ebiragiro omu kitongore ky'abantu buntu ekirikukora aha by'obutegyeki n'oburamuzi omuri Kampala. Akaza omu kitongore ekirikujunanizibwa aha biragiro omu maka g'obwa purezidenti omuri 1995 kandi yaaba mukuru w'ekitongore ekyo omuri 1996. Ahagati ya 1996 na 1998, Fox Odoi-Oywelowo akaba ari omwe aha tiimu y'abarikucondooza aha maani g'amahe ga Uganda Peoples’ Defence Forces (UPDF).Tiimu ekataho okucondooza aha kubaho kw’abaserukare ab’ebishobobo aha rukarara rw’okushashurwa kw’amahe ga UPDF. Omuri 1999, akebembera tiimu ey’omutaano eya State House special audit team kucondooza aha kitongore ky’emishoro ekya Uganda Revenue Authority (URA), okucondooza aha kwetantara okushashura emishoro. Okucondooza okwo kukareetaho okutandikaho enkora erikugyenderera okuzibira okujanjaaza ebintu ebirikuraba aha itaka.Okushwijuma ebitabo nakyo kikareetaho enkora nungi y'okureeberera ebintu ebirikuraba omu ihanga, okushwijuma ebintu ebirikuruga aheeru y'eihanga hamwe n'okuhandiika ebirikukwata aha bintu ebyo. Fox Odoi-Oywelowo nawe n'omukozi w'ebiragiro by'engyenderwaho y'eihanga kandi yaataho emishango mingi y'engyenderwaho y'eihanga erongyeire aha biragiro bya Uganda. A Locus Classicus ya Fox Odoi-Oywelowo na James Akampumuza V Attorney General neegyesibwa omu mashomero g'ebiragiro goona omuri Uganda. Kuruga omu 2000 kuhisya omu 2010, Odoi-Oywelowo akaba ari mukuru w'abarikuhabura omu kitongore kya Uganda People's Defence Forces unit, the Presidential Protection Unit (PPU) ekyahindukire kyaheza kuhinduka ekya Presidential Guard Brigade (PGB) ekiriho hati Special Forces Command (SFC). Obu yaabaire ari omu maka g'obwa purezidenti, nawe akatooranwa kuba memba w'akakiiko akarikwongyerwamu abantu abarikucondooza aha nshonga ezirikureetaho entaro ahagati y'amahe ga Uganda Peoples’ Defense Forces (UPDF) hamwe n'amahe ga Rwanda Patriotic Front (RPF) omuri Kisangani.<ref>[https://www.nytimes.com/2000/06/11/world/the-forces-of-rwanda-and-uganda-fight-in-congo.html "The Forces Of Rwanda And Uganda Fight in Congo (Published 2000)"]. ''The New York Times''. Associated Press. 11 June 2000. I[https://search.worldcat.org/issn/0362-4331 SSN&#x20;0362-433]1. Retrieved 2 February 2021.</ref> Omu 2010, Odoi-Oywelowo akeegaita aha Directorate of Civil Litigation omu minisiture ya Uganda ey'oburingaaniza hamwe n'enshonga z'engyenderwaho y'eihanga, arikuheereza nk'omuramuzi omukuru omu ihanga. Naagumizamu naakora ebiragiro nk'omuramuzi omu kooti z'oburamuzi aherize kwehandikisa omuri 1998. == Emirimo y'okukora ebiragiro == Omu 2011, Fox Odoi-Oywelowo akatooranwa nk'omukiiki omu ishengyero rya mwenda erya Uganda, arikujwekyera ekicweka kya West Budama North. Obu yaabaire ari omu ishengyero, akaba ari mukuru w'akakiiko akarikujunanizibwa aha biragiro, obujunaanizibwa hamwe n'emicwe.Kandi akaheereza nk'omwebembezi w'akakiiko k'ebiragiro n'enshonga z'eishengyero hamwe n'akakiiko k'embaririra. Fox Odoi-Oywelowo akatooranwa omurundi ogundi omu ishengyero rya Uganda arikujwekyera ekicweka kya West Budama North East, arikusingura entebe nk'omwebembezi w'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya National Resistance Movement (NRM).<ref>[https://www.independent.co.ug/fox-odoi-jumps-into-race-to-become-deputy-speaker/ "Fox Odoi jumps into race to become Deputy Speaker".] ''www.independent.co.ug''. 28 January 2021. Retrieved 2 February 2021</ref>Niwe memba w'okubanza omu ishengyero kujwekyera ekicweka ekyarugire omu kicweka kya West Budama North omuri 2020. Omu bwire bwe obwa 2011–2016, Fox Odoi-Oywelowo akaba ari omwe aha barwanirizi b'ebiragiro abaahakanisa ekiragiro kya Uganda ekirikurwanisa ebisiyaga omu ishengyero hamwe na Kooti ya Konsitityusoni.<ref>[https://www.ipsnews.net/2014/03/ugandas-campaigners-convinced-success-legal-challenge-anti-gay-law/ "Anti-Gay Law Will be Overturned Say Uganda's Campaigners".] ''Inter Press Service''. 13 March 2014. Retrieved 2 February 2021.</ref> N'ekyarugiremu, Kooti ya Konsitityusoni ekarangirira ekiragiro ekirikurwanisa ebisiyaga nk'ekitarikwikirizibwa omu ngyenderwaho ya Konsitityusoni.<ref>Smith, David (1 August 2014). [https://www.theguardian.com/world/2014/aug/01/uganda-anti-gay-law-null-and-void "Uganda anti-gay law declared 'null and void' by constitutional court".] ''The Guardian''. [https://search.worldcat.org/issn/0261-3077 ISSN&#x20;0261-3077]. Retrieved 3 February 2021.</ref>Nk'omukiiki omwishengyero, Fox Odoi-Oywelowo akarwanirira okwihaho ekibonerezo ky'okufa kandi yaasherura orusa rw'eishengyero hamwe n'abandi kutaho eiteeka ry'omuntu buntu ahabw'ekigyendererwa eki.Akagaruka yaarwanirira okwikiriza omu biragiro okwihamu enda hamwe n'okutandikaho amarwariro agarikwikirizibwa kwihamu enda nk'omuringo gwonka ogurikubaasika okukiza amagara g'enkumi n'enkumi z'abazaire abafeera omu bikorwa by'okwihamu enda ebitarikwikirizibwa.<ref>[https://www.monitor.co.ughttps//www.monitor.co.ug/uganda/news/national/legalize-abortion-mp-fox-odoi-1592256 "Legalize abortion- MP Fox Odoi".] ''Daily Monitor''. Retrieved 2 February 2021</ref> Omu 2023, Odoi-Oywelowo niwe yaabaire ari omujwekyerwa wenka kuteera akaruuru akarikuhakanisa eiteeka ry'okurwanisa ebikorwa by'obushambani, 2023. Akashekyerwa abanyishengyero bagyenzi be kandi bamujunaana okutunga sente z'okushongyera eki baabaire nibareeba nk'ebikorwa by'obushambani ebya "Buraaya".<ref>Dahir, Abdi Latif (20 April 2023). [https://www.nytimes.com/2023/04/20/world/africa/uganda-anti-gay-bill-lgbtq.html "'We Will Hunt You': Ugandans Flee Ahead of Harsh Anti-Gay Law".] ''The New York Times''. [https://search.worldcat.org/issn/0362-4331 ISSN&#x20;0362-4331.] Retrieved 24 April 2023.</ref> Odoi-Oywelowo akafeerwa entebe ye omu karuuru ka 2026.<ref>La Jiwe, Joto (4 March 2026)[https://76crimes.com/2026/03/04/uganda-lgbtqi-rights-legislator-loses-seat/ . "Uganda's pro-LGBTQI+ rights legislator loses parliamentary seat".] ''76crimes''. Retrieved 29 April 2026.</ref> == Ebirikumukwataho nk'omuntu == Fox Odoi-Oywelowo ashweirwe kandi aine abaana bana. N'Omukaturiki orikukuratira ediini ye. == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q105273154}} 9ozvx5liiu5excegx1rciuy4vwf032k 0 3790748 7254058 7253527 2026-07-17T12:00:03Z Kluntjekniiper 2659379 /* Unofhangelk gebiiten */ Wat ferbeeters. Twäied ofsnid maut trotsdeem noch häilundal ooveraarbaid't worden. 7254058 wikitext text/x-wiki Dit is 'n liest fan unofhangelk stóóten. == Unofhangelk stóóten == === A === * [[File:flag of Afghanistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Afgóónistóón|Afgóónistóón]] * [[File:flag of Albania.svg|20px]] [[Wp/frs/Albóónien|Albóónien]] * [[File:flag of Algeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Algeerien|Algeerien]] * [[File:flag of Andorra.svg|20px]] [[Wp/frs/Andorró|Andorró]] * [[File:flag of Angola.svg|20px]] [[Wp/frs/Angooló|Angooló]] * [[File:flag of Antigua and Barbuda.svg|20px]] [[Wp/frs/Antiguó un Barbuudó|Antiguó un Barbuudó]] * [[File:flag of Argentina.svg|20px]] [[Wp/frs/Argentiinien|Argentiinien]] * [[File:flag of Armenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Armeenien|Armeenien]] * [[File:flag of Australia.svg|20px]] [[Wp/frs/Aaustróólien (land)|Aaustróólien]] * [[File:flag of Azerbaijan.svg|20px]] [[Wp/frs/Aserbaidzjóón|Aserbaidzjóón]] === B === * [[File:flag of the Bahamas.svg|20px]] [[Wp/frs/Bahamas|Bahamas]] * [[File:flag of Bahrain.svg|20px]] [[Wp/frs/Barain|Barain]] * [[File:flag of Bangladesh.svg|20px]] [[Wp/frs/Banglódesk|Banglódesk]] * [[File:flag of Barbados.svg|20px]] [[Wp/frs/Baarbados|Baarbados]] * [[File:flag of Palau.svg|20px]] [[Wp/frs/Póólaau|Póólaau]] * [[File:flag of Belgium.svg|20px]] [[Wp/frs/Belgien|Belgien]] * [[File:flag of Belize.svg|20px]] [[Wp/frs/Beliits|Beliits]] * [[File:flag of Benin.svg|20px]] [[Wp/frs/Beniin|Beniin]] * [[File:flag of Bhutan.svg|20px]] [[Wp/frs/Butóón|Butóón]] * [[File:flag of Bolivia.svg|20px]] [[Wp/frs/Boliiwien|Boliiwien]] * [[File:flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Wp/frs/Bosnien|Bosnien]] * [[File:flag of Botswana.svg|20px]] [[Wp/frs/Botswóónó|Botswóónó]] * [[File:flag of Brazil.svg|20px]] [[Wp/frs/Brasilien|Brasilien]] * [[File:flag of Brunei.svg|20px]] [[Wp/frs/Bruunai|Bruunai]] * [[File:flag of Bulgaria.svg|20px]] [[Wp/frs/Bulgaarien|Bulgaarien]] * [[File:flag of Burkina Faso.svg|20px]] [[Wp/frs/Burkinó Fóóso|Burkinó Fóóso]] * [[File:flag of Burundi.svg|20px]] [[Wp/frs/Burundii|Burundii]] === D === * [[File:flag of Denmark.svg|20px]] [[Wp/frs/Deenmaark|Deenmaark]] * [[File:flag of the Dominican Republic.svg|20px]] däi [[Wp/frs/Dominikóónsk Republik|Dominikóónsk Republik]] * [[File:flag of Dominica.svg|20px]] [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] * [[File:flag of Germany.svg|20px]] [[Wp/frs/Düütskland|Düütskland]] * [[File:Flag of Djibouti.svg|20px]] [[Wp/frs/Dzjibuuti|Dzjibuuti]] === E === * [[File:flag of Egypt.svg|20px]] [[Wp/frs/Egüpten|Egüpten]] * [[File:flag of Ecuador.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekuadoor|Ekuadoor]] * [[File:flag of Equatorial Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekwóótoorióóel Giineó|Ekwóótoorióóel Giineó]] * [[File:flag of El Salvador.svg|20px]] [[Wp/frs/El Salwadoor|El Salwadoor]] * [[File:Flag of Cote d'Ivoire.svg|20px]] [[Wp/frs/Elvenbäinküest|Elvenbäinküest (Côte d'Ivoire)]] * [[File:flag of Eritrea.svg|20px]] [[Wp/frs/Eritreó|Eritreó]] * [[File:flag of Estonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Estland|Estland]] * [[File:flag of Ethiopia.svg|20px]] [[Wp/frs/Etioopien|Etioopien]] === F === * [[File:flag of the United Arab Emirates.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Aróóbsk Emiróóten|Feräint Aróóbsk Emiróóten]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Köönenkriik|Feräint Köönenkriik fan Grôot Briitanien un Noordirland]] * [[File:flag of the United States.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Stóóten fan Amerikó|Feräint Stóóten fan Amerikó]] * [[File:flag of Fiji.svg|20px]] [[Wp/frs/Fidzji|Fidzji]] * [[File:Flag of the Philippines.svg|20px]] [[Wp/frs/Fiilipiinen|Fiilipiinen]] * [[File:flag of Finland.svg|20px]] [[Wp/frs/Finland|Finland]] * [[File:flag of France.svg|20px]] [[Wp/frs/Frankriik|Frankriik]] === G === * [[File:flag of Gabon.svg|20px]] [[Wp/frs/Gabuun|Gabuun]] * [[File:Flag of The Gambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Gambió|Gambió]] * [[File:flag of Georgia.svg|20px]] [[Wp/frs/Georgien|Georgien]] * [[File:flag of Ghana.svg|20px]] [[Wp/frs/Góónó|Góónó]] * [[File:flag of Grenada.svg|20px]] [[Wp/frs/Grenóódó|Grenóódó]] * [[File:flag of Greece.svg|20px]] [[Wp/frs/Gräikenland|Gräikenland]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Grôot Briitanien|Grôot Briitanien]] ** [[File:flag of England.svg|20px]] [[Wp/frs/Engelland|Engelland]] ** [[File:Ulster_banner.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordirland|Noordirland]] ** [[File:flag of Scotland.svg|20px]] [[Wp/frs/Skotland|Skotland]] ** [[File:flag of Wales.svg|20px]] [[Wp/frs/Wales|Wales]] * [[File:Flag of Guatemala.svg|20px]] [[Wp/frs/Guatemóóló|Guatemóóló]] * [[File:flag of Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó|Giineó]] * [[File:Flag of Guinea-Bissau.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó-Bissaau|Giineó-Bissaau]] * [[File:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wp/frs/Guajaanó|Guajaanó]] === H === * [[File:flag of Haiti.svg|20px]] [[Wp/frs/Haiiti|Haiiti]] * [[File:Flag of Honduras (2022–present).svg|20px]] [[Wp/frs/Honduras|Honduras]] === I === * [[File:flag of Iceland.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisland|Iisland]] * [[File:flag of India.svg|20px]] [[Wp/frs/Injen|Injen]] * [[File:flag of Indonesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Indoneesien|Indoneesien]] * [[File:flag of Iraq.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróók|Iróók]] * [[File:flag of Iran.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróón|Iróón]] * [[File:flag of Ireland.svg|20px]] [[Wp/frs/Irland|Irland]] * [[File:flag of Israel.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisrael|Iisrael]] * [[File:flag of Italy.svg|20px]] [[Wp/frs/Itóóljen|Itóóljen]] === J === * [[File:flag of Jamaica.svg|20px]] [[Wp/frs/Jamaikó|Jamaikó]] * [[File:flag of Japan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jóópóón|Jóópóón]] * [[File:Flag of Yemen.svg|20px]] [[Wp/frs/Jeemen|Jeemen]] * [[File:Flag of Jordan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jordóónien|Jordóónien]] === K === * [[File:Flag of Cambodia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kambodzjó|Kambodzjó]] * [[File:flag of Cameroon.svg|20px]] [[Wp/frs/Kameruun|Kameruun]] * [[File:flag of Canada.svg|20px]] [[Wp/frs/Kanóódó|Kanóódó]] * [[File:flag of Qatar.svg|20px]] [[Wp/frs/Kataar|Kataar]] * [[File:Flag of Kazakhstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kasachstóón|Kasachstóón]] * [[File:Flag of Kenya.svg|20px]] [[Wp/frs/Keenió|Keenió]] * [[File:Flag of Kyrgyzstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kirgistóón|Kirgistóón]] * [[File:Flag of Kiribati.svg|20px]] [[Wp/frs/Kiribóótii|Kiribóótii]] * [[File:flag of Colombia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kolumbien|Kolumbien]] * [[File:Flag of the Comoros.svg|20px]] däi [[Wp/frs/Komooren|Komooren]] * [[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] [[Wp/frs/Kóóp Werden|Kóóp Werden]] * [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Demokróótsk Republik Kungo|Demokróótsk Republik Kungo]] * [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Republik Kungo|Republik Kungo]] * [[File:flag of Costa Rica.svg|20px]] [[Wp/frs/Kostó Riikó|Kostó Riikó]] * [[File:flag of Croatia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kroóósien|Kroóósien]] * [[File:flag of Cuba.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuubó|Kuubó]] * [[File:Flag of Kuwait.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuwait|Kuwait]] === L === * [[File:flag of Laos.svg|20px]] [[Wp/frs/Laos|Laos]] * [[File:Flag of Lesotho.svg|20px]] [[Wp/frs/Lesooto|Lesooto]] * [[File:flag of Latvia.svg|20px]] [[Wp/frs/Letland|Letland]] * [[File:flag of Lebanon.svg|20px]] [[Wp/frs/Libóónon|Libóónon]] * [[File:flag of Liberia.svg|20px]] [[Wp/frs/Liberió|Liberió]] * [[File:Flag of Libya.svg|20px]] [[Wp/frs/Lüübien|Lüübien]] * [[File:flag of Liechtenstein.svg|20px]] [[Wp/frs/Lichtenstäin|Lichtenstäin]] * [[File:Flag of Lithuania.svg|20px]] [[Wp/frs/Litaauen|Litaauen]] * [[File:Flag of Luxembourg.svg|20px]] [[Wp/frs/Luksembörğ|Luksembörğ]] === M === * [[File:flag of Madagascar.svg|20px]] [[Wp/frs/Madóógaskaar|Madóógaskaar]] * [[File:flag of Malawi.svg|20px]] [[Wp/frs/Malóówi|Malóówi]] * [[File:Flag of Maldives.svg|20px]] däi [[Wp/frs/Malediiwen|Malediiwen]] * [[File:Flag of Malaysia.svg|20px]] [[Wp/frs/Malaisió|Malaisió]] * [[File:flag of Mali.svg|20px]] [[Wp/frs/Móóli|Móóli]] * [[File:flag of Malta.svg|20px]] [[Wp/frs/Maltó|Maltó]] * [[File:Flag of Morocco.svg|20px]] [[Wp/frs/Marokko|Marokko]] * [[File:Flag of the Marshall Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Marskalailâan|Marskalailâan]] * [[File:flag of North Macedonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordmatsedoonien|Noordmatsedoonien]] * [[File:flag of Mauritania.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauretóónien|Maauretóónien]] * [[File:Flag of Mauritius.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauriitsius|Maauriitsius]] * [[File:flag of Mexico.svg|20px]] [[Wp/frs/Meksiko|Meksiko]] * [[File:Flag_of_Federated_States_of_Micronesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Mikroneesien|Mikroneesien]] * [[File:Flag of Moldova.svg|20px]] [[Wp/frs/Moldóówien|Moldóówien]] * [[File:flag of Monaco.svg|20px]] [[Wp/frs/Monako|Monako]] * [[File:flag of Mongolia.svg|20px]] däi [[Wp/frs/Mongolai|Mongolai]] * [[File:flag of Montenegro.svg|20px]] [[Wp/frs/Monteneegro|Monteneegro]] * [[File:flag of Mozambique.svg|20px]] [[Wp/frs/Mosambik|Mosambik]] * [[File:flag of Myanmar.svg|20px]] [[Wp/frs/Mjanmaar|Mjanmaar]] (Burmó) === N === * [[File:flag of New Zealand.svg|20px]] [[Wp/frs/Neiseiland|Neiseiland]] * [[File:flag of Namibia.svg|20px]] [[Wp/frs/Namibió|Namibió]] * [[File:flag of Nauru.svg|20px]] [[Wp/frs/Naauru|Naauru]] * [[File:flag of Nepal.svg|20px]] [[Wp/frs/Nepóól|Nepóól]] * [[File:flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Wp/frs/Neerland|Neerland]] * [[File:flag of Niger.svg|20px]] [[Wp/frs/Niiger|Niiger]] * [[File:flag of Nigeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Niigeerió|Niigeerió]] * [[File:flag of Nicaragua.svg|20px]] [[Wp/frs/Nikaraaguó|Nikaraaguó]] * [[File:flag of North Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordkoreó|Noordkoreó]] * [[File:flag of Norway.svg|20px]] [[Wp/frs/Nörweegen|Nörweegen]] === O === * [[File:flag of Oman.svg|20px]] [[Wp/frs/Omóón|Omóón]] * [[File:flag of Austria.svg|20px]] [[Wp/frs/Öösterriik|Öösterriik]] * [[File:flag of East Timor.svg|20px]] [[Wp/frs/Oosttiimor|Oosttiimor]] === P === * [[File:flag of Pakistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Pakistóón|Pakistóón]] * [[File:flag of Palestine.svg|20px]] [[Wp/frs/Palestiinó|Palestiinó]] * [[File:flag of Panama.svg|20px]] [[Wp/frs/Panómó|Panómó]] * [[File:Flag of Papua New Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Papuó-Neigiineó|Papuó-Neigiineó]] * [[File:flag of Paraguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Parógwai|Parógwai]] * [[File:flag of Peru.svg|20px]] [[Wp/frs/Peru|Peru]] * [[File:flag of Poland.svg|20px]] [[Wp/frs/Poolen|Poolen]] * [[File:flag of Portugal.svg|20px]] [[Wp/frs/Portugal|Portugal]] === R === * [[File:flag of Romania.svg|20px]] [[Wp/frs/Rumeenien|Rumeenien]] * [[File:flag of Rwanda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ruandó|Ruandó]] * [[File:flag of Russia.svg|20px]] [[Wp/frs/Rusland|Rusland]] === S === * [[File:Flag of the Solomon Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Salomoonen|Salomoonen]] * [[File:Flag of Zambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sambia|Sambia]] * [[File:flag of Samoa.svg|20px]] [[Wp/frs/Samoó|Samoó]] * [[File:flag of San Marino.svg|20px]] [[Wp/frs/San Mariino|San Mariino]] * [[File:Flag of Sao Tome and Principe.svg|20px]] [[Wp/frs/Sao Tumee un Prinsiipee|Sao Tumee un Prinsiipee]] * [[File:flag of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Wp/frs/Saaudi-Aróóbien|Saaudi-Aróóbien]] * [[File:Flag of the Seychelles.svg|20px]] [[Wp/frs/Seisjellen|Seisjellen]] * [[File:flag of Senegal.svg|20px]] [[Wp/frs/Senegóól|Senegóól]] * [[File:Flag_of_Serbia.svg|20px]] [[Wp/frs/Serbien|Serbien]] * [[File:flag of Sierra Leone.svg|20px]] [[Wp/frs/Sierró Leôon|Sierró Leôon]] * [[File:Flag of Zimbabwe.svg|20px]] [[Wp/frs/Simbabwe|Simbabwe]] * [[File:Flag of Singapore.svg|20px]] [[Wp/frs/Singópur|Singópur]] * [[File:flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|20px]] [[Wp/frs/Sankt Winsent un Grenóódiinen|Sankt Winsent un Grenóódiinen]] * [[File:flag of Saint Kitts and Nevis.svg|20px]] [[Wp/frs/Sankt Kits|Sankt Kits]] * [[File:Flag of Saint Lucia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sankt Lusió|Sankt Lusió]] * [[File:flag of Syria.svg|20px]] [[Wp/frs/Süürien|Süürien]] * [[File:Flag of Chile.svg|20px]] [[Wp/frs/Skîil|Skîil]] * [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Skiinó|Folksrepublik Skiinó]] * [[File:flag of Slovenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sloweenien|Sloweenien]] * [[File:flag of Slovakia.svg|20px]] däi [[Wp/frs/Slowóókai|Slowóókai]] * [[File:flag of Somalia.svg|20px]] [[Wp/frs/Somóólió|Somóólió]] * [[File:flag of Spain.svg|20px]] [[Wp/frs/Spóónjen|Spóónjen]] * [[File:flag of Sri Lanka.svg|20px]] [[Wp/frs/Sri Lankó|Sri Lankó]] * [[File:flag of South Africa.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdóófrikó|Süüdóófrikó]] * [[File:flag of South Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdkoreó|Süüdkoreó]] * [[File:flag of Sudan.svg|20px]] [[Wp/frs/Sudóón|Sudóón]] * [[File:Flag of Suriname.svg|20px]] [[Wp/frs/Sürinóóm|Sürinóóm]] * [[File:flag of Swaziland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swóósiland|Swóósiland]] * [[File:flag of Sweden.svg|20px]] [[Wp/frs/Sweeden|Sweeden]] * [[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swiits|Swiits]] === T === * [[File:Flag of Tajikistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Tadzjikistóón|Tadzjikistóón]] * [[File:Flag of the Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Taiwóón|Taiwóón]] * [[File:flag of Tanzania.svg|20px]] [[Wp/frs/Tansanió|Tansanió]] * [[File:flag of Thailand.svg|20px]] [[Wp/frs/Tailand|Tailand]] * [[File:flag of Togo.svg|20px]] [[Wp/frs/Toogo|Toogo]] * [[File:flag of Tonga.svg|20px]] [[Wp/frs/Tongó|Tongó]] * [[File:flag of Trinidad and Tobago.svg|20px]] [[Wp/frs/Trinidad un Tobaago|Trinidad un Tobaago]] * [[File:Flag of the Central African Republic.svg|20px]] däi [[Wp/frs/Tsentróólóófrikóónsk Republik|Tsentróólóófrikóónsk Republik]] * [[File:flag of Chad.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjad|Tsjad]] * [[File:Flag of the Czech Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjechien|Tsjechien]] * [[File:flag of Cyprus.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsüüpern|Tsüüpern]] * [[File:Flag of Tunisia.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuneesien|Tuneesien]] * [[File:flag of Turkey.svg|20px]] [[Wp/frs/Türkai|Türkai]] * [[File:flag of Turkmenistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Turkmeenistóón|Turkmeenistóón]] * [[File:flag of Tuvalu.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuwóólu|Tuwóólu]] === U === * [[File:flag of Uganda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ugandó|Ugandó]] * [[File:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Wp/frs/Ukrâajn|Ukrâajn]] * [[File:flag of Hungary.svg|20px]] [[Wp/frs/Ungorn|Ungorn]] * [[File:flag of Uruguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Urugwai|Urugwai]] * [[File:flag of Uzbekistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Usbeekistóón|Usbeekistóón]] === V === * [[File:Flag of Vanuatu.svg|20px]] [[Wp/frs/Wanuóótu|Wanuóótu]] * [[File:flag of the Vatican City.svg|20px]] [[Wp/frs/Watikóónstad|Watikóónstad]] * [[File:flag of Venezuela.svg|20px]] [[Wp/frs/Wenetsueeló|Wenetsueeló]] * [[File:flag of Vietnam.svg|20px]] [[Wp/frs/Wjetnam|Wjetnam]] === W === * [[File:flag of Western Sahara.svg|20px]] [[Wp/frs/Westsaharó|Westsaharó]] * [[File:flag of Belarus.svg|20px]] [[Wp/frs/Witrusland|Witrusland]] == Unofhangelk gebiiten == === A === * die [[Wp/frs/Åland-Ailâan|Åland-Ailâan]] (finsk) * däi [[Wp/frs/Amerikóónsk Jüfferailâan|Amerikóónsk Jüfferailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Amerikóónsk Samoó|Amerikóónsk Samoó]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Anguilló|Anguilló]] (briitsk) * [[Wp/frs/Antarktis|Antarktis]] * [[Wp/frs/Antipooden-Ailâan|Antipooden-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Argentinisk Antarktikó|Argentinisk Antarktikó]] (argentiinsk) * [[Wp/frs/Aruubó|Aruubó]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Ascension|Ascension]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ashmore- un Cartier-Ailâan|Ashmore- un Cartier-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Auckland-Ailâan|Auckland-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Aaustróólsk Antarktisk Territoorium|Aaustróólsk Antarktisk Territoorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Atsooren|Atsooren]] (portugiisk) === B === * [[Wp/frs/Baker un Howland|Baker un Howland]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Bermuudó|Bermuudó]] (briitsk) * däi [[Wp/frs/Bonin-ailâan|Bonin-ailâan]] (jóópóónsk) * däi [[Wp/frs/Bounty-ailâan|Bounty-ailâan]] (neiseilandisk) * [[Wp/frs/Bouvet-Ailand|Bouvet-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/Briitsk Antarktisk Territorium|Briitsk Antarktisk Territoorium]] (briitsk) * däi [[Wp/frs/Briitsk Jüfferailâan|Briitsk Jüfferailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium|Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium]] (briitsk) === C === * [[Wp/frs/Campbell-Ailâan|Campbell-Ailâan]] (neiseilandsk) * Kaagos-Ailâan (Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium]] (briitsk) * [[Wp/frs/Chatham-Ailâan|Chatham-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Cocos-Ailâan|Cocos-Ailâan]] * [[Wp/frs/Cook-Ailâan|Cook-Ailâan]] (neiseilandsk) === D === * [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] === F === * [[Wp/frs/Falkland-Ailâan|Falkland-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ferör|Ferör]] (deensk) ** [[Wp/frs/Adelieland|Adelieland]] ** [[Wp/frs/Clipperton|Clipperton]] ** däi [[Wp/frs/Crozet-Ailâan|Crozet-Ailâan]] ** däi [[Wp/frs/Kerguelen-Ailâan|Kerguelen-Ailâan]] ** [[Wp/frs/Näj-Amsterdam|Näj-Amsterdam]] ** [[Wp/frs/Sünner Paul|Sünner Paul]] * [[Wp/frs/Fransk Guajaanó|Fransk Guajaanó]] (fransk) * [[Wp/frs/Fransk Polineesien|Fransk Polineesien]] (fransk) * däi [[Wp/frs/Wulkóón-Ailand|Wulkóón-Ailand]] (jóópóónsk) === G === * [[Wp/frs/Gibraltar|Gibraltar]] (briitsk) * [[Wp/frs/Gröynland|Gröynland]] (deensk) * [[Wp/frs/Guadelup|Guadelup]] (fransk) ** [[Wp/frs/Fransk Sünner Martin|Fransk Sünner Martin]] ** [[Wp/frs/Sünner Barthélémy|Sünner Barthélémy]] * [[Wp/frs/Guam|Guam]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Guernsey|Guernsey]] (briitsk) === H === * [[Wp/frs/Heard un däi McDonald-ailâan|Heard un däi McDonald-ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Hongkong|Hongkong]] (skiineesk) === J === * [[Wp/frs/Jan Mayen|Jan Mayen]] (noorsk) * [[Wp/frs/Jarvis|Jarvis]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Jersey|Jersey]] (briitsk) * [[Wp/frs/Johnston|Johnston]] (amerikóónsk) === K === * [[Wp/frs/Kaiman-ailâan|Kaiman-ailâan]](briitsk) * [[Wp/frs/Kanarisk ailâan|Kanarisk ailâan]] (spóónsk) * [[Wp/frs/Köönenkske-Maudland|Köönenkske-Maudland]] (noorsk) * däi [[Wp/frs/Kermadec-ailâan|Kermadec-ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Kingman Reef|Kingman Reef]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Kiribati|Kiribati]] * däi [[Wp/frs/Kokos-ailâan|Kokos-ailâan]] (aaustróólsk) * dat [[Wp/frs/Koraalsee-ailâan Territorium|Koraalsee-ailâan Territorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Kosowo|Kosowo]] (serbsk-monteneegriinsk) === L === * [[Wp/frs/Lord Howe|Lord Howe]] (aaustróólsk) === M === * [[Wp/frs/Macquarie-ailâan|Macquarie-ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Madeeró|Madeeró]] (portugiisisk) * [[Wp/frs/Macau|Macau]] (skiineesk) * [[Wp/frs/Man|Man]] (briitsk) * [[Wp/frs/Martinique|Martinique]] (fransk) * [[Wp/frs/Mayotte|Mayotte]] (fransk) * [[Wp/frs/Midway-ailâan|Midway-ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Minami-Tori|Minami-Tori]] (jóópóónsk) * [[Wp/frs/Montserrat|Montserrat]] (briitsk) === N === * [[Wp/frs/Neerlandsk Antillen|Neerlandsk Antillen]] (neerlandsk) ** [[Wp/frs/Bonaire|Bonaire]] ** [[Wp/frs/Kürasaau|Kürasaau]] ** [[Wp/frs/Neerlandsk Sint Maarten|Neerlandsk Sint Maarten]] ** [[Wp/frs/Saba|Saba]] ** [[Wp/frs/Sünner Eustasius|Sünner Eustasius]] * [[Wp/frs/Näjkaledonien|näjkaledonien]] (fransk) * [[Wp/frs/Niue|Niue]] (neiseilandsk) * däi [[Wp/frs/Noordelk Mariane-ailâan|Noordelk Mariane-ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Norfolk|Norfolk]] (aaustróólsk) === P === * [[Wp/frs/Palmyra|Palmyra]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Póóske-Ailand|Póóske-Ailand]] (skiileensk) * [[Wp/frs/Peter I-Ailand|Peter I-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/Pitcairn-Ailâan|Pitcairn-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Prins-Edward-Ailâan|Prins-Edward-Ailâan]] (süüdóófrikóónsk) * [[Wp/frs/Puorto Riko|Puorto Riko]] (amerikóónsk) === R === * [[Wp/frs/Réunion|Réunion]] (fransk) * [[Wp/frs/Ross-Gestrich|Ross-Gestrich]] (neiseilandsk) === S === * [[Wp/frs/Chilenisk Antarktikó|Chilenisk Antarktikó]] (skiileensk) * [[Wp/frs/Sünner Helena|Sünner Helena]] (briitsk) * [[Wp/frs/Sünner Pierre un Miquelon|Sünner Pierre un Miquelon]] (fransk) * däi [[Wp/frs/Snares-ailâan|Snares-ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Svalbard un Jan Mayen|Svalbard un Jan Mayen]] (noorsk) * [[Wp/frs/Suud-Georgien un däi Suudelk Sandwich-ailâan|Suud-Georgien un däi Suudelk Sandwich-ailâan]] (briitsk) === T === * [[Wp/frs/Tokelau|Tokelau]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Tristan da Cunha|Tristan da Cunha]] (briitsk) * [[Wp/frs/Turks- un Kaikos-ailâan|Turks- un Kaikos-ailâan]] (briitsk) === V === * [[Wp/frs/Vanuatu|Vanuatu]] === W === * [[Wp/frs/Wake|Wake]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Wallis un Futunó|Wallis un Futunó]] (fransk) * [[Wp/frs/Wiinachts-ailand|Wiinachts-ailand]] (aaustróólsk) [[Category:Wp/frs]] rf115c31t7uoeth2wqn7wrxia03dtb1 7254061 7254058 2026-07-17T13:05:41Z Kluntjekniiper 2659379 /* */ 7254061 wikitext text/x-wiki In disser liest bünt 194 unofhangelk stóóten upnoomen; inklusîiv Taiwóón un Watikóónstad. Disser liest undholt unofhangelk stóóten, man ook unofhangelk gebiiten mit äigen stóótus of ankennen. == Unofhangelk stóóten == === A === * [[File:flag of Afghanistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Afgóónistóón|Afgóónistóón]] * [[File:flag of Albania.svg|20px]] [[Wp/frs/Albóónien|Albóónien]] * [[File:flag of Algeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Algeerien|Algeerien]] * [[File:flag of Andorra.svg|20px]] [[Wp/frs/Andorró|Andorró]] * [[File:flag of Angola.svg|20px]] [[Wp/frs/Angooló|Angooló]] * [[File:flag of Antigua and Barbuda.svg|20px]] [[Wp/frs/Antiguó un Barbuudó|Antiguó un Barbuudó]] * [[File:flag of Argentina.svg|20px]] [[Wp/frs/Argentiinien|Argentiinien]] * [[File:flag of Armenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Armeenien|Armeenien]] * [[File:flag of Australia.svg|20px]] [[Wp/frs/Aaustróólien (land)|Aaustróólien]] * [[File:flag of Azerbaijan.svg|20px]] [[Wp/frs/Aserbaidzjóón|Aserbaidzjóón]] === B === * [[File:flag of the Bahamas.svg|20px]] [[Wp/frs/Bahamas|Bahamas]] * [[File:flag of Bahrain.svg|20px]] [[Wp/frs/Barain|Barain]] * [[File:flag of Bangladesh.svg|20px]] [[Wp/frs/Banglódesk|Banglódesk]] * [[File:flag of Barbados.svg|20px]] [[Wp/frs/Baarbados|Baarbados]] * [[File:flag of Palau.svg|20px]] [[Wp/frs/Póólaau|Póólaau]] * [[File:flag of Belgium.svg|20px]] [[Wp/frs/Belgien|Belgien]] * [[File:flag of Belize.svg|20px]] [[Wp/frs/Beliits|Beliits]] * [[File:flag of Benin.svg|20px]] [[Wp/frs/Beniin|Beniin]] * [[File:flag of Bhutan.svg|20px]] [[Wp/frs/Butóón|Butóón]] * [[File:flag of Bolivia.svg|20px]] [[Wp/frs/Boliiwien|Boliiwien]] * [[File:flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Wp/frs/Bosnien|Bosnien]] * [[File:flag of Botswana.svg|20px]] [[Wp/frs/Botswóónó|Botswóónó]] * [[File:flag of Brazil.svg|20px]] [[Wp/frs/Brasilien|Brasilien]] * [[File:flag of Brunei.svg|20px]] [[Wp/frs/Bruunai|Bruunai]] * [[File:flag of Bulgaria.svg|20px]] [[Wp/frs/Bulgaarien|Bulgaarien]] * [[File:flag of Burkina Faso.svg|20px]] [[Wp/frs/Burkinó Fóóso|Burkinó Fóóso]] * [[File:flag of Burundi.svg|20px]] [[Wp/frs/Burundii|Burundii]] === D === * [[File:flag of Denmark.svg|20px]] [[Wp/frs/Deenmaark|Deenmaark]] * [[File:flag of the Dominican Republic.svg|20px]] däi [[Wp/frs/Dominikóónsk Republik|Dominikóónsk Republik]] * [[File:flag of Dominica.svg|20px]] [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] * [[File:flag of Germany.svg|20px]] [[Wp/frs/Düütskland|Düütskland]] * [[File:Flag of Djibouti.svg|20px]] [[Wp/frs/Dzjibuuti|Dzjibuuti]] === E === * [[File:flag of Egypt.svg|20px]] [[Wp/frs/Egüpten|Egüpten]] * [[File:flag of Ecuador.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekuadoor|Ekuadoor]] * [[File:flag of Equatorial Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekwóótoorióóel Giineó|Ekwóótoorióóel Giineó]] * [[File:flag of El Salvador.svg|20px]] [[Wp/frs/El Salwadoor|El Salwadoor]] * [[File:Flag of Cote d'Ivoire.svg|20px]] [[Wp/frs/Elvenbäinküest|Elvenbäinküest (Côte d'Ivoire)]] * [[File:flag of Eritrea.svg|20px]] [[Wp/frs/Eritreó|Eritreó]] * [[File:flag of Estonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Estland|Estland]] * [[File:flag of Ethiopia.svg|20px]] [[Wp/frs/Etioopien|Etioopien]] === F === * [[File:flag of the United Arab Emirates.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Aróóbsk Emiróóten|Feräint Aróóbsk Emiróóten]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Köönenkriik|Feräint Köönenkriik fan Grôot Briitanien un Noordirland]] * [[File:flag of the United States.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Stóóten fan Amerikó|Feräint Stóóten fan Amerikó]] * [[File:flag of Fiji.svg|20px]] [[Wp/frs/Fidzji|Fidzji]] * [[File:Flag of the Philippines.svg|20px]] [[Wp/frs/Fiilipiinen|Fiilipiinen]] * [[File:flag of Finland.svg|20px]] [[Wp/frs/Finland|Finland]] * [[File:flag of France.svg|20px]] [[Wp/frs/Frankriik|Frankriik]] === G === * [[File:flag of Gabon.svg|20px]] [[Wp/frs/Gabuun|Gabuun]] * [[File:Flag of The Gambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Gambió|Gambió]] * [[File:flag of Georgia.svg|20px]] [[Wp/frs/Georgien|Georgien]] * [[File:flag of Ghana.svg|20px]] [[Wp/frs/Góónó|Góónó]] * [[File:flag of Grenada.svg|20px]] [[Wp/frs/Grenóódó|Grenóódó]] * [[File:flag of Greece.svg|20px]] [[Wp/frs/Gräikenland|Gräikenland]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Grôot Briitanien|Grôot Briitanien]] ** [[File:flag of England.svg|20px]] [[Wp/frs/Engelland|Engelland]] ** [[File:Ulster_banner.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordirland|Noordirland]] ** [[File:flag of Scotland.svg|20px]] [[Wp/frs/Skotland|Skotland]] ** [[File:flag of Wales.svg|20px]] [[Wp/frs/Wales|Wales]] * [[File:Flag of Guatemala.svg|20px]] [[Wp/frs/Guatemóóló|Guatemóóló]] * [[File:flag of Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó|Giineó]] * [[File:Flag of Guinea-Bissau.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó-Bissaau|Giineó-Bissaau]] * [[File:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wp/frs/Guajaanó|Guajaanó]] === H === * [[File:flag of Haiti.svg|20px]] [[Wp/frs/Haiiti|Haiiti]] * [[File:Flag of Honduras (2022–present).svg|20px]] [[Wp/frs/Honduras|Honduras]] === I === * [[File:flag of Iceland.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisland|Iisland]] * [[File:flag of India.svg|20px]] [[Wp/frs/Injen|Injen]] * [[File:flag of Indonesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Indoneesien|Indoneesien]] * [[File:flag of Iraq.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróók|Iróók]] * [[File:flag of Iran.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróón|Iróón]] * [[File:flag of Ireland.svg|20px]] [[Wp/frs/Irland|Irland]] * [[File:flag of Israel.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisrael|Iisrael]] * [[File:flag of Italy.svg|20px]] [[Wp/frs/Itóóljen|Itóóljen]] === J === * [[File:flag of Jamaica.svg|20px]] [[Wp/frs/Jamaikó|Jamaikó]] * [[File:flag of Japan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jóópóón|Jóópóón]] * [[File:Flag of Yemen.svg|20px]] [[Wp/frs/Jeemen|Jeemen]] * [[File:Flag of Jordan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jordóónien|Jordóónien]] === K === * [[File:Flag of Cambodia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kambodzjó|Kambodzjó]] * [[File:flag of Cameroon.svg|20px]] [[Wp/frs/Kameruun|Kameruun]] * [[File:flag of Canada.svg|20px]] [[Wp/frs/Kanóódó|Kanóódó]] * [[File:flag of Qatar.svg|20px]] [[Wp/frs/Kataar|Kataar]] * [[File:Flag of Kazakhstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kasachstóón|Kasachstóón]] * [[File:Flag of Kenya.svg|20px]] [[Wp/frs/Keenió|Keenió]] * [[File:Flag of Kyrgyzstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kirgistóón|Kirgistóón]] * [[File:Flag of Kiribati.svg|20px]] [[Wp/frs/Kiribóótii|Kiribóótii]] * [[File:flag of Colombia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kolumbien|Kolumbien]] * [[File:Flag of the Comoros.svg|20px]] däi [[Wp/frs/Komooren|Komooren]] * [[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] [[Wp/frs/Kóóp Werden|Kóóp Werden]] * [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Demokróótsk Republik Kungo|Demokróótsk Republik Kungo]] * [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Republik Kungo|Republik Kungo]] * [[File:flag of Costa Rica.svg|20px]] [[Wp/frs/Kostó Riikó|Kostó Riikó]] * [[File:flag of Croatia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kroóósien|Kroóósien]] * [[File:flag of Cuba.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuubó|Kuubó]] * [[File:Flag of Kuwait.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuwait|Kuwait]] === L === * [[File:flag of Laos.svg|20px]] [[Wp/frs/Laos|Laos]] * [[File:Flag of Lesotho.svg|20px]] [[Wp/frs/Lesooto|Lesooto]] * [[File:flag of Latvia.svg|20px]] [[Wp/frs/Letland|Letland]] * [[File:flag of Lebanon.svg|20px]] [[Wp/frs/Libóónon|Libóónon]] * [[File:flag of Liberia.svg|20px]] [[Wp/frs/Liberió|Liberió]] * [[File:Flag of Libya.svg|20px]] [[Wp/frs/Lüübien|Lüübien]] * [[File:flag of Liechtenstein.svg|20px]] [[Wp/frs/Lichtenstäin|Lichtenstäin]] * [[File:Flag of Lithuania.svg|20px]] [[Wp/frs/Litaauen|Litaauen]] * [[File:Flag of Luxembourg.svg|20px]] [[Wp/frs/Luksembörğ|Luksembörğ]] === M === * [[File:flag of Madagascar.svg|20px]] [[Wp/frs/Madóógaskaar|Madóógaskaar]] * [[File:flag of Malawi.svg|20px]] [[Wp/frs/Malóówi|Malóówi]] * [[File:Flag of Maldives.svg|20px]] däi [[Wp/frs/Malediiwen|Malediiwen]] * [[File:Flag of Malaysia.svg|20px]] [[Wp/frs/Malaisió|Malaisió]] * [[File:flag of Mali.svg|20px]] [[Wp/frs/Móóli|Móóli]] * [[File:flag of Malta.svg|20px]] [[Wp/frs/Maltó|Maltó]] * [[File:Flag of Morocco.svg|20px]] [[Wp/frs/Marokko|Marokko]] * [[File:Flag of the Marshall Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Marskalailâan|Marskalailâan]] * [[File:flag of North Macedonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordmatsedoonien|Noordmatsedoonien]] * [[File:flag of Mauritania.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauretóónien|Maauretóónien]] * [[File:Flag of Mauritius.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauriitsius|Maauriitsius]] * [[File:flag of Mexico.svg|20px]] [[Wp/frs/Meksiko|Meksiko]] * [[File:Flag_of_Federated_States_of_Micronesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Mikroneesien|Mikroneesien]] * [[File:Flag of Moldova.svg|20px]] [[Wp/frs/Moldóówien|Moldóówien]] * [[File:flag of Monaco.svg|20px]] [[Wp/frs/Monako|Monako]] * [[File:flag of Mongolia.svg|20px]] däi [[Wp/frs/Mongolai|Mongolai]] * [[File:flag of Montenegro.svg|20px]] [[Wp/frs/Monteneegro|Monteneegro]] * [[File:flag of Mozambique.svg|20px]] [[Wp/frs/Mosambik|Mosambik]] * [[File:flag of Myanmar.svg|20px]] [[Wp/frs/Mjanmaar|Mjanmaar]] (Burmó) === N === * [[File:flag of New Zealand.svg|20px]] [[Wp/frs/Neiseiland|Neiseiland]] * [[File:flag of Namibia.svg|20px]] [[Wp/frs/Namibió|Namibió]] * [[File:flag of Nauru.svg|20px]] [[Wp/frs/Naauru|Naauru]] * [[File:flag of Nepal.svg|20px]] [[Wp/frs/Nepóól|Nepóól]] * [[File:flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Wp/frs/Neerland|Neerland]] * [[File:flag of Niger.svg|20px]] [[Wp/frs/Niiger|Niiger]] * [[File:flag of Nigeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Niigeerió|Niigeerió]] * [[File:flag of Nicaragua.svg|20px]] [[Wp/frs/Nikaraaguó|Nikaraaguó]] * [[File:flag of North Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordkoreó|Noordkoreó]] * [[File:flag of Norway.svg|20px]] [[Wp/frs/Nörweegen|Nörweegen]] === O === * [[File:flag of Oman.svg|20px]] [[Wp/frs/Omóón|Omóón]] * [[File:flag of Austria.svg|20px]] [[Wp/frs/Öösterriik|Öösterriik]] * [[File:flag of East Timor.svg|20px]] [[Wp/frs/Oosttiimor|Oosttiimor]] === P === * [[File:flag of Pakistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Pakistóón|Pakistóón]] * [[File:flag of Palestine.svg|20px]] [[Wp/frs/Palestiinó|Palestiinó]] * [[File:flag of Panama.svg|20px]] [[Wp/frs/Panómó|Panómó]] * [[File:Flag of Papua New Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Papuó-Neigiineó|Papuó-Neigiineó]] * [[File:flag of Paraguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Parógwai|Parógwai]] * [[File:flag of Peru.svg|20px]] [[Wp/frs/Peru|Peru]] * [[File:flag of Poland.svg|20px]] [[Wp/frs/Poolen|Poolen]] * [[File:flag of Portugal.svg|20px]] [[Wp/frs/Portugal|Portugal]] === R === * [[File:flag of Romania.svg|20px]] [[Wp/frs/Rumeenien|Rumeenien]] * [[File:flag of Rwanda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ruandó|Ruandó]] * [[File:flag of Russia.svg|20px]] [[Wp/frs/Rusland|Rusland]] === S === * [[File:Flag of the Solomon Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Salomoonen|Salomoonen]] * [[File:Flag of Zambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sambia|Sambia]] * [[File:flag of Samoa.svg|20px]] [[Wp/frs/Samoó|Samoó]] * [[File:flag of San Marino.svg|20px]] [[Wp/frs/San Mariino|San Mariino]] * [[File:Flag of Sao Tome and Principe.svg|20px]] [[Wp/frs/Sao Tumee un Prinsiipee|Sao Tumee un Prinsiipee]] * [[File:flag of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Wp/frs/Saaudi-Aróóbien|Saaudi-Aróóbien]] * [[File:Flag of the Seychelles.svg|20px]] [[Wp/frs/Seisjellen|Seisjellen]] * [[File:flag of Senegal.svg|20px]] [[Wp/frs/Senegóól|Senegóól]] * [[File:Flag_of_Serbia.svg|20px]] [[Wp/frs/Serbien|Serbien]] * [[File:flag of Sierra Leone.svg|20px]] [[Wp/frs/Sierró Leôon|Sierró Leôon]] * [[File:Flag of Zimbabwe.svg|20px]] [[Wp/frs/Simbabwe|Simbabwe]] * [[File:Flag of Singapore.svg|20px]] [[Wp/frs/Singópur|Singópur]] * [[File:flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|20px]] [[Wp/frs/Sankt Winsent un Grenóódiinen|Sankt Winsent un Grenóódiinen]] * [[File:flag of Saint Kitts and Nevis.svg|20px]] [[Wp/frs/Sankt Kits|Sankt Kits]] * [[File:Flag of Saint Lucia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sankt Lusió|Sankt Lusió]] * [[File:flag of Syria.svg|20px]] [[Wp/frs/Süürien|Süürien]] * [[File:Flag of Chile.svg|20px]] [[Wp/frs/Skîil|Skîil]] * [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Skiinó|Folksrepublik Skiinó]] * [[File:flag of Slovenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sloweenien|Sloweenien]] * [[File:flag of Slovakia.svg|20px]] däi [[Wp/frs/Slowóókai|Slowóókai]] * [[File:flag of Somalia.svg|20px]] [[Wp/frs/Somóólió|Somóólió]] * [[File:flag of Spain.svg|20px]] [[Wp/frs/Spóónjen|Spóónjen]] * [[File:flag of Sri Lanka.svg|20px]] [[Wp/frs/Sri Lankó|Sri Lankó]] * [[File:flag of South Africa.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdóófrikó|Süüdóófrikó]] * [[File:flag of South Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdkoreó|Süüdkoreó]] * [[File:flag of Sudan.svg|20px]] [[Wp/frs/Sudóón|Sudóón]] * [[File:Flag of Suriname.svg|20px]] [[Wp/frs/Sürinóóm|Sürinóóm]] * [[File:flag of Swaziland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swóósiland|Swóósiland]] * [[File:flag of Sweden.svg|20px]] [[Wp/frs/Sweeden|Sweeden]] * [[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swiits|Swiits]] === T === * [[File:Flag of Tajikistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Tadzjikistóón|Tadzjikistóón]] * [[File:Flag of the Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Taiwóón|Taiwóón]] * [[File:flag of Tanzania.svg|20px]] [[Wp/frs/Tansanió|Tansanió]] * [[File:flag of Thailand.svg|20px]] [[Wp/frs/Tailand|Tailand]] * [[File:flag of Togo.svg|20px]] [[Wp/frs/Toogo|Toogo]] * [[File:flag of Tonga.svg|20px]] [[Wp/frs/Tongó|Tongó]] * [[File:flag of Trinidad and Tobago.svg|20px]] [[Wp/frs/Trinidad un Tobaago|Trinidad un Tobaago]] * [[File:Flag of the Central African Republic.svg|20px]] däi [[Wp/frs/Tsentróólóófrikóónsk Republik|Tsentróólóófrikóónsk Republik]] * [[File:flag of Chad.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjad|Tsjad]] * [[File:Flag of the Czech Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjechien|Tsjechien]] * [[File:flag of Cyprus.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsüüpern|Tsüüpern]] * [[File:Flag of Tunisia.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuneesien|Tuneesien]] * [[File:flag of Turkey.svg|20px]] [[Wp/frs/Türkai|Türkai]] * [[File:flag of Turkmenistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Turkmeenistóón|Turkmeenistóón]] * [[File:flag of Tuvalu.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuwóólu|Tuwóólu]] === U === * [[File:flag of Uganda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ugandó|Ugandó]] * [[File:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Wp/frs/Ukrâajn|Ukrâajn]] * [[File:flag of Hungary.svg|20px]] [[Wp/frs/Ungorn|Ungorn]] * [[File:flag of Uruguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Urugwai|Urugwai]] * [[File:flag of Uzbekistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Usbeekistóón|Usbeekistóón]] === V === * [[File:Flag of Vanuatu.svg|20px]] [[Wp/frs/Wanuóótu|Wanuóótu]] * [[File:flag of the Vatican City.svg|20px]] [[Wp/frs/Watikóónstad|Watikóónstad]] * [[File:flag of Venezuela.svg|20px]] [[Wp/frs/Wenetsueeló|Wenetsueeló]] * [[File:flag of Vietnam.svg|20px]] [[Wp/frs/Wjetnam|Wjetnam]] === W === * [[File:flag of Western Sahara.svg|20px]] [[Wp/frs/Westsaharó|Westsaharó]] * [[File:flag of Belarus.svg|20px]] [[Wp/frs/Witrusland|Witrusland]] == Unofhangelk gebiiten == === A === * die [[Wp/frs/Åland-Ailâan|Åland-Ailâan]] (finsk) * däi [[Wp/frs/Amerikóónsk Jüfferailâan|Amerikóónsk Jüfferailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Amerikóónsk Samoó|Amerikóónsk Samoó]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Anguilló|Anguilló]] (briitsk) * [[Wp/frs/Antarktis|Antarktis]] * [[Wp/frs/Antipooden-Ailâan|Antipooden-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Argentinisk Antarktikó|Argentinisk Antarktikó]] (argentiinsk) * [[Wp/frs/Aruubó|Aruubó]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Ascension|Ascension]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ashmore- un Cartier-Ailâan|Ashmore- un Cartier-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Auckland-Ailâan|Auckland-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Aaustróólsk Antarktisk Territoorium|Aaustróólsk Antarktisk Territoorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Atsooren|Atsooren]] (portugiisk) === B === * [[Wp/frs/Baker un Howland|Baker un Howland]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Bermuudó|Bermuudó]] (briitsk) * däi [[Wp/frs/Bonin-ailâan|Bonin-ailâan]] (jóópóónsk) * däi [[Wp/frs/Bounty-ailâan|Bounty-ailâan]] (neiseilandisk) * [[Wp/frs/Bouvet-Ailand|Bouvet-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/Briitsk Antarktisk Territorium|Briitsk Antarktisk Territoorium]] (briitsk) * däi [[Wp/frs/Briitsk Jüfferailâan|Briitsk Jüfferailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium|Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium]] (briitsk) === C === * [[Wp/frs/Campbell-Ailâan|Campbell-Ailâan]] (neiseilandsk) * Kaagos-Ailâan (Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium]] (briitsk) * [[Wp/frs/Chatham-Ailâan|Chatham-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Cocos-Ailâan|Cocos-Ailâan]] * [[Wp/frs/Cook-Ailâan|Cook-Ailâan]] (neiseilandsk) === D === * [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] === F === * [[Wp/frs/Falkland-Ailâan|Falkland-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ferör|Ferör]] (deensk) ** [[Wp/frs/Adelieland|Adelieland]] ** [[Wp/frs/Clipperton|Clipperton]] ** däi [[Wp/frs/Crozet-Ailâan|Crozet-Ailâan]] ** däi [[Wp/frs/Kerguelen-Ailâan|Kerguelen-Ailâan]] ** [[Wp/frs/Näj-Amsterdam|Näj-Amsterdam]] ** [[Wp/frs/Sünner Paul|Sünner Paul]] * [[Wp/frs/Fransk Guajaanó|Fransk Guajaanó]] (fransk) * [[Wp/frs/Fransk Polineesien|Fransk Polineesien]] (fransk) * däi [[Wp/frs/Wulkóón-Ailand|Wulkóón-Ailand]] (jóópóónsk) === G === * [[Wp/frs/Gibraltar|Gibraltar]] (briitsk) * [[Wp/frs/Gröynland|Gröynland]] (deensk) * [[Wp/frs/Guadelup|Guadelup]] (fransk) ** [[Wp/frs/Fransk Sünner Martin|Fransk Sünner Martin]] ** [[Wp/frs/Sünner Barthélémy|Sünner Barthélémy]] * [[Wp/frs/Guam|Guam]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Guernsey|Guernsey]] (briitsk) === H === * [[Wp/frs/Heard un däi McDonald-ailâan|Heard un däi McDonald-ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Hongkong|Hongkong]] (skiineesk) === J === * [[Wp/frs/Jan Mayen|Jan Mayen]] (noorsk) * [[Wp/frs/Jarvis|Jarvis]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Jersey|Jersey]] (briitsk) * [[Wp/frs/Johnston|Johnston]] (amerikóónsk) === K === * [[Wp/frs/Kaiman-ailâan|Kaiman-ailâan]](briitsk) * [[Wp/frs/Kanarisk ailâan|Kanarisk ailâan]] (spóónsk) * [[Wp/frs/Köönenkske-Maudland|Köönenkske-Maudland]] (noorsk) * däi [[Wp/frs/Kermadec-ailâan|Kermadec-ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Kingman Reef|Kingman Reef]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Kiribati|Kiribati]] * däi [[Wp/frs/Kokos-ailâan|Kokos-ailâan]] (aaustróólsk) * dat [[Wp/frs/Koraalsee-ailâan Territorium|Koraalsee-ailâan Territorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Kosowo|Kosowo]] (serbsk-monteneegriinsk) === L === * [[Wp/frs/Lord Howe|Lord Howe]] (aaustróólsk) === M === * [[Wp/frs/Macquarie-ailâan|Macquarie-ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Madeeró|Madeeró]] (portugiisisk) * [[Wp/frs/Macau|Macau]] (skiineesk) * [[Wp/frs/Man|Man]] (briitsk) * [[Wp/frs/Martinique|Martinique]] (fransk) * [[Wp/frs/Mayotte|Mayotte]] (fransk) * [[Wp/frs/Midway-ailâan|Midway-ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Minami-Tori|Minami-Tori]] (jóópóónsk) * [[Wp/frs/Montserrat|Montserrat]] (briitsk) === N === * [[Wp/frs/Neerlandsk Antillen|Neerlandsk Antillen]] (neerlandsk) ** [[Wp/frs/Bonaire|Bonaire]] ** [[Wp/frs/Kürasaau|Kürasaau]] ** [[Wp/frs/Neerlandsk Sint Maarten|Neerlandsk Sint Maarten]] ** [[Wp/frs/Saba|Saba]] ** [[Wp/frs/Sünner Eustasius|Sünner Eustasius]] * [[Wp/frs/Näjkaledonien|näjkaledonien]] (fransk) * [[Wp/frs/Niue|Niue]] (neiseilandsk) * däi [[Wp/frs/Noordelk Mariane-ailâan|Noordelk Mariane-ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Norfolk|Norfolk]] (aaustróólsk) === P === * [[Wp/frs/Palmyra|Palmyra]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Póóske-Ailand|Póóske-Ailand]] (skiileensk) * [[Wp/frs/Peter I-Ailand|Peter I-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/Pitcairn-Ailâan|Pitcairn-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Prins-Edward-Ailâan|Prins-Edward-Ailâan]] (süüdóófrikóónsk) * [[Wp/frs/Puorto Riko|Puorto Riko]] (amerikóónsk) === R === * [[Wp/frs/Réunion|Réunion]] (fransk) * [[Wp/frs/Ross-Gestrich|Ross-Gestrich]] (neiseilandsk) === S === * [[Wp/frs/Chilenisk Antarktikó|Chilenisk Antarktikó]] (skiileensk) * [[Wp/frs/Sünner Helena|Sünner Helena]] (briitsk) * [[Wp/frs/Sünner Pierre un Miquelon|Sünner Pierre un Miquelon]] (fransk) * däi [[Wp/frs/Snares-ailâan|Snares-ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Svalbard un Jan Mayen|Svalbard un Jan Mayen]] (noorsk) * [[Wp/frs/Suud-Georgien un däi Suudelk Sandwich-ailâan|Suud-Georgien un däi Suudelk Sandwich-ailâan]] (briitsk) === T === * [[Wp/frs/Tokelau|Tokelau]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Tristan da Cunha|Tristan da Cunha]] (briitsk) * [[Wp/frs/Turks- un Kaikos-ailâan|Turks- un Kaikos-ailâan]] (briitsk) === V === * [[Wp/frs/Vanuatu|Vanuatu]] === W === * [[Wp/frs/Wake|Wake]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Wallis un Futunó|Wallis un Futunó]] (fransk) * [[Wp/frs/Wiinachts-ailand|Wiinachts-ailand]] (aaustróólsk) [[Category:Wp/frs]] 55tg62cnxjoeotvw94fthmypph6vc6m 7254349 7254061 2026-07-17T18:57:46Z WikiFayo95 2609576 7254349 wikitext text/x-wiki In disser liest bünt 194 unofhangelk stóóten upnoomen; inklusîiv Taiwóón un Watikóónstad. Disser liest undholt unofhangelk stóóten, man ook unofhangelk gebiiten mit äigen stóótus of ankennen. == Unofhangelk stóóten == === A === * [[File:flag of Afghanistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Afgóónistóón|Afgóónistóón]] * [[File:flag of Albania.svg|20px]] [[Wp/frs/Albóónien|Albóónien]] * [[File:flag of Algeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Algeerien|Algeerien]] * [[File:flag of Andorra.svg|20px]] [[Wp/frs/Andorró|Andorró]] * [[File:flag of Angola.svg|20px]] [[Wp/frs/Angooló|Angooló]] * [[File:flag of Antigua and Barbuda.svg|20px]] [[Wp/frs/Antiguó un Barbuudó|Antiguó un Barbuudó]] * [[File:flag of Argentina.svg|20px]] [[Wp/frs/Argentiinien|Argentiinien]] * [[File:flag of Armenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Armeenien|Armeenien]] * [[File:flag of Australia.svg|20px]] [[Wp/frs/Aaustróólien (land)|Aaustróólien]] * [[File:flag of Azerbaijan.svg|20px]] [[Wp/frs/Aserbaidzjóón|Aserbaidzjóón]] === B === * [[File:flag of the Bahamas.svg|20px]] [[Wp/frs/Bahamas|Bahamas]] * [[File:flag of Bahrain.svg|20px]] [[Wp/frs/Barain|Barain]] * [[File:flag of Bangladesh.svg|20px]] [[Wp/frs/Banglódesk|Banglódesk]] * [[File:flag of Barbados.svg|20px]] [[Wp/frs/Baarbados|Baarbados]] * [[File:flag of Palau.svg|20px]] [[Wp/frs/Póólaau|Póólaau]] * [[File:flag of Belgium.svg|20px]] [[Wp/frs/Belgien|Belgien]] * [[File:flag of Belize.svg|20px]] [[Wp/frs/Beliits|Beliits]] * [[File:flag of Benin.svg|20px]] [[Wp/frs/Beniin|Beniin]] * [[File:flag of Bhutan.svg|20px]] [[Wp/frs/Butóón|Butóón]] * [[File:flag of Bolivia.svg|20px]] [[Wp/frs/Boliiwien|Boliiwien]] * [[File:flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Wp/frs/Bosnien|Bosnien]] * [[File:flag of Botswana.svg|20px]] [[Wp/frs/Botswóónó|Botswóónó]] * [[File:flag of Brazil.svg|20px]] [[Wp/frs/Brasilien|Brasilien]] * [[File:flag of Brunei.svg|20px]] [[Wp/frs/Bruunai|Bruunai]] * [[File:flag of Bulgaria.svg|20px]] [[Wp/frs/Bulgaarien|Bulgaarien]] * [[File:flag of Burkina Faso.svg|20px]] [[Wp/frs/Burkinó Fóóso|Burkinó Fóóso]] * [[File:flag of Burundi.svg|20px]] [[Wp/frs/Burundii|Burundii]] === D === * [[File:flag of Denmark.svg|20px]] [[Wp/frs/Deenmaark|Deenmaark]] * [[File:flag of the Dominican Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Dominikóónsk Republik|Dominikóónsk Republik]] * [[File:flag of Dominica.svg|20px]] [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] * [[File:flag of Germany.svg|20px]] [[Wp/frs/Düütskland|Düütskland]] * [[File:Flag of Djibouti.svg|20px]] [[Wp/frs/Dzjibuuti|Dzjibuuti]] === E === * [[File:flag of Egypt.svg|20px]] [[Wp/frs/Egüpten|Egüpten]] * [[File:flag of Ecuador.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekuadoor|Ekuadoor]] * [[File:flag of Equatorial Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekwóótoorióóel Giineó|Ekwóótoorióóel Giineó]] * [[File:flag of El Salvador.svg|20px]] [[Wp/frs/El Salwadoor|El Salwadoor]] * [[File:Flag of Cote d'Ivoire.svg|20px]] [[Wp/frs/Elvenbäinküest|Elvenbäinküest (Côte d'Ivoire)]] * [[File:flag of Eritrea.svg|20px]] [[Wp/frs/Eritreó|Eritreó]] * [[File:flag of Estonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Estland|Estland]] * [[File:flag of Ethiopia.svg|20px]] [[Wp/frs/Etioopien|Etioopien]] === F === * [[File:flag of the United Arab Emirates.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Aróóbsk Emiróóten|Feräint Aróóbsk Emiróóten]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Köönenkriik|Feräint Köönenkriik fan Grôot Briitanien un Noordirland]] * [[File:flag of the United States.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Stóóten fan Amerikó|Feräint Stóóten fan Amerikó]] * [[File:flag of Fiji.svg|20px]] [[Wp/frs/Fidzji|Fidzji]] * [[File:Flag of the Philippines.svg|20px]] [[Wp/frs/Fiilipiinen|Fiilipiinen]] * [[File:flag of Finland.svg|20px]] [[Wp/frs/Finland|Finland]] * [[File:flag of France.svg|20px]] [[Wp/frs/Frankriik|Frankriik]] === G === * [[File:flag of Gabon.svg|20px]] [[Wp/frs/Gabuun|Gabuun]] * [[File:Flag of The Gambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Gambió|Gambió]] * [[File:flag of Georgia.svg|20px]] [[Wp/frs/Georgien|Georgien]] * [[File:flag of Ghana.svg|20px]] [[Wp/frs/Góónó|Góónó]] * [[File:flag of Grenada.svg|20px]] [[Wp/frs/Grenóódó|Grenóódó]] * [[File:flag of Greece.svg|20px]] [[Wp/frs/Gräikenland|Gräikenland]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Grôot Briitanien|Grôot Briitanien]] ** [[File:flag of England.svg|20px]] [[Wp/frs/Engelland|Engelland]] ** [[File:Ulster_banner.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordirland|Noordirland]] ** [[File:flag of Scotland.svg|20px]] [[Wp/frs/Skotland|Skotland]] ** [[File:flag of Wales.svg|20px]] [[Wp/frs/Wales|Wales]] * [[File:Flag of Guatemala.svg|20px]] [[Wp/frs/Guatemóóló|Guatemóóló]] * [[File:flag of Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó|Giineó]] * [[File:Flag of Guinea-Bissau.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó-Bissaau|Giineó-Bissaau]] * [[File:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wp/frs/Guajaanó|Guajaanó]] === H === * [[File:flag of Haiti.svg|20px]] [[Wp/frs/Haiiti|Haiiti]] * [[File:Flag of Honduras (2022–present).svg|20px]] [[Wp/frs/Honduras|Honduras]] === I === * [[File:flag of Iceland.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisland|Iisland]] * [[File:flag of India.svg|20px]] [[Wp/frs/Injen|Injen]] * [[File:flag of Indonesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Indoneesien|Indoneesien]] * [[File:flag of Iraq.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróók|Iróók]] * [[File:flag of Iran.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróón|Iróón]] * [[File:flag of Ireland.svg|20px]] [[Wp/frs/Irland|Irland]] * [[File:flag of Israel.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisrael|Iisrael]] * [[File:flag of Italy.svg|20px]] [[Wp/frs/Itóóljen|Itóóljen]] === J === * [[File:flag of Jamaica.svg|20px]] [[Wp/frs/Jamaikó|Jamaikó]] * [[File:flag of Japan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jóópóón|Jóópóón]] * [[File:Flag of Yemen.svg|20px]] [[Wp/frs/Jeemen|Jeemen]] * [[File:Flag of Jordan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jordóónien|Jordóónien]] === K === * [[File:Flag of Cambodia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kambodzjó|Kambodzjó]] * [[File:flag of Cameroon.svg|20px]] [[Wp/frs/Kameruun|Kameruun]] * [[File:flag of Canada.svg|20px]] [[Wp/frs/Kanóódó|Kanóódó]] * [[File:flag of Qatar.svg|20px]] [[Wp/frs/Kataar|Kataar]] * [[File:Flag of Kazakhstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kasachstóón|Kasachstóón]] * [[File:Flag of Kenya.svg|20px]] [[Wp/frs/Keenió|Keenió]] * [[File:Flag of Kyrgyzstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kirgistóón|Kirgistóón]] * [[File:Flag of Kiribati.svg|20px]] [[Wp/frs/Kiribóótii|Kiribóótii]] * [[File:flag of Colombia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kolumbien|Kolumbien]] * [[File:Flag of the Comoros.svg|20px]] [[Wp/frs/Komooren|Komooren]] * [[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] [[Wp/frs/Kóóp Werden|Kóóp Werden]] * [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Demokróótsk Republik Kungo|Demokróótsk Republik Kungo]] * [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Republik Kungo|Republik Kungo]] * [[File:flag of Costa Rica.svg|20px]] [[Wp/frs/Kostó Riikó|Kostó Riikó]] * [[File:flag of Croatia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kroóósien|Kroóósien]] * [[File:flag of Cuba.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuubó|Kuubó]] * [[File:Flag of Kuwait.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuwait|Kuwait]] === L === * [[File:flag of Laos.svg|20px]] [[Wp/frs/Laos|Laos]] * [[File:Flag of Lesotho.svg|20px]] [[Wp/frs/Lesooto|Lesooto]] * [[File:flag of Latvia.svg|20px]] [[Wp/frs/Letland|Letland]] * [[File:flag of Lebanon.svg|20px]] [[Wp/frs/Libóónon|Libóónon]] * [[File:flag of Liberia.svg|20px]] [[Wp/frs/Liberió|Liberió]] * [[File:Flag of Libya.svg|20px]] [[Wp/frs/Lüübien|Lüübien]] * [[File:flag of Liechtenstein.svg|20px]] [[Wp/frs/Lichtenstäin|Lichtenstäin]] * [[File:Flag of Lithuania.svg|20px]] [[Wp/frs/Litaauen|Litaauen]] * [[File:Flag of Luxembourg.svg|20px]] [[Wp/frs/Luksembörğ|Luksembörğ]] === M === * [[File:flag of Madagascar.svg|20px]] [[Wp/frs/Madóógaskaar|Madóógaskaar]] * [[File:flag of Malawi.svg|20px]] [[Wp/frs/Malóówi|Malóówi]] * [[File:Flag of Maldives.svg|20px]] [[Wp/frs/Malediiwen|Malediiwen]] * [[File:Flag of Malaysia.svg|20px]] [[Wp/frs/Malaisió|Malaisió]] * [[File:flag of Mali.svg|20px]] [[Wp/frs/Móóli|Móóli]] * [[File:flag of Malta.svg|20px]] [[Wp/frs/Maltó|Maltó]] * [[File:Flag of Morocco.svg|20px]] [[Wp/frs/Marokko|Marokko]] * [[File:Flag of the Marshall Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Marskalailâan|Marskalailâan]] * [[File:flag of North Macedonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordmatsedoonien|Noordmatsedoonien]] * [[File:flag of Mauritania.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauretóónien|Maauretóónien]] * [[File:Flag of Mauritius.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauriitsius|Maauriitsius]] * [[File:flag of Mexico.svg|20px]] [[Wp/frs/Meksiko|Meksiko]] * [[File:Flag_of_Federated_States_of_Micronesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Mikroneesien|Mikroneesien]] * [[File:Flag of Moldova.svg|20px]] [[Wp/frs/Moldóówien|Moldóówien]] * [[File:flag of Monaco.svg|20px]] [[Wp/frs/Monako|Monako]] * [[File:flag of Mongolia.svg|20px]] [[Wp/frs/Mongolai|Mongolai]] * [[File:flag of Montenegro.svg|20px]] [[Wp/frs/Monteneegro|Monteneegro]] * [[File:flag of Mozambique.svg|20px]] [[Wp/frs/Mosambik|Mosambik]] * [[File:flag of Myanmar.svg|20px]] [[Wp/frs/Mjanmaar|Mjanmaar]] (Burmó) === N === * [[File:flag of New Zealand.svg|20px]] [[Wp/frs/Neiseiland|Neiseiland]] * [[File:flag of Namibia.svg|20px]] [[Wp/frs/Namibió|Namibió]] * [[File:flag of Nauru.svg|20px]] [[Wp/frs/Naauru|Naauru]] * [[File:flag of Nepal.svg|20px]] [[Wp/frs/Nepóól|Nepóól]] * [[File:flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Wp/frs/Neerland|Neerland]] * [[File:flag of Niger.svg|20px]] [[Wp/frs/Niiger|Niiger]] * [[File:flag of Nigeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Niigeerió|Niigeerió]] * [[File:flag of Nicaragua.svg|20px]] [[Wp/frs/Nikaraaguó|Nikaraaguó]] * [[File:flag of North Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordkoreó|Noordkoreó]] * [[File:flag of Norway.svg|20px]] [[Wp/frs/Nörweegen|Nörweegen]] === O === * [[File:flag of Oman.svg|20px]] [[Wp/frs/Omóón|Omóón]] * [[File:flag of Austria.svg|20px]] [[Wp/frs/Öösterriik|Öösterriik]] * [[File:flag of East Timor.svg|20px]] [[Wp/frs/Oosttiimor|Oosttiimor]] === P === * [[File:flag of Pakistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Pakistóón|Pakistóón]] * [[File:flag of Palestine.svg|20px]] [[Wp/frs/Palestiinó|Palestiinó]] * [[File:flag of Panama.svg|20px]] [[Wp/frs/Panómó|Panómó]] * [[File:Flag of Papua New Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Papuó-Neigiineó|Papuó-Neigiineó]] * [[File:flag of Paraguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Parógwai|Parógwai]] * [[File:flag of Peru.svg|20px]] [[Wp/frs/Peru|Peru]] * [[File:flag of Poland.svg|20px]] [[Wp/frs/Poolen|Poolen]] * [[File:flag of Portugal.svg|20px]] [[Wp/frs/Portugal|Portugal]] === R === * [[File:flag of Romania.svg|20px]] [[Wp/frs/Rumeenien|Rumeenien]] * [[File:flag of Rwanda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ruandó|Ruandó]] * [[File:flag of Russia.svg|20px]] [[Wp/frs/Rusland|Rusland]] === S === * [[File:Flag of the Solomon Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Salomoonen|Salomoonen]] * [[File:Flag of Zambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sambia|Sambia]] * [[File:flag of Samoa.svg|20px]] [[Wp/frs/Samoó|Samoó]] * [[File:flag of San Marino.svg|20px]] [[Wp/frs/San Mariino|San Mariino]] * [[File:Flag of Sao Tome and Principe.svg|20px]] [[Wp/frs/Sao Tumee un Prinsiipee|Sao Tumee un Prinsiipee]] * [[File:flag of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Wp/frs/Saaudi-Aróóbien|Saaudi-Aróóbien]] * [[File:Flag of the Seychelles.svg|20px]] [[Wp/frs/Seisjellen|Seisjellen]] * [[File:flag of Senegal.svg|20px]] [[Wp/frs/Senegóól|Senegóól]] * [[File:Flag_of_Serbia.svg|20px]] [[Wp/frs/Serbien|Serbien]] * [[File:flag of Sierra Leone.svg|20px]] [[Wp/frs/Sierró Leôon|Sierró Leôon]] * [[File:Flag of Zimbabwe.svg|20px]] [[Wp/frs/Simbabwe|Simbabwe]] * [[File:Flag of Singapore.svg|20px]] [[Wp/frs/Singópur|Singópur]] * [[File:flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|20px]] [[Wp/frs/Sankt Winsent un Grenóódiinen|Sankt Winsent un Grenóódiinen]] * [[File:flag of Saint Kitts and Nevis.svg|20px]] [[Wp/frs/Sankt Kits|Sankt Kits]] * [[File:Flag of Saint Lucia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sankt Lusió|Sankt Lusió]] * [[File:flag of Syria.svg|20px]] [[Wp/frs/Süürien|Süürien]] * [[File:Flag of Chile.svg|20px]] [[Wp/frs/Skîil|Skîil]] * [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Skiinó|Folksrepublik Skiinó]] * [[File:flag of Slovenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sloweenien|Sloweenien]] * [[File:flag of Slovakia.svg|20px]] [[Wp/frs/Slowóókai|Slowóókai]] * [[File:flag of Somalia.svg|20px]] [[Wp/frs/Somóólió|Somóólió]] * [[File:flag of Spain.svg|20px]] [[Wp/frs/Spóónjen|Spóónjen]] * [[File:flag of Sri Lanka.svg|20px]] [[Wp/frs/Sri Lankó|Sri Lankó]] * [[File:flag of South Africa.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdóófrikó|Süüdóófrikó]] * [[File:flag of South Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdkoreó|Süüdkoreó]] * [[File:flag of Sudan.svg|20px]] [[Wp/frs/Sudóón|Sudóón]] * [[File:Flag of Suriname.svg|20px]] [[Wp/frs/Sürinóóm|Sürinóóm]] * [[File:flag of Swaziland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swóósiland|Swóósiland]] * [[File:flag of Sweden.svg|20px]] [[Wp/frs/Sweeden|Sweeden]] * [[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swiits|Swiits]] === T === * [[File:Flag of Tajikistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Tadzjikistóón|Tadzjikistóón]] * [[File:Flag of the Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Taiwóón|Taiwóón]] * [[File:flag of Tanzania.svg|20px]] [[Wp/frs/Tansanió|Tansanió]] * [[File:flag of Thailand.svg|20px]] [[Wp/frs/Tailand|Tailand]] * [[File:flag of Togo.svg|20px]] [[Wp/frs/Toogo|Toogo]] * [[File:flag of Tonga.svg|20px]] [[Wp/frs/Tongó|Tongó]] * [[File:flag of Trinidad and Tobago.svg|20px]] [[Wp/frs/Trinidad un Tobaago|Trinidad un Tobaago]] * [[File:Flag of the Central African Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsentróólóófrikóónsk Republik|Tsentróólóófrikóónsk Republik]] * [[File:flag of Chad.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjad|Tsjad]] * [[File:Flag of the Czech Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjechien|Tsjechien]] * [[File:flag of Cyprus.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsüüpern|Tsüüpern]] * [[File:Flag of Tunisia.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuneesien|Tuneesien]] * [[File:flag of Turkey.svg|20px]] [[Wp/frs/Türkai|Türkai]] * [[File:flag of Turkmenistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Turkmeenistóón|Turkmeenistóón]] * [[File:flag of Tuvalu.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuwóólu|Tuwóólu]] === U === * [[File:flag of Uganda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ugandó|Ugandó]] * [[File:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Wp/frs/Ukrâajn|Ukrâajn]] * [[File:flag of Hungary.svg|20px]] [[Wp/frs/Ungorn|Ungorn]] * [[File:flag of Uruguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Urugwai|Urugwai]] * [[File:flag of Uzbekistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Usbeekistóón|Usbeekistóón]] === V === * [[File:Flag of Vanuatu.svg|20px]] [[Wp/frs/Wanuóótu|Wanuóótu]] * [[File:flag of the Vatican City.svg|20px]] [[Wp/frs/Watikóónstad|Watikóónstad]] * [[File:flag of Venezuela.svg|20px]] [[Wp/frs/Wenetsueeló|Wenetsueeló]] * [[File:flag of Vietnam.svg|20px]] [[Wp/frs/Wjetnam|Wjetnam]] === W === * [[File:flag of Western Sahara.svg|20px]] [[Wp/frs/Westsaharó|Westsaharó]] * [[File:flag of Belarus.svg|20px]] [[Wp/frs/Witrusland|Witrusland]] == Unofhangelk gebiiten == === A === * [[Wp/frs/Åland-Ailâan|Åland-Ailâan]] (finsk) * [[Wp/frs/Amerikóónsk Jüfferailâan|Amerikóónsk Jüfferailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Amerikóónsk Samoó|Amerikóónsk Samoó]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Anguilló|Anguilló]] (briitsk) * [[Wp/frs/Antarktis|Antarktis]] * [[Wp/frs/Antipooden-Ailâan|Antipooden-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Argentinisk Antarktikó|Argentinisk Antarktikó]] (argentiinsk) * [[Wp/frs/Aruubó|Aruubó]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Ascension|Ascension]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ashmore- un Cartier-Ailâan|Ashmore- un Cartier-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Auckland-Ailâan|Auckland-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Aaustróólsk Antarktisk Territoorium|Aaustróólsk Antarktisk Territoorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Atsooren|Atsooren]] (portugiisk) === B === * [[Wp/frs/Baker un Howland|Baker un Howland]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Bermuudó|Bermuudó]] (briitsk) * däi [[Wp/frs/Bonin-ailâan|Bonin-ailâan]] (jóópóónsk) * däi [[Wp/frs/Bounty-ailâan|Bounty-ailâan]] (neiseilandisk) * [[Wp/frs/Bouvet-Ailand|Bouvet-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/Briitsk Antarktisk Territorium|Briitsk Antarktisk Territoorium]] (briitsk) * däi [[Wp/frs/Briitsk Jüfferailâan|Briitsk Jüfferailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium|Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium]] (briitsk) === C === * [[Wp/frs/Campbell-Ailâan|Campbell-Ailâan]] (neiseilandsk) * Kaagos-Ailâan (Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium]] (briitsk) * [[Wp/frs/Chatham-Ailâan|Chatham-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Cocos-Ailâan|Cocos-Ailâan]] * [[Wp/frs/Cook-Ailâan|Cook-Ailâan]] (neiseilandsk) === D === * [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] === F === * [[Wp/frs/Falkland-Ailâan|Falkland-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ferör|Ferör]] (deensk) ** [[Wp/frs/Adelieland|Adelieland]] ** [[Wp/frs/Clipperton|Clipperton]] ** däi [[Wp/frs/Crozet-Ailâan|Crozet-Ailâan]] ** däi [[Wp/frs/Kerguelen-Ailâan|Kerguelen-Ailâan]] ** [[Wp/frs/Näj-Amsterdam|Näj-Amsterdam]] ** [[Wp/frs/Sünner Paul|Sünner Paul]] * [[Wp/frs/Fransk Guajaanó|Fransk Guajaanó]] (fransk) * [[Wp/frs/Fransk Polineesien|Fransk Polineesien]] (fransk) * däi [[Wp/frs/Wulkóón-Ailand|Wulkóón-Ailand]] (jóópóónsk) === G === * [[Wp/frs/Gibraltar|Gibraltar]] (briitsk) * [[Wp/frs/Gröynland|Gröynland]] (deensk) * [[Wp/frs/Guadelup|Guadelup]] (fransk) ** [[Wp/frs/Fransk Sünner Martin|Fransk Sünner Martin]] ** [[Wp/frs/Sünner Barthélémy|Sünner Barthélémy]] * [[Wp/frs/Guam|Guam]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Guernsey|Guernsey]] (briitsk) === H === * [[Wp/frs/Heard un däi McDonald-ailâan|Heard un däi McDonald-ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Hongkong|Hongkong]] (skiineesk) === J === * [[Wp/frs/Jan Mayen|Jan Mayen]] (noorsk) * [[Wp/frs/Jarvis|Jarvis]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Jersey|Jersey]] (briitsk) * [[Wp/frs/Johnston|Johnston]] (amerikóónsk) === K === * [[Wp/frs/Kaiman-ailâan|Kaiman-ailâan]](briitsk) * [[Wp/frs/Kanarisk ailâan|Kanarisk ailâan]] (spóónsk) * [[Wp/frs/Köönenkske-Maudland|Köönenkske-Maudland]] (noorsk) * däi [[Wp/frs/Kermadec-ailâan|Kermadec-ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Kingman Reef|Kingman Reef]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Kiribati|Kiribati]] * däi [[Wp/frs/Kokos-ailâan|Kokos-ailâan]] (aaustróólsk) * dat [[Wp/frs/Koraalsee-ailâan Territorium|Koraalsee-ailâan Territorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Kosowo|Kosowo]] (serbsk-monteneegriinsk) === L === * [[Wp/frs/Lord Howe|Lord Howe]] (aaustróólsk) === M === * [[Wp/frs/Macquarie-ailâan|Macquarie-ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Madeeró|Madeeró]] (portugiisisk) * [[Wp/frs/Macau|Macau]] (skiineesk) * [[Wp/frs/Man|Man]] (briitsk) * [[Wp/frs/Martinique|Martinique]] (fransk) * [[Wp/frs/Mayotte|Mayotte]] (fransk) * [[Wp/frs/Midway-ailâan|Midway-ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Minami-Tori|Minami-Tori]] (jóópóónsk) * [[Wp/frs/Montserrat|Montserrat]] (briitsk) === N === * [[Wp/frs/Neerlandsk Antillen|Neerlandsk Antillen]] (neerlandsk) ** [[Wp/frs/Bonaire|Bonaire]] ** [[Wp/frs/Kürasaau|Kürasaau]] ** [[Wp/frs/Neerlandsk Sint Maarten|Neerlandsk Sint Maarten]] ** [[Wp/frs/Saba|Saba]] ** [[Wp/frs/Sünner Eustasius|Sünner Eustasius]] * [[Wp/frs/Näjkaledonien|näjkaledonien]] (fransk) * [[Wp/frs/Niue|Niue]] (neiseilandsk) * däi [[Wp/frs/Noordelk Mariane-ailâan|Noordelk Mariane-ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Norfolk|Norfolk]] (aaustróólsk) === P === * [[Wp/frs/Palmyra|Palmyra]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Póóske-Ailand|Póóske-Ailand]] (skiileensk) * [[Wp/frs/Peter I-Ailand|Peter I-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/Pitcairn-Ailâan|Pitcairn-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Prins-Edward-Ailâan|Prins-Edward-Ailâan]] (süüdóófrikóónsk) * [[Wp/frs/Puorto Riko|Puorto Riko]] (amerikóónsk) === R === * [[Wp/frs/Réunion|Réunion]] (fransk) * [[Wp/frs/Ross-Gestrich|Ross-Gestrich]] (neiseilandsk) === S === * [[Wp/frs/Chilenisk Antarktikó|Chilenisk Antarktikó]] (skiileensk) * [[Wp/frs/Sünner Helena|Sünner Helena]] (briitsk) * [[Wp/frs/Sünner Pierre un Miquelon|Sünner Pierre un Miquelon]] (fransk) * däi [[Wp/frs/Snares-ailâan|Snares-ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Svalbard un Jan Mayen|Svalbard un Jan Mayen]] (noorsk) * [[Wp/frs/Suud-Georgien un däi Suudelk Sandwich-ailâan|Suud-Georgien un däi Suudelk Sandwich-ailâan]] (briitsk) === T === * [[Wp/frs/Tokelau|Tokelau]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Tristan da Cunha|Tristan da Cunha]] (briitsk) * [[Wp/frs/Turks- un Kaikos-ailâan|Turks- un Kaikos-ailâan]] (briitsk) === V === * [[Wp/frs/Vanuatu|Vanuatu]] === W === * [[Wp/frs/Wake|Wake]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Wallis un Futunó|Wallis un Futunó]] (fransk) * [[Wp/frs/Wiinachts-ailand|Wiinachts-ailand]] (aaustróólsk) [[Category:Wp/frs]] lto49bgbhqokrnroro4qchqihwaoz9e 7254401 7254349 2026-07-17T19:40:43Z WikiFayo95 2609576 7254401 wikitext text/x-wiki In disser liest bünt 194 unofhangelk stóóten upnoomen; inklusîiv Taiwóón un Watikóónstad. Disser liest undholt unofhangelk stóóten, man ook unofhangelk gebiiten mit äigen stóótus of ankennen. == Unofhangelk stóóten == === A === * [[File:flag of Afghanistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Afgóónistóón|Afgóónistóón]] * [[File:flag of Albania.svg|20px]] [[Wp/frs/Albóónien|Albóónien]] * [[File:flag of Algeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Algeerien|Algeerien]] * [[File:flag of Andorra.svg|20px]] [[Wp/frs/Andorró|Andorró]] * [[File:flag of Angola.svg|20px]] [[Wp/frs/Angooló|Angooló]] * [[File:flag of Antigua and Barbuda.svg|20px]] [[Wp/frs/Antiguó un Barbuudó|Antiguó un Barbuudó]] * [[File:flag of Argentina.svg|20px]] [[Wp/frs/Argentiinien|Argentiinien]] * [[File:flag of Armenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Armeenien|Armeenien]] * [[File:flag of Australia.svg|20px]] [[Wp/frs/Aaustróólien (land)|Aaustróólien]] * [[File:flag of Azerbaijan.svg|20px]] [[Wp/frs/Aserbaidzjóón|Aserbaidzjóón]] === B === * [[File:flag of the Bahamas.svg|20px]] [[Wp/frs/Bahamas|Bahamas]] * [[File:flag of Bahrain.svg|20px]] [[Wp/frs/Barain|Barain]] * [[File:flag of Bangladesh.svg|20px]] [[Wp/frs/Banglódesk|Banglódesk]] * [[File:flag of Barbados.svg|20px]] [[Wp/frs/Baarbados|Baarbados]] * [[File:flag of Palau.svg|20px]] [[Wp/frs/Póólaau|Póólaau]] * [[File:flag of Belgium.svg|20px]] [[Wp/frs/Belgien|Belgien]] * [[File:flag of Belize.svg|20px]] [[Wp/frs/Beliits|Beliits]] * [[File:flag of Benin.svg|20px]] [[Wp/frs/Beniin|Beniin]] * [[File:flag of Bhutan.svg|20px]] [[Wp/frs/Butóón|Butóón]] * [[File:flag of Bolivia.svg|20px]] [[Wp/frs/Boliiwien|Boliiwien]] * [[File:flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Wp/frs/Bosnien|Bosnien]] * [[File:flag of Botswana.svg|20px]] [[Wp/frs/Botswóónó|Botswóónó]] * [[File:flag of Brazil.svg|20px]] [[Wp/frs/Brasilien|Brasilien]] * [[File:flag of Brunei.svg|20px]] [[Wp/frs/Bruunai|Bruunai]] * [[File:flag of Bulgaria.svg|20px]] [[Wp/frs/Bulgaarien|Bulgaarien]] * [[File:flag of Burkina Faso.svg|20px]] [[Wp/frs/Burkinó Fóóso|Burkinó Fóóso]] * [[File:flag of Burundi.svg|20px]] [[Wp/frs/Burundii|Burundii]] === D === * [[File:flag of Denmark.svg|20px]] [[Wp/frs/Deenmaark|Deenmaark]] * [[File:flag of the Dominican Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Dominikóónsk Republik|Dominikóónsk Republik]] * [[File:flag of Dominica.svg|20px]] [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] * [[File:flag of Germany.svg|20px]] [[Wp/frs/Düütskland|Düütskland]] * [[File:Flag of Djibouti.svg|20px]] [[Wp/frs/Dzjibuuti|Dzjibuuti]] === E === * [[File:flag of Egypt.svg|20px]] [[Wp/frs/Egüpten|Egüpten]] * [[File:flag of Ecuador.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekuadoor|Ekuadoor]] * [[File:flag of Equatorial Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekwóótoorióóel Giineó|Ekwóótoorióóel Giineó]] * [[File:flag of El Salvador.svg|20px]] [[Wp/frs/El Salwadoor|El Salwadoor]] * [[File:Flag of Cote d'Ivoire.svg|20px]] [[Wp/frs/Elvenbäinküest|Elvenbäinküest (Côte d'Ivoire)]] * [[File:flag of Eritrea.svg|20px]] [[Wp/frs/Eritreó|Eritreó]] * [[File:flag of Estonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Estland|Estland]] * [[File:flag of Ethiopia.svg|20px]] [[Wp/frs/Etioopien|Etioopien]] === F === * [[File:flag of the United Arab Emirates.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Aróóbsk Emiróóten|Feräint Aróóbsk Emiróóten]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Köönenkriik|Feräint Köönenkriik fan Grôot Briitanien un Noordirland]] * [[File:flag of the United States.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Stóóten fan Amerikó|Feräint Stóóten fan Amerikó]] * [[File:flag of Fiji.svg|20px]] [[Wp/frs/Fidzji|Fidzji]] * [[File:Flag of the Philippines.svg|20px]] [[Wp/frs/Fiilipiinen|Fiilipiinen]] * [[File:flag of Finland.svg|20px]] [[Wp/frs/Finland|Finland]] * [[File:flag of France.svg|20px]] [[Wp/frs/Frankriik|Frankriik]] === G === * [[File:flag of Gabon.svg|20px]] [[Wp/frs/Gabuun|Gabuun]] * [[File:Flag of The Gambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Gambió|Gambió]] * [[File:flag of Georgia.svg|20px]] [[Wp/frs/Georgien|Georgien]] * [[File:flag of Ghana.svg|20px]] [[Wp/frs/Góónó|Góónó]] * [[File:flag of Grenada.svg|20px]] [[Wp/frs/Grenóódó|Grenóódó]] * [[File:flag of Greece.svg|20px]] [[Wp/frs/Gräikenland|Gräikenland]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Grôot Briitanien|Grôot Briitanien]] ** [[File:flag of England.svg|20px]] [[Wp/frs/Engelland|Engelland]] ** [[File:Ulster_banner.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordirland|Noordirland]] ** [[File:flag of Scotland.svg|20px]] [[Wp/frs/Skotland|Skotland]] ** [[File:flag of Wales.svg|20px]] [[Wp/frs/Wales|Wales]] * [[File:Flag of Guatemala.svg|20px]] [[Wp/frs/Guatemóóló|Guatemóóló]] * [[File:flag of Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó|Giineó]] * [[File:Flag of Guinea-Bissau.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó-Bissaau|Giineó-Bissaau]] * [[File:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wp/frs/Guajaanó|Guajaanó]] === H === * [[File:flag of Haiti.svg|20px]] [[Wp/frs/Haiiti|Haiiti]] * [[File:Flag of Honduras (2022–present).svg|20px]] [[Wp/frs/Honduras|Honduras]] === I === * [[File:flag of Iceland.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisland|Iisland]] * [[File:flag of India.svg|20px]] [[Wp/frs/Injen|Injen]] * [[File:flag of Indonesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Indoneesien|Indoneesien]] * [[File:flag of Iraq.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróók|Iróók]] * [[File:flag of Iran.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróón|Iróón]] * [[File:flag of Ireland.svg|20px]] [[Wp/frs/Irland|Irland]] * [[File:flag of Israel.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisrael|Iisrael]] * [[File:flag of Italy.svg|20px]] [[Wp/frs/Itóóljen|Itóóljen]] === J === * [[File:flag of Jamaica.svg|20px]] [[Wp/frs/Jamaikó|Jamaikó]] * [[File:flag of Japan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jóópóón|Jóópóón]] * [[File:Flag of Yemen.svg|20px]] [[Wp/frs/Jeemen|Jeemen]] * [[File:Flag of Jordan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jordóónien|Jordóónien]] === K === * [[File:Flag of Cambodia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kambodzjó|Kambodzjó]] * [[File:flag of Cameroon.svg|20px]] [[Wp/frs/Kameruun|Kameruun]] * [[File:flag of Canada.svg|20px]] [[Wp/frs/Kanóódó|Kanóódó]] * [[File:flag of Qatar.svg|20px]] [[Wp/frs/Kataar|Kataar]] * [[File:Flag of Kazakhstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kasachstóón|Kasachstóón]] * [[File:Flag of Kenya.svg|20px]] [[Wp/frs/Keenió|Keenió]] * [[File:Flag of Kyrgyzstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kirgistóón|Kirgistóón]] * [[File:Flag of Kiribati.svg|20px]] [[Wp/frs/Kiribóótii|Kiribóótii]] * [[File:flag of Colombia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kolumbien|Kolumbien]] * [[File:Flag of the Comoros.svg|20px]] [[Wp/frs/Komooren|Komooren]] * [[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] [[Wp/frs/Kóóp Werden|Kóóp Werden]] * [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Demokróótsk Republik Kungo|Demokróótsk Republik Kungo]] * [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Republik Kungo|Republik Kungo]] * [[File:flag of Costa Rica.svg|20px]] [[Wp/frs/Kostó Riikó|Kostó Riikó]] * [[File:flag of Croatia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kroóósien|Kroóósien]] * [[File:flag of Cuba.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuubó|Kuubó]] * [[File:Flag of Kuwait.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuwait|Kuwait]] === L === * [[File:flag of Laos.svg|20px]] [[Wp/frs/Laos|Laos]] * [[File:Flag of Lesotho.svg|20px]] [[Wp/frs/Lesooto|Lesooto]] * [[File:flag of Latvia.svg|20px]] [[Wp/frs/Letland|Letland]] * [[File:flag of Lebanon.svg|20px]] [[Wp/frs/Libóónon|Libóónon]] * [[File:flag of Liberia.svg|20px]] [[Wp/frs/Liberió|Liberió]] * [[File:Flag of Libya.svg|20px]] [[Wp/frs/Lüübien|Lüübien]] * [[File:flag of Liechtenstein.svg|20px]] [[Wp/frs/Lichtenstäin|Lichtenstäin]] * [[File:Flag of Lithuania.svg|20px]] [[Wp/frs/Litaauen|Litaauen]] * [[File:Flag of Luxembourg.svg|20px]] [[Wp/frs/Luksembörğ|Luksembörğ]] === M === * [[File:flag of Madagascar.svg|20px]] [[Wp/frs/Madóógaskaar|Madóógaskaar]] * [[File:flag of Malawi.svg|20px]] [[Wp/frs/Malóówi|Malóówi]] * [[File:Flag of Maldives.svg|20px]] [[Wp/frs/Malediiwen|Malediiwen]] * [[File:Flag of Malaysia.svg|20px]] [[Wp/frs/Malaisió|Malaisió]] * [[File:flag of Mali.svg|20px]] [[Wp/frs/Móóli|Móóli]] * [[File:flag of Malta.svg|20px]] [[Wp/frs/Maltó|Maltó]] * [[File:Flag of Morocco.svg|20px]] [[Wp/frs/Marokko|Marokko]] * [[File:Flag of the Marshall Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Marskalailâan|Marskalailâan]] * [[File:flag of North Macedonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordmatsedoonien|Noordmatsedoonien]] * [[File:flag of Mauritania.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauretóónien|Maauretóónien]] * [[File:Flag of Mauritius.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauriitsius|Maauriitsius]] * [[File:flag of Mexico.svg|20px]] [[Wp/frs/Meksiko|Meksiko]] * [[File:Flag_of_Federated_States_of_Micronesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Mikroneesien|Mikroneesien]] * [[File:Flag of Moldova.svg|20px]] [[Wp/frs/Moldóówien|Moldóówien]] * [[File:flag of Monaco.svg|20px]] [[Wp/frs/Monako|Monako]] * [[File:flag of Mongolia.svg|20px]] [[Wp/frs/Mongolai|Mongolai]] * [[File:flag of Montenegro.svg|20px]] [[Wp/frs/Monteneegro|Monteneegro]] * [[File:flag of Mozambique.svg|20px]] [[Wp/frs/Mosambik|Mosambik]] * [[File:flag of Myanmar.svg|20px]] [[Wp/frs/Mjanmaar|Mjanmaar]] (Burmó) === N === * [[File:flag of New Zealand.svg|20px]] [[Wp/frs/Neiseiland|Neiseiland]] * [[File:flag of Namibia.svg|20px]] [[Wp/frs/Namibió|Namibió]] * [[File:flag of Nauru.svg|20px]] [[Wp/frs/Naauru|Naauru]] * [[File:flag of Nepal.svg|20px]] [[Wp/frs/Nepóól|Nepóól]] * [[File:flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Wp/frs/Neerland|Neerland]] * [[File:flag of Niger.svg|20px]] [[Wp/frs/Niiger|Niiger]] * [[File:flag of Nigeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Niigeerió|Niigeerió]] * [[File:flag of Nicaragua.svg|20px]] [[Wp/frs/Nikaraaguó|Nikaraaguó]] * [[File:flag of North Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordkoreó|Noordkoreó]] * [[File:flag of Norway.svg|20px]] [[Wp/frs/Nörweegen|Nörweegen]] === O === * [[File:flag of Oman.svg|20px]] [[Wp/frs/Omóón|Omóón]] * [[File:flag of Austria.svg|20px]] [[Wp/frs/Öösterriik|Öösterriik]] * [[File:flag of East Timor.svg|20px]] [[Wp/frs/Oosttiimor|Oosttiimor]] === P === * [[File:flag of Pakistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Pakistóón|Pakistóón]] * [[File:flag of Palestine.svg|20px]] [[Wp/frs/Palestiinó|Palestiinó]] * [[File:flag of Panama.svg|20px]] [[Wp/frs/Panómó|Panómó]] * [[File:Flag of Papua New Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Papuó-Neigiineó|Papuó-Neigiineó]] * [[File:flag of Paraguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Parógwai|Parógwai]] * [[File:flag of Peru.svg|20px]] [[Wp/frs/Peru|Peru]] * [[File:flag of Poland.svg|20px]] [[Wp/frs/Poolen|Poolen]] * [[File:flag of Portugal.svg|20px]] [[Wp/frs/Portugal|Portugal]] === R === * [[File:flag of Romania.svg|20px]] [[Wp/frs/Rumeenien|Rumeenien]] * [[File:flag of Rwanda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ruandó|Ruandó]] * [[File:flag of Russia.svg|20px]] [[Wp/frs/Rusland|Rusland]] === S === * [[File:Flag of the Solomon Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Salomoonen|Salomoonen]] * [[File:Flag of Zambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sambia|Sambia]] * [[File:flag of Samoa.svg|20px]] [[Wp/frs/Samoó|Samoó]] * [[File:flag of San Marino.svg|20px]] [[Wp/frs/San Mariino|San Mariino]] * [[File:Flag of Sao Tome and Principe.svg|20px]] [[Wp/frs/Sao Tumee un Prinsiipee|Sao Tumee un Prinsiipee]] * [[File:flag of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Wp/frs/Saaudi-Aróóbien|Saaudi-Aróóbien]] * [[File:Flag of the Seychelles.svg|20px]] [[Wp/frs/Seisjellen|Seisjellen]] * [[File:flag of Senegal.svg|20px]] [[Wp/frs/Senegóól|Senegóól]] * [[File:Flag_of_Serbia.svg|20px]] [[Wp/frs/Serbien|Serbien]] * [[File:flag of Sierra Leone.svg|20px]] [[Wp/frs/Sierró Leôon|Sierró Leôon]] * [[File:Flag of Zimbabwe.svg|20px]] [[Wp/frs/Simbabwe|Simbabwe]] * [[File:Flag of Singapore.svg|20px]] [[Wp/frs/Singópur|Singópur]] * [[File:flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|20px]] [[Wp/frs/Sankt Winsent un Grenóódiinen|Sankt Winsent un Grenóódiinen]] * [[File:flag of Saint Kitts and Nevis.svg|20px]] [[Wp/frs/Sankt Kits|Sankt Kits]] * [[File:Flag of Saint Lucia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sankt Lusió|Sankt Lusió]] * [[File:flag of Syria.svg|20px]] [[Wp/frs/Süürien|Süürien]] * [[File:Flag of Chile.svg|20px]] [[Wp/frs/Skîil|Skîil]] * [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Skiinó|Folksrepublik Skiinó]] * [[File:flag of Slovenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sloweenien|Sloweenien]] * [[File:flag of Slovakia.svg|20px]] [[Wp/frs/Slowóókai|Slowóókai]] * [[File:flag of Somalia.svg|20px]] [[Wp/frs/Somóólió|Somóólió]] * [[File:flag of Spain.svg|20px]] [[Wp/frs/Spóónjen|Spóónjen]] * [[File:flag of Sri Lanka.svg|20px]] [[Wp/frs/Sri Lankó|Sri Lankó]] * [[File:flag of South Africa.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdóófrikó|Süüdóófrikó]] * [[File:flag of South Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdkoreó|Süüdkoreó]] * [[File:flag of Sudan.svg|20px]] [[Wp/frs/Sudóón|Sudóón]] * [[File:Flag of Suriname.svg|20px]] [[Wp/frs/Sürinóóm|Sürinóóm]] * [[File:flag of Swaziland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swóósiland|Swóósiland]] * [[File:flag of Sweden.svg|20px]] [[Wp/frs/Sweeden|Sweeden]] * [[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swiits|Swiits]] === T === * [[File:Flag of Tajikistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Tadzjikistóón|Tadzjikistóón]] * [[File:Flag of the Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Taiwóón|Taiwóón]] * [[File:flag of Tanzania.svg|20px]] [[Wp/frs/Tansanió|Tansanió]] * [[File:flag of Thailand.svg|20px]] [[Wp/frs/Tailand|Tailand]] * [[File:flag of Togo.svg|20px]] [[Wp/frs/Toogo|Toogo]] * [[File:flag of Tonga.svg|20px]] [[Wp/frs/Tongó|Tongó]] * [[File:flag of Trinidad and Tobago.svg|20px]] [[Wp/frs/Trinidad un Tobaago|Trinidad un Tobaago]] * [[File:Flag of the Central African Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsentróólóófrikóónsk Republik|Tsentróólóófrikóónsk Republik]] * [[File:flag of Chad.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjad|Tsjad]] * [[File:Flag of the Czech Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjechien|Tsjechien]] * [[File:flag of Cyprus.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsüüpern|Tsüüpern]] * [[File:Flag of Tunisia.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuneesien|Tuneesien]] * [[File:flag of Turkey.svg|20px]] [[Wp/frs/Türkai|Türkai]] * [[File:flag of Turkmenistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Turkmeenistóón|Turkmeenistóón]] * [[File:flag of Tuvalu.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuwóólu|Tuwóólu]] === U === * [[File:flag of Uganda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ugandó|Ugandó]] * [[File:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Wp/frs/Ukrâajn|Ukrâajn]] * [[File:flag of Hungary.svg|20px]] [[Wp/frs/Ungorn|Ungorn]] * [[File:flag of Uruguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Urugwai|Urugwai]] * [[File:flag of Uzbekistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Usbeekistóón|Usbeekistóón]] === V === * [[File:Flag of Vanuatu.svg|20px]] [[Wp/frs/Wanuóótu|Wanuóótu]] * [[File:flag of the Vatican City.svg|20px]] [[Wp/frs/Watikóónstad|Watikóónstad]] * [[File:flag of Venezuela.svg|20px]] [[Wp/frs/Wenetsueeló|Wenetsueeló]] * [[File:flag of Vietnam.svg|20px]] [[Wp/frs/Wjetnam|Wjetnam]] === W === * [[File:flag of Western Sahara.svg|20px]] [[Wp/frs/Westsaharó|Westsaharó]] * [[File:flag of Belarus.svg|20px]] [[Wp/frs/Witrusland|Witrusland]] == Unofhangelk gebiiten == === A === * [[Wp/frs/Adelieland|Adelieland]] * [[Wp/frs/Åland-Ailâan|Åland-Ailâan]] (finsk) * [[Wp/frs/Amerikóónsk Jüfferailâan|Amerikóónsk Jüfferailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Amerikóónsk Samoó|Amerikóónsk Samoó]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Amsterdam-Ailand|Amsterdam-Ailand]] * [[Wp/frs/Anguilló|Anguilló]] (briitsk) * [[Wp/frs/Antarktis|Antarktis]] * [[Wp/frs/Antipooden-Ailâan|Antipooden-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Argentinisk Antarktikó|Argentinisk Antarktikó]] (argentiinsk) * [[Wp/frs/Aruubó|Aruubó]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Ascension|Ascension]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ashmore- un Cartier-Ailâan|Ashmore- un Cartier-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Auckland-Ailâan|Auckland-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Aaustróólsk Antarktisk Territoorium|Aaustróólsk Antarktisk Territoorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Atsooren|Atsooren]] (portugiisk) === B === * [[Wp/frs/Baker un Howland|Baker un Howland]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Bermuudó|Bermuudó]] (briitsk) * [[Wp/frs/Boniin-Ailâan|Boniin-Ailâan]] (jóópóónsk) * [[Wp/frs/Bounty-Ailâan|Bounty-Ailâan]] (neiseilandisk) * [[Wp/frs/Bouvet-Ailand|Bouvet-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/BBriitsk Antarktisk Territoorium|BBriitsk Antarktisk Territoorium]] (briitsk) * [[Wp/frs/Briitsk Jüfferailâan|Briitsk Jüfferailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium|Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium]] (briitsk) === C === * [[Wp/frs/Campbell-Ailâan|Campbell-Ailâan]] (neiseilandsk) * Tsjaagos-Ailâan (Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium]] (briitsk) * [[Wp/frs/Chatham-Ailâan|Chatham-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Clipperton|Clipperton]] * [[Wp/frs/Cook-Ailâan|Cook-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Crozet-Ailâan|Crozet-Ailâan]] === D === * [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] === F === * [[Wp/frs/Falkland-Ailâan|Falkland-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ferör|Ferör]] (deensk) * [[Wp/frs/Fransk Guajaanó|Fransk Guajaanó]] (fransk) * [[Wp/frs/Fransk Polineesien|Fransk Polineesien]] (fransk) * [[Wp/frs/Fransk Sint Maarten|Fransk Sint Maarten]] === G === * [[Wp/frs/Gibraltaar|Gibraltaar]] (briitsk) * [[Wp/frs/Gröynland|Gröynland]] (deensk) * [[Wp/frs/Guadólûup|Guadólûup]] (fransk) * [[Wp/frs/Guam|Guam]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Guernsey|Guernsey]] (briitsk) === H === * [[Wp/frs/Heard un McDonald-Ailâan|Heard un McDonald-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Hongkong|Hongkong]] (skiineesk) === J === * [[Wp/frs/Jâan Maajen|Jâan Maajen]] (noorsk) * [[Wp/frs/Jarvis|Jarvis]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Jersey|Jersey]] (briitsk) * [[Wp/frs/Johnston|Johnston]] (amerikóónsk) === K === * [[Wp/frs/Kaiman-Ailâan|Kaiman-Ailâan]](briitsk) * [[Wp/frs/Kanaarsk Ailâan|Kanaarsk Ailâan]] (spóónsk) * [[Wp/frs/Köönenkske-Maud-Land|Köönenkske-Maud-Land]] (noorsk) * [[Wp/frs/Kergueelen-Ailâan|Kergueelen-Ailâan]] * [[Wp/frs/Kermadec-Ailâan|Kermadec-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Kingmanreef|Kingmanreef]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Kiribóótii|Kiribóótii]] * [[Wp/frs/Kookus-Ailâan|Kookus-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Krallenseiailâan Territoorium|Krallenseiailâan Territoorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Kosowo|Kosowo]] (serbsk-monteneegriinsk) === L === * [[Wp/frs/Lord Howe|Lord Howe]] (aaustróólsk) === M === * [[Wp/frs/Macquarie-Ailâan|Macquarie-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Madeeró|Madeeró]] (portugiisisk) * [[Wp/frs/Makaau|Makaau]] (skiineesk) * [[Wp/frs/Man|Man]] (briitsk) * [[Wp/frs/Matinik|Matinik]] (fransk) * [[Wp/frs/Majot|Majot]] (fransk) * [[Wp/frs/Midway-Ailâan|Midway-Ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Minami-Torishima|Minami-Torishima]] (jóópóónsk) * [[Wp/frs/Montserrat|Montserrat]] (briitsk) === N === * [[Wp/frs/Neerlandsk Antillen|Neerlandsk Antillen]] (neerlandsk) ** [[Wp/frs/Boneer|Boneer]] ** [[Wp/frs/Kürasaau|Kürasaau]] ** [[Wp/frs/Neerlandsk Sint Maarten|Neerlandsk Sint Maarten]] ** [[Wp/frs/Saabó|Saabó]] ** [[Wp/frs/Sint Eustatius|Sint Eustatius]] * [[Wp/frs/Neikaledoonien|Neikaledoonien]] (fransk) * [[Wp/frs/Niue|Niue]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Noordelk Mariane-Ailâan|Noordelk Mariane-Ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Norfolk|Norfolk]] (aaustróólsk) === P === * [[Wp/frs/Palmyra|Palmyra]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Póóske-Ailand|Póóske-Ailand]] (skiileensk) * [[Wp/frs/Peter I-Ailand|Peter I-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/Pitcairn-Ailâan|Pitcairn-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Prins-Edward-Ailâan|Prins-Edward-Ailâan]] (süüdóófrikóónsk) * [[Wp/frs/Puorto Riko|Puorto Riko]] (amerikóónsk) === R === * [[Wp/frs/Réunion|Réunion]] (fransk) * [[Wp/frs/Ross-Gestrich|Ross-Gestrich]] (neiseilandsk) === S === * [[Wp/frs/Chilenisk Antarktikó|Chilenisk Antarktikó]] (skiileensk) * [[Wp/frs/Sünner Helena|Sünner Helena]] (briitsk) * [[Wp/frs/Sünner Pierre un Miquelon|Sünner Pierre un Miquelon]] (fransk) * däi [[Wp/frs/Snares-ailâan|Snares-ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Svalbard un Jan Mayen|Svalbard un Jan Mayen]] (noorsk) * [[Wp/frs/Sünner-Paaul-Ailand|Sünner-Paaul-Ailand]] * [[Wp/frs/Süüd-Georgien un däi Süüdelk Sandwich-Ailâan|Süüd-Georgien un däi Süüdelk Sandwich-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Saint-Barthélemy|Saint-Barthélemy]] === T === * [[Wp/frs/Tokelau|Tokelau]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Tristan da Cunha|Tristan da Cunha]] (briitsk) * [[Wp/frs/Turks- un Kaikos-ailâan|Turks- un Kaikos-ailâan]] (briitsk) === V === * [[Wp/frs/Vanuatu|Vanuatu]] === W === * [[Wp/frs/Wake|Wake]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Wallis un Futunó|Wallis un Futunó]] (fransk) * [[Wp/frs/Wiinachts-ailand|Wiinachts-ailand]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Wulkóón-Ailand|Wulkóón-Ailand]] (jóópóónsk) [[Category:Wp/frs]] h0smk3iiczqram2dxfucpql977h4v4t 7254412 7254401 2026-07-17T20:00:36Z WikiFayo95 2609576 7254412 wikitext text/x-wiki In disser liest bünt 194 unofhangelk stóóten upnoomen; inklusîiv Taiwóón un Watikóónstad. Disser liest undholt unofhangelk stóóten, man ook unofhangelk gebiiten mit äigen stóótus of ankennen. == Unofhangelk stóóten == === A === * [[File:flag of Afghanistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Afgóónistóón|Afgóónistóón]] * [[File:flag of Albania.svg|20px]] [[Wp/frs/Albóónien|Albóónien]] * [[File:flag of Algeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Algeerien|Algeerien]] * [[File:flag of Andorra.svg|20px]] [[Wp/frs/Andorró|Andorró]] * [[File:flag of Angola.svg|20px]] [[Wp/frs/Angooló|Angooló]] * [[File:flag of Antigua and Barbuda.svg|20px]] [[Wp/frs/Antiguó un Barbuudó|Antiguó un Barbuudó]] * [[File:flag of Argentina.svg|20px]] [[Wp/frs/Argentiinien|Argentiinien]] * [[File:flag of Armenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Armeenien|Armeenien]] * [[File:flag of Australia.svg|20px]] [[Wp/frs/Aaustróólien (land)|Aaustróólien]] * [[File:flag of Azerbaijan.svg|20px]] [[Wp/frs/Aserbaidzjóón|Aserbaidzjóón]] === B === * [[File:flag of the Bahamas.svg|20px]] [[Wp/frs/Bahamas|Bahamas]] * [[File:flag of Bahrain.svg|20px]] [[Wp/frs/Barain|Barain]] * [[File:flag of Bangladesh.svg|20px]] [[Wp/frs/Banglódesk|Banglódesk]] * [[File:flag of Barbados.svg|20px]] [[Wp/frs/Baarbados|Baarbados]] * [[File:flag of Palau.svg|20px]] [[Wp/frs/Póólaau|Póólaau]] * [[File:flag of Belgium.svg|20px]] [[Wp/frs/Belgien|Belgien]] * [[File:flag of Belize.svg|20px]] [[Wp/frs/Beliits|Beliits]] * [[File:flag of Benin.svg|20px]] [[Wp/frs/Beniin|Beniin]] * [[File:flag of Bhutan.svg|20px]] [[Wp/frs/Butóón|Butóón]] * [[File:flag of Bolivia.svg|20px]] [[Wp/frs/Boliiwien|Boliiwien]] * [[File:flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Wp/frs/Bosnien|Bosnien]] * [[File:flag of Botswana.svg|20px]] [[Wp/frs/Botswóónó|Botswóónó]] * [[File:flag of Brazil.svg|20px]] [[Wp/frs/Brasilien|Brasilien]] * [[File:flag of Brunei.svg|20px]] [[Wp/frs/Bruunai|Bruunai]] * [[File:flag of Bulgaria.svg|20px]] [[Wp/frs/Bulgaarien|Bulgaarien]] * [[File:flag of Burkina Faso.svg|20px]] [[Wp/frs/Burkinó Fóóso|Burkinó Fóóso]] * [[File:flag of Burundi.svg|20px]] [[Wp/frs/Burundii|Burundii]] === D === * [[File:flag of Denmark.svg|20px]] [[Wp/frs/Deenmaark|Deenmaark]] * [[File:flag of the Dominican Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Dominikóónsk Republik|Dominikóónsk Republik]] * [[File:flag of Dominica.svg|20px]] [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] * [[File:flag of Germany.svg|20px]] [[Wp/frs/Düütskland|Düütskland]] * [[File:Flag of Djibouti.svg|20px]] [[Wp/frs/Dzjibuuti|Dzjibuuti]] === E === * [[File:flag of Egypt.svg|20px]] [[Wp/frs/Egüpten|Egüpten]] * [[File:flag of Ecuador.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekuadoor|Ekuadoor]] * [[File:flag of Equatorial Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekwóótoorióóel Giineó|Ekwóótoorióóel Giineó]] * [[File:flag of El Salvador.svg|20px]] [[Wp/frs/El Salwadoor|El Salwadoor]] * [[File:Flag of Cote d'Ivoire.svg|20px]] [[Wp/frs/Elvenbäinküest|Elvenbäinküest (Côte d'Ivoire)]] * [[File:flag of Eritrea.svg|20px]] [[Wp/frs/Eritreó|Eritreó]] * [[File:flag of Estonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Estland|Estland]] * [[File:flag of Ethiopia.svg|20px]] [[Wp/frs/Etioopien|Etioopien]] === F === * [[File:flag of the United Arab Emirates.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Aróóbsk Emiróóten|Feräint Aróóbsk Emiróóten]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Köönenkriik|Feräint Köönenkriik fan Grôot Briitanien un Noordirland]] * [[File:flag of the United States.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Stóóten fan Amerikó|Feräint Stóóten fan Amerikó]] * [[File:flag of Fiji.svg|20px]] [[Wp/frs/Fidzji|Fidzji]] * [[File:Flag of the Philippines.svg|20px]] [[Wp/frs/Fiilipiinen|Fiilipiinen]] * [[File:flag of Finland.svg|20px]] [[Wp/frs/Finland|Finland]] * [[File:flag of France.svg|20px]] [[Wp/frs/Frankriik|Frankriik]] === G === * [[File:flag of Gabon.svg|20px]] [[Wp/frs/Gabuun|Gabuun]] * [[File:Flag of The Gambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Gambió|Gambió]] * [[File:flag of Georgia.svg|20px]] [[Wp/frs/Georgien|Georgien]] * [[File:flag of Ghana.svg|20px]] [[Wp/frs/Góónó|Góónó]] * [[File:flag of Grenada.svg|20px]] [[Wp/frs/Grenóódó|Grenóódó]] * [[File:flag of Greece.svg|20px]] [[Wp/frs/Gräikenland|Gräikenland]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Grôot Briitanien|Grôot Briitanien]] ** [[File:flag of England.svg|20px]] [[Wp/frs/Engelland|Engelland]] ** [[File:Ulster_banner.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordirland|Noordirland]] ** [[File:flag of Scotland.svg|20px]] [[Wp/frs/Skotland|Skotland]] ** [[File:flag of Wales.svg|20px]] [[Wp/frs/Wales|Wales]] * [[File:Flag of Guatemala.svg|20px]] [[Wp/frs/Guatemóóló|Guatemóóló]] * [[File:flag of Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó|Giineó]] * [[File:Flag of Guinea-Bissau.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó-Bissaau|Giineó-Bissaau]] * [[File:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wp/frs/Guajaanó|Guajaanó]] === H === * [[File:flag of Haiti.svg|20px]] [[Wp/frs/Haiiti|Haiiti]] * [[File:Flag of Honduras (2022–present).svg|20px]] [[Wp/frs/Honduras|Honduras]] === I === * [[File:flag of Iceland.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisland|Iisland]] * [[File:flag of India.svg|20px]] [[Wp/frs/Injen|Injen]] * [[File:flag of Indonesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Indoneesien|Indoneesien]] * [[File:flag of Iraq.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróók|Iróók]] * [[File:flag of Iran.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróón|Iróón]] * [[File:flag of Ireland.svg|20px]] [[Wp/frs/Irland|Irland]] * [[File:flag of Israel.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisrael|Iisrael]] * [[File:flag of Italy.svg|20px]] [[Wp/frs/Itóóljen|Itóóljen]] === J === * [[File:flag of Jamaica.svg|20px]] [[Wp/frs/Jamaikó|Jamaikó]] * [[File:flag of Japan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jóópóón|Jóópóón]] * [[File:Flag of Yemen.svg|20px]] [[Wp/frs/Jeemen|Jeemen]] * [[File:Flag of Jordan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jordóónien|Jordóónien]] === K === * [[File:Flag of Cambodia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kambodzjó|Kambodzjó]] * [[File:flag of Cameroon.svg|20px]] [[Wp/frs/Kameruun|Kameruun]] * [[File:flag of Canada.svg|20px]] [[Wp/frs/Kanóódó|Kanóódó]] * [[File:flag of Qatar.svg|20px]] [[Wp/frs/Kataar|Kataar]] * [[File:Flag of Kazakhstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kasachstóón|Kasachstóón]] * [[File:Flag of Kenya.svg|20px]] [[Wp/frs/Keenió|Keenió]] * [[File:Flag of Kyrgyzstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kirgistóón|Kirgistóón]] * [[File:Flag of Kiribati.svg|20px]] [[Wp/frs/Kiribóótii|Kiribóótii]] * [[File:flag of Colombia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kolumbien|Kolumbien]] * [[File:Flag of the Comoros.svg|20px]] [[Wp/frs/Komooren|Komooren]] * [[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] [[Wp/frs/Kóóp Werden|Kóóp Werden]] * [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Demokróótsk Republik Kungo|Demokróótsk Republik Kungo]] * [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Republik Kungo|Republik Kungo]] * [[File:flag of Costa Rica.svg|20px]] [[Wp/frs/Kostó Riikó|Kostó Riikó]] * [[File:flag of Croatia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kroóósien|Kroóósien]] * [[File:flag of Cuba.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuubó|Kuubó]] * [[File:Flag of Kuwait.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuwait|Kuwait]] === L === * [[File:flag of Laos.svg|20px]] [[Wp/frs/Laos|Laos]] * [[File:Flag of Lesotho.svg|20px]] [[Wp/frs/Lesooto|Lesooto]] * [[File:flag of Latvia.svg|20px]] [[Wp/frs/Letland|Letland]] * [[File:flag of Lebanon.svg|20px]] [[Wp/frs/Libóónon|Libóónon]] * [[File:flag of Liberia.svg|20px]] [[Wp/frs/Liberió|Liberió]] * [[File:Flag of Libya.svg|20px]] [[Wp/frs/Lüübien|Lüübien]] * [[File:flag of Liechtenstein.svg|20px]] [[Wp/frs/Lichtenstäin|Lichtenstäin]] * [[File:Flag of Lithuania.svg|20px]] [[Wp/frs/Litaauen|Litaauen]] * [[File:Flag of Luxembourg.svg|20px]] [[Wp/frs/Luksembörğ|Luksembörğ]] === M === * [[File:flag of Madagascar.svg|20px]] [[Wp/frs/Madóógaskaar|Madóógaskaar]] * [[File:flag of Malawi.svg|20px]] [[Wp/frs/Malóówi|Malóówi]] * [[File:Flag of Maldives.svg|20px]] [[Wp/frs/Malediiwen|Malediiwen]] * [[File:Flag of Malaysia.svg|20px]] [[Wp/frs/Malaisió|Malaisió]] * [[File:flag of Mali.svg|20px]] [[Wp/frs/Móóli|Móóli]] * [[File:flag of Malta.svg|20px]] [[Wp/frs/Maltó|Maltó]] * [[File:Flag of Morocco.svg|20px]] [[Wp/frs/Marokko|Marokko]] * [[File:Flag of the Marshall Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Marskalailâan|Marskalailâan]] * [[File:flag of North Macedonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordmatsedoonien|Noordmatsedoonien]] * [[File:flag of Mauritania.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauretóónien|Maauretóónien]] * [[File:Flag of Mauritius.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauriitsius|Maauriitsius]] * [[File:flag of Mexico.svg|20px]] [[Wp/frs/Meksiko|Meksiko]] * [[File:Flag_of_Federated_States_of_Micronesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Mikroneesien|Mikroneesien]] * [[File:Flag of Moldova.svg|20px]] [[Wp/frs/Moldóówien|Moldóówien]] * [[File:flag of Monaco.svg|20px]] [[Wp/frs/Monako|Monako]] * [[File:flag of Mongolia.svg|20px]] [[Wp/frs/Mongolai|Mongolai]] * [[File:flag of Montenegro.svg|20px]] [[Wp/frs/Monteneegro|Monteneegro]] * [[File:flag of Mozambique.svg|20px]] [[Wp/frs/Mosambik|Mosambik]] * [[File:flag of Myanmar.svg|20px]] [[Wp/frs/Mjanmaar|Mjanmaar]] (Burmó) === N === * [[File:flag of New Zealand.svg|20px]] [[Wp/frs/Neiseiland|Neiseiland]] * [[File:flag of Namibia.svg|20px]] [[Wp/frs/Namibió|Namibió]] * [[File:flag of Nauru.svg|20px]] [[Wp/frs/Naauru|Naauru]] * [[File:flag of Nepal.svg|20px]] [[Wp/frs/Nepóól|Nepóól]] * [[File:flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Wp/frs/Neerland|Neerland]] * [[File:flag of Niger.svg|20px]] [[Wp/frs/Niiger|Niiger]] * [[File:flag of Nigeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Niigeerió|Niigeerió]] * [[File:flag of Nicaragua.svg|20px]] [[Wp/frs/Nikaraaguó|Nikaraaguó]] * [[File:flag of North Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordkoreó|Noordkoreó]] * [[File:flag of Norway.svg|20px]] [[Wp/frs/Nörweegen|Nörweegen]] === O === * [[File:flag of Oman.svg|20px]] [[Wp/frs/Omóón|Omóón]] * [[File:flag of Austria.svg|20px]] [[Wp/frs/Öösterriik|Öösterriik]] * [[File:flag of East Timor.svg|20px]] [[Wp/frs/Oosttiimor|Oosttiimor]] === P === * [[File:flag of Pakistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Pakistóón|Pakistóón]] * [[File:flag of Palestine.svg|20px]] [[Wp/frs/Palestiinó|Palestiinó]] * [[File:flag of Panama.svg|20px]] [[Wp/frs/Panómó|Panómó]] * [[File:Flag of Papua New Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Papuó-Neigiineó|Papuó-Neigiineó]] * [[File:flag of Paraguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Parógwai|Parógwai]] * [[File:flag of Peru.svg|20px]] [[Wp/frs/Peru|Peru]] * [[File:flag of Poland.svg|20px]] [[Wp/frs/Poolen|Poolen]] * [[File:flag of Portugal.svg|20px]] [[Wp/frs/Portugal|Portugal]] === R === * [[File:flag of Romania.svg|20px]] [[Wp/frs/Rumeenien|Rumeenien]] * [[File:flag of Rwanda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ruandó|Ruandó]] * [[File:flag of Russia.svg|20px]] [[Wp/frs/Rusland|Rusland]] === S === * [[File:Flag of the Solomon Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Salomoonen|Salomoonen]] * [[File:Flag of Zambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sambia|Sambia]] * [[File:flag of Samoa.svg|20px]] [[Wp/frs/Samoó|Samoó]] * [[File:flag of San Marino.svg|20px]] [[Wp/frs/San Mariino|San Mariino]] * [[File:Flag of Sao Tome and Principe.svg|20px]] [[Wp/frs/Sao Tumee un Prinsiipee|Sao Tumee un Prinsiipee]] * [[File:flag of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Wp/frs/Saaudi-Aróóbien|Saaudi-Aróóbien]] * [[File:Flag of the Seychelles.svg|20px]] [[Wp/frs/Seisjellen|Seisjellen]] * [[File:flag of Senegal.svg|20px]] [[Wp/frs/Senegóól|Senegóól]] * [[File:Flag_of_Serbia.svg|20px]] [[Wp/frs/Serbien|Serbien]] * [[File:flag of Sierra Leone.svg|20px]] [[Wp/frs/Sierró Leôon|Sierró Leôon]] * [[File:Flag of Zimbabwe.svg|20px]] [[Wp/frs/Simbabwe|Simbabwe]] * [[File:Flag of Singapore.svg|20px]] [[Wp/frs/Singópur|Singópur]] * [[File:flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|20px]] [[Wp/frs/Sankt Winsent un Grenóódiinen|Sankt Winsent un Grenóódiinen]] * [[File:flag of Saint Kitts and Nevis.svg|20px]] [[Wp/frs/Sankt Kits|Sankt Kits]] * [[File:Flag of Saint Lucia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sankt Lusió|Sankt Lusió]] * [[File:flag of Syria.svg|20px]] [[Wp/frs/Süürien|Süürien]] * [[File:Flag of Chile.svg|20px]] [[Wp/frs/Skîil|Skîil]] * [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Skiinó|Folksrepublik Skiinó]] * [[File:flag of Slovenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sloweenien|Sloweenien]] * [[File:flag of Slovakia.svg|20px]] [[Wp/frs/Slowóókai|Slowóókai]] * [[File:flag of Somalia.svg|20px]] [[Wp/frs/Somóólió|Somóólió]] * [[File:flag of Spain.svg|20px]] [[Wp/frs/Spóónjen|Spóónjen]] * [[File:flag of Sri Lanka.svg|20px]] [[Wp/frs/Sri Lankó|Sri Lankó]] * [[File:flag of South Africa.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdóófrikó|Süüdóófrikó]] * [[File:flag of South Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdkoreó|Süüdkoreó]] * [[File:flag of Sudan.svg|20px]] [[Wp/frs/Sudóón|Sudóón]] * [[File:Flag of Suriname.svg|20px]] [[Wp/frs/Sürinóóm|Sürinóóm]] * [[File:flag of Swaziland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swóósiland|Swóósiland]] * [[File:flag of Sweden.svg|20px]] [[Wp/frs/Sweeden|Sweeden]] * [[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swiits|Swiits]] === T === * [[File:Flag of Tajikistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Tadzjikistóón|Tadzjikistóón]] * [[File:Flag of the Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Taiwóón|Taiwóón]] * [[File:flag of Tanzania.svg|20px]] [[Wp/frs/Tansanió|Tansanió]] * [[File:flag of Thailand.svg|20px]] [[Wp/frs/Tailand|Tailand]] * [[File:flag of Togo.svg|20px]] [[Wp/frs/Toogo|Toogo]] * [[File:flag of Tonga.svg|20px]] [[Wp/frs/Tongó|Tongó]] * [[File:flag of Trinidad and Tobago.svg|20px]] [[Wp/frs/Trinidad un Tobaago|Trinidad un Tobaago]] * [[File:Flag of the Central African Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsentróólóófrikóónsk Republik|Tsentróólóófrikóónsk Republik]] * [[File:flag of Chad.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjad|Tsjad]] * [[File:Flag of the Czech Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjechien|Tsjechien]] * [[File:flag of Cyprus.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsüüpern|Tsüüpern]] * [[File:Flag of Tunisia.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuneesien|Tuneesien]] * [[File:flag of Turkey.svg|20px]] [[Wp/frs/Türkai|Türkai]] * [[File:flag of Turkmenistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Turkmeenistóón|Turkmeenistóón]] * [[File:flag of Tuvalu.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuwóólu|Tuwóólu]] === U === * [[File:flag of Uganda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ugandó|Ugandó]] * [[File:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Wp/frs/Ukrâajn|Ukrâajn]] * [[File:flag of Hungary.svg|20px]] [[Wp/frs/Ungorn|Ungorn]] * [[File:flag of Uruguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Urugwai|Urugwai]] * [[File:flag of Uzbekistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Usbeekistóón|Usbeekistóón]] === V === * [[File:Flag of Vanuatu.svg|20px]] [[Wp/frs/Wanuóótu|Wanuóótu]] * [[File:flag of the Vatican City.svg|20px]] [[Wp/frs/Watikóónstad|Watikóónstad]] * [[File:flag of Venezuela.svg|20px]] [[Wp/frs/Wenetsueeló|Wenetsueeló]] * [[File:flag of Vietnam.svg|20px]] [[Wp/frs/Wjetnam|Wjetnam]] === W === * [[File:flag of Western Sahara.svg|20px]] [[Wp/frs/Westsaharó|Westsaharó]] * [[File:flag of Belarus.svg|20px]] [[Wp/frs/Witrusland|Witrusland]] == Unofhangelk gebiiten == === A === * [[Wp/frs/Adelieland|Adelieland]] * [[Wp/frs/Åland-Ailâan|Åland-Ailâan]] (finsk) * [[Wp/frs/Amerikóónsk Jüfferailâan|Amerikóónsk Jüfferailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Amerikóónsk Samoó|Amerikóónsk Samoó]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Amsterdam-Ailand|Amsterdam-Ailand]] * [[Wp/frs/Anguilló|Anguilló]] (briitsk) * [[Wp/frs/Antarktis|Antarktis]] * [[Wp/frs/Antipooden-Ailâan|Antipooden-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Argentinisk Antarktikó|Argentinisk Antarktikó]] (argentiinsk) * [[Wp/frs/Aruubó|Aruubó]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Ascension|Ascension]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ashmore- un Cartier-Ailâan|Ashmore- un Cartier-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Auckland-Ailâan|Auckland-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Aaustróólsk Antarktisk Territoorium|Aaustróólsk Antarktisk Territoorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Atsooren|Atsooren]] (portugiisk) === B === * [[Wp/frs/Baker un Howland|Baker un Howland]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Bermuudó|Bermuudó]] (briitsk) * [[Wp/frs/Boneer|Boneer]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Boniin-Ailâan|Boniin-Ailâan]] (jóópóónsk) * [[Wp/frs/Bounty-Ailâan|Bounty-Ailâan]] (neiseilandisk) * [[Wp/frs/Bouvet-Ailand|Bouvet-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/Briitsk Antarktisk Territoorium|Briitsk Antarktisk Territoorium]] (briitsk) * [[Wp/frs/Briitsk Jüfferailâan|Briitsk Jüfferailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium|Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium]] (briitsk) === C === * [[Wp/frs/Campbell-Ailâan|Campbell-Ailâan]] (neiseilandsk) * Tsjaagos-Ailâan (Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium]] (briitsk) * [[Wp/frs/Chatham-Ailâan|Chatham-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Clipperton|Clipperton]] * [[Wp/frs/Cook-Ailâan|Cook-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Crozet-Ailâan|Crozet-Ailâan]] === D === * [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] === F === * [[Wp/frs/Falkland-Ailâan|Falkland-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ferör|Ferör]] (deensk) * [[Wp/frs/Fransk Guajaanó|Fransk Guajaanó]] (fransk) * [[Wp/frs/Fransk Polineesien|Fransk Polineesien]] (fransk) * [[Wp/frs/Fransk Sint Maarten|Fransk Sint Maarten]] === G === * [[Wp/frs/Gibraltaar|Gibraltaar]] (briitsk) * [[Wp/frs/Gröynland|Gröynland]] (deensk) * [[Wp/frs/Guadólûup|Guadólûup]] (fransk) * [[Wp/frs/Guam|Guam]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Guernsey|Guernsey]] (briitsk) === H === * [[Wp/frs/Heard un McDonald-Ailâan|Heard un McDonald-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Hongkong|Hongkong]] (skiineesk) === J === * [[Wp/frs/Jâan Maajen|Jâan Maajen]] (noorsk) * [[Wp/frs/Jarvis|Jarvis]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Jersey|Jersey]] (briitsk) * [[Wp/frs/Johnston|Johnston]] (amerikóónsk) === K === * [[Wp/frs/Kaiman-Ailâan|Kaiman-Ailâan]](briitsk) * [[Wp/frs/Kanaarsk Ailâan|Kanaarsk Ailâan]] (spóónsk) * [[Wp/frs/Köönenkske-Maud-Land|Köönenkske-Maud-Land]] (noorsk) * [[Wp/frs/Kergueelen-Ailâan|Kergueelen-Ailâan]] * [[Wp/frs/Kermadec-Ailâan|Kermadec-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Kingmanreef|Kingmanreef]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Kiribóótii|Kiribóótii]] * [[Wp/frs/Kookus-Ailâan|Kookus-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Krallenseiailâan Territoorium|Krallenseiailâan Territoorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Kosowo|Kosowo]] (serbsk-monteneegriinsk) * [[Wp/frs/Kürasaau|Kürasaau]] (neerlandsk) === L === * [[Wp/frs/Lord Howe|Lord Howe]] (aaustróólsk) === M === * [[Wp/frs/Macquarie-Ailâan|Macquarie-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Madeeró|Madeeró]] (portugiisisk) * [[Wp/frs/Makaau|Makaau]] (skiineesk) * [[Wp/frs/Man|Man]] (briitsk) * [[Wp/frs/Matinik|Matinik]] (fransk) * [[Wp/frs/Majot|Majot]] (fransk) * [[Wp/frs/Midway-Ailâan|Midway-Ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Minami-Torishima|Minami-Torishima]] (jóópóónsk) * [[Wp/frs/Montserrat|Montserrat]] (briitsk) === N === * [[Wp/frs/Neerlandsk Sint Maarten|Neerlandsk Sint Maarten]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Neikaledoonien|Neikaledoonien]] (fransk) * [[Wp/frs/Niue|Niue]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Noordelk Mariane-Ailâan|Noordelk Mariane-Ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Norfolk|Norfolk]] (aaustróólsk) === P === * [[Wp/frs/Palmyra|Palmyra]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Póóske-Ailand|Póóske-Ailand]] (skiileensk) * [[Wp/frs/Päiter I-Ailand|Päiter I-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/Pitkern-Ailâan|Pitkern-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Prins-Edward-Ailâan|Prins-Edward-Ailâan]] (süüdóófrikóónsk) * [[Wp/frs/Puorto Riko|Puorto Riko]] (amerikóónsk) === R === * [[Wp/frs/Réunion|Réunion]] (fransk) * [[Wp/frs/Ross-Ailand|Ross-Ailand]] (neiseilandsk) === S === * [[Wp/frs/Saabó|Saabó]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Skiileensk Antarktikó|Skiileensk Antarktikó]] (skiileensk) * [[Wp/frs/Sint Eustatius|Sint Eustatius]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Sankt Heläinó|Sankt Heläinó]] (briitsk) * [[Wp/frs/Saint-Pierre un Miquelon|Saint-Pierre un Miquelon]] (fransk) * [[Wp/frs/Snares-Ailâan|Snares-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Spitsbaargen|Spitsbaargen]] (noorsk) * [[Wp/frs/Sünner-Paaul-Ailand|Sünner-Paaul-Ailand]] * [[Wp/frs/Süüd-Georgien un däi Süüdelk Sandwich-Ailâan|Süüd-Georgien un däi Süüdelk Sandwich-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Saint-Barthélemy|Saint-Barthélemy]] === T === * [[Wp/frs/Tokelaau|Tokelaau]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Tristan da Cunha|Tristan da Cunha]] (briitsk) * [[Wp/frs/Turks- un Caicos-Ailâan|Turks- un Caicos-Ailâan]] (briitsk) === W === * [[Wp/frs/Wake|Wake]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Wallis un Futunó|Wallis un Futunó]] (fransk) * [[Wp/frs/Wanuóótu|Wanuóótu]] * [[Wp/frs/Wiinachts-Ailand|Wiinachts-Ailand]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Wulkóón-Ailand|Wulkóón-Ailand]] (jóópóónsk) [[Category:Wp/frs]] iz9xps0l4u4qwkuby6t5tkeuowvb2wg 7254419 7254412 2026-07-17T20:16:52Z WikiFayo95 2609576 7254419 wikitext text/x-wiki In disser liest bünt 194 unofhangelk stóóten upnoomen; inklusîiv Taiwóón un Watikóónstad. Disser liest undholt unofhangelk stóóten, man ook unofhangelk gebiiten mit äigen stóótus of ankennen. == Unofhangelk stóóten == === A === * [[File:flag of Afghanistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Afgóónistóón|Afgóónistóón]] * [[File:flag of Albania.svg|20px]] [[Wp/frs/Albóónien|Albóónien]] * [[File:flag of Algeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Algeerien|Algeerien]] * [[File:flag of Andorra.svg|20px]] [[Wp/frs/Andorró|Andorró]] * [[File:flag of Angola.svg|20px]] [[Wp/frs/Angooló|Angooló]] * [[File:flag of Antigua and Barbuda.svg|20px]] [[Wp/frs/Antiguó un Barbuudó|Antiguó un Barbuudó]] * [[File:flag of Argentina.svg|20px]] [[Wp/frs/Argentiinien|Argentiinien]] * [[File:flag of Armenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Armeenien|Armeenien]] * [[File:flag of Azerbaijan.svg|20px]] [[Wp/frs/Aserbaidzjóón|Aserbaidzjóón]] * [[File:flag of Australia.svg|20px]] [[Wp/frs/Aaustróólien (land)|Aaustróólien]] === B === * [[File:flag of Barbados.svg|20px]] [[Wp/frs/Baarbados|Baarbados]] * [[File:flag of the Bahamas.svg|20px]] [[Wp/frs/Bahamas|Bahamas]] * [[File:flag of Bangladesh.svg|20px]] [[Wp/frs/Banglódesk|Banglódesk]] * [[File:flag of Bahrain.svg|20px]] [[Wp/frs/Barain|Barain]] * [[File:flag of Belgium.svg|20px]] [[Wp/frs/Belgien|Belgien]] * [[File:flag of Belize.svg|20px]] [[Wp/frs/Beliits|Beliits]] * [[File:flag of Benin.svg|20px]] [[Wp/frs/Beniin|Beniin]] * [[File:flag of Bolivia.svg|20px]] [[Wp/frs/Boliiwien|Boliiwien]] * [[File:flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Wp/frs/Bosnien|Bosnien]] * [[File:flag of Botswana.svg|20px]] [[Wp/frs/Botswóónó|Botswóónó]] * [[File:flag of Brazil.svg|20px]] [[Wp/frs/Brasilien|Brasilien]] * [[File:flag of Brunei.svg|20px]] [[Wp/frs/Bruunai|Bruunai]] * [[File:flag of Bulgaria.svg|20px]] [[Wp/frs/Bulgaarien|Bulgaarien]] * [[File:flag of Burkina Faso.svg|20px]] [[Wp/frs/Burkinó Fóóso|Burkinó Fóóso]] * [[File:flag of Burundi.svg|20px]] [[Wp/frs/Burundii|Burundii]] * [[File:flag of Bhutan.svg|20px]] [[Wp/frs/Butóón|Butóón]] === D === * [[File:flag of Denmark.svg|20px]] [[Wp/frs/Deenmaark|Deenmaark]] * [[File:flag of Dominica.svg|20px]] [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] * [[File:flag of the Dominican Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Dominikóónsk Republik|Dominikóónsk Republik]] * [[File:flag of Germany.svg|20px]] [[Wp/frs/Düütskland|Düütskland]] * [[File:Flag of Djibouti.svg|20px]] [[Wp/frs/Dzjibuuti|Dzjibuuti]] === E === * [[File:flag of Egypt.svg|20px]] [[Wp/frs/Egüpten|Egüpten]] * [[File:flag of Ecuador.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekuadoor|Ekuadoor]] * [[File:flag of Equatorial Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekwóótoorióóel Giineó|Ekwóótoorióóel Giineó]] * [[File:flag of El Salvador.svg|20px]] [[Wp/frs/El Salwadoor|El Salwadoor]] * [[File:Flag of Cote d'Ivoire.svg|20px]] [[Wp/frs/Elvenbäinküest|Elvenbäinküest (Côte d'Ivoire)]] * [[File:flag of Eritrea.svg|20px]] [[Wp/frs/Eritreó|Eritreó]] * [[File:flag of Estonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Estland|Estland]] * [[File:flag of Ethiopia.svg|20px]] [[Wp/frs/Etioopien|Etioopien]] === F === * [[File:flag of the United Arab Emirates.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Aróóbsk Emiróóten|Feräint Aróóbsk Emiróóten]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Köönenkriik|Feräint Köönenkriik fan Grôot Briitanien un Noordirland]] * [[File:flag of the United States.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Stóóten fan Amerikó|Feräint Stóóten fan Amerikó]] * [[File:flag of Fiji.svg|20px]] [[Wp/frs/Fidzji|Fidzji]] * [[File:Flag of the Philippines.svg|20px]] [[Wp/frs/Fiilipiinen|Fiilipiinen]] * [[File:flag of Finland.svg|20px]] [[Wp/frs/Finland|Finland]] * [[File:flag of France.svg|20px]] [[Wp/frs/Frankriik|Frankriik]] === G === * [[File:flag of Gabon.svg|20px]] [[Wp/frs/Gabuun|Gabuun]] * [[File:Flag of The Gambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Gambió|Gambió]] * [[File:flag of Georgia.svg|20px]] [[Wp/frs/Georgien|Georgien]] * [[File:flag of Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó|Giineó]] * [[File:Flag of Guinea-Bissau.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó-Bissaau|Giineó-Bissaau]] * [[File:flag of Ghana.svg|20px]] [[Wp/frs/Góónó|Góónó]] * [[File:flag of Greece.svg|20px]] [[Wp/frs/Gräikenland|Gräikenland]] * [[File:flag of Grenada.svg|20px]] [[Wp/frs/Grenóódó|Grenóódó]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Grôot Briitanien|Grôot Briitanien]] ** [[File:flag of England.svg|20px]] [[Wp/frs/Engelland|Engelland]] ** [[File:Ulster_banner.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordirland|Noordirland]] ** [[File:flag of Scotland.svg|20px]] [[Wp/frs/Skotland|Skotland]] ** [[File:flag of Wales.svg|20px]] [[Wp/frs/Wales|Wales]] * [[File:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wp/frs/Guajaanó|Guajaanó]] * [[File:Flag of Guatemala.svg|20px]] [[Wp/frs/Guatemóóló|Guatemóóló]] === H === * [[File:flag of Haiti.svg|20px]] [[Wp/frs/Haiiti|Haiiti]] * [[File:Flag of Honduras (2022–present).svg|20px]] [[Wp/frs/Honduras|Honduras]] === I === * [[File:flag of Israel.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisrael|Iisrael]] * [[File:flag of Iceland.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisland|Iisland]] * [[File:flag of Indonesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Indoneesien|Indoneesien]] * [[File:flag of India.svg|20px]] [[Wp/frs/Injen|Injen]] * [[File:flag of Ireland.svg|20px]] [[Wp/frs/Irland|Irland]] * [[File:flag of Iraq.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróók|Iróók]] * [[File:flag of Iran.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróón|Iróón]] * [[File:flag of Italy.svg|20px]] [[Wp/frs/Itóóljen|Itóóljen]] === J === * [[File:flag of Jamaica.svg|20px]] [[Wp/frs/Jamaikó|Jamaikó]] * [[File:Flag of Yemen.svg|20px]] [[Wp/frs/Jeemen|Jeemen]] * [[File:flag of Japan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jóópóón|Jóópóón]] * [[File:Flag of Jordan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jordóónien|Jordóónien]] === K === * [[File:Flag of Cambodia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kambodzjó|Kambodzjó]] * [[File:flag of Cameroon.svg|20px]] [[Wp/frs/Kameruun|Kameruun]] * [[File:flag of Canada.svg|20px]] [[Wp/frs/Kanóódó|Kanóódó]] * [[File:Flag of Kazakhstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kasachstóón|Kasachstóón]] * [[File:flag of Qatar.svg|20px]] [[Wp/frs/Kataar|Kataar]] * [[File:Flag of Kenya.svg|20px]] [[Wp/frs/Keenió|Keenió]] * [[File:Flag of Kiribati.svg|20px]] [[Wp/frs/Kiribóótii|Kiribóótii]] * [[File:Flag of Kyrgyzstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kirgistóón|Kirgistóón]] * [[File:flag of Colombia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kolumbien|Kolumbien]] * [[File:Flag of the Comoros.svg|20px]] [[Wp/frs/Komooren|Komooren]] * [[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] [[Wp/frs/Kóóp Werden|Kóóp Werden]] * [[File:flag of Costa Rica.svg|20px]] [[Wp/frs/Kostó Riikó|Kostó Riikó]] * [[File:flag of Croatia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kroóósien|Kroóósien]] * [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Demokróótsk Republik Kungo|Demokróótsk Republik Kungo]] * [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Republik Kungo|Republik Kungo]] * [[File:flag of Cuba.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuubó|Kuubó]] * [[File:Flag of Kuwait.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuwait|Kuwait]] === L === * [[File:flag of Laos.svg|20px]] [[Wp/frs/Laos|Laos]] * [[File:Flag of Lesotho.svg|20px]] [[Wp/frs/Lesooto|Lesooto]] * [[File:flag of Latvia.svg|20px]] [[Wp/frs/Letland|Letland]] * [[File:flag of Lebanon.svg|20px]] [[Wp/frs/Libóónon|Libóónon]] * [[File:flag of Liberia.svg|20px]] [[Wp/frs/Liberió|Liberió]] * [[File:flag of Liechtenstein.svg|20px]] [[Wp/frs/Lichtenstäin|Lichtenstäin]] * [[File:Flag of Lithuania.svg|20px]] [[Wp/frs/Litaauen|Litaauen]] * [[File:Flag of Luxembourg.svg|20px]] [[Wp/frs/Luksembörğ|Luksembörğ]] * [[File:Flag of Libya.svg|20px]] [[Wp/frs/Lüübien|Lüübien]] === M === * [[File:flag of Mauritania.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauretóónien|Maauretóónien]] * [[File:Flag of Mauritius.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauritsius|Maauritsius]] * [[File:flag of Madagascar.svg|20px]] [[Wp/frs/Madóógaskaar|Madóógaskaar]] * [[File:Flag of Malaysia.svg|20px]] [[Wp/frs/Malaisió|Malaisió]] * [[File:flag of Malawi.svg|20px]] [[Wp/frs/Malóówi|Malóówi]] * [[File:flag of Malta.svg|20px]] [[Wp/frs/Maltó|Maltó]] * [[File:Flag of Morocco.svg|20px]] [[Wp/frs/Marokko|Marokko]] * [[File:Flag of the Marshall Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Marskalailâan|Marskalailâan]] * [[File:flag of Mexico.svg|20px]] [[Wp/frs/Meksiko|Meksiko]] * [[File:Flag_of_Federated_States_of_Micronesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Mikroneesien|Mikroneesien]] * [[File:flag of Myanmar.svg|20px]] [[Wp/frs/Mjanmaar|Mjanmaar]] (Burmó) * [[File:Flag of Moldova.svg|20px]] [[Wp/frs/Moldóówien|Moldóówien]] * [[File:flag of Monaco.svg|20px]] [[Wp/frs/Monako|Monako]] * [[File:flag of Mongolia.svg|20px]] [[Wp/frs/Mongolai|Mongolai]] * [[File:flag of Montenegro.svg|20px]] [[Wp/frs/Monteneegro|Monteneegro]] * [[File:flag of Mozambique.svg|20px]] [[Wp/frs/Mosambik|Mosambik]] * [[File:flag of Mali.svg|20px]] [[Wp/frs/Móóli|Móóli]] === N === * [[File:flag of Namibia.svg|20px]] [[Wp/frs/Namibió|Namibió]] * [[File:flag of Nauru.svg|20px]] [[Wp/frs/Naauru|Naauru]] * [[File:flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Wp/frs/Neerland|Neerland]] * [[File:flag of New Zealand.svg|20px]] [[Wp/frs/Neiseiland|Neiseiland]] * [[File:flag of Nepal.svg|20px]] [[Wp/frs/Nepóól|Nepóól]] * [[File:flag of Niger.svg|20px]] [[Wp/frs/Niiger|Niiger]] * [[File:flag of Nigeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Niigeerió|Niigeerió]] * [[File:flag of Nicaragua.svg|20px]] [[Wp/frs/Nikaraaguó|Nikaraaguó]] * [[File:flag of North Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordkoreó|Noordkoreó]] * [[File:flag of North Macedonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordmatsedoonien|Noordmatsedoonien]] * [[File:flag of Norway.svg|20px]] [[Wp/frs/Nörweegen|Nörweegen]] === O === * [[File:flag of Oman.svg|20px]] [[Wp/frs/Omóón|Omóón]] * [[File:flag of East Timor.svg|20px]] [[Wp/frs/Oosttimoor|Oosttimoor]] * [[File:flag of Austria.svg|20px]] [[Wp/frs/Öösterriik|Öösterriik]] === P === * [[File:flag of Pakistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Pakistóón|Pakistóón]] * [[File:flag of Palestine.svg|20px]] [[Wp/frs/Palestiinó|Palestiinó]] * [[File:flag of Panama.svg|20px]] [[Wp/frs/Panómó|Panómó]] * [[File:Flag of Papua New Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Papuó-Neigiineó|Papuó-Neigiineó]] * [[File:flag of Paraguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Parógwai|Parógwai]] * [[File:flag of Peru.svg|20px]] [[Wp/frs/Peru|Peru]] * [[File:flag of Poland.svg|20px]] [[Wp/frs/Poolen|Poolen]] * [[File:flag of Portugal.svg|20px]] [[Wp/frs/Portugal|Portugal]] * [[File:flag of Palau.svg|20px]] [[Wp/frs/Póólaau|Póólaau]] === R === * [[File:flag of Rwanda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ruandó|Ruandó]] * [[File:flag of Romania.svg|20px]] [[Wp/frs/Rumeenien|Rumeenien]] * [[File:flag of Russia.svg|20px]] [[Wp/frs/Rusland|Rusland]] === S === * [[File:flag of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Wp/frs/Saaudi-Aróóbien|Saaudi-Aróóbien]] * [[File:Flag of the Solomon Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Salomoonen|Salomoonen]] * [[File:Flag of Zambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sambió|Sambió]] * [[File:flag of Samoa.svg|20px]] [[Wp/frs/Samoó|Samoó]] * [[File:flag of San Marino.svg|20px]] [[Wp/frs/San Mariino|San Mariino]] * [[File:flag of Saint Kitts and Nevis.svg|20px]] [[Wp/frs/Sankt Kits|Sankt Kits]] * [[File:Flag of Saint Lucia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sankt Lusió|Sankt Lusió]] * [[File:flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|20px]] [[Wp/frs/Sankt Winsent un Grenóódiinen|Sankt Winsent un Grenóódiinen]] * [[File:Flag of Sao Tome and Principe.svg|20px]] [[Wp/frs/Sao Tumee un Prinsiipee|Sao Tumee un Prinsiipee]] * [[File:Flag of the Seychelles.svg|20px]] [[Wp/frs/Seisjellen|Seisjellen]] * [[File:flag of Senegal.svg|20px]] [[Wp/frs/Senegóól|Senegóól]] * [[File:Flag_of_Serbia.svg|20px]] [[Wp/frs/Serbien|Serbien]] * [[File:flag of Sierra Leone.svg|20px]] [[Wp/frs/Sierró Leôon|Sierró Leôon]] * [[File:Flag of Zimbabwe.svg|20px]] [[Wp/frs/Simbabwe|Simbabwe]] * [[File:Flag of Singapore.svg|20px]] [[Wp/frs/Singópur|Singópur]] * [[File:Flag of Chile.svg|20px]] [[Wp/frs/Skîil|Skîil]] * [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Skiinó|Folksrepublik Skiinó]] * [[File:flag of Slovenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sloweenien|Sloweenien]] * [[File:flag of Slovakia.svg|20px]] [[Wp/frs/Slowóókai|Slowóókai]] * [[File:flag of Somalia.svg|20px]] [[Wp/frs/Somóólió|Somóólió]] * [[File:flag of Spain.svg|20px]] [[Wp/frs/Spóónjen|Spóónjen]] * [[File:flag of Sri Lanka.svg|20px]] [[Wp/frs/Sri Lankó|Sri Lankó]] * [[File:flag of Sudan.svg|20px]] [[Wp/frs/Sudóón|Sudóón]] * [[File:flag of South Africa.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdóófrikó|Süüdóófrikó]] * [[File:flag of South Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdkoreó|Süüdkoreó]] * [[File:flag of Syria.svg|20px]] [[Wp/frs/Süürien|Süürien]] * [[File:Flag of Suriname.svg|20px]] [[Wp/frs/Sürinóóm|Sürinóóm]] * [[File:flag of Swaziland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swóósiland|Swóósiland]] * [[File:flag of Sweden.svg|20px]] [[Wp/frs/Sweeden|Sweeden]] * [[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swiits|Swiits]] === T === * [[File:Flag of Tajikistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Tadzjikistóón|Tadzjikistóón]] * [[File:Flag of the Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Taiwóón|Taiwóón]] * [[File:flag of Thailand.svg|20px]] [[Wp/frs/Tailand|Tailand]] * [[File:flag of Tanzania.svg|20px]] [[Wp/frs/Tansanió|Tansanió]] * [[File:flag of Togo.svg|20px]] [[Wp/frs/Toogo|Toogo]] * [[File:flag of Tonga.svg|20px]] [[Wp/frs/Tongó|Tongó]] * [[File:flag of Trinidad and Tobago.svg|20px]] [[Wp/frs/Trinidad un Tobaago|Trinidad un Tobaago]] * [[File:Flag of the Central African Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsentróólóófrikóónsk Republik|Tsentróólóófrikóónsk Republik]] * [[File:flag of Chad.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjad|Tsjad]] * [[File:Flag of the Czech Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjechien|Tsjechien]] * [[File:flag of Cyprus.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsüüpern|Tsüüpern]] * [[File:Flag of Tunisia.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuneesien|Tuneesien]] * [[File:flag of Turkey.svg|20px]] [[Wp/frs/Türkai|Türkai]] * [[File:flag of Turkmenistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Turkmeenistóón|Turkmeenistóón]] * [[File:flag of Tuvalu.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuwóólu|Tuwóólu]] === U === * [[File:flag of Uganda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ugandó|Ugandó]] * [[File:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Wp/frs/Ukrâajn|Ukrâajn]] * [[File:flag of Hungary.svg|20px]] [[Wp/frs/Ungorn|Ungorn]] * [[File:flag of Uruguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Urugwai|Urugwai]] * [[File:flag of Uzbekistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Usbeekistóón|Usbeekistóón]] === V === * [[File:Flag of Vanuatu.svg|20px]] [[Wp/frs/Wanuóótu|Wanuóótu]] * [[File:flag of the Vatican City.svg|20px]] [[Wp/frs/Watikóónstad|Watikóónstad]] * [[File:flag of Venezuela.svg|20px]] [[Wp/frs/Wenetsueeló|Wenetsueeló]] * [[File:flag of Vietnam.svg|20px]] [[Wp/frs/Wjetnam|Wjetnam]] === W === * [[File:flag of Western Sahara.svg|20px]] [[Wp/frs/Westsaharó|Westsaharó]] * [[File:flag of Belarus.svg|20px]] [[Wp/frs/Witrusland|Witrusland]] == Unofhangelk gebiiten == === A === * [[Wp/frs/Adelieland|Adelieland]] * [[Wp/frs/Anguilló|Anguilló]] (briitsk) * [[Wp/frs/Antarktis|Antarktis]] * [[Wp/frs/Antipooden-Ailâan|Antipooden-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Argentinisk Antarktikó|Argentinisk Antarktikó]] (argentiinsk) * [[Wp/frs/Aruubó|Aruubó]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Ascension|Ascension]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ashmore- un Cartier-Ailâan|Ashmore- un Cartier-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Atsooren|Atsooren]] (portugiisk) * [[Wp/frs/Auckland-Ailâan|Auckland-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Aaustróólsk Antarktisk Territoorium|Aaustróólsk Antarktisk Territoorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Åland-Ailâan|Åland-Ailâan]] (finsk) * [[Wp/frs/Amerikóónsk Jüfferailâan|Amerikóónsk Jüfferailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Amerikóónsk Samoó|Amerikóónsk Samoó]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Amsterdam-Ailand|Amsterdam-Ailand]] === B === * [[Wp/frs/Baker un Howland|Baker un Howland]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Bermuudó|Bermuudó]] (briitsk) * [[Wp/frs/Boneer|Boneer]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Boniin-Ailâan|Boniin-Ailâan]] (jóópóónsk) * [[Wp/frs/Bounty-Ailâan|Bounty-Ailâan]] (neiseilandisk) * [[Wp/frs/Bouvet-Ailand|Bouvet-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/Briitsk Antarktisk Territoorium|Briitsk Antarktisk Territoorium]] (briitsk) * [[Wp/frs/Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium|Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium]] (briitsk) * [[Wp/frs/Briitsk Jüfferailâan|Briitsk Jüfferailâan]] (briitsk) === C === * [[Wp/frs/Campbell-Ailâan|Campbell-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Chatham-Ailâan|Chatham-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Clipperton|Clipperton]] * [[Wp/frs/Cook-Ailâan|Cook-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Crozet-Ailâan|Crozet-Ailâan]] * Tsjaagos-Ailâan (Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium]] (briitsk) === D === * [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] === F === * [[Wp/frs/Falkland-Ailâan|Falkland-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ferör|Ferör]] (deensk) * [[Wp/frs/Fransk Guajaanó|Fransk Guajaanó]] (fransk) * [[Wp/frs/Fransk Polineesien|Fransk Polineesien]] (fransk) * [[Wp/frs/Fransk Sint Maarten|Fransk Sint Maarten]] === G === * [[Wp/frs/Gibraltaar|Gibraltaar]] (briitsk) * [[Wp/frs/Gröynland|Gröynland]] (deensk) * [[Wp/frs/Guadólûup|Guadólûup]] (fransk) * [[Wp/frs/Guam|Guam]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Sub-sections are already sorted or individual line details preserved like Guernsey|Sub-sections are already sorted or individual line details preserved like Guernsey]] (briitsk) * [[Wp/frs/Guernsey|Guernsey]] (briitsk) === H === * [[Wp/frs/Heard un McDonald-Ailâan|Heard un McDonald-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Hongkong|Hongkong]] (skiineesk) === J === * [[Wp/frs/Jarvis|Jarvis]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Jersey|Jersey]] (briitsk) * [[Wp/frs/Johnston|Johnston]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Jâan Maajen|Jâan Maajen]] (noorsk) === K === * [[Wp/frs/Kaiman-Ailâan|Kaiman-Ailâan]](https://www.google.com/search?q=briitsk) * [[Wp/frs/Kanaarsk Ailâan|Kanaarsk Ailâan]] (spóónsk) * [[Wp/frs/Kergueelen-Ailâan|Kergueelen-Ailâan]] * [[Wp/frs/Kermadec-Ailâan|Kermadec-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Kingmanreef|Kingmanreef]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Kiribóótii|Kiribóótii]] * [[Wp/frs/Kookus-Ailâan|Kookus-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Kosowo|Kosowo]] (serbsk-monteneegriinsk) * [[Wp/frs/Krallenseiailâan Territoorium|Krallenseiailâan Territoorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Kürasaau|Kürasaau]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Köönenkske-Maud-Land|Köönenkske-Maud-Land]] (noorsk) === L === * [[Wp/frs/Lord Howe|Lord Howe]] (aaustróólsk) === M === * [[Wp/frs/Macquarie-Ailâan|Macquarie-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Madeeró|Madeeró]] (portugiisisk) * [[Wp/frs/Makaau|Makaau]] (skiineesk) * [[Wp/frs/Man|Man]] (briitsk) * [[Wp/frs/Matinik|Matinik]] (fransk) * [[Wp/frs/Majot|Majot]] (fransk) * [[Wp/frs/Midway-Ailâan|Midway-Ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Minami-Torishima|Minami-Torishima]] (jóópóónsk) * [[Wp/frs/Montserrat|Montserrat]] (briitsk) === N === * [[Wp/frs/Neerlandsk Sint Maarten|Neerlandsk Sint Maarten]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Neikaledoonien|Neikaledoonien]] (fransk) * [[Wp/frs/Niue|Niue]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Noordelk Mariane-Ailâan|Noordelk Mariane-Ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Norfolk|Norfolk]] (aaustróólsk) === P === * [[Wp/frs/Palmyra|Palmyra]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Pitkern-Ailâan|Pitkern-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Prins-Edward-Ailâan|Prins-Edward-Ailâan]] (süüdóófrikóónsk) * [[Wp/frs/Puorto Riko|Puorto Riko]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Päiter I-Ailand|Päiter I-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/Póóske-Ailand|Póóske-Ailand]] (skiileensk) === R === * [[Wp/frs/Réunion|Réunion]] (fransk) * [[Wp/frs/Ross-Ailand|Ross-Ailand]] (neiseilandsk) === S === * [[Wp/frs/Saint-Barthélemy|Saint-Barthélemy]] * [[Wp/frs/Saint-Pierre un Miquelon|Saint-Pierre un Miquelon]] (fransk) * [[Wp/frs/Sankt Heläinó|Sankt Heläinó]] (briitsk) * [[Wp/frs/Sint Eustatius|Sint Eustatius]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Skiileensk Antarktikó|Skiileensk Antarktikó]] (skiileensk) * [[Wp/frs/Snares-Ailâan|Snares-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Spitsbaargen|Spitsbaargen]] (noorsk) * [[Wp/frs/Süüd-Georgien un däi Süüdelk Sandwich-Ailâan|Süüd-Georgien un däi Süüdelk Sandwich-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Sünner-Paaul-Ailand|Sünner-Paaul-Ailand]] * [[Wp/frs/Saabó|Saabó]] (neerlandsk) === T === * [[Wp/frs/Tokelaau|Tokelaau]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Tristan da Cunha|Tristan da Cunha]] (briitsk) * [[Wp/frs/Turks- un Caicos-Ailâan|Turks- un Caicos-Ailâan]] (briitsk) === W === * [[Wp/frs/Wake|Wake]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Wallis un Futunó|Wallis un Futunó]] (fransk) * [[Wp/frs/Wanuóótu|Wanuóótu]] * [[Wp/frs/Wiinachts-Ailand|Wiinachts-Ailand]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Wulkóón-Ailand|Wulkóón-Ailand]] (jóópóónsk) [[Category:Wp/frs]] hdf93cfbc0jjp75ut3od31jq6p7fm4a 7254421 7254419 2026-07-17T20:22:05Z WikiFayo95 2609576 7254421 wikitext text/x-wiki In disser liest bünt 194 unofhangelk stóóten upnoomen; inklusîiv Taiwóón un Watikóónstad. Disser liest undholt unofhangelk stóóten, man ook unofhangelk gebiiten mit äigen stóótus of ankennen. == Unofhangelk stóóten == === A === * [[File:flag of Afghanistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Afgóónistóón|Afgóónistóón]] * [[File:flag of Albania.svg|20px]] [[Wp/frs/Albóónien|Albóónien]] * [[File:flag of Algeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Algeerien|Algeerien]] * [[File:flag of Andorra.svg|20px]] [[Wp/frs/Andorró|Andorró]] * [[File:flag of Angola.svg|20px]] [[Wp/frs/Angooló|Angooló]] * [[File:flag of Antigua and Barbuda.svg|20px]] [[Wp/frs/Antiguó un Barbuudó|Antiguó un Barbuudó]] * [[File:flag of Argentina.svg|20px]] [[Wp/frs/Argentiinien|Argentiinien]] * [[File:flag of Armenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Armeenien|Armeenien]] * [[File:flag of Azerbaijan.svg|20px]] [[Wp/frs/Aserbaidzjóón|Aserbaidzjóón]] * [[File:flag of Australia.svg|20px]] [[Wp/frs/Aaustróólien (land)|Aaustróólien]] === B === * [[File:flag of Barbados.svg|20px]] [[Wp/frs/Baarbados|Baarbados]] * [[File:flag of the Bahamas.svg|20px]] [[Wp/frs/Bahamas|Bahamas]] * [[File:flag of Bangladesh.svg|20px]] [[Wp/frs/Banglódesk|Banglódesk]] * [[File:flag of Bahrain.svg|20px]] [[Wp/frs/Barain|Barain]] * [[File:flag of Belgium.svg|20px]] [[Wp/frs/Belgien|Belgien]] * [[File:flag of Belize.svg|20px]] [[Wp/frs/Beliits|Beliits]] * [[File:flag of Benin.svg|20px]] [[Wp/frs/Beniin|Beniin]] * [[File:flag of Bolivia.svg|20px]] [[Wp/frs/Boliiwien|Boliiwien]] * [[File:flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Wp/frs/Bosnien|Bosnien]] * [[File:flag of Botswana.svg|20px]] [[Wp/frs/Botswóónó|Botswóónó]] * [[File:flag of Brazil.svg|20px]] [[Wp/frs/Brasilien|Brasilien]] * [[File:flag of Brunei.svg|20px]] [[Wp/frs/Bruunai|Bruunai]] * [[File:flag of Bulgaria.svg|20px]] [[Wp/frs/Bulgaarien|Bulgaarien]] * [[File:flag of Burkina Faso.svg|20px]] [[Wp/frs/Burkinó Fóóso|Burkinó Fóóso]] * [[File:flag of Burundi.svg|20px]] [[Wp/frs/Burundii|Burundii]] * [[File:flag of Bhutan.svg|20px]] [[Wp/frs/Butóón|Butóón]] === D === * [[File:flag of Denmark.svg|20px]] [[Wp/frs/Deenmaark|Deenmaark]] * [[File:flag of Dominica.svg|20px]] [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] * [[File:flag of the Dominican Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Dominikóónsk Republik|Dominikóónsk Republik]] * [[File:flag of Germany.svg|20px]] [[Wp/frs/Düütskland|Düütskland]] * [[File:Flag of Djibouti.svg|20px]] [[Wp/frs/Dzjibuuti|Dzjibuuti]] === E === * [[File:flag of Egypt.svg|20px]] [[Wp/frs/Egüpten|Egüpten]] * [[File:flag of Ecuador.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekuadoor|Ekuadoor]] * [[File:flag of Equatorial Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekwóótoorióóel Giineó|Ekwóótoorióóel Giineó]] * [[File:flag of El Salvador.svg|20px]] [[Wp/frs/El Salwadoor|El Salwadoor]] * [[File:Flag of Cote d'Ivoire.svg|20px]] [[Wp/frs/Elvenbäinküest|Elvenbäinküest (Côte d'Ivoire)]] * [[File:flag of Eritrea.svg|20px]] [[Wp/frs/Eritreó|Eritreó]] * [[File:flag of Estonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Estland|Estland]] * [[File:flag of Ethiopia.svg|20px]] [[Wp/frs/Etioopien|Etioopien]] === F === * [[File:flag of the United Arab Emirates.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Aróóbsk Emiróóten|Feräint Aróóbsk Emiróóten]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Köönenkriik|Feräint Köönenkriik fan Grôot Briitanien un Noordirland]] * [[File:flag of the United States.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Stóóten fan Amerikó|Feräint Stóóten fan Amerikó]] * [[File:flag of Fiji.svg|20px]] [[Wp/frs/Fidzji|Fidzji]] * [[File:Flag of the Philippines.svg|20px]] [[Wp/frs/Fiilipiinen|Fiilipiinen]] * [[File:flag of Finland.svg|20px]] [[Wp/frs/Finland|Finland]] * [[File:flag of France.svg|20px]] [[Wp/frs/Frankriik|Frankriik]] === G === * [[File:flag of Gabon.svg|20px]] [[Wp/frs/Gabuun|Gabuun]] * [[File:Flag of The Gambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Gambió|Gambió]] * [[File:flag of Georgia.svg|20px]] [[Wp/frs/Georgien|Georgien]] * [[File:flag of Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó|Giineó]] * [[File:Flag of Guinea-Bissau.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó-Bissaau|Giineó-Bissaau]] * [[File:flag of Ghana.svg|20px]] [[Wp/frs/Góónó|Góónó]] * [[File:flag of Greece.svg|20px]] [[Wp/frs/Gräikenland|Gräikenland]] * [[File:flag of Grenada.svg|20px]] [[Wp/frs/Grenóódó|Grenóódó]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Grôot Briitanien|Grôot Briitanien]] ** [[File:flag of England.svg|20px]] [[Wp/frs/Engelland|Engelland]] ** [[File:Ulster_banner.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordirland|Noordirland]] ** [[File:flag of Scotland.svg|20px]] [[Wp/frs/Skotland|Skotland]] ** [[File:flag of Wales.svg|20px]] [[Wp/frs/Wales|Wales]] * [[File:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wp/frs/Guajaanó|Guajaanó]] * [[File:Flag of Guatemala.svg|20px]] [[Wp/frs/Guatemóóló|Guatemóóló]] === H === * [[File:flag of Haiti.svg|20px]] [[Wp/frs/Haiiti|Haiiti]] * [[File:Flag of Honduras (2022–present).svg|20px]] [[Wp/frs/Honduras|Honduras]] === I === * [[File:flag of Israel.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisrael|Iisrael]] * [[File:flag of Iceland.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisland|Iisland]] * [[File:flag of Indonesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Indoneesien|Indoneesien]] * [[File:flag of India.svg|20px]] [[Wp/frs/Injen|Injen]] * [[File:flag of Ireland.svg|20px]] [[Wp/frs/Irland|Irland]] * [[File:flag of Iraq.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróók|Iróók]] * [[File:flag of Iran.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróón|Iróón]] * [[File:flag of Italy.svg|20px]] [[Wp/frs/Itóóljen|Itóóljen]] === J === * [[File:flag of Jamaica.svg|20px]] [[Wp/frs/Jamaikó|Jamaikó]] * [[File:Flag of Yemen.svg|20px]] [[Wp/frs/Jeemen|Jeemen]] * [[File:flag of Japan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jóópóón|Jóópóón]] * [[File:Flag of Jordan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jordóónien|Jordóónien]] === K === * [[File:Flag of Cambodia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kambodzjó|Kambodzjó]] * [[File:flag of Cameroon.svg|20px]] [[Wp/frs/Kameruun|Kameruun]] * [[File:flag of Canada.svg|20px]] [[Wp/frs/Kanóódó|Kanóódó]] * [[File:Flag of Kazakhstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kasachstóón|Kasachstóón]] * [[File:flag of Qatar.svg|20px]] [[Wp/frs/Kataar|Kataar]] * [[File:Flag of Kenya.svg|20px]] [[Wp/frs/Keenió|Keenió]] * [[File:Flag of Kiribati.svg|20px]] [[Wp/frs/Kiribóótii|Kiribóótii]] * [[File:Flag of Kyrgyzstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kirgistóón|Kirgistóón]] * [[File:flag of Colombia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kolumbien|Kolumbien]] * [[File:Flag of the Comoros.svg|20px]] [[Wp/frs/Komooren|Komooren]] * [[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] [[Wp/frs/Kóóp Werden|Kóóp Werden]] * [[File:flag of Costa Rica.svg|20px]] [[Wp/frs/Kostó Riikó|Kostó Riikó]] * [[File:flag of Croatia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kroóósien|Kroóósien]] * [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Demokróótsk Republik Kungo|Demokróótsk Republik Kungo]] * [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Republik Kungo|Republik Kungo]] * [[File:flag of Cuba.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuubó|Kuubó]] * [[File:Flag of Kuwait.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuwait|Kuwait]] === L === * [[File:flag of Laos.svg|20px]] [[Wp/frs/Laos|Laos]] * [[File:Flag of Lesotho.svg|20px]] [[Wp/frs/Lesooto|Lesooto]] * [[File:flag of Latvia.svg|20px]] [[Wp/frs/Letland|Letland]] * [[File:flag of Lebanon.svg|20px]] [[Wp/frs/Libóónon|Libóónon]] * [[File:flag of Liberia.svg|20px]] [[Wp/frs/Liberió|Liberió]] * [[File:flag of Liechtenstein.svg|20px]] [[Wp/frs/Lichtenstäin|Lichtenstäin]] * [[File:Flag of Lithuania.svg|20px]] [[Wp/frs/Litaauen|Litaauen]] * [[File:Flag of Luxembourg.svg|20px]] [[Wp/frs/Luksembörğ|Luksembörğ]] * [[File:Flag of Libya.svg|20px]] [[Wp/frs/Lüübien|Lüübien]] === M === * [[File:flag of Mauritania.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauretóónien|Maauretóónien]] * [[File:Flag of Mauritius.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauritsius|Maauritsius]] * [[File:flag of Madagascar.svg|20px]] [[Wp/frs/Madóógaskaar|Madóógaskaar]] * [[File:Flag of Malaysia.svg|20px]] [[Wp/frs/Malaisió|Malaisió]] * [[File:flag of Malawi.svg|20px]] [[Wp/frs/Malóówi|Malóówi]] * [[File:flag of Malta.svg|20px]] [[Wp/frs/Maltó|Maltó]] * [[File:Flag of Morocco.svg|20px]] [[Wp/frs/Marokko|Marokko]] * [[File:Flag of the Marshall Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Marskalailâan|Marskalailâan]] * [[File:flag of Mexico.svg|20px]] [[Wp/frs/Meksiko|Meksiko]] * [[File:Flag_of_Federated_States_of_Micronesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Mikroneesien|Mikroneesien]] * [[File:flag of Myanmar.svg|20px]] [[Wp/frs/Mjanmaar|Mjanmaar]] (Burmó) * [[File:Flag of Moldova.svg|20px]] [[Wp/frs/Moldóówien|Moldóówien]] * [[File:flag of Monaco.svg|20px]] [[Wp/frs/Monako|Monako]] * [[File:flag of Mongolia.svg|20px]] [[Wp/frs/Mongolai|Mongolai]] * [[File:flag of Montenegro.svg|20px]] [[Wp/frs/Monteneegro|Monteneegro]] * [[File:flag of Mozambique.svg|20px]] [[Wp/frs/Mosambik|Mosambik]] * [[File:flag of Mali.svg|20px]] [[Wp/frs/Móóli|Móóli]] === N === * [[File:flag of Namibia.svg|20px]] [[Wp/frs/Namibió|Namibió]] * [[File:flag of Nauru.svg|20px]] [[Wp/frs/Naauru|Naauru]] * [[File:flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Wp/frs/Neerland|Neerland]] * [[File:flag of New Zealand.svg|20px]] [[Wp/frs/Neiseiland|Neiseiland]] * [[File:flag of Nepal.svg|20px]] [[Wp/frs/Nepóól|Nepóól]] * [[File:flag of Niger.svg|20px]] [[Wp/frs/Niiger|Niiger]] * [[File:flag of Nigeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Niigeerió|Niigeerió]] * [[File:flag of Nicaragua.svg|20px]] [[Wp/frs/Nikaraaguó|Nikaraaguó]] * [[File:flag of North Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordkoreó|Noordkoreó]] * [[File:flag of North Macedonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordmatsedoonien|Noordmatsedoonien]] * [[File:flag of Norway.svg|20px]] [[Wp/frs/Nörweegen|Nörweegen]] === O === * [[File:flag of Oman.svg|20px]] [[Wp/frs/Omóón|Omóón]] * [[File:flag of East Timor.svg|20px]] [[Wp/frs/Oosttimoor|Oosttimoor]] * [[File:flag of Austria.svg|20px]] [[Wp/frs/Öösterriik|Öösterriik]] === P === * [[File:flag of Pakistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Pakistóón|Pakistóón]] * [[File:flag of Palestine.svg|20px]] [[Wp/frs/Palestiinó|Palestiinó]] * [[File:flag of Panama.svg|20px]] [[Wp/frs/Panómó|Panómó]] * [[File:Flag of Papua New Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Papuó-Neigiineó|Papuó-Neigiineó]] * [[File:flag of Paraguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Parógwai|Parógwai]] * [[File:flag of Peru.svg|20px]] [[Wp/frs/Peru|Peru]] * [[File:flag of Poland.svg|20px]] [[Wp/frs/Poolen|Poolen]] * [[File:flag of Portugal.svg|20px]] [[Wp/frs/Portugal|Portugal]] * [[File:flag of Palau.svg|20px]] [[Wp/frs/Póólaau|Póólaau]] === R === * [[File:flag of Rwanda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ruandó|Ruandó]] * [[File:flag of Romania.svg|20px]] [[Wp/frs/Rumeenien|Rumeenien]] * [[File:flag of Russia.svg|20px]] [[Wp/frs/Rusland|Rusland]] === S === * [[File:flag of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Wp/frs/Saaudi-Aróóbien|Saaudi-Aróóbien]] * [[File:Flag of the Solomon Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Salomoonen|Salomoonen]] * [[File:Flag of Zambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sambió|Sambió]] * [[File:flag of Samoa.svg|20px]] [[Wp/frs/Samoó|Samoó]] * [[File:flag of Saint Kitts and Nevis.svg|20px]] [[Wp/frs/Saint Kitts|Saint Kitts]] * [[File:Flag of Saint Lucia.svg|20px]] [[Wp/frs/Saint Lucia|Saint Lucia]] * [[File:flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|20px]] [[Wp/frs/Sünner Winsent un Grenóódiinen|Sünner Winsent un Grenóódiinen]] * [[File:flag of San Marino.svg|20px]] [[Wp/frs/San Mariino|San Mariino]] * [[File:Flag of Sao Tome and Principe.svg|20px]] [[Wp/frs/Sao Tumee un Prinsiipee|Sao Tumee un Prinsiipee]] * [[File:Flag of the Seychelles.svg|20px]] [[Wp/frs/Seisjellen|Seisjellen]] * [[File:flag of Senegal.svg|20px]] [[Wp/frs/Senegóól|Senegóól]] * [[File:Flag_of_Serbia.svg|20px]] [[Wp/frs/Serbien|Serbien]] * [[File:flag of Sierra Leone.svg|20px]] [[Wp/frs/Sierró Leôon|Sierró Leôon]] * [[File:Flag of Zimbabwe.svg|20px]] [[Wp/frs/Simbabwe|Simbabwe]] * [[File:Flag of Singapore.svg|20px]] [[Wp/frs/Singópur|Singópur]] * [[File:Flag of Chile.svg|20px]] [[Wp/frs/Skîil|Skîil]] * [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Skiinó|Folksrepublik Skiinó]] * [[File:flag of Slovenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sloweenien|Sloweenien]] * [[File:flag of Slovakia.svg|20px]] [[Wp/frs/Slowóókai|Slowóókai]] * [[File:flag of Somalia.svg|20px]] [[Wp/frs/Somóólió|Somóólió]] * [[File:flag of Spain.svg|20px]] [[Wp/frs/Spóónjen|Spóónjen]] * [[File:flag of Sri Lanka.svg|20px]] [[Wp/frs/Sri Lankó|Sri Lankó]] * [[File:flag of Sudan.svg|20px]] [[Wp/frs/Sudóón|Sudóón]] * [[File:flag of South Africa.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdóófrikó|Süüdóófrikó]] * [[File:flag of South Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdkoreó|Süüdkoreó]] * [[File:flag of Syria.svg|20px]] [[Wp/frs/Süürien|Süürien]] * [[File:Flag of Suriname.svg|20px]] [[Wp/frs/Sürinóóm|Sürinóóm]] * [[File:flag of Swaziland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swóósiland|Swóósiland]] * [[File:flag of Sweden.svg|20px]] [[Wp/frs/Sweeden|Sweeden]] * [[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swiits|Swiits]] === T === * [[File:Flag of Tajikistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Tadzjikistóón|Tadzjikistóón]] * [[File:Flag of the Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Taiwóón|Taiwóón]] * [[File:flag of Thailand.svg|20px]] [[Wp/frs/Tailand|Tailand]] * [[File:flag of Tanzania.svg|20px]] [[Wp/frs/Tansanió|Tansanió]] * [[File:flag of Togo.svg|20px]] [[Wp/frs/Toogo|Toogo]] * [[File:flag of Tonga.svg|20px]] [[Wp/frs/Tongó|Tongó]] * [[File:flag of Trinidad and Tobago.svg|20px]] [[Wp/frs/Trinidad un Tobaago|Trinidad un Tobaago]] * [[File:Flag of the Central African Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsentróólóófrikóónsk Republik|Tsentróólóófrikóónsk Republik]] * [[File:flag of Chad.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjad|Tsjad]] * [[File:Flag of the Czech Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjechien|Tsjechien]] * [[File:flag of Cyprus.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsüüpern|Tsüüpern]] * [[File:Flag of Tunisia.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuneesien|Tuneesien]] * [[File:flag of Turkey.svg|20px]] [[Wp/frs/Türkai|Türkai]] * [[File:flag of Turkmenistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Turkmeenistóón|Turkmeenistóón]] * [[File:flag of Tuvalu.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuwóólu|Tuwóólu]] === U === * [[File:flag of Uganda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ugandó|Ugandó]] * [[File:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Wp/frs/Ukrâajn|Ukrâajn]] * [[File:flag of Hungary.svg|20px]] [[Wp/frs/Ungorn|Ungorn]] * [[File:flag of Uruguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Urugwai|Urugwai]] * [[File:flag of Uzbekistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Usbeekistóón|Usbeekistóón]] === V === * [[File:Flag of Vanuatu.svg|20px]] [[Wp/frs/Wanuóótu|Wanuóótu]] * [[File:flag of the Vatican City.svg|20px]] [[Wp/frs/Watikóónstad|Watikóónstad]] * [[File:flag of Venezuela.svg|20px]] [[Wp/frs/Wenetsueeló|Wenetsueeló]] * [[File:flag of Vietnam.svg|20px]] [[Wp/frs/Wjetnam|Wjetnam]] === W === * [[File:flag of Western Sahara.svg|20px]] [[Wp/frs/Westsaharó|Westsaharó]] * [[File:flag of Belarus.svg|20px]] [[Wp/frs/Witrusland|Witrusland]] == Unofhangelk gebiiten == === A === * [[Wp/frs/Adelieland|Adelieland]] * [[Wp/frs/Anguilló|Anguilló]] (briitsk) * [[Wp/frs/Antarktis|Antarktis]] * [[Wp/frs/Antipooden-Ailâan|Antipooden-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Argentinisk Antarktikó|Argentinisk Antarktikó]] (argentiinsk) * [[Wp/frs/Aruubó|Aruubó]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Ascension|Ascension]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ashmore- un Cartier-Ailâan|Ashmore- un Cartier-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Atsooren|Atsooren]] (portugiisk) * [[Wp/frs/Auckland-Ailâan|Auckland-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Aaustróólsk Antarktisk Territoorium|Aaustróólsk Antarktisk Territoorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Åland-Ailâan|Åland-Ailâan]] (finsk) * [[Wp/frs/Amerikóónsk Jüfferailâan|Amerikóónsk Jüfferailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Amerikóónsk Samoó|Amerikóónsk Samoó]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Amsterdam-Ailand|Amsterdam-Ailand]] === B === * [[Wp/frs/Baker un Howland|Baker un Howland]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Bermuudó|Bermuudó]] (briitsk) * [[Wp/frs/Boneer|Boneer]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Boniin-Ailâan|Boniin-Ailâan]] (jóópóónsk) * [[Wp/frs/Bounty-Ailâan|Bounty-Ailâan]] (neiseilandisk) * [[Wp/frs/Bouvet-Ailand|Bouvet-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/Briitsk Antarktisk Territoorium|Briitsk Antarktisk Territoorium]] (briitsk) * [[Wp/frs/Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium|Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium]] (briitsk) * [[Wp/frs/Briitsk Jüfferailâan|Briitsk Jüfferailâan]] (briitsk) === C === * [[Wp/frs/Campbell-Ailâan|Campbell-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Chatham-Ailâan|Chatham-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Clipperton|Clipperton]] * [[Wp/frs/Cook-Ailâan|Cook-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Crozet-Ailâan|Crozet-Ailâan]] * Tsjaagos-Ailâan (Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium]] (briitsk) === D === * [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] === F === * [[Wp/frs/Falkland-Ailâan|Falkland-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ferör|Ferör]] (deensk) * [[Wp/frs/Fransk Guajaanó|Fransk Guajaanó]] (fransk) * [[Wp/frs/Fransk Polineesien|Fransk Polineesien]] (fransk) * [[Wp/frs/Fransk Sint Maarten|Fransk Sint Maarten]] === G === * [[Wp/frs/Gibraltaar|Gibraltaar]] (briitsk) * [[Wp/frs/Gröynland|Gröynland]] (deensk) * [[Wp/frs/Guadólûup|Guadólûup]] (fransk) * [[Wp/frs/Guam|Guam]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Sub-sections are already sorted or individual line details preserved like Guernsey|Sub-sections are already sorted or individual line details preserved like Guernsey]] (briitsk) * [[Wp/frs/Guernsey|Guernsey]] (briitsk) === H === * [[Wp/frs/Heard un McDonald-Ailâan|Heard un McDonald-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Hongkong|Hongkong]] (skiineesk) === J === * [[Wp/frs/Jarvis|Jarvis]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Jersey|Jersey]] (briitsk) * [[Wp/frs/Johnston|Johnston]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Jâan Maajen|Jâan Maajen]] (noorsk) === K === * [[Wp/frs/Kaiman-Ailâan|Kaiman-Ailâan]](https://www.google.com/search?q=briitsk) * [[Wp/frs/Kanaarsk Ailâan|Kanaarsk Ailâan]] (spóónsk) * [[Wp/frs/Kergueelen-Ailâan|Kergueelen-Ailâan]] * [[Wp/frs/Kermadec-Ailâan|Kermadec-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Kingmanreef|Kingmanreef]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Kiribóótii|Kiribóótii]] * [[Wp/frs/Kookus-Ailâan|Kookus-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Kosowo|Kosowo]] (serbsk-monteneegriinsk) * [[Wp/frs/Krallenseiailâan Territoorium|Krallenseiailâan Territoorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Kürasaau|Kürasaau]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Köönenkske-Maud-Land|Köönenkske-Maud-Land]] (noorsk) === L === * [[Wp/frs/Lord Howe|Lord Howe]] (aaustróólsk) === M === * [[Wp/frs/Macquarie-Ailâan|Macquarie-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Madeeró|Madeeró]] (portugiisisk) * [[Wp/frs/Makaau|Makaau]] (skiineesk) * [[Wp/frs/Man|Man]] (briitsk) * [[Wp/frs/Matinik|Matinik]] (fransk) * [[Wp/frs/Majot|Majot]] (fransk) * [[Wp/frs/Midway-Ailâan|Midway-Ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Minami-Torishima|Minami-Torishima]] (jóópóónsk) * [[Wp/frs/Montserrat|Montserrat]] (briitsk) === N === * [[Wp/frs/Neerlandsk Sint Maarten|Neerlandsk Sint Maarten]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Neikaledoonien|Neikaledoonien]] (fransk) * [[Wp/frs/Niue|Niue]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Noordelk Mariane-Ailâan|Noordelk Mariane-Ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Norfolk|Norfolk]] (aaustróólsk) === P === * [[Wp/frs/Palmyra|Palmyra]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Pitkern-Ailâan|Pitkern-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Prins-Edward-Ailâan|Prins-Edward-Ailâan]] (süüdóófrikóónsk) * [[Wp/frs/Puorto Riko|Puorto Riko]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Päiter I-Ailand|Päiter I-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/Póóske-Ailand|Póóske-Ailand]] (skiileensk) === R === * [[Wp/frs/Réunion|Réunion]] (fransk) * [[Wp/frs/Ross-Ailand|Ross-Ailand]] (neiseilandsk) === S === * [[Wp/frs/Saint-Barthélemy|Saint-Barthélemy]] * [[Wp/frs/Saint-Pierre un Miquelon|Saint-Pierre un Miquelon]] (fransk) * [[Wp/frs/Saint Helena|Saint Helena]] (briitsk) * [[Wp/frs/Sint Eustatius|Sint Eustatius]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Skiileensk Antarktikó|Skiileensk Antarktikó]] (skiileensk) * [[Wp/frs/Snares-Ailâan|Snares-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Spitsbaargen|Spitsbaargen]] (noorsk) * [[Wp/frs/Süüd-Georgien un däi Süüdelk Sandwich-Ailâan|Süüd-Georgien un däi Süüdelk Sandwich-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Sünner-Paaul-Ailand|Sünner-Paaul-Ailand]] * [[Wp/frs/Saabó|Saabó]] (neerlandsk) === T === * [[Wp/frs/Tokelaau|Tokelaau]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Tristan da Cunha|Tristan da Cunha]] (briitsk) * [[Wp/frs/Turks- un Caicos-Ailâan|Turks- un Caicos-Ailâan]] (briitsk) === W === * [[Wp/frs/Wake|Wake]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Wallis un Futunó|Wallis un Futunó]] (fransk) * [[Wp/frs/Wanuóótu|Wanuóótu]] * [[Wp/frs/Wiinachts-Ailand|Wiinachts-Ailand]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Wulkóón-Ailand|Wulkóón-Ailand]] (jóópóónsk) [[Category:Wp/frs]] l9mb0qu5793gzhop7dmngrgone6kffx 7254426 7254421 2026-07-17T20:26:27Z WikiFayo95 2609576 7254426 wikitext text/x-wiki In disser liest bünt 194 unofhangelk stóóten upnoomen; inklusîiv Taiwóón un Watikóónstad. Disser liest undholt unofhangelk stóóten, man ook unofhangelk gebiiten mit äigen stóótus of ankennen. == Unofhangelk stóóten == === A === * [[File:flag of Afghanistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Afgóónistóón|Afgóónistóón]] * [[File:flag of Albania.svg|20px]] [[Wp/frs/Albóónien|Albóónien]] * [[File:flag of Algeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Algeerien|Algeerien]] * [[File:flag of Andorra.svg|20px]] [[Wp/frs/Andorró|Andorró]] * [[File:flag of Angola.svg|20px]] [[Wp/frs/Angooló|Angooló]] * [[File:flag of Antigua and Barbuda.svg|20px]] [[Wp/frs/Antiguó un Barbuudó|Antiguó un Barbuudó]] * [[File:flag of Argentina.svg|20px]] [[Wp/frs/Argentiinien|Argentiinien]] * [[File:flag of Armenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Armeenien|Armeenien]] * [[File:flag of Azerbaijan.svg|20px]] [[Wp/frs/Aserbaidzjóón|Aserbaidzjóón]] * [[File:flag of Australia.svg|20px]] [[Wp/frs/Aaustróólien (land)|Aaustróólien]] === B === * [[File:flag of Barbados.svg|20px]] [[Wp/frs/Baarbados|Baarbados]] * [[File:flag of the Bahamas.svg|20px]] [[Wp/frs/Bahamas|Bahamas]] * [[File:flag of Bangladesh.svg|20px]] [[Wp/frs/Banglódesk|Banglódesk]] * [[File:flag of Bahrain.svg|20px]] [[Wp/frs/Barain|Barain]] * [[File:flag of Belgium.svg|20px]] [[Wp/frs/Belgien|Belgien]] * [[File:flag of Belize.svg|20px]] [[Wp/frs/Beliits|Beliits]] * [[File:flag of Benin.svg|20px]] [[Wp/frs/Beniin|Beniin]] * [[File:flag of Bolivia.svg|20px]] [[Wp/frs/Boliiwien|Boliiwien]] * [[File:flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Wp/frs/Bosnien|Bosnien]] * [[File:flag of Botswana.svg|20px]] [[Wp/frs/Botswóónó|Botswóónó]] * [[File:flag of Brazil.svg|20px]] [[Wp/frs/Brasilien|Brasilien]] * [[File:flag of Brunei.svg|20px]] [[Wp/frs/Bruunai|Bruunai]] * [[File:flag of Bulgaria.svg|20px]] [[Wp/frs/Bulgaarien|Bulgaarien]] * [[File:flag of Burkina Faso.svg|20px]] [[Wp/frs/Burkinó Fóóso|Burkinó Fóóso]] * [[File:flag of Burundi.svg|20px]] [[Wp/frs/Burundi|Burundi]] * [[File:flag of Bhutan.svg|20px]] [[Wp/frs/Butóón|Butóón]] === D === * [[File:flag of Denmark.svg|20px]] [[Wp/frs/Deenmaark|Deenmaark]] * [[File:flag of Dominica.svg|20px]] [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] * [[File:flag of the Dominican Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Dominikóónsk Republik|Dominikóónsk Republik]] * [[File:flag of Germany.svg|20px]] [[Wp/frs/Düütskland|Düütskland]] * [[File:Flag of Djibouti.svg|20px]] [[Wp/frs/Dzjibuuti|Dzjibuuti]] === E === * [[File:flag of Egypt.svg|20px]] [[Wp/frs/Egüpten|Egüpten]] * [[File:flag of Ecuador.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekuadoor|Ekuadoor]] * [[File:flag of Equatorial Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekwóótoorióóel Giineó|Ekwóótoorióóel Giineó]] * [[File:flag of El Salvador.svg|20px]] [[Wp/frs/El Salwadoor|El Salwadoor]] * [[File:Flag of Cote d'Ivoire.svg|20px]] [[Wp/frs/Elvenbäinküest|Elvenbäinküest (Côte d'Ivoire)]] * [[File:flag of Eritrea.svg|20px]] [[Wp/frs/Eritreó|Eritreó]] * [[File:flag of Estonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Estland|Estland]] * [[File:flag of Ethiopia.svg|20px]] [[Wp/frs/Etioopien|Etioopien]] === F === * [[File:flag of the United Arab Emirates.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Aróóbsk Emiróóten|Feräint Aróóbsk Emiróóten]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Köönenkriik|Feräint Köönenkriik fan Grôot Briitanien un Noordirland]] * [[File:flag of the United States.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Stóóten fan Amerikó|Feräint Stóóten fan Amerikó]] * [[File:flag of Fiji.svg|20px]] [[Wp/frs/Fidzji|Fidzji]] * [[File:Flag of the Philippines.svg|20px]] [[Wp/frs/Fiilipiinen|Fiilipiinen]] * [[File:flag of Finland.svg|20px]] [[Wp/frs/Finland|Finland]] * [[File:flag of France.svg|20px]] [[Wp/frs/Frankriik|Frankriik]] === G === * [[File:flag of Gabon.svg|20px]] [[Wp/frs/Gabuun|Gabuun]] * [[File:Flag of The Gambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Gambió|Gambió]] * [[File:flag of Georgia.svg|20px]] [[Wp/frs/Georgien|Georgien]] * [[File:flag of Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó|Giineó]] * [[File:Flag of Guinea-Bissau.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó-Bissaau|Giineó-Bissaau]] * [[File:flag of Ghana.svg|20px]] [[Wp/frs/Góónó|Góónó]] * [[File:flag of Greece.svg|20px]] [[Wp/frs/Gräikenland|Gräikenland]] * [[File:flag of Grenada.svg|20px]] [[Wp/frs/Grenóódó|Grenóódó]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Grôot Briitanien|Grôot Briitanien]] ** [[File:flag of England.svg|20px]] [[Wp/frs/Engelland|Engelland]] ** [[File:Ulster_banner.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordirland|Noordirland]] ** [[File:flag of Scotland.svg|20px]] [[Wp/frs/Skotland|Skotland]] ** [[File:flag of Wales.svg|20px]] [[Wp/frs/Wales|Wales]] * [[File:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wp/frs/Guajaanó|Guajaanó]] * [[File:Flag of Guatemala.svg|20px]] [[Wp/frs/Guatemóóló|Guatemóóló]] === H === * [[File:flag of Haiti.svg|20px]] [[Wp/frs/Haiiti|Haiiti]] * [[File:Flag of Honduras (2022–present).svg|20px]] [[Wp/frs/Honduras|Honduras]] === I === * [[File:flag of Israel.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisrael|Iisrael]] * [[File:flag of Iceland.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisland|Iisland]] * [[File:flag of Indonesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Indoneesien|Indoneesien]] * [[File:flag of India.svg|20px]] [[Wp/frs/Injen|Injen]] * [[File:flag of Ireland.svg|20px]] [[Wp/frs/Irland|Irland]] * [[File:flag of Iraq.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróók|Iróók]] * [[File:flag of Iran.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróón|Iróón]] * [[File:flag of Italy.svg|20px]] [[Wp/frs/Itóóljen|Itóóljen]] === J === * [[File:flag of Jamaica.svg|20px]] [[Wp/frs/Jamaikó|Jamaikó]] * [[File:Flag of Yemen.svg|20px]] [[Wp/frs/Jeemen|Jeemen]] * [[File:flag of Japan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jóópóón|Jóópóón]] * [[File:Flag of Jordan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jordóónien|Jordóónien]] === K === * [[File:Flag of Cambodia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kambodzjó|Kambodzjó]] * [[File:flag of Cameroon.svg|20px]] [[Wp/frs/Kameruun|Kameruun]] * [[File:flag of Canada.svg|20px]] [[Wp/frs/Kanóódó|Kanóódó]] * [[File:Flag of Kazakhstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kasachstóón|Kasachstóón]] * [[File:flag of Qatar.svg|20px]] [[Wp/frs/Kataar|Kataar]] * [[File:Flag of Kenya.svg|20px]] [[Wp/frs/Keenió|Keenió]] * [[File:Flag of Kiribati.svg|20px]] [[Wp/frs/Kiribóóti|Kiribóóti]] * [[File:Flag of Kyrgyzstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kirgistóón|Kirgistóón]] * [[File:flag of Colombia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kolumbien|Kolumbien]] * [[File:Flag of the Comoros.svg|20px]] [[Wp/frs/Komooren|Komooren]] * [[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] [[Wp/frs/Kóóp Werden|Kóóp Werden]] * [[File:flag of Costa Rica.svg|20px]] [[Wp/frs/Kostó Riikó|Kostó Riikó]] * [[File:flag of Croatia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kroóósien|Kroóósien]] * [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Demokróótsk Republik Kungo|Demokróótsk Republik Kungo]] * [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Republik Kungo|Republik Kungo]] * [[File:flag of Cuba.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuubó|Kuubó]] * [[File:Flag of Kuwait.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuwait|Kuwait]] === L === * [[File:flag of Laos.svg|20px]] [[Wp/frs/Laos|Laos]] * [[File:Flag of Lesotho.svg|20px]] [[Wp/frs/Lesooto|Lesooto]] * [[File:flag of Latvia.svg|20px]] [[Wp/frs/Letland|Letland]] * [[File:flag of Lebanon.svg|20px]] [[Wp/frs/Libóónon|Libóónon]] * [[File:flag of Liberia.svg|20px]] [[Wp/frs/Liberió|Liberió]] * [[File:flag of Liechtenstein.svg|20px]] [[Wp/frs/Lichtenstäin|Lichtenstäin]] * [[File:Flag of Lithuania.svg|20px]] [[Wp/frs/Litaauen|Litaauen]] * [[File:Flag of Luxembourg.svg|20px]] [[Wp/frs/Luksembörğ|Luksembörğ]] * [[File:Flag of Libya.svg|20px]] [[Wp/frs/Lüübien|Lüübien]] === M === * [[File:flag of Mauritania.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauretóónien|Maauretóónien]] * [[File:Flag of Mauritius.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauritsius|Maauritsius]] * [[File:flag of Madagascar.svg|20px]] [[Wp/frs/Madóógaskaar|Madóógaskaar]] * [[File:Flag of Malaysia.svg|20px]] [[Wp/frs/Malaisió|Malaisió]] * [[File:flag of Malawi.svg|20px]] [[Wp/frs/Malóówi|Malóówi]] * [[File:flag of Malta.svg|20px]] [[Wp/frs/Maltó|Maltó]] * [[File:Flag of Morocco.svg|20px]] [[Wp/frs/Marokko|Marokko]] * [[File:Flag of the Marshall Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Marskalailâan|Marskalailâan]] * [[File:flag of Mexico.svg|20px]] [[Wp/frs/Meksiko|Meksiko]] * [[File:Flag_of_Federated_States_of_Micronesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Mikroneesien|Mikroneesien]] * [[File:flag of Myanmar.svg|20px]] [[Wp/frs/Mjanmaar|Mjanmaar]] (Burmó) * [[File:Flag of Moldova.svg|20px]] [[Wp/frs/Moldóówien|Moldóówien]] * [[File:flag of Monaco.svg|20px]] [[Wp/frs/Monako|Monako]] * [[File:flag of Mongolia.svg|20px]] [[Wp/frs/Mongolai|Mongolai]] * [[File:flag of Montenegro.svg|20px]] [[Wp/frs/Monteneegro|Monteneegro]] * [[File:flag of Mozambique.svg|20px]] [[Wp/frs/Mosambik|Mosambik]] * [[File:flag of Mali.svg|20px]] [[Wp/frs/Móóli|Móóli]] === N === * [[File:flag of Namibia.svg|20px]] [[Wp/frs/Namibió|Namibió]] * [[File:flag of Nauru.svg|20px]] [[Wp/frs/Naauru|Naauru]] * [[File:flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Wp/frs/Neerland|Neerland]] * [[File:flag of New Zealand.svg|20px]] [[Wp/frs/Neiseiland|Neiseiland]] * [[File:flag of Nepal.svg|20px]] [[Wp/frs/Nepóól|Nepóól]] * [[File:flag of Niger.svg|20px]] [[Wp/frs/Niiger|Niiger]] * [[File:flag of Nigeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Niigeerió|Niigeerió]] * [[File:flag of Nicaragua.svg|20px]] [[Wp/frs/Nikaraaguó|Nikaraaguó]] * [[File:flag of North Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordkoreó|Noordkoreó]] * [[File:flag of North Macedonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordmatsedoonien|Noordmatsedoonien]] * [[File:flag of Norway.svg|20px]] [[Wp/frs/Nörweegen|Nörweegen]] === O === * [[File:flag of Oman.svg|20px]] [[Wp/frs/Omóón|Omóón]] * [[File:flag of East Timor.svg|20px]] [[Wp/frs/Oosttimoor|Oosttimoor]] * [[File:flag of Austria.svg|20px]] [[Wp/frs/Öösterriik|Öösterriik]] === P === * [[File:flag of Pakistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Pakistóón|Pakistóón]] * [[File:flag of Palestine.svg|20px]] [[Wp/frs/Palestiinó|Palestiinó]] * [[File:flag of Panama.svg|20px]] [[Wp/frs/Panómó|Panómó]] * [[File:Flag of Papua New Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Papuó-Neigiineó|Papuó-Neigiineó]] * [[File:flag of Paraguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Parógwai|Parógwai]] * [[File:flag of Peru.svg|20px]] [[Wp/frs/Peru|Peru]] * [[File:flag of Poland.svg|20px]] [[Wp/frs/Poolen|Poolen]] * [[File:flag of Portugal.svg|20px]] [[Wp/frs/Portugal|Portugal]] * [[File:flag of Palau.svg|20px]] [[Wp/frs/Póólaau|Póólaau]] === R === * [[File:flag of Rwanda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ruandó|Ruandó]] * [[File:flag of Romania.svg|20px]] [[Wp/frs/Rumeenien|Rumeenien]] * [[File:flag of Russia.svg|20px]] [[Wp/frs/Rusland|Rusland]] === S === * [[File:flag of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Wp/frs/Saaudi-Aróóbien|Saaudi-Aróóbien]] * [[File:Flag of the Solomon Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Salomoonen|Salomoonen]] * [[File:Flag of Zambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sambió|Sambió]] * [[File:flag of Samoa.svg|20px]] [[Wp/frs/Samoó|Samoó]] * [[File:flag of Saint Kitts and Nevis.svg|20px]] [[Wp/frs/Saint Kitts|Saint Kitts]] * [[File:Flag of Saint Lucia.svg|20px]] [[Wp/frs/Saint Lucia|Saint Lucia]] * [[File:flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|20px]] [[Wp/frs/Sünner Winsent un Grenóódiinen|Sünner Winsent un Grenóódiinen]] * [[File:flag of San Marino.svg|20px]] [[Wp/frs/San Mariino|San Mariino]] * [[File:Flag of Sao Tome and Principe.svg|20px]] [[Wp/frs/Sao Tumee un Prinsiipee|Sao Tumee un Prinsiipee]] * [[File:Flag of the Seychelles.svg|20px]] [[Wp/frs/Seisjellen|Seisjellen]] * [[File:flag of Senegal.svg|20px]] [[Wp/frs/Senegóól|Senegóól]] * [[File:Flag_of_Serbia.svg|20px]] [[Wp/frs/Serbien|Serbien]] * [[File:flag of Sierra Leone.svg|20px]] [[Wp/frs/Sierró Leôon|Sierró Leôon]] * [[File:Flag of Zimbabwe.svg|20px]] [[Wp/frs/Simbabwe|Simbabwe]] * [[File:Flag of Singapore.svg|20px]] [[Wp/frs/Singópur|Singópur]] * [[File:Flag of Chile.svg|20px]] [[Wp/frs/Skîil|Skîil]] * [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Skiinó|Folksrepublik Skiinó]] * [[File:flag of Slovenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sloweenien|Sloweenien]] * [[File:flag of Slovakia.svg|20px]] [[Wp/frs/Slowóókai|Slowóókai]] * [[File:flag of Somalia.svg|20px]] [[Wp/frs/Somóólió|Somóólió]] * [[File:flag of Spain.svg|20px]] [[Wp/frs/Spóónjen|Spóónjen]] * [[File:flag of Sri Lanka.svg|20px]] [[Wp/frs/Sri Lankó|Sri Lankó]] * [[File:flag of Sudan.svg|20px]] [[Wp/frs/Sudóón|Sudóón]] * [[File:flag of South Africa.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdóófrikó|Süüdóófrikó]] * [[File:flag of South Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdkoreó|Süüdkoreó]] * [[File:flag of Syria.svg|20px]] [[Wp/frs/Süürien|Süürien]] * [[File:Flag of Suriname.svg|20px]] [[Wp/frs/Sürinóóm|Sürinóóm]] * [[File:flag of Swaziland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swóósiland|Swóósiland]] * [[File:flag of Sweden.svg|20px]] [[Wp/frs/Sweeden|Sweeden]] * [[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swiits|Swiits]] === T === * [[File:Flag of Tajikistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Tadzjikistóón|Tadzjikistóón]] * [[File:Flag of the Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Taiwóón|Taiwóón]] * [[File:flag of Thailand.svg|20px]] [[Wp/frs/Tailand|Tailand]] * [[File:flag of Tanzania.svg|20px]] [[Wp/frs/Tansanió|Tansanió]] * [[File:flag of Togo.svg|20px]] [[Wp/frs/Toogo|Toogo]] * [[File:flag of Tonga.svg|20px]] [[Wp/frs/Tongó|Tongó]] * [[File:flag of Trinidad and Tobago.svg|20px]] [[Wp/frs/Trinidad un Tobaago|Trinidad un Tobaago]] * [[File:Flag of the Central African Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsentróólóófrikóónsk Republik|Tsentróólóófrikóónsk Republik]] * [[File:flag of Chad.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjad|Tsjad]] * [[File:Flag of the Czech Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjechien|Tsjechien]] * [[File:flag of Cyprus.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsüüpern|Tsüüpern]] * [[File:Flag of Tunisia.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuneesien|Tuneesien]] * [[File:flag of Turkey.svg|20px]] [[Wp/frs/Türkai|Türkai]] * [[File:flag of Turkmenistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Turkmeenistóón|Turkmeenistóón]] * [[File:flag of Tuvalu.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuwóólu|Tuwóólu]] === U === * [[File:flag of Uganda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ugandó|Ugandó]] * [[File:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Wp/frs/Ukrâajn|Ukrâajn]] * [[File:flag of Hungary.svg|20px]] [[Wp/frs/Ungorn|Ungorn]] * [[File:flag of Uruguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Urugwai|Urugwai]] * [[File:flag of Uzbekistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Usbeekistóón|Usbeekistóón]] === V === * [[File:Flag of Vanuatu.svg|20px]] [[Wp/frs/Wanuóótu|Wanuóótu]] * [[File:flag of the Vatican City.svg|20px]] [[Wp/frs/Watikóónstad|Watikóónstad]] * [[File:flag of Venezuela.svg|20px]] [[Wp/frs/Wenetsueeló|Wenetsueeló]] * [[File:flag of Vietnam.svg|20px]] [[Wp/frs/Wjetnam|Wjetnam]] === W === * [[File:flag of Western Sahara.svg|20px]] [[Wp/frs/Westsaharó|Westsaharó]] * [[File:flag of Belarus.svg|20px]] [[Wp/frs/Witrusland|Witrusland]] == Unofhangelk gebiiten == === A === * [[Wp/frs/Adelieland|Adelieland]] * [[Wp/frs/Anguilló|Anguilló]] (briitsk) * [[Wp/frs/Antarktis|Antarktis]] * [[Wp/frs/Antipooden-Ailâan|Antipooden-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Argentinisk Antarktikó|Argentinisk Antarktikó]] (argentiinsk) * [[Wp/frs/Aruubó|Aruubó]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Ascension|Ascension]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ashmore- un Cartier-Ailâan|Ashmore- un Cartier-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Atsooren|Atsooren]] (portugiisk) * [[Wp/frs/Auckland-Ailâan|Auckland-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Aaustróólsk Antarktisk Territoorium|Aaustróólsk Antarktisk Territoorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Åland-Ailâan|Åland-Ailâan]] (finsk) * [[Wp/frs/Amerikóónsk Jüfferailâan|Amerikóónsk Jüfferailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Amerikóónsk Samoó|Amerikóónsk Samoó]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Amsterdam-Ailand|Amsterdam-Ailand]] === B === * [[Wp/frs/Baker un Howland|Baker un Howland]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Bermuudó|Bermuudó]] (briitsk) * [[Wp/frs/Boneer|Boneer]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Boniin-Ailâan|Boniin-Ailâan]] (jóópóónsk) * [[Wp/frs/Bounty-Ailâan|Bounty-Ailâan]] (neiseilandisk) * [[Wp/frs/Bouvet-Ailand|Bouvet-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/Briitsk Antarktisk Territoorium|Briitsk Antarktisk Territoorium]] (briitsk) * [[Wp/frs/Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium|Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium]] (briitsk) * [[Wp/frs/Briitsk Jüfferailâan|Briitsk Jüfferailâan]] (briitsk) === C === * [[Wp/frs/Campbell-Ailâan|Campbell-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Chatham-Ailâan|Chatham-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Clipperton|Clipperton]] * [[Wp/frs/Cook-Ailâan|Cook-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Crozet-Ailâan|Crozet-Ailâan]] * Tsjaagos-Ailâan (Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium]] (briitsk) === D === * [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] === F === * [[Wp/frs/Falkland-Ailâan|Falkland-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ferör|Ferör]] (deensk) * [[Wp/frs/Fransk Guajaanó|Fransk Guajaanó]] (fransk) * [[Wp/frs/Fransk Polineesien|Fransk Polineesien]] (fransk) * [[Wp/frs/Fransk Sint Maarten|Fransk Sint Maarten]] === G === * [[Wp/frs/Gibraltaar|Gibraltaar]] (briitsk) * [[Wp/frs/Gröynland|Gröynland]] (deensk) * [[Wp/frs/Guadólûup|Guadólûup]] (fransk) * [[Wp/frs/Guam|Guam]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Sub-sections are already sorted or individual line details preserved like Guernsey|Sub-sections are already sorted or individual line details preserved like Guernsey]] (briitsk) * [[Wp/frs/Guernsey|Guernsey]] (briitsk) === H === * [[Wp/frs/Heard un McDonald-Ailâan|Heard un McDonald-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Hongkong|Hongkong]] (skiineesk) === J === * [[Wp/frs/Jarvis|Jarvis]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Jersey|Jersey]] (briitsk) * [[Wp/frs/Johnston|Johnston]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Jâan Maajen|Jâan Maajen]] (noorsk) === K === * [[Wp/frs/Kaiman-Ailâan|Kaiman-Ailâan]](https://www.google.com/search?q=briitsk) * [[Wp/frs/Kanaarsk Ailâan|Kanaarsk Ailâan]] (spóónsk) * [[Wp/frs/Kergueelen-Ailâan|Kergueelen-Ailâan]] * [[Wp/frs/Kermadec-Ailâan|Kermadec-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Kingmanreef|Kingmanreef]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Kiribóóti|Kiribóóti]] * [[Wp/frs/Kookus-Ailâan|Kookus-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Kosowo|Kosowo]] (serbsk-monteneegriinsk) * [[Wp/frs/Krallenseiailâan Territoorium|Krallenseiailâan Territoorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Kürasaau|Kürasaau]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Köönenkske-Maud-Land|Köönenkske-Maud-Land]] (noorsk) === L === * [[Wp/frs/Lord Howe|Lord Howe]] (aaustróólsk) === M === * [[Wp/frs/Macquarie-Ailâan|Macquarie-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Madeeró|Madeeró]] (portugiisisk) * [[Wp/frs/Makaau|Makaau]] (skiineesk) * [[Wp/frs/Man|Man]] (briitsk) * [[Wp/frs/Matinik|Matinik]] (fransk) * [[Wp/frs/Majot|Majot]] (fransk) * [[Wp/frs/Midway-Ailâan|Midway-Ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Minami-Torishima|Minami-Torishima]] (jóópóónsk) * [[Wp/frs/Montserrat|Montserrat]] (briitsk) === N === * [[Wp/frs/Neerlandsk Sint Maarten|Neerlandsk Sint Maarten]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Neikaledoonien|Neikaledoonien]] (fransk) * [[Wp/frs/Niue|Niue]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Noordelk Mariane-Ailâan|Noordelk Mariane-Ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Norfolk|Norfolk]] (aaustróólsk) === P === * [[Wp/frs/Palmyra|Palmyra]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Pitkern-Ailâan|Pitkern-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Prins-Edward-Ailâan|Prins-Edward-Ailâan]] (süüdóófrikóónsk) * [[Wp/frs/Puorto Riko|Puorto Riko]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Päiter I-Ailand|Päiter I-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/Póóske-Ailand|Póóske-Ailand]] (skiileensk) === R === * [[Wp/frs/Réunion|Réunion]] (fransk) * [[Wp/frs/Ross-Ailand|Ross-Ailand]] (neiseilandsk) === S === * [[Wp/frs/Saint-Barthélemy|Saint-Barthélemy]] * [[Wp/frs/Saint-Pierre un Miquelon|Saint-Pierre un Miquelon]] (fransk) * [[Wp/frs/Saint Helena|Saint Helena]] (briitsk) * [[Wp/frs/Sint Eustatius|Sint Eustatius]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Skiileensk Antarktikó|Skiileensk Antarktikó]] (skiileensk) * [[Wp/frs/Snares-Ailâan|Snares-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Spitsbaargen|Spitsbaargen]] (noorsk) * [[Wp/frs/Süüd-Georgien un däi Süüdelk Sandwich-Ailâan|Süüd-Georgien un däi Süüdelk Sandwich-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Sünner-Paaul-Ailand|Sünner-Paaul-Ailand]] * [[Wp/frs/Saabó|Saabó]] (neerlandsk) === T === * [[Wp/frs/Tokelaau|Tokelaau]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Tristan da Cunha|Tristan da Cunha]] (briitsk) * [[Wp/frs/Turks- un Caicos-Ailâan|Turks- un Caicos-Ailâan]] (briitsk) === W === * [[Wp/frs/Wake|Wake]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Wallis un Futunó|Wallis un Futunó]] (fransk) * [[Wp/frs/Wanuóótu|Wanuóótu]] * [[Wp/frs/Wiinachts-Ailand|Wiinachts-Ailand]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Wulkóón-Ailand|Wulkóón-Ailand]] (jóópóónsk) [[Category:Wp/frs]] a1s4zw0pcytfphw37p8s8tvdltrcf6d 7254431 7254426 2026-07-17T20:31:15Z WikiFayo95 2609576 7254431 wikitext text/x-wiki In disser liest bünt 194 unofhangelk stóóten upnoomen; inklusîiv Taiwóón un Watikóónstad. Disser liest undholt unofhangelk stóóten, man ook unofhangelk gebiiten mit äigen stóótus of ankennen. == Unofhangelk stóóten == === A === * [[File:flag of Australia.svg|20px]] [[Wp/frs/Aaustróólien (land)|Aaustróólien]] * [[File:flag of Afghanistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Afgóónistóón|Afgóónistóón]] * [[File:flag of Algeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Algeerien|Algeerien]] * [[File:flag of Albania.svg|20px]] [[Wp/frs/Albóónien|Albóónien]] * [[File:flag of Andorra.svg|20px]] [[Wp/frs/Andorró|Andorró]] * [[File:flag of Angola.svg|20px]] [[Wp/frs/Angooló|Angooló]] * [[File:flag of Antigua and Barbuda.svg|20px]] [[Wp/frs/Antiguó un Barbuudó|Antiguó un Barbuudó]] * [[File:flag of Argentina.svg|20px]] [[Wp/frs/Argentiinien|Argentiinien]] * [[File:flag of Armenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Armeenien|Armeenien]] * [[File:flag of Azerbaijan.svg|20px]] [[Wp/frs/Aserbaidzjóón|Aserbaidzjóón]] === B === * [[File:flag of the Bahamas.svg|20px]] [[Wp/frs/Bahamas|Bahamas]] * [[File:flag of Bangladesh.svg|20px]] [[Wp/frs/Banglódesk|Banglódesk]] * [[File:flag of Barbados.svg|20px]] [[Wp/frs/Baarbados|Baarbados]] * [[File:flag of Bahrain.svg|20px]] [[Wp/frs/Barain|Barain]] * [[File:flag of Belgium.svg|20px]] [[Wp/frs/Belgien|Belgien]] * [[File:flag of Belize.svg|20px]] [[Wp/frs/Beliits|Beliits]] * [[File:flag of Benin.svg|20px]] [[Wp/frs/Beniin|Beniin]] * [[File:flag of Bolivia.svg|20px]] [[Wp/frs/Boliiwien|Boliiwien]] * [[File:flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Wp/frs/Bosnien|Bosnien]] * [[File:flag of Botswana.svg|20px]] [[Wp/frs/Botswóónó|Botswóónó]] * [[File:flag of Brazil.svg|20px]] [[Wp/frs/Brasilien|Brasilien]] * [[File:flag of Brunei.svg|20px]] [[Wp/frs/Bruunai|Bruunai]] * [[File:flag of Bulgaria.svg|20px]] [[Wp/frs/Bulgaarien|Bulgaarien]] * [[File:flag of Burkina Faso.svg|20px]] [[Wp/frs/Burkinó Fóóso|Burkinó Fóóso]] * [[File:flag of Burundi.svg|20px]] [[Wp/frs/Burundi|Burundi]] * [[File:flag of Bhutan.svg|20px]] [[Wp/frs/Butóón|Butóón]] === D === * [[File:flag of Denmark.svg|20px]] [[Wp/frs/Deenmaark|Deenmaark]] * [[File:Flag of Djibouti.svg|20px]] [[Wp/frs/Dzjibuuti|Dzjibuuti]] * [[File:flag of Dominica.svg|20px]] [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] * [[File:flag of the Dominican Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Dominikóónsk Republik|Dominikóónsk Republik]] * [[File:flag of Germany.svg|20px]] [[Wp/frs/Düütskland|Düütskland]] === E === * [[File:flag of Egypt.svg|20px]] [[Wp/frs/Egüpten|Egüpten]] * [[File:flag of Ecuador.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekuadoor|Ekuadoor]] * [[File:flag of Equatorial Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekwóótoorióóel Giineó|Ekwóótoorióóel Giineó]] * [[File:flag of El Salvador.svg|20px]] [[Wp/frs/El Salwadoor|El Salwadoor]] * [[File:Flag of Cote d'Ivoire.svg|20px]] [[Wp/frs/Elvenbäinküest|Elvenbäinküest (Côte d'Ivoire)]] * [[File:flag of Eritrea.svg|20px]] [[Wp/frs/Eritreó|Eritreó]] * [[File:flag of Estonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Estland|Estland]] * [[File:flag of Ethiopia.svg|20px]] [[Wp/frs/Etioopien|Etioopien]] === F === * [[File:flag of the United Arab Emirates.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Aróóbsk Emiróóten|Feräint Aróóbsk Emiróóten]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Köönenkriik|Feräint Köönenkriik fan Grôot Briitanien un Noordirland]] * [[File:flag of the United States.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Stóóten fan Amerikó|Feräint Stóóten fan Amerikó]] * [[File:flag of Fiji.svg|20px]] [[Wp/frs/Fidzji|Fidzji]] * [[File:Flag of the Philippines.svg|20px]] [[Wp/frs/Fiilipiinen|Fiilipiinen]] * [[File:flag of Finland.svg|20px]] [[Wp/frs/Finland|Finland]] * [[File:flag of France.svg|20px]] [[Wp/frs/Frankriik|Frankriik]] === G === * [[File:flag of Gabon.svg|20px]] [[Wp/frs/Gabuun|Gabuun]] * [[File:Flag of The Gambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Gambió|Gambió]] * [[File:flag of Georgia.svg|20px]] [[Wp/frs/Georgien|Georgien]] * [[File:flag of Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó|Giineó]] * [[File:Flag of Guinea-Bissau.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó-Bissaau|Giineó-Bissaau]] * [[File:flag of Ghana.svg|20px]] [[Wp/frs/Góónó|Góónó]] * [[File:flag of Greece.svg|20px]] [[Wp/frs/Gräikenland|Gräikenland]] * [[File:flag of Grenada.svg|20px]] [[Wp/frs/Grenóódó|Grenóódó]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Grôot Briitanien|Grôot Briitanien]] ** [[File:flag of England.svg|20px]] [[Wp/frs/Engelland|Engelland]] ** [[File:Ulster_banner.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordirland|Noordirland]] ** [[File:flag of Scotland.svg|20px]] [[Wp/frs/Skotland|Skotland]] ** [[File:flag of Wales.svg|20px]] [[Wp/frs/Wales|Wales]] * [[File:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wp/frs/Guajaanó|Guajaanó]] * [[File:Flag of Guatemala.svg|20px]] [[Wp/frs/Guatemóóló|Guatemóóló]] === H === * [[File:flag of Haiti.svg|20px]] [[Wp/frs/Haiiti|Haiiti]] * [[File:Flag of Honduras (2022–present).svg|20px]] [[Wp/frs/Honduras|Honduras]] === I === * [[File:flag of Iceland.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisland|Iisland]] * [[File:flag of Israel.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisrael|Iisrael]] * [[File:flag of Indonesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Indoneesien|Indoneesien]] * [[File:flag of India.svg|20px]] [[Wp/frs/Injen|Injen]] * [[File:flag of Ireland.svg|20px]] [[Wp/frs/Irland|Irland]] * [[File:flag of Iran.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróón|Iróón]] * [[File:flag of Iraq.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróók|Iróók]] * [[File:flag of Italy.svg|20px]] [[Wp/frs/Itóóljen|Itóóljen]] === J === * [[File:flag of Jamaica.svg|20px]] [[Wp/frs/Jamaikó|Jamaikó]] * [[File:Flag of Yemen.svg|20px]] [[Wp/frs/Jeemen|Jeemen]] * [[File:flag of Japan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jóópóón|Jóópóón]] * [[File:Flag of Jordan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jordóónien|Jordóónien]] === K === * [[File:Flag of Cambodia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kambodzjó|Kambodzjó]] * [[File:flag of Cameroon.svg|20px]] [[Wp/frs/Kameruun|Kameruun]] * [[File:flag of Canada.svg|20px]] [[Wp/frs/Kanóódó|Kanóódó]] * [[File:Flag of Kazakhstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kasachstóón|Kasachstóón]] * [[File:flag of Qatar.svg|20px]] [[Wp/frs/Kataar|Kataar]] * [[File:Flag of Kenya.svg|20px]] [[Wp/frs/Keenió|Keenió]] * [[File:Flag of Kiribati.svg|20px]] [[Wp/frs/Kiribóóti|Kiribóóti]] * [[File:Flag of Kyrgyzstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kirgistóón|Kirgistóón]] * [[File:flag of Colombia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kolumbien|Kolumbien]] * [[File:Flag of the Comoros.svg|20px]] [[Wp/frs/Komooren|Komooren]] * [[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] [[Wp/frs/Kóóp Werden|Kóóp Werden]] * [[File:flag of Costa Rica.svg|20px]] [[Wp/frs/Kostó Riikó|Kostó Riikó]] * [[File:flag of Croatia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kroóósien|Kroóósien]] * [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Demokróótsk Republik Kungo|Demokróótsk Republik Kungo]] * [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Republik Kungo|Republik Kungo]] * [[File:flag of Cuba.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuubó|Kuubó]] * [[File:Flag of Kuwait.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuwait|Kuwait]] === L === * [[File:flag of Laos.svg|20px]] [[Wp/frs/Laos|Laos]] * [[File:flag of Latvia.svg|20px]] [[Wp/frs/Letland|Letland]] * [[File:Flag of Lesotho.svg|20px]] [[Wp/frs/Lesooto|Lesooto]] * [[File:flag of Lebanon.svg|20px]] [[Wp/frs/Libóónon|Libóónon]] * [[File:flag of Liberia.svg|20px]] [[Wp/frs/Liberió|Liberió]] * [[File:flag of Liechtenstein.svg|20px]] [[Wp/frs/Lichtenstäin|Lichtenstäin]] * [[File:Flag of Lithuania.svg|20px]] [[Wp/frs/Litaauen|Litaauen]] * [[File:Flag of Luxembourg.svg|20px]] [[Wp/frs/Luksembörğ|Luksembörğ]] * [[File:Flag of Libya.svg|20px]] [[Wp/frs/Lüübien|Lüübien]] === M === * [[File:flag of Mauritania.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauretóónien|Maauretóónien]] * [[File:Flag of Mauritius.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauritsius|Maauritsius]] * [[File:flag of Madagascar.svg|20px]] [[Wp/frs/Madóógaskaar|Madóógaskaar]] * [[File:Flag of Malaysia.svg|20px]] [[Wp/frs/Malaisió|Malaisió]] * [[File:flag of Malawi.svg|20px]] [[Wp/frs/Malóówi|Malóówi]] * [[File:flag of Malta.svg|20px]] [[Wp/frs/Maltó|Maltó]] * [[File:Flag of Morocco.svg|20px]] [[Wp/frs/Marokko|Marokko]] * [[File:Flag of the Marshall Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Marskalailâan|Marskalailâan]] * [[File:flag of Mexico.svg|20px]] [[Wp/frs/Meksiko|Meksiko]] * [[File:Flag_of_Federated_States_of_Micronesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Mikroneesien|Mikroneesien]] * [[File:flag of Myanmar.svg|20px]] [[Wp/frs/Mjanmaar|Mjanmaar]] (Burmó) * [[File:Flag of Moldova.svg|20px]] [[Wp/frs/Moldóówien|Moldóówien]] * [[File:flag of Monaco.svg|20px]] [[Wp/frs/Monako|Monako]] * [[File:flag of Mongolia.svg|20px]] [[Wp/frs/Mongolai|Mongolai]] * [[File:flag of Montenegro.svg|20px]] [[Wp/frs/Monteneegro|Monteneegro]] * [[File:flag of Mozambique.svg|20px]] [[Wp/frs/Mosambik|Mosambik]] * [[File:flag of Mali.svg|20px]] [[Wp/frs/Móóli|Móóli]] === N === * [[File:flag of Namibia.svg|20px]] [[Wp/frs/Namibió|Namibió]] * [[File:flag of Nauru.svg|20px]] [[Wp/frs/Naauru|Naauru]] * [[File:flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Wp/frs/Neerland|Neerland]] * [[File:flag of New Zealand.svg|20px]] [[Wp/frs/Neiseiland|Neiseiland]] * [[File:flag of Nepal.svg|20px]] [[Wp/frs/Nepóól|Nepóól]] * [[File:flag of Niger.svg|20px]] [[Wp/frs/Niiger|Niiger]] * [[File:flag of Nigeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Niigeerió|Niigeerió]] * [[File:flag of Nicaragua.svg|20px]] [[Wp/frs/Nikaraaguó|Nikaraaguó]] * [[File:flag of North Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordkoreó|Noordkoreó]] * [[File:flag of North Macedonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordmatsedoonien|Noordmatsedoonien]] * [[File:flag of Norway.svg|20px]] [[Wp/frs/Nörweegen|Nörweegen]] === O === * [[File:flag of Oman.svg|20px]] [[Wp/frs/Omóón|Omóón]] * [[File:flag of East Timor.svg|20px]] [[Wp/frs/Oosttimoor|Oosttimoor]] * [[File:flag of Austria.svg|20px]] [[Wp/frs/Öösterriik|Öösterriik]] === P === * [[File:flag of Pakistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Pakistóón|Pakistóón]] * [[File:flag of Palestine.svg|20px]] [[Wp/frs/Palestiinó|Palestiinó]] * [[File:flag of Panama.svg|20px]] [[Wp/frs/Panómó|Panómó]] * [[File:Flag of Papua New Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Papuó-Neigiineó|Papuó-Neigiineó]] * [[File:flag of Paraguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Parógwai|Parógwai]] * [[File:flag of Peru.svg|20px]] [[Wp/frs/Peru|Peru]] * [[File:flag of Poland.svg|20px]] [[Wp/frs/Poolen|Poolen]] * [[File:flag of Portugal.svg|20px]] [[Wp/frs/Portugal|Portugal]] * [[File:flag of Palau.svg|20px]] [[Wp/frs/Póólaau|Póólaau]] === R === * [[File:flag of Rwanda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ruandó|Ruandó]] * [[File:flag of Romania.svg|20px]] [[Wp/frs/Rumeenien|Rumeenien]] * [[File:flag of Russia.svg|20px]] [[Wp/frs/Rusland|Rusland]] === S === * [[File:flag of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Wp/frs/Saaudi-Aróóbien|Saaudi-Aróóbien]] * [[File:Flag of the Solomon Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Salomoonen|Salomoonen]] * [[File:Flag of Zambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sambió|Sambió]] * [[File:flag of Samoa.svg|20px]] [[Wp/frs/Samoó|Samoó]] * [[File:flag of Saint Kitts and Nevis.svg|20px]] [[Wp/frs/Saint Kitts|Saint Kitts]] * [[File:Flag of Saint Lucia.svg|20px]] [[Wp/frs/Saint Lucia|Saint Lucia]] * [[File:Flag of Sao Tome and Principe.svg|20px]] [[Wp/frs/Sao Tumee un Prinsiipee|Sao Tumee un Prinsiipee]] * [[File:Flag of the Seychelles.svg|20px]] [[Wp/frs/Seisjellen|Seisjellen]] * [[File:flag of Senegal.svg|20px]] [[Wp/frs/Senegóól|Senegóól]] * [[File:Flag_of_Serbia.svg|20px]] [[Wp/frs/Serbien|Serbien]] * [[File:flag of Sierra Leone.svg|20px]] [[Wp/frs/Sierró Leôon|Sierró Leôon]] * [[File:Flag of Zimbabwe.svg|20px]] [[Wp/frs/Simbabwe|Simbabwe]] * [[File:Flag of Singapore.svg|20px]] [[Wp/frs/Singópur|Singópur]] * [[File:Flag of Chile.svg|20px]] [[Wp/frs/Skîil|Skîil]] * [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Skiinó|Folksrepublik Skiinó]] * [[File:flag of Slovenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sloweenien|Sloweenien]] * [[File:flag of Slovakia.svg|20px]] [[Wp/frs/Slowóókai|Slowóókai]] * [[File:flag of Somalia.svg|20px]] [[Wp/frs/Somóólió|Somóólió]] * [[File:flag of Spain.svg|20px]] [[Wp/frs/Spóónjen|Spóónjen]] * [[File:flag of Sri Lanka.svg|20px]] [[Wp/frs/Sri Lankó|Sri Lankó]] * [[File:flag of Sudan.svg|20px]] [[Wp/frs/Sudóón|Sudóón]] * [[File:flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|20px]] [[Wp/frs/Sünner Winsent un Grenóódiinen|Sünner Winsent un Grenóódiinen]] * [[File:Flag of Suriname.svg|20px]] [[Wp/frs/Sürinóóm|Sürinóóm]] * [[File:flag of Swaziland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swóósiland|Swóósiland]] * [[File:flag of Sweden.svg|20px]] [[Wp/frs/Sweeden|Sweeden]] * [[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swiits|Swiits]] * [[File:flag of South Africa.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdóófrikó|Süüdóófrikó]] * [[File:flag of South Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdkoreó|Süüdkoreó]] * [[File:flag of Syria.svg|20px]] [[Wp/frs/Süürien|Süürien]] === T === * [[File:Flag of Tajikistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Tadzjikistóón|Tadzjikistóón]] * [[File:Flag of the Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Taiwóón|Taiwóón]] * [[File:flag of Thailand.svg|20px]] [[Wp/frs/Tailand|Tailand]] * [[File:flag of Tanzania.svg|20px]] [[Wp/frs/Tansanió|Tansanió]] * [[File:flag of Togo.svg|20px]] [[Wp/frs/Toogo|Toogo]] * [[File:flag of Tonga.svg|20px]] [[Wp/frs/Tongó|Tongó]] * [[File:flag of Trinidad and Tobago.svg|20px]] [[Wp/frs/Trinidad un Tobaago|Trinidad un Tobaago]] * [[File:Flag of the Central African Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsentróólóófrikóónsk Republik|Tsentróólóófrikóónsk Republik]] * [[File:flag of Chad.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjad|Tsjad]] * [[File:Flag of the Czech Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjechien|Tsjechien]] * [[File:flag of Cyprus.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsüüpern|Tsüüpern]] * [[File:Flag of Tunisia.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuneesien|Tuneesien]] * [[File:flag of Turkey.svg|20px]] [[Wp/frs/Türkai|Türkai]] * [[File:flag of Turkmenistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Turkmeenistóón|Turkmeenistóón]] * [[File:flag of Tuvalu.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuwóólu|Tuwóólu]] === U === * [[File:flag of Uganda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ugandó|Ugandó]] * [[File:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Wp/frs/Ukrâajn|Ukrâajn]] * [[File:flag of Hungary.svg|20px]] [[Wp/frs/Ungorn|Ungorn]] * [[File:flag of Uruguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Urugwai|Urugwai]] * [[File:flag of Uzbekistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Usbeekistóón|Usbeekistóón]] === V === * [[File:Flag of Vanuatu.svg|20px]] [[Wp/frs/Wanuóótu|Wanuóótu]] * [[File:flag of the Vatican City.svg|20px]] [[Wp/frs/Watikóónstad|Watikóónstad]] * [[File:flag of Venezuela.svg|20px]] [[Wp/frs/Wenetsueeló|Wenetsueeló]] * [[File:flag of Vietnam.svg|20px]] [[Wp/frs/Wjetnam|Wjetnam]] === W === * [[File:flag of Western Sahara.svg|20px]] [[Wp/frs/Westsaharó|Westsaharó]] * [[File:flag of Belarus.svg|20px]] [[Wp/frs/Witrusland|Witrusland]] == Unofhangelk gebiiten == === A === * [[Wp/frs/Åland-Ailâan|Åland-Ailâan]] (finsk) * [[Wp/frs/Aaustróólsk Antarktisk Territoorium|Aaustróólsk Antarktisk Territoorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Adelieland|Adelieland]] * [[Wp/frs/Amerikóónsk Jüfferailâan|Amerikóónsk Jüfferailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Amerikóónsk Samoó|Amerikóónsk Samoó]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Amsterdam-Ailand|Amsterdam-Ailand]] * [[Wp/frs/Anguilló|Anguilló]] (briitsk) * [[Wp/frs/Antarktis|Antarktis]] * [[Wp/frs/Antipooden-Ailâan|Antipooden-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Argentinisk Antarktikó|Argentinisk Antarktikó]] (argentiinsk) * [[Wp/frs/Aruubó|Aruubó]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Ascension|Ascension]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ashmore- un Cartier-Ailâan|Ashmore- un Cartier-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Atsooren|Atsooren]] (portugiisk) * [[Wp/frs/Auckland-Ailâan|Auckland-Ailâan]] (neiseilandsk) === B === * [[Wp/frs/Baker un Howland|Baker un Howland]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Bermuudó|Bermuudó]] (briitsk) * [[Wp/frs/Boneer|Boneer]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Boniin-Ailâan|Boniin-Ailâan]] (jóópóónsk) * [[Wp/frs/Bounty-Ailâan|Bounty-Ailâan]] (neiseilandisk) * [[Wp/frs/Bouvet-Ailand|Bouvet-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/Briitsk Antarktisk Territoorium|Briitsk Antarktisk Territoorium]] (briitsk) * [[Wp/frs/Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium|Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium]] (briitsk) * [[Wp/frs/Briitsk Jüfferailâan|Briitsk Jüfferailâan]] (briitsk) === C === * [[Wp/frs/Campbell-Ailâan|Campbell-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Chatham-Ailâan|Chatham-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Clipperton|Clipperton]] * [[Wp/frs/Cook-Ailâan|Cook-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Crozet-Ailâan|Crozet-Ailâan]] * Tsjaagos-Ailâan (Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium]] (briitsk) === D === * [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] === F === * [[Wp/frs/Falkland-Ailâan|Falkland-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ferör|Ferör]] (deensk) * [[Wp/frs/Fransk Guajaanó|Fransk Guajaanó]] (fransk) * [[Wp/frs/Fransk Polineesien|Fransk Polineesien]] (fransk) * [[Wp/frs/Fransk Sint Maarten|Fransk Sint Maarten]] === G === * [[Wp/frs/Gibraltaar|Gibraltaar]] (briitsk) * [[Wp/frs/Gröynland|Gröynland]] (deensk) * [[Wp/frs/Guadólûup|Guadólûup]] (fransk) * [[Wp/frs/Guam|Guam]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Guernsey|Guernsey]] (briitsk) * [[Wp/frs/Sub-sections are already sorted or individual line details preserved like Guernsey|Sub-sections are already sorted or individual line details preserved like Guernsey]] (briitsk) === H === * [[Wp/frs/Heard un McDonald-Ailâan|Heard un McDonald-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Hongkong|Hongkong]] (skiineesk) === J === * [[Wp/frs/Jâan Maajen|Jâan Maajen]] (noorsk) * [[Wp/frs/Jarvis|Jarvis]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Jersey|Jersey]] (briitsk) * [[Wp/frs/Johnston|Johnston]] (amerikóónsk) === K === * [[Wp/frs/Kaiman-Ailâan|Kaiman-Ailâan]](https://www.google.com/search?q=briitsk) * [[Wp/frs/Kanaarsk Ailâan|Kanaarsk Ailâan]] (spóónsk) * [[Wp/frs/Kergueelen-Ailâan|Kergueelen-Ailâan]] * [[Wp/frs/Kermadec-Ailâan|Kermadec-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Kingmanreef|Kingmanreef]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Kiribóóti|Kiribóóti]] * [[Wp/frs/Kookus-Ailâan|Kookus-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Kosowo|Kosowo]] (serbsk-monteneegriinsk) * [[Wp/frs/Krallenseiailâan Territoorium|Krallenseiailâan Territoorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Kürasaau|Kürasaau]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Köönenkske-Maud-Land|Köönenkske-Maud-Land]] (noorsk) === L === * [[Wp/frs/Lord Howe|Lord Howe]] (aaustróólsk) === M === * [[Wp/frs/Macquarie-Ailâan|Macquarie-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Madeeró|Madeeró]] (portugiisisk) * [[Wp/frs/Makaau|Makaau]] (skiineesk) * [[Wp/frs/Man|Man]] (briitsk) * [[Wp/frs/Matinik|Matinik]] (fransk) * [[Wp/frs/Majot|Majot]] (fransk) * [[Wp/frs/Midway-Ailâan|Midway-Ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Minami-Torishima|Minami-Torishima]] (jóópóónsk) * [[Wp/frs/Montserrat|Montserrat]] (briitsk) === N === * [[Wp/frs/Neerlandsk Sint Maarten|Neerlandsk Sint Maarten]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Neikaledoonien|Neikaledoonien]] (fransk) * [[Wp/frs/Niue|Niue]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Noordelk Mariane-Ailâan|Noordelk Mariane-Ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Norfolk|Norfolk]] (aaustróólsk) === P === * [[Wp/frs/Palmyra|Palmyra]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Päiter I-Ailand|Päiter I-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/Pitkern-Ailâan|Pitkern-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Póóske-Ailand|Póóske-Ailand]] (skiileensk) * [[Wp/frs/Prins-Edward-Ailâan|Prins-Edward-Ailâan]] (süüdóófrikóónsk) * [[Wp/frs/Puorto Riko|Puorto Riko]] (amerikóónsk) === R === * [[Wp/frs/Réunion|Réunion]] (fransk) * [[Wp/frs/Ross-Ailand|Ross-Ailand]] (neiseilandsk) === S === * [[Wp/frs/Saabó|Saabó]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Saint-Barthélemy|Saint-Barthélemy]] * [[Wp/frs/Saint Helena|Saint Helena]] (briitsk) * [[Wp/frs/Saint-Pierre un Miquelon|Saint-Pierre un Miquelon]] (fransk) * [[Wp/frs/Sint Eustatius|Sint Eustatius]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Skiileensk Antarktikó|Skiileensk Antarktikó]] (skiileensk) * [[Wp/frs/Snares-Ailâan|Snares-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Spitsbaargen|Spitsbaargen]] (noorsk) * [[Wp/frs/Sünner-Paaul-Ailand|Sünner-Paaul-Ailand]] * [[Wp/frs/Süüd-Georgien un däi Süüdelk Sandwich-Ailâan|Süüd-Georgien un däi Süüdelk Sandwich-Ailâan]] (briitsk) === T === * [[Wp/frs/Tokelaau|Tokelaau]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Tristan da Cunha|Tristan da Cunha]] (briitsk) * [[Wp/frs/Turks- un Caicos-Ailâan|Turks- un Caicos-Ailâan]] (briitsk) === W === * [[Wp/frs/Wake|Wake]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Wallis un Futunó|Wallis un Futunó]] (fransk) * [[Wp/frs/Wanuóótu|Wanuóótu]] * [[Wp/frs/Wiinachts-Ailand|Wiinachts-Ailand]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Wulkóón-Ailand|Wulkóón-Ailand]] (jóópóónsk) [[Category:Wp/frs]] dp3z7eozexttetch1yhx1l71aniao0i 7254446 7254431 2026-07-17T20:38:38Z WikiFayo95 2609576 Lekker Bierchland was kiin land - desweegen bünt dat bloot 193 - soo fööl bünt ook in däi UN 7254446 wikitext text/x-wiki In disser liest bünt 193 unofhangelk stóóten plus Taiwóón un Watikóónstad upnoomen. Disser liest undholt unofhangelk stóóten, man ook unofhangelk gebiiten mit äigen stóótus. == Unofhangelk stóóten == === A === * [[File:flag of Australia.svg|20px]] [[Wp/frs/Aaustróólien (land)|Aaustróólien]] * [[File:flag of Afghanistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Afgóónistóón|Afgóónistóón]] * [[File:flag of Algeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Algeerien|Algeerien]] * [[File:flag of Albania.svg|20px]] [[Wp/frs/Albóónien|Albóónien]] * [[File:flag of Andorra.svg|20px]] [[Wp/frs/Andorró|Andorró]] * [[File:flag of Angola.svg|20px]] [[Wp/frs/Angooló|Angooló]] * [[File:flag of Antigua and Barbuda.svg|20px]] [[Wp/frs/Antiguó un Barbuudó|Antiguó un Barbuudó]] * [[File:flag of Argentina.svg|20px]] [[Wp/frs/Argentiinien|Argentiinien]] * [[File:flag of Armenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Armeenien|Armeenien]] * [[File:flag of Azerbaijan.svg|20px]] [[Wp/frs/Aserbaidzjóón|Aserbaidzjóón]] === B === * [[File:flag of the Bahamas.svg|20px]] [[Wp/frs/Bahamas|Bahamas]] * [[File:flag of Bangladesh.svg|20px]] [[Wp/frs/Banglódesk|Banglódesk]] * [[File:flag of Barbados.svg|20px]] [[Wp/frs/Baarbados|Baarbados]] * [[File:flag of Bahrain.svg|20px]] [[Wp/frs/Barain|Barain]] * [[File:flag of Belgium.svg|20px]] [[Wp/frs/Belgien|Belgien]] * [[File:flag of Belize.svg|20px]] [[Wp/frs/Beliits|Beliits]] * [[File:flag of Benin.svg|20px]] [[Wp/frs/Beniin|Beniin]] * [[File:flag of Bolivia.svg|20px]] [[Wp/frs/Boliiwien|Boliiwien]] * [[File:flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Wp/frs/Bosnien|Bosnien]] * [[File:flag of Botswana.svg|20px]] [[Wp/frs/Botswóónó|Botswóónó]] * [[File:flag of Brazil.svg|20px]] [[Wp/frs/Brasilien|Brasilien]] * [[File:flag of Brunei.svg|20px]] [[Wp/frs/Bruunai|Bruunai]] * [[File:flag of Bulgaria.svg|20px]] [[Wp/frs/Bulgaarien|Bulgaarien]] * [[File:flag of Burkina Faso.svg|20px]] [[Wp/frs/Burkinó Fóóso|Burkinó Fóóso]] * [[File:flag of Burundi.svg|20px]] [[Wp/frs/Burundi|Burundi]] * [[File:flag of Bhutan.svg|20px]] [[Wp/frs/Butóón|Butóón]] === D === * [[File:flag of Denmark.svg|20px]] [[Wp/frs/Deenmaark|Deenmaark]] * [[File:Flag of Djibouti.svg|20px]] [[Wp/frs/Dzjibuuti|Dzjibuuti]] * [[File:flag of Dominica.svg|20px]] [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] * [[File:flag of the Dominican Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Dominikóónsk Republik|Dominikóónsk Republik]] * [[File:flag of Germany.svg|20px]] [[Wp/frs/Düütskland|Düütskland]] === E === * [[File:flag of Egypt.svg|20px]] [[Wp/frs/Egüpten|Egüpten]] * [[File:flag of Ecuador.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekuadoor|Ekuadoor]] * [[File:flag of Equatorial Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekwóótoorióóel Giineó|Ekwóótoorióóel Giineó]] * [[File:flag of El Salvador.svg|20px]] [[Wp/frs/El Salwadoor|El Salwadoor]] * [[File:Flag of Cote d'Ivoire.svg|20px]] [[Wp/frs/Elvenbäinküest|Elvenbäinküest (Côte d'Ivoire)]] * [[File:flag of Eritrea.svg|20px]] [[Wp/frs/Eritreó|Eritreó]] * [[File:flag of Estonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Estland|Estland]] * [[File:flag of Ethiopia.svg|20px]] [[Wp/frs/Etioopien|Etioopien]] === F === * [[File:flag of the United Arab Emirates.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Aróóbsk Emiróóten|Feräint Aróóbsk Emiróóten]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Köönenkriik|Feräint Köönenkriik fan Grôot Briitanien un Noordirland]] * [[File:flag of the United States.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Stóóten fan Amerikó|Feräint Stóóten fan Amerikó]] * [[File:flag of Fiji.svg|20px]] [[Wp/frs/Fidzji|Fidzji]] * [[File:Flag of the Philippines.svg|20px]] [[Wp/frs/Fiilipiinen|Fiilipiinen]] * [[File:flag of Finland.svg|20px]] [[Wp/frs/Finland|Finland]] * [[File:flag of France.svg|20px]] [[Wp/frs/Frankriik|Frankriik]] === G === * [[File:flag of Gabon.svg|20px]] [[Wp/frs/Gabuun|Gabuun]] * [[File:Flag of The Gambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Gambió|Gambió]] * [[File:flag of Georgia.svg|20px]] [[Wp/frs/Georgien|Georgien]] * [[File:flag of Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó|Giineó]] * [[File:Flag of Guinea-Bissau.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó-Bissaau|Giineó-Bissaau]] * [[File:flag of Ghana.svg|20px]] [[Wp/frs/Góónó|Góónó]] * [[File:flag of Greece.svg|20px]] [[Wp/frs/Gräikenland|Gräikenland]] * [[File:flag of Grenada.svg|20px]] [[Wp/frs/Grenóódó|Grenóódó]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Grôot Briitanien|Grôot Briitanien]] ** [[File:flag of England.svg|20px]] [[Wp/frs/Engelland|Engelland]] ** [[File:Ulster_banner.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordirland|Noordirland]] ** [[File:flag of Scotland.svg|20px]] [[Wp/frs/Skotland|Skotland]] ** [[File:flag of Wales.svg|20px]] [[Wp/frs/Wales|Wales]] * [[File:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wp/frs/Guajaanó|Guajaanó]] * [[File:Flag of Guatemala.svg|20px]] [[Wp/frs/Guatemóóló|Guatemóóló]] === H === * [[File:flag of Haiti.svg|20px]] [[Wp/frs/Haiiti|Haiiti]] * [[File:Flag of Honduras (2022–present).svg|20px]] [[Wp/frs/Honduras|Honduras]] === I === * [[File:flag of Iceland.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisland|Iisland]] * [[File:flag of Israel.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisrael|Iisrael]] * [[File:flag of Indonesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Indoneesien|Indoneesien]] * [[File:flag of India.svg|20px]] [[Wp/frs/Injen|Injen]] * [[File:flag of Ireland.svg|20px]] [[Wp/frs/Irland|Irland]] * [[File:flag of Iran.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróón|Iróón]] * [[File:flag of Iraq.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróók|Iróók]] * [[File:flag of Italy.svg|20px]] [[Wp/frs/Itóóljen|Itóóljen]] === J === * [[File:flag of Jamaica.svg|20px]] [[Wp/frs/Jamaikó|Jamaikó]] * [[File:Flag of Yemen.svg|20px]] [[Wp/frs/Jeemen|Jeemen]] * [[File:flag of Japan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jóópóón|Jóópóón]] * [[File:Flag of Jordan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jordóónien|Jordóónien]] === K === * [[File:Flag of Cambodia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kambodzjó|Kambodzjó]] * [[File:flag of Cameroon.svg|20px]] [[Wp/frs/Kameruun|Kameruun]] * [[File:flag of Canada.svg|20px]] [[Wp/frs/Kanóódó|Kanóódó]] * [[File:Flag of Kazakhstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kasachstóón|Kasachstóón]] * [[File:flag of Qatar.svg|20px]] [[Wp/frs/Kataar|Kataar]] * [[File:Flag of Kenya.svg|20px]] [[Wp/frs/Keenió|Keenió]] * [[File:Flag of Kiribati.svg|20px]] [[Wp/frs/Kiribóóti|Kiribóóti]] * [[File:Flag of Kyrgyzstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kirgistóón|Kirgistóón]] * [[File:flag of Colombia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kolumbien|Kolumbien]] * [[File:Flag of the Comoros.svg|20px]] [[Wp/frs/Komooren|Komooren]] * [[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] [[Wp/frs/Kóóp Werden|Kóóp Werden]] * [[File:flag of Costa Rica.svg|20px]] [[Wp/frs/Kostó Riikó|Kostó Riikó]] * [[File:flag of Croatia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kroóósien|Kroóósien]] * [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Demokróótsk Republik Kungo|Demokróótsk Republik Kungo]] * [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Republik Kungo|Republik Kungo]] * [[File:flag of Cuba.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuubó|Kuubó]] * [[File:Flag of Kuwait.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuwait|Kuwait]] === L === * [[File:flag of Laos.svg|20px]] [[Wp/frs/Laos|Laos]] * [[File:flag of Latvia.svg|20px]] [[Wp/frs/Letland|Letland]] * [[File:Flag of Lesotho.svg|20px]] [[Wp/frs/Lesooto|Lesooto]] * [[File:flag of Lebanon.svg|20px]] [[Wp/frs/Libóónon|Libóónon]] * [[File:flag of Liberia.svg|20px]] [[Wp/frs/Liberió|Liberió]] * [[File:flag of Liechtenstein.svg|20px]] [[Wp/frs/Lichtenstäin|Lichtenstäin]] * [[File:Flag of Lithuania.svg|20px]] [[Wp/frs/Litaauen|Litaauen]] * [[File:Flag of Luxembourg.svg|20px]] [[Wp/frs/Luksembörğ|Luksembörğ]] * [[File:Flag of Libya.svg|20px]] [[Wp/frs/Lüübien|Lüübien]] === M === * [[File:flag of Mauritania.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauretóónien|Maauretóónien]] * [[File:Flag of Mauritius.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauritsius|Maauritsius]] * [[File:flag of Madagascar.svg|20px]] [[Wp/frs/Madóógaskaar|Madóógaskaar]] * [[File:Flag of Malaysia.svg|20px]] [[Wp/frs/Malaisió|Malaisió]] * [[File:flag of Malawi.svg|20px]] [[Wp/frs/Malóówi|Malóówi]] * [[File:flag of Malta.svg|20px]] [[Wp/frs/Maltó|Maltó]] * [[File:Flag of Morocco.svg|20px]] [[Wp/frs/Marokko|Marokko]] * [[File:Flag of the Marshall Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Marskalailâan|Marskalailâan]] * [[File:flag of Mexico.svg|20px]] [[Wp/frs/Meksiko|Meksiko]] * [[File:Flag_of_Federated_States_of_Micronesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Mikroneesien|Mikroneesien]] * [[File:flag of Myanmar.svg|20px]] [[Wp/frs/Mjanmaar|Mjanmaar]] (Burmó) * [[File:Flag of Moldova.svg|20px]] [[Wp/frs/Moldóówien|Moldóówien]] * [[File:flag of Monaco.svg|20px]] [[Wp/frs/Monako|Monako]] * [[File:flag of Mongolia.svg|20px]] [[Wp/frs/Mongolai|Mongolai]] * [[File:flag of Montenegro.svg|20px]] [[Wp/frs/Monteneegro|Monteneegro]] * [[File:flag of Mozambique.svg|20px]] [[Wp/frs/Mosambik|Mosambik]] * [[File:flag of Mali.svg|20px]] [[Wp/frs/Móóli|Móóli]] === N === * [[File:flag of Namibia.svg|20px]] [[Wp/frs/Namibió|Namibió]] * [[File:flag of Nauru.svg|20px]] [[Wp/frs/Naauru|Naauru]] * [[File:flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Wp/frs/Neerland|Neerland]] * [[File:flag of New Zealand.svg|20px]] [[Wp/frs/Neiseiland|Neiseiland]] * [[File:flag of Nepal.svg|20px]] [[Wp/frs/Nepóól|Nepóól]] * [[File:flag of Niger.svg|20px]] [[Wp/frs/Niiger|Niiger]] * [[File:flag of Nigeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Niigeerió|Niigeerió]] * [[File:flag of Nicaragua.svg|20px]] [[Wp/frs/Nikaraaguó|Nikaraaguó]] * [[File:flag of North Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordkoreó|Noordkoreó]] * [[File:flag of North Macedonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordmatsedoonien|Noordmatsedoonien]] * [[File:flag of Norway.svg|20px]] [[Wp/frs/Nörweegen|Nörweegen]] === O === * [[File:flag of Oman.svg|20px]] [[Wp/frs/Omóón|Omóón]] * [[File:flag of East Timor.svg|20px]] [[Wp/frs/Oosttimoor|Oosttimoor]] * [[File:flag of Austria.svg|20px]] [[Wp/frs/Öösterriik|Öösterriik]] === P === * [[File:flag of Pakistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Pakistóón|Pakistóón]] * [[File:flag of Palestine.svg|20px]] [[Wp/frs/Palestiinó|Palestiinó]] * [[File:flag of Panama.svg|20px]] [[Wp/frs/Panómó|Panómó]] * [[File:Flag of Papua New Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Papuó-Neigiineó|Papuó-Neigiineó]] * [[File:flag of Paraguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Parógwai|Parógwai]] * [[File:flag of Peru.svg|20px]] [[Wp/frs/Peru|Peru]] * [[File:flag of Poland.svg|20px]] [[Wp/frs/Poolen|Poolen]] * [[File:flag of Portugal.svg|20px]] [[Wp/frs/Portugal|Portugal]] * [[File:flag of Palau.svg|20px]] [[Wp/frs/Póólaau|Póólaau]] === R === * [[File:flag of Rwanda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ruandó|Ruandó]] * [[File:flag of Romania.svg|20px]] [[Wp/frs/Rumeenien|Rumeenien]] * [[File:flag of Russia.svg|20px]] [[Wp/frs/Rusland|Rusland]] === S === * [[File:flag of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Wp/frs/Saaudi-Aróóbien|Saaudi-Aróóbien]] * [[File:Flag of the Solomon Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Salomoonen|Salomoonen]] * [[File:Flag of Zambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sambió|Sambió]] * [[File:flag of Samoa.svg|20px]] [[Wp/frs/Samoó|Samoó]] * [[File:flag of Saint Kitts and Nevis.svg|20px]] [[Wp/frs/Saint Kitts|Saint Kitts]] * [[File:Flag of Saint Lucia.svg|20px]] [[Wp/frs/Saint Lucia|Saint Lucia]] * [[File:Flag of Sao Tome and Principe.svg|20px]] [[Wp/frs/Sao Tumee un Prinsiipee|Sao Tumee un Prinsiipee]] * [[File:Flag of the Seychelles.svg|20px]] [[Wp/frs/Seisjellen|Seisjellen]] * [[File:flag of Senegal.svg|20px]] [[Wp/frs/Senegóól|Senegóól]] * [[File:Flag_of_Serbia.svg|20px]] [[Wp/frs/Serbien|Serbien]] * [[File:flag of Sierra Leone.svg|20px]] [[Wp/frs/Sierró Leôon|Sierró Leôon]] * [[File:Flag of Zimbabwe.svg|20px]] [[Wp/frs/Simbabwe|Simbabwe]] * [[File:Flag of Singapore.svg|20px]] [[Wp/frs/Singópur|Singópur]] * [[File:Flag of Chile.svg|20px]] [[Wp/frs/Skîil|Skîil]] * [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Skiinó|Folksrepublik Skiinó]] * [[File:flag of Slovenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sloweenien|Sloweenien]] * [[File:flag of Slovakia.svg|20px]] [[Wp/frs/Slowóókai|Slowóókai]] * [[File:flag of Somalia.svg|20px]] [[Wp/frs/Somóólió|Somóólió]] * [[File:flag of Spain.svg|20px]] [[Wp/frs/Spóónjen|Spóónjen]] * [[File:flag of Sri Lanka.svg|20px]] [[Wp/frs/Sri Lankó|Sri Lankó]] * [[File:flag of Sudan.svg|20px]] [[Wp/frs/Sudóón|Sudóón]] * [[File:flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|20px]] [[Wp/frs/Sünner Winsent un Grenóódiinen|Sünner Winsent un Grenóódiinen]] * [[File:Flag of Suriname.svg|20px]] [[Wp/frs/Sürinóóm|Sürinóóm]] * [[File:flag of Swaziland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swóósiland|Swóósiland]] * [[File:flag of Sweden.svg|20px]] [[Wp/frs/Sweeden|Sweeden]] * [[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swiits|Swiits]] * [[File:flag of South Africa.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdóófrikó|Süüdóófrikó]] * [[File:flag of South Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdkoreó|Süüdkoreó]] * [[File:flag of Syria.svg|20px]] [[Wp/frs/Süürien|Süürien]] === T === * [[File:Flag of Tajikistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Tadzjikistóón|Tadzjikistóón]] * [[File:Flag of the Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Taiwóón|Taiwóón]] * [[File:flag of Thailand.svg|20px]] [[Wp/frs/Tailand|Tailand]] * [[File:flag of Tanzania.svg|20px]] [[Wp/frs/Tansanió|Tansanió]] * [[File:flag of Togo.svg|20px]] [[Wp/frs/Toogo|Toogo]] * [[File:flag of Tonga.svg|20px]] [[Wp/frs/Tongó|Tongó]] * [[File:flag of Trinidad and Tobago.svg|20px]] [[Wp/frs/Trinidad un Tobaago|Trinidad un Tobaago]] * [[File:Flag of the Central African Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsentróólóófrikóónsk Republik|Tsentróólóófrikóónsk Republik]] * [[File:flag of Chad.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjad|Tsjad]] * [[File:Flag of the Czech Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjechien|Tsjechien]] * [[File:flag of Cyprus.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsüüpern|Tsüüpern]] * [[File:Flag of Tunisia.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuneesien|Tuneesien]] * [[File:flag of Turkey.svg|20px]] [[Wp/frs/Türkai|Türkai]] * [[File:flag of Turkmenistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Turkmeenistóón|Turkmeenistóón]] * [[File:flag of Tuvalu.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuwóólu|Tuwóólu]] === U === * [[File:flag of Uganda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ugandó|Ugandó]] * [[File:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Wp/frs/Ukrâajn|Ukrâajn]] * [[File:flag of Hungary.svg|20px]] [[Wp/frs/Ungorn|Ungorn]] * [[File:flag of Uruguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Urugwai|Urugwai]] * [[File:flag of Uzbekistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Usbeekistóón|Usbeekistóón]] === V === * [[File:Flag of Vanuatu.svg|20px]] [[Wp/frs/Wanuóótu|Wanuóótu]] * [[File:flag of the Vatican City.svg|20px]] [[Wp/frs/Watikóónstad|Watikóónstad]] * [[File:flag of Venezuela.svg|20px]] [[Wp/frs/Wenetsueeló|Wenetsueeló]] * [[File:flag of Vietnam.svg|20px]] [[Wp/frs/Wjetnam|Wjetnam]] === W === * [[File:flag of Western Sahara.svg|20px]] [[Wp/frs/Westsaharó|Westsaharó]] * [[File:flag of Belarus.svg|20px]] [[Wp/frs/Witrusland|Witrusland]] == Unofhangelk gebiiten == === A === * [[Wp/frs/Åland-Ailâan|Åland-Ailâan]] (finsk) * [[Wp/frs/Aaustróólsk Antarktisk Territoorium|Aaustróólsk Antarktisk Territoorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Adelieland|Adelieland]] * [[Wp/frs/Amerikóónsk Jüfferailâan|Amerikóónsk Jüfferailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Amerikóónsk Samoó|Amerikóónsk Samoó]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Amsterdam-Ailand|Amsterdam-Ailand]] * [[Wp/frs/Anguilló|Anguilló]] (briitsk) * [[Wp/frs/Antarktis|Antarktis]] * [[Wp/frs/Antipooden-Ailâan|Antipooden-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Argentinisk Antarktikó|Argentinisk Antarktikó]] (argentiinsk) * [[Wp/frs/Aruubó|Aruubó]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Ascension|Ascension]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ashmore- un Cartier-Ailâan|Ashmore- un Cartier-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Atsooren|Atsooren]] (portugiisk) * [[Wp/frs/Auckland-Ailâan|Auckland-Ailâan]] (neiseilandsk) === B === * [[Wp/frs/Baker un Howland|Baker un Howland]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Bermuudó|Bermuudó]] (briitsk) * [[Wp/frs/Boneer|Boneer]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Boniin-Ailâan|Boniin-Ailâan]] (jóópóónsk) * [[Wp/frs/Bounty-Ailâan|Bounty-Ailâan]] (neiseilandisk) * [[Wp/frs/Bouvet-Ailand|Bouvet-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/Briitsk Antarktisk Territoorium|Briitsk Antarktisk Territoorium]] (briitsk) * [[Wp/frs/Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium|Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium]] (briitsk) * [[Wp/frs/Briitsk Jüfferailâan|Briitsk Jüfferailâan]] (briitsk) === C === * [[Wp/frs/Campbell-Ailâan|Campbell-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Chatham-Ailâan|Chatham-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Clipperton|Clipperton]] * [[Wp/frs/Cook-Ailâan|Cook-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Crozet-Ailâan|Crozet-Ailâan]] * Tsjaagos-Ailâan (Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium]] (briitsk) === D === * [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] === F === * [[Wp/frs/Falkland-Ailâan|Falkland-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ferör|Ferör]] (deensk) * [[Wp/frs/Fransk Guajaanó|Fransk Guajaanó]] (fransk) * [[Wp/frs/Fransk Polineesien|Fransk Polineesien]] (fransk) * [[Wp/frs/Fransk Sint Maarten|Fransk Sint Maarten]] === G === * [[Wp/frs/Gibraltaar|Gibraltaar]] (briitsk) * [[Wp/frs/Gröynland|Gröynland]] (deensk) * [[Wp/frs/Guadólûup|Guadólûup]] (fransk) * [[Wp/frs/Guam|Guam]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Guernsey|Guernsey]] (briitsk) * [[Wp/frs/Sub-sections are already sorted or individual line details preserved like Guernsey|Sub-sections are already sorted or individual line details preserved like Guernsey]] (briitsk) === H === * [[Wp/frs/Heard un McDonald-Ailâan|Heard un McDonald-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Hongkong|Hongkong]] (skiineesk) === J === * [[Wp/frs/Jâan Maajen|Jâan Maajen]] (noorsk) * [[Wp/frs/Jarvis|Jarvis]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Jersey|Jersey]] (briitsk) * [[Wp/frs/Johnston|Johnston]] (amerikóónsk) === K === * [[Wp/frs/Kaiman-Ailâan|Kaiman-Ailâan]](https://www.google.com/search?q=briitsk) * [[Wp/frs/Kanaarsk Ailâan|Kanaarsk Ailâan]] (spóónsk) * [[Wp/frs/Kergueelen-Ailâan|Kergueelen-Ailâan]] * [[Wp/frs/Kermadec-Ailâan|Kermadec-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Kingmanreef|Kingmanreef]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Kiribóóti|Kiribóóti]] * [[Wp/frs/Kookus-Ailâan|Kookus-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Kosowo|Kosowo]] (serbsk-monteneegriinsk) * [[Wp/frs/Krallenseiailâan Territoorium|Krallenseiailâan Territoorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Kürasaau|Kürasaau]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Köönenkske-Maud-Land|Köönenkske-Maud-Land]] (noorsk) === L === * [[Wp/frs/Lord Howe|Lord Howe]] (aaustróólsk) === M === * [[Wp/frs/Macquarie-Ailâan|Macquarie-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Madeeró|Madeeró]] (portugiisisk) * [[Wp/frs/Makaau|Makaau]] (skiineesk) * [[Wp/frs/Man|Man]] (briitsk) * [[Wp/frs/Matinik|Matinik]] (fransk) * [[Wp/frs/Majot|Majot]] (fransk) * [[Wp/frs/Midway-Ailâan|Midway-Ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Minami-Torishima|Minami-Torishima]] (jóópóónsk) * [[Wp/frs/Montserrat|Montserrat]] (briitsk) === N === * [[Wp/frs/Neerlandsk Sint Maarten|Neerlandsk Sint Maarten]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Neikaledoonien|Neikaledoonien]] (fransk) * [[Wp/frs/Niue|Niue]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Noordelk Mariane-Ailâan|Noordelk Mariane-Ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Norfolk|Norfolk]] (aaustróólsk) === P === * [[Wp/frs/Palmyra|Palmyra]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Päiter I-Ailand|Päiter I-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/Pitkern-Ailâan|Pitkern-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Póóske-Ailand|Póóske-Ailand]] (skiileensk) * [[Wp/frs/Prins-Edward-Ailâan|Prins-Edward-Ailâan]] (süüdóófrikóónsk) * [[Wp/frs/Puorto Riko|Puorto Riko]] (amerikóónsk) === R === * [[Wp/frs/Réunion|Réunion]] (fransk) * [[Wp/frs/Ross-Ailand|Ross-Ailand]] (neiseilandsk) === S === * [[Wp/frs/Saabó|Saabó]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Saint-Barthélemy|Saint-Barthélemy]] * [[Wp/frs/Saint Helena|Saint Helena]] (briitsk) * [[Wp/frs/Saint-Pierre un Miquelon|Saint-Pierre un Miquelon]] (fransk) * [[Wp/frs/Sint Eustatius|Sint Eustatius]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Skiileensk Antarktikó|Skiileensk Antarktikó]] (skiileensk) * [[Wp/frs/Snares-Ailâan|Snares-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Spitsbaargen|Spitsbaargen]] (noorsk) * [[Wp/frs/Sünner-Paaul-Ailand|Sünner-Paaul-Ailand]] * [[Wp/frs/Süüd-Georgien un däi Süüdelk Sandwich-Ailâan|Süüd-Georgien un däi Süüdelk Sandwich-Ailâan]] (briitsk) === T === * [[Wp/frs/Tokelaau|Tokelaau]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Tristan da Cunha|Tristan da Cunha]] (briitsk) * [[Wp/frs/Turks- un Caicos-Ailâan|Turks- un Caicos-Ailâan]] (briitsk) === W === * [[Wp/frs/Wake|Wake]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Wallis un Futunó|Wallis un Futunó]] (fransk) * [[Wp/frs/Wanuóótu|Wanuóótu]] * [[Wp/frs/Wiinachts-Ailand|Wiinachts-Ailand]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Wulkóón-Ailand|Wulkóón-Ailand]] (jóópóónsk) [[Category:Wp/frs]] 0q430fj5p23ypj0b7aztx4mcurxzxza 7254449 7254446 2026-07-17T20:43:28Z WikiFayo95 2609576 7254449 wikitext text/x-wiki In disser liest bünt 193 unofhangelk stóóten plus Taiwóón un Watikóónstad upnoomen. Disser liest undholt unofhangelk stóóten, man ook unofhangelk gebiiten mit äigen stóótus. == Unofhangelk stóóten == === A === * [[File:flag of Australia.svg|20px]] [[Wp/frs/Aaustróólien (land)|Aaustróólien]] * [[File:flag of Afghanistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Afgóónistóón|Afgóónistóón]] * [[File:flag of Algeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Algeerien|Algeerien]] * [[File:flag of Albania.svg|20px]] [[Wp/frs/Albóónien|Albóónien]] * [[File:flag of Andorra.svg|20px]] [[Wp/frs/Andorró|Andorró]] * [[File:flag of Angola.svg|20px]] [[Wp/frs/Angooló|Angooló]] * [[File:flag of Antigua and Barbuda.svg|20px]] [[Wp/frs/Antiguó un Barbuudó|Antiguó un Barbuudó]] * [[File:flag of Argentina.svg|20px]] [[Wp/frs/Argentiinien|Argentiinien]] * [[File:flag of Armenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Armeenien|Armeenien]] * [[File:flag of Azerbaijan.svg|20px]] [[Wp/frs/Aserbaidzjóón|Aserbaidzjóón]] === B === * [[File:flag of the Bahamas.svg|20px]] [[Wp/frs/Bahamas|Bahamas]] * [[File:flag of Bangladesh.svg|20px]] [[Wp/frs/Banglódesk|Banglódesk]] * [[File:flag of Barbados.svg|20px]] [[Wp/frs/Baarbados|Baarbados]] * [[File:flag of Bahrain.svg|20px]] [[Wp/frs/Barain|Barain]] * [[File:flag of Belgium.svg|20px]] [[Wp/frs/Belgien|Belgien]] * [[File:flag of Belize.svg|20px]] [[Wp/frs/Beliits|Beliits]] * [[File:flag of Benin.svg|20px]] [[Wp/frs/Beniin|Beniin]] * [[File:flag of Bolivia.svg|20px]] [[Wp/frs/Boliiwien|Boliiwien]] * [[File:flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Wp/frs/Bosnien|Bosnien]] * [[File:flag of Botswana.svg|20px]] [[Wp/frs/Botswóónó|Botswóónó]] * [[File:flag of Brazil.svg|20px]] [[Wp/frs/Brasilien|Brasilien]] * [[File:flag of Brunei.svg|20px]] [[Wp/frs/Bruunai|Bruunai]] * [[File:flag of Bulgaria.svg|20px]] [[Wp/frs/Bulgaarien|Bulgaarien]] * [[File:flag of Burkina Faso.svg|20px]] [[Wp/frs/Burkinó Fóóso|Burkinó Fóóso]] * [[File:flag of Burundi.svg|20px]] [[Wp/frs/Burundi|Burundi]] * [[File:flag of Bhutan.svg|20px]] [[Wp/frs/Butóón|Butóón]] === D === * [[File:flag of Denmark.svg|20px]] [[Wp/frs/Deenmaark|Deenmaark]] * [[File:Flag of Djibouti.svg|20px]] [[Wp/frs/Dzjibuuti|Dzjibuuti]] * [[File:flag of Dominica.svg|20px]] [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] * [[File:flag of the Dominican Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Dominikóónsk Republik|Dominikóónsk Republik]] * [[File:flag of Germany.svg|20px]] [[Wp/frs/Düütskland|Düütskland]] === E === * [[File:flag of Egypt.svg|20px]] [[Wp/frs/Egüpten|Egüpten]] * [[File:flag of Ecuador.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekuadoor|Ekuadoor]] * [[File:flag of Equatorial Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekwóótoorióóel Giineó|Ekwóótoorióóel Giineó]] * [[File:flag of El Salvador.svg|20px]] [[Wp/frs/El Salwadoor|El Salwadoor]] * [[File:Flag of Cote d'Ivoire.svg|20px]] [[Wp/frs/Elvenbäinküest|Elvenbäinküest (Côte d'Ivoire)]] * [[File:flag of Eritrea.svg|20px]] [[Wp/frs/Eritreó|Eritreó]] * [[File:flag of Estonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Estland|Estland]] * [[File:flag of Ethiopia.svg|20px]] [[Wp/frs/Etioopien|Etioopien]] === F === * [[File:flag of the United Arab Emirates.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Aróóbsk Emiróóten|Feräint Aróóbsk Emiróóten]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Köönenkriik|Feräint Köönenkriik fan Grôot Briitanien un Noordirland]] * [[File:flag of the United States.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Stóóten fan Amerikó|Feräint Stóóten fan Amerikó]] * [[File:flag of Fiji.svg|20px]] [[Wp/frs/Fidzji|Fidzji]] * [[File:Flag of the Philippines.svg|20px]] [[Wp/frs/Fiilipiinen|Fiilipiinen]] * [[File:flag of Finland.svg|20px]] [[Wp/frs/Finland|Finland]] * [[File:flag of France.svg|20px]] [[Wp/frs/Frankriik|Frankriik]] === G === * [[File:flag of Gabon.svg|20px]] [[Wp/frs/Gabuun|Gabuun]] * [[File:Flag of The Gambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Gambió|Gambió]] * [[File:flag of Georgia.svg|20px]] [[Wp/frs/Georgien|Georgien]] * [[File:flag of Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó|Giineó]] * [[File:Flag of Guinea-Bissau.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó-Bissaau|Giineó-Bissaau]] * [[File:flag of Ghana.svg|20px]] [[Wp/frs/Góónó|Góónó]] * [[File:flag of Greece.svg|20px]] [[Wp/frs/Gräikenland|Gräikenland]] * [[File:flag of Grenada.svg|20px]] [[Wp/frs/Grenóódó|Grenóódó]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Grôot Briitanien|Grôot Briitanien]] ** [[File:flag of England.svg|20px]] [[Wp/frs/Engelland|Engelland]] ** [[File:Ulster_banner.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordirland|Noordirland]] ** [[File:flag of Scotland.svg|20px]] [[Wp/frs/Skotland|Skotland]] ** [[File:flag of Wales.svg|20px]] [[Wp/frs/Wales|Wales]] * [[File:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wp/frs/Guajaanó|Guajaanó]] * [[File:Flag of Guatemala.svg|20px]] [[Wp/frs/Guatemóóló|Guatemóóló]] === H === * [[File:flag of Haiti.svg|20px]] [[Wp/frs/Haiiti|Haiiti]] * [[File:Flag of Honduras (2022–present).svg|20px]] [[Wp/frs/Honduras|Honduras]] === I === * [[File:flag of Iceland.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisland|Iisland]] * [[File:flag of Israel.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisrael|Iisrael]] * [[File:flag of Indonesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Indoneesien|Indoneesien]] * [[File:flag of India.svg|20px]] [[Wp/frs/Injen|Injen]] * [[File:flag of Ireland.svg|20px]] [[Wp/frs/Irland|Irland]] * [[File:flag of Iran.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróón|Iróón]] * [[File:flag of Iraq.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróók|Iróók]] * [[File:flag of Italy.svg|20px]] [[Wp/frs/Itóóljen|Itóóljen]] === J === * [[File:flag of Jamaica.svg|20px]] [[Wp/frs/Jamaikó|Jamaikó]] * [[File:Flag of Yemen.svg|20px]] [[Wp/frs/Jeemen|Jeemen]] * [[File:flag of Japan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jóópóón|Jóópóón]] * [[File:Flag of Jordan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jordóónien|Jordóónien]] === K === * [[File:Flag of Cambodia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kambodzjó|Kambodzjó]] * [[File:flag of Cameroon.svg|20px]] [[Wp/frs/Kameruun|Kameruun]] * [[File:flag of Canada.svg|20px]] [[Wp/frs/Kanóódó|Kanóódó]] * [[File:Flag of Kazakhstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kasachstóón|Kasachstóón]] * [[File:flag of Qatar.svg|20px]] [[Wp/frs/Kataar|Kataar]] * [[File:Flag of Kenya.svg|20px]] [[Wp/frs/Keenió|Keenió]] * [[File:Flag of Kiribati.svg|20px]] [[Wp/frs/Kiribóóti|Kiribóóti]] * [[File:Flag of Kyrgyzstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kirgistóón|Kirgistóón]] * [[File:flag of Colombia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kolumbien|Kolumbien]] * [[File:Flag of the Comoros.svg|20px]] [[Wp/frs/Komooren|Komooren]] * [[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] [[Wp/frs/Kóóp Werden|Kóóp Werden]] * [[File:flag of Costa Rica.svg|20px]] [[Wp/frs/Kostó Riikó|Kostó Riikó]] * [[File:flag of Croatia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kroóósien|Kroóósien]] * [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Demokróótsk Republik Kungo|Demokróótsk Republik Kungo]] * [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Republik Kungo|Republik Kungo]] * [[File:flag of Cuba.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuubó|Kuubó]] * [[File:Flag of Kuwait.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuwait|Kuwait]] === L === * [[File:flag of Laos.svg|20px]] [[Wp/frs/Laos|Laos]] * [[File:flag of Latvia.svg|20px]] [[Wp/frs/Letland|Letland]] * [[File:Flag of Lesotho.svg|20px]] [[Wp/frs/Lesooto|Lesooto]] * [[File:flag of Lebanon.svg|20px]] [[Wp/frs/Libóónon|Libóónon]] * [[File:flag of Liberia.svg|20px]] [[Wp/frs/Liberió|Liberió]] * [[File:flag of Liechtenstein.svg|20px]] [[Wp/frs/Lichtenstäin|Lichtenstäin]] * [[File:Flag of Lithuania.svg|20px]] [[Wp/frs/Litaauen|Litaauen]] * [[File:Flag of Luxembourg.svg|20px]] [[Wp/frs/Luksembörğ|Luksembörğ]] * [[File:Flag of Libya.svg|20px]] [[Wp/frs/Lüübien|Lüübien]] === M === * [[File:flag of Mauritania.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauretóónien|Maauretóónien]] * [[File:Flag of Mauritius.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauritsius|Maauritsius]] * [[File:flag of Madagascar.svg|20px]] [[Wp/frs/Madóógaskaar|Madóógaskaar]] * [[File:Flag of Malaysia.svg|20px]] [[Wp/frs/Malaisió|Malaisió]] * [[File:flag of Malawi.svg|20px]] [[Wp/frs/Malóówi|Malóówi]] * [[File:flag of Malta.svg|20px]] [[Wp/frs/Maltó|Maltó]] * [[File:Flag of Morocco.svg|20px]] [[Wp/frs/Marokko|Marokko]] * [[File:Flag of the Marshall Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Marshallailâan|Marshallailâan]] * [[File:flag of Mexico.svg|20px]] [[Wp/frs/Meksiko|Meksiko]] * [[File:Flag_of_Federated_States_of_Micronesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Mikroneesien|Mikroneesien]] * [[File:flag of Myanmar.svg|20px]] [[Wp/frs/Mjanmaar|Mjanmaar]] (Burmó) * [[File:Flag of Moldova.svg|20px]] [[Wp/frs/Moldóówien|Moldóówien]] * [[File:flag of Monaco.svg|20px]] [[Wp/frs/Monako|Monako]] * [[File:flag of Mongolia.svg|20px]] [[Wp/frs/Mongolai|Mongolai]] * [[File:flag of Montenegro.svg|20px]] [[Wp/frs/Monteneegro|Monteneegro]] * [[File:flag of Mozambique.svg|20px]] [[Wp/frs/Mosambik|Mosambik]] * [[File:flag of Mali.svg|20px]] [[Wp/frs/Móóli|Móóli]] === N === * [[File:flag of Namibia.svg|20px]] [[Wp/frs/Namibió|Namibió]] * [[File:flag of Nauru.svg|20px]] [[Wp/frs/Naauru|Naauru]] * [[File:flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Wp/frs/Neerland|Neerland]] * [[File:flag of New Zealand.svg|20px]] [[Wp/frs/Neiseiland|Neiseiland]] * [[File:flag of Nepal.svg|20px]] [[Wp/frs/Nepóól|Nepóól]] * [[File:flag of Niger.svg|20px]] [[Wp/frs/Niiger|Niiger]] * [[File:flag of Nigeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Niigeerió|Niigeerió]] * [[File:flag of Nicaragua.svg|20px]] [[Wp/frs/Nikaraaguó|Nikaraaguó]] * [[File:flag of North Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordkoreó|Noordkoreó]] * [[File:flag of North Macedonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordmatsedoonien|Noordmatsedoonien]] * [[File:flag of Norway.svg|20px]] [[Wp/frs/Nörweegen|Nörweegen]] === O === * [[File:flag of Oman.svg|20px]] [[Wp/frs/Omóón|Omóón]] * [[File:flag of East Timor.svg|20px]] [[Wp/frs/Oosttimoor|Oosttimoor]] * [[File:flag of Austria.svg|20px]] [[Wp/frs/Öösterriik|Öösterriik]] === P === * [[File:flag of Pakistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Pakistóón|Pakistóón]] * [[File:flag of Palestine.svg|20px]] [[Wp/frs/Palestiinó|Palestiinó]] * [[File:flag of Panama.svg|20px]] [[Wp/frs/Panómó|Panómó]] * [[File:Flag of Papua New Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Papuó-Neigiineó|Papuó-Neigiineó]] * [[File:flag of Paraguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Parógwai|Parógwai]] * [[File:flag of Peru.svg|20px]] [[Wp/frs/Peru|Peru]] * [[File:flag of Poland.svg|20px]] [[Wp/frs/Poolen|Poolen]] * [[File:flag of Portugal.svg|20px]] [[Wp/frs/Portugal|Portugal]] * [[File:flag of Palau.svg|20px]] [[Wp/frs/Póólaau|Póólaau]] === R === * [[File:flag of Rwanda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ruandó|Ruandó]] * [[File:flag of Romania.svg|20px]] [[Wp/frs/Rumeenien|Rumeenien]] * [[File:flag of Russia.svg|20px]] [[Wp/frs/Rusland|Rusland]] === S === * [[File:flag of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Wp/frs/Saaudi-Aróóbien|Saaudi-Aróóbien]] * [[File:Flag of the Solomon Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Salomoonen|Salomoonen]] * [[File:Flag of Zambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sambió|Sambió]] * [[File:flag of Samoa.svg|20px]] [[Wp/frs/Samoó|Samoó]] * [[File:flag of Saint Kitts and Nevis.svg|20px]] [[Wp/frs/Saint Kitts|Saint Kitts]] * [[File:Flag of Saint Lucia.svg|20px]] [[Wp/frs/Saint Lucia|Saint Lucia]] * [[File:Flag of Sao Tome and Principe.svg|20px]] [[Wp/frs/Sao Tumee un Prinsiipee|Sao Tumee un Prinsiipee]] * [[File:Flag of the Seychelles.svg|20px]] [[Wp/frs/Seisjellen|Seisjellen]] * [[File:flag of Senegal.svg|20px]] [[Wp/frs/Senegóól|Senegóól]] * [[File:Flag_of_Serbia.svg|20px]] [[Wp/frs/Serbien|Serbien]] * [[File:flag of Sierra Leone.svg|20px]] [[Wp/frs/Sierró Leôon|Sierró Leôon]] * [[File:Flag of Zimbabwe.svg|20px]] [[Wp/frs/Simbabwe|Simbabwe]] * [[File:Flag of Singapore.svg|20px]] [[Wp/frs/Singópur|Singópur]] * [[File:Flag of Chile.svg|20px]] [[Wp/frs/Skîil|Skîil]] * [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Skiinó|Folksrepublik Skiinó]] * [[File:flag of Slovenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sloweenien|Sloweenien]] * [[File:flag of Slovakia.svg|20px]] [[Wp/frs/Slowóókai|Slowóókai]] * [[File:flag of Somalia.svg|20px]] [[Wp/frs/Somóólió|Somóólió]] * [[File:flag of Spain.svg|20px]] [[Wp/frs/Spóónjen|Spóónjen]] * [[File:flag of Sri Lanka.svg|20px]] [[Wp/frs/Sri Lankó|Sri Lankó]] * [[File:flag of Sudan.svg|20px]] [[Wp/frs/Sudóón|Sudóón]] * [[File:flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|20px]] [[Wp/frs/Sünner Winsent un Grenóódiinen|Sünner Winsent un Grenóódiinen]] * [[File:Flag of Suriname.svg|20px]] [[Wp/frs/Sürinóóm|Sürinóóm]] * [[File:flag of Swaziland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swóósiland|Swóósiland]] * [[File:flag of Sweden.svg|20px]] [[Wp/frs/Sweeden|Sweeden]] * [[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swiits|Swiits]] * [[File:flag of South Africa.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdóófrikó|Süüdóófrikó]] * [[File:flag of South Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdkoreó|Süüdkoreó]] * [[File:flag of Syria.svg|20px]] [[Wp/frs/Süürien|Süürien]] === T === * [[File:Flag of Tajikistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Tadzjikistóón|Tadzjikistóón]] * [[File:Flag of the Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Taiwóón|Taiwóón]] * [[File:flag of Thailand.svg|20px]] [[Wp/frs/Tailand|Tailand]] * [[File:flag of Tanzania.svg|20px]] [[Wp/frs/Tansanió|Tansanió]] * [[File:flag of Togo.svg|20px]] [[Wp/frs/Toogo|Toogo]] * [[File:flag of Tonga.svg|20px]] [[Wp/frs/Tongó|Tongó]] * [[File:flag of Trinidad and Tobago.svg|20px]] [[Wp/frs/Trinidad un Tobaago|Trinidad un Tobaago]] * [[File:Flag of the Central African Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsentróólóófrikóónsk Republik|Tsentróólóófrikóónsk Republik]] * [[File:flag of Chad.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjad|Tsjad]] * [[File:Flag of the Czech Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjechien|Tsjechien]] * [[File:flag of Cyprus.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsüüpern|Tsüüpern]] * [[File:Flag of Tunisia.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuneesien|Tuneesien]] * [[File:flag of Turkey.svg|20px]] [[Wp/frs/Türkai|Türkai]] * [[File:flag of Turkmenistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Turkmeenistóón|Turkmeenistóón]] * [[File:flag of Tuvalu.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuwóólu|Tuwóólu]] === U === * [[File:flag of Uganda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ugandó|Ugandó]] * [[File:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Wp/frs/Ukrâajn|Ukrâajn]] * [[File:flag of Hungary.svg|20px]] [[Wp/frs/Ungorn|Ungorn]] * [[File:flag of Uruguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Urugwai|Urugwai]] * [[File:flag of Uzbekistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Usbeekistóón|Usbeekistóón]] === W === * [[File:Flag of Vanuatu.svg|20px]] [[Wp/frs/Wanuóótu|Wanuóótu]] * [[File:flag of the Vatican City.svg|20px]] [[Wp/frs/Watikóónstad|Watikóónstad]] * [[File:flag of Venezuela.svg|20px]] [[Wp/frs/Wenetsueeló|Wenetsueeló]] * [[File:flag of Western Sahara.svg|20px]] [[Wp/frs/Westsaharó|Westsaharó]] * [[File:flag of Belarus.svg|20px]] [[Wp/frs/Witrusland|Witrusland]] * [[File:flag of Vietnam.svg|20px]] [[Wp/frs/Wjetnam|Wjetnam]] == Unofhangelk gebiiten == === A === * [[Wp/frs/Åland-Ailâan|Åland-Ailâan]] (finsk) * [[Wp/frs/Aaustróólsk Antarktisk Territoorium|Aaustróólsk Antarktisk Territoorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Adelieland|Adelieland]] * [[Wp/frs/Amerikóónsk Jüfferailâan|Amerikóónsk Jüfferailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Amerikóónsk Samoó|Amerikóónsk Samoó]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Amsterdam-Ailand|Amsterdam-Ailand]] * [[Wp/frs/Anguilló|Anguilló]] (briitsk) * [[Wp/frs/Antarktis|Antarktis]] * [[Wp/frs/Antipooden-Ailâan|Antipooden-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Argentinisk Antarktikó|Argentinisk Antarktikó]] (argentiinsk) * [[Wp/frs/Aruubó|Aruubó]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Ascension|Ascension]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ashmore- un Cartier-Ailâan|Ashmore- un Cartier-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Atsooren|Atsooren]] (portugiisk) * [[Wp/frs/Auckland-Ailâan|Auckland-Ailâan]] (neiseilandsk) === B === * [[Wp/frs/Baker un Howland|Baker un Howland]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Bermuudó|Bermuudó]] (briitsk) * [[Wp/frs/Boneer|Boneer]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Boniin-Ailâan|Boniin-Ailâan]] (jóópóónsk) * [[Wp/frs/Bounty-Ailâan|Bounty-Ailâan]] (neiseilandisk) * [[Wp/frs/Bouvet-Ailand|Bouvet-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/Briitsk Antarktisk Territoorium|Briitsk Antarktisk Territoorium]] (briitsk) * [[Wp/frs/Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium|Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium]] (briitsk) * [[Wp/frs/Briitsk Jüfferailâan|Briitsk Jüfferailâan]] (briitsk) === C === * [[Wp/frs/Campbell-Ailâan|Campbell-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Chatham-Ailâan|Chatham-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Clipperton|Clipperton]] * [[Wp/frs/Cook-Ailâan|Cook-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Crozet-Ailâan|Crozet-Ailâan]] * Tsjaagos-Ailâan (Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium]] (briitsk) === D === * [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] === F === * [[Wp/frs/Falkland-Ailâan|Falkland-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ferör|Ferör]] (deensk) * [[Wp/frs/Fransk Guajaanó|Fransk Guajaanó]] (fransk) * [[Wp/frs/Fransk Polineesien|Fransk Polineesien]] (fransk) * [[Wp/frs/Fransk Sint Maarten|Fransk Sint Maarten]] === G === * [[Wp/frs/Gibraltaar|Gibraltaar]] (briitsk) * [[Wp/frs/Gröynland|Gröynland]] (deensk) * [[Wp/frs/Guadólûup|Guadólûup]] (fransk) * [[Wp/frs/Guam|Guam]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Guernsey|Guernsey]] (briitsk) * [[Wp/frs/Sub-sections are already sorted or individual line details preserved like Guernsey|Sub-sections are already sorted or individual line details preserved like Guernsey]] (briitsk) === H === * [[Wp/frs/Heard un McDonald-Ailâan|Heard un McDonald-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Hongkong|Hongkong]] (skiineesk) === J === * [[Wp/frs/Jâan Maajen|Jâan Maajen]] (noorsk) * [[Wp/frs/Jarvis|Jarvis]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Jersey|Jersey]] (briitsk) * [[Wp/frs/Johnston|Johnston]] (amerikóónsk) === K === * [[Wp/frs/Kaiman-Ailâan|Kaiman-Ailâan]](https://www.google.com/search?q=briitsk) * [[Wp/frs/Kanaarsk Ailâan|Kanaarsk Ailâan]] (spóónsk) * [[Wp/frs/Kergueelen-Ailâan|Kergueelen-Ailâan]] * [[Wp/frs/Kermadec-Ailâan|Kermadec-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Kingmanreef|Kingmanreef]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Kiribóóti|Kiribóóti]] * [[Wp/frs/Kookus-Ailâan|Kookus-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Kosowo|Kosowo]] (serbsk-monteneegriinsk) * [[Wp/frs/Krallenseiailâan Territoorium|Krallenseiailâan Territoorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Kürasaau|Kürasaau]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Köönenkske-Maud-Land|Köönenkske-Maud-Land]] (noorsk) === L === * [[Wp/frs/Lord Howe|Lord Howe]] (aaustróólsk) === M === * [[Wp/frs/Macquarie-Ailâan|Macquarie-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Madeeró|Madeeró]] (portugiisisk) * [[Wp/frs/Makaau|Makaau]] (skiineesk) * [[Wp/frs/Man|Man]] (briitsk) * [[Wp/frs/Matinik|Matinik]] (fransk) * [[Wp/frs/Majot|Majot]] (fransk) * [[Wp/frs/Midway-Ailâan|Midway-Ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Minami-Torishima|Minami-Torishima]] (jóópóónsk) * [[Wp/frs/Montserrat|Montserrat]] (briitsk) === N === * [[Wp/frs/Neerlandsk Sint Maarten|Neerlandsk Sint Maarten]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Neikaledoonien|Neikaledoonien]] (fransk) * [[Wp/frs/Niue|Niue]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Noordelk Mariane-Ailâan|Noordelk Mariane-Ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Norfolk|Norfolk]] (aaustróólsk) === P === * [[Wp/frs/Palmyra|Palmyra]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Päiter I-Ailand|Päiter I-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/Pitkern-Ailâan|Pitkern-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Póóske-Ailand|Póóske-Ailand]] (skiileensk) * [[Wp/frs/Prins-Edward-Ailâan|Prins-Edward-Ailâan]] (süüdóófrikóónsk) * [[Wp/frs/Puorto Riko|Puorto Riko]] (amerikóónsk) === R === * [[Wp/frs/Réunion|Réunion]] (fransk) * [[Wp/frs/Ross-Ailand|Ross-Ailand]] (neiseilandsk) === S === * [[Wp/frs/Saabó|Saabó]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Saint-Barthélemy|Saint-Barthélemy]] * [[Wp/frs/Saint Helena|Saint Helena]] (briitsk) * [[Wp/frs/Saint-Pierre un Miquelon|Saint-Pierre un Miquelon]] (fransk) * [[Wp/frs/Sint Eustatius|Sint Eustatius]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Skiileensk Antarktikó|Skiileensk Antarktikó]] (skiileensk) * [[Wp/frs/Snares-Ailâan|Snares-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Spitsbaargen|Spitsbaargen]] (noorsk) * [[Wp/frs/Sünner-Paaul-Ailand|Sünner-Paaul-Ailand]] * [[Wp/frs/Süüd-Georgien un däi Süüdelk Sandwich-Ailâan|Süüd-Georgien un däi Süüdelk Sandwich-Ailâan]] (briitsk) === T === * [[Wp/frs/Tokelaau|Tokelaau]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Tristan da Cunha|Tristan da Cunha]] (briitsk) * [[Wp/frs/Turks- un Caicos-Ailâan|Turks- un Caicos-Ailâan]] (briitsk) === W === * [[Wp/frs/Wake|Wake]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Wallis un Futunó|Wallis un Futunó]] (fransk) * [[Wp/frs/Wanuóótu|Wanuóótu]] * [[Wp/frs/Wiinachts-Ailand|Wiinachts-Ailand]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Wulkóón-Ailand|Wulkóón-Ailand]] (jóópóónsk) [[Category:Wp/frs]] 3t900ce60mlcua9nw0e3ux418ju4b6l 7254453 7254449 2026-07-17T20:48:53Z WikiFayo95 2609576 7254453 wikitext text/x-wiki In disser liest bünt 193 unofhangelk stóóten plus Taiwóón un Watikóónstad upnoomen. Disser liest undholt unofhangelk stóóten, man ook unofhangelk gebiiten mit äigen stóótus. == Unofhangelk stóóten == === A === * [[File:flag of Australia.svg|20px]] [[Wp/frs/Aaustróólien (land)|Aaustróólien]] * [[File:flag of Afghanistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Afgóónistóón|Afgóónistóón]] * [[File:flag of Algeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Algeerien|Algeerien]] * [[File:flag of Albania.svg|20px]] [[Wp/frs/Albóónien|Albóónien]] * [[File:flag of Andorra.svg|20px]] [[Wp/frs/Andorró|Andorró]] * [[File:flag of Angola.svg|20px]] [[Wp/frs/Angooló|Angooló]] * [[File:flag of Antigua and Barbuda.svg|20px]] [[Wp/frs/Antiguó un Barbuudó|Antiguó un Barbuudó]] * [[File:flag of Argentina.svg|20px]] [[Wp/frs/Argentiinien|Argentiinien]] * [[File:flag of Armenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Armeenien|Armeenien]] * [[File:flag of Azerbaijan.svg|20px]] [[Wp/frs/Aserbaidzjóón|Aserbaidzjóón]] === B === * [[File:flag of the Bahamas.svg|20px]] [[Wp/frs/Bahamas|Bahamas]] * [[File:flag of Bangladesh.svg|20px]] [[Wp/frs/Banglódesk|Banglódesk]] * [[File:flag of Barbados.svg|20px]] [[Wp/frs/Baarbados|Baarbados]] * [[File:flag of Bahrain.svg|20px]] [[Wp/frs/Barain|Barain]] * [[File:flag of Belgium.svg|20px]] [[Wp/frs/Belgien|Belgien]] * [[File:flag of Belize.svg|20px]] [[Wp/frs/Beliits|Beliits]] * [[File:flag of Benin.svg|20px]] [[Wp/frs/Beniin|Beniin]] * [[File:flag of Bolivia.svg|20px]] [[Wp/frs/Boliiwien|Boliiwien]] * [[File:flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Wp/frs/Bosnien|Bosnien]] * [[File:flag of Botswana.svg|20px]] [[Wp/frs/Botswóónó|Botswóónó]] * [[File:flag of Brazil.svg|20px]] [[Wp/frs/Brasilien|Brasilien]] * [[File:flag of Brunei.svg|20px]] [[Wp/frs/Bruunai|Bruunai]] * [[File:flag of Bulgaria.svg|20px]] [[Wp/frs/Bulgaarien|Bulgaarien]] * [[File:flag of Burkina Faso.svg|20px]] [[Wp/frs/Burkinó Fóóso|Burkinó Fóóso]] * [[File:flag of Burundi.svg|20px]] [[Wp/frs/Burundi|Burundi]] * [[File:flag of Bhutan.svg|20px]] [[Wp/frs/Butóón|Butóón]] === D === * [[File:flag of Denmark.svg|20px]] [[Wp/frs/Deenmaark|Deenmaark]] * [[File:Flag of Djibouti.svg|20px]] [[Wp/frs/Dzjibuuti|Dzjibuuti]] * [[File:flag of Dominica.svg|20px]] [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] * [[File:flag of the Dominican Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Dominikóónsk Republik|Dominikóónsk Republik]] * [[File:flag of Germany.svg|20px]] [[Wp/frs/Düütskland|Düütskland]] === E === * [[File:flag of Egypt.svg|20px]] [[Wp/frs/Egüpten|Egüpten]] * [[File:flag of Ecuador.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekuadoor|Ekuadoor]] * [[File:flag of Equatorial Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekwóótoorióóel Giineó|Ekwóótoorióóel Giineó]] * [[File:flag of El Salvador.svg|20px]] [[Wp/frs/El Salwadoor|El Salwadoor]] * [[File:Flag of Cote d'Ivoire.svg|20px]] [[Wp/frs/Elvenbäinküest|Elvenbäinküest (Côte d'Ivoire)]] * [[File:flag of Eritrea.svg|20px]] [[Wp/frs/Eritreó|Eritreó]] * [[File:flag of Estonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Estland|Estland]] * [[File:flag of Ethiopia.svg|20px]] [[Wp/frs/Etioopien|Etioopien]] === F === * [[File:flag of the United Arab Emirates.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Aróóbsk Emiróóten|Feräint Aróóbsk Emiróóten]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Köönenkriik|Feräint Köönenkriik fan Grôot Briitanien un Noordirland]] * [[File:flag of the United States.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Stóóten fan Amerikó|Feräint Stóóten fan Amerikó]] * [[File:flag of Fiji.svg|20px]] [[Wp/frs/Fidzji|Fidzji]] * [[File:Flag of the Philippines.svg|20px]] [[Wp/frs/Fiilipiinen|Fiilipiinen]] * [[File:flag of Finland.svg|20px]] [[Wp/frs/Finland|Finland]] * [[File:flag of France.svg|20px]] [[Wp/frs/Frankriik|Frankriik]] === G === * [[File:flag of Gabon.svg|20px]] [[Wp/frs/Gabuun|Gabuun]] * [[File:Flag of The Gambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Gambió|Gambió]] * [[File:flag of Georgia.svg|20px]] [[Wp/frs/Georgien|Georgien]] * [[File:flag of Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó|Giineó]] * [[File:Flag of Guinea-Bissau.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó-Bissaau|Giineó-Bissaau]] * [[File:flag of Ghana.svg|20px]] [[Wp/frs/Góónó|Góónó]] * [[File:flag of Greece.svg|20px]] [[Wp/frs/Gräikenland|Gräikenland]] * [[File:flag of Grenada.svg|20px]] [[Wp/frs/Grenóódó|Grenóódó]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Grôot Briitanien|Grôot Briitanien]] ** [[File:flag of England.svg|20px]] [[Wp/frs/Engelland|Engelland]] ** [[File:Ulster_banner.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordirland|Noordirland]] ** [[File:flag of Scotland.svg|20px]] [[Wp/frs/Skotland|Skotland]] ** [[File:flag of Wales.svg|20px]] [[Wp/frs/Wales|Wales]] * [[File:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wp/frs/Gujaanó|Gujaanó]] * [[File:Flag of Guatemala.svg|20px]] [[Wp/frs/Guatemóóló|Guatemóóló]] === H === * [[File:flag of Haiti.svg|20px]] [[Wp/frs/Haiiti|Haiiti]] * [[File:Flag of Honduras (2022–present).svg|20px]] [[Wp/frs/Honduras|Honduras]] === I === * [[File:flag of Iceland.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisland|Iisland]] * [[File:flag of Israel.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisrael|Iisrael]] * [[File:flag of Indonesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Indoneesien|Indoneesien]] * [[File:flag of India.svg|20px]] [[Wp/frs/Injen|Injen]] * [[File:flag of Ireland.svg|20px]] [[Wp/frs/Irland|Irland]] * [[File:flag of Iran.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróón|Iróón]] * [[File:flag of Iraq.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróók|Iróók]] * [[File:flag of Italy.svg|20px]] [[Wp/frs/Itóóljen|Itóóljen]] === J === * [[File:flag of Jamaica.svg|20px]] [[Wp/frs/Jamaikó|Jamaikó]] * [[File:Flag of Yemen.svg|20px]] [[Wp/frs/Jeemen|Jeemen]] * [[File:flag of Japan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jóópóón|Jóópóón]] * [[File:Flag of Jordan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jordóónien|Jordóónien]] === K === * [[File:Flag of Cambodia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kambodzjó|Kambodzjó]] * [[File:flag of Cameroon.svg|20px]] [[Wp/frs/Kameruun|Kameruun]] * [[File:flag of Canada.svg|20px]] [[Wp/frs/Kanóódó|Kanóódó]] * [[File:Flag of Kazakhstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kasachstóón|Kasachstóón]] * [[File:flag of Qatar.svg|20px]] [[Wp/frs/Kataar|Kataar]] * [[File:Flag of Kenya.svg|20px]] [[Wp/frs/Keenió|Keenió]] * [[File:Flag of Kiribati.svg|20px]] [[Wp/frs/Kiribóóti|Kiribóóti]] * [[File:Flag of Kyrgyzstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kirgistóón|Kirgistóón]] * [[File:flag of Colombia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kolumbien|Kolumbien]] * [[File:Flag of the Comoros.svg|20px]] [[Wp/frs/Komooren|Komooren]] * [[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] [[Wp/frs/Kóóp Werden|Kóóp Werden]] * [[File:flag of Costa Rica.svg|20px]] [[Wp/frs/Kostó Riikó|Kostó Riikó]] * [[File:flag of Croatia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kroóósien|Kroóósien]] * [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Demokróótsk Republik Kungo|Demokróótsk Republik Kungo]] * [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Republik Kungo|Republik Kungo]] * [[File:flag of Cuba.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuubó|Kuubó]] * [[File:Flag of Kuwait.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuwait|Kuwait]] === L === * [[File:flag of Laos.svg|20px]] [[Wp/frs/Laos|Laos]] * [[File:flag of Latvia.svg|20px]] [[Wp/frs/Letland|Letland]] * [[File:Flag of Lesotho.svg|20px]] [[Wp/frs/Lesooto|Lesooto]] * [[File:flag of Lebanon.svg|20px]] [[Wp/frs/Libóónon|Libóónon]] * [[File:flag of Liberia.svg|20px]] [[Wp/frs/Liberió|Liberió]] * [[File:flag of Liechtenstein.svg|20px]] [[Wp/frs/Lichtenstäin|Lichtenstäin]] * [[File:Flag of Lithuania.svg|20px]] [[Wp/frs/Litaauen|Litaauen]] * [[File:Flag of Luxembourg.svg|20px]] [[Wp/frs/Luksembörğ|Luksembörğ]] * [[File:Flag of Libya.svg|20px]] [[Wp/frs/Lüübien|Lüübien]] === M === * [[File:flag of Mauritania.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauretóónien|Maauretóónien]] * [[File:Flag of Mauritius.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauritsius|Maauritsius]] * [[File:flag of Madagascar.svg|20px]] [[Wp/frs/Madóógaskaar|Madóógaskaar]] * [[File:Flag of Malaysia.svg|20px]] [[Wp/frs/Malaisió|Malaisió]] * [[File:flag of Malawi.svg|20px]] [[Wp/frs/Malóówi|Malóówi]] * [[File:flag of Malta.svg|20px]] [[Wp/frs/Maltó|Maltó]] * [[File:Flag of Morocco.svg|20px]] [[Wp/frs/Marokko|Marokko]] * [[File:Flag of the Marshall Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Marshallailâan|Marshallailâan]] * [[File:flag of Mexico.svg|20px]] [[Wp/frs/Meksiko|Meksiko]] * [[File:Flag_of_Federated_States_of_Micronesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Mikroneesien|Mikroneesien]] * [[File:flag of Myanmar.svg|20px]] [[Wp/frs/Mjanmaar|Mjanmaar]] (Burmó) * [[File:Flag of Moldova.svg|20px]] [[Wp/frs/Moldóówien|Moldóówien]] * [[File:flag of Monaco.svg|20px]] [[Wp/frs/Monako|Monako]] * [[File:flag of Mongolia.svg|20px]] [[Wp/frs/Mongolai|Mongolai]] * [[File:flag of Montenegro.svg|20px]] [[Wp/frs/Monteneegro|Monteneegro]] * [[File:flag of Mozambique.svg|20px]] [[Wp/frs/Mosambik|Mosambik]] * [[File:flag of Mali.svg|20px]] [[Wp/frs/Móóli|Móóli]] === N === * [[File:flag of Namibia.svg|20px]] [[Wp/frs/Namibió|Namibió]] * [[File:flag of Nauru.svg|20px]] [[Wp/frs/Naauru|Naauru]] * [[File:flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Wp/frs/Neerland|Neerland]] * [[File:flag of New Zealand.svg|20px]] [[Wp/frs/Neiseiland|Neiseiland]] * [[File:flag of Nepal.svg|20px]] [[Wp/frs/Nepóól|Nepóól]] * [[File:flag of Niger.svg|20px]] [[Wp/frs/Niiger|Niiger]] * [[File:flag of Nigeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Niigeerió|Niigeerió]] * [[File:flag of Nicaragua.svg|20px]] [[Wp/frs/Nikaraaguó|Nikaraaguó]] * [[File:flag of North Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordkoreó|Noordkoreó]] * [[File:flag of North Macedonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordmatsedoonien|Noordmatsedoonien]] * [[File:flag of Norway.svg|20px]] [[Wp/frs/Nörweegen|Nörweegen]] === O === * [[File:flag of Oman.svg|20px]] [[Wp/frs/Omóón|Omóón]] * [[File:flag of East Timor.svg|20px]] [[Wp/frs/Oosttimoor|Oosttimoor]] * [[File:flag of Austria.svg|20px]] [[Wp/frs/Öösterriik|Öösterriik]] === P === * [[File:flag of Pakistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Pakistóón|Pakistóón]] * [[File:flag of Palestine.svg|20px]] [[Wp/frs/Palestiinó|Palestiinó]] * [[File:flag of Panama.svg|20px]] [[Wp/frs/Panómó|Panómó]] * [[File:Flag of Papua New Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Papuó-Neigiineó|Papuó-Neigiineó]] * [[File:flag of Paraguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Parógwai|Parógwai]] * [[File:flag of Peru.svg|20px]] [[Wp/frs/Peru|Peru]] * [[File:flag of Poland.svg|20px]] [[Wp/frs/Poolen|Poolen]] * [[File:flag of Portugal.svg|20px]] [[Wp/frs/Portugal|Portugal]] * [[File:flag of Palau.svg|20px]] [[Wp/frs/Póólaau|Póólaau]] === R === * [[File:flag of Rwanda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ruandó|Ruandó]] * [[File:flag of Romania.svg|20px]] [[Wp/frs/Rumeenien|Rumeenien]] * [[File:flag of Russia.svg|20px]] [[Wp/frs/Rusland|Rusland]] === S === * [[File:flag of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Wp/frs/Saaudi-Aróóbien|Saaudi-Aróóbien]] * [[File:Flag of the Solomon Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Salomoonen|Salomoonen]] * [[File:Flag of Zambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sambió|Sambió]] * [[File:flag of Samoa.svg|20px]] [[Wp/frs/Samoó|Samoó]] * [[File:flag of Saint Kitts and Nevis.svg|20px]] [[Wp/frs/Saint Kitts|Saint Kitts]] * [[File:Flag of Saint Lucia.svg|20px]] [[Wp/frs/Saint Lucia|Saint Lucia]] * [[File:Flag of Sao Tome and Principe.svg|20px]] [[Wp/frs/Sao Tumee un Prinsiipee|Sao Tumee un Prinsiipee]] * [[File:Flag of the Seychelles.svg|20px]] [[Wp/frs/Seisjellen|Seisjellen]] * [[File:flag of Senegal.svg|20px]] [[Wp/frs/Senegóól|Senegóól]] * [[File:Flag_of_Serbia.svg|20px]] [[Wp/frs/Serbien|Serbien]] * [[File:flag of Sierra Leone.svg|20px]] [[Wp/frs/Sierró Leôon|Sierró Leôon]] * [[File:Flag of Zimbabwe.svg|20px]] [[Wp/frs/Simbabwe|Simbabwe]] * [[File:Flag of Singapore.svg|20px]] [[Wp/frs/Singópur|Singópur]] * [[File:Flag of Chile.svg|20px]] [[Wp/frs/Skîil|Skîil]] * [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Skiinó|Folksrepublik Skiinó]] * [[File:flag of Slovenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sloweenien|Sloweenien]] * [[File:flag of Slovakia.svg|20px]] [[Wp/frs/Slowóókai|Slowóókai]] * [[File:flag of Somalia.svg|20px]] [[Wp/frs/Somóólió|Somóólió]] * [[File:flag of Spain.svg|20px]] [[Wp/frs/Spóónjen|Spóónjen]] * [[File:flag of Sri Lanka.svg|20px]] [[Wp/frs/Sri Lankó|Sri Lankó]] * [[File:flag of Sudan.svg|20px]] [[Wp/frs/Sudóón|Sudóón]] * [[File:flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|20px]] [[Wp/frs/Sünner Winsent un Grenóódiinen|Sünner Winsent un Grenóódiinen]] * [[File:Flag of Suriname.svg|20px]] [[Wp/frs/Sürinóóm|Sürinóóm]] * [[File:flag of Swaziland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swóósiland|Swóósiland]] * [[File:flag of Sweden.svg|20px]] [[Wp/frs/Sweeden|Sweeden]] * [[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swiits|Swiits]] * [[File:flag of South Africa.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdóófrikó|Süüdóófrikó]] * [[File:flag of South Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdkoreó|Süüdkoreó]] * [[File:flag of Syria.svg|20px]] [[Wp/frs/Süürien|Süürien]] === T === * [[File:Flag of Tajikistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Tadzjikistóón|Tadzjikistóón]] * [[File:Flag of the Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Taiwóón|Taiwóón]] * [[File:flag of Thailand.svg|20px]] [[Wp/frs/Tailand|Tailand]] * [[File:flag of Tanzania.svg|20px]] [[Wp/frs/Tansanió|Tansanió]] * [[File:flag of Togo.svg|20px]] [[Wp/frs/Toogo|Toogo]] * [[File:flag of Tonga.svg|20px]] [[Wp/frs/Tongó|Tongó]] * [[File:flag of Trinidad and Tobago.svg|20px]] [[Wp/frs/Trinidad un Tobaago|Trinidad un Tobaago]] * [[File:Flag of the Central African Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsentróólóófrikóónsk Republik|Tsentróólóófrikóónsk Republik]] * [[File:flag of Chad.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjad|Tsjad]] * [[File:Flag of the Czech Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjechien|Tsjechien]] * [[File:flag of Cyprus.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsüüpern|Tsüüpern]] * [[File:Flag of Tunisia.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuneesien|Tuneesien]] * [[File:flag of Turkey.svg|20px]] [[Wp/frs/Türkai|Türkai]] * [[File:flag of Turkmenistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Turkmeenistóón|Turkmeenistóón]] * [[File:flag of Tuvalu.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuwóólu|Tuwóólu]] === U === * [[File:flag of Uganda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ugandó|Ugandó]] * [[File:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Wp/frs/Ukrâajn|Ukrâajn]] * [[File:flag of Hungary.svg|20px]] [[Wp/frs/Ungorn|Ungorn]] * [[File:flag of Uruguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Urugwai|Urugwai]] * [[File:flag of Uzbekistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Usbeekistóón|Usbeekistóón]] === W === * [[File:Flag of Vanuatu.svg|20px]] [[Wp/frs/Wanuóótu|Wanuóótu]] * [[File:flag of the Vatican City.svg|20px]] [[Wp/frs/Watikóónstad|Watikóónstad]] * [[File:flag of Venezuela.svg|20px]] [[Wp/frs/Wenetsueeló|Wenetsueeló]] * [[File:flag of Western Sahara.svg|20px]] [[Wp/frs/Westsaharó|Westsaharó]] * [[File:flag of Belarus.svg|20px]] [[Wp/frs/Witrusland|Witrusland]] * [[File:flag of Vietnam.svg|20px]] [[Wp/frs/Wjetnam|Wjetnam]] == Unofhangelk gebiiten == === A === * [[Wp/frs/Åland-Ailâan|Åland-Ailâan]] (finsk) * [[Wp/frs/Aaustróólsk Antarktisk Territoorium|Aaustróólsk Antarktisk Territoorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Adelieland|Adelieland]] * [[Wp/frs/Amerikóónsk Jüfferailâan|Amerikóónsk Jüfferailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Amerikóónsk Samoó|Amerikóónsk Samoó]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Amsterdam-Ailand|Amsterdam-Ailand]] * [[Wp/frs/Anguilló|Anguilló]] (briitsk) * [[Wp/frs/Antarktis|Antarktis]] * [[Wp/frs/Antipooden-Ailâan|Antipooden-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Argentinisk Antarktikó|Argentinisk Antarktikó]] (argentiinsk) * [[Wp/frs/Aruubó|Aruubó]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Ascension|Ascension]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ashmore- un Cartier-Ailâan|Ashmore- un Cartier-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Atsooren|Atsooren]] (portugiisk) * [[Wp/frs/Auckland-Ailâan|Auckland-Ailâan]] (neiseilandsk) === B === * [[Wp/frs/Baker un Howland|Baker un Howland]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Bermuudó|Bermuudó]] (briitsk) * [[Wp/frs/Boneer|Boneer]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Boniin-Ailâan|Boniin-Ailâan]] (jóópóónsk) * [[Wp/frs/Bounty-Ailâan|Bounty-Ailâan]] (neiseilandisk) * [[Wp/frs/Bouvet-Ailand|Bouvet-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/Briitsk Antarktisk Territoorium|Briitsk Antarktisk Territoorium]] (briitsk) * [[Wp/frs/Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium|Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium]] (briitsk) * [[Wp/frs/Briitsk Jüfferailâan|Briitsk Jüfferailâan]] (briitsk) === C === * [[Wp/frs/Campbell-Ailâan|Campbell-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Chatham-Ailâan|Chatham-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Clipperton|Clipperton]] * [[Wp/frs/Cook-Ailâan|Cook-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Crozet-Ailâan|Crozet-Ailâan]] * [[Wp/frs/Tsjaagos-Ailâan|Tsjaagos-Ailâan]] (briitsk) === D === * [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] === F === * [[Wp/frs/Falkland-Ailâan|Falkland-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ferör|Ferör]] (deensk) * [[Wp/frs/Fransk Gujaanó|Fransk Gujaanó]] (fransk) * [[Wp/frs/Fransk Polineesien|Fransk Polineesien]] (fransk) * [[Wp/frs/Fransk Sint Maarten|Fransk Sint Maarten]] === G === * [[Wp/frs/Gibraltaar|Gibraltaar]] (briitsk) * [[Wp/frs/Gröynland|Gröynland]] (deensk) * [[Wp/frs/Guadólûup|Guadólûup]] (fransk) * [[Wp/frs/Guam|Guam]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Guernsey|Guernsey]] (briitsk) * [[Wp/frs/Sub-sections are already sorted or individual line details preserved like Guernsey|Sub-sections are already sorted or individual line details preserved like Guernsey]] (briitsk) === H === * [[Wp/frs/Heard un McDonald-Ailâan|Heard un McDonald-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Hongkong|Hongkong]] (skiineesk) === J === * [[Wp/frs/Jâan Maajen|Jâan Maajen]] (noorsk) * [[Wp/frs/Jarvis|Jarvis]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Jersey|Jersey]] (briitsk) * [[Wp/frs/Johnston|Johnston]] (amerikóónsk) === K === * [[Wp/frs/Kaiman-Ailâan|Kaiman-Ailâan]](https://www.google.com/search?q=briitsk) * [[Wp/frs/Kanaarsk Ailâan|Kanaarsk Ailâan]] (spóónsk) * [[Wp/frs/Kergueelen-Ailâan|Kergueelen-Ailâan]] * [[Wp/frs/Kermadec-Ailâan|Kermadec-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Kingmanreef|Kingmanreef]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Kiribóóti|Kiribóóti]] * [[Wp/frs/Kookus-Ailâan|Kookus-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Kosowo|Kosowo]] (serbsk-monteneegriinsk) * [[Wp/frs/Krallenseiailâan Territoorium|Krallenseiailâan Territoorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Kürasaau|Kürasaau]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Köönenkske-Maud-Land|Köönenkske-Maud-Land]] (noorsk) === L === * [[Wp/frs/Lord Howe|Lord Howe]] (aaustróólsk) === M === * [[Wp/frs/Macquarie-Ailâan|Macquarie-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Madeeró|Madeeró]] (portugiisisk) * [[Wp/frs/Makaau|Makaau]] (skiineesk) * [[Wp/frs/Man|Man]] (briitsk) * [[Wp/frs/Matinik|Matinik]] (fransk) * [[Wp/frs/Majot|Majot]] (fransk) * [[Wp/frs/Midway-Ailâan|Midway-Ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Minami-Torishima|Minami-Torishima]] (jóópóónsk) * [[Wp/frs/Montserrat|Montserrat]] (briitsk) === N === * [[Wp/frs/Neerlandsk Sint Maarten|Neerlandsk Sint Maarten]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Neikaledoonien|Neikaledoonien]] (fransk) * [[Wp/frs/Niue|Niue]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Noordelk Mariane-Ailâan|Noordelk Mariane-Ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Norfolk|Norfolk]] (aaustróólsk) === P === * [[Wp/frs/Palmyra|Palmyra]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Päiter I-Ailand|Päiter I-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/Pitkern-Ailâan|Pitkern-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Póóske-Ailand|Póóske-Ailand]] (skiileensk) * [[Wp/frs/Prins-Edward-Ailâan|Prins-Edward-Ailâan]] (süüdóófrikóónsk) * [[Wp/frs/Puorto Riko|Puorto Riko]] (amerikóónsk) === R === * [[Wp/frs/Réunion|Réunion]] (fransk) * [[Wp/frs/Ross-Ailand|Ross-Ailand]] (neiseilandsk) === S === * [[Wp/frs/Saabó|Saabó]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Saint-Barthélemy|Saint-Barthélemy]] * [[Wp/frs/Saint Helena|Saint Helena]] (briitsk) * [[Wp/frs/Saint-Pierre un Miquelon|Saint-Pierre un Miquelon]] (fransk) * [[Wp/frs/Sint Eustatius|Sint Eustatius]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Skiileensk Antarktikó|Skiileensk Antarktikó]] (skiileensk) * [[Wp/frs/Snares-Ailâan|Snares-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Spitsbaargen|Spitsbaargen]] (noorsk) * [[Wp/frs/Sünner-Paaul-Ailand|Sünner-Paaul-Ailand]] * [[Wp/frs/Süüd-Georgien un däi Süüdelk Sandwich-Ailâan|Süüd-Georgien un däi Süüdelk Sandwich-Ailâan]] (briitsk) === T === * [[Wp/frs/Tokelaau|Tokelaau]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Tristan da Cunha|Tristan da Cunha]] (briitsk) * [[Wp/frs/Turks- un Caicos-Ailâan|Turks- un Caicos-Ailâan]] (briitsk) === W === * [[Wp/frs/Wake|Wake]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Wallis un Futunó|Wallis un Futunó]] (fransk) * [[Wp/frs/Wanuóótu|Wanuóótu]] * [[Wp/frs/Wiinachts-Ailand|Wiinachts-Ailand]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Wulkóón-Ailand|Wulkóón-Ailand]] (jóópóónsk) [[Category:Wp/frs]] f6l51714qdw30ya7517jk9fxwj9vfpv 7254461 7254453 2026-07-17T21:00:24Z WikiFayo95 2609576 7254461 wikitext text/x-wiki In disser liest bünt 193 unofhangelk stóóten plus Taiwóón un Watikóónstad upnoomen. Disser liest undholt unofhangelk stóóten, man ook unofhangelk gebiiten mit äigen stóótus. == Unofhangelk stóóten == === A === * [[File:flag of Australia.svg|20px]] [[Wp/frs/Aaustróólien (land)|Aaustróólien]] * [[File:flag of Afghanistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Afgóónistóón|Afgóónistóón]] * [[File:flag of Algeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Algeerien|Algeerien]] * [[File:flag of Albania.svg|20px]] [[Wp/frs/Albóónien|Albóónien]] * [[File:flag of Andorra.svg|20px]] [[Wp/frs/Andorró|Andorró]] * [[File:flag of Angola.svg|20px]] [[Wp/frs/Angooló|Angooló]] * [[File:flag of Antigua and Barbuda.svg|20px]] [[Wp/frs/Antiguó un Barbuudó|Antiguó un Barbuudó]] * [[File:flag of Argentina.svg|20px]] [[Wp/frs/Argentiinien|Argentiinien]] * [[File:flag of Armenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Armeenien|Armeenien]] * [[File:flag of Azerbaijan.svg|20px]] [[Wp/frs/Aserbaidzjóón|Aserbaidzjóón]] === B === * [[File:flag of the Bahamas.svg|20px]] [[Wp/frs/Bahamas|Bahamas]] * [[File:flag of Bangladesh.svg|20px]] [[Wp/frs/Banglódesk|Banglódesk]] * [[File:flag of Barbados.svg|20px]] [[Wp/frs/Baarbados|Baarbados]] * [[File:flag of Bahrain.svg|20px]] [[Wp/frs/Barain|Barain]] * [[File:flag of Belgium.svg|20px]] [[Wp/frs/Belgien|Belgien]] * [[File:flag of Belize.svg|20px]] [[Wp/frs/Beliits|Beliits]] * [[File:flag of Benin.svg|20px]] [[Wp/frs/Beniin|Beniin]] * [[File:flag of Bolivia.svg|20px]] [[Wp/frs/Boliiwien|Boliiwien]] * [[File:flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Wp/frs/Bosnien|Bosnien]] * [[File:flag of Botswana.svg|20px]] [[Wp/frs/Botswóónó|Botswóónó]] * [[File:flag of Brazil.svg|20px]] [[Wp/frs/Brasilien|Brasilien]] * [[File:flag of Brunei.svg|20px]] [[Wp/frs/Bruunai|Bruunai]] * [[File:flag of Bulgaria.svg|20px]] [[Wp/frs/Bulgaarien|Bulgaarien]] * [[File:flag of Burkina Faso.svg|20px]] [[Wp/frs/Burkinó Fóóso|Burkinó Fóóso]] * [[File:flag of Burundi.svg|20px]] [[Wp/frs/Burundi|Burundi]] * [[File:flag of Bhutan.svg|20px]] [[Wp/frs/Butóón|Butóón]] === D === * [[File:flag of Denmark.svg|20px]] [[Wp/frs/Deenmaark|Deenmaark]] * [[File:Flag of Djibouti.svg|20px]] [[Wp/frs/Dzjibuuti|Dzjibuuti]] * [[File:flag of Dominica.svg|20px]] [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] * [[File:flag of the Dominican Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Dominikóónsk Republik|Dominikóónsk Republik]] * [[File:flag of Germany.svg|20px]] [[Wp/frs/Düütskland|Düütskland]] === E === * [[File:flag of Egypt.svg|20px]] [[Wp/frs/Egüpten|Egüpten]] * [[File:flag of Ecuador.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekuadoor|Ekuadoor]] * [[File:flag of Equatorial Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekwóótoorióóel Giineó|Ekwóótoorióóel Giineó]] * [[File:flag of El Salvador.svg|20px]] [[Wp/frs/El Salwadoor|El Salwadoor]] * [[File:Flag of Cote d'Ivoire.svg|20px]] [[Wp/frs/Elvenbäinküest|Elvenbäinküest (Côte d'Ivoire)]] * [[File:flag of Eritrea.svg|20px]] [[Wp/frs/Eritreó|Eritreó]] * [[File:flag of Estonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Estland|Estland]] * [[File:flag of Ethiopia.svg|20px]] [[Wp/frs/Etioopien|Etioopien]] === F === * [[File:flag of the United Arab Emirates.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Aróóbsk Emiróóten|Feräint Aróóbsk Emiróóten]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Köönenkriik|Feräint Köönenkriik fan Grôot Briitanien un Noordirland]] * [[File:flag of the United States.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Stóóten fan Amerikó|Feräint Stóóten fan Amerikó]] * [[File:flag of Fiji.svg|20px]] [[Wp/frs/Fidzji|Fidzji]] * [[File:Flag of the Philippines.svg|20px]] [[Wp/frs/Fiilipiinen|Fiilipiinen]] * [[File:flag of Finland.svg|20px]] [[Wp/frs/Finland|Finland]] * [[File:flag of France.svg|20px]] [[Wp/frs/Frankriik|Frankriik]] === G === * [[File:flag of Gabon.svg|20px]] [[Wp/frs/Gabuun|Gabuun]] * [[File:Flag of The Gambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Gambió|Gambió]] * [[File:flag of Georgia.svg|20px]] [[Wp/frs/Georgien|Georgien]] * [[File:flag of Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó|Giineó]] * [[File:Flag of Guinea-Bissau.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó-Bissaau|Giineó-Bissaau]] * [[File:flag of Ghana.svg|20px]] [[Wp/frs/Góónó|Góónó]] * [[File:flag of Greece.svg|20px]] [[Wp/frs/Gräikenland|Gräikenland]] * [[File:flag of Grenada.svg|20px]] [[Wp/frs/Grenóódó|Grenóódó]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Grôot Briitanien|Grôot Briitanien]] ** [[File:flag of England.svg|20px]] [[Wp/frs/Engelland|Engelland]] ** [[File:Ulster_banner.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordirland|Noordirland]] ** [[File:flag of Scotland.svg|20px]] [[Wp/frs/Skotland|Skotland]] ** [[File:flag of Wales.svg|20px]] [[Wp/frs/Wales|Wales]] * [[File:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wp/frs/Gujaanó|Gujaanó]] * [[File:Flag of Guatemala.svg|20px]] [[Wp/frs/Guatemóóló|Guatemóóló]] === H === * [[File:flag of Haiti.svg|20px]] [[Wp/frs/Haiiti|Haiiti]] * [[File:Flag of Honduras (2022–present).svg|20px]] [[Wp/frs/Honduras|Honduras]] === I === * [[File:flag of Iceland.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisland|Iisland]] * [[File:flag of Israel.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisrael|Iisrael]] * [[File:flag of Indonesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Indoneesien|Indoneesien]] * [[File:flag of India.svg|20px]] [[Wp/frs/Injen|Injen]] * [[File:flag of Ireland.svg|20px]] [[Wp/frs/Irland|Irland]] * [[File:flag of Iran.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróón|Iróón]] * [[File:flag of Iraq.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróók|Iróók]] * [[File:flag of Italy.svg|20px]] [[Wp/frs/Itóóljen|Itóóljen]] === J === * [[File:flag of Jamaica.svg|20px]] [[Wp/frs/Jamaikó|Jamaikó]] * [[File:Flag of Yemen.svg|20px]] [[Wp/frs/Jeemen|Jeemen]] * [[File:flag of Japan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jóópóón|Jóópóón]] * [[File:Flag of Jordan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jordóónien|Jordóónien]] === K === * [[File:Flag of Cambodia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kambodzjó|Kambodzjó]] * [[File:flag of Cameroon.svg|20px]] [[Wp/frs/Kameruun|Kameruun]] * [[File:flag of Canada.svg|20px]] [[Wp/frs/Kanóódó|Kanóódó]] * [[File:Flag of Kazakhstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kasachstóón|Kasachstóón]] * [[File:flag of Qatar.svg|20px]] [[Wp/frs/Kataar|Kataar]] * [[File:Flag of Kenya.svg|20px]] [[Wp/frs/Keenió|Keenió]] * [[File:Flag of Kiribati.svg|20px]] [[Wp/frs/Kiribóóti|Kiribóóti]] * [[File:Flag of Kyrgyzstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kirgistóón|Kirgistóón]] * [[File:flag of Colombia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kolumbien|Kolumbien]] * [[File:Flag of the Comoros.svg|20px]] [[Wp/frs/Komooren|Komooren]] * [[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] [[Wp/frs/Kóóp Werden|Kóóp Werden]] * [[File:flag of Costa Rica.svg|20px]] [[Wp/frs/Kostó Riikó|Kostó Riikó]] * [[File:flag of Croatia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kroóósien|Kroóósien]] * [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Demokróótsk Republik Kungo|Demokróótsk Republik Kungo]] * [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Republik Kungo|Republik Kungo]] * [[File:flag of Cuba.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuubó|Kuubó]] * [[File:Flag of Kuwait.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuwait|Kuwait]] === L === * [[File:flag of Laos.svg|20px]] [[Wp/frs/Laos|Laos]] * [[File:flag of Latvia.svg|20px]] [[Wp/frs/Letland|Letland]] * [[File:Flag of Lesotho.svg|20px]] [[Wp/frs/Lesooto|Lesooto]] * [[File:flag of Lebanon.svg|20px]] [[Wp/frs/Libóónon|Libóónon]] * [[File:flag of Liberia.svg|20px]] [[Wp/frs/Liberió|Liberió]] * [[File:flag of Liechtenstein.svg|20px]] [[Wp/frs/Lichtenstäin|Lichtenstäin]] * [[File:Flag of Lithuania.svg|20px]] [[Wp/frs/Litaauen|Litaauen]] * [[File:Flag of Luxembourg.svg|20px]] [[Wp/frs/Luksembörğ|Luksembörğ]] * [[File:Flag of Libya.svg|20px]] [[Wp/frs/Lüübien|Lüübien]] === M === * [[File:flag of Mauritania.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauretóónien|Maauretóónien]] * [[File:Flag of Mauritius.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauritsius|Maauritsius]] * [[File:flag of Madagascar.svg|20px]] [[Wp/frs/Madóógaskaar|Madóógaskaar]] * [[File:Flag of Malaysia.svg|20px]] [[Wp/frs/Malaisió|Malaisió]] * [[File:flag of Malawi.svg|20px]] [[Wp/frs/Malóówi|Malóówi]] * [[File:flag of Malta.svg|20px]] [[Wp/frs/Maltó|Maltó]] * [[File:Flag of Morocco.svg|20px]] [[Wp/frs/Marokko|Marokko]] * [[File:Flag of the Marshall Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Marshallailâan|Marshallailâan]] * [[File:flag of Mexico.svg|20px]] [[Wp/frs/Meksiko|Meksiko]] * [[File:Flag_of_Federated_States_of_Micronesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Mikroneesien|Mikroneesien]] * [[File:flag of Myanmar.svg|20px]] [[Wp/frs/Mjanmaar|Mjanmaar]] (Burmó) * [[File:Flag of Moldova.svg|20px]] [[Wp/frs/Moldóówien|Moldóówien]] * [[File:flag of Monaco.svg|20px]] [[Wp/frs/Monako|Monako]] * [[File:flag of Mongolia.svg|20px]] [[Wp/frs/Mongolai|Mongolai]] * [[File:flag of Montenegro.svg|20px]] [[Wp/frs/Monteneegro|Monteneegro]] * [[File:flag of Mozambique.svg|20px]] [[Wp/frs/Mosambik|Mosambik]] * [[File:flag of Mali.svg|20px]] [[Wp/frs/Móóli|Móóli]] === N === * [[File:flag of Namibia.svg|20px]] [[Wp/frs/Namibió|Namibió]] * [[File:flag of Nauru.svg|20px]] [[Wp/frs/Naauru|Naauru]] * [[File:flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Wp/frs/Neerland|Neerland]] * [[File:flag of New Zealand.svg|20px]] [[Wp/frs/Neiseiland|Neiseiland]] * [[File:flag of Nepal.svg|20px]] [[Wp/frs/Nepóól|Nepóól]] * [[File:flag of Niger.svg|20px]] [[Wp/frs/Niiger|Niiger]] * [[File:flag of Nigeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Niigeerió|Niigeerió]] * [[File:flag of Nicaragua.svg|20px]] [[Wp/frs/Nikaraaguó|Nikaraaguó]] * [[File:flag of North Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordkoreó|Noordkoreó]] * [[File:flag of North Macedonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordmatsedoonien|Noordmatsedoonien]] * [[File:flag of Norway.svg|20px]] [[Wp/frs/Nörweegen|Nörweegen]] === O === * [[File:flag of Oman.svg|20px]] [[Wp/frs/Omóón|Omóón]] * [[File:flag of East Timor.svg|20px]] [[Wp/frs/Oosttimoor|Oosttimoor]] * [[File:flag of Austria.svg|20px]] [[Wp/frs/Öösterriik|Öösterriik]] === P === * [[File:flag of Pakistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Pakistóón|Pakistóón]] * [[File:flag of Palestine.svg|20px]] [[Wp/frs/Palestiinó|Palestiinó]] * [[File:flag of Panama.svg|20px]] [[Wp/frs/Panómó|Panómó]] * [[File:Flag of Papua New Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Papuó-Neigiineó|Papuó-Neigiineó]] * [[File:flag of Paraguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Parógwai|Parógwai]] * [[File:flag of Peru.svg|20px]] [[Wp/frs/Peru|Peru]] * [[File:flag of Poland.svg|20px]] [[Wp/frs/Poolen|Poolen]] * [[File:flag of Portugal.svg|20px]] [[Wp/frs/Portugal|Portugal]] * [[File:flag of Palau.svg|20px]] [[Wp/frs/Póólaau|Póólaau]] === R === * [[File:flag of Rwanda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ruandó|Ruandó]] * [[File:flag of Romania.svg|20px]] [[Wp/frs/Rumeenien|Rumeenien]] * [[File:flag of Russia.svg|20px]] [[Wp/frs/Rusland|Rusland]] === S === * [[File:flag of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Wp/frs/Saaudi-Aróóbien|Saaudi-Aróóbien]] * [[File:Flag of the Solomon Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Salomoonen|Salomoonen]] * [[File:Flag of Zambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sambió|Sambió]] * [[File:flag of Samoa.svg|20px]] [[Wp/frs/Samoó|Samoó]] * [[File:flag of Saint Kitts and Nevis.svg|20px]] [[Wp/frs/Saint Kitts|Saint Kitts]] * [[File:Flag of Saint Lucia.svg|20px]] [[Wp/frs/Saint Lucia|Saint Lucia]] * [[File:Flag of Sao Tome and Principe.svg|20px]] [[Wp/frs/Sao Tumee un Prinsiipee|Sao Tumee un Prinsiipee]] * [[File:Flag of the Seychelles.svg|20px]] [[Wp/frs/Seisjellen|Seisjellen]] * [[File:flag of Senegal.svg|20px]] [[Wp/frs/Senegóól|Senegóól]] * [[File:Flag_of_Serbia.svg|20px]] [[Wp/frs/Serbien|Serbien]] * [[File:flag of Sierra Leone.svg|20px]] [[Wp/frs/Sierró Leôon|Sierró Leôon]] * [[File:Flag of Zimbabwe.svg|20px]] [[Wp/frs/Simbabwe|Simbabwe]] * [[File:Flag of Singapore.svg|20px]] [[Wp/frs/Singópur|Singópur]] * [[File:Flag of Chile.svg|20px]] [[Wp/frs/Skîil|Skîil]] * [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Skiinó|Folksrepublik Skiinó]] * [[File:flag of Slovenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sloweenien|Sloweenien]] * [[File:flag of Slovakia.svg|20px]] [[Wp/frs/Slowóókai|Slowóókai]] * [[File:flag of Somalia.svg|20px]] [[Wp/frs/Somóólió|Somóólió]] * [[File:flag of Spain.svg|20px]] [[Wp/frs/Spóónjen|Spóónjen]] * [[File:flag of Sri Lanka.svg|20px]] [[Wp/frs/Sri Lankó|Sri Lankó]] * [[File:flag of Sudan.svg|20px]] [[Wp/frs/Sudóón|Sudóón]] * [[File:flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|20px]] [[Wp/frs/Sünner Winsent un Grenóódiinen|Sünner Winsent un Grenóódiinen]] * [[File:Flag of Suriname.svg|20px]] [[Wp/frs/Sürinóóm|Sürinóóm]] * [[File:flag of Swaziland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swóósiland|Swóósiland]] * [[File:flag of Sweden.svg|20px]] [[Wp/frs/Sweeden|Sweeden]] * [[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swiits|Swiits]] * [[File:flag of South Africa.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdóófrikó|Süüdóófrikó]] * [[File:flag of South Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdkoreó|Süüdkoreó]] * [[File:flag of Syria.svg|20px]] [[Wp/frs/Süürien|Süürien]] === T === * [[File:Flag of Tajikistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Tadzjikistóón|Tadzjikistóón]] * [[File:Flag of the Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Taiwóón|Taiwóón]] * [[File:flag of Thailand.svg|20px]] [[Wp/frs/Tailand|Tailand]] * [[File:flag of Tanzania.svg|20px]] [[Wp/frs/Tansanió|Tansanió]] * [[File:flag of Togo.svg|20px]] [[Wp/frs/Toogo|Toogo]] * [[File:flag of Tonga.svg|20px]] [[Wp/frs/Tongó|Tongó]] * [[File:flag of Trinidad and Tobago.svg|20px]] [[Wp/frs/Trinidad un Tobaago|Trinidad un Tobaago]] * [[File:Flag of the Central African Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsentróólóófrikóónsk Republik|Tsentróólóófrikóónsk Republik]] * [[File:flag of Chad.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjad|Tsjad]] * [[File:Flag of the Czech Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjechien|Tsjechien]] * [[File:flag of Cyprus.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsüüpern|Tsüüpern]] * [[File:Flag of Tunisia.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuneesien|Tuneesien]] * [[File:flag of Turkey.svg|20px]] [[Wp/frs/Türkai|Türkai]] * [[File:flag of Turkmenistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Turkmeenistóón|Turkmeenistóón]] * [[File:flag of Tuvalu.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuwóólu|Tuwóólu]] === U === * [[File:flag of Uganda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ugandó|Ugandó]] * [[File:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Wp/frs/Ukrâajn|Ukrâajn]] * [[File:flag of Hungary.svg|20px]] [[Wp/frs/Ungorn|Ungorn]] * [[File:flag of Uruguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Urugwai|Urugwai]] * [[File:flag of Uzbekistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Usbeekistóón|Usbeekistóón]] === W === * [[File:Flag of Vanuatu.svg|20px]] [[Wp/frs/Wanuóótu|Wanuóótu]] * [[File:flag of the Vatican City.svg|20px]] [[Wp/frs/Watikóónstad|Watikóónstad]] * [[File:flag of Venezuela.svg|20px]] [[Wp/frs/Wenetsueeló|Wenetsueeló]] * [[File:flag of Western Sahara.svg|20px]] [[Wp/frs/Westsaharó|Westsaharó]] * [[File:flag of Belarus.svg|20px]] [[Wp/frs/Witrusland|Witrusland]] * [[File:flag of Vietnam.svg|20px]] [[Wp/frs/Wjetnam|Wjetnam]] == Unofhangelk gebiiten == === A === * [[Wp/frs/Åland-Ailâan|Åland-Ailâan]] (finsk) * [[Wp/frs/Aaustróólsk Antarktisk Territoorium|Aaustróólsk Antarktisk Territoorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Adelieland|Adelieland]] * [[Wp/frs/Amerikóónsk Jüfferailâan|Amerikóónsk Jüfferailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Amerikóónsk Samoó|Amerikóónsk Samoó]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Amsterdam-Ailand|Amsterdam-Ailand]] * [[Wp/frs/Anguilló|Anguilló]] (briitsk) * [[Wp/frs/Antarktis|Antarktis]] * [[Wp/frs/Antipooden-Ailâan|Antipooden-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Argentinisk Antarktikó|Argentinisk Antarktikó]] (argentiinsk) * [[Wp/frs/Aruubó|Aruubó]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Ascension|Ascension]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ashmore- un Cartier-Ailâan|Ashmore- un Cartier-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Atsooren|Atsooren]] (portugiisk) * [[Wp/frs/Auckland-Ailâan|Auckland-Ailâan]] (neiseilandsk) === B === * [[Wp/frs/Baker un Howland|Baker un Howland]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Bermuudó|Bermuudó]] (briitsk) * [[Wp/frs/Boneer|Boneer]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Boniin-Ailâan|Boniin-Ailâan]] (jóópóónsk) * [[Wp/frs/Bounty-Ailâan|Bounty-Ailâan]] (neiseilandisk) * [[Wp/frs/Bouvet-Ailand|Bouvet-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/Briitsk Antarktisk Territoorium|Briitsk Antarktisk Territoorium]] (briitsk) * [[Wp/frs/Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium|Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium]] (briitsk) * [[Wp/frs/Briitsk Jüfferailâan|Briitsk Jüfferailâan]] (briitsk) === C === * [[Wp/frs/Campbell-Ailâan|Campbell-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Chatham-Ailâan|Chatham-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Clipperton|Clipperton]] * [[Wp/frs/Cook-Ailâan|Cook-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Crozet-Ailâan|Crozet-Ailâan]] * [[Wp/frs/Tsjaagos-Ailâan|Tsjaagos-Ailâan]] (briitsk) === D === * [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] === F === * [[Wp/frs/Falkland-Ailâan|Falkland-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ferör|Ferör]] (deensk) * [[Wp/frs/Fransk Gujaanó|Fransk Gujaanó]] (fransk) * [[Wp/frs/Fransk Polineesien|Fransk Polineesien]] (fransk) * [[Wp/frs/Fransk Sint Maarten|Fransk Sint Maarten]] === G === * [[Wp/frs/Gibraltaar|Gibraltaar]] (briitsk) * [[Wp/frs/Gröynland|Gröynland]] (deensk) * [[Wp/frs/Guadólûup|Guadólûup]] (fransk) * [[Wp/frs/Guam|Guam]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Guernsey|Guernsey]] (briitsk) === H === * [[Wp/frs/Heard un McDonald-Ailâan|Heard un McDonald-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Hongkong|Hongkong]] (skiineesk) === J === * [[Wp/frs/Jâan Maajen|Jâan Maajen]] (noorsk) * [[Wp/frs/Jarvis|Jarvis]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Jersey|Jersey]] (briitsk) * [[Wp/frs/Johnston|Johnston]] (amerikóónsk) === K === * [[Wp/frs/Kaiman-Ailâan|Kaiman-Ailâan]](https://www.google.com/search?q=briitsk) * [[Wp/frs/Kanaarsk Ailâan|Kanaarsk Ailâan]] (spóónsk) * [[Wp/frs/Kergueelen-Ailâan|Kergueelen-Ailâan]] * [[Wp/frs/Kermadec-Ailâan|Kermadec-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Kingmanreef|Kingmanreef]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Kiribóóti|Kiribóóti]] * [[Wp/frs/Kookus-Ailâan|Kookus-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Kosowo|Kosowo]] (serbsk-monteneegriinsk) * [[Wp/frs/Krallenseiailâan Territoorium|Krallenseiailâan Territoorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Kürasaau|Kürasaau]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Köönenkske-Maaud-Land|Köönenkske-Maaud-Land]] (noorsk) === L === * [[Wp/frs/Lord Howe|Lord Howe]] (aaustróólsk) === M === * [[Wp/frs/Macquarie-Ailâan|Macquarie-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Madeeró|Madeeró]] (portugiisisk) * [[Wp/frs/Makaau|Makaau]] (skiineesk) * [[Wp/frs/Man|Man]] (briitsk) * [[Wp/frs/Matinik|Matinik]] (fransk) * [[Wp/frs/Majot|Majot]] (fransk) * [[Wp/frs/Midway-Ailâan|Midway-Ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Minami-Torishima|Minami-Torishima]] (jóópóónsk) * [[Wp/frs/Montserrat|Montserrat]] (briitsk) === N === * [[Wp/frs/Neerlandsk Sint Maarten|Neerlandsk Sint Maarten]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Neikaledoonien|Neikaledoonien]] (fransk) * [[Wp/frs/Niue|Niue]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Noordelk Mariane-Ailâan|Noordelk Mariane-Ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Norfolk|Norfolk]] (aaustróólsk) === P === * [[Wp/frs/Palmyra|Palmyra]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Päiter I-Ailand|Päiter I-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/Pitkern-Ailâan|Pitkern-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Póóskeailand|Póóskeailand]] (skiileensk) * [[Wp/frs/Prins-Edward-Ailâan|Prins-Edward-Ailâan]] (süüdóófrikóónsk) * [[Wp/frs/Puerto Riko|Puerto Riko]] (amerikóónsk) === R === * [[Wp/frs/Réunion|Réunion]] (fransk) * [[Wp/frs/Ross-Ailand|Ross-Ailand]] (neiseilandsk) === S === * [[Wp/frs/Saabó|Saabó]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Saint-Barthélemy|Saint-Barthélemy]] * [[Wp/frs/Saint Helena|Saint Helena]] (briitsk) * [[Wp/frs/Saint-Pierre un Miquelon|Saint-Pierre un Miquelon]] (fransk) * [[Wp/frs/Sint Eustatius|Sint Eustatius]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Skiileensk Antarktikó|Skiileensk Antarktikó]] (skiileensk) * [[Wp/frs/Snares-Ailâan|Snares-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Spitsbaargen|Spitsbaargen]] (noorsk) * [[Wp/frs/Sünner-Paaul-Ailand|Sünner-Paaul-Ailand]] * [[Wp/frs/Süüd-Georgien un däi Süüdelk Sandwich-Ailâan|Süüd-Georgien un däi Süüdelk Sandwich-Ailâan]] (briitsk) === T === * [[Wp/frs/Tokelaau|Tokelaau]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Tristan da Cunha|Tristan da Cunha]] (briitsk) * [[Wp/frs/Turks- un Caicos-Ailâan|Turks- un Caicos-Ailâan]] (briitsk) === W === * [[Wp/frs/Wake|Wake]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Wallis un Futunó|Wallis un Futunó]] (fransk) * [[Wp/frs/Wanuóótu|Wanuóótu]] * [[Wp/frs/Wiinachtsailand|Wiinachtsailand]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Wulkóónailandkäed|Wulkóónailandkäed]] (jóópóónsk) [[Category:Wp/frs]] 8kek02mxhmnfva1gkghwhxjahll6eq0 7254470 7254461 2026-07-17T21:15:17Z WikiFayo95 2609576 /* K */ 7254470 wikitext text/x-wiki In disser liest bünt 193 unofhangelk stóóten plus Taiwóón un Watikóónstad upnoomen. Disser liest undholt unofhangelk stóóten, man ook unofhangelk gebiiten mit äigen stóótus. == Unofhangelk stóóten == === A === * [[File:flag of Australia.svg|20px]] [[Wp/frs/Aaustróólien (land)|Aaustróólien]] * [[File:flag of Afghanistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Afgóónistóón|Afgóónistóón]] * [[File:flag of Algeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Algeerien|Algeerien]] * [[File:flag of Albania.svg|20px]] [[Wp/frs/Albóónien|Albóónien]] * [[File:flag of Andorra.svg|20px]] [[Wp/frs/Andorró|Andorró]] * [[File:flag of Angola.svg|20px]] [[Wp/frs/Angooló|Angooló]] * [[File:flag of Antigua and Barbuda.svg|20px]] [[Wp/frs/Antiguó un Barbuudó|Antiguó un Barbuudó]] * [[File:flag of Argentina.svg|20px]] [[Wp/frs/Argentiinien|Argentiinien]] * [[File:flag of Armenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Armeenien|Armeenien]] * [[File:flag of Azerbaijan.svg|20px]] [[Wp/frs/Aserbaidzjóón|Aserbaidzjóón]] === B === * [[File:flag of the Bahamas.svg|20px]] [[Wp/frs/Bahamas|Bahamas]] * [[File:flag of Bangladesh.svg|20px]] [[Wp/frs/Banglódesk|Banglódesk]] * [[File:flag of Barbados.svg|20px]] [[Wp/frs/Baarbados|Baarbados]] * [[File:flag of Bahrain.svg|20px]] [[Wp/frs/Barain|Barain]] * [[File:flag of Belgium.svg|20px]] [[Wp/frs/Belgien|Belgien]] * [[File:flag of Belize.svg|20px]] [[Wp/frs/Beliits|Beliits]] * [[File:flag of Benin.svg|20px]] [[Wp/frs/Beniin|Beniin]] * [[File:flag of Bolivia.svg|20px]] [[Wp/frs/Boliiwien|Boliiwien]] * [[File:flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Wp/frs/Bosnien|Bosnien]] * [[File:flag of Botswana.svg|20px]] [[Wp/frs/Botswóónó|Botswóónó]] * [[File:flag of Brazil.svg|20px]] [[Wp/frs/Brasilien|Brasilien]] * [[File:flag of Brunei.svg|20px]] [[Wp/frs/Bruunai|Bruunai]] * [[File:flag of Bulgaria.svg|20px]] [[Wp/frs/Bulgaarien|Bulgaarien]] * [[File:flag of Burkina Faso.svg|20px]] [[Wp/frs/Burkinó Fóóso|Burkinó Fóóso]] * [[File:flag of Burundi.svg|20px]] [[Wp/frs/Burundi|Burundi]] * [[File:flag of Bhutan.svg|20px]] [[Wp/frs/Butóón|Butóón]] === D === * [[File:flag of Denmark.svg|20px]] [[Wp/frs/Deenmaark|Deenmaark]] * [[File:Flag of Djibouti.svg|20px]] [[Wp/frs/Dzjibuuti|Dzjibuuti]] * [[File:flag of Dominica.svg|20px]] [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] * [[File:flag of the Dominican Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Dominikóónsk Republik|Dominikóónsk Republik]] * [[File:flag of Germany.svg|20px]] [[Wp/frs/Düütskland|Düütskland]] === E === * [[File:flag of Egypt.svg|20px]] [[Wp/frs/Egüpten|Egüpten]] * [[File:flag of Ecuador.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekuadoor|Ekuadoor]] * [[File:flag of Equatorial Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekwóótoorióóel Giineó|Ekwóótoorióóel Giineó]] * [[File:flag of El Salvador.svg|20px]] [[Wp/frs/El Salwadoor|El Salwadoor]] * [[File:Flag of Cote d'Ivoire.svg|20px]] [[Wp/frs/Elvenbäinküest|Elvenbäinküest (Côte d'Ivoire)]] * [[File:flag of Eritrea.svg|20px]] [[Wp/frs/Eritreó|Eritreó]] * [[File:flag of Estonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Estland|Estland]] * [[File:flag of Ethiopia.svg|20px]] [[Wp/frs/Etioopien|Etioopien]] === F === * [[File:flag of the United Arab Emirates.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Aróóbsk Emiróóten|Feräint Aróóbsk Emiróóten]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Köönenkriik|Feräint Köönenkriik fan Grôot Briitanien un Noordirland]] * [[File:flag of the United States.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Stóóten fan Amerikó|Feräint Stóóten fan Amerikó]] * [[File:flag of Fiji.svg|20px]] [[Wp/frs/Fidzji|Fidzji]] * [[File:Flag of the Philippines.svg|20px]] [[Wp/frs/Fiilipiinen|Fiilipiinen]] * [[File:flag of Finland.svg|20px]] [[Wp/frs/Finland|Finland]] * [[File:flag of France.svg|20px]] [[Wp/frs/Frankriik|Frankriik]] === G === * [[File:flag of Gabon.svg|20px]] [[Wp/frs/Gabuun|Gabuun]] * [[File:Flag of The Gambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Gambió|Gambió]] * [[File:flag of Georgia.svg|20px]] [[Wp/frs/Georgien|Georgien]] * [[File:flag of Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó|Giineó]] * [[File:Flag of Guinea-Bissau.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó-Bissaau|Giineó-Bissaau]] * [[File:flag of Ghana.svg|20px]] [[Wp/frs/Góónó|Góónó]] * [[File:flag of Greece.svg|20px]] [[Wp/frs/Gräikenland|Gräikenland]] * [[File:flag of Grenada.svg|20px]] [[Wp/frs/Grenóódó|Grenóódó]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Grôot Briitanien|Grôot Briitanien]] ** [[File:flag of England.svg|20px]] [[Wp/frs/Engelland|Engelland]] ** [[File:Ulster_banner.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordirland|Noordirland]] ** [[File:flag of Scotland.svg|20px]] [[Wp/frs/Skotland|Skotland]] ** [[File:flag of Wales.svg|20px]] [[Wp/frs/Wales|Wales]] * [[File:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wp/frs/Gujaanó|Gujaanó]] * [[File:Flag of Guatemala.svg|20px]] [[Wp/frs/Guatemóóló|Guatemóóló]] === H === * [[File:flag of Haiti.svg|20px]] [[Wp/frs/Haiiti|Haiiti]] * [[File:Flag of Honduras (2022–present).svg|20px]] [[Wp/frs/Honduras|Honduras]] === I === * [[File:flag of Iceland.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisland|Iisland]] * [[File:flag of Israel.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisrael|Iisrael]] * [[File:flag of Indonesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Indoneesien|Indoneesien]] * [[File:flag of India.svg|20px]] [[Wp/frs/Injen|Injen]] * [[File:flag of Ireland.svg|20px]] [[Wp/frs/Irland|Irland]] * [[File:flag of Iran.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróón|Iróón]] * [[File:flag of Iraq.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróók|Iróók]] * [[File:flag of Italy.svg|20px]] [[Wp/frs/Itóóljen|Itóóljen]] === J === * [[File:flag of Jamaica.svg|20px]] [[Wp/frs/Jamaikó|Jamaikó]] * [[File:Flag of Yemen.svg|20px]] [[Wp/frs/Jeemen|Jeemen]] * [[File:flag of Japan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jóópóón|Jóópóón]] * [[File:Flag of Jordan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jordóónien|Jordóónien]] === K === * [[File:Flag of Cambodia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kambodzjó|Kambodzjó]] * [[File:flag of Cameroon.svg|20px]] [[Wp/frs/Kameruun|Kameruun]] * [[File:flag of Canada.svg|20px]] [[Wp/frs/Kanóódó|Kanóódó]] * [[File:Flag of Kazakhstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kasachstóón|Kasachstóón]] * [[File:flag of Qatar.svg|20px]] [[Wp/frs/Kataar|Kataar]] * [[File:Flag of Kenya.svg|20px]] [[Wp/frs/Keenió|Keenió]] * [[File:Flag of Kiribati.svg|20px]] [[Wp/frs/Kiribóóti|Kiribóóti]] * [[File:Flag of Kyrgyzstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kirgistóón|Kirgistóón]] * [[File:flag of Colombia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kolumbien|Kolumbien]] * [[File:Flag of the Comoros.svg|20px]] [[Wp/frs/Komooren|Komooren]] * [[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] [[Wp/frs/Kóóp Werden|Kóóp Werden]] * [[File:flag of Costa Rica.svg|20px]] [[Wp/frs/Kostó Riikó|Kostó Riikó]] * [[File:flag of Croatia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kroóósien|Kroóósien]] * [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Demokróótsk Republik Kungo|Demokróótsk Republik Kungo]] * [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Republik Kungo|Republik Kungo]] * [[File:flag of Cuba.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuubó|Kuubó]] * [[File:Flag of Kuwait.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuwait|Kuwait]] === L === * [[File:flag of Laos.svg|20px]] [[Wp/frs/Laos|Laos]] * [[File:flag of Latvia.svg|20px]] [[Wp/frs/Letland|Letland]] * [[File:Flag of Lesotho.svg|20px]] [[Wp/frs/Lesooto|Lesooto]] * [[File:flag of Lebanon.svg|20px]] [[Wp/frs/Libóónon|Libóónon]] * [[File:flag of Liberia.svg|20px]] [[Wp/frs/Liberió|Liberió]] * [[File:flag of Liechtenstein.svg|20px]] [[Wp/frs/Lichtenstäin|Lichtenstäin]] * [[File:Flag of Lithuania.svg|20px]] [[Wp/frs/Litaauen|Litaauen]] * [[File:Flag of Luxembourg.svg|20px]] [[Wp/frs/Luksembörğ|Luksembörğ]] * [[File:Flag of Libya.svg|20px]] [[Wp/frs/Lüübien|Lüübien]] === M === * [[File:flag of Mauritania.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauretóónien|Maauretóónien]] * [[File:Flag of Mauritius.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauritsius|Maauritsius]] * [[File:flag of Madagascar.svg|20px]] [[Wp/frs/Madóógaskaar|Madóógaskaar]] * [[File:Flag of Malaysia.svg|20px]] [[Wp/frs/Malaisió|Malaisió]] * [[File:flag of Malawi.svg|20px]] [[Wp/frs/Malóówi|Malóówi]] * [[File:flag of Malta.svg|20px]] [[Wp/frs/Maltó|Maltó]] * [[File:Flag of Morocco.svg|20px]] [[Wp/frs/Marokko|Marokko]] * [[File:Flag of the Marshall Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Marshallailâan|Marshallailâan]] * [[File:flag of Mexico.svg|20px]] [[Wp/frs/Meksiko|Meksiko]] * [[File:Flag_of_Federated_States_of_Micronesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Mikroneesien|Mikroneesien]] * [[File:flag of Myanmar.svg|20px]] [[Wp/frs/Mjanmaar|Mjanmaar]] (Burmó) * [[File:Flag of Moldova.svg|20px]] [[Wp/frs/Moldóówien|Moldóówien]] * [[File:flag of Monaco.svg|20px]] [[Wp/frs/Monako|Monako]] * [[File:flag of Mongolia.svg|20px]] [[Wp/frs/Mongolai|Mongolai]] * [[File:flag of Montenegro.svg|20px]] [[Wp/frs/Monteneegro|Monteneegro]] * [[File:flag of Mozambique.svg|20px]] [[Wp/frs/Mosambik|Mosambik]] * [[File:flag of Mali.svg|20px]] [[Wp/frs/Móóli|Móóli]] === N === * [[File:flag of Namibia.svg|20px]] [[Wp/frs/Namibió|Namibió]] * [[File:flag of Nauru.svg|20px]] [[Wp/frs/Naauru|Naauru]] * [[File:flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Wp/frs/Neerland|Neerland]] * [[File:flag of New Zealand.svg|20px]] [[Wp/frs/Neiseiland|Neiseiland]] * [[File:flag of Nepal.svg|20px]] [[Wp/frs/Nepóól|Nepóól]] * [[File:flag of Niger.svg|20px]] [[Wp/frs/Niiger|Niiger]] * [[File:flag of Nigeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Niigeerió|Niigeerió]] * [[File:flag of Nicaragua.svg|20px]] [[Wp/frs/Nikaraaguó|Nikaraaguó]] * [[File:flag of North Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordkoreó|Noordkoreó]] * [[File:flag of North Macedonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordmatsedoonien|Noordmatsedoonien]] * [[File:flag of Norway.svg|20px]] [[Wp/frs/Nörweegen|Nörweegen]] === O === * [[File:flag of Oman.svg|20px]] [[Wp/frs/Omóón|Omóón]] * [[File:flag of East Timor.svg|20px]] [[Wp/frs/Oosttimoor|Oosttimoor]] * [[File:flag of Austria.svg|20px]] [[Wp/frs/Öösterriik|Öösterriik]] === P === * [[File:flag of Pakistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Pakistóón|Pakistóón]] * [[File:flag of Palestine.svg|20px]] [[Wp/frs/Palestiinó|Palestiinó]] * [[File:flag of Panama.svg|20px]] [[Wp/frs/Panómó|Panómó]] * [[File:Flag of Papua New Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Papuó-Neigiineó|Papuó-Neigiineó]] * [[File:flag of Paraguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Parógwai|Parógwai]] * [[File:flag of Peru.svg|20px]] [[Wp/frs/Peru|Peru]] * [[File:flag of Poland.svg|20px]] [[Wp/frs/Poolen|Poolen]] * [[File:flag of Portugal.svg|20px]] [[Wp/frs/Portugal|Portugal]] * [[File:flag of Palau.svg|20px]] [[Wp/frs/Póólaau|Póólaau]] === R === * [[File:flag of Rwanda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ruandó|Ruandó]] * [[File:flag of Romania.svg|20px]] [[Wp/frs/Rumeenien|Rumeenien]] * [[File:flag of Russia.svg|20px]] [[Wp/frs/Rusland|Rusland]] === S === * [[File:flag of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Wp/frs/Saaudi-Aróóbien|Saaudi-Aróóbien]] * [[File:Flag of the Solomon Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Salomoonen|Salomoonen]] * [[File:Flag of Zambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sambió|Sambió]] * [[File:flag of Samoa.svg|20px]] [[Wp/frs/Samoó|Samoó]] * [[File:flag of Saint Kitts and Nevis.svg|20px]] [[Wp/frs/Saint Kitts|Saint Kitts]] * [[File:Flag of Saint Lucia.svg|20px]] [[Wp/frs/Saint Lucia|Saint Lucia]] * [[File:Flag of Sao Tome and Principe.svg|20px]] [[Wp/frs/Sao Tumee un Prinsiipee|Sao Tumee un Prinsiipee]] * [[File:Flag of the Seychelles.svg|20px]] [[Wp/frs/Seisjellen|Seisjellen]] * [[File:flag of Senegal.svg|20px]] [[Wp/frs/Senegóól|Senegóól]] * [[File:Flag_of_Serbia.svg|20px]] [[Wp/frs/Serbien|Serbien]] * [[File:flag of Sierra Leone.svg|20px]] [[Wp/frs/Sierró Leôon|Sierró Leôon]] * [[File:Flag of Zimbabwe.svg|20px]] [[Wp/frs/Simbabwe|Simbabwe]] * [[File:Flag of Singapore.svg|20px]] [[Wp/frs/Singópur|Singópur]] * [[File:Flag of Chile.svg|20px]] [[Wp/frs/Skîil|Skîil]] * [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Skiinó|Folksrepublik Skiinó]] * [[File:flag of Slovenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sloweenien|Sloweenien]] * [[File:flag of Slovakia.svg|20px]] [[Wp/frs/Slowóókai|Slowóókai]] * [[File:flag of Somalia.svg|20px]] [[Wp/frs/Somóólió|Somóólió]] * [[File:flag of Spain.svg|20px]] [[Wp/frs/Spóónjen|Spóónjen]] * [[File:flag of Sri Lanka.svg|20px]] [[Wp/frs/Sri Lankó|Sri Lankó]] * [[File:flag of Sudan.svg|20px]] [[Wp/frs/Sudóón|Sudóón]] * [[File:flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|20px]] [[Wp/frs/Sünner Winsent un Grenóódiinen|Sünner Winsent un Grenóódiinen]] * [[File:Flag of Suriname.svg|20px]] [[Wp/frs/Sürinóóm|Sürinóóm]] * [[File:flag of Swaziland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swóósiland|Swóósiland]] * [[File:flag of Sweden.svg|20px]] [[Wp/frs/Sweeden|Sweeden]] * [[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swiits|Swiits]] * [[File:flag of South Africa.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdóófrikó|Süüdóófrikó]] * [[File:flag of South Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdkoreó|Süüdkoreó]] * [[File:flag of Syria.svg|20px]] [[Wp/frs/Süürien|Süürien]] === T === * [[File:Flag of Tajikistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Tadzjikistóón|Tadzjikistóón]] * [[File:Flag of the Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Taiwóón|Taiwóón]] * [[File:flag of Thailand.svg|20px]] [[Wp/frs/Tailand|Tailand]] * [[File:flag of Tanzania.svg|20px]] [[Wp/frs/Tansanió|Tansanió]] * [[File:flag of Togo.svg|20px]] [[Wp/frs/Toogo|Toogo]] * [[File:flag of Tonga.svg|20px]] [[Wp/frs/Tongó|Tongó]] * [[File:flag of Trinidad and Tobago.svg|20px]] [[Wp/frs/Trinidad un Tobaago|Trinidad un Tobaago]] * [[File:Flag of the Central African Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsentróólóófrikóónsk Republik|Tsentróólóófrikóónsk Republik]] * [[File:flag of Chad.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjad|Tsjad]] * [[File:Flag of the Czech Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjechien|Tsjechien]] * [[File:flag of Cyprus.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsüüpern|Tsüüpern]] * [[File:Flag of Tunisia.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuneesien|Tuneesien]] * [[File:flag of Turkey.svg|20px]] [[Wp/frs/Türkai|Türkai]] * [[File:flag of Turkmenistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Turkmeenistóón|Turkmeenistóón]] * [[File:flag of Tuvalu.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuwóólu|Tuwóólu]] === U === * [[File:flag of Uganda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ugandó|Ugandó]] * [[File:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Wp/frs/Ukrâajn|Ukrâajn]] * [[File:flag of Hungary.svg|20px]] [[Wp/frs/Ungorn|Ungorn]] * [[File:flag of Uruguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Urugwai|Urugwai]] * [[File:flag of Uzbekistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Usbeekistóón|Usbeekistóón]] === W === * [[File:Flag of Vanuatu.svg|20px]] [[Wp/frs/Wanuóótu|Wanuóótu]] * [[File:flag of the Vatican City.svg|20px]] [[Wp/frs/Watikóónstad|Watikóónstad]] * [[File:flag of Venezuela.svg|20px]] [[Wp/frs/Wenetsueeló|Wenetsueeló]] * [[File:flag of Western Sahara.svg|20px]] [[Wp/frs/Westsaharó|Westsaharó]] * [[File:flag of Belarus.svg|20px]] [[Wp/frs/Witrusland|Witrusland]] * [[File:flag of Vietnam.svg|20px]] [[Wp/frs/Wjetnam|Wjetnam]] == Unofhangelk gebiiten == === A === * [[Wp/frs/Åland-Ailâan|Åland-Ailâan]] (finsk) * [[Wp/frs/Aaustróólsk Antarktisk Territoorium|Aaustróólsk Antarktisk Territoorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Adelieland|Adelieland]] * [[Wp/frs/Amerikóónsk Jüfferailâan|Amerikóónsk Jüfferailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Amerikóónsk Samoó|Amerikóónsk Samoó]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Amsterdam-Ailand|Amsterdam-Ailand]] * [[Wp/frs/Anguilló|Anguilló]] (briitsk) * [[Wp/frs/Antarktis|Antarktis]] * [[Wp/frs/Antipooden-Ailâan|Antipooden-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Argentinisk Antarktikó|Argentinisk Antarktikó]] (argentiinsk) * [[Wp/frs/Aruubó|Aruubó]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Ascension|Ascension]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ashmore- un Cartier-Ailâan|Ashmore- un Cartier-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Atsooren|Atsooren]] (portugiisk) * [[Wp/frs/Auckland-Ailâan|Auckland-Ailâan]] (neiseilandsk) === B === * [[Wp/frs/Baker un Howland|Baker un Howland]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Bermuudó|Bermuudó]] (briitsk) * [[Wp/frs/Boneer|Boneer]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Boniin-Ailâan|Boniin-Ailâan]] (jóópóónsk) * [[Wp/frs/Bounty-Ailâan|Bounty-Ailâan]] (neiseilandisk) * [[Wp/frs/Bouvet-Ailand|Bouvet-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/Briitsk Antarktisk Territoorium|Briitsk Antarktisk Territoorium]] (briitsk) * [[Wp/frs/Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium|Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium]] (briitsk) * [[Wp/frs/Briitsk Jüfferailâan|Briitsk Jüfferailâan]] (briitsk) === C === * [[Wp/frs/Campbell-Ailâan|Campbell-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Chatham-Ailâan|Chatham-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Clipperton|Clipperton]] * [[Wp/frs/Cook-Ailâan|Cook-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Crozet-Ailâan|Crozet-Ailâan]] * [[Wp/frs/Tsjaagos-Ailâan|Tsjaagos-Ailâan]] (briitsk) === D === * [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] === F === * [[Wp/frs/Falkland-Ailâan|Falkland-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ferör|Ferör]] (deensk) * [[Wp/frs/Fransk Gujaanó|Fransk Gujaanó]] (fransk) * [[Wp/frs/Fransk Polineesien|Fransk Polineesien]] (fransk) * [[Wp/frs/Fransk Sint Maarten|Fransk Sint Maarten]] === G === * [[Wp/frs/Gibraltaar|Gibraltaar]] (briitsk) * [[Wp/frs/Gröynland|Gröynland]] (deensk) * [[Wp/frs/Guadólûup|Guadólûup]] (fransk) * [[Wp/frs/Guam|Guam]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Guernsey|Guernsey]] (briitsk) === H === * [[Wp/frs/Heard un McDonald-Ailâan|Heard un McDonald-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Hongkong|Hongkong]] (skiineesk) === J === * [[Wp/frs/Jâan Maajen|Jâan Maajen]] (noorsk) * [[Wp/frs/Jarvis|Jarvis]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Jersey|Jersey]] (briitsk) * [[Wp/frs/Johnston|Johnston]] (amerikóónsk) === K === * [[Wp/frs/Kaiman-Ailâan|Kaiman-Ailâan]](briitsk) * [[Wp/frs/Kanaarsk Ailâan|Kanaarsk Ailâan]] (spóónsk) * [[Wp/frs/Kergueelen-Ailâan|Kergueelen-Ailâan]] * [[Wp/frs/Kermadec-Ailâan|Kermadec-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Kingmanreef|Kingmanreef]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Kiribóóti|Kiribóóti]] * [[Wp/frs/Kookus-Ailâan|Kookus-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Kosowo|Kosowo]] (serbsk-monteneegriinsk) * [[Wp/frs/Krallenseiailâan Territoorium|Krallenseiailâan Territoorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Kürasaau|Kürasaau]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Köönenkske-Maaud-Land|Köönenkske-Maaud-Land]] (noorsk) === L === * [[Wp/frs/Lord Howe|Lord Howe]] (aaustróólsk) === M === * [[Wp/frs/Macquarie-Ailâan|Macquarie-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Madeeró|Madeeró]] (portugiisisk) * [[Wp/frs/Makaau|Makaau]] (skiineesk) * [[Wp/frs/Man|Man]] (briitsk) * [[Wp/frs/Matinik|Matinik]] (fransk) * [[Wp/frs/Majot|Majot]] (fransk) * [[Wp/frs/Midway-Ailâan|Midway-Ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Minami-Torishima|Minami-Torishima]] (jóópóónsk) * [[Wp/frs/Montserrat|Montserrat]] (briitsk) === N === * [[Wp/frs/Neerlandsk Sint Maarten|Neerlandsk Sint Maarten]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Neikaledoonien|Neikaledoonien]] (fransk) * [[Wp/frs/Niue|Niue]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Noordelk Mariane-Ailâan|Noordelk Mariane-Ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Norfolk|Norfolk]] (aaustróólsk) === P === * [[Wp/frs/Palmyra|Palmyra]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Päiter I-Ailand|Päiter I-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/Pitkern-Ailâan|Pitkern-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Póóskeailand|Póóskeailand]] (skiileensk) * [[Wp/frs/Prins-Edward-Ailâan|Prins-Edward-Ailâan]] (süüdóófrikóónsk) * [[Wp/frs/Puerto Riko|Puerto Riko]] (amerikóónsk) === R === * [[Wp/frs/Réunion|Réunion]] (fransk) * [[Wp/frs/Ross-Ailand|Ross-Ailand]] (neiseilandsk) === S === * [[Wp/frs/Saabó|Saabó]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Saint-Barthélemy|Saint-Barthélemy]] * [[Wp/frs/Saint Helena|Saint Helena]] (briitsk) * [[Wp/frs/Saint-Pierre un Miquelon|Saint-Pierre un Miquelon]] (fransk) * [[Wp/frs/Sint Eustatius|Sint Eustatius]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Skiileensk Antarktikó|Skiileensk Antarktikó]] (skiileensk) * [[Wp/frs/Snares-Ailâan|Snares-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Spitsbaargen|Spitsbaargen]] (noorsk) * [[Wp/frs/Sünner-Paaul-Ailand|Sünner-Paaul-Ailand]] * [[Wp/frs/Süüd-Georgien un däi Süüdelk Sandwich-Ailâan|Süüd-Georgien un däi Süüdelk Sandwich-Ailâan]] (briitsk) === T === * [[Wp/frs/Tokelaau|Tokelaau]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Tristan da Cunha|Tristan da Cunha]] (briitsk) * [[Wp/frs/Turks- un Caicos-Ailâan|Turks- un Caicos-Ailâan]] (briitsk) === W === * [[Wp/frs/Wake|Wake]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Wallis un Futunó|Wallis un Futunó]] (fransk) * [[Wp/frs/Wanuóótu|Wanuóótu]] * [[Wp/frs/Wiinachtsailand|Wiinachtsailand]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Wulkóónailandkäed|Wulkóónailandkäed]] (jóópóónsk) [[Category:Wp/frs]] 1anusztvtymgz4c6kdxmyo5o8ioabus 7254471 7254470 2026-07-17T21:16:25Z WikiFayo95 2609576 7254471 wikitext text/x-wiki In disser liest bünt 193 unofhangelk stóóten plus Taiwóón un Watikóónstad upnoomen. Disser liest undholt unofhangelk stóóten, man ook unofhangelk gebiiten mit äigen stóótus. == Unofhangelk stóóten == === A === * [[File:flag of Australia.svg|20px]] [[Wp/frs/Aaustróólien (land)|Aaustróólien]] * [[File:flag of Afghanistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Afgóónistóón|Afgóónistóón]] * [[File:flag of Algeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Algeerien|Algeerien]] * [[File:flag of Albania.svg|20px]] [[Wp/frs/Albóónien|Albóónien]] * [[File:flag of Andorra.svg|20px]] [[Wp/frs/Andorró|Andorró]] * [[File:flag of Angola.svg|20px]] [[Wp/frs/Angooló|Angooló]] * [[File:flag of Antigua and Barbuda.svg|20px]] [[Wp/frs/Antiguó un Barbuudó|Antiguó un Barbuudó]] * [[File:flag of Argentina.svg|20px]] [[Wp/frs/Argentiinien|Argentiinien]] * [[File:flag of Armenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Armeenien|Armeenien]] * [[File:flag of Azerbaijan.svg|20px]] [[Wp/frs/Aserbaidzjóón|Aserbaidzjóón]] === B === * [[File:flag of the Bahamas.svg|20px]] [[Wp/frs/Bahamas|Bahamas]] * [[File:flag of Bangladesh.svg|20px]] [[Wp/frs/Banglódesk|Banglódesk]] * [[File:flag of Barbados.svg|20px]] [[Wp/frs/Baarbados|Baarbados]] * [[File:flag of Bahrain.svg|20px]] [[Wp/frs/Barain|Barain]] * [[File:flag of Belgium.svg|20px]] [[Wp/frs/Belgien|Belgien]] * [[File:flag of Belize.svg|20px]] [[Wp/frs/Beliits|Beliits]] * [[File:flag of Benin.svg|20px]] [[Wp/frs/Beniin|Beniin]] * [[File:flag of Bolivia.svg|20px]] [[Wp/frs/Boliiwien|Boliiwien]] * [[File:flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Wp/frs/Bosnien|Bosnien]] * [[File:flag of Botswana.svg|20px]] [[Wp/frs/Botswóónó|Botswóónó]] * [[File:flag of Brazil.svg|20px]] [[Wp/frs/Brasilien|Brasilien]] * [[File:flag of Brunei.svg|20px]] [[Wp/frs/Bruunai|Bruunai]] * [[File:flag of Bulgaria.svg|20px]] [[Wp/frs/Bulgaarien|Bulgaarien]] * [[File:flag of Burkina Faso.svg|20px]] [[Wp/frs/Burkinó Fóóso|Burkinó Fóóso]] * [[File:flag of Burundi.svg|20px]] [[Wp/frs/Burundi|Burundi]] * [[File:flag of Bhutan.svg|20px]] [[Wp/frs/Butóón|Butóón]] === D === * [[File:flag of Denmark.svg|20px]] [[Wp/frs/Deenmaark|Deenmaark]] * [[File:Flag of Djibouti.svg|20px]] [[Wp/frs/Dzjibuuti|Dzjibuuti]] * [[File:flag of Dominica.svg|20px]] [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] * [[File:flag of the Dominican Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Dominikóónsk Republik|Dominikóónsk Republik]] * [[File:flag of Germany.svg|20px]] [[Wp/frs/Düütskland|Düütskland]] === E === * [[File:flag of Egypt.svg|20px]] [[Wp/frs/Egüpten|Egüpten]] * [[File:flag of Ecuador.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekuadoor|Ekuadoor]] * [[File:flag of Equatorial Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Ekwóótoorióóel Giineó|Ekwóótoorióóel Giineó]] * [[File:flag of El Salvador.svg|20px]] [[Wp/frs/El Salwadoor|El Salwadoor]] * [[File:Flag of Cote d'Ivoire.svg|20px]] [[Wp/frs/Elvenbäinküest|Elvenbäinküest (Côte d'Ivoire)]] * [[File:flag of Eritrea.svg|20px]] [[Wp/frs/Eritreó|Eritreó]] * [[File:flag of Estonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Estland|Estland]] * [[File:flag of Ethiopia.svg|20px]] [[Wp/frs/Etioopien|Etioopien]] === F === * [[File:flag of the United Arab Emirates.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Aróóbsk Emiróóten|Feräint Aróóbsk Emiróóten]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Köönenkriik|Feräint Köönenkriik fan Grôot Briitanien un Noordirland]] * [[File:flag of the United States.svg|20px]] [[Wp/frs/Feräint Stóóten|Feräint Stóóten fan Amerikó]] * [[File:flag of Fiji.svg|20px]] [[Wp/frs/Fidzji|Fidzji]] * [[File:Flag of the Philippines.svg|20px]] [[Wp/frs/Fiilipiinen|Fiilipiinen]] * [[File:flag of Finland.svg|20px]] [[Wp/frs/Finland|Finland]] * [[File:flag of France.svg|20px]] [[Wp/frs/Frankriik|Frankriik]] === G === * [[File:flag of Gabon.svg|20px]] [[Wp/frs/Gabuun|Gabuun]] * [[File:Flag of The Gambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Gambió|Gambió]] * [[File:flag of Georgia.svg|20px]] [[Wp/frs/Georgien|Georgien]] * [[File:flag of Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó|Giineó]] * [[File:Flag of Guinea-Bissau.svg|20px]] [[Wp/frs/Giineó-Bissaau|Giineó-Bissaau]] * [[File:flag of Ghana.svg|20px]] [[Wp/frs/Góónó|Góónó]] * [[File:flag of Greece.svg|20px]] [[Wp/frs/Gräikenland|Gräikenland]] * [[File:flag of Grenada.svg|20px]] [[Wp/frs/Grenóódó|Grenóódó]] * [[File:flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wp/frs/Grôot Briitanien|Grôot Briitanien]] ** [[File:flag of England.svg|20px]] [[Wp/frs/Engelland|Engelland]] ** [[File:Ulster_banner.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordirland|Noordirland]] ** [[File:flag of Scotland.svg|20px]] [[Wp/frs/Skotland|Skotland]] ** [[File:flag of Wales.svg|20px]] [[Wp/frs/Wales|Wales]] * [[File:Flag of Guyana.svg|20px]] [[Wp/frs/Gujaanó|Gujaanó]] * [[File:Flag of Guatemala.svg|20px]] [[Wp/frs/Guatemóóló|Guatemóóló]] === H === * [[File:flag of Haiti.svg|20px]] [[Wp/frs/Haiiti|Haiiti]] * [[File:Flag of Honduras (2022–present).svg|20px]] [[Wp/frs/Honduras|Honduras]] === I === * [[File:flag of Iceland.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisland|Iisland]] * [[File:flag of Israel.svg|20px]] [[Wp/frs/Iisrael|Iisrael]] * [[File:flag of Indonesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Indoneesien|Indoneesien]] * [[File:flag of India.svg|20px]] [[Wp/frs/Injen|Injen]] * [[File:flag of Ireland.svg|20px]] [[Wp/frs/Irland|Irland]] * [[File:flag of Iran.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróón|Iróón]] * [[File:flag of Iraq.svg|20px]] [[Wp/frs/Iróók|Iróók]] * [[File:flag of Italy.svg|20px]] [[Wp/frs/Itóóljen|Itóóljen]] === J === * [[File:flag of Jamaica.svg|20px]] [[Wp/frs/Jamaikó|Jamaikó]] * [[File:Flag of Yemen.svg|20px]] [[Wp/frs/Jeemen|Jeemen]] * [[File:flag of Japan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jóópóón|Jóópóón]] * [[File:Flag of Jordan.svg|20px]] [[Wp/frs/Jordóónien|Jordóónien]] === K === * [[File:Flag of Cambodia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kambodzjó|Kambodzjó]] * [[File:flag of Cameroon.svg|20px]] [[Wp/frs/Kameruun|Kameruun]] * [[File:flag of Canada.svg|20px]] [[Wp/frs/Kanóódó|Kanóódó]] * [[File:Flag of Kazakhstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kasachstóón|Kasachstóón]] * [[File:flag of Qatar.svg|20px]] [[Wp/frs/Kataar|Kataar]] * [[File:Flag of Kenya.svg|20px]] [[Wp/frs/Keenió|Keenió]] * [[File:Flag of Kiribati.svg|20px]] [[Wp/frs/Kiribóóti|Kiribóóti]] * [[File:Flag of Kyrgyzstan.svg|20px]] [[Wp/frs/Kirgistóón|Kirgistóón]] * [[File:flag of Colombia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kolumbien|Kolumbien]] * [[File:Flag of the Comoros.svg|20px]] [[Wp/frs/Komooren|Komooren]] * [[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] [[Wp/frs/Kóóp Werden|Kóóp Werden]] * [[File:flag of Costa Rica.svg|20px]] [[Wp/frs/Kostó Riikó|Kostó Riikó]] * [[File:flag of Croatia.svg|20px]] [[Wp/frs/Kroóósien|Kroóósien]] * [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Demokróótsk Republik Kungo|Demokróótsk Republik Kungo]] * [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|20px]] [[Wp/frs/Republik Kungo|Republik Kungo]] * [[File:flag of Cuba.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuubó|Kuubó]] * [[File:Flag of Kuwait.svg|20px]] [[Wp/frs/Kuwait|Kuwait]] === L === * [[File:flag of Laos.svg|20px]] [[Wp/frs/Laos|Laos]] * [[File:flag of Latvia.svg|20px]] [[Wp/frs/Letland|Letland]] * [[File:Flag of Lesotho.svg|20px]] [[Wp/frs/Lesooto|Lesooto]] * [[File:flag of Lebanon.svg|20px]] [[Wp/frs/Libóónon|Libóónon]] * [[File:flag of Liberia.svg|20px]] [[Wp/frs/Liberió|Liberió]] * [[File:flag of Liechtenstein.svg|20px]] [[Wp/frs/Lichtenstäin|Lichtenstäin]] * [[File:Flag of Lithuania.svg|20px]] [[Wp/frs/Litaauen|Litaauen]] * [[File:Flag of Luxembourg.svg|20px]] [[Wp/frs/Luksembörğ|Luksembörğ]] * [[File:Flag of Libya.svg|20px]] [[Wp/frs/Lüübien|Lüübien]] === M === * [[File:flag of Mauritania.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauretóónien|Maauretóónien]] * [[File:Flag of Mauritius.svg|20px]] [[Wp/frs/Maauritsius|Maauritsius]] * [[File:flag of Madagascar.svg|20px]] [[Wp/frs/Madóógaskaar|Madóógaskaar]] * [[File:Flag of Malaysia.svg|20px]] [[Wp/frs/Malaisió|Malaisió]] * [[File:flag of Malawi.svg|20px]] [[Wp/frs/Malóówi|Malóówi]] * [[File:flag of Malta.svg|20px]] [[Wp/frs/Maltó|Maltó]] * [[File:Flag of Morocco.svg|20px]] [[Wp/frs/Marokko|Marokko]] * [[File:Flag of the Marshall Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Marshallailâan|Marshallailâan]] * [[File:flag of Mexico.svg|20px]] [[Wp/frs/Meksiko|Meksiko]] * [[File:Flag_of_Federated_States_of_Micronesia.svg|20px]] [[Wp/frs/Mikroneesien|Mikroneesien]] * [[File:flag of Myanmar.svg|20px]] [[Wp/frs/Mjanmaar|Mjanmaar]] (Burmó) * [[File:Flag of Moldova.svg|20px]] [[Wp/frs/Moldóówien|Moldóówien]] * [[File:flag of Monaco.svg|20px]] [[Wp/frs/Monako|Monako]] * [[File:flag of Mongolia.svg|20px]] [[Wp/frs/Mongolai|Mongolai]] * [[File:flag of Montenegro.svg|20px]] [[Wp/frs/Monteneegro|Monteneegro]] * [[File:flag of Mozambique.svg|20px]] [[Wp/frs/Mosambik|Mosambik]] * [[File:flag of Mali.svg|20px]] [[Wp/frs/Móóli|Móóli]] === N === * [[File:flag of Namibia.svg|20px]] [[Wp/frs/Namibió|Namibió]] * [[File:flag of Nauru.svg|20px]] [[Wp/frs/Naauru|Naauru]] * [[File:flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Wp/frs/Neerland|Neerland]] * [[File:flag of New Zealand.svg|20px]] [[Wp/frs/Neiseiland|Neiseiland]] * [[File:flag of Nepal.svg|20px]] [[Wp/frs/Nepóól|Nepóól]] * [[File:flag of Niger.svg|20px]] [[Wp/frs/Niiger|Niiger]] * [[File:flag of Nigeria.svg|20px]] [[Wp/frs/Niigeerió|Niigeerió]] * [[File:flag of Nicaragua.svg|20px]] [[Wp/frs/Nikaraaguó|Nikaraaguó]] * [[File:flag of North Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordkoreó|Noordkoreó]] * [[File:flag of North Macedonia.svg|20px]] [[Wp/frs/Noordmatsedoonien|Noordmatsedoonien]] * [[File:flag of Norway.svg|20px]] [[Wp/frs/Nörweegen|Nörweegen]] === O === * [[File:flag of Oman.svg|20px]] [[Wp/frs/Omóón|Omóón]] * [[File:flag of East Timor.svg|20px]] [[Wp/frs/Oosttimoor|Oosttimoor]] * [[File:flag of Austria.svg|20px]] [[Wp/frs/Öösterriik|Öösterriik]] === P === * [[File:flag of Pakistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Pakistóón|Pakistóón]] * [[File:flag of Palestine.svg|20px]] [[Wp/frs/Palestiinó|Palestiinó]] * [[File:flag of Panama.svg|20px]] [[Wp/frs/Panómó|Panómó]] * [[File:Flag of Papua New Guinea.svg|20px]] [[Wp/frs/Papuó-Neigiineó|Papuó-Neigiineó]] * [[File:flag of Paraguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Parógwai|Parógwai]] * [[File:flag of Peru.svg|20px]] [[Wp/frs/Peru|Peru]] * [[File:flag of Poland.svg|20px]] [[Wp/frs/Poolen|Poolen]] * [[File:flag of Portugal.svg|20px]] [[Wp/frs/Portugal|Portugal]] * [[File:flag of Palau.svg|20px]] [[Wp/frs/Póólaau|Póólaau]] === R === * [[File:flag of Rwanda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ruandó|Ruandó]] * [[File:flag of Romania.svg|20px]] [[Wp/frs/Rumeenien|Rumeenien]] * [[File:flag of Russia.svg|20px]] [[Wp/frs/Rusland|Rusland]] === S === * [[File:flag of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Wp/frs/Saaudi-Aróóbien|Saaudi-Aróóbien]] * [[File:Flag of the Solomon Islands.svg|20px]] [[Wp/frs/Salomoonen|Salomoonen]] * [[File:Flag of Zambia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sambió|Sambió]] * [[File:flag of Samoa.svg|20px]] [[Wp/frs/Samoó|Samoó]] * [[File:flag of Saint Kitts and Nevis.svg|20px]] [[Wp/frs/Saint Kitts|Saint Kitts]] * [[File:Flag of Saint Lucia.svg|20px]] [[Wp/frs/Saint Lucia|Saint Lucia]] * [[File:Flag of Sao Tome and Principe.svg|20px]] [[Wp/frs/Sao Tumee un Prinsiipee|Sao Tumee un Prinsiipee]] * [[File:Flag of the Seychelles.svg|20px]] [[Wp/frs/Seisjellen|Seisjellen]] * [[File:flag of Senegal.svg|20px]] [[Wp/frs/Senegóól|Senegóól]] * [[File:Flag_of_Serbia.svg|20px]] [[Wp/frs/Serbien|Serbien]] * [[File:flag of Sierra Leone.svg|20px]] [[Wp/frs/Sierró Leôon|Sierró Leôon]] * [[File:Flag of Zimbabwe.svg|20px]] [[Wp/frs/Simbabwe|Simbabwe]] * [[File:Flag of Singapore.svg|20px]] [[Wp/frs/Singópur|Singópur]] * [[File:Flag of Chile.svg|20px]] [[Wp/frs/Skîil|Skîil]] * [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Skiinó|Folksrepublik Skiinó]] * [[File:flag of Slovenia.svg|20px]] [[Wp/frs/Sloweenien|Sloweenien]] * [[File:flag of Slovakia.svg|20px]] [[Wp/frs/Slowóókai|Slowóókai]] * [[File:flag of Somalia.svg|20px]] [[Wp/frs/Somóólió|Somóólió]] * [[File:flag of Spain.svg|20px]] [[Wp/frs/Spóónjen|Spóónjen]] * [[File:flag of Sri Lanka.svg|20px]] [[Wp/frs/Sri Lankó|Sri Lankó]] * [[File:flag of Sudan.svg|20px]] [[Wp/frs/Sudóón|Sudóón]] * [[File:flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|20px]] [[Wp/frs/Sünner Winsent un Grenóódiinen|Sünner Winsent un Grenóódiinen]] * [[File:Flag of Suriname.svg|20px]] [[Wp/frs/Sürinóóm|Sürinóóm]] * [[File:flag of Swaziland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swóósiland|Swóósiland]] * [[File:flag of Sweden.svg|20px]] [[Wp/frs/Sweeden|Sweeden]] * [[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] [[Wp/frs/Swiits|Swiits]] * [[File:flag of South Africa.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdóófrikó|Süüdóófrikó]] * [[File:flag of South Korea.svg|20px]] [[Wp/frs/Süüdkoreó|Süüdkoreó]] * [[File:flag of Syria.svg|20px]] [[Wp/frs/Süürien|Süürien]] === T === * [[File:Flag of Tajikistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Tadzjikistóón|Tadzjikistóón]] * [[File:Flag of the Republic of China.svg|20px]] [[Wp/frs/Taiwóón|Taiwóón]] * [[File:flag of Thailand.svg|20px]] [[Wp/frs/Tailand|Tailand]] * [[File:flag of Tanzania.svg|20px]] [[Wp/frs/Tansanió|Tansanió]] * [[File:flag of Togo.svg|20px]] [[Wp/frs/Toogo|Toogo]] * [[File:flag of Tonga.svg|20px]] [[Wp/frs/Tongó|Tongó]] * [[File:flag of Trinidad and Tobago.svg|20px]] [[Wp/frs/Trinidad un Tobaago|Trinidad un Tobaago]] * [[File:Flag of the Central African Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsentróólóófrikóónsk Republik|Tsentróólóófrikóónsk Republik]] * [[File:flag of Chad.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjad|Tsjad]] * [[File:Flag of the Czech Republic.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsjechien|Tsjechien]] * [[File:flag of Cyprus.svg|20px]] [[Wp/frs/Tsüüpern|Tsüüpern]] * [[File:Flag of Tunisia.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuneesien|Tuneesien]] * [[File:flag of Turkey.svg|20px]] [[Wp/frs/Türkai|Türkai]] * [[File:flag of Turkmenistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Turkmeenistóón|Turkmeenistóón]] * [[File:flag of Tuvalu.svg|20px]] [[Wp/frs/Tuwóólu|Tuwóólu]] === U === * [[File:flag of Uganda.svg|20px]] [[Wp/frs/Ugandó|Ugandó]] * [[File:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Wp/frs/Ukrâajn|Ukrâajn]] * [[File:flag of Hungary.svg|20px]] [[Wp/frs/Ungorn|Ungorn]] * [[File:flag of Uruguay.svg|20px]] [[Wp/frs/Urugwai|Urugwai]] * [[File:flag of Uzbekistan.svg|20px]] [[Wp/frs/Usbeekistóón|Usbeekistóón]] === W === * [[File:Flag of Vanuatu.svg|20px]] [[Wp/frs/Wanuóótu|Wanuóótu]] * [[File:flag of the Vatican City.svg|20px]] [[Wp/frs/Watikóónstad|Watikóónstad]] * [[File:flag of Venezuela.svg|20px]] [[Wp/frs/Wenetsueeló|Wenetsueeló]] * [[File:flag of Western Sahara.svg|20px]] [[Wp/frs/Westsaharó|Westsaharó]] * [[File:flag of Belarus.svg|20px]] [[Wp/frs/Witrusland|Witrusland]] * [[File:flag of Vietnam.svg|20px]] [[Wp/frs/Wjetnam|Wjetnam]] == Unofhangelk gebiiten == === A === * [[Wp/frs/Åland-Ailâan|Åland-Ailâan]] (finsk) * [[Wp/frs/Aaustróólsk Antarktisk Territoorium|Aaustróólsk Antarktisk Territoorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Adelieland|Adelieland]] * [[Wp/frs/Amerikóónsk Jüfferailâan|Amerikóónsk Jüfferailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Amerikóónsk Samoó|Amerikóónsk Samoó]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Amsterdam-Ailand|Amsterdam-Ailand]] * [[Wp/frs/Anguilló|Anguilló]] (briitsk) * [[Wp/frs/Antarktis|Antarktis]] * [[Wp/frs/Antipooden-Ailâan|Antipooden-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Argentinisk Antarktikó|Argentinisk Antarktikó]] (argentiinsk) * [[Wp/frs/Aruubó|Aruubó]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Ascension|Ascension]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ashmore- un Cartier-Ailâan|Ashmore- un Cartier-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Atsooren|Atsooren]] (portugiisk) * [[Wp/frs/Auckland-Ailâan|Auckland-Ailâan]] (neiseilandsk) === B === * [[Wp/frs/Baker un Howland|Baker un Howland]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Bermuudó|Bermuudó]] (briitsk) * [[Wp/frs/Boneer|Boneer]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Boniin-Ailâan|Boniin-Ailâan]] (jóópóónsk) * [[Wp/frs/Bounty-Ailâan|Bounty-Ailâan]] (neiseilandisk) * [[Wp/frs/Bouvet-Ailand|Bouvet-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/Briitsk Antarktisk Territoorium|Briitsk Antarktisk Territoorium]] (briitsk) * [[Wp/frs/Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium|Briitsk Indisk-Oseóónterritoorium]] (briitsk) * [[Wp/frs/Briitsk Jüfferailâan|Briitsk Jüfferailâan]] (briitsk) === C === * [[Wp/frs/Campbell-Ailâan|Campbell-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Chatham-Ailâan|Chatham-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Clipperton|Clipperton]] * [[Wp/frs/Cook-Ailâan|Cook-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Crozet-Ailâan|Crozet-Ailâan]] * [[Wp/frs/Tsjaagos-Ailâan|Tsjaagos-Ailâan]] (briitsk) === D === * [[Wp/frs/Dominikó|Dominikó]] === F === * [[Wp/frs/Falkland-Ailâan|Falkland-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Ferör|Ferör]] (deensk) * [[Wp/frs/Fransk Gujaanó|Fransk Gujaanó]] (fransk) * [[Wp/frs/Fransk Polineesien|Fransk Polineesien]] (fransk) * [[Wp/frs/Fransk Sint Maarten|Fransk Sint Maarten]] === G === * [[Wp/frs/Gibraltaar|Gibraltaar]] (briitsk) * [[Wp/frs/Gröynland|Gröynland]] (deensk) * [[Wp/frs/Guadólûup|Guadólûup]] (fransk) * [[Wp/frs/Guam|Guam]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Guernsey|Guernsey]] (briitsk) === H === * [[Wp/frs/Heard un McDonald-Ailâan|Heard un McDonald-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Hongkong|Hongkong]] (skiineesk) === J === * [[Wp/frs/Jâan Maajen|Jâan Maajen]] (noorsk) * [[Wp/frs/Jarvis|Jarvis]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Jersey|Jersey]] (briitsk) * [[Wp/frs/Johnston|Johnston]] (amerikóónsk) === K === * [[Wp/frs/Kaiman-Ailâan|Kaiman-Ailâan]](briitsk) * [[Wp/frs/Kanaarsk Ailâan|Kanaarsk Ailâan]] (spóónsk) * [[Wp/frs/Kergueelen-Ailâan|Kergueelen-Ailâan]] * [[Wp/frs/Kermadec-Ailâan|Kermadec-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Kingmanreef|Kingmanreef]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Kiribóóti|Kiribóóti]] * [[Wp/frs/Kookus-Ailâan|Kookus-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Kosowo|Kosowo]] (serbsk-monteneegriinsk) * [[Wp/frs/Krallenseiailâan Territoorium|Krallenseiailâan Territoorium]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Kürasaau|Kürasaau]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Köönenkske-Maaud-Land|Köönenkske-Maaud-Land]] (noorsk) === L === * [[Wp/frs/Lord Howe|Lord Howe]] (aaustróólsk) === M === * [[Wp/frs/Macquarie-Ailâan|Macquarie-Ailâan]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Madeeró|Madeeró]] (portugiisisk) * [[Wp/frs/Makaau|Makaau]] (skiineesk) * [[Wp/frs/Man|Man]] (briitsk) * [[Wp/frs/Matinik|Matinik]] (fransk) * [[Wp/frs/Majot|Majot]] (fransk) * [[Wp/frs/Midway-Ailâan|Midway-Ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Minami-Torishima|Minami-Torishima]] (jóópóónsk) * [[Wp/frs/Montserrat|Montserrat]] (briitsk) === N === * [[Wp/frs/Neerlandsk Sint Maarten|Neerlandsk Sint Maarten]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Neikaledoonien|Neikaledoonien]] (fransk) * [[Wp/frs/Niue|Niue]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Noordelk Mariane-Ailâan|Noordelk Mariane-Ailâan]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Norfolk|Norfolk]] (aaustróólsk) === P === * [[Wp/frs/Palmyra|Palmyra]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Päiter I-Ailand|Päiter I-Ailand]] (noorsk) * [[Wp/frs/Pitkern-Ailâan|Pitkern-Ailâan]] (briitsk) * [[Wp/frs/Póóskeailand|Póóskeailand]] (skiileensk) * [[Wp/frs/Prins-Edward-Ailâan|Prins-Edward-Ailâan]] (süüdóófrikóónsk) * [[Wp/frs/Puerto Riko|Puerto Riko]] (amerikóónsk) === R === * [[Wp/frs/Réunion|Réunion]] (fransk) * [[Wp/frs/Ross-Ailand|Ross-Ailand]] (neiseilandsk) === S === * [[Wp/frs/Saabó|Saabó]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Saint-Barthélemy|Saint-Barthélemy]] * [[Wp/frs/Saint Helena|Saint Helena]] (briitsk) * [[Wp/frs/Saint-Pierre un Miquelon|Saint-Pierre un Miquelon]] (fransk) * [[Wp/frs/Sint Eustatius|Sint Eustatius]] (neerlandsk) * [[Wp/frs/Skiileensk Antarktikó|Skiileensk Antarktikó]] (skiileensk) * [[Wp/frs/Snares-Ailâan|Snares-Ailâan]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Spitsbaargen|Spitsbaargen]] (noorsk) * [[Wp/frs/Sünner-Paaul-Ailand|Sünner-Paaul-Ailand]] * [[Wp/frs/Süüd-Georgien un däi Süüdelk Sandwich-Ailâan|Süüd-Georgien un däi Süüdelk Sandwich-Ailâan]] (briitsk) === T === * [[Wp/frs/Tokelaau|Tokelaau]] (neiseilandsk) * [[Wp/frs/Tristan da Cunha|Tristan da Cunha]] (briitsk) * [[Wp/frs/Turks- un Caicos-Ailâan|Turks- un Caicos-Ailâan]] (briitsk) === W === * [[Wp/frs/Wake|Wake]] (amerikóónsk) * [[Wp/frs/Wallis un Futunó|Wallis un Futunó]] (fransk) * [[Wp/frs/Wanuóótu|Wanuóótu]] * [[Wp/frs/Wiinachtsailand|Wiinachtsailand]] (aaustróólsk) * [[Wp/frs/Wulkóónailandkäed|Wulkóónailandkäed]] (jóópóónsk) [[Category:Wp/frs]] 8aa2ytrafapgj8y5sq01748uvtfqvui 0 3790791 7254595 7253676 2026-07-18T06:23:00Z ~2026-40412-22 2694575 7254595 wikitext text/x-wiki == Onam == 1930 dítagdok Agosto po:lodok annyiné Do:nyi longédo lekeké Murkongselek mo:légdok Dorkang do:lu:do Suren Dole:mé otagai. Bík abudok aminém Maguang Dole: odokké anédok aminém Yatér Dole: émtagai. Maguang Dole:ké aokídí:dok aminém Komison, Riu, Elison, Suren, Biren, Bhodro émtagai. Aya:la Suren Dole:mé Agoi, Aren émna gogdungai.<ref name=":1">{{Wp/mrg/Cite book|author=Dipok Kr. Dole:|title=MITPANLA:MA:NAM MISING TANI:|pages=91-93|publication-date=Disembor, 2020|publisher=Tani K. Publication|publication-place=|url=https://dipokkumardoley.in/Books/Mitpanlamanam%20Mising%20Tani.pdf?v=1781678014661}}</ref> == Ponam == Suren Dole:bí Koplong-Dorkang Pobug Pokodo ponamém poropka. 1942 dítagdo migomé tolígnam édé pokodo Dorkang, Boggo la: Koplong do:lu:dok poné ko:kang kídí:dé podungai. Édé pokodokké pobug ponamém pongabge:la bí 1947 dítag do Murkongselek Phektori M.E. Iskuldo ponamém poka. 1950 dítagdo Suren Dole:bí Ape: VI do:pé pí:sa:dodém botténé tarémo:toné tonna édé mo:tagdok do:lung, aríg, poko okum appíngém tonnyutto. Suren Dole:ké ponamé odogéi ríbbém bíntu:tonémpé ikang.<ref name=":1" /> == Migom ager gernam == 1950 dítagdok botténé tarémo:tondé aipé du:po-dunganné Dorkang, Koplong, Boggo do:lungkídí:dém tonnyutto. Édé do:lung kídí:dok tani:kídí:dé péya:pé gingko:la Tari: do:lu:do la: Yeklong Rayang do:lu:do gi:rasuka. Suren Dole:ké ané-abudé Yeklong Rayang do:lu:dokké 1953 dítagdo Bahir Jonai émko do:lu:do:pé ginga:la oddoi du:yarra dungkang. Ophisardé ka:sí:dungai. 1952 dítagdok 2 Phebuari: longédo Politikel Ophisar Mr. Jems Sahabbí Suren Dole:mé Ru:ying Sile: do:lu:dok du:né Pobug Pokodo poyirnépé agerém bika. Édé poyirkodo bí takpi:kopé poyirnépé inam lédupé bím Laika Pomua Pobug Poko odokké lédupé Murkongselek Pobug Pokodo:pé la:son suka. Poyirnépé ila du:do arangí:do Suren Dole:bí Titabor Besik Lowar Treining Sentarlokké poyirnélok poyirsunamém mé:po:pé pongapka. 1966 dítagdo kinamé a:la Suren Dole:bí migom agerém adíma:dapé topaksuka. Bíkké bíro Biren Dole:bí B.A.dém pokurge:la migom ager germa:pé aíké sa:ng arígém la:lenna Jonai mo:tagdok sa:ng aríg ipongarné aminém pangka.<ref name=":1" /> == Midang == Suren Dole:bí poyirnépé migom ager gerko Sile: do:lu:lok Soribala Pe:gumé 1954 dítagdo mida: mola langka. Bínyikké ommang kídí:dé Ononto, Horipriya, Bhulon, Mohesh la: Onulota bulu.<ref name=":1" /> == Gomlab ager gernam == Ajjoudokkébo gesi- geyomné sí:lung, aríg, abung, réngam ara:lo sí:sa:né Suren Dole:bí édém bulum airu:pé aipé mé:dagai. == Ka:yisunam == [[Category:Wp/mrg]] [[Category:Wp/mrg/Mising tani]] cdmxqnetc33be7iz7u049ejrte32y2b 7254596 7254595 2026-07-18T06:26:21Z Jyotirekha Paw 2694573 7254596 wikitext text/x-wiki == Onam == 1930 dítagdok Agosto po:lodok annyiné Do:nyi longédo lekeké Murkongselek mo:légdok Dorkang do:lu:do Suren Dole:mé otagai. Bík abudok aminém Maguang Dole: odokké anédok aminém Yatér Dole: émtagai. Maguang Dole:ké aokídí:dok aminém Komison, Riu, Elison, Suren, Biren, Bhodro émtagai. Aya:la Suren Dole:mé Agoi, Aren émna gogdungai.<ref name=":1">{{Wp/mrg/Cite book|author=Dipok Kr. Dole:|title=MITPANLA:MA:NAM MISING TANI:|pages=91-93|publication-date=Disembor, 2020|publisher=Tani K. Publication|publication-place=|url=https://dipokkumardoley.in/Books/Mitpanlamanam%20Mising%20Tani.pdf?v=1781678014661}}</ref> == Ponam == Suren Dole:bí Koplong-Dorkang Pobug Pokodo ponamém poropka. 1942 dítagdo migomé tolígnam édé pokodo Dorkang, Boggo la: Koplong do:lu:dok poné ko:kang kídí:dé podungai. Édé pokodokké pobug ponamém pongabge:la bí 1947 dítag do Murkongselek Phektori M.E. Iskuldo ponamém poka. 1950 dítagdo Suren Dole:bí Ape: VI do:pé pí:sa:dodém botténé tarémo:toné tonna édé mo:tagdok do:lung, aríg, poko okum appíngém tonnyutto. Suren Dole:ké ponamé odogéi ríbbém bíntu:tonémpé ikang.<ref name=":1" /> == Migom ager gernam == 1950 dítagdok botténé tarémo:tondé aipé du:po-dunganné Dorkang, Koplong, Boggo do:lungkídí:dém tonnyutto. Édé do:lung kídí:dok tani:kídí:dé péya:pé gingko:la Tari: do:lu:do la: Yeklong Rayang do:lu:do gi:rasuka. Suren Dole:ké ané-abudé Yeklong Rayang do:lu:dokké 1953 dítagdo Bahir Jonai émko do:lu:do:pé ginga:la oddoi du:yarra dungkang. Ophisardé ka:sí:dungai. 1952 dítagdok 2 Phebuari: longédo Politikel Ophisar Mr. Jems Sahabbí Suren Dole:mé Ru:ying Sile: do:lu:dok du:né Pobug Pokodo poyirnépé agerém bika. Édé poyirkodo bí takpi:kopé poyirnépé inam lédupé bím Laika Pomua Pobug Poko odokké lédupé Murkongselek Pobug Pokodo:pé la:son suka. Poyirnépé ila du:do arangí:do Suren Dole:bí Titabor Besik Lowar Treining Sentarlokké poyirnélok poyirsunamém mé:po:pé pongapka. 1966 dítagdo kinamé a:la Suren Dole:bí migom agerém adíma:dapé topaksuka. Bíkké bíro Biren Dole:bí B.A.dém pokurge:la migom ager germa:pé aíké sa:ng arígém la:lenna Jonai mo:tagdok sa:ng aríg ipongarné aminém pangka.<ref name=":1" /> == Midang == Suren Dole:bí poyirnépé migom ager gerko Sile: do:lu:lok Soribala Pe:gumé 1954 dítagdo mida: mola langka. Bínyikké ommang kídí:dé Ononto, Horipriya, Bhulon, Mohesh la: Onulota bulu.<ref name=":1" /> == Gomlab ager gernam == Ajjoudokkébo gesi- geyomné sí:lung, aríg, abung, réngam ara:lo sí:sa:né Suren Dole:bí édém bulum airu:pé aipé mé:dagai. Jonai mo:tagdo Mising leke ni:tom, yírman-so:maném tadlang ka:la Suren Dole:bí édé ni:tomkídí:dém tíkumsula adgabla ménam agomém méngka. == Ka:yisunam == [[Category:Wp/mrg]] [[Category:Wp/mrg/Mising tani]] fp16qr59crg1gfrmvu8ojq793cztzn1 7254597 7254596 2026-07-18T06:27:46Z Jyotirekha Paw 2694573 7254597 wikitext text/x-wiki == Onam == 1930 dítagdok Agosto po:lodok annyiné Do:nyi longédo lekeké Murkongselek mo:légdok Dorkang do:lu:do Suren Dole:mé otagai. Bík abudok aminém Maguang Dole: odokké anédok aminém Yatér Dole: émtagai. Maguang Dole:ké aokídí:dok aminém Komison, Riu, Elison, Suren, Biren, Bhodro émtagai. Aya:la Suren Dole:mé Agoi, Aren émna gogdungai.<ref name=":1">{{Wp/mrg/Cite book|author=Dipok Kr. Dole:|title=MITPANLA:MA:NAM MISING TANI:|pages=91-93|publication-date=Disembor, 2020|publisher=Tani K. Publication|publication-place=|url=https://dipokkumardoley.in/Books/Mitpanlamanam%20Mising%20Tani.pdf?v=1781678014661}}</ref> == Ponam == Suren Dole:bí Koplong-Dorkang Pobug Pokodo ponamém poropka. 1942 dítagdo migomé tolígnam édé pokodo Dorkang, Boggo la: Koplong do:lu:dok poné ko:kang kídí:dé podungai. Édé pokodokké pobug ponamém pongabge:la bí 1947 dítag do Murkongselek Phektori M.E. Iskuldo ponamém poka. 1950 dítagdo Suren Dole:bí Ape: VI do:pé pí:sa:dodém botténé tarémo:toné tonna édé mo:tagdok do:lung, aríg, poko okum appíngém tonnyutto. Suren Dole:ké ponamé odogéi ríbbém bíntu:tonémpé ikang.<ref name=":1" /> == Migom ager gernam == 1950 dítagdok botténé tarémo:tondé aipé du:po-dunganné Dorkang, Koplong, Boggo do:lungkídí:dém tonnyutto. Édé do:lung kídí:dok tani:kídí:dé péya:pé gingko:la Tari: do:lu:do la: Yeklong Rayang do:lu:do gi:rasuka. Suren Dole:ké ané-abudé Yeklong Rayang do:lu:dokké 1953 dítagdo Bahir Jonai émko do:lu:do:pé ginga:la oddoi du:yarra dungkang. Ophisardé ka:sí:dungai. 1952 dítagdok 2 Phebuari: longédo Politikel Ophisar Mr. Jems Sahabbí Suren Dole:mé Ru:ying Sile: do:lu:dok du:né Pobug Pokodo poyirnépé agerém bika. Édé poyirkodo bí takpi:kopé poyirnépé inam lédupé bím Laika Pomua Pobug Poko odokké lédupé Murkongselek Pobug Pokodo:pé la:son suka. Poyirnépé ila du:do arangí:do Suren Dole:bí Titabor Besik Lowar Treining Sentarlokké poyirnélok poyirsunamém mé:po:pé pongapka. 1966 dítagdo kinamé a:la Suren Dole:bí migom agerém adíma:dapé topaksuka. Bíkké bíro Biren Dole:bí B.A.dém pokurge:la migom ager germa:pé aíké sa:ng arígém la:lenna Jonai mo:tagdok sa:ng aríg ipongarné aminém pangka.<ref name=":1" /> == Midang == Suren Dole:bí poyirnépé migom ager gerko Sile: do:lu:lok Soribala Pe:gumé 1954 dítagdo mida: mola langka. Bínyikké ommang kídí:dé Ononto, Horipriya, Bhulon, Mohesh la: Onulota bulu.<ref name=":1" /> == Gomlab ager gernam == Ajjoudokkébo gesi- geyomné sí:lung, aríg, abung, réngam ara:lo sí:sa:né Suren Dole:bí édém bulum airu:pé aipé mé:dagai. Jonai mo:tagdo Mising leke ni:tom, yírman-so:maném tadlang ka:la Suren Dole:bí édé ni:tomkídí:dém tíkumsula adgabla ménam agomém méngka. Méngkamí:démpé bí Oyan do:lu:dok Oiram Bori la: Gali do:lu:lok Madhob Pe:gu bínyikkolok Mibu a:bang, Leke ni:tom, Bangkí bangkíné Kaban, Moman ni:tom, do:yíngém bojéko tíkumsuka. Édémbulum bí 1964 dítagdo ‘Leke Ni:tom’ émna minnígla ni:tom potinpé la:lenka. == Ka:yisunam == [[Category:Wp/mrg]] [[Category:Wp/mrg/Mising tani]] 2vht0a9162k0qvv87cgzziem78pnaj3 7254598 7254597 2026-07-18T06:28:34Z Jyotirekha Paw 2694573 7254598 wikitext text/x-wiki == Onam == 1930 dítagdok Agosto po:lodok annyiné Do:nyi longédo lekeké Murkongselek mo:légdok Dorkang do:lu:do Suren Dole:mé otagai. Bík abudok aminém Maguang Dole: odokké anédok aminém Yatér Dole: émtagai. Maguang Dole:ké aokídí:dok aminém Komison, Riu, Elison, Suren, Biren, Bhodro émtagai. Aya:la Suren Dole:mé Agoi, Aren émna gogdungai.<ref name=":1">{{Wp/mrg/Cite book|author=Dipok Kr. Dole:|title=MITPANLA:MA:NAM MISING TANI:|pages=91-93|publication-date=Disembor, 2020|publisher=Tani K. Publication|publication-place=|url=https://dipokkumardoley.in/Books/Mitpanlamanam%20Mising%20Tani.pdf?v=1781678014661}}</ref> == Ponam == Suren Dole:bí Koplong-Dorkang Pobug Pokodo ponamém poropka. 1942 dítagdo migomé tolígnam édé pokodo Dorkang, Boggo la: Koplong do:lu:dok poné ko:kang kídí:dé podungai. Édé pokodokké pobug ponamém pongabge:la bí 1947 dítag do Murkongselek Phektori M.E. Iskuldo ponamém poka. 1950 dítagdo Suren Dole:bí Ape: VI do:pé pí:sa:dodém botténé tarémo:toné tonna édé mo:tagdok do:lung, aríg, poko okum appíngém tonnyutto. Suren Dole:ké ponamé odogéi ríbbém bíntu:tonémpé ikang.<ref name=":1" /> == Migom ager gernam == 1950 dítagdok botténé tarémo:tondé aipé du:po-dunganné Dorkang, Koplong, Boggo do:lungkídí:dém tonnyutto. Édé do:lung kídí:dok tani:kídí:dé péya:pé gingko:la Tari: do:lu:do la: Yeklong Rayang do:lu:do gi:rasuka. Suren Dole:ké ané-abudé Yeklong Rayang do:lu:dokké 1953 dítagdo Bahir Jonai émko do:lu:do:pé ginga:la oddoi du:yarra dungkang. Ophisardé ka:sí:dungai. 1952 dítagdok 2 Phebuari: longédo Politikel Ophisar Mr. Jems Sahabbí Suren Dole:mé Ru:ying Sile: do:lu:dok du:né Pobug Pokodo poyirnépé agerém bika. Édé poyirkodo bí takpi:kopé poyirnépé inam lédupé bím Laika Pomua Pobug Poko odokké lédupé Murkongselek Pobug Pokodo:pé la:son suka. Poyirnépé ila du:do arangí:do Suren Dole:bí Titabor Besik Lowar Treining Sentarlokké poyirnélok poyirsunamém mé:po:pé pongapka. 1966 dítagdo kinamé a:la Suren Dole:bí migom agerém adíma:dapé topaksuka. Bíkké bíro Biren Dole:bí B.A.dém pokurge:la migom ager germa:pé aíké sa:ng arígém la:lenna Jonai mo:tagdok sa:ng aríg ipongarné aminém pangka.<ref name=":1" /> == Midang == Suren Dole:bí poyirnépé migom ager gerko Sile: do:lu:lok Soribala Pe:gumé 1954 dítagdo mida: mola langka. Bínyikké ommang kídí:dé Ononto, Horipriya, Bhulon, Mohesh la: Onulota bulu.<ref name=":1" /> == Gomlab ager gernam == Ajjoudokkébo gesi- geyomné sí:lung, aríg, abung, réngam ara:lo sí:sa:né Suren Dole:bí édém bulum airu:pé aipé mé:dagai. Jonai mo:tagdo Mising leke ni:tom, yírman-so:maném tadlang ka:la Suren Dole:bí édé ni:tomkídí:dém tíkumsula adgabla ménam agomém méngka. Méngkamí:démpé bí Oyan do:lu:dok Oiram Bori la: Gali do:lu:lok Madhob Pe:gu bínyikkolok Mibu a:bang, Leke ni:tom, Bangkí bangkíné Kaban, Moman ni:tom, do:yíngém bojéko tíkumsuka. Édémbulum bí 1964 dítagdo ‘Leke Ni:tom’ émna minnígla ni:tom potinpé la:lenka. ‘Leke Ni:tom’ potindé Suren Dole:ké adlenpo:nam potinai. Odok lédupé bí akodokké akopé do:yíng, gomyar, mé:tom == Ka:yisunam == [[Category:Wp/mrg]] [[Category:Wp/mrg/Mising tani]] cmhh0yv6zs2dbfl04jiyja1hhly3l23 7254599 7254598 2026-07-18T06:29:26Z Jyotirekha Paw 2694573 7254599 wikitext text/x-wiki == Onam == 1930 dítagdok Agosto po:lodok annyiné Do:nyi longédo lekeké Murkongselek mo:légdok Dorkang do:lu:do Suren Dole:mé otagai. Bík abudok aminém Maguang Dole: odokké anédok aminém Yatér Dole: émtagai. Maguang Dole:ké aokídí:dok aminém Komison, Riu, Elison, Suren, Biren, Bhodro émtagai. Aya:la Suren Dole:mé Agoi, Aren émna gogdungai.<ref name=":1">{{Wp/mrg/Cite book|author=Dipok Kr. Dole:|title=MITPANLA:MA:NAM MISING TANI:|pages=91-93|publication-date=Disembor, 2020|publisher=Tani K. Publication|publication-place=|url=https://dipokkumardoley.in/Books/Mitpanlamanam%20Mising%20Tani.pdf?v=1781678014661}}</ref> == Ponam == Suren Dole:bí Koplong-Dorkang Pobug Pokodo ponamém poropka. 1942 dítagdo migomé tolígnam édé pokodo Dorkang, Boggo la: Koplong do:lu:dok poné ko:kang kídí:dé podungai. Édé pokodokké pobug ponamém pongabge:la bí 1947 dítag do Murkongselek Phektori M.E. Iskuldo ponamém poka. 1950 dítagdo Suren Dole:bí Ape: VI do:pé pí:sa:dodém botténé tarémo:toné tonna édé mo:tagdok do:lung, aríg, poko okum appíngém tonnyutto. Suren Dole:ké ponamé odogéi ríbbém bíntu:tonémpé ikang.<ref name=":1" /> == Migom ager gernam == 1950 dítagdok botténé tarémo:tondé aipé du:po-dunganné Dorkang, Koplong, Boggo do:lungkídí:dém tonnyutto. Édé do:lung kídí:dok tani:kídí:dé péya:pé gingko:la Tari: do:lu:do la: Yeklong Rayang do:lu:do gi:rasuka. Suren Dole:ké ané-abudé Yeklong Rayang do:lu:dokké 1953 dítagdo Bahir Jonai émko do:lu:do:pé ginga:la oddoi du:yarra dungkang. Ophisardé ka:sí:dungai. 1952 dítagdok 2 Phebuari: longédo Politikel Ophisar Mr. Jems Sahabbí Suren Dole:mé Ru:ying Sile: do:lu:dok du:né Pobug Pokodo poyirnépé agerém bika. Édé poyirkodo bí takpi:kopé poyirnépé inam lédupé bím Laika Pomua Pobug Poko odokké lédupé Murkongselek Pobug Pokodo:pé la:son suka. Poyirnépé ila du:do arangí:do Suren Dole:bí Titabor Besik Lowar Treining Sentarlokké poyirnélok poyirsunamém mé:po:pé pongapka. 1966 dítagdo kinamé a:la Suren Dole:bí migom agerém adíma:dapé topaksuka. Bíkké bíro Biren Dole:bí B.A.dém pokurge:la migom ager germa:pé aíké sa:ng arígém la:lenna Jonai mo:tagdok sa:ng aríg ipongarné aminém pangka.<ref name=":1" /> == Midang == Suren Dole:bí poyirnépé migom ager gerko Sile: do:lu:lok Soribala Pe:gumé 1954 dítagdo mida: mola langka. Bínyikké ommang kídí:dé Ononto, Horipriya, Bhulon, Mohesh la: Onulota bulu.<ref name=":1" /> == Gomlab ager gernam == Ajjoudokkébo gesi- geyomné sí:lung, aríg, abung, réngam ara:lo sí:sa:né Suren Dole:bí édém bulum airu:pé aipé mé:dagai. Jonai mo:tagdo Mising leke ni:tom, yírman-so:maném tadlang ka:la Suren Dole:bí édé ni:tomkídí:dém tíkumsula adgabla ménam agomém méngka. Méngkamí:démpé bí Oyan do:lu:dok Oiram Bori la: Gali do:lu:lok Madhob Pe:gu bínyikkolok Mibu a:bang, Leke ni:tom, Bangkí bangkíné Kaban, Moman ni:tom, do:yíngém bojéko tíkumsuka. Édémbulum bí 1964 dítagdo ‘Leke Ni:tom’ émna minnígla ni:tom potinpé la:lenka. ‘Leke Ni:tom’ potindé Suren Dole:ké adlenpo:nam potinai. Odok lédupé bí akodokké akopé do:yíng, gomyar, mé:tom potiném adlenka. Suren Dole:ké adnam potinkídí:dé– == Ka:yisunam == [[Category:Wp/mrg]] [[Category:Wp/mrg/Mising tani]] ej3dfmkkp9benfo524qit8pexrh8bbi 7254601 7254599 2026-07-18T06:30:58Z Jyotirekha Paw 2694573 7254601 wikitext text/x-wiki == Onam == 1930 dítagdok Agosto po:lodok annyiné Do:nyi longédo lekeké Murkongselek mo:légdok Dorkang do:lu:do Suren Dole:mé otagai. Bík abudok aminém Maguang Dole: odokké anédok aminém Yatér Dole: émtagai. Maguang Dole:ké aokídí:dok aminém Komison, Riu, Elison, Suren, Biren, Bhodro émtagai. Aya:la Suren Dole:mé Agoi, Aren émna gogdungai.<ref name=":1">{{Wp/mrg/Cite book|author=Dipok Kr. Dole:|title=MITPANLA:MA:NAM MISING TANI:|pages=91-93|publication-date=Disembor, 2020|publisher=Tani K. Publication|publication-place=|url=https://dipokkumardoley.in/Books/Mitpanlamanam%20Mising%20Tani.pdf?v=1781678014661}}</ref> == Ponam == Suren Dole:bí Koplong-Dorkang Pobug Pokodo ponamém poropka. 1942 dítagdo migomé tolígnam édé pokodo Dorkang, Boggo la: Koplong do:lu:dok poné ko:kang kídí:dé podungai. Édé pokodokké pobug ponamém pongabge:la bí 1947 dítag do Murkongselek Phektori M.E. Iskuldo ponamém poka. 1950 dítagdo Suren Dole:bí Ape: VI do:pé pí:sa:dodém botténé tarémo:toné tonna édé mo:tagdok do:lung, aríg, poko okum appíngém tonnyutto. Suren Dole:ké ponamé odogéi ríbbém bíntu:tonémpé ikang.<ref name=":1" /> == Migom ager gernam == 1950 dítagdok botténé tarémo:tondé aipé du:po-dunganné Dorkang, Koplong, Boggo do:lungkídí:dém tonnyutto. Édé do:lung kídí:dok tani:kídí:dé péya:pé gingko:la Tari: do:lu:do la: Yeklong Rayang do:lu:do gi:rasuka. Suren Dole:ké ané-abudé Yeklong Rayang do:lu:dokké 1953 dítagdo Bahir Jonai émko do:lu:do:pé ginga:la oddoi du:yarra dungkang. Ophisardé ka:sí:dungai. 1952 dítagdok 2 Phebuari: longédo Politikel Ophisar Mr. Jems Sahabbí Suren Dole:mé Ru:ying Sile: do:lu:dok du:né Pobug Pokodo poyirnépé agerém bika. Édé poyirkodo bí takpi:kopé poyirnépé inam lédupé bím Laika Pomua Pobug Poko odokké lédupé Murkongselek Pobug Pokodo:pé la:son suka. Poyirnépé ila du:do arangí:do Suren Dole:bí Titabor Besik Lowar Treining Sentarlokké poyirnélok poyirsunamém mé:po:pé pongapka. 1966 dítagdo kinamé a:la Suren Dole:bí migom agerém adíma:dapé topaksuka. Bíkké bíro Biren Dole:bí B.A.dém pokurge:la migom ager germa:pé aíké sa:ng arígém la:lenna Jonai mo:tagdok sa:ng aríg ipongarné aminém pangka.<ref name=":1" /> == Midang == Suren Dole:bí poyirnépé migom ager gerko Sile: do:lu:lok Soribala Pe:gumé 1954 dítagdo mida: mola langka. Bínyikké ommang kídí:dé Ononto, Horipriya, Bhulon, Mohesh la: Onulota bulu.<ref name=":1" /> == Gomlab ager gernam == Ajjoudokkébo gesi- geyomné sí:lung, aríg, abung, réngam ara:lo sí:sa:né Suren Dole:bí édém bulum airu:pé aipé mé:dagai. Jonai mo:tagdo Mising leke ni:tom, yírman-so:maném tadlang ka:la Suren Dole:bí édé ni:tomkídí:dém tíkumsula adgabla ménam agomém méngka. Méngkamí:démpé bí Oyan do:lu:dok Oiram Bori la: Gali do:lu:lok Madhob Pe:gu bínyikkolok Mibu a:bang, Leke ni:tom, Bangkí bangkíné Kaban, Moman ni:tom, do:yíngém bojéko tíkumsuka. Édémbulum bí 1964 dítagdo ‘Leke Ni:tom’ émna minnígla ni:tom potinpé la:lenka. ‘Leke Ni:tom’ potindé Suren Dole:ké adlenpo:nam potinai. Odok lédupé bí akodokké akopé do:yíng, gomyar, mé:tom potiném adlenka. Suren Dole:ké adnam potinkídí:dé– 1. Leke Ni:tom, 1964 2. Sí:sang Ajon, 1984 3. Ali-A:ye Lígang, 1985 4. Ni:tom Tu:li, 1987 == Ka:yisunam == [[Category:Wp/mrg]] [[Category:Wp/mrg/Mising tani]] dpst3p9otq2vi6zh9u1g7ydkhf0nhir 7254602 7254601 2026-07-18T06:31:22Z Jyotirekha Paw 2694573 7254602 wikitext text/x-wiki == Onam == 1930 dítagdok Agosto po:lodok annyiné Do:nyi longédo lekeké Murkongselek mo:légdok Dorkang do:lu:do Suren Dole:mé otagai. Bík abudok aminém Maguang Dole: odokké anédok aminém Yatér Dole: émtagai. Maguang Dole:ké aokídí:dok aminém Komison, Riu, Elison, Suren, Biren, Bhodro émtagai. Aya:la Suren Dole:mé Agoi, Aren émna gogdungai.<ref name=":1">{{Wp/mrg/Cite book|author=Dipok Kr. Dole:|title=MITPANLA:MA:NAM MISING TANI:|pages=91-93|publication-date=Disembor, 2020|publisher=Tani K. Publication|publication-place=|url=https://dipokkumardoley.in/Books/Mitpanlamanam%20Mising%20Tani.pdf?v=1781678014661}}</ref> == Ponam == Suren Dole:bí Koplong-Dorkang Pobug Pokodo ponamém poropka. 1942 dítagdo migomé tolígnam édé pokodo Dorkang, Boggo la: Koplong do:lu:dok poné ko:kang kídí:dé podungai. Édé pokodokké pobug ponamém pongabge:la bí 1947 dítag do Murkongselek Phektori M.E. Iskuldo ponamém poka. 1950 dítagdo Suren Dole:bí Ape: VI do:pé pí:sa:dodém botténé tarémo:toné tonna édé mo:tagdok do:lung, aríg, poko okum appíngém tonnyutto. Suren Dole:ké ponamé odogéi ríbbém bíntu:tonémpé ikang.<ref name=":1" /> == Migom ager gernam == 1950 dítagdok botténé tarémo:tondé aipé du:po-dunganné Dorkang, Koplong, Boggo do:lungkídí:dém tonnyutto. Édé do:lung kídí:dok tani:kídí:dé péya:pé gingko:la Tari: do:lu:do la: Yeklong Rayang do:lu:do gi:rasuka. Suren Dole:ké ané-abudé Yeklong Rayang do:lu:dokké 1953 dítagdo Bahir Jonai émko do:lu:do:pé ginga:la oddoi du:yarra dungkang. Ophisardé ka:sí:dungai. 1952 dítagdok 2 Phebuari: longédo Politikel Ophisar Mr. Jems Sahabbí Suren Dole:mé Ru:ying Sile: do:lu:dok du:né Pobug Pokodo poyirnépé agerém bika. Édé poyirkodo bí takpi:kopé poyirnépé inam lédupé bím Laika Pomua Pobug Poko odokké lédupé Murkongselek Pobug Pokodo:pé la:son suka. Poyirnépé ila du:do arangí:do Suren Dole:bí Titabor Besik Lowar Treining Sentarlokké poyirnélok poyirsunamém mé:po:pé pongapka. 1966 dítagdo kinamé a:la Suren Dole:bí migom agerém adíma:dapé topaksuka. Bíkké bíro Biren Dole:bí B.A.dém pokurge:la migom ager germa:pé aíké sa:ng arígém la:lenna Jonai mo:tagdok sa:ng aríg ipongarné aminém pangka.<ref name=":1" /> == Midang == Suren Dole:bí poyirnépé migom ager gerko Sile: do:lu:lok Soribala Pe:gumé 1954 dítagdo mida: mola langka. Bínyikké ommang kídí:dé Ononto, Horipriya, Bhulon, Mohesh la: Onulota bulu.<ref name=":1" /> == Gomlab ager gernam == Ajjoudokkébo gesi- geyomné sí:lung, aríg, abung, réngam ara:lo sí:sa:né Suren Dole:bí édém bulum airu:pé aipé mé:dagai. Jonai mo:tagdo Mising leke ni:tom, yírman-so:maném tadlang ka:la Suren Dole:bí édé ni:tomkídí:dém tíkumsula adgabla ménam agomém méngka. Méngkamí:démpé bí Oyan do:lu:dok Oiram Bori la: Gali do:lu:lok Madhob Pe:gu bínyikkolok Mibu a:bang, Leke ni:tom, Bangkí bangkíné Kaban, Moman ni:tom, do:yíngém bojéko tíkumsuka. Édémbulum bí 1964 dítagdo ‘Leke Ni:tom’ émna minnígla ni:tom potinpé la:lenka. ‘Leke Ni:tom’ potindé Suren Dole:ké adlenpo:nam potinai. Odok lédupé bí akodokké akopé do:yíng, gomyar, mé:tom potiném adlenka. Suren Dole:ké adnam potinkídí:dé– 1. Leke Ni:tom, 1964 2. Sí:sang Ajon, 1984 3. Ali-A:ye Lígang, 1985 4. Ni:tom Tu:li, 1987 5. Bogum Sí:lung Ara:dok Yumé Lolad, 1999 6. Bím Ríksudodok Gomug, 2004 7. Mibu A:bang, 2007 8. Kombong, 2009. == Ka:yisunam == [[Category:Wp/mrg]] [[Category:Wp/mrg/Mising tani]] 29sk42316hjoyla1jv9njta7re5dhc6 7254605 7254602 2026-07-18T06:35:44Z Jyotirekha Paw 2694573 7254605 wikitext text/x-wiki == Onam == 1930 dítagdok Agosto po:lodok annyiné Do:nyi longédo lekeké Murkongselek mo:légdok Dorkang do:lu:do Suren Dole:mé otagai. Bík abudok aminém Maguang Dole: odokké anédok aminém Yatér Dole: émtagai. Maguang Dole:ké aokídí:dok aminém Komison, Riu, Elison, Suren, Biren, Bhodro émtagai. Aya:la Suren Dole:mé Agoi, Aren émna gogdungai.<ref name=":1">{{Wp/mrg/Cite book|author=Dipok Kr. Dole:|title=MITPANLA:MA:NAM MISING TANI:|pages=91-93|publication-date=Disembor, 2020|publisher=Tani K. Publication|publication-place=|url=https://dipokkumardoley.in/Books/Mitpanlamanam%20Mising%20Tani.pdf?v=1781678014661}}</ref> == Ponam == Suren Dole:bí Koplong-Dorkang Pobug Pokodo ponamém poropka. 1942 dítagdo migomé tolígnam édé pokodo Dorkang, Boggo la: Koplong do:lu:dok poné ko:kang kídí:dé podungai. Édé pokodokké pobug ponamém pongabge:la bí 1947 dítag do Murkongselek Phektori M.E. Iskuldo ponamém poka. 1950 dítagdo Suren Dole:bí Ape: VI do:pé pí:sa:dodém botténé tarémo:toné tonna édé mo:tagdok do:lung, aríg, poko okum appíngém tonnyutto. Suren Dole:ké ponamé odogéi ríbbém bíntu:tonémpé ikang.<ref name=":1" /> == Migom ager gernam == 1950 dítagdok botténé tarémo:tondé aipé du:po-dunganné Dorkang, Koplong, Boggo do:lungkídí:dém tonnyutto. Édé do:lung kídí:dok tani:kídí:dé péya:pé gingko:la Tari: do:lu:do la: Yeklong Rayang do:lu:do gi:rasuka. Suren Dole:ké ané-abudé Yeklong Rayang do:lu:dokké 1953 dítagdo Bahir Jonai émko do:lu:do:pé ginga:la oddoi du:yarra dungkang. Ophisardé ka:sí:dungai. 1952 dítagdok 2 Phebuari: longédo Politikel Ophisar Mr. Jems Sahabbí Suren Dole:mé Ru:ying Sile: do:lu:dok du:né Pobug Pokodo poyirnépé agerém bika. Édé poyirkodo bí takpi:kopé poyirnépé inam lédupé bím Laika Pomua Pobug Poko odokké lédupé Murkongselek Pobug Pokodo:pé la:son suka. Poyirnépé ila du:do arangí:do Suren Dole:bí Titabor Besik Lowar Treining Sentarlokké poyirnélok poyirsunamém mé:po:pé pongapka. 1966 dítagdo kinamé a:la Suren Dole:bí migom agerém adíma:dapé topaksuka. Bíkké bíro Biren Dole:bí B.A.dém pokurge:la migom ager germa:pé aíké sa:ng arígém la:lenna Jonai mo:tagdok sa:ng aríg ipongarné aminém pangka.<ref name=":1" /> == Midang == Suren Dole:bí poyirnépé migom ager gerko Sile: do:lu:lok Soribala Pe:gumé 1954 dítagdo mida: mola langka. Bínyikké ommang kídí:dé Ononto, Horipriya, Bhulon, Mohesh la: Onulota bulu.<ref name=":1" /> == Gomlab ager gernam == Ajjoudokkébo gesi- geyomné sí:lung, aríg, abung, réngam ara:lo sí:sa:né Suren Dole:bí édém bulum airu:pé aipé mé:dagai. Jonai mo:tagdo Mising leke ni:tom, yírman-so:maném tadlang ka:la Suren Dole:bí édé ni:tomkídí:dém tíkumsula adgabla ménam agomém méngka. Méngkamí:démpé bí Oyan do:lu:dok Oiram Bori la: Gali do:lu:lok Madhob Pe:gu bínyikkolok Mibu a:bang, Leke ni:tom, Bangkí bangkíné Kaban, Moman ni:tom, do:yíngém bojéko tíkumsuka. Édémbulum bí 1964 dítagdo ‘Leke Ni:tom’ émna minnígla ni:tom potinpé la:lenka. ‘Leke Ni:tom’ potindé Suren Dole:ké adlenpo:nam potinai. Odok lédupé bí akodokké akopé do:yíng, gomyar, mé:tom potiném adlenka. Suren Dole:ké adnam potinkídí:dé– 1. Leke Ni:tom, 1964 2. Sí:sang Ajon, 1984 3. Ali-A:ye Lígang, 1985 4. Ni:tom Tu:li, 1987 5. Bogum Sí:lung Ara:dok Yumé Lolad, 1999 6. Bím Ríksudodok Gomug, 2004 7. Mibu A:bang, 2007 8. Kombong, 2009. Suren Dole:ké ‘Bogum Sí:lung Ara:dok Yumé Lolad’ émnam do:yardé Mising agomlok atpongarnam do:yaré. Suren Dole:bí do:sogémsin addungai. == Ka:yisunam == [[Category:Wp/mrg]] [[Category:Wp/mrg/Mising tani]] qp94btezewt1gcw3dnl6zbp38s37gru 7254606 7254605 2026-07-18T06:38:12Z Jyotirekha Paw 2694573 7254606 wikitext text/x-wiki == Onam == 1930 dítagdok Agosto po:lodok annyiné Do:nyi longédo lekeké Murkongselek mo:légdok Dorkang do:lu:do Suren Dole:mé otagai. Bík abudok aminém Maguang Dole: odokké anédok aminém Yatér Dole: émtagai. Maguang Dole:ké aokídí:dok aminém Komison, Riu, Elison, Suren, Biren, Bhodro émtagai. Aya:la Suren Dole:mé Agoi, Aren émna gogdungai.<ref name=":1">{{Wp/mrg/Cite book|author=Dipok Kr. Dole:|title=MITPANLA:MA:NAM MISING TANI:|pages=91-93|publication-date=Disembor, 2020|publisher=Tani K. Publication|publication-place=|url=https://dipokkumardoley.in/Books/Mitpanlamanam%20Mising%20Tani.pdf?v=1781678014661}}</ref> == Ponam == Suren Dole:bí Koplong-Dorkang Pobug Pokodo ponamém poropka. 1942 dítagdo migomé tolígnam édé pokodo Dorkang, Boggo la: Koplong do:lu:dok poné ko:kang kídí:dé podungai. Édé pokodokké pobug ponamém pongabge:la bí 1947 dítag do Murkongselek Phektori M.E. Iskuldo ponamém poka. 1950 dítagdo Suren Dole:bí Ape: VI do:pé pí:sa:dodém botténé tarémo:toné tonna édé mo:tagdok do:lung, aríg, poko okum appíngém tonnyutto. Suren Dole:ké ponamé odogéi ríbbém bíntu:tonémpé ikang.<ref name=":1" /> == Migom ager gernam == 1950 dítagdok botténé tarémo:tondé aipé du:po-dunganné Dorkang, Koplong, Boggo do:lungkídí:dém tonnyutto. Édé do:lung kídí:dok tani:kídí:dé péya:pé gingko:la Tari: do:lu:do la: Yeklong Rayang do:lu:do gi:rasuka. Suren Dole:ké ané-abudé Yeklong Rayang do:lu:dokké 1953 dítagdo Bahir Jonai émko do:lu:do:pé ginga:la oddoi du:yarra dungkang. Ophisardé ka:sí:dungai. 1952 dítagdok 2 Phebuari: longédo Politikel Ophisar Mr. Jems Sahabbí Suren Dole:mé Ru:ying Sile: do:lu:dok du:né Pobug Pokodo poyirnépé agerém bika. Édé poyirkodo bí takpi:kopé poyirnépé inam lédupé bím Laika Pomua Pobug Poko odokké lédupé Murkongselek Pobug Pokodo:pé la:son suka. Poyirnépé ila du:do arangí:do Suren Dole:bí Titabor Besik Lowar Treining Sentarlokké poyirnélok poyirsunamém mé:po:pé pongapka. 1966 dítagdo kinamé a:la Suren Dole:bí migom agerém adíma:dapé topaksuka. Bíkké bíro Biren Dole:bí B.A.dém pokurge:la migom ager germa:pé aíké sa:ng arígém la:lenna Jonai mo:tagdok sa:ng aríg ipongarné aminém pangka.<ref name=":1" /> == Midang == Suren Dole:bí poyirnépé migom ager gerko Sile: do:lu:lok Soribala Pe:gumé 1954 dítagdo mida: mola langka. Bínyikké ommang kídí:dé Ononto, Horipriya, Bhulon, Mohesh la: Onulota bulu.<ref name=":1" /> == Gomlab ager gernam == Ajjoudokkébo gesi- geyomné sí:lung, aríg, abung, réngam ara:lo sí:sa:né Suren Dole:bí édém bulum airu:pé aipé mé:dagai. Jonai mo:tagdo Mising leke ni:tom, yírman-so:maném tadlang ka:la Suren Dole:bí édé ni:tomkídí:dém tíkumsula adgabla ménam agomém méngka. Méngkamí:démpé bí Oyan do:lu:dok Oiram Bori la: Gali do:lu:lok Madhob Pe:gu bínyikkolok Mibu a:bang, Leke ni:tom, Bangkí bangkíné Kaban, Moman ni:tom, do:yíngém bojéko tíkumsuka. Édémbulum bí 1964 dítagdo ‘Leke Ni:tom’ émna minnígla ni:tom potinpé la:lenka. ‘Leke Ni:tom’ potindé Suren Dole:ké adlenpo:nam potinai. Odok lédupé bí akodokké akopé do:yíng, gomyar, mé:tom potiném adlenka. Suren Dole:ké adnam potinkídí:dé– 1. Leke Ni:tom, 1964 2. Sí:sang Ajon, 1984 3. Ali-A:ye Lígang, 1985 4. Ni:tom Tu:li, 1987 5. Bogum Sí:lung Ara:dok Yumé Lolad, 1999 6. Bím Ríksudodok Gomug, 2004 7. Mibu A:bang, 2007 8. Kombong, 2009. Suren Dole:ké ‘Bogum Sí:lung Ara:dok Yumé Lolad’ émnam do:yardé Mising agomlok atpongarnam do:yaré. Suren Dole:bí do:sogémsin addungai. Bíkké ‘Mising Do:lung Ara:sém Kangkísang’ émnam 1957 dítagdok adnam do:sogdém yaru mola léngkannamém ka:la réngamé aipé mé:líg sunamai. Amme yogmola édé do:sogdé potinpé lentomang. == Ka:yisunam == [[Category:Wp/mrg]] [[Category:Wp/mrg/Mising tani]] jg82ob2o34y29ys3zkqdzqkbltmt1xc 7254607 7254606 2026-07-18T06:39:06Z Jyotirekha Paw 2694573 7254607 wikitext text/x-wiki == Onam == 1930 dítagdok Agosto po:lodok annyiné Do:nyi longédo lekeké Murkongselek mo:légdok Dorkang do:lu:do Suren Dole:mé otagai. Bík abudok aminém Maguang Dole: odokké anédok aminém Yatér Dole: émtagai. Maguang Dole:ké aokídí:dok aminém Komison, Riu, Elison, Suren, Biren, Bhodro émtagai. Aya:la Suren Dole:mé Agoi, Aren émna gogdungai.<ref name=":1">{{Wp/mrg/Cite book|author=Dipok Kr. Dole:|title=MITPANLA:MA:NAM MISING TANI:|pages=91-93|publication-date=Disembor, 2020|publisher=Tani K. Publication|publication-place=|url=https://dipokkumardoley.in/Books/Mitpanlamanam%20Mising%20Tani.pdf?v=1781678014661}}</ref> == Ponam == Suren Dole:bí Koplong-Dorkang Pobug Pokodo ponamém poropka. 1942 dítagdo migomé tolígnam édé pokodo Dorkang, Boggo la: Koplong do:lu:dok poné ko:kang kídí:dé podungai. Édé pokodokké pobug ponamém pongabge:la bí 1947 dítag do Murkongselek Phektori M.E. Iskuldo ponamém poka. 1950 dítagdo Suren Dole:bí Ape: VI do:pé pí:sa:dodém botténé tarémo:toné tonna édé mo:tagdok do:lung, aríg, poko okum appíngém tonnyutto. Suren Dole:ké ponamé odogéi ríbbém bíntu:tonémpé ikang.<ref name=":1" /> == Migom ager gernam == 1950 dítagdok botténé tarémo:tondé aipé du:po-dunganné Dorkang, Koplong, Boggo do:lungkídí:dém tonnyutto. Édé do:lung kídí:dok tani:kídí:dé péya:pé gingko:la Tari: do:lu:do la: Yeklong Rayang do:lu:do gi:rasuka. Suren Dole:ké ané-abudé Yeklong Rayang do:lu:dokké 1953 dítagdo Bahir Jonai émko do:lu:do:pé ginga:la oddoi du:yarra dungkang. Ophisardé ka:sí:dungai. 1952 dítagdok 2 Phebuari: longédo Politikel Ophisar Mr. Jems Sahabbí Suren Dole:mé Ru:ying Sile: do:lu:dok du:né Pobug Pokodo poyirnépé agerém bika. Édé poyirkodo bí takpi:kopé poyirnépé inam lédupé bím Laika Pomua Pobug Poko odokké lédupé Murkongselek Pobug Pokodo:pé la:son suka. Poyirnépé ila du:do arangí:do Suren Dole:bí Titabor Besik Lowar Treining Sentarlokké poyirnélok poyirsunamém mé:po:pé pongapka. 1966 dítagdo kinamé a:la Suren Dole:bí migom agerém adíma:dapé topaksuka. Bíkké bíro Biren Dole:bí B.A.dém pokurge:la migom ager germa:pé aíké sa:ng arígém la:lenna Jonai mo:tagdok sa:ng aríg ipongarné aminém pangka.<ref name=":1" /> == Midang == Suren Dole:bí poyirnépé migom ager gerko Sile: do:lu:lok Soribala Pe:gumé 1954 dítagdo mida: mola langka. Bínyikké ommang kídí:dé Ononto, Horipriya, Bhulon, Mohesh la: Onulota bulu.<ref name=":1" /> == Gomlab ager gernam == Ajjoudokkébo gesi- geyomné sí:lung, aríg, abung, réngam ara:lo sí:sa:né Suren Dole:bí édém bulum airu:pé aipé mé:dagai. Jonai mo:tagdo Mising leke ni:tom, yírman-so:maném tadlang ka:la Suren Dole:bí édé ni:tomkídí:dém tíkumsula adgabla ménam agomém méngka. Méngkamí:démpé bí Oyan do:lu:dok Oiram Bori la: Gali do:lu:lok Madhob Pe:gu bínyikkolok Mibu a:bang, Leke ni:tom, Bangkí bangkíné Kaban, Moman ni:tom, do:yíngém bojéko tíkumsuka. Édémbulum bí 1964 dítagdo ‘Leke Ni:tom’ émna minnígla ni:tom potinpé la:lenka. ‘Leke Ni:tom’ potindé Suren Dole:ké adlenpo:nam potinai. Odok lédupé bí akodokké akopé do:yíng, gomyar, mé:tom potiném adlenka. Suren Dole:ké adnam potinkídí:dé– 1. Leke Ni:tom, 1964 2. Sí:sang Ajon, 1984 3. Ali-A:ye Lígang, 1985 4. Ni:tom Tu:li, 1987 5. Bogum Sí:lung Ara:dok Yumé Lolad, 1999 6. Bím Ríksudodok Gomug, 2004 7. Mibu A:bang, 2007 8. Kombong, 2009. Suren Dole:ké ‘Bogum Sí:lung Ara:dok Yumé Lolad’ émnam do:yardé Mising agomlok atpongarnam do:yaré. Suren Dole:bí do:sogémsin addungai. Bíkké ‘Mising Do:lung Ara:sém Kangkísang’ émnam 1957 dítagdok adnam do:sogdém yaru mola léngkannamém ka:la réngamé aipé mé:líg sunamai. Amme yogmola édé do:sogdé potinpé lentomang. Suren Dole:bí bík turdag takamdoi Mising agom, gomlab, dírbí, réngam pu:po-jarponam ma:nyíngém ma:la ardapé agerém gerdungai. == Ka:yisunam == [[Category:Wp/mrg]] [[Category:Wp/mrg/Mising tani]] i0pu1l9b7i5xpv3yhxtmrfy1zc6y0ym 7254608 7254607 2026-07-18T06:40:03Z Jyotirekha Paw 2694573 7254608 wikitext text/x-wiki == Onam == 1930 dítagdok Agosto po:lodok annyiné Do:nyi longédo lekeké Murkongselek mo:légdok Dorkang do:lu:do Suren Dole:mé otagai. Bík abudok aminém Maguang Dole: odokké anédok aminém Yatér Dole: émtagai. Maguang Dole:ké aokídí:dok aminém Komison, Riu, Elison, Suren, Biren, Bhodro émtagai. Aya:la Suren Dole:mé Agoi, Aren émna gogdungai.<ref name=":1">{{Wp/mrg/Cite book|author=Dipok Kr. Dole:|title=MITPANLA:MA:NAM MISING TANI:|pages=91-93|publication-date=Disembor, 2020|publisher=Tani K. Publication|publication-place=|url=https://dipokkumardoley.in/Books/Mitpanlamanam%20Mising%20Tani.pdf?v=1781678014661}}</ref> == Ponam == Suren Dole:bí Koplong-Dorkang Pobug Pokodo ponamém poropka. 1942 dítagdo migomé tolígnam édé pokodo Dorkang, Boggo la: Koplong do:lu:dok poné ko:kang kídí:dé podungai. Édé pokodokké pobug ponamém pongabge:la bí 1947 dítag do Murkongselek Phektori M.E. Iskuldo ponamém poka. 1950 dítagdo Suren Dole:bí Ape: VI do:pé pí:sa:dodém botténé tarémo:toné tonna édé mo:tagdok do:lung, aríg, poko okum appíngém tonnyutto. Suren Dole:ké ponamé odogéi ríbbém bíntu:tonémpé ikang.<ref name=":1" /> == Migom ager gernam == 1950 dítagdok botténé tarémo:tondé aipé du:po-dunganné Dorkang, Koplong, Boggo do:lungkídí:dém tonnyutto. Édé do:lung kídí:dok tani:kídí:dé péya:pé gingko:la Tari: do:lu:do la: Yeklong Rayang do:lu:do gi:rasuka. Suren Dole:ké ané-abudé Yeklong Rayang do:lu:dokké 1953 dítagdo Bahir Jonai émko do:lu:do:pé ginga:la oddoi du:yarra dungkang. Ophisardé ka:sí:dungai. 1952 dítagdok 2 Phebuari: longédo Politikel Ophisar Mr. Jems Sahabbí Suren Dole:mé Ru:ying Sile: do:lu:dok du:né Pobug Pokodo poyirnépé agerém bika. Édé poyirkodo bí takpi:kopé poyirnépé inam lédupé bím Laika Pomua Pobug Poko odokké lédupé Murkongselek Pobug Pokodo:pé la:son suka. Poyirnépé ila du:do arangí:do Suren Dole:bí Titabor Besik Lowar Treining Sentarlokké poyirnélok poyirsunamém mé:po:pé pongapka. 1966 dítagdo kinamé a:la Suren Dole:bí migom agerém adíma:dapé topaksuka. Bíkké bíro Biren Dole:bí B.A.dém pokurge:la migom ager germa:pé aíké sa:ng arígém la:lenna Jonai mo:tagdok sa:ng aríg ipongarné aminém pangka.<ref name=":1" /> == Midang == Suren Dole:bí poyirnépé migom ager gerko Sile: do:lu:lok Soribala Pe:gumé 1954 dítagdo mida: mola langka. Bínyikké ommang kídí:dé Ononto, Horipriya, Bhulon, Mohesh la: Onulota bulu.<ref name=":1" /> == Gomlab ager gernam == Ajjoudokkébo gesi- geyomné sí:lung, aríg, abung, réngam ara:lo sí:sa:né Suren Dole:bí édém bulum airu:pé aipé mé:dagai. Jonai mo:tagdo Mising leke ni:tom, yírman-so:maném tadlang ka:la Suren Dole:bí édé ni:tomkídí:dém tíkumsula adgabla ménam agomém méngka. Méngkamí:démpé bí Oyan do:lu:dok Oiram Bori la: Gali do:lu:lok Madhob Pe:gu bínyikkolok Mibu a:bang, Leke ni:tom, Bangkí bangkíné Kaban, Moman ni:tom, do:yíngém bojéko tíkumsuka. Édémbulum bí 1964 dítagdo ‘Leke Ni:tom’ émna minnígla ni:tom potinpé la:lenka. ‘Leke Ni:tom’ potindé Suren Dole:ké adlenpo:nam potinai. Odok lédupé bí akodokké akopé do:yíng, gomyar, mé:tom potiném adlenka. Suren Dole:ké adnam potinkídí:dé– 1. Leke Ni:tom, 1964 2. Sí:sang Ajon, 1984 3. Ali-A:ye Lígang, 1985 4. Ni:tom Tu:li, 1987 5. Bogum Sí:lung Ara:dok Yumé Lolad, 1999 6. Bím Ríksudodok Gomug, 2004 7. Mibu A:bang, 2007 8. Kombong, 2009. Suren Dole:ké ‘Bogum Sí:lung Ara:dok Yumé Lolad’ émnam do:yardé Mising agomlok atpongarnam do:yaré. Suren Dole:bí do:sogémsin addungai. Bíkké ‘Mising Do:lung Ara:sém Kangkísang’ émnam 1957 dítagdok adnam do:sogdém yaru mola léngkannamém ka:la réngamé aipé mé:líg sunamai. Amme yogmola édé do:sogdé potinpé lentomang. Suren Dole:bí bík turdag takamdoi Mising agom, gomlab, dírbí, réngam pu:po-jarponam ma:nyíngém ma:la ardapé agerém gerdungai. Sí:sa:né ope:lok aíké réngam léga:pé, agom-dírbí léga:pé asinang oma:namém ka:la bí airu:pé mé:dírdungai. == Ka:yisunam == [[Category:Wp/mrg]] [[Category:Wp/mrg/Mising tani]] g1y428s5u9dazgqa4adyx7i0snc94hc 7254610 7254608 2026-07-18T06:41:29Z Jyotirekha Paw 2694573 7254610 wikitext text/x-wiki == Onam == 1930 dítagdok Agosto po:lodok annyiné Do:nyi longédo lekeké Murkongselek mo:légdok Dorkang do:lu:do Suren Dole:mé otagai. Bík abudok aminém Maguang Dole: odokké anédok aminém Yatér Dole: émtagai. Maguang Dole:ké aokídí:dok aminém Komison, Riu, Elison, Suren, Biren, Bhodro émtagai. Aya:la Suren Dole:mé Agoi, Aren émna gogdungai.<ref name=":1">{{Wp/mrg/Cite book|author=Dipok Kr. Dole:|title=MITPANLA:MA:NAM MISING TANI:|pages=91-93|publication-date=Disembor, 2020|publisher=Tani K. Publication|publication-place=|url=https://dipokkumardoley.in/Books/Mitpanlamanam%20Mising%20Tani.pdf?v=1781678014661}}</ref> == Ponam == Suren Dole:bí Koplong-Dorkang Pobug Pokodo ponamém poropka. 1942 dítagdo migomé tolígnam édé pokodo Dorkang, Boggo la: Koplong do:lu:dok poné ko:kang kídí:dé podungai. Édé pokodokké pobug ponamém pongabge:la bí 1947 dítag do Murkongselek Phektori M.E. Iskuldo ponamém poka. 1950 dítagdo Suren Dole:bí Ape: VI do:pé pí:sa:dodém botténé tarémo:toné tonna édé mo:tagdok do:lung, aríg, poko okum appíngém tonnyutto. Suren Dole:ké ponamé odogéi ríbbém bíntu:tonémpé ikang.<ref name=":1" /> == Migom ager gernam == 1950 dítagdok botténé tarémo:tondé aipé du:po-dunganné Dorkang, Koplong, Boggo do:lungkídí:dém tonnyutto. Édé do:lung kídí:dok tani:kídí:dé péya:pé gingko:la Tari: do:lu:do la: Yeklong Rayang do:lu:do gi:rasuka. Suren Dole:ké ané-abudé Yeklong Rayang do:lu:dokké 1953 dítagdo Bahir Jonai émko do:lu:do:pé ginga:la oddoi du:yarra dungkang. Ophisardé ka:sí:dungai. 1952 dítagdok 2 Phebuari: longédo Politikel Ophisar Mr. Jems Sahabbí Suren Dole:mé Ru:ying Sile: do:lu:dok du:né Pobug Pokodo poyirnépé agerém bika. Édé poyirkodo bí takpi:kopé poyirnépé inam lédupé bím Laika Pomua Pobug Poko odokké lédupé Murkongselek Pobug Pokodo:pé la:son suka. Poyirnépé ila du:do arangí:do Suren Dole:bí Titabor Besik Lowar Treining Sentarlokké poyirnélok poyirsunamém mé:po:pé pongapka. 1966 dítagdo kinamé a:la Suren Dole:bí migom agerém adíma:dapé topaksuka. Bíkké bíro Biren Dole:bí B.A.dém pokurge:la migom ager germa:pé aíké sa:ng arígém la:lenna Jonai mo:tagdok sa:ng aríg ipongarné aminém pangka.<ref name=":1" /> == Midang == Suren Dole:bí poyirnépé migom ager gerko Sile: do:lu:lok Soribala Pe:gumé 1954 dítagdo mida: mola langka. Bínyikké ommang kídí:dé Ononto, Horipriya, Bhulon, Mohesh la: Onulota bulu.<ref name=":1" /> == Gomlab ager gernam == Ajjoudokkébo gesi- geyomné sí:lung, aríg, abung, réngam ara:lo sí:sa:né Suren Dole:bí édém bulum airu:pé aipé mé:dagai. Jonai mo:tagdo Mising leke ni:tom, yírman-so:maném tadlang ka:la Suren Dole:bí édé ni:tomkídí:dém tíkumsula adgabla ménam agomém méngka. Méngkamí:démpé bí Oyan do:lu:dok Oiram Bori la: Gali do:lu:lok Madhob Pe:gu bínyikkolok Mibu a:bang, Leke ni:tom, Bangkí bangkíné Kaban, Moman ni:tom, do:yíngém bojéko tíkumsuka. Édémbulum bí 1964 dítagdo ‘Leke Ni:tom’ émna minnígla ni:tom potinpé la:lenka. ‘Leke Ni:tom’ potindé Suren Dole:ké adlenpo:nam potinai. Odok lédupé bí akodokké akopé do:yíng, gomyar, mé:tom potiném adlenka. Suren Dole:ké adnam potinkídí:dé– 1. Leke Ni:tom, 1964 2. Sí:sang Ajon, 1984 3. Ali-A:ye Lígang, 1985 4. Ni:tom Tu:li, 1987 5. Bogum Sí:lung Ara:dok Yumé Lolad, 1999 6. Bím Ríksudodok Gomug, 2004 7. Mibu A:bang, 2007 8. Kombong, 2009. Suren Dole:ké ‘Bogum Sí:lung Ara:dok Yumé Lolad’ émnam do:yardé Mising agomlok atpongarnam do:yaré. Suren Dole:bí do:sogémsin addungai. Bíkké ‘Mising Do:lung Ara:sém Kangkísang’ émnam 1957 dítagdok adnam do:sogdém yaru mola léngkannamém ka:la réngamé aipé mé:líg sunamai. Amme yogmola édé do:sogdé potinpé lentomang. Suren Dole:bí bík turdag takamdoi Mising agom, gomlab, dírbí, réngam pu:po-jarponam ma:nyíngém ma:la ardapé agerém gerdungai. Sí:sa:né ope:lok aíké réngam léga:pé, agom-dírbí léga:pé asinang oma:namém ka:la bí airu:pé mé:dírdungai. Bojéko Leke do:yíngém kinné tani:dé kélung-kéba:lo:sin aipé aré kané agomém lula réngamém mé:yum sumodungai. == Ka:yisunam == [[Category:Wp/mrg]] [[Category:Wp/mrg/Mising tani]] 1xoljg759ltdj98i2ifyuwqneutj02l 7254612 7254610 2026-07-18T06:42:41Z Jyotirekha Paw 2694573 7254612 wikitext text/x-wiki == Onam == 1930 dítagdok Agosto po:lodok annyiné Do:nyi longédo lekeké Murkongselek mo:légdok Dorkang do:lu:do Suren Dole:mé otagai. Bík abudok aminém Maguang Dole: odokké anédok aminém Yatér Dole: émtagai. Maguang Dole:ké aokídí:dok aminém Komison, Riu, Elison, Suren, Biren, Bhodro émtagai. Aya:la Suren Dole:mé Agoi, Aren émna gogdungai.<ref name=":1">{{Wp/mrg/Cite book|author=Dipok Kr. Dole:|title=MITPANLA:MA:NAM MISING TANI:|pages=91-93|publication-date=Disembor, 2020|publisher=Tani K. Publication|publication-place=|url=https://dipokkumardoley.in/Books/Mitpanlamanam%20Mising%20Tani.pdf?v=1781678014661}}</ref> == Ponam == Suren Dole:bí Koplong-Dorkang Pobug Pokodo ponamém poropka. 1942 dítagdo migomé tolígnam édé pokodo Dorkang, Boggo la: Koplong do:lu:dok poné ko:kang kídí:dé podungai. Édé pokodokké pobug ponamém pongabge:la bí 1947 dítag do Murkongselek Phektori M.E. Iskuldo ponamém poka. 1950 dítagdo Suren Dole:bí Ape: VI do:pé pí:sa:dodém botténé tarémo:toné tonna édé mo:tagdok do:lung, aríg, poko okum appíngém tonnyutto. Suren Dole:ké ponamé odogéi ríbbém bíntu:tonémpé ikang.<ref name=":1" /> == Migom ager gernam == 1950 dítagdok botténé tarémo:tondé aipé du:po-dunganné Dorkang, Koplong, Boggo do:lungkídí:dém tonnyutto. Édé do:lung kídí:dok tani:kídí:dé péya:pé gingko:la Tari: do:lu:do la: Yeklong Rayang do:lu:do gi:rasuka. Suren Dole:ké ané-abudé Yeklong Rayang do:lu:dokké 1953 dítagdo Bahir Jonai émko do:lu:do:pé ginga:la oddoi du:yarra dungkang. Ophisardé ka:sí:dungai. 1952 dítagdok 2 Phebuari: longédo Politikel Ophisar Mr. Jems Sahabbí Suren Dole:mé Ru:ying Sile: do:lu:dok du:né Pobug Pokodo poyirnépé agerém bika. Édé poyirkodo bí takpi:kopé poyirnépé inam lédupé bím Laika Pomua Pobug Poko odokké lédupé Murkongselek Pobug Pokodo:pé la:son suka. Poyirnépé ila du:do arangí:do Suren Dole:bí Titabor Besik Lowar Treining Sentarlokké poyirnélok poyirsunamém mé:po:pé pongapka. 1966 dítagdo kinamé a:la Suren Dole:bí migom agerém adíma:dapé topaksuka. Bíkké bíro Biren Dole:bí B.A.dém pokurge:la migom ager germa:pé aíké sa:ng arígém la:lenna Jonai mo:tagdok sa:ng aríg ipongarné aminém pangka.<ref name=":1" /> == Midang == Suren Dole:bí poyirnépé migom ager gerko Sile: do:lu:lok Soribala Pe:gumé 1954 dítagdo mida: mola langka. Bínyikké ommang kídí:dé Ononto, Horipriya, Bhulon, Mohesh la: Onulota bulu.<ref name=":1" /> == Gomlab ager gernam == Ajjoudokkébo gesi- geyomné sí:lung, aríg, abung, réngam ara:lo sí:sa:né Suren Dole:bí édém bulum airu:pé aipé mé:dagai. Jonai mo:tagdo Mising leke ni:tom, yírman-so:maném tadlang ka:la Suren Dole:bí édé ni:tomkídí:dém tíkumsula adgabla ménam agomém méngka. Méngkamí:démpé bí Oyan do:lu:dok Oiram Bori la: Gali do:lu:lok Madhob Pe:gu bínyikkolok Mibu a:bang, Leke ni:tom, Bangkí bangkíné Kaban, Moman ni:tom, do:yíngém bojéko tíkumsuka. Édémbulum bí 1964 dítagdo ‘Leke Ni:tom’ émna minnígla ni:tom potinpé la:lenka. ‘Leke Ni:tom’ potindé Suren Dole:ké adlenpo:nam potinai. Odok lédupé bí akodokké akopé do:yíng, gomyar, mé:tom potiném adlenka. Suren Dole:ké adnam potinkídí:dé– 1. Leke Ni:tom, 1964 2. Sí:sang Ajon, 1984 3. Ali-A:ye Lígang, 1985 4. Ni:tom Tu:li, 1987 5. Bogum Sí:lung Ara:dok Yumé Lolad, 1999 6. Bím Ríksudodok Gomug, 2004 7. Mibu A:bang, 2007 8. Kombong, 2009. Suren Dole:ké ‘Bogum Sí:lung Ara:dok Yumé Lolad’ émnam do:yardé Mising agomlok atpongarnam do:yaré. Suren Dole:bí do:sogémsin addungai. Bíkké ‘Mising Do:lung Ara:sém Kangkísang’ émnam 1957 dítagdok adnam do:sogdém yaru mola léngkannamém ka:la réngamé aipé mé:líg sunamai. Amme yogmola édé do:sogdé potinpé lentomang. Suren Dole:bí bík turdag takamdoi Mising agom, gomlab, dírbí, réngam pu:po-jarponam ma:nyíngém ma:la ardapé agerém gerdungai. Sí:sa:né ope:lok aíké réngam léga:pé, agom-dírbí léga:pé asinang oma:namém ka:la bí airu:pé mé:dírdungai. Bojéko Leke do:yíngém kinné tani:dé kélung-kéba:lo:sin aipé aré kané agomém lula réngamém mé:yum sumodungai. == Sinam == Aso: aso:pé Suren Dole:ké míjíng kinamé angkang. == Ka:yisunam == [[Category:Wp/mrg]] [[Category:Wp/mrg/Mising tani]] 0xoosq4mr7ci3npafk1rwtk3uqch6nb 7254619 7254612 2026-07-18T06:46:40Z Jyotirekha Paw 2694573 7254619 wikitext text/x-wiki == Onam == 1930 dítagdok Agosto po:lodok annyiné Do:nyi longédo lekeké Murkongselek mo:légdok Dorkang do:lu:do Suren Dole:mé otagai. Bík abudok aminém Maguang Dole: odokké anédok aminém Yatér Dole: émtagai. Maguang Dole:ké aokídí:dok aminém Komison, Riu, Elison, Suren, Biren, Bhodro émtagai. Aya:la Suren Dole:mé Agoi, Aren émna gogdungai.<ref name=":1">{{Wp/mrg/Cite book|author=Dipok Kr. Dole:|title=MITPANLA:MA:NAM MISING TANI:|pages=91-93|publication-date=Disembor, 2020|publisher=Tani K. Publication|publication-place=|url=https://dipokkumardoley.in/Books/Mitpanlamanam%20Mising%20Tani.pdf?v=1781678014661}}</ref> == Ponam == Suren Dole:bí Koplong-Dorkang Pobug Pokodo ponamém poropka. 1942 dítagdo migomé tolígnam édé pokodo Dorkang, Boggo la: Koplong do:lu:dok poné ko:kang kídí:dé podungai. Édé pokodokké pobug ponamém pongabge:la bí 1947 dítag do Murkongselek Phektori M.E. Iskuldo ponamém poka. 1950 dítagdo Suren Dole:bí Ape: VI do:pé pí:sa:dodém botténé tarémo:toné tonna édé mo:tagdok do:lung, aríg, poko okum appíngém tonnyutto. Suren Dole:ké ponamé odogéi ríbbém bíntu:tonémpé ikang.<ref name=":1" /> == Migom ager gernam == 1950 dítagdok botténé tarémo:tondé aipé du:po-dunganné Dorkang, Koplong, Boggo do:lungkídí:dém tonnyutto. Édé do:lung kídí:dok tani:kídí:dé péya:pé gingko:la Tari: do:lu:do la: Yeklong Rayang do:lu:do gi:rasuka. Suren Dole:ké ané-abudé Yeklong Rayang do:lu:dokké 1953 dítagdo Bahir Jonai émko do:lu:do:pé ginga:la oddoi du:yarra dungkang. Ophisardé ka:sí:dungai. 1952 dítagdok 2 Phebuari: longédo Politikel Ophisar Mr. Jems Sahabbí Suren Dole:mé Ru:ying Sile: do:lu:dok du:né Pobug Pokodo poyirnépé agerém bika. Édé poyirkodo bí takpi:kopé poyirnépé inam lédupé bím Laika Pomua Pobug Poko odokké lédupé Murkongselek Pobug Pokodo:pé la:son suka. Poyirnépé ila du:do arangí:do Suren Dole:bí Titabor Besik Lowar Treining Sentarlokké poyirnélok poyirsunamém mé:po:pé pongapka. 1966 dítagdo kinamé a:la Suren Dole:bí migom agerém adíma:dapé topaksuka. Bíkké bíro Biren Dole:bí B.A.dém pokurge:la migom ager germa:pé aíké sa:ng arígém la:lenna Jonai mo:tagdok sa:ng aríg ipongarné aminém pangka.<ref name=":1" /> == Midang == Suren Dole:bí poyirnépé migom ager gerko Sile: do:lu:lok Soribala Pe:gumé 1954 dítagdo mida: mola langka. Bínyikké ommang kídí:dé Ononto, Horipriya, Bhulon, Mohesh la: Onulota bulu.<ref name=":1" /> == Gomlab ager gernam == Ajjoudokkébo gesi- geyomné sí:lung, aríg, abung, réngam ara:lo sí:sa:né Suren Dole:bí édém bulum airu:pé aipé mé:dagai. Jonai mo:tagdo Mising leke ni:tom, yírman-so:maném tadlang ka:la Suren Dole:bí édé ni:tomkídí:dém tíkumsula adgabla ménam agomém méngka. Méngkamí:démpé bí Oyan do:lu:dok Oiram Bori la: Gali do:lu:lok Madhob Pe:gu bínyikkolok Mibu a:bang, Leke ni:tom, Bangkí bangkíné Kaban, Moman ni:tom, do:yíngém bojéko tíkumsuka. Édémbulum bí 1964 dítagdo ‘Leke Ni:tom’ émna minnígla ni:tom potinpé la:lenka. ‘Leke Ni:tom’ potindé Suren Dole:ké adlenpo:nam potinai. Odok lédupé bí akodokké akopé do:yíng, gomyar, mé:tom potiném adlenka. Suren Dole:ké adnam potinkídí:dé– 1. Leke Ni:tom, 1964 2. Sí:sang Ajon, 1984 3. Ali-A:ye Lígang, 1985 4. Ni:tom Tu:li, 1987 5. Bogum Sí:lung Ara:dok Yumé Lolad, 1999 6. Bím Ríksudodok Gomug, 2004 7. Mibu A:bang, 2007 8. Kombong, 2009. Suren Dole:ké ‘Bogum Sí:lung Ara:dok Yumé Lolad’ émnam do:yardé Mising agomlok atpongarnam do:yaré. Suren Dole:bí do:sogémsin addungai. Bíkké ‘Mising Do:lung Ara:sém Kangkísang’ émnam 1957 dítagdok adnam do:sogdém yaru mola léngkannamém ka:la réngamé aipé mé:líg sunamai. Amme yogmola édé do:sogdé potinpé lentomang. Suren Dole:bí bík turdag takamdoi Mising agom, gomlab, dírbí, réngam pu:po-jarponam ma:nyíngém ma:la ardapé agerém gerdungai. Sí:sa:né ope:lok aíké réngam léga:pé, agom-dírbí léga:pé asinang oma:namém ka:la bí airu:pé mé:dírdungai. Bojéko Leke do:yíngém kinné tani:dé kélung-kéba:lo:sin aipé aré kané agomém lula réngamém mé:yum sumodungai. == Sinam == Aso: aso:pé Suren Dole:ké míjíng kinamé angkang. Émdogom bí bík otén ommang kídí:dém lubila, admola adnam agerém gerdungai. Mising agomlok do:yar atpongarné Suren Dole:bí 2018 dítagdok 25 Disembor longédo 88 dítag kopé turnam lédupé kangkanné mo:písém mépagla Ui amo:pé gíkangku. == Ka:yisunam == [[Category:Wp/mrg]] [[Category:Wp/mrg/Mising tani]] 18634xn8svsuvik7ujlkuvy13afjtq3 7254622 7254619 2026-07-18T06:48:04Z Jyotirekha Paw 2694573 7254622 wikitext text/x-wiki == Onam == 1930 dítagdok Agosto po:lodok annyiné Do:nyi longédo lekeké Murkongselek mo:légdok Dorkang do:lu:do Suren Dole:mé otagai. Bík abudok aminém Maguang Dole: odokké anédok aminém Yatér Dole: émtagai. Maguang Dole:ké aokídí:dok aminém Komison, Riu, Elison, Suren, Biren, Bhodro émtagai. Aya:la Suren Dole:mé Agoi, Aren émna gogdungai.<ref name=":1">{{Wp/mrg/Cite book|author=Dipok Kr. Dole:|title=MITPANLA:MA:NAM MISING TANI:|pages=91-93|publication-date=Disembor, 2020|publisher=Tani K. Publication|publication-place=|url=https://dipokkumardoley.in/Books/Mitpanlamanam%20Mising%20Tani.pdf?v=1781678014661}}</ref> == Ponam == Suren Dole:bí Koplong-Dorkang Pobug Pokodo ponamém poropka. 1942 dítagdo migomé tolígnam édé pokodo Dorkang, Boggo la: Koplong do:lu:dok poné ko:kang kídí:dé podungai. Édé pokodokké pobug ponamém pongabge:la bí 1947 dítag do Murkongselek Phektori M.E. Iskuldo ponamém poka. 1950 dítagdo Suren Dole:bí Ape: VI do:pé pí:sa:dodém botténé tarémo:toné tonna édé mo:tagdok do:lung, aríg, poko okum appíngém tonnyutto. Suren Dole:ké ponamé odogéi ríbbém bíntu:tonémpé ikang.<ref name=":1" /> == Migom ager gernam == 1950 dítagdok botténé tarémo:tondé aipé du:po-dunganné Dorkang, Koplong, Boggo do:lungkídí:dém tonnyutto. Édé do:lung kídí:dok tani:kídí:dé péya:pé gingko:la Tari: do:lu:do la: Yeklong Rayang do:lu:do gi:rasuka. Suren Dole:ké ané-abudé Yeklong Rayang do:lu:dokké 1953 dítagdo Bahir Jonai émko do:lu:do:pé ginga:la oddoi du:yarra dungkang. Ophisardé ka:sí:dungai. 1952 dítagdok 2 Phebuari: longédo Politikel Ophisar Mr. Jems Sahabbí Suren Dole:mé Ru:ying Sile: do:lu:dok du:né Pobug Pokodo poyirnépé agerém bika. Édé poyirkodo bí takpi:kopé poyirnépé inam lédupé bím Laika Pomua Pobug Poko odokké lédupé Murkongselek Pobug Pokodo:pé la:son suka. Poyirnépé ila du:do arangí:do Suren Dole:bí Titabor Besik Lowar Treining Sentarlokké poyirnélok poyirsunamém mé:po:pé pongapka. 1966 dítagdo kinamé a:la Suren Dole:bí migom agerém adíma:dapé topaksuka. Bíkké bíro Biren Dole:bí B.A.dém pokurge:la migom ager germa:pé aíké sa:ng arígém la:lenna Jonai mo:tagdok sa:ng aríg ipongarné aminém pangka.<ref name=":1" /> == Midang == Suren Dole:bí poyirnépé migom ager gerko Sile: do:lu:lok Soribala Pe:gumé 1954 dítagdo mida: mola langka. Bínyikké ommang kídí:dé Ononto, Horipriya, Bhulon, Mohesh la: Onulota bulu.<ref name=":1" /> == Gomlab ager gernam == Ajjoudokkébo gesi- geyomné sí:lung, aríg, abung, réngam ara:lo sí:sa:né Suren Dole:bí édém bulum airu:pé aipé mé:dagai. Jonai mo:tagdo Mising leke ni:tom, yírman-so:maném tadlang ka:la Suren Dole:bí édé ni:tomkídí:dém tíkumsula adgabla ménam agomém méngka. Méngkamí:démpé bí Oyan do:lu:dok Oiram Bori la: Gali do:lu:lok Madhob Pe:gu bínyikkolok Mibu a:bang, Leke ni:tom, Bangkí bangkíné Kaban, Moman ni:tom, do:yíngém bojéko tíkumsuka. Édémbulum bí 1964 dítagdo ‘Leke Ni:tom’ émna minnígla ni:tom potinpé la:lenka. ‘Leke Ni:tom’ potindé Suren Dole:ké adlenpo:nam potinai. Odok lédupé bí akodokké akopé do:yíng, gomyar, mé:tom potiném adlenka. Suren Dole:ké adnam potinkídí:dé– 1. Leke Ni:tom, 1964 2. Sí:sang Ajon, 1984 3. Ali-A:ye Lígang, 1985 4. Ni:tom Tu:li, 1987 5. Bogum Sí:lung Ara:dok Yumé Lolad, 1999 6. Bím Ríksudodok Gomug, 2004 7. Mibu A:bang, 2007 8. Kombong, 2009. Suren Dole:ké ‘Bogum Sí:lung Ara:dok Yumé Lolad’ émnam do:yardé Mising agomlok atpongarnam do:yaré. Suren Dole:bí do:sogémsin addungai. Bíkké ‘Mising Do:lung Ara:sém Kangkísang’ émnam 1957 dítagdok adnam do:sogdém yaru mola léngkannamém ka:la réngamé aipé mé:líg sunamai. Amme yogmola édé do:sogdé potinpé lentomang. Suren Dole:bí bík turdag takamdoi Mising agom, gomlab, dírbí, réngam pu:po-jarponam ma:nyíngém ma:la ardapé agerém gerdungai. Sí:sa:né ope:lok aíké réngam léga:pé, agom-dírbí léga:pé asinang oma:namém ka:la bí airu:pé mé:dírdungai. Bojéko Leke do:yíngém kinné tani:dé kélung-kéba:lo:sin aipé aré kané agomém lula réngamém mé:yum sumodungai.<ref name=":1" /> == Sinam == Aso: aso:pé Suren Dole:ké míjíng kinamé angkang. Émdogom bí bík otén ommang kídí:dém lubila, admola adnam agerém gerdungai. Mising agomlok do:yar atpongarné Suren Dole:bí 2018 dítagdok 25 Disembor longédo 88 dítag kopé turnam lédupé kangkanné mo:písém mépagla Ui amo:pé gíkangku. == Ka:yisunam == [[Category:Wp/mrg]] [[Category:Wp/mrg/Mising tani]] kwayirus9lgw4oa370lrfujxe6d6n04 7254623 7254622 2026-07-18T06:49:02Z Jyotirekha Paw 2694573 7254623 wikitext text/x-wiki == Onam == 1930 dítagdok Agosto po:lodok annyiné Do:nyi longédo lekeké Murkongselek mo:légdok Dorkang do:lu:do Suren Dole:mé otagai. Bík abudok aminém Maguang Dole: odokké anédok aminém Yatér Dole: émtagai. Maguang Dole:ké aokídí:dok aminém Komison, Riu, Elison, Suren, Biren, Bhodro émtagai. Aya:la Suren Dole:mé Agoi, Aren émna gogdungai.<ref name=":1">{{Wp/mrg/Cite book|author=Dipok Kr. Dole:|title=MITPANLA:MA:NAM MISING TANI:|pages=91-93|publication-date=Disembor, 2020|publisher=Tani K. Publication|publication-place=|url=https://dipokkumardoley.in/Books/Mitpanlamanam%20Mising%20Tani.pdf?v=1781678014661}}</ref> == Ponam == Suren Dole:bí Koplong-Dorkang Pobug Pokodo ponamém poropka. 1942 dítagdo migomé tolígnam édé pokodo Dorkang, Boggo la: Koplong do:lu:dok poné ko:kang kídí:dé podungai. Édé pokodokké pobug ponamém pongabge:la bí 1947 dítag do Murkongselek Phektori M.E. Iskuldo ponamém poka. 1950 dítagdo Suren Dole:bí Ape: VI do:pé pí:sa:dodém botténé tarémo:toné tonna édé mo:tagdok do:lung, aríg, poko okum appíngém tonnyutto. Suren Dole:ké ponamé odogéi ríbbém bíntu:tonémpé ikang.<ref name=":1" /> == Migom ager gernam == 1950 dítagdok botténé tarémo:tondé aipé du:po-dunganné Dorkang, Koplong, Boggo do:lungkídí:dém tonnyutto. Édé do:lung kídí:dok tani:kídí:dé péya:pé gingko:la Tari: do:lu:do la: Yeklong Rayang do:lu:do gi:rasuka. Suren Dole:ké ané-abudé Yeklong Rayang do:lu:dokké 1953 dítagdo Bahir Jonai émko do:lu:do:pé ginga:la oddoi du:yarra dungkang. Ophisardé ka:sí:dungai. 1952 dítagdok 2 Phebuari: longédo Politikel Ophisar Mr. Jems Sahabbí Suren Dole:mé Ru:ying Sile: do:lu:dok du:né Pobug Pokodo poyirnépé agerém bika. Édé poyirkodo bí takpi:kopé poyirnépé inam lédupé bím Laika Pomua Pobug Poko odokké lédupé Murkongselek Pobug Pokodo:pé la:son suka. Poyirnépé ila du:do arangí:do Suren Dole:bí Titabor Besik Lowar Treining Sentarlokké poyirnélok poyirsunamém mé:po:pé pongapka. 1966 dítagdo kinamé a:la Suren Dole:bí migom agerém adíma:dapé topaksuka. Bíkké bíro Biren Dole:bí B.A.dém pokurge:la migom ager germa:pé aíké sa:ng arígém la:lenna Jonai mo:tagdok sa:ng aríg ipongarné aminém pangka.<ref name=":1" /> == Midang == Suren Dole:bí poyirnépé migom ager gerko Sile: do:lu:lok Soribala Pe:gumé 1954 dítagdo mida: mola langka. Bínyikké ommang kídí:dé Ononto, Horipriya, Bhulon, Mohesh la: Onulota bulu.<ref name=":1" /> == Gomlab ager gernam == Ajjoudokkébo gesi- geyomné sí:lung, aríg, abung, réngam ara:lo sí:sa:né Suren Dole:bí édém bulum airu:pé aipé mé:dagai. Jonai mo:tagdo Mising leke ni:tom, yírman-so:maném tadlang ka:la Suren Dole:bí édé ni:tomkídí:dém tíkumsula adgabla ménam agomém méngka. Méngkamí:démpé bí Oyan do:lu:dok Oiram Bori la: Gali do:lu:lok Madhob Pe:gu bínyikkolok Mibu a:bang, Leke ni:tom, Bangkí bangkíné Kaban, Moman ni:tom, do:yíngém bojéko tíkumsuka. Édémbulum bí 1964 dítagdo ‘Leke Ni:tom’ émna minnígla ni:tom potinpé la:lenka. ‘Leke Ni:tom’ potindé Suren Dole:ké adlenpo:nam potinai. Odok lédupé bí akodokké akopé do:yíng, gomyar, mé:tom potiném adlenka. Suren Dole:ké adnam potinkídí:dé– 1. Leke Ni:tom, 1964 2. Sí:sang Ajon, 1984 3. Ali-A:ye Lígang, 1985 4. Ni:tom Tu:li, 1987 5. Bogum Sí:lung Ara:dok Yumé Lolad, 1999 6. Bím Ríksudodok Gomug, 2004 7. Mibu A:bang, 2007 8. Kombong, 2009. Suren Dole:ké ‘Bogum Sí:lung Ara:dok Yumé Lolad’ émnam do:yardé Mising agomlok atpongarnam do:yaré. Suren Dole:bí do:sogémsin addungai. Bíkké ‘Mising Do:lung Ara:sém Kangkísang’ émnam 1957 dítagdok adnam do:sogdém yaru mola léngkannamém ka:la réngamé aipé mé:líg sunamai. Amme yogmola édé do:sogdé potinpé lentomang. Suren Dole:bí bík turdag takamdoi Mising agom, gomlab, dírbí, réngam pu:po-jarponam ma:nyíngém ma:la ardapé agerém gerdungai. Sí:sa:né ope:lok aíké réngam léga:pé, agom-dírbí léga:pé asinang oma:namém ka:la bí airu:pé mé:dírdungai. Bojéko Leke do:yíngém kinné tani:dé kélung-kéba:lo:sin aipé aré kané agomém lula réngamém mé:yum sumodungai.<ref name=":1" /> == Sinam == Aso: aso:pé Suren Dole:ké míjíng kinamé angkang. Émdogom bí bík otén ommang kídí:dém lubila, admola adnam agerém gerdungai. Mising agomlok do:yar atpongarné Suren Dole:bí 2018 dítagdok 25 Disembor longédo 88 dítag kopé turnam lédupé kangkanné mo:písém mépagla Ui amo:pé gíkangku.<ref name=":1" /> == Ka:yisunam == [[Category:Wp/mrg]] [[Category:Wp/mrg/Mising tani]] 3odv08lfb56apjvyj0h31wsohzw1pei 7254624 7254623 2026-07-18T06:49:24Z Jyotirekha Paw 2694573 /* Ka:yisunam */ 7254624 wikitext text/x-wiki == Onam == 1930 dítagdok Agosto po:lodok annyiné Do:nyi longédo lekeké Murkongselek mo:légdok Dorkang do:lu:do Suren Dole:mé otagai. Bík abudok aminém Maguang Dole: odokké anédok aminém Yatér Dole: émtagai. Maguang Dole:ké aokídí:dok aminém Komison, Riu, Elison, Suren, Biren, Bhodro émtagai. Aya:la Suren Dole:mé Agoi, Aren émna gogdungai.<ref name=":1">{{Wp/mrg/Cite book|author=Dipok Kr. Dole:|title=MITPANLA:MA:NAM MISING TANI:|pages=91-93|publication-date=Disembor, 2020|publisher=Tani K. Publication|publication-place=|url=https://dipokkumardoley.in/Books/Mitpanlamanam%20Mising%20Tani.pdf?v=1781678014661}}</ref> == Ponam == Suren Dole:bí Koplong-Dorkang Pobug Pokodo ponamém poropka. 1942 dítagdo migomé tolígnam édé pokodo Dorkang, Boggo la: Koplong do:lu:dok poné ko:kang kídí:dé podungai. Édé pokodokké pobug ponamém pongabge:la bí 1947 dítag do Murkongselek Phektori M.E. Iskuldo ponamém poka. 1950 dítagdo Suren Dole:bí Ape: VI do:pé pí:sa:dodém botténé tarémo:toné tonna édé mo:tagdok do:lung, aríg, poko okum appíngém tonnyutto. Suren Dole:ké ponamé odogéi ríbbém bíntu:tonémpé ikang.<ref name=":1" /> == Migom ager gernam == 1950 dítagdok botténé tarémo:tondé aipé du:po-dunganné Dorkang, Koplong, Boggo do:lungkídí:dém tonnyutto. Édé do:lung kídí:dok tani:kídí:dé péya:pé gingko:la Tari: do:lu:do la: Yeklong Rayang do:lu:do gi:rasuka. Suren Dole:ké ané-abudé Yeklong Rayang do:lu:dokké 1953 dítagdo Bahir Jonai émko do:lu:do:pé ginga:la oddoi du:yarra dungkang. Ophisardé ka:sí:dungai. 1952 dítagdok 2 Phebuari: longédo Politikel Ophisar Mr. Jems Sahabbí Suren Dole:mé Ru:ying Sile: do:lu:dok du:né Pobug Pokodo poyirnépé agerém bika. Édé poyirkodo bí takpi:kopé poyirnépé inam lédupé bím Laika Pomua Pobug Poko odokké lédupé Murkongselek Pobug Pokodo:pé la:son suka. Poyirnépé ila du:do arangí:do Suren Dole:bí Titabor Besik Lowar Treining Sentarlokké poyirnélok poyirsunamém mé:po:pé pongapka. 1966 dítagdo kinamé a:la Suren Dole:bí migom agerém adíma:dapé topaksuka. Bíkké bíro Biren Dole:bí B.A.dém pokurge:la migom ager germa:pé aíké sa:ng arígém la:lenna Jonai mo:tagdok sa:ng aríg ipongarné aminém pangka.<ref name=":1" /> == Midang == Suren Dole:bí poyirnépé migom ager gerko Sile: do:lu:lok Soribala Pe:gumé 1954 dítagdo mida: mola langka. Bínyikké ommang kídí:dé Ononto, Horipriya, Bhulon, Mohesh la: Onulota bulu.<ref name=":1" /> == Gomlab ager gernam == Ajjoudokkébo gesi- geyomné sí:lung, aríg, abung, réngam ara:lo sí:sa:né Suren Dole:bí édém bulum airu:pé aipé mé:dagai. Jonai mo:tagdo Mising leke ni:tom, yírman-so:maném tadlang ka:la Suren Dole:bí édé ni:tomkídí:dém tíkumsula adgabla ménam agomém méngka. Méngkamí:démpé bí Oyan do:lu:dok Oiram Bori la: Gali do:lu:lok Madhob Pe:gu bínyikkolok Mibu a:bang, Leke ni:tom, Bangkí bangkíné Kaban, Moman ni:tom, do:yíngém bojéko tíkumsuka. Édémbulum bí 1964 dítagdo ‘Leke Ni:tom’ émna minnígla ni:tom potinpé la:lenka. ‘Leke Ni:tom’ potindé Suren Dole:ké adlenpo:nam potinai. Odok lédupé bí akodokké akopé do:yíng, gomyar, mé:tom potiném adlenka. Suren Dole:ké adnam potinkídí:dé– 1. Leke Ni:tom, 1964 2. Sí:sang Ajon, 1984 3. Ali-A:ye Lígang, 1985 4. Ni:tom Tu:li, 1987 5. Bogum Sí:lung Ara:dok Yumé Lolad, 1999 6. Bím Ríksudodok Gomug, 2004 7. Mibu A:bang, 2007 8. Kombong, 2009. Suren Dole:ké ‘Bogum Sí:lung Ara:dok Yumé Lolad’ émnam do:yardé Mising agomlok atpongarnam do:yaré. Suren Dole:bí do:sogémsin addungai. Bíkké ‘Mising Do:lung Ara:sém Kangkísang’ émnam 1957 dítagdok adnam do:sogdém yaru mola léngkannamém ka:la réngamé aipé mé:líg sunamai. Amme yogmola édé do:sogdé potinpé lentomang. Suren Dole:bí bík turdag takamdoi Mising agom, gomlab, dírbí, réngam pu:po-jarponam ma:nyíngém ma:la ardapé agerém gerdungai. Sí:sa:né ope:lok aíké réngam léga:pé, agom-dírbí léga:pé asinang oma:namém ka:la bí airu:pé mé:dírdungai. Bojéko Leke do:yíngém kinné tani:dé kélung-kéba:lo:sin aipé aré kané agomém lula réngamém mé:yum sumodungai.<ref name=":1" /> == Sinam == Aso: aso:pé Suren Dole:ké míjíng kinamé angkang. Émdogom bí bík otén ommang kídí:dém lubila, admola adnam agerém gerdungai. Mising agomlok do:yar atpongarné Suren Dole:bí 2018 dítagdok 25 Disembor longédo 88 dítag kopé turnam lédupé kangkanné mo:písém mépagla Ui amo:pé gíkangku.<ref name=":1" /> == Ka:yi:sunam == [[Category:Wp/mrg]] [[Category:Wp/mrg/Mising tani]] 2phmpz11yxodmm37mxrwb1u6wzi508g 10 3790792 7254467 7253494 2026-07-17T21:11:24Z 26agcp 2575807 7254467 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| style="border:1px; border: thin solid grey; background:#ffffff; float:right; width:22em; margin-right:0em; margin-left:3px; margin-bottom:3px;" |- | colspan=2; style="text-align:center; font-size: 125%; width:22em" | {{#if:{{{titulo|}}}|'''{{{titulo}}}'''<br>}} |- | colspan=2; style="text-align:center; font-size: 125%;" | {{#if:{{{arriba|}}}|'''{{{arriba}}}'''<br>}} {{#if:{{{subseccion|}}}|{{{subseccion}}}<br>}}{{#if:{{{subseccion2|}}}|{{{subseccion2}}}<br>}}{{#if:{{{subseccion3|}}}|{{{subseccion3}}}<br>}}{{#if:{{{subseccion4|}}}|{{{subseccion4}}}<br>}}{{#if:{{{arriba|{{{subseccion|}}}}}}|<hr>}} |- | style="text-align:center;" | {{{imagen|[[File:example.svg|100px]]}}}{{#if:{{{piedeimagen|}}}|<br>{{{piedeimagen|}}}}} | style="text-align:center;"| {{{imagen2|}}}{{#if:{{{piedeimagen2|}}}|<br>{{{piedeimagen2|}}}}} |- | colspan=2; style="text-align:center;" | {{{imagen3|}}}{{#if:{{{piedeimagen3|}}}|<br>{{{piedeimagen3|}}}}} |- | colspan=2; style="text-align:center;" |{{#if:{{{seccion1|}}}|<hr><strong>{{{seccion1|}}}</strong><br>{{{datos1|}}}}}{{#if:{{{etiqueta1|}}}|<hr>{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta1|}}}</strong> | {{{datos1|}}} }}}}{{#if:{{{seccion2|}}}|<strong><hr>{{{seccion2|}}}</strong><br>{{{datos2|}}}}}{{#if:{{{etiqueta2|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta2|}}}</strong> | {{{datos2|}}} }}}}{{#if:{{{seccion3|}}}|<strong><hr>{{{seccion3|}}}</strong><br>{{{datos3|}}}}}{{#if:{{{etiqueta3|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta3|}}}</strong> | {{{datos3|}}} }}}}{{#if:{{{seccion4|}}}|<strong><hr>{{{seccion4|}}}</strong><br>{{{datos4|}}}}}{{#if:{{{etiqueta4|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta4|}}}</strong> | {{{datos4|}}} }}}}{{#if:{{{seccion5|}}}|<strong><hr>{{{seccion5|}}}</strong><br>{{{datos5|}}}}}{{#if:{{{etiqueta5|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta5|}}}</strong> | {{{datos5|}}} }}}}{{#if:{{{seccion6|}}}|<strong><hr>{{{seccion6|}}}</strong><br>{{{datos6|}}}}}{{#if:{{{etiqueta6|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta6|}}}</strong> | {{{datos6|}}} }}}}{{#if:{{{seccion7|}}}|<strong><hr>{{{seccion7|}}}</strong><br>{{{datos7|}}}}}{{#if:{{{etiqueta7|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta7|}}}</strong> | {{{datos7|}}} }}}}{{#if:{{{seccion8|}}}|<strong><hr>{{{seccion8|}}}</strong><br>{{{datos8|}}}}}{{#if:{{{etiqueta8|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta8|}}}</strong> | {{{datos8|}}} }}}}{{#if:{{{seccion9|}}}|<strong><hr>{{{seccion9|}}}</strong><br>{{{datos9|}}}}}{{#if:{{{etiqueta9|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta9|}}}</strong> | {{{datos9|}}} }}}}{{#if:{{{seccion10|}}}|<strong><hr>{{{seccion10|}}}</strong><br>{{{datos10|}}}}}{{#if:{{{etiqueta10|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta10|}}}</strong> | {{{datos10|}}} }}}}{{#if:{{{seccion11|}}}|<strong><hr>{{{seccion11|}}}</strong><br>{{{datos11|}}}}}{{#if:{{{etiqueta11|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta11|}}}</strong> | {{{datos11|}}} }}}}{{#if:{{{seccion12|}}}|<strong><hr>{{{seccion12|}}}</strong><br>{{{datos12|}}}}}{{#if:{{{etiqueta12|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta12|}}}</strong> | {{{datos12|}}} }}}}{{#if:{{{seccion13|}}}|<strong><hr>{{{seccion13|}}}</strong><br>{{{datos13|}}}}}{{#if:{{{etiqueta13|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta13|}}}</strong> | {{{datos13|}}} }}}}{{#if:{{{seccion14|}}}|<strong><hr>{{{seccion14|}}}</strong><br>{{{datos14|}}}}}{{#if:{{{etiqueta14|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta14|}}}</strong> | {{{datos14|}}} }}}}{{#if:{{{seccion15|}}}|<strong>{{{seccion15|}}}</strong><br>{{{datos15|}}}}}{{#if:{{{etiqueta15|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta15|}}}</strong> | {{{datos15|}}} }}}}{{#if:{{{seccion16|}}}|<strong><hr>{{{seccion16|}}}</strong><br>{{{datos16|}}}}}{{#if:{{{etiqueta16|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta16|}}}</strong> | {{{datos16|}}} }}}}{{#if:{{{seccion17|}}}|<strong><hr>{{{seccion17|}}}</strong><br>{{{datos17|}}}}}{{#if:{{{etiqueta17|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta17|}}}</strong> | {{{datos17|}}} }}}}{{#if:{{{seccion18|}}}|<strong><hr>{{{seccion18|}}}</strong><br>{{{datos18|}}}}}{{#if:{{{etiqueta18|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta18|}}}</strong> | {{{datos18|}}} }}}}{{#if:{{{seccion19|}}}|<strong><hr>{{{seccion19|}}}</strong><br>{{{datos19|}}}}}{{#if:{{{etiqueta19|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta19|}}}</strong> | {{{datos19|}}} }}}}{{#if:{{{seccion20|}}}|<strong><hr>{{{seccion20|}}}</strong><br>{{{datos20|}}}}}{{#if:{{{etiqueta20|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta20|}}}</strong> | {{{datos20|}}} }}}}{{#if:{{{seccion21|}}}|<strong><hr>{{{seccion21|}}}</strong><br>{{{datos21|}}}}}{{#if:{{{etiqueta21|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta21|}}}</strong> | {{{datos21|}}} }}}}{{#if:{{{seccion22|}}}|<strong><hr>{{{seccion22|}}}</strong><br>{{{datos22|}}}}}{{#if:{{{etiqueta22|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta22|}}}</strong> | {{{datos22|}}} }}}}{{#if:{{{seccion23|}}}|<strong><hr>{{{seccion23|}}}</strong><br>{{{datos23|}}}}}{{#if:{{{etiqueta23|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta23|}}}</strong> | {{{datos23|}}} }}}}{{#if:{{{seccion24|}}}|<strong><hr>{{{seccion24|}}}</strong><br>{{{datos24|}}}}}{{#if:{{{etiqueta24|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta24|}}}</strong> | {{{datos24|}}} }}}}{{#if:{{{seccion25|}}}|<strong><hr>{{{seccion25|}}}</strong><br>{{{datos25|}}}}}{{#if:{{{etiqueta25|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta25|}}}</strong> | {{{datos25|}}} }}}}{{#if:{{{seccion26|}}}|<strong><hr>{{{seccion26|}}}</strong><br>{{{datos26|}}}}}{{#if:{{{etiqueta26|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta26|}}}</strong> | {{{datos26|}}} }}}}{{#if:{{{seccion27|}}}|<strong><hr>{{{seccion27|}}}</strong><br>{{{datos27|}}}}}{{#if:{{{etiqueta27|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta27|}}}</strong> | {{{datos27|}}} }}}}{{#if:{{{seccion28|}}}|<strong>{{{seccion28|}}}</strong><br>{{{datos28|}}}}}{{#if:{{{etiqueta28|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta28|}}}</strong> | {{{datos28|}}} }}}}{{#if:{{{seccion29|}}}|<strong><hr>{{{seccion29|}}}</strong><br>{{{datos29|}}}}}{{#if:{{{etiqueta29|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta29|}}}</strong> | {{{datos29|}}} }}}}{{#if:{{{seccion30|}}}|<strong><hr>{{{seccion30|}}}</strong><br>{{{datos30|}}}}}{{#if:{{{etiqueta30|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta30|}}}</strong> | {{{datos30|}}} }}}}{{#if:{{{seccion31|}}}|<strong><hr>{{{seccion31|}}}</strong><br>{{{datos31|}}}}}{{#if:{{{etiqueta31|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta31|}}}</strong> | {{{datos31|}}} }}}}{{#if:{{{seccion32|}}}|<strong><hr>{{{seccion32|}}}</strong><br>{{{datos32|}}}}}{{#if:{{{etiqueta32|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta32|}}}</strong> | {{{datos32|}}} }}}}{{#if:{{{seccion33|}}}|<strong><hr>{{{seccion33|}}}</strong><br>{{{datos33|}}}}}{{#if:{{{etiqueta33|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta33|}}}</strong> | {{{datos33|}}} }}}}{{#if:{{{seccion34|}}}|<strong><hr>{{{seccion34|}}}</strong><br>{{{datos34|}}}}}{{#if:{{{etiqueta34|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta34|}}}</strong> | {{{datos34|}}} }}}}{{#if:{{{seccion35|}}}|<strong><hr>{{{seccion35|}}}</strong><br>{{{datos35|}}}}}{{#if:{{{etiqueta35|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta35|}}}</strong> | {{{datos35|}}} }}}}{{#if:{{{seccion36|}}}|<strong><hr>{{{seccion36|}}}</strong><br>{{{datos36|}}}}}{{#if:{{{etiqueta36|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta36|}}}</strong> | {{{datos36|}}} }}}}{{#if:{{{seccion37|}}}|<strong><hr>{{{seccion37|}}}</strong><br>{{{datos37|}}}}}{{#if:{{{etiqueta37|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta37|}}}</strong> | {{{datos37|}}} }}}}{{#if:{{{seccion38|}}}|<strong><hr>{{{seccion38|}}}</strong><br>{{{datos38|}}}}}{{#if:{{{etiqueta38|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta38|}}}</strong> | {{{datos38|}}} }}}}{{#if:{{{seccion39|}}}|<strong><hr>{{{seccion39|}}}</strong><br>{{{datos39|}}}}}{{#if:{{{etiqueta39|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta39|}}}</strong> | {{{datos39|}}} }}}}{{#if:{{{seccion40|}}}|<strong><hr>{{{seccion40|}}}</strong><br>{{{datos40|}}}}}{{#if:{{{etiqueta40|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta40|}}}</strong> | {{{datos40|}}} }}}}{{#if:{{{seccion41|}}}|<strong><hr>{{{seccion41|}}}</strong><br>{{{datos41|}}}}}{{#if:{{{etiqueta41|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta41|}}}</strong> | {{{datos41|}}} }}}}{{#if:{{{seccion42|}}}|<strong><hr>{{{seccion42|}}}</strong><br>{{{datos42|}}}}}{{#if:{{{etiqueta42|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta42|}}}</strong> | {{{datos42|}}} }}}}{{#if:{{{seccion43|}}}|<strong><hr>{{{seccion43|}}}</strong><br>{{{datos43|}}}}}{{#if:{{{etiqueta43|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta43|}}}</strong> | {{{datos43|}}} }}}}{{#if:{{{seccion44|}}}|<strong><hr>{{{seccion44|}}}</strong><br>{{{datos44|}}}}}{{#if:{{{etiqueta44|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta44|}}}</strong> | {{{datos44|}}} }}}}{{#if:{{{seccion45|}}}|<strong><hr>{{{seccion45|}}}</strong><br>{{{datos45|}}}}}{{#if:{{{etiqueta45|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta45|}}}</strong> | {{{datos45|}}} }}}}{{#if:{{{seccion46|}}}|<strong><hr>{{{seccion46|}}}</strong><br>{{{datos46|}}}}}{{#if:{{{etiqueta46|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta46|}}}</strong> | {{{datos46|}}} }}}}{{#if:{{{seccion47|}}}|<strong><hr>{{{seccion47|}}}</strong><br>{{{datos47|}}}}}{{#if:{{{etiqueta47|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta47|}}}</strong> | {{{datos47|}}} }}}}{{#if:{{{seccion48|}}}|<strong><hr>{{{seccion48|}}}</strong><br>{{{datos48|}}}}}{{#if:{{{etiqueta48|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta48|}}}</strong> | {{{datos48|}}} }}}}{{#if:{{{seccion49|}}}|<strong><hr>{{{seccion49|}}}</strong><br>{{{datos49|}}}}}{{#if:{{{etiqueta49|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta49|}}}</strong> | {{{datos49|}}} }}}}{{#if:{{{seccion50|}}}|<strong><hr>{{{seccion50|}}}</strong><br>{{{datos50|}}}}}{{#if:{{{etiqueta50|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta50|}}}</strong> | {{{datos50|}}} }}}}{{#if:{{{seccion51|}}}|<strong><hr>{{{seccion51|}}}</strong><br>{{{datos51|}}}}}{{#if:{{{etiqueta51|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta51|}}}</strong> | {{{datos51|}}} }}}}{{#if:{{{seccion52|}}}|<strong><hr>{{{seccion52|}}}</strong><br>{{{datos52|}}}}}{{#if:{{{etiqueta52|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta52|}}}</strong> | {{{datos52|}}} }}}}{{#if:{{{seccion53|}}}|<strong><hr>{{{seccion53|}}}</strong><br>{{{datos53|}}}}}{{#if:{{{etiqueta53|}}}|{{Wp/yua/Infobox/table | <strong>{{{etiqueta53|}}}</strong> | {{{datos53|}}} }}}}{{#if:{{{abajo|}}}|<hr>{{{abajo|}}}}} |}</includeonly><noinclude> {{Wp/yua/Documentación}} {{INTERWIKI|Q5626735}} <templatedata> { "params": { "titulo": {}, "arriba": {}, "subseccion": {}, "subseccion2": {}, "subseccion3": {}, "subseccion4": {}, "imagen": {}, "piedeimagen": {}, "imagen2": {}, "piedeimagen2": {}, "imagen3": {}, "piedeimagen3": {}, "seccion1": {}, "datos1": {}, "etiqueta1": {}, "seccion2": {}, "datos2": {}, "etiqueta2": {}, "seccion3": {}, "datos3": {}, "etiqueta3": {}, "seccion4": {}, "datos4": {}, "etiqueta4": {}, "seccion5": {}, "datos5": {}, "etiqueta5": {}, "seccion6": {}, "datos6": {}, "etiqueta6": {}, "seccion7": {}, "datos7": {}, "etiqueta7": {}, "seccion8": {}, "datos8": {}, "etiqueta8": {}, "seccion9": {}, "datos9": {}, "etiqueta9": {}, "seccion10": {}, "datos10": {}, "etiqueta10": {}, "seccion11": {}, "datos11": {}, "etiqueta11": {}, "seccion12": {}, "datos12": {}, "etiqueta12": {}, "seccion13": {}, "datos13": {}, "etiqueta13": {}, "seccion14": {}, "datos14": {}, "etiqueta14": {}, "seccion15": {}, "datos15": {}, "etiqueta15": {}, "seccion16": {}, "datos16": {}, "etiqueta16": {}, "seccion17": {}, "datos17": {}, "etiqueta17": {}, "seccion18": {}, "datos18": {}, "etiqueta18": {}, "seccion19": {}, "datos19": {}, "etiqueta19": {}, "seccion20": {}, "datos20": {}, "etiqueta20": {}, "seccion21": {}, "datos21": {}, "etiqueta21": {}, "seccion22": {}, "datos22": {}, "etiqueta22": {}, "seccion23": {}, "datos23": {}, "etiqueta23": {}, "seccion24": {}, "datos24": {}, "etiqueta24": {}, "seccion25": {}, "datos25": {}, "etiqueta25": {}, "seccion26": {}, "datos26": {}, "etiqueta26": {}, "seccion27": {}, "datos27": {}, "etiqueta27": {}, "seccion28": {}, "datos28": {}, "etiqueta28": {}, "seccion29": {}, "datos29": {}, "etiqueta29": {}, "seccion30": {}, "datos30": {}, "etiqueta30": {}, "seccion31": {}, "datos31": {}, "etiqueta31": {}, "seccion32": {}, "datos32": {}, "etiqueta32": {}, "seccion33": {}, "datos33": {}, "etiqueta33": {}, "seccion34": {}, "datos34": {}, "etiqueta34": {}, "seccion35": {}, "datos35": {}, "etiqueta35": {}, "seccion36": {}, "datos36": {}, "etiqueta36": {}, "seccion37": {}, "datos37": {}, "etiqueta37": {}, "seccion38": {}, "datos38": {}, "etiqueta38": {}, "seccion39": {}, "datos39": {}, "etiqueta39": {}, "seccion40": {}, "datos40": {}, "etiqueta40": {}, "seccion41": {}, "datos41": {}, "etiqueta41": {}, "seccion42": {}, "datos42": {}, "etiqueta42": {}, "seccion43": {}, "datos43": {}, "etiqueta43": {}, "seccion44": {}, "datos44": {}, "etiqueta44": {}, "seccion45": {}, "datos45": {}, "etiqueta45": {}, "seccion46": {}, "datos46": {}, "etiqueta46": {}, "seccion47": {}, "datos47": {}, "etiqueta47": {}, "seccion48": {}, "datos48": {}, "etiqueta48": {}, "seccion49": {}, "datos49": {}, "etiqueta49": {}, "seccion50": {}, "datos50": {}, "etiqueta50": {}, "seccion51": {}, "datos51": {}, "etiqueta51": {}, "seccion52": {}, "datos52": {}, "etiqueta52": {}, "seccion53": {}, "datos53": {}, "etiqueta53": {}, "abajo": {} }, "format": "block" } </templatedata> </noinclude> h91yjf4n3nxdag9yijjszj59fgsf50w 0 3791072 7254179 7254039 2026-07-17T15:21:01Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q140167514]] 7254179 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q140167514}} Jonard Asiimwe Akiiki n'omunyayuganda ingyiniya kandi omunyabyabutegyeki obwahati orikuheereza nka minisita wa Yuganda omu ofiisi y'omwebembezi w'eihanga orikujunanizibwa ahabya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura, owaatooranwa omu kwezi kwakataano 2026. Atwire naaheereza nka mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya National Resistance Movement (NRM) omu rurembo Hoima hamwe n'omuhwezi wa mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda. Niwe mukuru w'ekitongore ekya Jonard Conglomorate Investments Limited. Asiimwe aine diguri ya kabiri omu by'amajuta na gaasi hamwe na diguri ya kabiri omu by'okureeberera purogyekiti kuruga omu Yunivasite ya Liverpool kuruga omu 2022. Okwongyera ahari ekyo, atwire naaheereza nka mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu rurembo rwa Hoima hamwe n'omuhwezi wa mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda. == Ebyafaayo bye == Asiimwe akakurira omu Uganda kandi yaaza omu Uganda Martyrs High School (Rubaga) omuri Kampala. Akaheebwa omwanya omu Busitema University’s Bachelor of Science in Mining Engineering program omuri 2012. Bwanyima akakora emishomo y’okweyongyera: Executive Master’s degree in Oil & Gas Governance and Management kuruga 2019 kuhisya 2022 hamwe na Master’s in Project Management kuruga omu University of Liverpool.[1][2] == Omurimo gw'obwa inginiya == Asiimwe akatandika nk'omukozi w'enteekateeka z'ebizimbe omu kampuni nka Mota-Engil Uganda (okwombeka), Optima Mines (okutimba eby'obugaiga bw'omu itaka) hamwe na Q3 Energy (okukora eby'obugaiga bw'omu itaka).[3] Bwanyima akahinduka mukuru w'ekitongore ekya Jonard Conglomerate Investments Ltd, ekitongore ky'eka ye ekirikukora bizinesi, kandi akaba ayejumbire omu purogyekitiinisa ezirikukorwa omu kicweka kya Albertine Graben, omu kutebeekanisa ekirombe kya Tilenga omuri Buliisa, hamwe n'omu kutebeekanisa purogyekitiinisa y'ekishaayi ky'enyonyi ekya Kabaale omuri Hoima.[4] Ekigombe kye nikimanywa omu Uganda Premier League hamwe na FUFA Women Super League, nk'oku kitungire orusa rw'okushagika Kitara FC, Mbale Heroes FC na Kampala Queens FC kuruga 2023.[5][6][7] Omu 2014 akaba ari omwe aha batandikireho ekitongore kya Institute of Mining, Metallurgical and Petroleum Engineers (IMMPE) Uganda. Atwire naaheereza nk'omukuru w'ekibiina kya National Society of Mining Engineers, Uganda kuruga 2016. Akatandikaho n'ekitongore ky'eminyeeto ekirikureetaho entunguuka ekya Jonard Development Foundation.[4] == Eby'obutegyeki == Asiimwe n'omwebembezi w'ekibiina kya National Resistance Movement (NRM), ekibiina ekiri omu butegyeki omu Uganda. Akaheereza nka mukuru w'entebe ya NRM omuri Hoima City kandi niwe yaakwatsire bendera y'ekibiina omu ishengyero omuri Hoima East City Division ahagati ya 2021 na 2026. Omuri 2025 akakora ehururu y'okuronda omuhwezi wa mukuru w'entebe ya NRM omuri Western Uganda kandi yaasingura owaabaire ari omu ntebe, State Minister for ICT, Dr Chris Baryomunsi.[8] Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Purezidenti Yoweri Museveni akatoorana Eng. Jonard Asiimwe kuza omu Kabineti. Akarahizibwa nka minisita omu ofiisi ya Purezidenti, orikujunanizibwa ahabya sayansi, tekinorogiya hamwe n'okujumbura, arikusikira Dr. Monica Musenero.[9[10] == Reeba na == * Silver Mugisha * John Nasasira * Godliver Businge * Lillian Nakate == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q140167514}} 5mvagovixiughama9c8s1r42uczhzg9 7254308 7254179 2026-07-17T18:17:14Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254308 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q140167514}} '''Jonard Asiimwe Akiiki''' n'omunyayuganda ingyiniya kandi omunyabyabutegyeki obwahati orikuheereza nka minisita wa Yuganda omu ofiisi y'omwebembezi w'eihanga orikujunanizibwa ahabya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura, owaatooranwa omu kwezi kwakataano 2026. Atwire naaheereza nka mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya National Resistance Movement (NRM) omu rurembo Hoima hamwe n'omuhwezi wa mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda. Niwe mukuru w'ekitongore ekya Jonard Conglomorate Investments Limited. Asiimwe aine diguri ya kabiri omu by'amajuta na gaasi hamwe na diguri ya kabiri omu by'okureeberera purogyekiti kuruga omu Yunivasite ya Liverpool kuruga omu 2022. Okwongyera ahari ekyo, atwire naaheereza nka mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu rurembo rwa Hoima hamwe n'omuhwezi wa mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda. == Ebyafaayo bye == Asiimwe akakurira omu Uganda kandi yaaza omu Uganda Martyrs High School (Rubaga) omuri Kampala. Akaheebwa omwanya omu Busitema University’s Bachelor of Science in Mining Engineering program omuri 2012. Bwanyima akakora emishomo y’okweyongyera: Executive Master’s degree in Oil & Gas Governance and Management kuruga 2019 kuhisya 2022 hamwe na Master’s in Project Management kuruga omu University of Liverpool.[1][2]<ref>Brian, Musaasizi (2025-03-07). [https://redpepper.co.ug/what-you-need-to-know-about-eng-jonard-asiimwe-aspiring-nrm-vice-chairperson-western-uganda/140915/ "What you need to know about Eng. Jonard Asiimwe, aspiring NRM Vice Chairperson Western Uganda"]. ONLINE. Retrieved 2026-06-20.</ref> == Omurimo gw'obwa inginiya == Asiimwe akatandika nk'omukozi w'enteekateeka z'ebizimbe omu kampuni nka Mota-Engil Uganda (okwombeka), Optima Mines (okutimba eby'obugaiga bw'omu itaka) hamwe na Q3 Energy (okukora eby'obugaiga bw'omu itaka).[3] Bwanyima akahinduka mukuru w'ekitongore ekya Jonard Conglomerate Investments Ltd, ekitongore ky'eka ye ekirikukora bizinesi, kandi akaba ayejumbire omu purogyekitiinisa ezirikukorwa omu kicweka kya Albertine Graben, omu kutebeekanisa ekirombe kya Tilenga omuri Buliisa, hamwe n'omu kutebeekanisa purogyekitiinisa y'ekishaayi ky'enyonyi ekya Kabaale omuri Hoima.[4] Ekigombe kye nikimanywa omu Uganda Premier League hamwe na FUFA Women Super League, nk'oku kitungire orusa rw'okushagika Kitara FC, Mbale Heroes FC na Kampala Queens FC kuruga 2023.[5][6][7] Omu 2014 akaba ari omwe aha batandikireho ekitongore kya Institute of Mining, Metallurgical and Petroleum Engineers (IMMPE) Uganda. Atwire naaheereza nk'omukuru w'ekibiina kya National Society of Mining Engineers, Uganda kuruga 2016. Akatandikaho n'ekitongore ky'eminyeeto ekirikureetaho entunguuka ekya Jonard Development Foundation.[4] == Eby'obutegyeki == Asiimwe n'omwebembezi w'ekibiina kya National Resistance Movement (NRM), ekibiina ekiri omu butegyeki omu Uganda. Akaheereza nka mukuru w'entebe ya NRM omuri Hoima City kandi niwe yaakwatsire bendera y'ekibiina omu ishengyero omuri Hoima East City Division ahagati ya 2021 na 2026. Omuri 2025 akakora ehururu y'okuronda omuhwezi wa mukuru w'entebe ya NRM omuri Western Uganda kandi yaasingura owaabaire ari omu ntebe, State Minister for ICT, Dr Chris Baryomunsi.[8] Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Purezidenti Yoweri Museveni akatoorana Eng. Jonard Asiimwe kuza omu Kabineti. Akarahizibwa nka minisita omu ofiisi ya Purezidenti, orikujunanizibwa ahabya sayansi, tekinorogiya hamwe n'okujumbura, arikusikira Dr. Monica Musenero.[9[10] == Reeba na == * Silver Mugisha * John Nasasira * Godliver Businge * Lillian Nakate == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q140167514}} i11oun772gv41fv4zzhjevas1rmg626 7254309 7254308 2026-07-17T18:18:46Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Ebyafaayo bye */ 7254309 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q140167514}} '''Jonard Asiimwe Akiiki''' n'omunyayuganda ingyiniya kandi omunyabyabutegyeki obwahati orikuheereza nka minisita wa Yuganda omu ofiisi y'omwebembezi w'eihanga orikujunanizibwa ahabya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura, owaatooranwa omu kwezi kwakataano 2026. Atwire naaheereza nka mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya National Resistance Movement (NRM) omu rurembo Hoima hamwe n'omuhwezi wa mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda. Niwe mukuru w'ekitongore ekya Jonard Conglomorate Investments Limited. Asiimwe aine diguri ya kabiri omu by'amajuta na gaasi hamwe na diguri ya kabiri omu by'okureeberera purogyekiti kuruga omu Yunivasite ya Liverpool kuruga omu 2022. Okwongyera ahari ekyo, atwire naaheereza nka mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu rurembo rwa Hoima hamwe n'omuhwezi wa mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda. == Ebyafaayo bye == Asiimwe akakurira omu Uganda kandi yaaza omu Uganda Martyrs High School (Rubaga) omuri Kampala. Akaheebwa omwanya omu Busitema University’s Bachelor of Science in Mining Engineering program omuri 2012. Bwanyima akakora emishomo y’okweyongyera: Executive Master’s degree in Oil & Gas Governance and Management kuruga 2019 kuhisya 2022 hamwe na Master’s in Project Management kuruga omu University of Liverpool.<ref>Brian, Musaasizi (2025-03-07). [https://redpepper.co.ug/what-you-need-to-know-about-eng-jonard-asiimwe-aspiring-nrm-vice-chairperson-western-uganda/140915/ "What you need to know about Eng. Jonard Asiimwe, aspiring NRM Vice Chairperson Western Uganda"]. ONLINE. Retrieved 2026-06-20.</ref><ref>Asiteza, Remmy (2025-06-07). [https://dailyexpress.co.ug/2025/06/07/eng-jonard-asiimwe-joins-nrm-cec-race-vows-to-champion-mindset-change-and-policy-discipline/ "Eng Jonard Asiimwe joins NRM CEC race, vows to champion mindset change and policy discipline."] Daily Express. Retrieved 2026-06-10.</ref> == Omurimo gw'obwa inginiya == Asiimwe akatandika nk'omukozi w'enteekateeka z'ebizimbe omu kampuni nka Mota-Engil Uganda (okwombeka), Optima Mines (okutimba eby'obugaiga bw'omu itaka) hamwe na Q3 Energy (okukora eby'obugaiga bw'omu itaka).[3] Bwanyima akahinduka mukuru w'ekitongore ekya Jonard Conglomerate Investments Ltd, ekitongore ky'eka ye ekirikukora bizinesi, kandi akaba ayejumbire omu purogyekitiinisa ezirikukorwa omu kicweka kya Albertine Graben, omu kutebeekanisa ekirombe kya Tilenga omuri Buliisa, hamwe n'omu kutebeekanisa purogyekitiinisa y'ekishaayi ky'enyonyi ekya Kabaale omuri Hoima.[4] Ekigombe kye nikimanywa omu Uganda Premier League hamwe na FUFA Women Super League, nk'oku kitungire orusa rw'okushagika Kitara FC, Mbale Heroes FC na Kampala Queens FC kuruga 2023.[5][6][7] Omu 2014 akaba ari omwe aha batandikireho ekitongore kya Institute of Mining, Metallurgical and Petroleum Engineers (IMMPE) Uganda. Atwire naaheereza nk'omukuru w'ekibiina kya National Society of Mining Engineers, Uganda kuruga 2016. Akatandikaho n'ekitongore ky'eminyeeto ekirikureetaho entunguuka ekya Jonard Development Foundation.[4] == Eby'obutegyeki == Asiimwe n'omwebembezi w'ekibiina kya National Resistance Movement (NRM), ekibiina ekiri omu butegyeki omu Uganda. Akaheereza nka mukuru w'entebe ya NRM omuri Hoima City kandi niwe yaakwatsire bendera y'ekibiina omu ishengyero omuri Hoima East City Division ahagati ya 2021 na 2026. Omuri 2025 akakora ehururu y'okuronda omuhwezi wa mukuru w'entebe ya NRM omuri Western Uganda kandi yaasingura owaabaire ari omu ntebe, State Minister for ICT, Dr Chris Baryomunsi.[8] Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Purezidenti Yoweri Museveni akatoorana Eng. Jonard Asiimwe kuza omu Kabineti. Akarahizibwa nka minisita omu ofiisi ya Purezidenti, orikujunanizibwa ahabya sayansi, tekinorogiya hamwe n'okujumbura, arikusikira Dr. Monica Musenero.[9[10] == Reeba na == * Silver Mugisha * John Nasasira * Godliver Businge * Lillian Nakate == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q140167514}} k306pv0lsci534r6v3w4hid8rn9kyjm 7254310 7254309 2026-07-17T18:20:23Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Omurimo gw'obwa inginiya */ 7254310 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q140167514}} '''Jonard Asiimwe Akiiki''' n'omunyayuganda ingyiniya kandi omunyabyabutegyeki obwahati orikuheereza nka minisita wa Yuganda omu ofiisi y'omwebembezi w'eihanga orikujunanizibwa ahabya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura, owaatooranwa omu kwezi kwakataano 2026. Atwire naaheereza nka mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya National Resistance Movement (NRM) omu rurembo Hoima hamwe n'omuhwezi wa mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda. Niwe mukuru w'ekitongore ekya Jonard Conglomorate Investments Limited. Asiimwe aine diguri ya kabiri omu by'amajuta na gaasi hamwe na diguri ya kabiri omu by'okureeberera purogyekiti kuruga omu Yunivasite ya Liverpool kuruga omu 2022. Okwongyera ahari ekyo, atwire naaheereza nka mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu rurembo rwa Hoima hamwe n'omuhwezi wa mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda. == Ebyafaayo bye == Asiimwe akakurira omu Uganda kandi yaaza omu Uganda Martyrs High School (Rubaga) omuri Kampala. Akaheebwa omwanya omu Busitema University’s Bachelor of Science in Mining Engineering program omuri 2012. Bwanyima akakora emishomo y’okweyongyera: Executive Master’s degree in Oil & Gas Governance and Management kuruga 2019 kuhisya 2022 hamwe na Master’s in Project Management kuruga omu University of Liverpool.<ref>Brian, Musaasizi (2025-03-07). [https://redpepper.co.ug/what-you-need-to-know-about-eng-jonard-asiimwe-aspiring-nrm-vice-chairperson-western-uganda/140915/ "What you need to know about Eng. Jonard Asiimwe, aspiring NRM Vice Chairperson Western Uganda"]. ONLINE. Retrieved 2026-06-20.</ref><ref>Asiteza, Remmy (2025-06-07). [https://dailyexpress.co.ug/2025/06/07/eng-jonard-asiimwe-joins-nrm-cec-race-vows-to-champion-mindset-change-and-policy-discipline/ "Eng Jonard Asiimwe joins NRM CEC race, vows to champion mindset change and policy discipline."] Daily Express. Retrieved 2026-06-10.</ref> == Omurimo gw'obwa inginiya == Asiimwe akatandika nk'omukozi w'enteekateeka z'ebizimbe omu kampuni nka Mota-Engil Uganda (okwombeka), Optima Mines (okutimba eby'obugaiga bw'omu itaka) hamwe na Q3 Energy (okukora eby'obugaiga bw'omu itaka).<ref>Times, The Ankole (2025-06-07). [https://ankoletimes.co.ug/focus-on-2026/the-technocrat-candidate-jonard-asiimwe-eyes-nrm-vice-chairman-for-western-uganda/ "The Technocrat Candidate: Jonard Asiimwe Eyes NRM Vice Chairman for Western Uganda"]. The Ankole Times. Retrieved 2026-06-27.</ref> Bwanyima akahinduka mukuru w'ekitongore ekya Jonard Conglomerate Investments Ltd, ekitongore ky'eka ye ekirikukora bizinesi, kandi akaba ayejumbire omu purogyekitiinisa ezirikukorwa omu kicweka kya Albertine Graben, omu kutebeekanisa ekirombe kya Tilenga omuri Buliisa, hamwe n'omu kutebeekanisa purogyekitiinisa y'ekishaayi ky'enyonyi ekya Kabaale omuri Hoima.[4] Ekigombe kye nikimanywa omu Uganda Premier League hamwe na FUFA Women Super League, nk'oku kitungire orusa rw'okushagika Kitara FC, Mbale Heroes FC na Kampala Queens FC kuruga 2023.[5][6][7] Omu 2014 akaba ari omwe aha batandikireho ekitongore kya Institute of Mining, Metallurgical and Petroleum Engineers (IMMPE) Uganda. Atwire naaheereza nk'omukuru w'ekibiina kya National Society of Mining Engineers, Uganda kuruga 2016. Akatandikaho n'ekitongore ky'eminyeeto ekirikureetaho entunguuka ekya Jonard Development Foundation.[4] == Eby'obutegyeki == Asiimwe n'omwebembezi w'ekibiina kya National Resistance Movement (NRM), ekibiina ekiri omu butegyeki omu Uganda. Akaheereza nka mukuru w'entebe ya NRM omuri Hoima City kandi niwe yaakwatsire bendera y'ekibiina omu ishengyero omuri Hoima East City Division ahagati ya 2021 na 2026. Omuri 2025 akakora ehururu y'okuronda omuhwezi wa mukuru w'entebe ya NRM omuri Western Uganda kandi yaasingura owaabaire ari omu ntebe, State Minister for ICT, Dr Chris Baryomunsi.[8] Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Purezidenti Yoweri Museveni akatoorana Eng. Jonard Asiimwe kuza omu Kabineti. Akarahizibwa nka minisita omu ofiisi ya Purezidenti, orikujunanizibwa ahabya sayansi, tekinorogiya hamwe n'okujumbura, arikusikira Dr. Monica Musenero.[9[10] == Reeba na == * Silver Mugisha * John Nasasira * Godliver Businge * Lillian Nakate == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q140167514}} ayiaon124b25cvypmf2hmdfhn7iiex0 7254311 7254310 2026-07-17T18:21:07Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Omurimo gw'obwa inginiya */ 7254311 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q140167514}} '''Jonard Asiimwe Akiiki''' n'omunyayuganda ingyiniya kandi omunyabyabutegyeki obwahati orikuheereza nka minisita wa Yuganda omu ofiisi y'omwebembezi w'eihanga orikujunanizibwa ahabya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura, owaatooranwa omu kwezi kwakataano 2026. Atwire naaheereza nka mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya National Resistance Movement (NRM) omu rurembo Hoima hamwe n'omuhwezi wa mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda. Niwe mukuru w'ekitongore ekya Jonard Conglomorate Investments Limited. Asiimwe aine diguri ya kabiri omu by'amajuta na gaasi hamwe na diguri ya kabiri omu by'okureeberera purogyekiti kuruga omu Yunivasite ya Liverpool kuruga omu 2022. Okwongyera ahari ekyo, atwire naaheereza nka mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu rurembo rwa Hoima hamwe n'omuhwezi wa mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda. == Ebyafaayo bye == Asiimwe akakurira omu Uganda kandi yaaza omu Uganda Martyrs High School (Rubaga) omuri Kampala. Akaheebwa omwanya omu Busitema University’s Bachelor of Science in Mining Engineering program omuri 2012. Bwanyima akakora emishomo y’okweyongyera: Executive Master’s degree in Oil & Gas Governance and Management kuruga 2019 kuhisya 2022 hamwe na Master’s in Project Management kuruga omu University of Liverpool.<ref>Brian, Musaasizi (2025-03-07). [https://redpepper.co.ug/what-you-need-to-know-about-eng-jonard-asiimwe-aspiring-nrm-vice-chairperson-western-uganda/140915/ "What you need to know about Eng. Jonard Asiimwe, aspiring NRM Vice Chairperson Western Uganda"]. ONLINE. Retrieved 2026-06-20.</ref><ref>Asiteza, Remmy (2025-06-07). [https://dailyexpress.co.ug/2025/06/07/eng-jonard-asiimwe-joins-nrm-cec-race-vows-to-champion-mindset-change-and-policy-discipline/ "Eng Jonard Asiimwe joins NRM CEC race, vows to champion mindset change and policy discipline."] Daily Express. Retrieved 2026-06-10.</ref> == Omurimo gw'obwa inginiya == Asiimwe akatandika nk'omukozi w'enteekateeka z'ebizimbe omu kampuni nka Mota-Engil Uganda (okwombeka), Optima Mines (okutimba eby'obugaiga bw'omu itaka) hamwe na Q3 Energy (okukora eby'obugaiga bw'omu itaka).<ref>Times, The Ankole (2025-06-07). [https://ankoletimes.co.ug/focus-on-2026/the-technocrat-candidate-jonard-asiimwe-eyes-nrm-vice-chairman-for-western-uganda/ "The Technocrat Candidate: Jonard Asiimwe Eyes NRM Vice Chairman for Western Uganda"]. The Ankole Times. Retrieved 2026-06-27.</ref> Bwanyima akahinduka mukuru w'ekitongore ekya Jonard Conglomerate Investments Ltd, ekitongore ky'eka ye ekirikukora bizinesi, kandi akaba ayejumbire omu purogyekitiinisa ezirikukorwa omu kicweka kya Albertine Graben, omu kutebeekanisa ekirombe kya Tilenga omuri Buliisa, hamwe n'omu kutebeekanisa purogyekitiinisa y'ekishaayi ky'enyonyi ekya Kabaale omuri Hoima.<ref>Asiteza, Remmy (2025-06-07). [https://dailyexpress.co.ug/2025/06/07/eng-jonard-asiimwe-joins-nrm-cec-race-vows-to-champion-mindset-change-and-policy-discipline/ "Eng Jonard Asiimwe joins NRM CEC race, vows to champion mindset change and policy discipline"]. Daily Express. Retrieved 2026-06-27.</ref> Ekigombe kye nikimanywa omu Uganda Premier League hamwe na FUFA Women Super League, nk'oku kitungire orusa rw'okushagika Kitara FC, Mbale Heroes FC na Kampala Queens FC kuruga 2023.[5][6][7] Omu 2014 akaba ari omwe aha batandikireho ekitongore kya Institute of Mining, Metallurgical and Petroleum Engineers (IMMPE) Uganda. Atwire naaheereza nk'omukuru w'ekibiina kya National Society of Mining Engineers, Uganda kuruga 2016. Akatandikaho n'ekitongore ky'eminyeeto ekirikureetaho entunguuka ekya Jonard Development Foundation.[4] == Eby'obutegyeki == Asiimwe n'omwebembezi w'ekibiina kya National Resistance Movement (NRM), ekibiina ekiri omu butegyeki omu Uganda. Akaheereza nka mukuru w'entebe ya NRM omuri Hoima City kandi niwe yaakwatsire bendera y'ekibiina omu ishengyero omuri Hoima East City Division ahagati ya 2021 na 2026. Omuri 2025 akakora ehururu y'okuronda omuhwezi wa mukuru w'entebe ya NRM omuri Western Uganda kandi yaasingura owaabaire ari omu ntebe, State Minister for ICT, Dr Chris Baryomunsi.[8] Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Purezidenti Yoweri Museveni akatoorana Eng. Jonard Asiimwe kuza omu Kabineti. Akarahizibwa nka minisita omu ofiisi ya Purezidenti, orikujunanizibwa ahabya sayansi, tekinorogiya hamwe n'okujumbura, arikusikira Dr. Monica Musenero.[9[10] == Reeba na == * Silver Mugisha * John Nasasira * Godliver Businge * Lillian Nakate == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q140167514}} s5kar712zg1r7efzwvjg4i941h20726 7254313 7254311 2026-07-17T18:22:18Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Omurimo gw'obwa inginiya */ 7254313 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q140167514}} '''Jonard Asiimwe Akiiki''' n'omunyayuganda ingyiniya kandi omunyabyabutegyeki obwahati orikuheereza nka minisita wa Yuganda omu ofiisi y'omwebembezi w'eihanga orikujunanizibwa ahabya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura, owaatooranwa omu kwezi kwakataano 2026. Atwire naaheereza nka mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya National Resistance Movement (NRM) omu rurembo Hoima hamwe n'omuhwezi wa mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda. Niwe mukuru w'ekitongore ekya Jonard Conglomorate Investments Limited. Asiimwe aine diguri ya kabiri omu by'amajuta na gaasi hamwe na diguri ya kabiri omu by'okureeberera purogyekiti kuruga omu Yunivasite ya Liverpool kuruga omu 2022. Okwongyera ahari ekyo, atwire naaheereza nka mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu rurembo rwa Hoima hamwe n'omuhwezi wa mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda. == Ebyafaayo bye == Asiimwe akakurira omu Uganda kandi yaaza omu Uganda Martyrs High School (Rubaga) omuri Kampala. Akaheebwa omwanya omu Busitema University’s Bachelor of Science in Mining Engineering program omuri 2012. Bwanyima akakora emishomo y’okweyongyera: Executive Master’s degree in Oil & Gas Governance and Management kuruga 2019 kuhisya 2022 hamwe na Master’s in Project Management kuruga omu University of Liverpool.<ref>Brian, Musaasizi (2025-03-07). [https://redpepper.co.ug/what-you-need-to-know-about-eng-jonard-asiimwe-aspiring-nrm-vice-chairperson-western-uganda/140915/ "What you need to know about Eng. Jonard Asiimwe, aspiring NRM Vice Chairperson Western Uganda"]. ONLINE. Retrieved 2026-06-20.</ref><ref>Asiteza, Remmy (2025-06-07). [https://dailyexpress.co.ug/2025/06/07/eng-jonard-asiimwe-joins-nrm-cec-race-vows-to-champion-mindset-change-and-policy-discipline/ "Eng Jonard Asiimwe joins NRM CEC race, vows to champion mindset change and policy discipline."] Daily Express. Retrieved 2026-06-10.</ref> == Omurimo gw'obwa inginiya == Asiimwe akatandika nk'omukozi w'enteekateeka z'ebizimbe omu kampuni nka Mota-Engil Uganda (okwombeka), Optima Mines (okutimba eby'obugaiga bw'omu itaka) hamwe na Q3 Energy (okukora eby'obugaiga bw'omu itaka).<ref>Times, The Ankole (2025-06-07). [https://ankoletimes.co.ug/focus-on-2026/the-technocrat-candidate-jonard-asiimwe-eyes-nrm-vice-chairman-for-western-uganda/ "The Technocrat Candidate: Jonard Asiimwe Eyes NRM Vice Chairman for Western Uganda"]. The Ankole Times. Retrieved 2026-06-27.</ref> Bwanyima akahinduka mukuru w'ekitongore ekya Jonard Conglomerate Investments Ltd, ekitongore ky'eka ye ekirikukora bizinesi, kandi akaba ayejumbire omu purogyekitiinisa ezirikukorwa omu kicweka kya Albertine Graben, omu kutebeekanisa ekirombe kya Tilenga omuri Buliisa, hamwe n'omu kutebeekanisa purogyekitiinisa y'ekishaayi ky'enyonyi ekya Kabaale omuri Hoima.<ref>Asiteza, Remmy (2025-06-07). [https://dailyexpress.co.ug/2025/06/07/eng-jonard-asiimwe-joins-nrm-cec-race-vows-to-champion-mindset-change-and-policy-discipline/ "Eng Jonard Asiimwe joins NRM CEC race, vows to champion mindset change and policy discipline"]. Daily Express. Retrieved 2026-06-27.</ref> Ekigombe kye nikimanywa omu Uganda Premier League hamwe na FUFA Women Super League, nk'oku kitungire orusa rw'okushagika Kitara FC, Mbale Heroes FC na Kampala Queens FC kuruga 2023.<ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/mbale-heroes-fc-unveils-official-sponsor "Mbale Heroes FC Unveils Official Sponsor :"]. Uganda Radionetwork. Retrieved 2026-06-23.</ref>[5][6][7] Omu 2014 akaba ari omwe aha batandikireho ekitongore kya Institute of Mining, Metallurgical and Petroleum Engineers (IMMPE) Uganda. Atwire naaheereza nk'omukuru w'ekibiina kya National Society of Mining Engineers, Uganda kuruga 2016. Akatandikaho n'ekitongore ky'eminyeeto ekirikureetaho entunguuka ekya Jonard Development Foundation.[4] == Eby'obutegyeki == Asiimwe n'omwebembezi w'ekibiina kya National Resistance Movement (NRM), ekibiina ekiri omu butegyeki omu Uganda. Akaheereza nka mukuru w'entebe ya NRM omuri Hoima City kandi niwe yaakwatsire bendera y'ekibiina omu ishengyero omuri Hoima East City Division ahagati ya 2021 na 2026. Omuri 2025 akakora ehururu y'okuronda omuhwezi wa mukuru w'entebe ya NRM omuri Western Uganda kandi yaasingura owaabaire ari omu ntebe, State Minister for ICT, Dr Chris Baryomunsi.[8] Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Purezidenti Yoweri Museveni akatoorana Eng. Jonard Asiimwe kuza omu Kabineti. Akarahizibwa nka minisita omu ofiisi ya Purezidenti, orikujunanizibwa ahabya sayansi, tekinorogiya hamwe n'okujumbura, arikusikira Dr. Monica Musenero.[9[10] == Reeba na == * Silver Mugisha * John Nasasira * Godliver Businge * Lillian Nakate == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q140167514}} o21s6gsoc0l05ita93vlry8ki1l5vvf 7254315 7254313 2026-07-17T18:23:57Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Omurimo gw'obwa inginiya */ 7254315 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q140167514}} '''Jonard Asiimwe Akiiki''' n'omunyayuganda ingyiniya kandi omunyabyabutegyeki obwahati orikuheereza nka minisita wa Yuganda omu ofiisi y'omwebembezi w'eihanga orikujunanizibwa ahabya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura, owaatooranwa omu kwezi kwakataano 2026. Atwire naaheereza nka mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya National Resistance Movement (NRM) omu rurembo Hoima hamwe n'omuhwezi wa mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda. Niwe mukuru w'ekitongore ekya Jonard Conglomorate Investments Limited. Asiimwe aine diguri ya kabiri omu by'amajuta na gaasi hamwe na diguri ya kabiri omu by'okureeberera purogyekiti kuruga omu Yunivasite ya Liverpool kuruga omu 2022. Okwongyera ahari ekyo, atwire naaheereza nka mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu rurembo rwa Hoima hamwe n'omuhwezi wa mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda. == Ebyafaayo bye == Asiimwe akakurira omu Uganda kandi yaaza omu Uganda Martyrs High School (Rubaga) omuri Kampala. Akaheebwa omwanya omu Busitema University’s Bachelor of Science in Mining Engineering program omuri 2012. Bwanyima akakora emishomo y’okweyongyera: Executive Master’s degree in Oil & Gas Governance and Management kuruga 2019 kuhisya 2022 hamwe na Master’s in Project Management kuruga omu University of Liverpool.<ref>Brian, Musaasizi (2025-03-07). [https://redpepper.co.ug/what-you-need-to-know-about-eng-jonard-asiimwe-aspiring-nrm-vice-chairperson-western-uganda/140915/ "What you need to know about Eng. Jonard Asiimwe, aspiring NRM Vice Chairperson Western Uganda"]. ONLINE. Retrieved 2026-06-20.</ref><ref>Asiteza, Remmy (2025-06-07). [https://dailyexpress.co.ug/2025/06/07/eng-jonard-asiimwe-joins-nrm-cec-race-vows-to-champion-mindset-change-and-policy-discipline/ "Eng Jonard Asiimwe joins NRM CEC race, vows to champion mindset change and policy discipline."] Daily Express. Retrieved 2026-06-10.</ref> == Omurimo gw'obwa inginiya == Asiimwe akatandika nk'omukozi w'enteekateeka z'ebizimbe omu kampuni nka Mota-Engil Uganda (okwombeka), Optima Mines (okutimba eby'obugaiga bw'omu itaka) hamwe na Q3 Energy (okukora eby'obugaiga bw'omu itaka).<ref>Times, The Ankole (2025-06-07). [https://ankoletimes.co.ug/focus-on-2026/the-technocrat-candidate-jonard-asiimwe-eyes-nrm-vice-chairman-for-western-uganda/ "The Technocrat Candidate: Jonard Asiimwe Eyes NRM Vice Chairman for Western Uganda"]. The Ankole Times. Retrieved 2026-06-27.</ref> Bwanyima akahinduka mukuru w'ekitongore ekya Jonard Conglomerate Investments Ltd, ekitongore ky'eka ye ekirikukora bizinesi, kandi akaba ayejumbire omu purogyekitiinisa ezirikukorwa omu kicweka kya Albertine Graben, omu kutebeekanisa ekirombe kya Tilenga omuri Buliisa, hamwe n'omu kutebeekanisa purogyekitiinisa y'ekishaayi ky'enyonyi ekya Kabaale omuri Hoima.<ref>Asiteza, Remmy (2025-06-07). [https://dailyexpress.co.ug/2025/06/07/eng-jonard-asiimwe-joins-nrm-cec-race-vows-to-champion-mindset-change-and-policy-discipline/ "Eng Jonard Asiimwe joins NRM CEC race, vows to champion mindset change and policy discipline"]. Daily Express. Retrieved 2026-06-27.</ref> Ekigombe kye nikimanywa omu Uganda Premier League hamwe na FUFA Women Super League, nk'oku kitungire orusa rw'okushagika Kitara FC, Mbale Heroes FC na Kampala Queens FC kuruga 2023.<ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/mbale-heroes-fc-unveils-official-sponsor "Mbale Heroes FC Unveils Official Sponsor :"]. Uganda Radionetwork. Retrieved 2026-06-23.</ref><ref>Muyita, Joel (2024-10-08). [https://kawowo.com/2024/10/08/kampala-queen-secure-sponsorship-deal-worth-ugx-200m/ "Kampala Queen secure sponsorship deal worth UGX 200M"]. Kawowo Sports. Retrieved 2026-06-23.</ref><ref>Reporter, Kazi Njema (2023-08-20). [https://kazi-njemanews.com/kitara-fc-receives-a-new-sponsor-ahead-of-the-upl-season/ "Kitara FC receives new sponsor ahead of UPL season"]. Kazi Njema News. Retrieved 2026-06-23.</ref> Omu 2014 akaba ari omwe aha batandikireho ekitongore kya Institute of Mining, Metallurgical and Petroleum Engineers (IMMPE) Uganda. Atwire naaheereza nk'omukuru w'ekibiina kya National Society of Mining Engineers, Uganda kuruga 2016. Akatandikaho n'ekitongore ky'eminyeeto ekirikureetaho entunguuka ekya Jonard Development Foundation.[4] == Eby'obutegyeki == Asiimwe n'omwebembezi w'ekibiina kya National Resistance Movement (NRM), ekibiina ekiri omu butegyeki omu Uganda. Akaheereza nka mukuru w'entebe ya NRM omuri Hoima City kandi niwe yaakwatsire bendera y'ekibiina omu ishengyero omuri Hoima East City Division ahagati ya 2021 na 2026. Omuri 2025 akakora ehururu y'okuronda omuhwezi wa mukuru w'entebe ya NRM omuri Western Uganda kandi yaasingura owaabaire ari omu ntebe, State Minister for ICT, Dr Chris Baryomunsi.[8] Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Purezidenti Yoweri Museveni akatoorana Eng. Jonard Asiimwe kuza omu Kabineti. Akarahizibwa nka minisita omu ofiisi ya Purezidenti, orikujunanizibwa ahabya sayansi, tekinorogiya hamwe n'okujumbura, arikusikira Dr. Monica Musenero.[9[10] == Reeba na == * Silver Mugisha * John Nasasira * Godliver Businge * Lillian Nakate == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q140167514}} bi03nji0hzqvph8ppdn7b0nkgr1hg8r 7254316 7254315 2026-07-17T18:25:03Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Omurimo gw'obwa inginiya */ 7254316 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q140167514}} '''Jonard Asiimwe Akiiki''' n'omunyayuganda ingyiniya kandi omunyabyabutegyeki obwahati orikuheereza nka minisita wa Yuganda omu ofiisi y'omwebembezi w'eihanga orikujunanizibwa ahabya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura, owaatooranwa omu kwezi kwakataano 2026. Atwire naaheereza nka mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya National Resistance Movement (NRM) omu rurembo Hoima hamwe n'omuhwezi wa mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda. Niwe mukuru w'ekitongore ekya Jonard Conglomorate Investments Limited. Asiimwe aine diguri ya kabiri omu by'amajuta na gaasi hamwe na diguri ya kabiri omu by'okureeberera purogyekiti kuruga omu Yunivasite ya Liverpool kuruga omu 2022. Okwongyera ahari ekyo, atwire naaheereza nka mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu rurembo rwa Hoima hamwe n'omuhwezi wa mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda. == Ebyafaayo bye == Asiimwe akakurira omu Uganda kandi yaaza omu Uganda Martyrs High School (Rubaga) omuri Kampala. Akaheebwa omwanya omu Busitema University’s Bachelor of Science in Mining Engineering program omuri 2012. Bwanyima akakora emishomo y’okweyongyera: Executive Master’s degree in Oil & Gas Governance and Management kuruga 2019 kuhisya 2022 hamwe na Master’s in Project Management kuruga omu University of Liverpool.<ref>Brian, Musaasizi (2025-03-07). [https://redpepper.co.ug/what-you-need-to-know-about-eng-jonard-asiimwe-aspiring-nrm-vice-chairperson-western-uganda/140915/ "What you need to know about Eng. Jonard Asiimwe, aspiring NRM Vice Chairperson Western Uganda"]. ONLINE. Retrieved 2026-06-20.</ref><ref>Asiteza, Remmy (2025-06-07). [https://dailyexpress.co.ug/2025/06/07/eng-jonard-asiimwe-joins-nrm-cec-race-vows-to-champion-mindset-change-and-policy-discipline/ "Eng Jonard Asiimwe joins NRM CEC race, vows to champion mindset change and policy discipline."] Daily Express. Retrieved 2026-06-10.</ref> == Omurimo gw'obwa inginiya == Asiimwe akatandika nk'omukozi w'enteekateeka z'ebizimbe omu kampuni nka Mota-Engil Uganda (okwombeka), Optima Mines (okutimba eby'obugaiga bw'omu itaka) hamwe na Q3 Energy (okukora eby'obugaiga bw'omu itaka).<ref>Times, The Ankole (2025-06-07). [https://ankoletimes.co.ug/focus-on-2026/the-technocrat-candidate-jonard-asiimwe-eyes-nrm-vice-chairman-for-western-uganda/ "The Technocrat Candidate: Jonard Asiimwe Eyes NRM Vice Chairman for Western Uganda"]. The Ankole Times. Retrieved 2026-06-27.</ref> Bwanyima akahinduka mukuru w'ekitongore ekya Jonard Conglomerate Investments Ltd, ekitongore ky'eka ye ekirikukora bizinesi, kandi akaba ayejumbire omu purogyekitiinisa ezirikukorwa omu kicweka kya Albertine Graben, omu kutebeekanisa ekirombe kya Tilenga omuri Buliisa, hamwe n'omu kutebeekanisa purogyekitiinisa y'ekishaayi ky'enyonyi ekya Kabaale omuri Hoima.<ref name=":0">Asiteza, Remmy (2025-06-07). [https://dailyexpress.co.ug/2025/06/07/eng-jonard-asiimwe-joins-nrm-cec-race-vows-to-champion-mindset-change-and-policy-discipline/ "Eng Jonard Asiimwe joins NRM CEC race, vows to champion mindset change and policy discipline"]. Daily Express. Retrieved 2026-06-27.</ref> Ekigombe kye nikimanywa omu Uganda Premier League hamwe na FUFA Women Super League, nk'oku kitungire orusa rw'okushagika Kitara FC, Mbale Heroes FC na Kampala Queens FC kuruga 2023.<ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/mbale-heroes-fc-unveils-official-sponsor "Mbale Heroes FC Unveils Official Sponsor :"]. Uganda Radionetwork. Retrieved 2026-06-23.</ref><ref>Muyita, Joel (2024-10-08). [https://kawowo.com/2024/10/08/kampala-queen-secure-sponsorship-deal-worth-ugx-200m/ "Kampala Queen secure sponsorship deal worth UGX 200M"]. Kawowo Sports. Retrieved 2026-06-23.</ref><ref>Reporter, Kazi Njema (2023-08-20). [https://kazi-njemanews.com/kitara-fc-receives-a-new-sponsor-ahead-of-the-upl-season/ "Kitara FC receives new sponsor ahead of UPL season"]. Kazi Njema News. Retrieved 2026-06-23.</ref> Omu 2014 akaba ari omwe aha batandikireho ekitongore kya Institute of Mining, Metallurgical and Petroleum Engineers (IMMPE) Uganda. Atwire naaheereza nk'omukuru w'ekibiina kya National Society of Mining Engineers, Uganda kuruga 2016. Akatandikaho n'ekitongore ky'eminyeeto ekirikureetaho entunguuka ekya Jonard Development Foundation.<ref name=":0" /> == Eby'obutegyeki == Asiimwe n'omwebembezi w'ekibiina kya National Resistance Movement (NRM), ekibiina ekiri omu butegyeki omu Uganda. Akaheereza nka mukuru w'entebe ya NRM omuri Hoima City kandi niwe yaakwatsire bendera y'ekibiina omu ishengyero omuri Hoima East City Division ahagati ya 2021 na 2026. Omuri 2025 akakora ehururu y'okuronda omuhwezi wa mukuru w'entebe ya NRM omuri Western Uganda kandi yaasingura owaabaire ari omu ntebe, State Minister for ICT, Dr Chris Baryomunsi.<ref>Reporter, Kazi Njema (2025-08-28). [https://kazi-njemanews.com/bunyoros-jonard-wins-nrm-vice-chairperson-seat-for-western-region/ "Bunyoro's Jonard wins NRM western region CEC Vice Chairman seat"]. Kazi Njema News. Retrieved 2026-06-27.</ref> Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Purezidenti Yoweri Museveni akatoorana Eng. Jonard Asiimwe kuza omu Kabineti. Akarahizibwa nka minisita omu ofiisi ya Purezidenti, orikujunanizibwa ahabya sayansi, tekinorogiya hamwe n'okujumbura, arikusikira Dr. Monica Musenero.[9[10] == Reeba na == * Silver Mugisha * John Nasasira * Godliver Businge * Lillian Nakate == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q140167514}} mihrnb50f35lp26piwj34l2iem6kde8 7254317 7254316 2026-07-17T18:25:58Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Eby'obutegyeki */ 7254317 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q140167514}} '''Jonard Asiimwe Akiiki''' n'omunyayuganda ingyiniya kandi omunyabyabutegyeki obwahati orikuheereza nka minisita wa Yuganda omu ofiisi y'omwebembezi w'eihanga orikujunanizibwa ahabya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura, owaatooranwa omu kwezi kwakataano 2026. Atwire naaheereza nka mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya National Resistance Movement (NRM) omu rurembo Hoima hamwe n'omuhwezi wa mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda. Niwe mukuru w'ekitongore ekya Jonard Conglomorate Investments Limited. Asiimwe aine diguri ya kabiri omu by'amajuta na gaasi hamwe na diguri ya kabiri omu by'okureeberera purogyekiti kuruga omu Yunivasite ya Liverpool kuruga omu 2022. Okwongyera ahari ekyo, atwire naaheereza nka mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu rurembo rwa Hoima hamwe n'omuhwezi wa mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda. == Ebyafaayo bye == Asiimwe akakurira omu Uganda kandi yaaza omu Uganda Martyrs High School (Rubaga) omuri Kampala. Akaheebwa omwanya omu Busitema University’s Bachelor of Science in Mining Engineering program omuri 2012. Bwanyima akakora emishomo y’okweyongyera: Executive Master’s degree in Oil & Gas Governance and Management kuruga 2019 kuhisya 2022 hamwe na Master’s in Project Management kuruga omu University of Liverpool.<ref>Brian, Musaasizi (2025-03-07). [https://redpepper.co.ug/what-you-need-to-know-about-eng-jonard-asiimwe-aspiring-nrm-vice-chairperson-western-uganda/140915/ "What you need to know about Eng. Jonard Asiimwe, aspiring NRM Vice Chairperson Western Uganda"]. ONLINE. Retrieved 2026-06-20.</ref><ref>Asiteza, Remmy (2025-06-07). [https://dailyexpress.co.ug/2025/06/07/eng-jonard-asiimwe-joins-nrm-cec-race-vows-to-champion-mindset-change-and-policy-discipline/ "Eng Jonard Asiimwe joins NRM CEC race, vows to champion mindset change and policy discipline."] Daily Express. Retrieved 2026-06-10.</ref> == Omurimo gw'obwa inginiya == Asiimwe akatandika nk'omukozi w'enteekateeka z'ebizimbe omu kampuni nka Mota-Engil Uganda (okwombeka), Optima Mines (okutimba eby'obugaiga bw'omu itaka) hamwe na Q3 Energy (okukora eby'obugaiga bw'omu itaka).<ref>Times, The Ankole (2025-06-07). [https://ankoletimes.co.ug/focus-on-2026/the-technocrat-candidate-jonard-asiimwe-eyes-nrm-vice-chairman-for-western-uganda/ "The Technocrat Candidate: Jonard Asiimwe Eyes NRM Vice Chairman for Western Uganda"]. The Ankole Times. Retrieved 2026-06-27.</ref> Bwanyima akahinduka mukuru w'ekitongore ekya Jonard Conglomerate Investments Ltd, ekitongore ky'eka ye ekirikukora bizinesi, kandi akaba ayejumbire omu purogyekitiinisa ezirikukorwa omu kicweka kya Albertine Graben, omu kutebeekanisa ekirombe kya Tilenga omuri Buliisa, hamwe n'omu kutebeekanisa purogyekitiinisa y'ekishaayi ky'enyonyi ekya Kabaale omuri Hoima.<ref name=":0">Asiteza, Remmy (2025-06-07). [https://dailyexpress.co.ug/2025/06/07/eng-jonard-asiimwe-joins-nrm-cec-race-vows-to-champion-mindset-change-and-policy-discipline/ "Eng Jonard Asiimwe joins NRM CEC race, vows to champion mindset change and policy discipline"]. Daily Express. Retrieved 2026-06-27.</ref> Ekigombe kye nikimanywa omu Uganda Premier League hamwe na FUFA Women Super League, nk'oku kitungire orusa rw'okushagika Kitara FC, Mbale Heroes FC na Kampala Queens FC kuruga 2023.<ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/mbale-heroes-fc-unveils-official-sponsor "Mbale Heroes FC Unveils Official Sponsor :"]. Uganda Radionetwork. Retrieved 2026-06-23.</ref><ref>Muyita, Joel (2024-10-08). [https://kawowo.com/2024/10/08/kampala-queen-secure-sponsorship-deal-worth-ugx-200m/ "Kampala Queen secure sponsorship deal worth UGX 200M"]. Kawowo Sports. Retrieved 2026-06-23.</ref><ref>Reporter, Kazi Njema (2023-08-20). [https://kazi-njemanews.com/kitara-fc-receives-a-new-sponsor-ahead-of-the-upl-season/ "Kitara FC receives new sponsor ahead of UPL season"]. Kazi Njema News. Retrieved 2026-06-23.</ref> Omu 2014 akaba ari omwe aha batandikireho ekitongore kya Institute of Mining, Metallurgical and Petroleum Engineers (IMMPE) Uganda. Atwire naaheereza nk'omukuru w'ekibiina kya National Society of Mining Engineers, Uganda kuruga 2016. Akatandikaho n'ekitongore ky'eminyeeto ekirikureetaho entunguuka ekya Jonard Development Foundation.<ref name=":0" /> == Eby'obutegyeki == Asiimwe n'omwebembezi w'ekibiina kya National Resistance Movement (NRM), ekibiina ekiri omu butegyeki omu Uganda. Akaheereza nka mukuru w'entebe ya NRM omuri Hoima City kandi niwe yaakwatsire bendera y'ekibiina omu ishengyero omuri Hoima East City Division ahagati ya 2021 na 2026. Omuri 2025 akakora ehururu y'okuronda omuhwezi wa mukuru w'entebe ya NRM omuri Western Uganda kandi yaasingura owaabaire ari omu ntebe, State Minister for ICT, Dr Chris Baryomunsi.<ref>Reporter, Kazi Njema (2025-08-28). [https://kazi-njemanews.com/bunyoros-jonard-wins-nrm-vice-chairperson-seat-for-western-region/ "Bunyoro's Jonard wins NRM western region CEC Vice Chairman seat"]. Kazi Njema News. Retrieved 2026-06-27.</ref> Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Purezidenti Yoweri Museveni akatoorana Eng. Jonard Asiimwe kuza omu Kabineti. Akarahizibwa nka minisita omu ofiisi ya Purezidenti, orikujunanizibwa ahabya sayansi, tekinorogiya hamwe n'okujumbura, arikusikira Dr. Monica Musenero.<ref>Ssejjoba, Eddie (2026-05-27)[https://www.newvision.co.ug/category/news/30-new-entrants-appointed-to-cabinet-NV_234415_062026 . "News: 30 new entrants appointed to cabinet"]. New Vision. Retrieved 2026-06-27.</ref>[9[10] == Reeba na == * Silver Mugisha * John Nasasira * Godliver Businge * Lillian Nakate == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q140167514}} ff79m0tswdc00aw00fa6d8756x3quk9 7254318 7254317 2026-07-17T18:26:53Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Eby'obutegyeki */ 7254318 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q140167514}} '''Jonard Asiimwe Akiiki''' n'omunyayuganda ingyiniya kandi omunyabyabutegyeki obwahati orikuheereza nka minisita wa Yuganda omu ofiisi y'omwebembezi w'eihanga orikujunanizibwa ahabya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura, owaatooranwa omu kwezi kwakataano 2026. Atwire naaheereza nka mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya National Resistance Movement (NRM) omu rurembo Hoima hamwe n'omuhwezi wa mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda. Niwe mukuru w'ekitongore ekya Jonard Conglomorate Investments Limited. Asiimwe aine diguri ya kabiri omu by'amajuta na gaasi hamwe na diguri ya kabiri omu by'okureeberera purogyekiti kuruga omu Yunivasite ya Liverpool kuruga omu 2022. Okwongyera ahari ekyo, atwire naaheereza nka mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu rurembo rwa Hoima hamwe n'omuhwezi wa mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda. == Ebyafaayo bye == Asiimwe akakurira omu Uganda kandi yaaza omu Uganda Martyrs High School (Rubaga) omuri Kampala. Akaheebwa omwanya omu Busitema University’s Bachelor of Science in Mining Engineering program omuri 2012. Bwanyima akakora emishomo y’okweyongyera: Executive Master’s degree in Oil & Gas Governance and Management kuruga 2019 kuhisya 2022 hamwe na Master’s in Project Management kuruga omu University of Liverpool.<ref>Brian, Musaasizi (2025-03-07). [https://redpepper.co.ug/what-you-need-to-know-about-eng-jonard-asiimwe-aspiring-nrm-vice-chairperson-western-uganda/140915/ "What you need to know about Eng. Jonard Asiimwe, aspiring NRM Vice Chairperson Western Uganda"]. ONLINE. Retrieved 2026-06-20.</ref><ref>Asiteza, Remmy (2025-06-07). [https://dailyexpress.co.ug/2025/06/07/eng-jonard-asiimwe-joins-nrm-cec-race-vows-to-champion-mindset-change-and-policy-discipline/ "Eng Jonard Asiimwe joins NRM CEC race, vows to champion mindset change and policy discipline."] Daily Express. Retrieved 2026-06-10.</ref> == Omurimo gw'obwa inginiya == Asiimwe akatandika nk'omukozi w'enteekateeka z'ebizimbe omu kampuni nka Mota-Engil Uganda (okwombeka), Optima Mines (okutimba eby'obugaiga bw'omu itaka) hamwe na Q3 Energy (okukora eby'obugaiga bw'omu itaka).<ref>Times, The Ankole (2025-06-07). [https://ankoletimes.co.ug/focus-on-2026/the-technocrat-candidate-jonard-asiimwe-eyes-nrm-vice-chairman-for-western-uganda/ "The Technocrat Candidate: Jonard Asiimwe Eyes NRM Vice Chairman for Western Uganda"]. The Ankole Times. Retrieved 2026-06-27.</ref> Bwanyima akahinduka mukuru w'ekitongore ekya Jonard Conglomerate Investments Ltd, ekitongore ky'eka ye ekirikukora bizinesi, kandi akaba ayejumbire omu purogyekitiinisa ezirikukorwa omu kicweka kya Albertine Graben, omu kutebeekanisa ekirombe kya Tilenga omuri Buliisa, hamwe n'omu kutebeekanisa purogyekitiinisa y'ekishaayi ky'enyonyi ekya Kabaale omuri Hoima.<ref name=":0">Asiteza, Remmy (2025-06-07). [https://dailyexpress.co.ug/2025/06/07/eng-jonard-asiimwe-joins-nrm-cec-race-vows-to-champion-mindset-change-and-policy-discipline/ "Eng Jonard Asiimwe joins NRM CEC race, vows to champion mindset change and policy discipline"]. Daily Express. Retrieved 2026-06-27.</ref> Ekigombe kye nikimanywa omu Uganda Premier League hamwe na FUFA Women Super League, nk'oku kitungire orusa rw'okushagika Kitara FC, Mbale Heroes FC na Kampala Queens FC kuruga 2023.<ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/mbale-heroes-fc-unveils-official-sponsor "Mbale Heroes FC Unveils Official Sponsor :"]. Uganda Radionetwork. Retrieved 2026-06-23.</ref><ref>Muyita, Joel (2024-10-08). [https://kawowo.com/2024/10/08/kampala-queen-secure-sponsorship-deal-worth-ugx-200m/ "Kampala Queen secure sponsorship deal worth UGX 200M"]. Kawowo Sports. Retrieved 2026-06-23.</ref><ref>Reporter, Kazi Njema (2023-08-20). [https://kazi-njemanews.com/kitara-fc-receives-a-new-sponsor-ahead-of-the-upl-season/ "Kitara FC receives new sponsor ahead of UPL season"]. Kazi Njema News. Retrieved 2026-06-23.</ref> Omu 2014 akaba ari omwe aha batandikireho ekitongore kya Institute of Mining, Metallurgical and Petroleum Engineers (IMMPE) Uganda. Atwire naaheereza nk'omukuru w'ekibiina kya National Society of Mining Engineers, Uganda kuruga 2016. Akatandikaho n'ekitongore ky'eminyeeto ekirikureetaho entunguuka ekya Jonard Development Foundation.<ref name=":0" /> == Eby'obutegyeki == Asiimwe n'omwebembezi w'ekibiina kya National Resistance Movement (NRM), ekibiina ekiri omu butegyeki omu Uganda. Akaheereza nka mukuru w'entebe ya NRM omuri Hoima City kandi niwe yaakwatsire bendera y'ekibiina omu ishengyero omuri Hoima East City Division ahagati ya 2021 na 2026. Omuri 2025 akakora ehururu y'okuronda omuhwezi wa mukuru w'entebe ya NRM omuri Western Uganda kandi yaasingura owaabaire ari omu ntebe, State Minister for ICT, Dr Chris Baryomunsi.<ref>Reporter, Kazi Njema (2025-08-28). [https://kazi-njemanews.com/bunyoros-jonard-wins-nrm-vice-chairperson-seat-for-western-region/ "Bunyoro's Jonard wins NRM western region CEC Vice Chairman seat"]. Kazi Njema News. Retrieved 2026-06-27.</ref> Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Purezidenti Yoweri Museveni akatoorana Eng. Jonard Asiimwe kuza omu Kabineti. Akarahizibwa nka minisita omu ofiisi ya Purezidenti, orikujunanizibwa ahabya sayansi, tekinorogiya hamwe n'okujumbura, arikusikira Dr. Monica Musenero.<ref>Ssejjoba, Eddie (2026-05-27)[https://www.newvision.co.ug/category/news/30-new-entrants-appointed-to-cabinet-NV_234415_062026 . "News: 30 new entrants appointed to cabinet"]. New Vision. Retrieved 2026-06-27.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/ministerial-appointments-excite-bunyoro-5475976 "Ministerial appointments excite Bunyoro"]. Monitor. 2026-05-27. Retrieved 2026-06-27.</ref> == Reeba na == * Silver Mugisha * John Nasasira * Godliver Businge * Lillian Nakate == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q140167514}} oyxn8kqhcssbt5watsuqcwlf4snsekw 7254319 7254318 2026-07-17T18:28:43Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Reeba na */ 7254319 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q140167514}} '''Jonard Asiimwe Akiiki''' n'omunyayuganda ingyiniya kandi omunyabyabutegyeki obwahati orikuheereza nka minisita wa Yuganda omu ofiisi y'omwebembezi w'eihanga orikujunanizibwa ahabya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura, owaatooranwa omu kwezi kwakataano 2026. Atwire naaheereza nka mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya National Resistance Movement (NRM) omu rurembo Hoima hamwe n'omuhwezi wa mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda. Niwe mukuru w'ekitongore ekya Jonard Conglomorate Investments Limited. Asiimwe aine diguri ya kabiri omu by'amajuta na gaasi hamwe na diguri ya kabiri omu by'okureeberera purogyekiti kuruga omu Yunivasite ya Liverpool kuruga omu 2022. Okwongyera ahari ekyo, atwire naaheereza nka mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu rurembo rwa Hoima hamwe n'omuhwezi wa mukuru w'entebe y'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya NRM omu burengyerwa-izooba bwa Yuganda. == Ebyafaayo bye == Asiimwe akakurira omu Uganda kandi yaaza omu Uganda Martyrs High School (Rubaga) omuri Kampala. Akaheebwa omwanya omu Busitema University’s Bachelor of Science in Mining Engineering program omuri 2012. Bwanyima akakora emishomo y’okweyongyera: Executive Master’s degree in Oil & Gas Governance and Management kuruga 2019 kuhisya 2022 hamwe na Master’s in Project Management kuruga omu University of Liverpool.<ref>Brian, Musaasizi (2025-03-07). [https://redpepper.co.ug/what-you-need-to-know-about-eng-jonard-asiimwe-aspiring-nrm-vice-chairperson-western-uganda/140915/ "What you need to know about Eng. Jonard Asiimwe, aspiring NRM Vice Chairperson Western Uganda"]. ONLINE. Retrieved 2026-06-20.</ref><ref>Asiteza, Remmy (2025-06-07). [https://dailyexpress.co.ug/2025/06/07/eng-jonard-asiimwe-joins-nrm-cec-race-vows-to-champion-mindset-change-and-policy-discipline/ "Eng Jonard Asiimwe joins NRM CEC race, vows to champion mindset change and policy discipline."] Daily Express. Retrieved 2026-06-10.</ref> == Omurimo gw'obwa inginiya == Asiimwe akatandika nk'omukozi w'enteekateeka z'ebizimbe omu kampuni nka Mota-Engil Uganda (okwombeka), Optima Mines (okutimba eby'obugaiga bw'omu itaka) hamwe na Q3 Energy (okukora eby'obugaiga bw'omu itaka).<ref>Times, The Ankole (2025-06-07). [https://ankoletimes.co.ug/focus-on-2026/the-technocrat-candidate-jonard-asiimwe-eyes-nrm-vice-chairman-for-western-uganda/ "The Technocrat Candidate: Jonard Asiimwe Eyes NRM Vice Chairman for Western Uganda"]. The Ankole Times. Retrieved 2026-06-27.</ref> Bwanyima akahinduka mukuru w'ekitongore ekya Jonard Conglomerate Investments Ltd, ekitongore ky'eka ye ekirikukora bizinesi, kandi akaba ayejumbire omu purogyekitiinisa ezirikukorwa omu kicweka kya Albertine Graben, omu kutebeekanisa ekirombe kya Tilenga omuri Buliisa, hamwe n'omu kutebeekanisa purogyekitiinisa y'ekishaayi ky'enyonyi ekya Kabaale omuri Hoima.<ref name=":0">Asiteza, Remmy (2025-06-07). [https://dailyexpress.co.ug/2025/06/07/eng-jonard-asiimwe-joins-nrm-cec-race-vows-to-champion-mindset-change-and-policy-discipline/ "Eng Jonard Asiimwe joins NRM CEC race, vows to champion mindset change and policy discipline"]. Daily Express. Retrieved 2026-06-27.</ref> Ekigombe kye nikimanywa omu Uganda Premier League hamwe na FUFA Women Super League, nk'oku kitungire orusa rw'okushagika Kitara FC, Mbale Heroes FC na Kampala Queens FC kuruga 2023.<ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/mbale-heroes-fc-unveils-official-sponsor "Mbale Heroes FC Unveils Official Sponsor :"]. Uganda Radionetwork. Retrieved 2026-06-23.</ref><ref>Muyita, Joel (2024-10-08). [https://kawowo.com/2024/10/08/kampala-queen-secure-sponsorship-deal-worth-ugx-200m/ "Kampala Queen secure sponsorship deal worth UGX 200M"]. Kawowo Sports. Retrieved 2026-06-23.</ref><ref>Reporter, Kazi Njema (2023-08-20). [https://kazi-njemanews.com/kitara-fc-receives-a-new-sponsor-ahead-of-the-upl-season/ "Kitara FC receives new sponsor ahead of UPL season"]. Kazi Njema News. Retrieved 2026-06-23.</ref> Omu 2014 akaba ari omwe aha batandikireho ekitongore kya Institute of Mining, Metallurgical and Petroleum Engineers (IMMPE) Uganda. Atwire naaheereza nk'omukuru w'ekibiina kya National Society of Mining Engineers, Uganda kuruga 2016. Akatandikaho n'ekitongore ky'eminyeeto ekirikureetaho entunguuka ekya Jonard Development Foundation.<ref name=":0" /> == Eby'obutegyeki == Asiimwe n'omwebembezi w'ekibiina kya National Resistance Movement (NRM), ekibiina ekiri omu butegyeki omu Uganda. Akaheereza nka mukuru w'entebe ya NRM omuri Hoima City kandi niwe yaakwatsire bendera y'ekibiina omu ishengyero omuri Hoima East City Division ahagati ya 2021 na 2026. Omuri 2025 akakora ehururu y'okuronda omuhwezi wa mukuru w'entebe ya NRM omuri Western Uganda kandi yaasingura owaabaire ari omu ntebe, State Minister for ICT, Dr Chris Baryomunsi.<ref>Reporter, Kazi Njema (2025-08-28). [https://kazi-njemanews.com/bunyoros-jonard-wins-nrm-vice-chairperson-seat-for-western-region/ "Bunyoro's Jonard wins NRM western region CEC Vice Chairman seat"]. Kazi Njema News. Retrieved 2026-06-27.</ref> Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Purezidenti Yoweri Museveni akatoorana Eng. Jonard Asiimwe kuza omu Kabineti. Akarahizibwa nka minisita omu ofiisi ya Purezidenti, orikujunanizibwa ahabya sayansi, tekinorogiya hamwe n'okujumbura, arikusikira Dr. Monica Musenero.<ref>Ssejjoba, Eddie (2026-05-27)[https://www.newvision.co.ug/category/news/30-new-entrants-appointed-to-cabinet-NV_234415_062026 . "News: 30 new entrants appointed to cabinet"]. New Vision. Retrieved 2026-06-27.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/ministerial-appointments-excite-bunyoro-5475976 "Ministerial appointments excite Bunyoro"]. Monitor. 2026-05-27. Retrieved 2026-06-27.</ref> == Reeba na == * [[Wp/nyn/Silver Mugisha|Silver Mugisha]] * [[Wp/nyn/John Nasasira|John Nasasira]] * Godliver Businge * [[Wp/nyn/Lillian Nakate|Lillian Nakate]] == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q140167514}} ctt4wnfbob2d2ohrvsryv1sophufnbb 0 3791073 7254059 2026-07-17T12:04:20Z Mohammdaon 1384772 صاروخ بالستي 7254059 wikitext text/x-wiki '''صاروخ بالستي''' أو '''صاروخ باليستي''' هو صاروخ براس حربي ينطلق بمسار يشبه حركة القوس. يشتغل بدفع صاروخي لفترة قصيرة بس بالإطلاق، وبعدين يندفع بمسار حر (سقوط حر) بسبب الجاذبية الأرضية، وغالباً يطلع برة الغلاف الجوي. وتگدر هاي الصواريخ تشيل حمولات هواية مثل: المتفجرات العادية، أو أسلحة الدمار الشامل (روس نووية أو كيمياوية). وبسبب سرعتها القوية وارتفاعاتها العالية، عملية اعتراضها كلش معقدة وصعبة.<ref>https://www.missiledefenseadvocacy.org/missile-threat-and-proliferation/missile-basics/ballistic-missile-basics/</ref> == أنواه الصواريخ الباليستية == * '''صواريخ قصيرة المدى''': أقل من 1000 كيلومتر. * '''صواريخ متوسطة المدى''': بين 1000 إلى 3500 كيلومتر. * '''صواريخ بعيدة المدى''': بين 3500 إلى 5500 كيلومتر. * '''صواريخ عابرة للقارات (ICBM)''': مداها أكثر من 5500 كيلومتر، تضرب أهداف بقارات ثانية. == مصادر == <references /> [[Category:Wp/acm]] ayis1taac3o7zfwg3jp2ywuujcak44q 7254060 7254059 2026-07-17T12:04:47Z Mohammdaon 1384772 مخلي روابط انترويكي ل[[d:Q179348]] 7254060 wikitext text/x-wiki '''صاروخ بالستي''' أو '''صاروخ باليستي''' هو صاروخ براس حربي ينطلق بمسار يشبه حركة القوس. يشتغل بدفع صاروخي لفترة قصيرة بس بالإطلاق، وبعدين يندفع بمسار حر (سقوط حر) بسبب الجاذبية الأرضية، وغالباً يطلع برة الغلاف الجوي. وتگدر هاي الصواريخ تشيل حمولات هواية مثل: المتفجرات العادية، أو أسلحة الدمار الشامل (روس نووية أو كيمياوية). وبسبب سرعتها القوية وارتفاعاتها العالية، عملية اعتراضها كلش معقدة وصعبة.<ref>https://www.missiledefenseadvocacy.org/missile-threat-and-proliferation/missile-basics/ballistic-missile-basics/</ref> == أنواه الصواريخ الباليستية == * '''صواريخ قصيرة المدى''': أقل من 1000 كيلومتر. * '''صواريخ متوسطة المدى''': بين 1000 إلى 3500 كيلومتر. * '''صواريخ بعيدة المدى''': بين 3500 إلى 5500 كيلومتر. * '''صواريخ عابرة للقارات (ICBM)''': مداها أكثر من 5500 كيلومتر، تضرب أهداف بقارات ثانية. == مصادر == <references /> [[Category:Wp/acm]] {{INTERWIKI|Q179348}} b0hcn0ewlsoydqfskdivqxx8p4jjx5v 0 3791074 7254070 2026-07-17T13:44:44Z Deysy Guzman 2693382 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''nawi shikipil''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Mistun MJ Menéndez-nawi shikipil.wav|embed|200px]] |} === Español === * '''Definición:''' cuatro mil * '''Ejemplo:''' "nawi shikipil" — ''cuatro mil'' === English === * '''Definition:''' four thousand * '''Example:'''..." 7254070 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''nawi shikipil''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Mistun MJ Menéndez-nawi shikipil.wav|embed|200px]] |} === Español === * '''Definición:''' cuatro mil * '''Ejemplo:''' "nawi shikipil" — ''cuatro mil'' === English === * '''Definition:''' four thousand * '''Example:''' "(nawi shikipil" — ''four thousand'' [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] d2d7lcur7hy16ndylhby86p4zwsf9gk 10 3791075 7254075 2026-07-17T13:50:53Z Пан Хаунд 2 2597454 Copied content from [[w:oc:Modèl:Somari compacte categoria]]. See source page history for attribution. 7254075 wikitext text/x-wiki {|class="toc plainlinks" align="center" cellspacing="2" cellpadding="1" style="background-color:#EEEEEE; border:1px solid #AAAAAA; text-align:center; font-size:11px; margin: 0.5em auto;-moz-border-radius-bottomleft: .6em;-moz-border-radius-bottomright: .6em; -moz-border-radius-topleft: .6em;-moz-border-radius-topright: .6em; clear:both; " {{Sostítol Infobox|{{{tematica2|{{{tematica|}}}}}}|{{{carta|{{{tematica2|{{{tematica|}}}}}}}}}|{{PAGENAME}}}} |- |[{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}}} Començament]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from{{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}=0}} 0-9]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}A}} A]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}B}} B]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}C}} C]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}D}} D]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}E}} E]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}F}} F]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}G}} G]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}H}} H]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}I}} &#160;I&#160;]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}J}} J]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}K}} K]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}L}} L]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}M}} M]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}N}} N]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}O}} O]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}P}} P]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}Q}} Q]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}R}} R]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}S}} S]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}T}} T]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}U}} U]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}V}} V]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}W}} W]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}X}} X]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}Y}} Y]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}Z}} Z] |}<noinclude> ---- {{/Documentacion}} </noinclude> 9kzcp66m8ex7dxusj43ibo4jow0lj05 7254077 7254075 2026-07-17T13:53:04Z Пан Хаунд 2 2597454 /* */ 7254077 wikitext text/x-wiki {|class="toc plainlinks" align="center" cellspacing="2" cellpadding="1" style="background-color:#EEEEEE; border:1px solid #AAAAAA; text-align:center; font-size:11px; margin: 0.5em auto;-moz-border-radius-bottomleft: .6em;-moz-border-radius-bottomright: .6em; -moz-border-radius-topleft: .6em;-moz-border-radius-topright: .6em; clear:both; " {{Wq/oc/Sostítol Infobox|{{{tematica2|{{{tematica|}}}}}}|{{{carta|{{{tematica2|{{{tematica|}}}}}}}}}|{{PAGENAME}}}} |- |[{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}}} Començament]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from{{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}=0}} 0-9]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}A}} A]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}B}} B]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}C}} C]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}D}} D]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}E}} E]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}F}} F]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}G}} G]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}H}} H]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}I}} &#160;I&#160;]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}J}} J]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}K}} K]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}L}} L]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}M}} M]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}N}} N]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}O}} O]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}P}} P]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}Q}} Q]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}R}} R]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}S}} S]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}T}} T]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}U}} U]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}V}} V]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}W}} W]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}X}} X]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}Y}} Y]·[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from={{#if:{{{ns|}}}|{{{ns}}}:}}Z}} Z] |}<noinclude> ---- {{/Documentacion}} </noinclude> 13fh69hqdrwj1oyt924hf5w032ocalf 0 3791076 7254076 2026-07-17T13:52:44Z Deysy Guzman 2693382 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''nawi tzunti''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Mistun MJ Menéndez-nawi tzunti.wav|embed|200px]] |} [[File:TransMilenio Super Expreso 400.svg]] === Español === * '''Definición:''' cuatrocientos * '''Ejemplo:''' "nawi tzunti" — ''cuatrocientos'' === English === * '''..." 7254076 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''nawi tzunti''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Mistun MJ Menéndez-nawi tzunti.wav|embed|200px]] |} [[File:TransMilenio Super Expreso 400.svg]] === Español === * '''Definición:''' cuatrocientos * '''Ejemplo:''' "nawi tzunti" — ''cuatrocientos'' === English === * '''Definition:''' four hundred * '''Example:''' "nawi tzunti" — ''cuatrocientos'' [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] 1h1acwsdm4qapy335p6w8audht6wxk8 10 3791077 7254078 2026-07-17T13:53:26Z Пан Хаунд 2 2597454 Created page with "<noinclude>{|</noinclude> |----- | valign="middle" colspan="{{{colspan|2}}}" class="{{Carta grafica|{{{1|}}}}}" style="{{Carta grafica|estilsostítol}} {{Carta grafica|color{{{2|}}}}}" | {{{3}}}<noinclude> {{#if:{{{1|}}}| |<tr><td style="text-align:center;{{Carta grafica|color{{{2|}}}}}" colspan="10">Tematica pas indicada: [[Carta grafica/Tematica e carta|Ajuda]], [{{fullurl:Modèl:{{PAGENAME}}|action=edit}} Corregir]}} {{#if:{{{2|}}}| |Carta de color pas indicada: Ca..." 7254078 wikitext text/x-wiki <noinclude>{|</noinclude> |----- | valign="middle" colspan="{{{colspan|2}}}" class="{{Carta grafica|{{{1|}}}}}" style="{{Carta grafica|estilsostítol}} {{Carta grafica|color{{{2|}}}}}" | {{{3}}}<noinclude> {{#if:{{{1|}}}| |<tr><td style="text-align:center;{{Carta grafica|color{{{2|}}}}}" colspan="10">Tematica pas indicada: [[Carta grafica/Tematica e carta|Ajuda]], [{{fullurl:Modèl:{{PAGENAME}}|action=edit}} Corregir]}} {{#if:{{{2|}}}| |Carta de color pas indicada: [[Carta grafica/Tematica e carta|Ajuda]], [{{fullurl:Modèl:{{PAGENAME}}|action=edit}} Corregir]</td></tr>}}{{#if:{{{1|}}}| |[[Categoria:Modèl sens tematica o carta]]}}{{#if:{{{2|}}}| |[[Categoria:Modèl sens tematica o carta]]}}<includeonly>|}</includeonly> <PRE>{{wq/oc/Sostítol Infobox|tematica|carta|sostítol}}</PRE> </noinclude> meicj8j14sqtve3f5mtclugs13abjhj 7254079 7254078 2026-07-17T13:54:00Z Пан Хаунд 2 2597454 /* */ 7254079 wikitext text/x-wiki <noinclude>{|</noinclude> |----- | valign="middle" colspan="{{{colspan|2}}}" class="{{Carta grafica|{{{1|}}}}}" style="{{Carta grafica|estilsostítol}} {{Carta grafica|color{{{2|}}}}}" | {{{3}}}<noinclude> {{#if:{{{1|}}}| |<tr><td style="text-align:center;{{Carta grafica|color{{{2|}}}}}" colspan="10">Tematica pas indicada: [[Carta grafica/Tematica e carta|Ajuda]], [{{fullurl:Modèl:{{PAGENAME}}|action=edit}} Corregir]}} {{#if:{{{2|}}}| |Carta de color pas indicada: [[Carta grafica/Tematica e carta|Ajuda]], [{{fullurl:Modèl:{{PAGENAME}}|action=edit}} Corregir]</td></tr>}}{{#if:{{{1|}}}| |[[Category:Wq/oc/Modèl sens tematica o carta]]}}{{#if:{{{2|}}}| |[[Category:Wq/oc/Modèl sens tematica o carta]]}}<includeonly>|}</includeonly> <PRE>{{wq/oc/Sostítol Infobox|tematica|carta|sostítol}}</PRE> </noinclude> 7akxc6ldbcrp41tq6lzokv6eq60hmcb 7254080 7254079 2026-07-17T13:54:15Z Пан Хаунд 2 2597454 /* */ 7254080 wikitext text/x-wiki <noinclude>{|</noinclude> |----- | valign="middle" colspan="{{{colspan|2}}}" class="{{wq/oc/Carta grafica|{{{1|}}}}}" style="{{Carta grafica|estilsostítol}} {{Carta grafica|color{{{2|}}}}}" | {{{3}}}<noinclude> {{#if:{{{1|}}}| |<tr><td style="text-align:center;{{Carta grafica|color{{{2|}}}}}" colspan="10">Tematica pas indicada: [[Carta grafica/Tematica e carta|Ajuda]], [{{fullurl:Modèl:{{PAGENAME}}|action=edit}} Corregir]}} {{#if:{{{2|}}}| |Carta de color pas indicada: [[Carta grafica/Tematica e carta|Ajuda]], [{{fullurl:Modèl:{{PAGENAME}}|action=edit}} Corregir]</td></tr>}}{{#if:{{{1|}}}| |[[Category:Wq/oc/Modèl sens tematica o carta]]}}{{#if:{{{2|}}}| |[[Category:Wq/oc/Modèl sens tematica o carta]]}}<includeonly>|}</includeonly> <PRE>{{wq/oc/Sostítol Infobox|tematica|carta|sostítol}}</PRE> </noinclude> po3ttoo5izfjd0brgioxutguhz4lx98 7254082 7254080 2026-07-17T13:54:48Z Пан Хаунд 2 2597454 /* */ 7254082 wikitext text/x-wiki <noinclude>{|</noinclude> |----- | valign="middle" colspan="{{{colspan|2}}}" class="{{wq/oc/Carta grafica|{{{1|}}}}}" style="{{wq/oc/Carta grafica|estilsostítol}} {{Wq/oc/Carta grafica|color{{{2|}}}}}" | {{{3}}}<noinclude> {{#if:{{{1|}}}| |<tr><td style="text-align:center;{{Wq/oc/Carta grafica|color{{{2|}}}}}" colspan="10">Tematica pas indicada: [[Carta grafica/Tematica e carta|Ajuda]], [{{fullurl:Modèl:{{PAGENAME}}|action=edit}} Corregir]}} {{#if:{{{2|}}}| |Carta de color pas indicada: [[Carta grafica/Tematica e carta|Ajuda]], [{{fullurl:Modèl:{{PAGENAME}}|action=edit}} Corregir]</td></tr>}}{{#if:{{{1|}}}| |[[Category:Wq/oc/Modèl sens tematica o carta]]}}{{#if:{{{2|}}}| |[[Category:Wq/oc/Modèl sens tematica o carta]]}}<includeonly>|}</includeonly> <PRE>{{wq/oc/Sostítol Infobox|tematica|carta|sostítol}}</PRE> </noinclude> 2dy9raczdc1pqe2sk9hnol8k2zh8qlk 0 3791078 7254081 2026-07-17T13:54:26Z Elmelson Mikekerry 2661924 Created page with "==Jaku Iban== ===Reti=== ====Jaku pengawa==== {{Wt/iba/head|iba|jaku pengawa}} #buka kulit mata lalu ulih meda #: {{Wt/iba/ux|iba|Gerasi irau ati meda indai iya bedau ulih '''chelak''' mata sepengudah mata indai iya diimbur orang ngena kesuh ai. }} ===Sebut=== * {{Wt/iba/hyph|iba|che |lak }} [[Category:Wt/iba]]" 7254081 wikitext text/x-wiki ==Jaku Iban== ===Reti=== ====Jaku pengawa==== {{Wt/iba/head|iba|jaku pengawa}} #buka kulit mata lalu ulih meda #: {{Wt/iba/ux|iba|Gerasi irau ati meda indai iya bedau ulih '''chelak''' mata sepengudah mata indai iya diimbur orang ngena kesuh ai. }} ===Sebut=== * {{Wt/iba/hyph|iba|che |lak }} [[Category:Wt/iba]] cowmres0i5vm5wf8th7atoxxizddyfg 10 3791079 7254083 2026-07-17T13:57:24Z Пан Хаунд 2 2597454 Copied content from [[w:oc:Modèl:Carta grafica]]. See source page history for attribution. 7254083 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch:{{lc:{{{1}}}}} <!--- Estils títols, jostítol... ---> | color = background-color: #E0DBB6; color: #000000; | color2 = background-color: #E9E3BF; color: #000000; | estilarredondit = -moz-border-radius-bottomleft: 0.5em; -moz-border-radius-bottomright: 0.5em; -moz-border-radius-topleft: 0.5em; -moz-border-radius-topright: 0.5em; | estiltítol = padding: 0 0.5em; text-align: center; vertical-align: middle; font-size: 17px; line-height: 1em; padding:3px; !important; | estiljostítol = padding: 0 0.5em; text-align: center; vertical-align: middle; font-size: 13px; line-height: 1.6em; font-weight: bold; | estilsostítol = padding: 0 0.5em; text-align: center; vertical-align: middle; font-size: 13px; line-height: 1.6em; font-weight: bold; | estillinha = line-height: 1.6em; | estiltext = font-size: 90%; <!--- Classe per lo bendèl de títol ---> | class = entesta | autor = entesta autor | aerostat = entesta aerostat | artista = entesta artista | samurai = entesta artsmarcialsjap | associacion = entesta associacion | atletisme = entesta atletisme | autor = entesta autor | baseball = entesta baseball | basketball = entesta basket-ball | bd = entesta bd | bierra = entesta bierra | canada = entesta canada | calendier = entesta calendier | cardinal = entesta cardinal | castel = entesta castel | catch = entesta catch | cinèma = entesta cinema | comunicacion = entesta comunicacion | ciclisme = entesta ciclisme | deportacion = entesta deportacion | disney = entesta disney | diplomacia = entesta diplomacia | egipte-antic = entesta egipte-antic | avesque = entesta avesque | esport = entesta esport | espòrt = entesta esport | esport-automobil = entesta esport-automobil | estat-ancian = entesta estat ancian | fotbol = entesta fotbol | footballblack = entesta footballblack | geografia = entesta map | gimnastica = entesta gimnastica | grapa = entesta grapa | elicopter = entesta elicopter | hockey = entesta hockey | hockey-sus-erba = entesta hockey-sus-erba | uman = entesta uman | informatica = entesta informatica | israel = entesta israel-judaisme | judaisme = entesta israel-judaisme | joc = entesta joc | joc-rotle = entesta joc-rotle | jocvideo = entesta jocvideo | macintosh = entesta macintosh | map = entesta map | medecina = entesta medecina | mets = entesta mets | montreal-metro = entesta montreal-metro | montreal-tren = entesta montreal-tren | motor-avion = entesta motor-avion | museu = entesta museu | musica = entesta musica | papirus = entesta papirus | paralimpic = entesta paralimpic | persoficcion = entesta persoficcion | planaire = entesta planaire | pòble = entesta pòble | pòble antic = entesta pòble antic | pretendent = entesta pretendent | premsa = entesta premsa | projecte = entesta projecte | quebec = entesta quebec | recerca = entesta recerca | roma-antica = entesta roma-antica | rota = entesta rota | rugbi = entesta rugbi | rugbiblack = entesta rugbiblack | sciencia-ficcion = entesta sciencia-ficcion | sobeiran = entesta sobeiran | television = entesta television | tennis = entesta tennis | tennis-de-taula = entesta tennis-de-taula | tennis-de-taulablack = entesta tennis-de-taulablack | timbre = entesta timbre | tren = entesta tren | union-europea = entesta union-europea | universitat = entesta universitat <!--- Color per un tipe d'informacion ---> | colorart = background-color: #FFF; color: #000000; | colorautor = background-color: #4C6099; color: white; | colorautorota = background-color: #003399; color: white; | colorbiologia = background: #A0E090; color: white; | colorbioquimia = background: #d0E050; color: white; | colorbotanica = background: #A0E090; color: white; | color2botanica = background: #F2FFE5; color: white; | colorciclisma = background-color: #addfad; color: white; | colorcompostela = background-color: #ffddc2; color: #000000; | color2compostela = background-color: #fadaa4; color: #000000; | colorconflicte = background-color: #EEEEEE; color: #000000; | colorestatancian = background-color: #00dddd; color: #000000; | colorformatge = background-color: #F6E396; color: peru; | colorfonetica = background-color: #999; color: #000000; | colorinformatica = background-color: #F49F13; color: #000000; | colorinternet = background-color: #E0DBB6; color: #000000; | coloristoria = background-color: #60a4d1; color: #000000; | color2istoria = background-color: #dcecf6; color: #000000; | coloristòria = background-color: #60a4d1; color: #000000; | color2istòria = background-color: #dcecf6; color: #000000; | colorgeografia = background-color: #d3b378; color: #000000; | colorlenga = background-color: #C1FFD5; color: #000000; | colorlibra = background-color: #7DA7D9; color: #000000; | colorliteratura = background-color: #7DA7D9; color: #000000; | colorlitoc = background-color: #FF6666; color: #000000; | color2litoc = background-color: #FBFBFB; color: #000000; | colormedecina = background-color: #3673c5; color: #000000; | colormilitar = background-color: #386410; color: #000000; | colormitologiagrega = background: #eeddbb; color: #000000; | colornobel = background-color: #f0eB25; color: #000000; | colorpapa = background-color: #FFE600; color: #000000; | color2papa = background-color: #FED600; color: #000000; | colorpatrimòni = background-color: #FFF; color: #000000; | colorpatrimoni = background-color: #FFF; color: #000000; | colorpersona = background-color: #ceceb5; color: #000000; | color2persona = background-color: #eeddbb; color: #000000; | colorpòble = background-color: #B2E3FF; color: #000000; | colorpòbleantic = background-color: #60a4d1; color: #000000; | colorpolitica = background-color: #fadaa4; color: #000000; | color2politica = background-color: #eeddbb; color: #000000; | colorpreïstòria = background-color: #FFCC99; color: #000000; | color2preïstòria = background-color: #FAFAD2; color: #000000; | colorquimia = background-color: #EEEEEE; color: #000000; | colorsobeiran = background-color: #fadaa4; color: #000000; | colorunesco = background-color: #1290CB; color: #000000; | coloruniversitat = background-color: #f0eB25; color: #000000; | colorutilizaire = background-color: #ffddc2; color: #000000; | color2utilizaire = background-color: #ffe9d2; color: #000000; | colorselva = background: #598527; color: white; | colorvegetal = background: #A0E090; color: white; | colorplantae = background: #A0E090; color: white; | colorwikipèdia = background-color: #ffddc2; color: #000000; | color2wikipèdia = background-color: #ffe9d2; color: #000000; | colorzoologia = background-color: #FFCC99; color: #000000; | color2zoologia = background-color: #ffffdd; color: #000000; | coloralbum = background-color: #F49F13; color: #000000; | color2album = background-color: #F1C073; color: #000000; | colorcançon = background-color: #FFD615 ; color: #000000; | color2cançon = background-color: #FFED96; color: #000000; | colorclassic = background-color: #AAC4A9; color: #000000; | colorclassic ensemble = background-color: #7EA47B; color: #000000; | colorgrop = background-color: #1290CB; color: #000000; | colorinstrumentista = background-color: #B0D2ED; color: #000000; | colormetal = background-color: #C3C3C3; color: #000000; | colormusica = background-color: #FFD615 ; color: #000000; | color2musica = background-color: #FFED96; color: #000000; | coloropèra = background-color: #e9c593; color: #000000; | color2opèra = background-color: #dc9659; color: #000000; | colorrèire empont = background-color: #9CB9BF; color: #000000; | colorarrière scène = background-color: #9CB9BF; color: #000000; | colorrock = background-color: #AA0000; color: #000000; | colorsingle = background-color: #F9B822; color: #000000; | color2single = background-color: #FBD77D; color: #000000; | colortemporari = background-color: #8C8C8C; color: #000000; | colorvocal = background-color: #7BB1DD; color: #000000; | colorcinèma = background-color: #5766c0; color: #000000; | colorseria = background-color: #6778e5; color: #000000; | colorteatre = background-color: #7f4080; color: #000000; | colorroman = background-color: #666633; color: #000000; | colorbd = background-color: #a1a133; color: #000000; | colorpersonatges = background-color: #804444; color: #000000; | colortemporari = background-color: #8C8C8C; color: #000000; | coloralga = background-color: #70C0C0; color: #000000; | coloranimal = background-color: #FFCC99; color: #000000; | colorarchaea = background-color: #darkgray; color: #000000; | colorbacteria = background-color: #DDDDDD; color: #000000; | colorcampairòl = background-color: #70C0E0; color: #000000; | colorcampairol = background-color: #70C0E0; color: #000000; | colorprotista = background-color: #70A0C0; color: #000000; | colormicrobiologia = background-color: #70A0C0; color: #000000; | colorvirús = background-color: #EEBBEE; color: #000000; | neutre = background-color: #EEEEEE; color: #000000; | coloreucariòta = background-color: #lightgrey; color: #000000; | colorprocariòta = background-color: #lightgrey; color: #000000; <!--- Color per mes ---> | colorgenièr = background-color: #84AED8; color: #FFF; | colorfebrièr = background-color: #F19EB2; color: #FFF; | colormarç = background-color: #6AB28D; color: #FFF; | colorabril = background-color: #84C29D; color: #FFF; | colormai = background-color: #A7C48A; color: #FFF; | colorjunh = background-color: #81B93E; color: #FFF; | colorjulhet = background-color: #BBB523; color: #FFF; | coloragost = background-color: #C1BC60; color: #FFF; | colorsetembre = background-color: #F6C015; color: #FFF; | coloroctòbre = background-color: #F09020; color: #FFF; | colornovembre = background-color: #869DC9; color: #FFF; | colordecembre = background-color: #669CCB; color: #FFF; <!--- Color per region istorica ---> | coloraragon = background-color: #545f95; color: #fbea0e; | color2aragon = background-color: #fbea0e; color: #545f95; | colorcors = background-color: #000000; color: #FFF; | color2cors = background-color: #FFF; color: #000000; | colorauvèrnhe = background-color: #BA0026; color: #ffd803; | color2auvèrnhe = background-color: #ffd803; color: #000000; | colorbearn = background-color: #BA0026; color: #ffd803; | color2bearn = background-color: #ffd803; color: #000000; | colorcarcin = background-color: #BA0026; color: #ffd803; | color2carcin = background-color: #ffd803; color: #000000; | colorgasconha = background-color: #BA0026; color: #ffd803; | color2gasconha = background-color: #ffd803; color: #000000; | colorvelai = background-color: #BA0026; color: #ffd803; | color2velai = background-color: #ffd803; color: #000000; | colorlemosin = background-color: #BA0026; color: #ffd803; | color2lemosin = background-color: #ffd803; color: #000000; | colorlengadòc = background-color: #BA0026; color: #ffd803; | color2lengadòc = background-color: #ffd803; color: #000000; | coloroc = background-color: #D4001C; color: #FDDD00; | colorocar = background-color: #D4001C; color: #FDDD00; | colorocpm = background-color: #D4001C; color: #FDDD00; | coloroctr = background-color: #D4001C; color: #FDDD00; | colorocli = background-color: #D4001C; color: #FDDD00; | color2oc = background-color: #ffd803; color: #000000; | coloroccitània = background-color: #D4001C; color: #FDDD00; | color2occitània = background-color: #ffd803; color: #000000; | colorprv = background-color: #FF6666; color: #000000; | color2prv = background-color: #ffd803; color: #000000; | colorprovença = background-color: #FF6666; color: #000000; | color2provença = background-color: #ffd803; color: #000000; <!--- Color per continent/zona regionala ---> | colorafrica = background-color: #333333; color: #FFF; | coloramerica = background-color: #B0D2ED; color: #FFF; font: #FFF; | color2arabia = background-color: #FFF; color: #006C35; | colorarabia = background-color: #006C35; color: #FFF; | coloraràbia = background-color: #006C35; color: #FFF; | colorasia = background-color: #ffe524; color: #000000; | coloreu = background-color: #003399; color: #FFCC00; | coloroceania = background-color: #4AADD6; color: #FAFAFA; | colorotramar = background-color: #6666CC; color: #FFF; <!--- Color per pais, regions ---> | colorand = background-color: #ffd803; color: #113388; | coloral = background-color: #ED323D; color: #000000; <!--- al: Albania ---> | color2al = background-color: #FFF; color: #ED323D; <!--- al: Albania ---> | coloraqt = background-color: #f47278; color: #fcef8a; <!--- aqt: Aquitània / Aguiaina ---> | colorar = background-color: #74accf; color: #000000; <!--- ar: Argentina ---> | colorarg = background-color: #74accf; color: #000000; <!--- arg: Argentina ---> | colorarp = background-color: #E044E0; color: #000000; <!--- arp: Arpitània ---> | colorau = background-color: #00008B; color: #FFF; <!--- au: Austràlia ---> | color2au = background-color: #FFF; color: #00008B; | coloraus = background-color: #C60B1D; color: #FFF; <!--- aus: ---> | colorbe = background-color: #000; color: #FAE042; <!--- be: belgica ---> | colorbg = background-color: #008533; color: #FFF; | colorbra = background-color: #009B3A; color: #FEDF00; <!--- bra: brasil ---> | color2br = background-color: #000000; color: #FFF; | colorbr = background-color: #FFF; color: #000000; | color2bre = background-color: #000000; color: #FFF; | colorbre = background-color: #FFF; color: #000000; | color2bz = background-color: #CE1126; color: #FFF; <!--- bz: Belize ---> | colorbz = background-color: #003F87; color: #FFF; | colorca = background-color: #ff0000; color: #ffffff; <!--- ca: Canadà ---> | colorcal = background-color: #FCC200; color: #003262; <!--- cal: Califòrnia ---> | color2cal = background-color: #B71234; color: #FFFFFF; | colorcat = background-color: #FCDD09; color: #DA121A; | colorch = <!-- background-color: #fa0510; color: #FFF; --> | colorcorèa-sud = background-color: #FFF; color: #C60C30; border: 1px solid #CCC; <!--- corèa del sud ---> | color2corèa-sud = background-color: #FFF; color: #003478; border: 1px solid #CCC; <!--- corèa del sud ---> | colorcorèa-nòrd = background-color: #ed1c26; color: #FFF; | colorcr = background-color: #002b7f; color: #FFF; | color2cr = background-color: #ce1126; color: #FFF; | colorco = background-color: #ce1126; color: #fcd116; <!--- co: Colómbia ---> | color2co = background-color: #fcd116; color: #000000; <!--- co: Colómbia ---> | colorcsc = background-color: #477067; color: #ffffff; <!--- csc: Cascàdia ---> | colorde = background-color: #FFCC00; color: #000000; | colordk = background-color: #D00C33; color: #FFF; | colordz = background-color: #007229; color: #d21034; <!--- hr: Argeria ---> | color2dz = background-color: #FFF; color: #d21034; <!--- hr: Argeria ---> | coloreng = background-color: #C60B1D; color: #FFF; | colorerg = background-color: #ffd803; color: #000000; <!--- erg: Sant Empèri Roman Germanic ---> | colores = background-color: #FFC400; color: #C60B1E; | colorespanha = background-color: #FFC400; color: #C60B1E; | coloreus = background-color: #009543; color: #FFF; | colorfilipinas = background-color: #0038A8; color: #FCD116; | colorfl = background-color: #003580; color: : #FFF; <!--- fl: Finlàndia ---> | color2fl = background-color: : #FFF; color: #003580; <!--- fl: Finlàndia ---> | colorfr = background-color: #3357B9; color: #FFF; | color2fr = background-color: #fa1527; color: #000000; | colorfrp = background-color: #EB1C24; color: #FFF; | colorgb = background-color: #C60B1D; color: #FFF; | color2gb = background-color: #3357B9; color: #FFF; | colorgb-wls = background-color: #00b13f; color: #FFF; <!-- gb-wls: Galas ---> | colorgb-sct = background-color: #005eb8; color: #FFF; <!-- gb-sct: Escòcia ---> | colorgr = background-color: #0D5EAF; color: #FFF; <!-- gr: Grècia ---> | color2gr = background-color: #FFF; color: #0D5EAF; border: 1px solid #CCC; <!-- gr: Grècia ---> | colorgt = background-color: #4997D0; color: #FFF; <!-- gt: Guatemala --> | color2gt = background-color: #FFF; color: #4997D0; border: 1px solid #CCC; <!-- gt: Guatemala --> | colorhr = background-color: #00298c; color: #FFF; <!--- hr: Croacia ---> | color2hr = background-color: #de1818; color: #FFF; <!--- hr: Croacia ---> | colorht = background-color: #00209F; color: #FFF; <!--- ht: Haití ---> | color2ht = background-color: #D21034; color: #FFF; <!--- ht: Haití ---> | colorin = background-color: #FF9933; color: #128807; | colorirl = background-color: #009A49; color: #FF7900; | coloris = background-color: #003897; color: #FFF; <!--- is: Islàndia ---> | color2is = background-color: #d72828; color: #FFF; <!--- is: Islàndia ---> | colorita = background-color: #009246; color: #FFF; | coloritàlia = background-color: #009246; color: #FFF; | color2itàlia = background-color: #CE2B37; color: #FFF; | colorjp = background-color: #FFF; color: #C60B1D; | color2jp = background-color: #C60B1D; color: #FFF; | colorlb = background-color: #ed1c24; color: #FFF; <!--- lb: Liban ---> | color2lb = background-color: #FFF; color: #00a651; <!--- lb: Liban ---> | colorlr = background-color: #bf0a30; color: #00286; <!--- lr: Liberia ---> | color2lr = background-color: #00286; color: #bf0a30; <!--- lr: Liberia ---> | colorlt = background-color: #fdb913; color: #c1272d; | color2mt = background-color: #FFF; color: #cf142b; <!--- mt: Malta ---> | colormt = background-color: #cf142b; color: #FFF; <!--- mt: Malta ---> | color2ma = background-color: #006233; color: #C60B1D; | colorma = background-color: #c1272d; color: #006233; | colormx = background-color: #008533; color: #FFF; <!--- mx: Mexic ---> | colorna = background-color: #d21034; color: #003580; <!--- na: Namibia ---> | color2na = background-color: #009543; color: #d21034; | colornl = background-color: #AE1C28; color: #FFF; | color2nl = background-color: #FFF; color: #AE1C28; | colornorvègia = background-color: #EF2B2D; color: #FFF; | color2norvègia = background-color: #002868; color: #FFF; | colornrm = background-color: #C81D11; color: #ffffff; | coloronu = background-color: #74accf; color: #000000; | colorpe = background-color: #DA121A; color: #000000; | color2pe = background-color: #FFF; color: #000000; | colorpk = background-color: #01411C; color: #FFF; <!--- pk: Pakistan ---> | color2pk = background-color: #FFF; color: #01411C; <!--- pk: Pakistan ---> | colorpt = background-color: #060; color: #FFF; | colorsa = background-color: #006C35; color: #FFF; <!--- sa: Arabia Saudita ---> | colorsco = background-color: #0065BD; color: #FFF; <!--- sco: Escòcia ---> | color2sco = background-color: #FFF; color: #0065BD; <!--- sco: Escòcia ---> | colorse = background-color: #006AA7; color: #FECC00; <!--- se: Suècia ---> | colorsk = background-color: #5252AC; color: #FFF; | colorru = background-color: #0039A6; color: #FFF; | color2ru = background-color: #D52B1E; color: #FFF; | colortw = background-color: #DE2910; color: #FFFFFF; <!--- tw: Taiwan ---> | colorus = background-color: #3C3B6E; color: #FFF; | color2us = background-color: #B22234; color: #FFF; | colorusa = background-color: #3C3B6E; color: #FFF; | color2usa = background-color: #B22234; color: #FFF; | colorvlca = background-color: #ffd803; color: #C60B1D; | colorwal = background-color: #00ab39; color: #FFF; | colorzh = background-color: #DE2910; color: #FFDE00; <!--- zh: China ---> <!--- Color per tipe de luòc ---> | colordesert = background-color: #E2725B; color: white; | colorilla = background-color: #7793E0; color: white; | colorlac = background-color: #0060B0; color: white; | colormontanha = background-color: #bebebe; color: white; | colorvolcan = background-color:#996633; color: white; <!--- Color per planeta ---> | colortèrra = background-color: #000; color: #69C; | colormercuri = background-color: #000; color: #CCC; | colorvènus = background-color: #000; color: #DAA53B; | colormart = background-color: #000; color: #E3C390; | colormars = background-color: #000; color: #E3C390; | colorjupitèr = background-color: #000; color: #CEAE95; | colorsaturne = tm07muz3xd4naush36gk8dzdq2fy0kh 7254085 7254083 2026-07-17T13:58:22Z Пан Хаунд 2 2597454 7254085 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch:{{lc:{{{1}}}}} <!--- Estils títols, jostítol... ---> | color = background-color: #E0DBB6; color: #000000; | color2 = background-color: #E9E3BF; color: #000000; | estilarredondit = -moz-border-radius-bottomleft: 0.5em; -moz-border-radius-bottomright: 0.5em; -moz-border-radius-topleft: 0.5em; -moz-border-radius-topright: 0.5em; | estiltítol = padding: 0 0.5em; text-align: center; vertical-align: middle; font-size: 17px; line-height: 1em; padding:3px; !important; | estiljostítol = padding: 0 0.5em; text-align: center; vertical-align: middle; font-size: 13px; line-height: 1.6em; font-weight: bold; | estilsostítol = padding: 0 0.5em; text-align: center; vertical-align: middle; font-size: 13px; line-height: 1.6em; font-weight: bold; | estillinha = line-height: 1.6em; | estiltext = font-size: 90%; <!--- Classe per lo bendèl de títol ---> | class = entesta | autor = entesta autor | aerostat = entesta aerostat | artista = entesta artista | samurai = entesta artsmarcialsjap | associacion = entesta associacion | atletisme = entesta atletisme | autor = entesta autor | baseball = entesta baseball | basketball = entesta basket-ball | bd = entesta bd | bierra = entesta bierra | canada = entesta canada | calendier = entesta calendier | cardinal = entesta cardinal | castel = entesta castel | catch = entesta catch | cinèma = entesta cinema | comunicacion = entesta comunicacion | ciclisme = entesta ciclisme | deportacion = entesta deportacion | disney = entesta disney | diplomacia = entesta diplomacia | egipte-antic = entesta egipte-antic | avesque = entesta avesque | esport = entesta esport | espòrt = entesta esport | esport-automobil = entesta esport-automobil | estat-ancian = entesta estat ancian | fotbol = entesta fotbol | footballblack = entesta footballblack | geografia = entesta map | gimnastica = entesta gimnastica | grapa = entesta grapa | elicopter = entesta elicopter | hockey = entesta hockey | hockey-sus-erba = entesta hockey-sus-erba | uman = entesta uman | informatica = entesta informatica | israel = entesta israel-judaisme | judaisme = entesta israel-judaisme | joc = entesta joc | joc-rotle = entesta joc-rotle | jocvideo = entesta jocvideo | macintosh = entesta macintosh | map = entesta map | medecina = entesta medecina | mets = entesta mets | montreal-metro = entesta montreal-metro | montreal-tren = entesta montreal-tren | motor-avion = entesta motor-avion | museu = entesta museu | musica = entesta musica | papirus = entesta papirus | paralimpic = entesta paralimpic | persoficcion = entesta persoficcion | planaire = entesta planaire | pòble = entesta pòble | pòble antic = entesta pòble antic | pretendent = entesta pretendent | premsa = entesta premsa | projecte = entesta projecte | quebec = entesta quebec | recerca = entesta recerca | roma-antica = entesta roma-antica | rota = entesta rota | rugbi = entesta rugbi | rugbiblack = entesta rugbiblack | sciencia-ficcion = entesta sciencia-ficcion | sobeiran = entesta sobeiran | television = entesta television | tennis = entesta tennis | tennis-de-taula = entesta tennis-de-taula | tennis-de-taulablack = entesta tennis-de-taulablack | timbre = entesta timbre | tren = entesta tren | union-europea = entesta union-europea | universitat = entesta universitat <!--- Color per un tipe d'informacion ---> | colorart = background-color: #FFF; color: #000000; | colorautor = background-color: #4C6099; color: white; | colorautorota = background-color: #003399; color: white; | colorbiologia = background: #A0E090; color: white; | colorbioquimia = background: #d0E050; color: white; | colorbotanica = background: #A0E090; color: white; | color2botanica = background: #F2FFE5; color: white; | colorciclisma = background-color: #addfad; color: white; | colorcompostela = background-color: #ffddc2; color: #000000; | color2compostela = background-color: #fadaa4; color: #000000; | colorconflicte = background-color: #EEEEEE; color: #000000; | colorestatancian = background-color: #00dddd; color: #000000; | colorformatge = background-color: #F6E396; color: peru; | colorfonetica = background-color: #999; color: #000000; | colorinformatica = background-color: #F49F13; color: #000000; | colorinternet = background-color: #E0DBB6; color: #000000; | coloristoria = background-color: #60a4d1; color: #000000; | color2istoria = background-color: #dcecf6; color: #000000; | coloristòria = background-color: #60a4d1; color: #000000; | color2istòria = background-color: #dcecf6; color: #000000; | colorgeografia = background-color: #d3b378; color: #000000; | colorlenga = background-color: #C1FFD5; color: #000000; | colorlibra = background-color: #7DA7D9; color: #000000; | colorliteratura = background-color: #7DA7D9; color: #000000; | colorlitoc = background-color: #FF6666; color: #000000; | color2litoc = background-color: #FBFBFB; color: #000000; | colormedecina = background-color: #3673c5; color: #000000; | colormilitar = background-color: #386410; color: #000000; | colormitologiagrega = background: #eeddbb; color: #000000; | colornobel = background-color: #f0eB25; color: #000000; | colorpapa = background-color: #FFE600; color: #000000; | color2papa = background-color: #FED600; color: #000000; | colorpatrimòni = background-color: #FFF; color: #000000; | colorpatrimoni = background-color: #FFF; color: #000000; | colorpersona = background-color: #ceceb5; color: #000000; | color2persona = background-color: #eeddbb; color: #000000; | colorpòble = background-color: #B2E3FF; color: #000000; | colorpòbleantic = background-color: #60a4d1; color: #000000; | colorpolitica = background-color: #fadaa4; color: #000000; | color2politica = background-color: #eeddbb; color: #000000; | colorpreïstòria = background-color: #FFCC99; color: #000000; | color2preïstòria = background-color: #FAFAD2; color: #000000; | colorquimia = background-color: #EEEEEE; color: #000000; | colorsobeiran = background-color: #fadaa4; color: #000000; | colorunesco = background-color: #1290CB; color: #000000; | coloruniversitat = background-color: #f0eB25; color: #000000; | colorutilizaire = background-color: #ffddc2; color: #000000; | color2utilizaire = background-color: #ffe9d2; color: #000000; | colorselva = background: #598527; color: white; | colorvegetal = background: #A0E090; color: white; | colorplantae = background: #A0E090; color: white; | colorwikipèdia = background-color: #ffddc2; color: #000000; | color2wikipèdia = background-color: #ffe9d2; color: #000000; | colorzoologia = background-color: #FFCC99; color: #000000; | color2zoologia = background-color: #ffffdd; color: #000000; | coloralbum = background-color: #F49F13; color: #000000; | color2album = background-color: #F1C073; color: #000000; | colorcançon = background-color: #FFD615 ; color: #000000; | color2cançon = background-color: #FFED96; color: #000000; | colorclassic = background-color: #AAC4A9; color: #000000; | colorclassic ensemble = background-color: #7EA47B; color: #000000; | colorgrop = background-color: #1290CB; color: #000000; | colorinstrumentista = background-color: #B0D2ED; color: #000000; | colormetal = background-color: #C3C3C3; color: #000000; | colormusica = background-color: #FFD615 ; color: #000000; | color2musica = background-color: #FFED96; color: #000000; | coloropèra = background-color: #e9c593; color: #000000; | color2opèra = background-color: #dc9659; color: #000000; | colorrèire empont = background-color: #9CB9BF; color: #000000; | colorarrière scène = background-color: #9CB9BF; color: #000000; | colorrock = background-color: #AA0000; color: #000000; | colorsingle = background-color: #F9B822; color: #000000; | color2single = background-color: #FBD77D; color: #000000; | colortemporari = background-color: #8C8C8C; color: #000000; | colorvocal = background-color: #7BB1DD; color: #000000; | colorcinèma = background-color: #5766c0; color: #000000; | colorseria = background-color: #6778e5; color: #000000; | colorteatre = background-color: #7f4080; color: #000000; | colorroman = background-color: #666633; color: #000000; | colorbd = background-color: #a1a133; color: #000000; | colorpersonatges = background-color: #804444; color: #000000; | colortemporari = background-color: #8C8C8C; color: #000000; | coloralga = background-color: #70C0C0; color: #000000; | coloranimal = background-color: #FFCC99; color: #000000; | colorarchaea = background-color: #darkgray; color: #000000; | colorbacteria = background-color: #DDDDDD; color: #000000; | colorcampairòl = background-color: #70C0E0; color: #000000; | colorcampairol = background-color: #70C0E0; color: #000000; | colorprotista = background-color: #70A0C0; color: #000000; | colormicrobiologia = background-color: #70A0C0; color: #000000; | colorvirús = background-color: #EEBBEE; color: #000000; | neutre = background-color: #EEEEEE; color: #000000; | coloreucariòta = background-color: #lightgrey; color: #000000; | colorprocariòta = background-color: #lightgrey; color: #000000; <!--- Color per mes ---> | colorgenièr = background-color: #84AED8; color: #FFF; | colorfebrièr = background-color: #F19EB2; color: #FFF; | colormarç = background-color: #6AB28D; color: #FFF; | colorabril = background-color: #84C29D; color: #FFF; | colormai = background-color: #A7C48A; color: #FFF; | colorjunh = background-color: #81B93E; color: #FFF; | colorjulhet = background-color: #BBB523; color: #FFF; | coloragost = background-color: #C1BC60; color: #FFF; | colorsetembre = background-color: #F6C015; color: #FFF; | coloroctòbre = background-color: #F09020; color: #FFF; | colornovembre = background-color: #869DC9; color: #FFF; | colordecembre = background-color: #669CCB; color: #FFF; <!--- Color per region istorica ---> | coloraragon = background-color: #545f95; color: #fbea0e; | color2aragon = background-color: #fbea0e; color: #545f95; | colorcors = background-color: #000000; color: #FFF; | color2cors = background-color: #FFF; color: #000000; | colorauvèrnhe = background-color: #BA0026; color: #ffd803; | color2auvèrnhe = background-color: #ffd803; color: #000000; | colorbearn = background-color: #BA0026; color: #ffd803; | color2bearn = background-color: #ffd803; color: #000000; | colorcarcin = background-color: #BA0026; color: #ffd803; | color2carcin = background-color: #ffd803; color: #000000; | colorgasconha = background-color: #BA0026; color: #ffd803; | color2gasconha = background-color: #ffd803; color: #000000; | colorvelai = background-color: #BA0026; color: #ffd803; | color2velai = background-color: #ffd803; color: #000000; | colorlemosin = background-color: #BA0026; color: #ffd803; | color2lemosin = background-color: #ffd803; color: #000000; | colorlengadòc = background-color: #BA0026; color: #ffd803; | color2lengadòc = background-color: #ffd803; color: #000000; | coloroc = background-color: #D4001C; color: #FDDD00; | colorocar = background-color: #D4001C; color: #FDDD00; | colorocpm = background-color: #D4001C; color: #FDDD00; | coloroctr = background-color: #D4001C; color: #FDDD00; | colorocli = background-color: #D4001C; color: #FDDD00; | color2oc = background-color: #ffd803; color: #000000; | coloroccitània = background-color: #D4001C; color: #FDDD00; | color2occitània = background-color: #ffd803; color: #000000; | colorprv = background-color: #FF6666; color: #000000; | color2prv = background-color: #ffd803; color: #000000; | colorprovença = background-color: #FF6666; color: #000000; | color2provença = background-color: #ffd803; color: #000000; <!--- Color per continent/zona regionala ---> | colorafrica = background-color: #333333; color: #FFF; | coloramerica = background-color: #B0D2ED; color: #FFF; font: #FFF; | color2arabia = background-color: #FFF; color: #006C35; | colorarabia = background-color: #006C35; color: #FFF; | coloraràbia = background-color: #006C35; color: #FFF; | colorasia = background-color: #ffe524; color: #000000; | coloreu = background-color: #003399; color: #FFCC00; | coloroceania = background-color: #4AADD6; color: #FAFAFA; | colorotramar = background-color: #6666CC; color: #FFF; <!--- Color per pais, regions ---> | colorand = background-color: #ffd803; color: #113388; | coloral = background-color: #ED323D; color: #000000; <!--- al: Albania ---> | color2al = background-color: #FFF; color: #ED323D; <!--- al: Albania ---> | coloraqt = background-color: #f47278; color: #fcef8a; <!--- aqt: Aquitània / Aguiaina ---> | colorar = background-color: #74accf; color: #000000; <!--- ar: Argentina ---> | colorarg = background-color: #74accf; color: #000000; <!--- arg: Argentina ---> | colorarp = background-color: #E044E0; color: #000000; <!--- arp: Arpitània ---> | colorau = background-color: #00008B; color: #FFF; <!--- au: Austràlia ---> | color2au = background-color: #FFF; color: #00008B; | coloraus = background-color: #C60B1D; color: #FFF; <!--- aus: ---> | colorbe = background-color: #000; color: #FAE042; <!--- be: belgica ---> | colorbg = background-color: #008533; color: #FFF; | colorbra = background-color: #009B3A; color: #FEDF00; <!--- bra: brasil ---> | color2br = background-color: #000000; color: #FFF; | colorbr = background-color: #FFF; color: #000000; | color2bre = background-color: #000000; color: #FFF; | colorbre = background-color: #FFF; color: #000000; | color2bz = background-color: #CE1126; color: #FFF; <!--- bz: Belize ---> | colorbz = background-color: #003F87; color: #FFF; | colorca = background-color: #ff0000; color: #ffffff; <!--- ca: Canadà ---> | colorcal = background-color: #FCC200; color: #003262; <!--- cal: Califòrnia ---> | color2cal = background-color: #B71234; color: #FFFFFF; | colorcat = background-color: #FCDD09; color: #DA121A; | colorch = <!-- background-color: #fa0510; color: #FFF; --> | colorcorèa-sud = background-color: #FFF; color: #C60C30; border: 1px solid #CCC; <!--- corèa del sud ---> | color2corèa-sud = background-color: #FFF; color: #003478; border: 1px solid #CCC; <!--- corèa del sud ---> | colorcorèa-nòrd = background-color: #ed1c26; color: #FFF; | colorcr = background-color: #002b7f; color: #FFF; | color2cr = background-color: #ce1126; color: #FFF; | colorco = background-color: #ce1126; color: #fcd116; <!--- co: Colómbia ---> | color2co = background-color: #fcd116; color: #000000; <!--- co: Colómbia ---> | colorcsc = background-color: #477067; color: #ffffff; <!--- csc: Cascàdia ---> | colorde = background-color: #FFCC00; color: #000000; | colordk = background-color: #D00C33; color: #FFF; | colordz = background-color: #007229; color: #d21034; <!--- hr: Argeria ---> | color2dz = background-color: #FFF; color: #d21034; <!--- hr: Argeria ---> | coloreng = background-color: #C60B1D; color: #FFF; | colorerg = background-color: #ffd803; color: #000000; <!--- erg: Sant Empèri Roman Germanic ---> | colores = background-color: #FFC400; color: #C60B1E; | colorespanha = background-color: #FFC400; color: #C60B1E; | coloreus = background-color: #009543; color: #FFF; | colorfilipinas = background-color: #0038A8; color: #FCD116; | colorfl = background-color: #003580; color: : #FFF; <!--- fl: Finlàndia ---> | color2fl = background-color: : #FFF; color: #003580; <!--- fl: Finlàndia ---> | colorfr = background-color: #3357B9; color: #FFF; | color2fr = background-color: #fa1527; color: #000000; | colorfrp = background-color: #EB1C24; color: #FFF; | colorgb = background-color: #C60B1D; color: #FFF; | color2gb = background-color: #3357B9; color: #FFF; | colorgb-wls = background-color: #00b13f; color: #FFF; <!-- gb-wls: Galas ---> | colorgb-sct = background-color: #005eb8; color: #FFF; <!-- gb-sct: Escòcia ---> | colorgr = background-color: #0D5EAF; color: #FFF; <!-- gr: Grècia ---> | color2gr = background-color: #FFF; color: #0D5EAF; border: 1px solid #CCC; <!-- gr: Grècia ---> | colorgt = background-color: #4997D0; color: #FFF; <!-- gt: Guatemala --> | color2gt = background-color: #FFF; color: #4997D0; border: 1px solid #CCC; <!-- gt: Guatemala --> | colorhr = background-color: #00298c; color: #FFF; <!--- hr: Croacia ---> | color2hr = background-color: #de1818; color: #FFF; <!--- hr: Croacia ---> | colorht = background-color: #00209F; color: #FFF; <!--- ht: Haití ---> | color2ht = background-color: #D21034; color: #FFF; <!--- ht: Haití ---> | colorin = background-color: #FF9933; color: #128807; | colorirl = background-color: #009A49; color: #FF7900; | coloris = background-color: #003897; color: #FFF; <!--- is: Islàndia ---> | color2is = background-color: #d72828; color: #FFF; <!--- is: Islàndia ---> | colorita = background-color: #009246; color: #FFF; | coloritàlia = background-color: #009246; color: #FFF; | color2itàlia = background-color: #CE2B37; color: #FFF; | colorjp = background-color: #FFF; color: #C60B1D; | color2jp = background-color: #C60B1D; color: #FFF; | colorlb = background-color: #ed1c24; color: #FFF; <!--- lb: Liban ---> | color2lb = background-color: #FFF; color: #00a651; <!--- lb: Liban ---> | colorlr = background-color: #bf0a30; color: #00286; <!--- lr: Liberia ---> | color2lr = background-color: #00286; color: #bf0a30; <!--- lr: Liberia ---> | colorlt = background-color: #fdb913; color: #c1272d; | color2mt = background-color: #FFF; color: #cf142b; <!--- mt: Malta ---> | colormt = background-color: #cf142b; color: #FFF; <!--- mt: Malta ---> | color2ma = background-color: #006233; color: #C60B1D; | colorma = background-color: #c1272d; color: #006233; | colormx = background-color: #008533; color: #FFF; <!--- mx: Mexic ---> | colorna = background-color: #d21034; color: #003580; <!--- na: Namibia ---> | color2na = background-color: #009543; color: #d21034; | colornl = background-color: #AE1C28; color: #FFF; | color2nl = background-color: #FFF; color: #AE1C28; | colornorvègia = background-color: #EF2B2D; color: #FFF; | color2norvègia = background-color: #002868; color: #FFF; | colornrm = background-color: #C81D11; color: #ffffff; | coloronu = background-color: #74accf; color: #000000; | colorpe = background-color: #DA121A; color: #000000; | color2pe = background-color: #FFF; color: #000000; | colorpk = background-color: #01411C; color: #FFF; <!--- pk: Pakistan ---> | color2pk = background-color: #FFF; color: #01411C; <!--- pk: Pakistan ---> | colorpt = background-color: #060; color: #FFF; | colorsa = background-color: #006C35; color: #FFF; <!--- sa: Arabia Saudita ---> | colorsco = background-color: #0065BD; color: #FFF; <!--- sco: Escòcia ---> | color2sco = background-color: #FFF; color: #0065BD; <!--- sco: Escòcia ---> | colorse = background-color: #006AA7; color: #FECC00; <!--- se: Suècia ---> | colorsk = background-color: #5252AC; color: #FFF; | colorru = background-color: #0039A6; color: #FFF; | color2ru = background-color: #D52B1E; color: #FFF; | colortw = background-color: #DE2910; color: #FFFFFF; <!--- tw: Taiwan ---> | colorus = background-color: #3C3B6E; color: #FFF; | color2us = background-color: #B22234; color: #FFF; | colorusa = background-color: #3C3B6E; color: #FFF; | color2usa = background-color: #B22234; color: #FFF; | colorvlca = background-color: #ffd803; color: #C60B1D; | colorwal = background-color: #00ab39; color: #FFF; | colorzh = background-color: #DE2910; color: #FFDE00; <!--- zh: China ---> <!--- Color per tipe de luòc ---> | colordesert = background-color: #E2725B; color: white; | colorilla = background-color: #7793E0; color: white; | colorlac = background-color: #0060B0; color: white; | colormontanha = background-color: #bebebe; color: white; | colorvolcan = background-color:#996633; color: white; <!--- Color per planeta ---> | colortèrra = background-color: #000; color: #69C; | colormercuri = background-color: #000; color: #CCC; | colorvènus = background-color: #000; color: #DAA53B; | colormart = background-color: #000; color: #E3C390; | colormars = background-color: #000; color: #E3C390; | colorjupitèr = background-color: #000; color: #CEAE95; | colorsaturne = Picto_infobox_cardinal.png| right| 45px]] | imatgechateau = [[Imatge: Picto_infobox_chateau.png| right| 45px]] | imatgeciclisma = [[Imatge: Cycling (road) pictogram.svg| right| 45px| ]] | imatgeconflicte = [[Imatge: Picto infobox conflict.png| right| 55px]] | imatgedisney = [[Imatge: Picto_infobox_Disney.png| right| 45px]] | imatgeeconomia = [[Imatge: P Economy.png| link = Portal: Economia| right| 45px]] | imatgeegypte-antique = [[Imatge: Picto_infobox_ancient_Egypt.png| link = Portal: Literatura| right| 45px]] | imatgeeveque = [[Imatge: Picto_infobox_bishop.png| right| 45px]] | imatgefonetica = [[Imatge: Picto infobox radio.png| right| 45px]] | imatgeformatge = [[Imatge: Cheese.svg| right| 55px]] | imatgefootball = [[Imatge: Football pictogram.svg| right| 45px]] | imatgegastronomia = [[Imatge: Picto infobox mets.png| right| 45px]] | imatgegrappe = [[Imatge: Picto_info_grape.png| right| 45px]] | imatgehelicoptere = [[Imatge: Picto_infobox_helicopter.png| right| 45px]] | imatgeinformatica = [[Imatge: Crystal_mycomputer.png| link = Portal: Informatica| right| 45px]] | imatgeisrael-judaisme = [[Imatge: Picto_infobox_israel-judaisme.png| right| 45px]] | imatgeistoria = [[Imatge: Crystal Clear action history.png| right| 45px]] | imatgeistòria = [[Imatge: Crystal Clear action history.png| right| 45px]] | imatgejeu = [[Imatge: Picto_infobox_Game.png| right| 45px]] | imatgejeu-role = [[Imatge: Picto_infobox_Jeu_de_rôle.png| right| 45px]] | imatgejeuvideo = [[Imatge: Picto_infobox_gamepad.png| right| 45px]] | imatgelenga = [[Imatge: Nuvola apps gaim.png| link = Portal: lengas| right| 45px]] | imatgelemosin = [[Imatge: Blason région fr Limousin.svg| link = Portal: Lemosin| right| 45px]] | imatgelitoc = [[Imatge: Portrait frederic mistral.jpg| link = Portal LitOc| right| 45x30px]] | imatgelibra = [[Imatge: Books-aj.svg aj ashton 01.svg| link = Portal Literatura| right| 45x30px]] | imatgeliteratura = [[Imatge: Books-aj.svg aj ashton 01.svg| link = Portal Literatura| right| 45x30px]] | imatgeLiteratura = [[Imatge: Books-aj.svg aj ashton 01.svg| link = Portal Literatura| right| 45x30px]] | imatgeliteratura occitana = [[Imatge: Portrait frederic mistral.jpg| link = Portal LitOc| right| 45x30px]] | imatgeLiteratura Occitana = [[Imatge: Portrait frederic mistral.jpg| link = Portal LitOc| right| 45x30px]] | imatgelutz = [[Imatge: Picto infobox detective.png| right| 45px]] | imatgemacintosh = [[Imatge: Picto_infobox_Macintosh.png| right| 45px]] | imatgemap = [[Imatge: Picto_infobox_map.png| right| 45px]] | imatgemedecina = [[Imatge: Star of life2.svg| right| 45px]] | imatgemets = [[Imatge: Picto_infobox_mets.png| right| 45px]] | imatgemilitar = [[Imatge: Picto infobox conflict.png| right| 45px]] | imatgemitologiagrega = [[imatge: Poseidon Penteskouphia Louvre CA452.jpg| 40px| right]] | imatgemontreal-metro = [[Imatge: Picto_infobox_Mtl_metro.png| right| 45px]] | imatgemontreal-train = [[Imatge: Picto_infobox_Mtl_train.png| right| 45px]] | imatgemoteur-avion = [[Imatge: Picto_Infobox_moteur_d%27avion.png| right| 45px]] | imatgemusica = [[Imatge: Musical notes.svg| link = Portal LitOc| right| 45px]] | imatgenatura = [[Imatge: Picto infobox plant.png| right| 45px]] | imatgenobel = [[Imatge: Nobel prize medal.svg| right| 45px]] | imatgepapa = [[Imatge: Emblem of the Papacy SE.svg| right| 45px]] | imatgepapyrus = [[Imatge: Picto_infobox_papyrus.png| right| 45px]] | imatgeparalympique = [[Imatge: Picto_infobox_Paralympics.png| right| 45px]] | imatgepersofiction = [[Imatge: Picto_infobox_masks.png| right| 45px]] | imatgepersona = [[Imatge: Picto_infobox_character.png| right| 45px]] | imatgeplaneur = [[Imatge: Picto_infobox_planeur.png| right| 45px]] | imatgepolitica = [[Imatge: President.svg| link = Portal: Politica| right| 35px]] | imatgepoliticafr = [[Imatge: French politic personality icon.svg| right| 35px]] | imatgepresse = [[Imatge: Picto_infobox_journal.png| right| 45px]] | imatgepatrimòni = [[Imatge: Village silhouette.svg| right| 45px]] | imatgepatrimoni = [[Imatge: Village silhouette.svg| right| 45px]] | imatgepreïstòria = [[Imatge: Venus of Brassempouy.jpg| right| 45px]] | imatgeprovença = [[Imatge: Aragon.png| link = Portal: Provença| right| 45px]] | imatgepresse = [[Imatge: Picto_infobox_journal.png| right| 45px]] | imatgequebec = [[Imatge: Picto_infobox_Quebec.png| right| 45px]] | imatgequimia = [[Fichièr: Tube2portailchimie.jpg| right| 45px]] | imatgerecherche = [[Imatge: Picto_infobox_detective.png| right| 45px]] | imatgerome-antique = [[Imatge: Picto_infobox_Roman_millitary_banner.png| right| 45px]] | imatgerugby = [[imatge: Rugby union pictogram.svg| 45px]] | imatgesant = [[imatge: Picto_infobox_character.png| 45px]] | imatgescience-fiction = [[ImatgePicto_infobox_fliyingsaucer.png| right| 45px]] | imatgesport-automobile = [[ImatgePicto_infobox_sport_auto.png| right| 45px]] | imatgetelevision = [[ImatgePicto_infobox_TV-T%26PC.png| right| 45px]] | imatgetimbre = [[Imatge: Picto_infobox_Stamps.png| right| 45px]] | imatgetrain = [[Imatge: Picto_infobox_train.png| right| 45px]] | imatgeeu = [[Imatge: Picto_infobox_map.png| right| 102px]] | imatgeunesco = [[Imatge: World Heritage Emblem.svg| link = Patrimòni Mondial de l'Umanitat| right| 45px]] | imatgeuniversitat = [[Imatge: Picto_infobox_book.png| right| 45px]] | imatgeutilizaire = [[Imatge: Crystal package favourite.svg| right| 45px| Projècte Boitas d'utilizaire]] | imatgevegetal = [[Imatge: Icone botanique01.png| link = Portal: Botanica| right| 45px]] | imatgewikipèdia = [[imatge: Wikipedia-logo.png| right| 45px]] | imatgezoologia = [[imatge: Symbole-faune.png| link = Portal: Zoologia| right| 45px]] }}</includeonly><noinclude>{{documentacion}}</noinclude> cy4239k45bxtsh8njmbd1n0ix3rqjy2 7254086 7254085 2026-07-17T13:58:44Z Пан Хаунд 2 2597454 /* */ 7254086 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch:{{lc:{{{1}}}}} <!--- Estils títols, jostítol... ---> | color = background-color: #E0DBB6; color: #000000; | color2 = background-color: #E9E3BF; color: #000000; | estilarredondit = -moz-border-radius-bottomleft: 0.5em; -moz-border-radius-bottomright: 0.5em; -moz-border-radius-topleft: 0.5em; -moz-border-radius-topright: 0.5em; | estiltítol = padding: 0 0.5em; text-align: center; vertical-align: middle; font-size: 17px; line-height: 1em; padding:3px; !important; | estiljostítol = padding: 0 0.5em; text-align: center; vertical-align: middle; font-size: 13px; line-height: 1.6em; font-weight: bold; | estilsostítol = padding: 0 0.5em; text-align: center; vertical-align: middle; font-size: 13px; line-height: 1.6em; font-weight: bold; | estillinha = line-height: 1.6em; | estiltext = font-size: 90%; <!--- Classe per lo bendèl de títol ---> | class = entesta | autor = entesta autor | aerostat = entesta aerostat | artista = entesta artista | samurai = entesta artsmarcialsjap | associacion = entesta associacion | atletisme = entesta atletisme | autor = entesta autor | baseball = entesta baseball | basketball = entesta basket-ball | bd = entesta bd | bierra = entesta bierra | canada = entesta canada | calendier = entesta calendier | cardinal = entesta cardinal | castel = entesta castel | catch = entesta catch | cinèma = entesta cinema | comunicacion = entesta comunicacion | ciclisme = entesta ciclisme | deportacion = entesta deportacion | disney = entesta disney | diplomacia = entesta diplomacia | egipte-antic = entesta egipte-antic | avesque = entesta avesque | esport = entesta esport | espòrt = entesta esport | esport-automobil = entesta esport-automobil | estat-ancian = entesta estat ancian | fotbol = entesta fotbol | footballblack = entesta footballblack | geografia = entesta map | gimnastica = entesta gimnastica | grapa = entesta grapa | elicopter = entesta elicopter | hockey = entesta hockey | hockey-sus-erba = entesta hockey-sus-erba | uman = entesta uman | informatica = entesta informatica | israel = entesta israel-judaisme | judaisme = entesta israel-judaisme | joc = entesta joc | joc-rotle = entesta joc-rotle | jocvideo = entesta jocvideo | macintosh = entesta macintosh | map = entesta map | medecina = entesta medecina | mets = entesta mets | montreal-metro = entesta montreal-metro | montreal-tren = entesta montreal-tren | motor-avion = entesta motor-avion | museu = entesta museu | musica = entesta musica | papirus = entesta papirus | paralimpic = entesta paralimpic | persoficcion = entesta persoficcion | planaire = entesta planaire | pòble = entesta pòble | pòble antic = entesta pòble antic | pretendent = entesta pretendent | premsa = entesta premsa | projecte = entesta projecte | quebec = entesta quebec | recerca = entesta recerca | roma-antica = entesta roma-antica | rota = entesta rota | rugbi = entesta rugbi | rugbiblack = entesta rugbiblack | sciencia-ficcion = entesta sciencia-ficcion | sobeiran = entesta sobeiran | television = entesta television | tennis = entesta tennis | tennis-de-taula = entesta tennis-de-taula | tennis-de-taulablack = entesta tennis-de-taulablack | timbre = entesta timbre | tren = entesta tren | union-europea = entesta union-europea | universitat = entesta universitat <!--- Color per un tipe d'informacion ---> | colorart = background-color: #FFF; color: #000000; | colorautor = background-color: #4C6099; color: white; | colorautorota = background-color: #003399; color: white; | colorbiologia = background: #A0E090; color: white; | colorbioquimia = background: #d0E050; color: white; | colorbotanica = background: #A0E090; color: white; | color2botanica = background: #F2FFE5; color: white; | colorciclisma = background-color: #addfad; color: white; | colorcompostela = background-color: #ffddc2; color: #000000; | color2compostela = background-color: #fadaa4; color: #000000; | colorconflicte = background-color: #EEEEEE; color: #000000; | colorestatancian = background-color: #00dddd; color: #000000; | colorformatge = background-color: #F6E396; color: peru; | colorfonetica = background-color: #999; color: #000000; | colorinformatica = background-color: #F49F13; color: #000000; | colorinternet = background-color: #E0DBB6; color: #000000; | coloristoria = background-color: #60a4d1; color: #000000; | color2istoria = background-color: #dcecf6; color: #000000; | coloristòria = background-color: #60a4d1; color: #000000; | color2istòria = background-color: #dcecf6; color: #000000; | colorgeografia = background-color: #d3b378; color: #000000; | colorlenga = background-color: #C1FFD5; color: #000000; | colorlibra = background-color: #7DA7D9; color: #000000; | colorliteratura = background-color: #7DA7D9; color: #000000; | colorlitoc = background-color: #FF6666; color: #000000; | color2litoc = background-color: #FBFBFB; color: #000000; | colormedecina = background-color: #3673c5; color: #000000; | colormilitar = background-color: #386410; color: #000000; | colormitologiagrega = background: #eeddbb; color: #000000; | colornobel = background-color: #f0eB25; color: #000000; | colorpapa = background-color: #FFE600; color: #000000; | color2papa = background-color: #FED600; color: #000000; | colorpatrimòni = background-color: #FFF; color: #000000; | colorpatrimoni = background-color: #FFF; color: #000000; | colorpersona = background-color: #ceceb5; color: #000000; | color2persona = background-color: #eeddbb; color: #000000; | colorpòble = background-color: #B2E3FF; color: #000000; | colorpòbleantic = background-color: #60a4d1; color: #000000; | colorpolitica = background-color: #fadaa4; color: #000000; | color2politica = background-color: #eeddbb; color: #000000; | colorpreïstòria = background-color: #FFCC99; color: #000000; | color2preïstòria = background-color: #FAFAD2; color: #000000; | colorquimia = background-color: #EEEEEE; color: #000000; | colorsobeiran = background-color: #fadaa4; color: #000000; | colorunesco = background-color: #1290CB; color: #000000; | coloruniversitat = background-color: #f0eB25; color: #000000; | colorutilizaire = background-color: #ffddc2; color: #000000; | color2utilizaire = background-color: #ffe9d2; color: #000000; | colorselva = background: #598527; color: white; | colorvegetal = background: #A0E090; color: white; | colorplantae = background: #A0E090; color: white; | colorwikipèdia = background-color: #ffddc2; color: #000000; | color2wikipèdia = background-color: #ffe9d2; color: #000000; | colorzoologia = background-color: #FFCC99; color: #000000; | color2zoologia = background-color: #ffffdd; color: #000000; | coloralbum = background-color: #F49F13; color: #000000; | color2album = background-color: #F1C073; color: #000000; | colorcançon = background-color: #FFD615 ; color: #000000; | color2cançon = background-color: #FFED96; color: #000000; | colorclassic = background-color: #AAC4A9; color: #000000; | colorclassic ensemble = background-color: #7EA47B; color: #000000; | colorgrop = background-color: #1290CB; color: #000000; | colorinstrumentista = background-color: #B0D2ED; color: #000000; | colormetal = background-color: #C3C3C3; color: #000000; | colormusica = background-color: #FFD615 ; color: #000000; | color2musica = background-color: #FFED96; color: #000000; | coloropèra = background-color: #e9c593; color: #000000; | color2opèra = background-color: #dc9659; color: #000000; | colorrèire empont = background-color: #9CB9BF; color: #000000; | colorarrière scène = background-color: #9CB9BF; color: #000000; | colorrock = background-color: #AA0000; color: #000000; | colorsingle = background-color: #F9B822; color: #000000; | color2single = background-color: #FBD77D; color: #000000; | colortemporari = background-color: #8C8C8C; color: #000000; | colorvocal = background-color: #7BB1DD; color: #000000; | colorcinèma = background-color: #5766c0; color: #000000; | colorseria = background-color: #6778e5; color: #000000; | colorteatre = background-color: #7f4080; color: #000000; | colorroman = background-color: #666633; color: #000000; | colorbd = background-color: #a1a133; color: #000000; | colorpersonatges = background-color: #804444; color: #000000; | colortemporari = background-color: #8C8C8C; color: #000000; | coloralga = background-color: #70C0C0; color: #000000; | coloranimal = background-color: #FFCC99; color: #000000; | colorarchaea = background-color: #darkgray; color: #000000; | colorbacteria = background-color: #DDDDDD; color: #000000; | colorcampairòl = background-color: #70C0E0; color: #000000; | colorcampairol = background-color: #70C0E0; color: #000000; | colorprotista = background-color: #70A0C0; color: #000000; | colormicrobiologia = background-color: #70A0C0; color: #000000; | colorvirús = background-color: #EEBBEE; color: #000000; | neutre = background-color: #EEEEEE; color: #000000; | coloreucariòta = background-color: #lightgrey; color: #000000; | colorprocariòta = background-color: #lightgrey; color: #000000; <!--- Color per mes ---> | colorgenièr = background-color: #84AED8; color: #FFF; | colorfebrièr = background-color: #F19EB2; color: #FFF; | colormarç = background-color: #6AB28D; color: #FFF; | colorabril = background-color: #84C29D; color: #FFF; | colormai = background-color: #A7C48A; color: #FFF; | colorjunh = background-color: #81B93E; color: #FFF; | colorjulhet = background-color: #BBB523; color: #FFF; | coloragost = background-color: #C1BC60; color: #FFF; | colorsetembre = background-color: #F6C015; color: #FFF; | coloroctòbre = background-color: #F09020; color: #FFF; | colornovembre = background-color: #869DC9; color: #FFF; | colordecembre = background-color: #669CCB; color: #FFF; <!--- Color per region istorica ---> | coloraragon = background-color: #545f95; color: #fbea0e; | color2aragon = background-color: #fbea0e; color: #545f95; | colorcors = background-color: #000000; color: #FFF; | color2cors = background-color: #FFF; color: #000000; | colorauvèrnhe = background-color: #BA0026; color: #ffd803; | color2auvèrnhe = background-color: #ffd803; color: #000000; | colorbearn = background-color: #BA0026; color: #ffd803; | color2bearn = background-color: #ffd803; color: #000000; | colorcarcin = background-color: #BA0026; color: #ffd803; | color2carcin = background-color: #ffd803; color: #000000; | colorgasconha = background-color: #BA0026; color: #ffd803; | color2gasconha = background-color: #ffd803; color: #000000; | colorvelai = background-color: #BA0026; color: #ffd803; | color2velai = background-color: #ffd803; color: #000000; | colorlemosin = background-color: #BA0026; color: #ffd803; | color2lemosin = background-color: #ffd803; color: #000000; | colorlengadòc = background-color: #BA0026; color: #ffd803; | color2lengadòc = background-color: #ffd803; color: #000000; | coloroc = background-color: #D4001C; color: #FDDD00; | colorocar = background-color: #D4001C; color: #FDDD00; | colorocpm = background-color: #D4001C; color: #FDDD00; | coloroctr = background-color: #D4001C; color: #FDDD00; | colorocli = background-color: #D4001C; color: #FDDD00; | color2oc = background-color: #ffd803; color: #000000; | coloroccitània = background-color: #D4001C; color: #FDDD00; | color2occitània = background-color: #ffd803; color: #000000; | colorprv = background-color: #FF6666; color: #000000; | color2prv = background-color: #ffd803; color: #000000; | colorprovença = background-color: #FF6666; color: #000000; | color2provença = background-color: #ffd803; color: #000000; <!--- Color per continent/zona regionala ---> | colorafrica = background-color: #333333; color: #FFF; | coloramerica = background-color: #B0D2ED; color: #FFF; font: #FFF; | color2arabia = background-color: #FFF; color: #006C35; | colorarabia = background-color: #006C35; color: #FFF; | coloraràbia = background-color: #006C35; color: #FFF; | colorasia = background-color: #ffe524; color: #000000; | coloreu = background-color: #003399; color: #FFCC00; | coloroceania = background-color: #4AADD6; color: #FAFAFA; | colorotramar = background-color: #6666CC; color: #FFF; <!--- Color per pais, regions ---> | colorand = background-color: #ffd803; color: #113388; | coloral = background-color: #ED323D; color: #000000; <!--- al: Albania ---> | color2al = background-color: #FFF; color: #ED323D; <!--- al: Albania ---> | coloraqt = background-color: #f47278; color: #fcef8a; <!--- aqt: Aquitània / Aguiaina ---> | colorar = background-color: #74accf; color: #000000; <!--- ar: Argentina ---> | colorarg = background-color: #74accf; color: #000000; <!--- arg: Argentina ---> | colorarp = background-color: #E044E0; color: #000000; <!--- arp: Arpitània ---> | colorau = background-color: #00008B; color: #FFF; <!--- au: Austràlia ---> | color2au = background-color: #FFF; color: #00008B; | coloraus = background-color: #C60B1D; color: #FFF; <!--- aus: ---> | colorbe = background-color: #000; color: #FAE042; <!--- be: belgica ---> | colorbg = background-color: #008533; color: #FFF; | colorbra = background-color: #009B3A; color: #FEDF00; <!--- bra: brasil ---> | color2br = background-color: #000000; color: #FFF; | colorbr = background-color: #FFF; color: #000000; | color2bre = background-color: #000000; color: #FFF; | colorbre = background-color: #FFF; color: #000000; | color2bz = background-color: #CE1126; color: #FFF; <!--- bz: Belize ---> | colorbz = background-color: #003F87; color: #FFF; | colorca = background-color: #ff0000; color: #ffffff; <!--- ca: Canadà ---> | colorcal = background-color: #FCC200; color: #003262; <!--- cal: Califòrnia ---> | color2cal = background-color: #B71234; color: #FFFFFF; | colorcat = background-color: #FCDD09; color: #DA121A; | colorch = <!-- background-color: #fa0510; color: #FFF; --> | colorcorèa-sud = background-color: #FFF; color: #C60C30; border: 1px solid #CCC; <!--- corèa del sud ---> | color2corèa-sud = background-color: #FFF; color: #003478; border: 1px solid #CCC; <!--- corèa del sud ---> | colorcorèa-nòrd = background-color: #ed1c26; color: #FFF; | colorcr = background-color: #002b7f; color: #FFF; | color2cr = background-color: #ce1126; color: #FFF; | colorco = background-color: #ce1126; color: #fcd116; <!--- co: Colómbia ---> | color2co = background-color: #fcd116; color: #000000; <!--- co: Colómbia ---> | colorcsc = background-color: #477067; color: #ffffff; <!--- csc: Cascàdia ---> | colorde = background-color: #FFCC00; color: #000000; | colordk = background-color: #D00C33; color: #FFF; | colordz = background-color: #007229; color: #d21034; <!--- hr: Argeria ---> | color2dz = background-color: #FFF; color: #d21034; <!--- hr: Argeria ---> | coloreng = background-color: #C60B1D; color: #FFF; | colorerg = background-color: #ffd803; color: #000000; <!--- erg: Sant Empèri Roman Germanic ---> | colores = background-color: #FFC400; color: #C60B1E; | colorespanha = background-color: #FFC400; color: #C60B1E; | coloreus = background-color: #009543; color: #FFF; | colorfilipinas = background-color: #0038A8; color: #FCD116; | colorfl = background-color: #003580; color: : #FFF; <!--- fl: Finlàndia ---> | color2fl = background-color: : #FFF; color: #003580; <!--- fl: Finlàndia ---> | colorfr = background-color: #3357B9; color: #FFF; | color2fr = background-color: #fa1527; color: #000000; | colorfrp = background-color: #EB1C24; color: #FFF; | colorgb = background-color: #C60B1D; color: #FFF; | color2gb = background-color: #3357B9; color: #FFF; | colorgb-wls = background-color: #00b13f; color: #FFF; <!-- gb-wls: Galas ---> | colorgb-sct = background-color: #005eb8; color: #FFF; <!-- gb-sct: Escòcia ---> | colorgr = background-color: #0D5EAF; color: #FFF; <!-- gr: Grècia ---> | color2gr = background-color: #FFF; color: #0D5EAF; border: 1px solid #CCC; <!-- gr: Grècia ---> | colorgt = background-color: #4997D0; color: #FFF; <!-- gt: Guatemala --> | color2gt = background-color: #FFF; color: #4997D0; border: 1px solid #CCC; <!-- gt: Guatemala --> | colorhr = background-color: #00298c; color: #FFF; <!--- hr: Croacia ---> | color2hr = background-color: #de1818; color: #FFF; <!--- hr: Croacia ---> | colorht = background-color: #00209F; color: #FFF; <!--- ht: Haití ---> | color2ht = background-color: #D21034; color: #FFF; <!--- ht: Haití ---> | colorin = background-color: #FF9933; color: #128807; | colorirl = background-color: #009A49; color: #FF7900; | coloris = background-color: #003897; color: #FFF; <!--- is: Islàndia ---> | color2is = background-color: #d72828; color: #FFF; <!--- is: Islàndia ---> | colorita = background-color: #009246; color: #FFF; | coloritàlia = background-color: #009246; color: #FFF; | color2itàlia = background-color: #CE2B37; color: #FFF; | colorjp = background-color: #FFF; color: #C60B1D; | color2jp = background-color: #C60B1D; color: #FFF; | colorlb = background-color: #ed1c24; color: #FFF; <!--- lb: Liban ---> | color2lb = background-color: #FFF; color: #00a651; <!--- lb: Liban ---> | colorlr = background-color: #bf0a30; color: #00286; <!--- lr: Liberia ---> | color2lr = background-color: #00286; color: #bf0a30; <!--- lr: Liberia ---> | colorlt = background-color: #fdb913; color: #c1272d; | color2mt = background-color: #FFF; color: #cf142b; <!--- mt: Malta ---> | colormt = background-color: #cf142b; color: #FFF; <!--- mt: Malta ---> | color2ma = background-color: #006233; color: #C60B1D; | colorma = background-color: #c1272d; color: #006233; | colormx = background-color: #008533; color: #FFF; <!--- mx: Mexic ---> | colorna = background-color: #d21034; color: #003580; <!--- na: Namibia ---> | color2na = background-color: #009543; color: #d21034; | colornl = background-color: #AE1C28; color: #FFF; | color2nl = background-color: #FFF; color: #AE1C28; | colornorvègia = background-color: #EF2B2D; color: #FFF; | color2norvègia = background-color: #002868; color: #FFF; | colornrm = background-color: #C81D11; color: #ffffff; | coloronu = background-color: #74accf; color: #000000; | colorpe = background-color: #DA121A; color: #000000; | color2pe = background-color: #FFF; color: #000000; | colorpk = background-color: #01411C; color: #FFF; <!--- pk: Pakistan ---> | color2pk = background-color: #FFF; color: #01411C; <!--- pk: Pakistan ---> | colorpt = background-color: #060; color: #FFF; | colorsa = background-color: #006C35; color: #FFF; <!--- sa: Arabia Saudita ---> | colorsco = background-color: #0065BD; color: #FFF; <!--- sco: Escòcia ---> | color2sco = background-color: #FFF; color: #0065BD; <!--- sco: Escòcia ---> | colorse = background-color: #006AA7; color: #FECC00; <!--- se: Suècia ---> | colorsk = background-color: #5252AC; color: #FFF; | colorru = background-color: #0039A6; color: #FFF; | color2ru = background-color: #D52B1E; color: #FFF; | colortw = background-color: #DE2910; color: #FFFFFF; <!--- tw: Taiwan ---> | colorus = background-color: #3C3B6E; color: #FFF; | color2us = background-color: #B22234; color: #FFF; | colorusa = background-color: #3C3B6E; color: #FFF; | color2usa = background-color: #B22234; color: #FFF; | colorvlca = background-color: #ffd803; color: #C60B1D; | colorwal = background-color: #00ab39; color: #FFF; | colorzh = background-color: #DE2910; color: #FFDE00; <!--- zh: China ---> <!--- Color per tipe de luòc ---> | colordesert = background-color: #E2725B; color: white; | colorilla = background-color: #7793E0; color: white; | colorlac = background-color: #0060B0; color: white; | colormontanha = background-color: #bebebe; color: white; | colorvolcan = background-color:#996633; color: white; <!--- Color per planeta ---> | colortèrra = background-color: #000; color: #69C; | colormercuri = background-color: #000; color: #CCC; | colorvènus = background-color: #000; color: #DAA53B; | colormart = background-color: #000; color: #E3C390; | colormars = background-color: #000; color: #E3C390; | colorjupitèr = background-color: #000; color: #CEAE95; | colorsaturne = Picto_infobox_cardinal.png| right| 45px]] | imatgechateau = [[Imatge: Picto_infobox_chateau.png| right| 45px]] | imatgeciclisma = [[Imatge: Cycling (road) pictogram.svg| right| 45px| ]] | imatgeconflicte = [[Imatge: Picto infobox conflict.png| right| 55px]] | imatgedisney = [[Imatge: Picto_infobox_Disney.png| right| 45px]] | imatgeeconomia = [[Imatge: P Economy.png| link = Portal: Economia| right| 45px]] | imatgeegypte-antique = [[Imatge: Picto_infobox_ancient_Egypt.png| link = Portal: Literatura| right| 45px]] | imatgeeveque = [[Imatge: Picto_infobox_bishop.png| right| 45px]] | imatgefonetica = [[Imatge: Picto infobox radio.png| right| 45px]] | imatgeformatge = [[Imatge: Cheese.svg| right| 55px]] | imatgefootball = [[Imatge: Football pictogram.svg| right| 45px]] | imatgegastronomia = [[Imatge: Picto infobox mets.png| right| 45px]] | imatgegrappe = [[Imatge: Picto_info_grape.png| right| 45px]] | imatgehelicoptere = [[Imatge: Picto_infobox_helicopter.png| right| 45px]] | imatgeinformatica = [[Imatge: Crystal_mycomputer.png| link = Portal: Informatica| right| 45px]] | imatgeisrael-judaisme = [[Imatge: Picto_infobox_israel-judaisme.png| right| 45px]] | imatgeistoria = [[Imatge: Crystal Clear action history.png| right| 45px]] | imatgeistòria = [[Imatge: Crystal Clear action history.png| right| 45px]] | imatgejeu = [[Imatge: Picto_infobox_Game.png| right| 45px]] | imatgejeu-role = [[Imatge: Picto_infobox_Jeu_de_rôle.png| right| 45px]] | imatgejeuvideo = [[Imatge: Picto_infobox_gamepad.png| right| 45px]] | imatgelenga = [[Imatge: Nuvola apps gaim.png| link = Portal: lengas| right| 45px]] | imatgelemosin = [[Imatge: Blason région fr Limousin.svg| link = Portal: Lemosin| right| 45px]] | imatgelitoc = [[Imatge: Portrait frederic mistral.jpg| link = Portal LitOc| right| 45x30px]] | imatgelibra = [[Imatge: Books-aj.svg aj ashton 01.svg| link = Portal Literatura| right| 45x30px]] | imatgeliteratura = [[Imatge: Books-aj.svg aj ashton 01.svg| link = Portal Literatura| right| 45x30px]] | imatgeLiteratura = [[Imatge: Books-aj.svg aj ashton 01.svg| link = Portal Literatura| right| 45x30px]] | imatgeliteratura occitana = [[Imatge: Portrait frederic mistral.jpg| link = Portal LitOc| right| 45x30px]] | imatgeLiteratura Occitana = [[Imatge: Portrait frederic mistral.jpg| link = Portal LitOc| right| 45x30px]] | imatgelutz = [[Imatge: Picto infobox detective.png| right| 45px]] | imatgemacintosh = [[Imatge: Picto_infobox_Macintosh.png| right| 45px]] | imatgemap = [[Imatge: Picto_infobox_map.png| right| 45px]] | imatgemedecina = [[Imatge: Star of life2.svg| right| 45px]] | imatgemets = [[Imatge: Picto_infobox_mets.png| right| 45px]] | imatgemilitar = [[Imatge: Picto infobox conflict.png| right| 45px]] | imatgemitologiagrega = [[imatge: Poseidon Penteskouphia Louvre CA452.jpg| 40px| right]] | imatgemontreal-metro = [[Imatge: Picto_infobox_Mtl_metro.png| right| 45px]] | imatgemontreal-train = [[Imatge: Picto_infobox_Mtl_train.png| right| 45px]] | imatgemoteur-avion = [[Imatge: Picto_Infobox_moteur_d%27avion.png| right| 45px]] | imatgemusica = [[Imatge: Musical notes.svg| link = Portal LitOc| right| 45px]] | imatgenatura = [[Imatge: Picto infobox plant.png| right| 45px]] | imatgenobel = [[Imatge: Nobel prize medal.svg| right| 45px]] | imatgepapa = [[Imatge: Emblem of the Papacy SE.svg| right| 45px]] | imatgepapyrus = [[Imatge: Picto_infobox_papyrus.png| right| 45px]] | imatgeparalympique = [[Imatge: Picto_infobox_Paralympics.png| right| 45px]] | imatgepersofiction = [[Imatge: Picto_infobox_masks.png| right| 45px]] | imatgepersona = [[Imatge: Picto_infobox_character.png| right| 45px]] | imatgeplaneur = [[Imatge: Picto_infobox_planeur.png| right| 45px]] | imatgepolitica = [[Imatge: President.svg| link = Portal: Politica| right| 35px]] | imatgepoliticafr = [[Imatge: French politic personality icon.svg| right| 35px]] | imatgepresse = [[Imatge: Picto_infobox_journal.png| right| 45px]] | imatgepatrimòni = [[Imatge: Village silhouette.svg| right| 45px]] | imatgepatrimoni = [[Imatge: Village silhouette.svg| right| 45px]] | imatgepreïstòria = [[Imatge: Venus of Brassempouy.jpg| right| 45px]] | imatgeprovença = [[Imatge: Aragon.png| link = Portal: Provença| right| 45px]] | imatgepresse = [[Imatge: Picto_infobox_journal.png| right| 45px]] | imatgequebec = [[Imatge: Picto_infobox_Quebec.png| right| 45px]] | imatgequimia = [[Fichièr: Tube2portailchimie.jpg| right| 45px]] | imatgerecherche = [[Imatge: Picto_infobox_detective.png| right| 45px]] | imatgerome-antique = [[Imatge: Picto_infobox_Roman_millitary_banner.png| right| 45px]] | imatgerugby = [[imatge: Rugby union pictogram.svg| 45px]] | imatgesant = [[imatge: Picto_infobox_character.png| 45px]] | imatgescience-fiction = [[ImatgePicto_infobox_fliyingsaucer.png| right| 45px]] | imatgesport-automobile = [[ImatgePicto_infobox_sport_auto.png| right| 45px]] | imatgetelevision = [[ImatgePicto_infobox_TV-T%26PC.png| right| 45px]] | imatgetimbre = [[Imatge: Picto_infobox_Stamps.png| right| 45px]] | imatgetrain = [[Imatge: Picto_infobox_train.png| right| 45px]] | imatgeeu = [[Imatge: Picto_infobox_map.png| right| 102px]] | imatgeunesco = [[Imatge: World Heritage Emblem.svg| link = Patrimòni Mondial de l'Umanitat| right| 45px]] | imatgeuniversitat = [[Imatge: Picto_infobox_book.png| right| 45px]] | imatgeutilizaire = [[Imatge: Crystal package favourite.svg| right| 45px| Projècte Boitas d'utilizaire]] | imatgevegetal = [[Imatge: Icone botanique01.png| link = Portal: Botanica| right| 45px]] | imatgewikipèdia = [[imatge: Wikipedia-logo.png| right| 45px]] | imatgezoologia = [[imatge: Symbole-faune.png| link = Portal: Zoologia| right| 45px]] }}</includeonly><noinclude>{{wq/oc/Documentacion}}</noinclude> 9f95lq49v6xsmntf9opck7mp68lswhk 0 3791080 7254107 2026-07-17T14:21:28Z Deysy Guzman 2693382 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''nawi tzunti shikipil''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Mistun MJ Menéndez-nawi tzunti shikipil.wav|embed|200px]] |} === Español === * '''Definición:''' cuatrocientos mil * '''Ejemplo:''' "nawi tzunti shikipil" — ''cuatroccientos mil'' === English === * '''Definition..." 7254107 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''nawi tzunti shikipil''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Mistun MJ Menéndez-nawi tzunti shikipil.wav|embed|200px]] |} === Español === * '''Definición:''' cuatrocientos mil * '''Ejemplo:''' "nawi tzunti shikipil" — ''cuatroccientos mil'' === English === * '''Definition:''' four thousand * '''Example:''' "nawi tzunti shikipil" — ''cuatroccientos mil'' [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] e97g1012sfrhyn1lik9ouovq130pbyg 0 3791081 7254112 2026-07-17T14:33:01Z Deysy Guzman 2693382 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | ''nawijchin''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adverbio ''Grammatical Category:'' Adverb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Mistun MJ Menéndez-nawijchin.wav|embed|200px]] |} [[File:Mandarin fruit grey.jpg]] === Español === * '''Definición:''' poco (contable) * '''Ejemplo:''' "nawijchin lala naka" — ''poquitas naranjas quedan.'' === English ===..." 7254112 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | ''nawijchin''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adverbio ''Grammatical Category:'' Adverb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Mistun MJ Menéndez-nawijchin.wav|embed|200px]] |} [[File:Mandarin fruit grey.jpg]] === Español === * '''Definición:''' poco (contable) * '''Ejemplo:''' "nawijchin lala naka" — ''poquitas naranjas quedan.'' === English === * '''Definition:''' few * '''Example:''' "Nawijchin lala naka" — ''There are very few oranges left.'' [[Category:Wt/ppl/Category:Adverbio]] [[Category:Wt/ppl]] p0ln75wc6cdb9net1799t86lmygwp3v 0 3791082 7254139 2026-07-17T14:47:46Z Nebulousquasar 2573627 Created page with "{{Wp/mid/Rtl}} '''ࡁࡅࡕࡀ ࡃࡓࡀࡁࡔࡀ''' ࡁࡔࡅࡌࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡓࡁࡉࡀ ࡃࡍࡀ ࡃࡍࡀ :ࡆࡉࡅࡀࡊ ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡖࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡀࡕࡀ ࡋࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡅࡋࡔࡊࡉࡍࡀࡕࡀ :ࡃࡍࡀ ࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡅࡔࡊࡉࡍࡀࡕࡀ ࡖࡄࡉࡆࡉࡅࡉࡀ ࡋࡆࡉࡅࡀࡊ :ࡊࡅࡋࡄࡅࡍ ࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡁࡃࡉࡋࡀࡊ ࡁࡀࡓࡊࡉࡀ ࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡁࡀࡓࡊࡉࡀ ࡁࡃࡉࡋࡀࡊ :..." 7254139 wikitext text/x-wiki {{Wp/mid/Rtl}} '''ࡁࡅࡕࡀ ࡃࡓࡀࡁࡔࡀ''' ࡁࡔࡅࡌࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡓࡁࡉࡀ ࡃࡍࡀ ࡃࡍࡀ :ࡆࡉࡅࡀࡊ ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡖࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡀࡕࡀ ࡋࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡅࡋࡔࡊࡉࡍࡀࡕࡀ :ࡃࡍࡀ ࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡅࡔࡊࡉࡍࡀࡕࡀ ࡖࡄࡉࡆࡉࡅࡉࡀ ࡋࡆࡉࡅࡀࡊ :ࡊࡅࡋࡄࡅࡍ ࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡁࡃࡉࡋࡀࡊ ࡁࡀࡓࡊࡉࡀ ࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡁࡀࡓࡊࡉࡀ ࡁࡃࡉࡋࡀࡊ :ࡅࡌࡉࡀࡒࡓࡉࡋࡀࡊ ࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡀࡌࡉࡍࡈࡅࡋ ࡖࡀࡍࡀࡕ ࡌࡍ ࡏࡃࡀ ࡖࡌࡀࡋࡊࡀ ࡄࡅࡉࡕ ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡁࡉࡓࡊࡀࡊ ࡁࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡓࡀࡁࡕࡉࡀ :ࡅࡋࡃࡉࡋࡉࡀ ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡆࡉࡅࡀ ࡏࡄࡀࡁࡋࡉࡀ ࡏࡄࡀࡁࡋࡉࡀ ࡋࡃࡉࡋࡉࡀ ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡆࡉࡅࡀ :ࡋࡌࡀࡍࡄࡉࡓࡉࡍࡅࡍ ࡋࡀࡋࡌࡉࡀ ࡅࡋࡌࡀࡋࡊࡉࡀ :ࡅࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡉࡀ ࡅࡋࡔࡊࡉࡍࡀࡕࡀ ࡊࡅࡋࡄࡉࡍ ࡌࡍ ࡓࡉࡔ ࡁࡓࡉࡔ ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡁࡉࡓࡊࡀࡊ ࡁࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡓࡀࡁࡕࡉࡀ :ࡅࡋࡀࡃࡀࡌ ࡊࡀࡎࡉࡀ ࡉࡀࡄࡁࡀࡊ ࡀࡃࡀࡌ ࡁࡉࡓࡊࡀࡊ ࡁࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡓࡀࡁࡕࡉࡀ :ࡅࡋࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ࡉࡀࡄࡁࡀࡊ ࡉࡀࡄࡁࡀࡊ ࡋࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ :ࡋࡌࡀࡍࡄࡉࡓࡉࡍࡅࡍ ࡅࡋࡌࡉࡕࡀࡒࡍࡉࡍࡅࡍ ࡋࡃࡌࡀࡅࡀࡕࡅࡍ ࡌࡍ ࡓࡉࡔ ࡁࡓࡉࡔ ࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ࡒࡀࡌ ࡏࡋ ࡋࡉࡂࡓࡀࡉࡄࡅࡍ :ࡅࡁࡉࡀࡌࡉࡍࡅࡍ ࡋࡉࡂࡈࡅࡊ ࡅࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡀ ࡖࡌࡉࡀ ࡄࡉࡉࡀ ࡀࡎࡂࡅࡍ :ࡅࡕࡉࡓࡑࡅࡊ ࡋࡌࡉࡃࡍࡀ ࡆࡉࡅࡀࡊ ࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡀ ࡌࡉࡀ ࡅࡆࡉࡅࡀࡊ ࡁࡄࡃࡀࡃࡉࡀ ࡌࡉࡕࡊࡀࡓࡊࡉࡀ ࡌࡉࡀ ࡅࡆࡉࡅࡀࡊ ࡌࡉࡕࡊࡀࡓࡊࡉࡀ ࡁࡄࡃࡀࡃࡉࡀ :ࡅࡋࡔࡉࡋࡌࡀࡉ ࡅࡍࡉࡃࡁࡀࡉ ࡌࡉࡕࡀࡅࡆࡉࡐࡉࡀ ࡄࡀࡋࡉࡍ ࡄࡉࡍࡅࡍ ࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ࡖࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡀ ࡌࡀࡎࡂࡉࡍ :ࡁࡆࡉࡅࡀࡊ ࡃࡉࡋࡀࡊ ࡌࡉࡍࡉࡄࡓࡉࡀ ࡀࡍࡀࡕ ࡍࡀࡈࡓࡉࡍࡅࡍ ࡅࡒࡀࡉࡌࡉࡍࡅࡍ :ࡅࡀࡎࡉࡒ ࡌࡀࡑࡁࡅࡕࡀࡉࡄࡅࡍ ࡋࡓࡉࡔ ࡄࡉࡉࡀ ࡆࡀࡊࡉࡍ :ࡎ_____ࡀ ==ࡎࡉࡃࡓࡉࡀ== <references/> *[https://www.youtube.com/watch?v=FUaUc9rewfI ࡁࡅࡕࡀ ࡃࡓࡀࡁࡔࡀ] [[Category:Wp/mid]] [[Category:Wp/mid/ࡒࡅࡋࡀࡎࡕࡀ]] fsm5jgj4u4wmyvw5iggvl7hjwfg1ppt 7254141 7254139 2026-07-17T14:49:52Z Nebulousquasar 2573627 ࡞ 7254141 wikitext text/x-wiki {{Wp/mid/Rtl}} '''ࡁࡅࡕࡀ ࡃࡓࡀࡁࡔࡀ''' ࡁࡔࡅࡌࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡓࡁࡉࡀ ࡃࡍࡀ ࡃࡍࡀ :ࡆࡉࡅࡀࡊ ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡖࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡀࡕࡀ ࡋࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡅࡋࡔࡊࡉࡍࡀࡕࡀ :ࡃࡍࡀ ࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡅࡔࡊࡉࡍࡀࡕࡀ ࡖࡄࡉࡆࡉࡅࡉࡀ ࡋࡆࡉࡅࡀࡊ :ࡊࡅࡋࡄࡅࡍ ࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡁࡃࡉࡋࡀࡊ ࡁࡀࡓࡊࡉࡀ ࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡁࡀࡓࡊࡉࡀ ࡁࡃࡉࡋࡀࡊ :ࡅࡌࡉࡀࡒࡓࡉࡋࡀࡊ ࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡀࡌࡉࡍࡈࡅࡋ ࡖࡀࡍࡀࡕ ࡌࡍ ࡏࡃࡀ ࡖࡌࡀࡋࡊࡀ ࡄࡅࡉࡕ࡞ ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡁࡉࡓࡊࡀࡊ ࡁࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡓࡀࡁࡕࡉࡀ :ࡅࡋࡃࡉࡋࡉࡀ ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡆࡉࡅࡀ ࡏࡄࡀࡁࡋࡉࡀ ࡏࡄࡀࡁࡋࡉࡀ ࡋࡃࡉࡋࡉࡀ ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡆࡉࡅࡀ :ࡋࡌࡀࡍࡄࡉࡓࡉࡍࡅࡍ ࡋࡀࡋࡌࡉࡀ ࡅࡋࡌࡀࡋࡊࡉࡀ :ࡅࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡉࡀ ࡅࡋࡔࡊࡉࡍࡀࡕࡀ ࡊࡅࡋࡄࡉࡍ ࡌࡍ ࡓࡉࡔ ࡁࡓࡉࡔ࡞ ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡁࡉࡓࡊࡀࡊ ࡁࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡓࡀࡁࡕࡉࡀ :ࡅࡋࡀࡃࡀࡌ ࡊࡀࡎࡉࡀ ࡉࡀࡄࡁࡀࡊ ࡀࡃࡀࡌ ࡁࡉࡓࡊࡀࡊ ࡁࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡓࡀࡁࡕࡉࡀ :ࡅࡋࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ࡉࡀࡄࡁࡀࡊ ࡉࡀࡄࡁࡀࡊ ࡋࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ :ࡋࡌࡀࡍࡄࡉࡓࡉࡍࡅࡍ ࡅࡋࡌࡉࡕࡀࡒࡍࡉࡍࡅࡍ ࡋࡃࡌࡀࡅࡀࡕࡅࡍ ࡌࡍ ࡓࡉࡔ ࡁࡓࡉࡔ࡞ ࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ࡒࡀࡌ ࡏࡋ ࡋࡉࡂࡓࡀࡉࡄࡅࡍ :ࡅࡁࡉࡀࡌࡉࡍࡅࡍ ࡋࡉࡂࡈࡅࡊ ࡅࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡀ ࡖࡌࡉࡀ ࡄࡉࡉࡀ ࡀࡎࡂࡅࡍ :ࡅࡕࡉࡓࡑࡅࡊ ࡋࡌࡉࡃࡍࡀ ࡆࡉࡅࡀࡊ ࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡀ ࡌࡉࡀ ࡅࡆࡉࡅࡀࡊ ࡁࡄࡃࡀࡃࡉࡀ ࡌࡉࡕࡊࡀࡓࡊࡉࡀ ࡌࡉࡀ ࡅࡆࡉࡅࡀࡊ ࡌࡉࡕࡊࡀࡓࡊࡉࡀ ࡁࡄࡃࡀࡃࡉࡀ :ࡅࡋࡔࡉࡋࡌࡀࡉ ࡅࡍࡉࡃࡁࡀࡉ ࡌࡉࡕࡀࡅࡆࡉࡐࡉࡀ ࡄࡀࡋࡉࡍ ࡄࡉࡍࡅࡍ ࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ࡖࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡀ ࡌࡀࡎࡂࡉࡍ :ࡁࡆࡉࡅࡀࡊ ࡃࡉࡋࡀࡊ ࡌࡉࡍࡉࡄࡓࡉࡀ ࡀࡍࡀࡕ ࡍࡀࡈࡓࡉࡍࡅࡍ ࡅࡒࡀࡉࡌࡉࡍࡅࡍ :ࡅࡀࡎࡉࡒ ࡌࡀࡑࡁࡅࡕࡀࡉࡄࡅࡍ ࡋࡓࡉࡔ ࡄࡉࡉࡀ ࡆࡀࡊࡉࡍ࡞ :ࡎ_____ࡀ ==ࡎࡉࡃࡓࡉࡀ== <references/> *[https://www.youtube.com/watch?v=FUaUc9rewfI ࡁࡅࡕࡀ ࡃࡓࡀࡁࡔࡀ] [[Category:Wp/mid]] [[Category:Wp/mid/ࡒࡅࡋࡀࡎࡕࡀ]] n672wu32qvr1xq5pqviqd0tcyq5j080 7254149 7254141 2026-07-17T14:54:10Z Nebulousquasar 2573627 7254149 wikitext text/x-wiki :ࡁࡔࡅࡌࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡓࡁࡉࡀ :ࡃࡍࡀ ࡃࡍࡀ ::ࡆࡉࡅࡀࡊ ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡖࡏࡅࡕࡓࡉࡀ :ࡀࡕࡀ ࡋࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡅࡋࡔࡊࡉࡍࡀࡕࡀ ::ࡃࡍࡀ ࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡅࡔࡊࡉࡍࡀࡕࡀ :ࡖࡄࡉࡆࡉࡅࡉࡀ ࡋࡆࡉࡅࡀࡊ ::ࡊࡅࡋࡄࡅࡍ ࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡁࡃࡉࡋࡀࡊ ࡁࡀࡓࡊࡉࡀ :ࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡁࡀࡓࡊࡉࡀ ࡁࡃࡉࡋࡀࡊ ::ࡅࡌࡉࡀࡒࡓࡉࡋࡀࡊ ࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡀࡌࡉࡍࡈࡅࡋ ࡖࡀࡍࡀࡕ :ࡌࡍ ࡏࡃࡀ ࡖࡌࡀࡋࡊࡀ ࡄࡅࡉࡕ࡞ :ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡁࡉࡓࡊࡀࡊ ࡁࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡓࡀࡁࡕࡉࡀ ::ࡅࡋࡃࡉࡋࡉࡀ ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡆࡉࡅࡀ ࡏࡄࡀࡁࡋࡉࡀ :ࡏࡄࡀࡁࡋࡉࡀ ࡋࡃࡉࡋࡉࡀ ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡆࡉࡅࡀ ::ࡋࡌࡀࡍࡄࡉࡓࡉࡍࡅࡍ :ࡋࡀࡋࡌࡉࡀ ࡅࡋࡌࡀࡋࡊࡉࡀ ::ࡅࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡉࡀ ࡅࡋࡔࡊࡉࡍࡀࡕࡀ ࡊࡅࡋࡄࡉࡍ :ࡌࡍ ࡓࡉࡔ ࡁࡓࡉࡔ࡞ :ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡁࡉࡓࡊࡀࡊ ࡁࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡓࡀࡁࡕࡉࡀ ::ࡅࡋࡀࡃࡀࡌ ࡊࡀࡎࡉࡀ ࡉࡀࡄࡁࡀࡊ :ࡀࡃࡀࡌ ࡁࡉࡓࡊࡀࡊ ࡁࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡓࡀࡁࡕࡉࡀ ::ࡅࡋࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ࡉࡀࡄࡁࡀࡊ :ࡉࡀࡄࡁࡀࡊ ࡋࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ::ࡋࡌࡀࡍࡄࡉࡓࡉࡍࡅࡍ ࡅࡋࡌࡉࡕࡀࡒࡍࡉࡍࡅࡍ ࡋࡃࡌࡀࡅࡀࡕࡅࡍ :ࡌࡍ ࡓࡉࡔ ࡁࡓࡉࡔ࡞ :ࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ࡒࡀࡌ ࡏࡋ ࡋࡉࡂࡓࡀࡉࡄࡅࡍ ::ࡅࡁࡉࡀࡌࡉࡍࡅࡍ ࡋࡉࡂࡈࡅࡊ :ࡅࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡀ ࡖࡌࡉࡀ ࡄࡉࡉࡀ ࡀࡎࡂࡅࡍ ::ࡅࡕࡉࡓࡑࡅࡊ ࡋࡌࡉࡃࡍࡀ ࡆࡉࡅࡀࡊ ࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡀ :ࡌࡉࡀ ࡅࡆࡉࡅࡀࡊ ࡁࡄࡃࡀࡃࡉࡀ ࡌࡉࡕࡊࡀࡓࡊࡉࡀ :ࡌࡉࡀ ࡅࡆࡉࡅࡀࡊ ࡌࡉࡕࡊࡀࡓࡊࡉࡀ ࡁࡄࡃࡀࡃࡉࡀ ::ࡅࡋࡔࡉࡋࡌࡀࡉ ࡅࡍࡉࡃࡁࡀࡉ ࡌࡉࡕࡀࡅࡆࡉࡐࡉࡀ :ࡄࡀࡋࡉࡍ ࡄࡉࡍࡅࡍ ࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ࡖࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡀ ࡌࡀࡎࡂࡉࡍ ::ࡁࡆࡉࡅࡀࡊ ࡃࡉࡋࡀࡊ ࡌࡉࡍࡉࡄࡓࡉࡀ ࡀࡍࡀࡕ :ࡍࡀࡈࡓࡉࡍࡅࡍ ࡅࡒࡀࡉࡌࡉࡍࡅࡍ ::ࡅࡀࡎࡉࡒ ࡌࡀࡑࡁࡅࡕࡀࡉࡄࡅࡍ ࡋࡓࡉࡔ :ࡄࡉࡉࡀ ࡆࡀࡊࡉࡍ࡞ ::ࡎ_____ࡀ [[Category:Wp/mid]] 8060x1x21sch5bvfhuky05l82wgpwnb 7254151 7254149 2026-07-17T14:54:32Z Nebulousquasar 2573627 {{Rtl}} 7254151 wikitext text/x-wiki {{Wp/mid/Rtl}} :ࡁࡔࡅࡌࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡓࡁࡉࡀ :ࡃࡍࡀ ࡃࡍࡀ ::ࡆࡉࡅࡀࡊ ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡖࡏࡅࡕࡓࡉࡀ :ࡀࡕࡀ ࡋࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡅࡋࡔࡊࡉࡍࡀࡕࡀ ::ࡃࡍࡀ ࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡅࡔࡊࡉࡍࡀࡕࡀ :ࡖࡄࡉࡆࡉࡅࡉࡀ ࡋࡆࡉࡅࡀࡊ ::ࡊࡅࡋࡄࡅࡍ ࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡁࡃࡉࡋࡀࡊ ࡁࡀࡓࡊࡉࡀ :ࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡁࡀࡓࡊࡉࡀ ࡁࡃࡉࡋࡀࡊ ::ࡅࡌࡉࡀࡒࡓࡉࡋࡀࡊ ࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡀࡌࡉࡍࡈࡅࡋ ࡖࡀࡍࡀࡕ :ࡌࡍ ࡏࡃࡀ ࡖࡌࡀࡋࡊࡀ ࡄࡅࡉࡕ࡞ :ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡁࡉࡓࡊࡀࡊ ࡁࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡓࡀࡁࡕࡉࡀ ::ࡅࡋࡃࡉࡋࡉࡀ ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡆࡉࡅࡀ ࡏࡄࡀࡁࡋࡉࡀ :ࡏࡄࡀࡁࡋࡉࡀ ࡋࡃࡉࡋࡉࡀ ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡆࡉࡅࡀ ::ࡋࡌࡀࡍࡄࡉࡓࡉࡍࡅࡍ :ࡋࡀࡋࡌࡉࡀ ࡅࡋࡌࡀࡋࡊࡉࡀ ::ࡅࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡉࡀ ࡅࡋࡔࡊࡉࡍࡀࡕࡀ ࡊࡅࡋࡄࡉࡍ :ࡌࡍ ࡓࡉࡔ ࡁࡓࡉࡔ࡞ :ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡁࡉࡓࡊࡀࡊ ࡁࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡓࡀࡁࡕࡉࡀ ::ࡅࡋࡀࡃࡀࡌ ࡊࡀࡎࡉࡀ ࡉࡀࡄࡁࡀࡊ :ࡀࡃࡀࡌ ࡁࡉࡓࡊࡀࡊ ࡁࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡓࡀࡁࡕࡉࡀ ::ࡅࡋࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ࡉࡀࡄࡁࡀࡊ :ࡉࡀࡄࡁࡀࡊ ࡋࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ::ࡋࡌࡀࡍࡄࡉࡓࡉࡍࡅࡍ ࡅࡋࡌࡉࡕࡀࡒࡍࡉࡍࡅࡍ ࡋࡃࡌࡀࡅࡀࡕࡅࡍ :ࡌࡍ ࡓࡉࡔ ࡁࡓࡉࡔ࡞ :ࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ࡒࡀࡌ ࡏࡋ ࡋࡉࡂࡓࡀࡉࡄࡅࡍ ::ࡅࡁࡉࡀࡌࡉࡍࡅࡍ ࡋࡉࡂࡈࡅࡊ :ࡅࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡀ ࡖࡌࡉࡀ ࡄࡉࡉࡀ ࡀࡎࡂࡅࡍ ::ࡅࡕࡉࡓࡑࡅࡊ ࡋࡌࡉࡃࡍࡀ ࡆࡉࡅࡀࡊ ࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡀ :ࡌࡉࡀ ࡅࡆࡉࡅࡀࡊ ࡁࡄࡃࡀࡃࡉࡀ ࡌࡉࡕࡊࡀࡓࡊࡉࡀ :ࡌࡉࡀ ࡅࡆࡉࡅࡀࡊ ࡌࡉࡕࡊࡀࡓࡊࡉࡀ ࡁࡄࡃࡀࡃࡉࡀ ::ࡅࡋࡔࡉࡋࡌࡀࡉ ࡅࡍࡉࡃࡁࡀࡉ ࡌࡉࡕࡀࡅࡆࡉࡐࡉࡀ :ࡄࡀࡋࡉࡍ ࡄࡉࡍࡅࡍ ࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ࡖࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡀ ࡌࡀࡎࡂࡉࡍ ::ࡁࡆࡉࡅࡀࡊ ࡃࡉࡋࡀࡊ ࡌࡉࡍࡉࡄࡓࡉࡀ ࡀࡍࡀࡕ :ࡍࡀࡈࡓࡉࡍࡅࡍ ࡅࡒࡀࡉࡌࡉࡍࡅࡍ ::ࡅࡀࡎࡉࡒ ࡌࡀࡑࡁࡅࡕࡀࡉࡄࡅࡍ ࡋࡓࡉࡔ :ࡄࡉࡉࡀ ࡆࡀࡊࡉࡍ࡞ ::ࡎ_____ࡀ [[Category:Wp/mid]] 3s3h76bf4izkr3qe6ldaaowwb3q0leg 7254153 7254151 2026-07-17T14:54:49Z Nebulousquasar 2573627 ࡁࡅࡕࡀ ࡃࡓࡀࡁࡔࡀ 7254153 wikitext text/x-wiki {{Wp/mid/Rtl}} '''ࡁࡅࡕࡀ ࡃࡓࡀࡁࡔࡀ''' :ࡁࡔࡅࡌࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡓࡁࡉࡀ :ࡃࡍࡀ ࡃࡍࡀ ::ࡆࡉࡅࡀࡊ ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡖࡏࡅࡕࡓࡉࡀ :ࡀࡕࡀ ࡋࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡅࡋࡔࡊࡉࡍࡀࡕࡀ ::ࡃࡍࡀ ࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡅࡔࡊࡉࡍࡀࡕࡀ :ࡖࡄࡉࡆࡉࡅࡉࡀ ࡋࡆࡉࡅࡀࡊ ::ࡊࡅࡋࡄࡅࡍ ࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡁࡃࡉࡋࡀࡊ ࡁࡀࡓࡊࡉࡀ :ࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡁࡀࡓࡊࡉࡀ ࡁࡃࡉࡋࡀࡊ ::ࡅࡌࡉࡀࡒࡓࡉࡋࡀࡊ ࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡀࡌࡉࡍࡈࡅࡋ ࡖࡀࡍࡀࡕ :ࡌࡍ ࡏࡃࡀ ࡖࡌࡀࡋࡊࡀ ࡄࡅࡉࡕ࡞ :ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡁࡉࡓࡊࡀࡊ ࡁࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡓࡀࡁࡕࡉࡀ ::ࡅࡋࡃࡉࡋࡉࡀ ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡆࡉࡅࡀ ࡏࡄࡀࡁࡋࡉࡀ :ࡏࡄࡀࡁࡋࡉࡀ ࡋࡃࡉࡋࡉࡀ ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡆࡉࡅࡀ ::ࡋࡌࡀࡍࡄࡉࡓࡉࡍࡅࡍ :ࡋࡀࡋࡌࡉࡀ ࡅࡋࡌࡀࡋࡊࡉࡀ ::ࡅࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡉࡀ ࡅࡋࡔࡊࡉࡍࡀࡕࡀ ࡊࡅࡋࡄࡉࡍ :ࡌࡍ ࡓࡉࡔ ࡁࡓࡉࡔ࡞ :ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡁࡉࡓࡊࡀࡊ ࡁࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡓࡀࡁࡕࡉࡀ ::ࡅࡋࡀࡃࡀࡌ ࡊࡀࡎࡉࡀ ࡉࡀࡄࡁࡀࡊ :ࡀࡃࡀࡌ ࡁࡉࡓࡊࡀࡊ ࡁࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡓࡀࡁࡕࡉࡀ ::ࡅࡋࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ࡉࡀࡄࡁࡀࡊ :ࡉࡀࡄࡁࡀࡊ ࡋࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ::ࡋࡌࡀࡍࡄࡉࡓࡉࡍࡅࡍ ࡅࡋࡌࡉࡕࡀࡒࡍࡉࡍࡅࡍ ࡋࡃࡌࡀࡅࡀࡕࡅࡍ :ࡌࡍ ࡓࡉࡔ ࡁࡓࡉࡔ࡞ :ࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ࡒࡀࡌ ࡏࡋ ࡋࡉࡂࡓࡀࡉࡄࡅࡍ ::ࡅࡁࡉࡀࡌࡉࡍࡅࡍ ࡋࡉࡂࡈࡅࡊ :ࡅࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡀ ࡖࡌࡉࡀ ࡄࡉࡉࡀ ࡀࡎࡂࡅࡍ ::ࡅࡕࡉࡓࡑࡅࡊ ࡋࡌࡉࡃࡍࡀ ࡆࡉࡅࡀࡊ ࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡀ :ࡌࡉࡀ ࡅࡆࡉࡅࡀࡊ ࡁࡄࡃࡀࡃࡉࡀ ࡌࡉࡕࡊࡀࡓࡊࡉࡀ :ࡌࡉࡀ ࡅࡆࡉࡅࡀࡊ ࡌࡉࡕࡊࡀࡓࡊࡉࡀ ࡁࡄࡃࡀࡃࡉࡀ ::ࡅࡋࡔࡉࡋࡌࡀࡉ ࡅࡍࡉࡃࡁࡀࡉ ࡌࡉࡕࡀࡅࡆࡉࡐࡉࡀ :ࡄࡀࡋࡉࡍ ࡄࡉࡍࡅࡍ ࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ࡖࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡀ ࡌࡀࡎࡂࡉࡍ ::ࡁࡆࡉࡅࡀࡊ ࡃࡉࡋࡀࡊ ࡌࡉࡍࡉࡄࡓࡉࡀ ࡀࡍࡀࡕ :ࡍࡀࡈࡓࡉࡍࡅࡍ ࡅࡒࡀࡉࡌࡉࡍࡅࡍ ::ࡅࡀࡎࡉࡒ ࡌࡀࡑࡁࡅࡕࡀࡉࡄࡅࡍ ࡋࡓࡉࡔ :ࡄࡉࡉࡀ ࡆࡀࡊࡉࡍ࡞ ::ࡎ_____ࡀ [[Category:Wp/mid]] fa0t8o4j9n1ix33ri1cl79t8s8siddo 7254155 7254153 2026-07-17T14:55:31Z Nebulousquasar 2573627 ࡎࡉࡃࡓࡉࡀ 7254155 wikitext text/x-wiki {{Wp/mid/Rtl}} '''ࡁࡅࡕࡀ ࡃࡓࡀࡁࡔࡀ''' :ࡁࡔࡅࡌࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡓࡁࡉࡀ :ࡃࡍࡀ ࡃࡍࡀ ::ࡆࡉࡅࡀࡊ ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡖࡏࡅࡕࡓࡉࡀ :ࡀࡕࡀ ࡋࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡅࡋࡔࡊࡉࡍࡀࡕࡀ ::ࡃࡍࡀ ࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡅࡔࡊࡉࡍࡀࡕࡀ :ࡖࡄࡉࡆࡉࡅࡉࡀ ࡋࡆࡉࡅࡀࡊ ::ࡊࡅࡋࡄࡅࡍ ࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡁࡃࡉࡋࡀࡊ ࡁࡀࡓࡊࡉࡀ :ࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡁࡀࡓࡊࡉࡀ ࡁࡃࡉࡋࡀࡊ ::ࡅࡌࡉࡀࡒࡓࡉࡋࡀࡊ ࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡀࡌࡉࡍࡈࡅࡋ ࡖࡀࡍࡀࡕ :ࡌࡍ ࡏࡃࡀ ࡖࡌࡀࡋࡊࡀ ࡄࡅࡉࡕ࡞ :ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡁࡉࡓࡊࡀࡊ ࡁࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡓࡀࡁࡕࡉࡀ ::ࡅࡋࡃࡉࡋࡉࡀ ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡆࡉࡅࡀ ࡏࡄࡀࡁࡋࡉࡀ :ࡏࡄࡀࡁࡋࡉࡀ ࡋࡃࡉࡋࡉࡀ ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡆࡉࡅࡀ ::ࡋࡌࡀࡍࡄࡉࡓࡉࡍࡅࡍ :ࡋࡀࡋࡌࡉࡀ ࡅࡋࡌࡀࡋࡊࡉࡀ ::ࡅࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡉࡀ ࡅࡋࡔࡊࡉࡍࡀࡕࡀ ࡊࡅࡋࡄࡉࡍ :ࡌࡍ ࡓࡉࡔ ࡁࡓࡉࡔ࡞ :ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡁࡉࡓࡊࡀࡊ ࡁࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡓࡀࡁࡕࡉࡀ ::ࡅࡋࡀࡃࡀࡌ ࡊࡀࡎࡉࡀ ࡉࡀࡄࡁࡀࡊ :ࡀࡃࡀࡌ ࡁࡉࡓࡊࡀࡊ ࡁࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡓࡀࡁࡕࡉࡀ ::ࡅࡋࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ࡉࡀࡄࡁࡀࡊ :ࡉࡀࡄࡁࡀࡊ ࡋࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ::ࡋࡌࡀࡍࡄࡉࡓࡉࡍࡅࡍ ࡅࡋࡌࡉࡕࡀࡒࡍࡉࡍࡅࡍ ࡋࡃࡌࡀࡅࡀࡕࡅࡍ :ࡌࡍ ࡓࡉࡔ ࡁࡓࡉࡔ࡞ :ࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ࡒࡀࡌ ࡏࡋ ࡋࡉࡂࡓࡀࡉࡄࡅࡍ ::ࡅࡁࡉࡀࡌࡉࡍࡅࡍ ࡋࡉࡂࡈࡅࡊ :ࡅࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡀ ࡖࡌࡉࡀ ࡄࡉࡉࡀ ࡀࡎࡂࡅࡍ ::ࡅࡕࡉࡓࡑࡅࡊ ࡋࡌࡉࡃࡍࡀ ࡆࡉࡅࡀࡊ ࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡀ :ࡌࡉࡀ ࡅࡆࡉࡅࡀࡊ ࡁࡄࡃࡀࡃࡉࡀ ࡌࡉࡕࡊࡀࡓࡊࡉࡀ :ࡌࡉࡀ ࡅࡆࡉࡅࡀࡊ ࡌࡉࡕࡊࡀࡓࡊࡉࡀ ࡁࡄࡃࡀࡃࡉࡀ ::ࡅࡋࡔࡉࡋࡌࡀࡉ ࡅࡍࡉࡃࡁࡀࡉ ࡌࡉࡕࡀࡅࡆࡉࡐࡉࡀ :ࡄࡀࡋࡉࡍ ࡄࡉࡍࡅࡍ ࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ࡖࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡀ ࡌࡀࡎࡂࡉࡍ ::ࡁࡆࡉࡅࡀࡊ ࡃࡉࡋࡀࡊ ࡌࡉࡍࡉࡄࡓࡉࡀ ࡀࡍࡀࡕ :ࡍࡀࡈࡓࡉࡍࡅࡍ ࡅࡒࡀࡉࡌࡉࡍࡅࡍ ::ࡅࡀࡎࡉࡒ ࡌࡀࡑࡁࡅࡕࡀࡉࡄࡅࡍ ࡋࡓࡉࡔ :ࡄࡉࡉࡀ ࡆࡀࡊࡉࡍ࡞ ::ࡎ_____ࡀ ==ࡎࡉࡃࡓࡉࡀ== <references/> *[https://www.youtube.com/watch?v=FUaUc9rewfI ࡁࡅࡕࡀ ࡃࡓࡀࡁࡔࡀ] [[Category:Wp/mid]] [[Category:Wp/mid/ࡒࡅࡋࡀࡎࡕࡀ]] mhw1flpn99an7ap445s7q442l87chy6 7254169 7254155 2026-07-17T15:02:02Z Nebulousquasar 2573627 ࡞ 7254169 wikitext text/x-wiki {{Wp/mid/Rtl}} '''ࡁࡅࡕࡀ ࡃࡓࡀࡁࡔࡀ''' :࡞ࡁࡔࡅࡌࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡓࡁࡉࡀ :ࡃࡍࡀ ࡃࡍࡀ ::ࡆࡉࡅࡀࡊ ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡖࡏࡅࡕࡓࡉࡀ :ࡀࡕࡀ ࡋࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡅࡋࡔࡊࡉࡍࡀࡕࡀ ::ࡃࡍࡀ ࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡅࡔࡊࡉࡍࡀࡕࡀ :ࡖࡄࡉࡆࡉࡅࡉࡀ ࡋࡆࡉࡅࡀࡊ ::ࡊࡅࡋࡄࡅࡍ ࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡁࡃࡉࡋࡀࡊ ࡁࡀࡓࡊࡉࡀ :ࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡁࡀࡓࡊࡉࡀ ࡁࡃࡉࡋࡀࡊ ::ࡅࡌࡉࡀࡒࡓࡉࡋࡀࡊ ࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡀࡌࡉࡍࡈࡅࡋ ࡖࡀࡍࡀࡕ :ࡌࡍ ࡏࡃࡀ ࡖࡌࡀࡋࡊࡀ ࡄࡅࡉࡕ :ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡁࡉࡓࡊࡀࡊ ࡁࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡓࡀࡁࡕࡉࡀ ::ࡅࡋࡃࡉࡋࡉࡀ ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡆࡉࡅࡀ ࡏࡄࡀࡁࡋࡉࡀ :ࡏࡄࡀࡁࡋࡉࡀ ࡋࡃࡉࡋࡉࡀ ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡆࡉࡅࡀ ::ࡋࡌࡀࡍࡄࡉࡓࡉࡍࡅࡍ :ࡋࡀࡋࡌࡉࡀ ࡅࡋࡌࡀࡋࡊࡉࡀ ::ࡅࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡉࡀ ࡅࡋࡔࡊࡉࡍࡀࡕࡀ ࡊࡅࡋࡄࡉࡍ :ࡌࡍ ࡓࡉࡔ ࡁࡓࡉࡔ࡞ :࡞ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡁࡉࡓࡊࡀࡊ ࡁࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡓࡀࡁࡕࡉࡀ ::ࡅࡋࡀࡃࡀࡌ ࡊࡀࡎࡉࡀ ࡉࡀࡄࡁࡀࡊ :ࡀࡃࡀࡌ ࡁࡉࡓࡊࡀࡊ ࡁࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡓࡀࡁࡕࡉࡀ ::ࡅࡋࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ࡉࡀࡄࡁࡀࡊ :ࡉࡀࡄࡁࡀࡊ ࡋࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ::ࡋࡌࡀࡍࡄࡉࡓࡉࡍࡅࡍ ࡅࡋࡌࡉࡕࡀࡒࡍࡉࡍࡅࡍ ࡋࡃࡌࡀࡅࡀࡕࡅࡍ :ࡌࡍ ࡓࡉࡔ ࡁࡓࡉࡔ࡞ :࡞ࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ࡒࡀࡌ ࡏࡋ ࡋࡉࡂࡓࡀࡉࡄࡅࡍ ::ࡅࡁࡉࡀࡌࡉࡍࡅࡍ ࡋࡉࡂࡈࡅࡊ :ࡅࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡀ ࡖࡌࡉࡀ ࡄࡉࡉࡀ ࡀࡎࡂࡅࡍ ::ࡅࡕࡉࡓࡑࡅࡊ ࡋࡌࡉࡃࡍࡀ ࡆࡉࡅࡀࡊ ࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡀ :ࡌࡉࡀ ࡅࡆࡉࡅࡀࡊ ࡁࡄࡃࡀࡃࡉࡀ ࡌࡉࡕࡊࡀࡓࡊࡉࡀ :ࡌࡉࡀ ࡅࡆࡉࡅࡀࡊ ࡌࡉࡕࡊࡀࡓࡊࡉࡀ ࡁࡄࡃࡀࡃࡉࡀ ::ࡅࡋࡔࡉࡋࡌࡀࡉ ࡅࡍࡉࡃࡁࡀࡉ ࡌࡉࡕࡀࡅࡆࡉࡐࡉࡀ :ࡄࡀࡋࡉࡍ ࡄࡉࡍࡅࡍ ࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ࡖࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡀ ࡌࡀࡎࡂࡉࡍ ::ࡁࡆࡉࡅࡀࡊ ࡃࡉࡋࡀࡊ ࡌࡉࡍࡉࡄࡓࡉࡀ ࡀࡍࡀࡕ :ࡍࡀࡈࡓࡉࡍࡅࡍ ࡅࡒࡀࡉࡌࡉࡍࡅࡍ ::ࡅࡀࡎࡉࡒ ࡌࡀࡑࡁࡅࡕࡀࡉࡄࡅࡍ ࡋࡓࡉࡔ :ࡄࡉࡉࡀ ࡆࡀࡊࡉࡍ࡞ ::ࡎ_____ࡀ ==ࡎࡉࡃࡓࡉࡀ== <references/> *[https://www.youtube.com/watch?v=FUaUc9rewfI ࡁࡅࡕࡀ ࡃࡓࡀࡁࡔࡀ] [[Category:Wp/mid]] [[Category:Wp/mid/ࡒࡅࡋࡀࡎࡕࡀ]] cim11m30zkhafyjr45bged6q4480ioq 7254172 7254169 2026-07-17T15:02:20Z Nebulousquasar 2573627 7254172 wikitext text/x-wiki {{Wp/mid/Rtl}} '''ࡁࡅࡕࡀ ࡃࡓࡀࡁࡔࡀ''' :࡞ࡁࡔࡅࡌࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡓࡁࡉࡀ :ࡃࡍࡀ ࡃࡍࡀ ::ࡆࡉࡅࡀࡊ ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡖࡏࡅࡕࡓࡉࡀ :ࡀࡕࡀ ࡋࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡅࡋࡔࡊࡉࡍࡀࡕࡀ ::ࡃࡍࡀ ࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡅࡔࡊࡉࡍࡀࡕࡀ :ࡖࡄࡉࡆࡉࡅࡉࡀ ࡋࡆࡉࡅࡀࡊ ::ࡊࡅࡋࡄࡅࡍ ࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡁࡃࡉࡋࡀࡊ ࡁࡀࡓࡊࡉࡀ :ࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡁࡀࡓࡊࡉࡀ ࡁࡃࡉࡋࡀࡊ ::ࡅࡌࡉࡀࡒࡓࡉࡋࡀࡊ ࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡀࡌࡉࡍࡈࡅࡋ ࡖࡀࡍࡀࡕ :ࡌࡍ ࡏࡃࡀ ࡖࡌࡀࡋࡊࡀ ࡄࡅࡉࡕ :ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡁࡉࡓࡊࡀࡊ ࡁࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡓࡀࡁࡕࡉࡀ ::ࡅࡋࡃࡉࡋࡉࡀ ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡆࡉࡅࡀ ࡏࡄࡀࡁࡋࡉࡀ :ࡏࡄࡀࡁࡋࡉࡀ ࡋࡃࡉࡋࡉࡀ ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡆࡉࡅࡀ ::ࡋࡌࡀࡍࡄࡉࡓࡉࡍࡅࡍ :ࡋࡀࡋࡌࡉࡀ ࡅࡋࡌࡀࡋࡊࡉࡀ ::ࡅࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡉࡀ ࡅࡋࡔࡊࡉࡍࡀࡕࡀ ࡊࡅࡋࡄࡉࡍ :ࡌࡍ ࡓࡉࡔ ࡁࡓࡉࡔ࡞ :࡞ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡁࡉࡓࡊࡀࡊ ࡁࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡓࡀࡁࡕࡉࡀ ::ࡅࡋࡀࡃࡀࡌ ࡊࡀࡎࡉࡀ ࡉࡀࡄࡁࡀࡊ :ࡀࡃࡀࡌ ࡁࡉࡓࡊࡀࡊ ࡁࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡓࡀࡁࡕࡉࡀ ::ࡅࡋࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ࡉࡀࡄࡁࡀࡊ :ࡉࡀࡄࡁࡀࡊ ࡋࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ::ࡋࡌࡀࡍࡄࡉࡓࡉࡍࡅࡍ ࡅࡋࡌࡉࡕࡀࡒࡍࡉࡍࡅࡍ ࡋࡃࡌࡀࡅࡀࡕࡅࡍ :ࡌࡍ ࡓࡉࡔ ࡁࡓࡉࡔ࡞ :࡞ࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ࡒࡀࡌ ࡏࡋ ࡋࡉࡂࡓࡀࡉࡄࡅࡍ ::ࡅࡁࡉࡀࡌࡉࡍࡅࡍ ࡋࡉࡂࡈࡅࡊ :ࡅࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡀ ࡖࡌࡉࡀ ࡄࡉࡉࡀ ࡀࡎࡂࡅࡍ ::ࡅࡕࡉࡓࡑࡅࡊ ࡋࡌࡉࡃࡍࡀ ࡆࡉࡅࡀࡊ ࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡀ :ࡌࡉࡀ ࡅࡆࡉࡅࡀࡊ ࡁࡄࡃࡀࡃࡉࡀ ࡌࡉࡕࡊࡀࡓࡊࡉࡀ :ࡌࡉࡀ ࡅࡆࡉࡅࡀࡊ ࡌࡉࡕࡊࡀࡓࡊࡉࡀ ࡁࡄࡃࡀࡃࡉࡀ ::ࡅࡋࡔࡉࡋࡌࡀࡉ ࡅࡍࡉࡃࡁࡀࡉ ࡌࡉࡕࡀࡅࡆࡉࡐࡉࡀ :ࡄࡀࡋࡉࡍ ࡄࡉࡍࡅࡍ ࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ࡖࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡀ ࡌࡀࡎࡂࡉࡍ ::ࡁࡆࡉࡅࡀࡊ ࡃࡉࡋࡀࡊ ࡌࡉࡍࡉࡄࡓࡉࡀ ࡀࡍࡀࡕ :ࡍࡀࡈࡓࡉࡍࡅࡍ ࡅࡒࡀࡉࡌࡉࡍࡅࡍ ::ࡅࡀࡎࡉࡒ ࡌࡀࡑࡁࡅࡕࡀࡉࡄࡅࡍ ࡋࡓࡉࡔ :ࡄࡉࡉࡀ ࡆࡀࡊࡉࡍ࡞ ::ࡎ_____ࡀ ==ࡎࡉࡃࡓࡉࡀ== <references/> *[https://www.youtube.com/watch?v=FUaUc9rewfI ࡁࡅࡕࡀ ࡃࡓࡀࡁࡔࡀ] [[Category:Wp/mid]] [[Category:Wp/mid/ࡒࡅࡋࡀࡎࡕࡀ]] hdyudkastq8dhrifemi145cagp7qtqg 7254173 7254172 2026-07-17T15:02:48Z Nebulousquasar 2573627 7254173 wikitext text/x-wiki {{Wp/mid/Rtl}} '''ࡁࡅࡕࡀ ࡃࡓࡀࡁࡔࡀ''' :࡞ࡁࡔࡅࡌࡀ ࡖࡄࡉࡉࡀ ࡓࡁࡉࡀ :ࡃࡍࡀ ࡃࡍࡀ ::ࡆࡉࡅࡀࡊ ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡖࡏࡅࡕࡓࡉࡀ :ࡀࡕࡀ ࡋࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡅࡋࡔࡊࡉࡍࡀࡕࡀ ::ࡃࡍࡀ ࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡅࡔࡊࡉࡍࡀࡕࡀ :ࡖࡄࡉࡆࡉࡅࡉࡀ ࡋࡆࡉࡅࡀࡊ ::ࡊࡅࡋࡄࡅࡍ ࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡁࡃࡉࡋࡀࡊ ࡁࡀࡓࡊࡉࡀ :ࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡁࡀࡓࡊࡉࡀ ࡁࡃࡉࡋࡀࡊ ::ࡅࡌࡉࡀࡒࡓࡉࡋࡀࡊ ࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡀࡌࡉࡍࡈࡅࡋ ࡖࡀࡍࡀࡕ :ࡌࡍ ࡏࡃࡀ ࡖࡌࡀࡋࡊࡀ ࡄࡅࡉࡕ :ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡁࡉࡓࡊࡀࡊ ࡁࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡓࡀࡁࡕࡉࡀ ::ࡅࡋࡃࡉࡋࡉࡀ ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡆࡉࡅࡀ ࡏࡄࡀࡁࡋࡉࡀ :ࡏࡄࡀࡁࡋࡉࡀ ࡋࡃࡉࡋࡉࡀ ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡆࡉࡅࡀ ::ࡋࡌࡀࡍࡄࡉࡓࡉࡍࡅࡍ :ࡋࡀࡋࡌࡉࡀ ࡅࡋࡌࡀࡋࡊࡉࡀ ::ࡅࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡉࡀ ࡅࡋࡔࡊࡉࡍࡀࡕࡀ ࡊࡅࡋࡄࡉࡍ :ࡌࡍ ࡓࡉࡔ ࡁࡓࡉࡔ࡞ :࡞ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡁࡉࡓࡊࡀࡊ ࡁࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡓࡀࡁࡕࡉࡀ ::ࡅࡋࡀࡃࡀࡌ ࡊࡀࡎࡉࡀ ࡉࡀࡄࡁࡀࡊ :ࡀࡃࡀࡌ ࡁࡉࡓࡊࡀࡊ ࡁࡁࡉࡓࡉࡊࡕࡀ ࡓࡀࡁࡕࡉࡀ ::ࡅࡋࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ࡉࡀࡄࡁࡀࡊ :ࡉࡀࡄࡁࡀࡊ ࡋࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ::ࡋࡌࡀࡍࡄࡉࡓࡉࡍࡅࡍ ࡅࡋࡌࡉࡕࡀࡒࡍࡉࡍࡅࡍ ࡋࡃࡌࡀࡅࡀࡕࡅࡍ :ࡌࡍ ࡓࡉࡔ ࡁࡓࡉࡔ࡞ :࡞ࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ࡒࡀࡌ ࡏࡋ ࡋࡉࡂࡓࡀࡉࡄࡅࡍ ::ࡅࡁࡉࡀࡌࡉࡍࡅࡍ ࡋࡉࡂࡈࡅࡊ :ࡅࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡀ ࡖࡌࡉࡀ ࡄࡉࡉࡀ ࡀࡎࡂࡅࡍ ::ࡅࡕࡉࡓࡑࡅࡊ ࡋࡌࡉࡃࡍࡀ ࡆࡉࡅࡀࡊ ࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡀ :ࡌࡉࡀ ࡅࡆࡉࡅࡀࡊ ࡁࡄࡃࡀࡃࡉࡀ ࡌࡉࡕࡊࡀࡓࡊࡉࡀ :ࡌࡉࡀ ࡅࡆࡉࡅࡀࡊ ࡌࡉࡕࡊࡀࡓࡊࡉࡀ ࡁࡄࡃࡀࡃࡉࡀ ::ࡅࡋࡔࡉࡋࡌࡀࡉ ࡅࡍࡉࡃࡁࡀࡉ ࡌࡉࡕࡀࡅࡆࡉࡐࡉࡀ :ࡄࡀࡋࡉࡍ ࡄࡉࡍࡅࡍ ࡁࡄࡉࡓࡉࡀ ࡆࡉࡃࡒࡀ ࡖࡋࡉࡀࡓࡃࡍࡀ ࡌࡀࡎࡂࡉࡍ ::ࡁࡆࡉࡅࡀࡊ ࡃࡉࡋࡀࡊ ࡌࡉࡍࡉࡄࡓࡉࡀ ࡀࡍࡀࡕ :ࡍࡀࡈࡓࡉࡍࡅࡍ ࡅࡒࡀࡉࡌࡉࡍࡅࡍ ::ࡅࡀࡎࡉࡒ ࡌࡀࡑࡁࡅࡕࡀࡉࡄࡅࡍ ࡋࡓࡉࡔ :ࡄࡉࡉࡀ ࡆࡀࡊࡉࡍ࡞ ::ࡎ_____ࡀ ==ࡎࡉࡃࡓࡉࡀ== <references/> *[https://www.youtube.com/watch?v=FUaUc9rewfI ࡁࡅࡕࡀ ࡃࡓࡀࡁࡔࡀ] [[Category:Wp/mid]] [[Category:Wp/mid/ࡒࡅࡋࡀࡎࡕࡀ]] ifddnbb9iddgb3s6nlz57vqipgfupjn 0 3791083 7254145 2026-07-17T14:52:56Z Nebulousquasar 2573627 Created page with "{{Wp/mid/Rtl}} '''ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡖࡊࡅࡋࡄࡅࡍ ࡌࡀࡋࡊࡉࡀ''' ࡉࡀ ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡖࡊࡅࡋࡄࡅࡍ ࡌࡀࡋࡊࡉࡀ ࡉࡀ ࡀࡁࡀ ࡖࡊࡅࡋࡄࡅࡍ ࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡉࡀ ࡀࡃࡀࡕࡀࡍ ࡅࡉࡀࡃࡀࡕࡀࡍ ࡉࡀ ࡔࡉࡋࡌࡀࡉ ࡅࡍࡉࡃࡁࡀࡉ :ࡏࡅࡈࡓࡉࡀ ࡍࡀࡈࡓࡉࡀ ࡖࡉࡀࡓࡃࡍࡀ ࡉࡀ ࡄࡀࡁࡔࡀࡁࡀ ࡓࡁࡀ ࡉࡀ ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡆࡉࡅࡀ ࡓࡁࡀ ࡌࡀࡋࡀࡉࡀ :ࡌࡐࡀ..." 7254145 wikitext text/x-wiki {{Wp/mid/Rtl}} '''ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡖࡊࡅࡋࡄࡅࡍ ࡌࡀࡋࡊࡉࡀ''' ࡉࡀ ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡖࡊࡅࡋࡄࡅࡍ ࡌࡀࡋࡊࡉࡀ ࡉࡀ ࡀࡁࡀ ࡖࡊࡅࡋࡄࡅࡍ ࡏࡅࡕࡓࡉࡀ ࡉࡀ ࡀࡃࡀࡕࡀࡍ ࡅࡉࡀࡃࡀࡕࡀࡍ ࡉࡀ ࡔࡉࡋࡌࡀࡉ ࡅࡍࡉࡃࡁࡀࡉ :ࡏࡅࡈࡓࡉࡀ ࡍࡀࡈࡓࡉࡀ ࡖࡉࡀࡓࡃࡍࡀ ࡉࡀ ࡄࡀࡁࡔࡀࡁࡀ ࡓࡁࡀ ࡉࡀ ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡆࡉࡅࡀ ࡓࡁࡀ ࡌࡀࡋࡀࡉࡀ :ࡌࡐࡀࡓࡒࡀࡕࡋࡀࡍ ࡌࡍ ࡊࡅࡋ ࡖࡁࡉࡔ ࡅࡎࡍࡉࡀ ࡉࡀ ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡓࡀࡌࡀ ࡓࡁࡀ ࡖࡍࡄࡅࡓࡀ :ࡒࡀࡄࡁࡀࡕࡀࡍ ࡔࡀࡐࡉࡅࡕ ࡐࡀࡂࡓࡉࡀ :ࡌࡀࡋࡉࡅࡕ ࡏࡃࡉࡀ :ࡕࡓࡉࡑࡅࡕ ࡀࡉࡍࡀ :ࡅࡓࡀࡄࡌࡉࡕ ࡏࡋࡀࡍ :ࡅࡎࡀࡌࡊࡉࡕ ࡋࡉࡁࡀࡍ ࡉࡀ ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡓࡀࡌࡀ ࡓࡁࡀ ࡖࡍࡄࡅࡓࡀ ==ࡎࡉࡃࡓࡉࡀ== <references/> *[https://www.youtube.com/watch?v=8TMnQ4Cf6X8 ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡖࡊࡅࡋࡄࡅࡍ ࡌࡀࡋࡊࡉࡀ] *[https://www.youtube.com/watch?v=9ilRr0zufnM ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡖࡊࡅࡋࡄࡅࡍ ࡌࡀࡋࡊࡉࡀ] [[Category:Wp/mid]] [[Category:Wp/mid/ࡒࡅࡋࡀࡎࡕࡀ]] 52760ewlg43c64lyy0k398cecen9du5 7254147 7254145 2026-07-17T14:53:19Z Nebulousquasar 2573627 7254147 wikitext text/x-wiki {{Wp/mid/Rtl}} '''ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡖࡊࡅࡋࡄࡅࡍ ࡌࡀࡋࡊࡉࡀ''' :ࡉࡀ ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡖࡊࡅࡋࡄࡅࡍ ࡌࡀࡋࡊࡉࡀ :ࡉࡀ ࡀࡁࡀ ࡖࡊࡅࡋࡄࡅࡍ ࡏࡅࡕࡓࡉࡀ :ࡉࡀ ࡀࡃࡀࡕࡀࡍ ࡅࡉࡀࡃࡀࡕࡀࡍ :ࡉࡀ ࡔࡉࡋࡌࡀࡉ ࡅࡍࡉࡃࡁࡀࡉ ::ࡏࡅࡈࡓࡉࡀ ࡍࡀࡈࡓࡉࡀ ࡖࡉࡀࡓࡃࡍࡀ :ࡉࡀ ࡄࡀࡁࡔࡀࡁࡀ ࡓࡁࡀ :ࡉࡀ ࡄࡉࡁࡉࡋ ࡆࡉࡅࡀ ࡓࡁࡀ ࡌࡀࡋࡀࡉࡀ ::ࡌࡐࡀࡓࡒࡀࡕࡋࡀࡍ ࡌࡍ ࡊࡅࡋ ࡖࡁࡉࡔ ࡅࡎࡍࡉࡀ :ࡉࡀ ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡓࡀࡌࡀ ࡓࡁࡀ ࡖࡍࡄࡅࡓࡀ ::ࡒࡀࡄࡁࡀࡕࡀࡍ ࡔࡀࡐࡉࡅࡕ ࡐࡀࡂࡓࡉࡀ ::ࡌࡀࡋࡉࡅࡕ ࡏࡃࡉࡀ ::ࡕࡓࡉࡑࡅࡕ ࡀࡉࡍࡀ ::ࡅࡓࡀࡄࡌࡉࡕ ࡏࡋࡀࡍ ::ࡅࡎࡀࡌࡊࡉࡕ ࡋࡉࡁࡀࡍ :ࡉࡀ ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡓࡀࡌࡀ ࡓࡁࡀ ࡖࡍࡄࡅࡓࡀ ==ࡎࡉࡃࡓࡉࡀ== <references/> *[https://www.youtube.com/watch?v=8TMnQ4Cf6X8 ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡖࡊࡅࡋࡄࡅࡍ ࡌࡀࡋࡊࡉࡀ] *[https://www.youtube.com/watch?v=9ilRr0zufnM ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡖࡊࡅࡋࡄࡅࡍ ࡌࡀࡋࡊࡉࡀ] [[Category:Wp/mid]] [[Category:Wp/mid/ࡒࡅࡋࡀࡎࡕࡀ]] o54h9umlm5dyctm90vybmbcp5i5cian 0 3791084 7254150 2026-07-17T14:54:29Z Mpoyijeanine 2595236 Created page with "Dominique muledjibua djituku dia 21 juin 1961 ku Lubumbashi" 7254150 wikitext text/x-wiki Dominique muledjibua djituku dia 21 juin 1961 ku Lubumbashi qk1ymaz071tskl8hfiemzjq6arbmlkf 7254157 7254150 2026-07-17T14:56:45Z Mpoyijeanine 2595236 7254157 wikitext text/x-wiki Dominique muledjibua djituku dia 21 juin 1961 ku Lubumbashi, mufumila nee tshisamba tsha ba kalenga omp4fvfbwo3zahlynti7b9kegpo0n46 7254163 7254157 2026-07-17T14:59:52Z Mpoyijeanine 2595236 7254163 wikitext text/x-wiki Dominique muledjibua djituku dia 21 juin 1961 ku Lubumbashi, mufumila nee tshisamba tsha ba kalenga muana wa fumu lot68z1t2fmy8j3ff1eabwagd3g3izb 7254167 7254163 2026-07-17T15:01:06Z Mpoyijeanine 2595236 7254167 wikitext text/x-wiki Dominique muledjibua djituku dia 21 juin 1961 ku Lubumbashi, mufumila nee tshisamba tsha ba kalenga muana wa fumu mwenda Munongo o9mz8hgeffts480sm24waulo8ko5tre 0 3791085 7254152 2026-07-17T14:54:46Z Fificasru 2691445 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''IPAN WIPTA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adverbio ''Grammatical Category:'' Adverb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)-ipan wipta.wav|embed|200px]] |} === Español === Después de pasado mañana Timuitat ka ipan wipta: Nos vemos despues de pasado mañana (cuatro días despues, incluído e..." 7254152 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''IPAN WIPTA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adverbio ''Grammatical Category:'' Adverb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)-ipan wipta.wav|embed|200px]] |} === Español === Después de pasado mañana Timuitat ka ipan wipta: Nos vemos despues de pasado mañana (cuatro días despues, incluído el día en que se está). === English === The day that follows after overmorrow. Timuitat ka ipan wipta: See you the day after overmorrow (four days later, including the day you are). [[Category:Wt/ppl/Category:Adverbio]] [[Category:Wt/ppl]] rjpd82zarcdmgbjj3kmszfdjqhihf7h 7254156 7254152 2026-07-17T14:56:19Z Fificasru 2691445 /* English */ 7254156 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''IPAN WIPTA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adverbio ''Grammatical Category:'' Adverb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)-ipan wipta.wav|embed|200px]] |} === Español === Después de pasado mañana Timuitat ka ipan wipta: Nos vemos despues de pasado mañana (cuatro días despues, incluído el día en que se está). === English === The day that follows after overmorrow Timuitat ka ipan wipta: See you the day after overmorrow (four days later, including the day you are). [[Category:Wt/ppl/Category:Adverbio]] [[Category:Wt/ppl]] b35qvfvejv7oidy0ffr5ypcndt5dmj4 0 3791086 7254161 2026-07-17T14:58:15Z Nebulousquasar 2573627 Redirected page to [[Wp/mid/ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡖࡊࡅࡋࡄࡅࡍ ࡌࡀࡋࡊࡉࡀ]] 7254161 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/mid/ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡖࡊࡅࡋࡄࡅࡍ ࡌࡀࡋࡊࡉࡀ|ࡌࡀࡋࡊࡀ ࡖࡊࡅࡋࡄࡅࡍ ࡌࡀࡋࡊࡉࡀ]] qpikng9zsk5v4t3rt72gqic0pdxxb12 0 3791087 7254164 2026-07-17T15:00:35Z Nebulousquasar 2573627 Redirected page to [[Wp/mid/ࡁࡅࡕࡀ ࡃࡓࡀࡁࡔࡀ]] 7254164 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/mid/ࡁࡅࡕࡀ ࡃࡓࡀࡁࡔࡀ|ࡁࡅࡕࡀ ࡃࡓࡀࡁࡔࡀ]] 0ujmx5ns4zlfvbh6t53rs7h15rbayo9 0 3791088 7254165 2026-07-17T15:00:37Z Nebulousquasar 2573627 Redirected page to [[Wp/mid/ࡁࡅࡕࡀ ࡃࡓࡀࡁࡔࡀ]] 7254165 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/mid/ࡁࡅࡕࡀ ࡃࡓࡀࡁࡔࡀ|ࡁࡅࡕࡀ ࡃࡓࡀࡁࡔࡀ]] 0ujmx5ns4zlfvbh6t53rs7h15rbayo9 0 3791089 7254166 2026-07-17T15:00:39Z Nebulousquasar 2573627 Redirected page to [[Wp/mid/ࡁࡅࡕࡀ ࡃࡓࡀࡁࡔࡀ]] 7254166 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/mid/ࡁࡅࡕࡀ ࡃࡓࡀࡁࡔࡀ|ࡁࡅࡕࡀ ࡃࡓࡀࡁࡔࡀ]] 0ujmx5ns4zlfvbh6t53rs7h15rbayo9 0 3791090 7254170 2026-07-17T15:02:17Z Atibrarian 2571314 Igbin ebe ọso̱gbo̱n 7254170 wikitext text/x-wiki {{Wp/ish/Databox|item=Q686819}} 55 (Isen yan Egboeva) {{INTERWIKI|Q686819}} [[Category:Wp/ish]] jnjiccgjgb6vf8f1ozxh858tvus38el 0 3791091 7254197 2026-07-17T15:46:45Z Fificasru 2691445 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''IPANHUK''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adverbio ''Grammatical Category:'' Adverb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)-ipanhuk.wav|embed|200px]] |} [[File:Godward-Tranquillity-1914.jpg|thumb|250px|Ipanhuk]] === Español === Hay tiempo Ipanhuk nitakwa: Hay tiempo para que coma. === English =..." 7254197 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''IPANHUK''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adverbio ''Grammatical Category:'' Adverb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)-ipanhuk.wav|embed|200px]] |} [[File:Godward-Tranquillity-1914.jpg|thumb|250px|Ipanhuk]] === Español === Hay tiempo Ipanhuk nitakwa: Hay tiempo para que coma. === English === There is time Ipanhuk nitakwa: There is time to eat. [[Category:Wt/ppl/Category:Adverbio]] [[Category:Wt/ppl]] nukurpl54rmnrekzdj8d5o1v1e5cthr 3 3791092 7254205 2026-07-17T16:01:51Z Syunsyunminmin 2576388 Syunsyunminmin moved page [[User talk:上田清保]] to [[User talk:うーたんさん]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/上田清保|上田清保]]" to "[[Special:CentralAuth/うーたんさん|うーたんさん]]" 7254205 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:うーたんさん]] 7fvbvkveskpbm9flmaunm7hcwrtufah 0 3791093 7254213 2026-07-17T16:10:34Z De-Invincible 2573613 Created page with "= Karai-Karai = '''Àlàawì''' == Misàali == *Àlàawì na biti ==Cala ma caca== [[Category:Wt/kai]]" 7254213 wikitext text/x-wiki = Karai-Karai = '''Àlàawì''' == Misàali == *Àlàawì na biti ==Cala ma caca== [[Category:Wt/kai]] 1qekd067mcrpzmwijilcn03rdzy6xt2 0 3791094 7254215 2026-07-17T16:11:24Z De-Invincible 2573613 Created page with "= Karai-Karai = '''àlayyàho''' == Misàali == ==Cala ma caca== [[Category:Wt/kai]]" 7254215 wikitext text/x-wiki = Karai-Karai = '''àlayyàho''' == Misàali == ==Cala ma caca== [[Category:Wt/kai]] d73d5vfw2runxzzhw5uenbv4ec4tzwb 0 3791095 7254217 2026-07-17T16:11:59Z De-Invincible 2573613 Created page with "= Karai-Karai = '''àlbasàa''' == Misàali == ==Cala ma caca== [[Category:Wt/kai]]" 7254217 wikitext text/x-wiki = Karai-Karai = '''àlbasàa''' == Misàali == ==Cala ma caca== [[Category:Wt/kai]] ld2jguu4o5vhn8yxz11cedjanvqf1b7 0 3791096 7254219 2026-07-17T16:12:41Z De-Invincible 2573613 Created page with "= Karai-Karai = '''àlbasàr mà zànjai''' == Misàali == ==Cala ma caca== [[Category:Wt/kai]]" 7254219 wikitext text/x-wiki = Karai-Karai = '''àlbasàr mà zànjai''' == Misàali == ==Cala ma caca== [[Category:Wt/kai]] imxbr8udlqn8xta621fs2nmq1ntdnhz 0 3791097 7254221 2026-07-17T16:13:29Z De-Invincible 2573613 Created page with "= Karai-Karai = '''àlēwà''' == Misàali == ==Cala ma caca== [[Category:Wt/kai]]" 7254221 wikitext text/x-wiki = Karai-Karai = '''àlēwà''' == Misàali == ==Cala ma caca== [[Category:Wt/kai]] eex6t7g89btml2cvz5qusjhpnycm6ci 0 3791098 7254223 2026-07-17T16:14:10Z De-Invincible 2573613 Created page with "= Karai-Karai = '''àlfidìràa''' == Misàali == ==Cala ma caca== [[Category:Wt/kai]]" 7254223 wikitext text/x-wiki = Karai-Karai = '''àlfidìràa''' == Misàali == ==Cala ma caca== [[Category:Wt/kai]] 3waibb10o3i4zy54cs1byqmgc0wps81 0 3791099 7254224 2026-07-17T16:15:00Z De-Invincible 2573613 Created page with "= Karai-Karai = '''àlgàrifù''' == Misàali == ==Cala ma caca== [[Category:Wt/kai]]" 7254224 wikitext text/x-wiki = Karai-Karai = '''àlgàrifù''' == Misàali == ==Cala ma caca== [[Category:Wt/kai]] 6a6y4oupeblrbq5gyzim395xqvof2fi 0 3791100 7254226 2026-07-17T16:15:41Z De-Invincible 2573613 Created page with "= Karai-Karai = '''àlhērì''' == Misàali == ==Cala ma caca== [[Category:Wt/kai]]" 7254226 wikitext text/x-wiki = Karai-Karai = '''àlhērì''' == Misàali == ==Cala ma caca== [[Category:Wt/kai]] 69e7czi0k92pgv8j2t3bmwgl7ewlise 0 3791101 7254229 2026-07-17T16:16:34Z De-Invincible 2573613 Created page with "= Karai-Karai = '''àlīfìrà''' == Misàali == ==Cala ma caca== [[Category:Wt/kai]]" 7254229 wikitext text/x-wiki = Karai-Karai = '''àlīfìrà''' == Misàali == ==Cala ma caca== [[Category:Wt/kai]] mbgsev63cnhdjffw2gz4vpvnhee87nj 0 3791102 7254241 2026-07-17T16:49:06Z VanModers 2551723 Created page with "Dat '''internet''' is 'n weerldwiid netwaark fan [[Wp/frs/Reekenernetwaark|reekenernetwaarken]], däi mitnanner ferbunnen bünt. Däi netwaarken köönent inf'rmóósjoonen mitnanner uutwesseln, um dat säi mäinsóóem technisk reegels bruukent, däi protokollen nöymt wordent. Dat [[Wp/frs/Internet Protocol|Internet Protocol]] (IP), dat [[Wp/frs/Transmission Control Protocol|Transmission Control Protocol]] (TCP) un anner protokollen bildent däi protokolfemiilje Wp/f..." 7254241 wikitext text/x-wiki Dat '''internet''' is 'n weerldwiid netwaark fan [[Wp/frs/Reekenernetwaark|reekenernetwaarken]], däi mitnanner ferbunnen bünt. Däi netwaarken köönent inf'rmóósjoonen mitnanner uutwesseln, um dat säi mäinsóóem technisk reegels bruukent, däi protokollen nöymt wordent. Dat [[Wp/frs/Internet Protocol|Internet Protocol]] (IP), dat [[Wp/frs/Transmission Control Protocol|Transmission Control Protocol]] (TCP) un anner protokollen bildent däi protokolfemiilje [[Wp/frs/TCP/IP|TCP/IP]].<ref name="ICANN">[https://www.icann.org/en/about/planning/strategic-engagement/multistakeholder-innovation/primer-tech-business-20nov13-en.pdf Understanding the Technical and Business Functions of ICANN.] ICANN, oktoober 2013, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk; PDF).</ref> Dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] (WWW) is näit dat sülviğ as dat internet, man bruukt dat internet as technisk grundlóóeğ. [[Wp/frs/Websiid|Websiid]]en liegent up [[Wp/frs/Server|server]]s un köönent mit 'n [[Wp/frs/Webbrowser|browser]] ofraupen worden. Oover dat internet köönent ook [[Wp/frs/Email|email]]s ferstürt, dóótäjen ooverdróógen un telefoonäärt worden.<ref name="ISOC">[https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet/ A Brief History of the Internet.] Internet Society, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Aarbaidswîis == Um dat internet t' bruuken, bruukt 'n [[Wp/frs/Reekener|reekener]] of 'n anner geräid 'n [[Wp/frs/Internetanslus|internetanslus]]. Âal geräiden up 't internet hebbent 'n äigen IP-adräes. Inf'rmóósjoonen wordent bii dat ooverdróógen in lütje pakeeten updäilt. [[Wp/frs/Router|Router]]s läident disser pakeeten oover ferskeelend netwaarken dan nóó dat tsiil, wor säi weer t'sóómenset't wordent. Däi pakeeten mautent d'r bii näit âal däi sülviğ weğ döör dat netwaark neemen.<ref name="ICANN" /> == Histoorje == Dat [[Wp/frs/ARPANET|ARPANET]], 'n netwaark fan d' [[Wp/frs/Feräint Stóóten|amerikóónsk]] [[Wp/frs/Advanced Research Projects Agency|ARPA]], was 'n föörlooper fan dat fandóóğsk internet. Dat begun mit fäär mitnanner ferbunnen reekeners. Up d' 29. oktoober 1969 wur dat êerst siğnóól fan 'n reekener bii däi University of California, Los Angeles nóó 'n reekener bii dat Stanford Research Institute stürt.<ref>[https://www.darpa.mil/news/features/arpanet ARPANET.] DARPA, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> In d' 1970er-joer undwikkeldent [[Wp/frs/Robert Kahn|Robert Kahn]] un [[Wp/frs/Vinton Cerf|Vinton Cerf]] däi grundlóóeğ fan TCP/IP. Up d' 1. jannerwoi 1983 gung dat ARPANET fan NCP up TCP/IP oover. Dat was 'n wichtiğ stap in 't undwikkeln fan dat internet.<ref name="ISOC" /> Dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] wur 1989 fan [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] bii [[Wp/frs/CERN|CERN]] undwikkelt. Up d' 30. pril 1993 gaf CERN däi software fan dat web föör d' almäien gebruuk fräj. D'r döör kun dat web sük gaau oover d' weerld ferbräiden.<ref>[https://home.cern/science/computing/birth-web The birth of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Gebruuk un bedüüden == Fandóóeğ is dat internet 'n wichtiğ grundlóóeğ föör kummunikóósjoon, wäitenskup, bilden, wirtskaft un kultüer. Minsken köönent d'r mit berichten ferstüren, inf'rmóósjoonen söyken, dóótäjen uutwesseln, t'sóómenaarbaiden, inkoopen, musik anhöören un films bekiiken. Bii 't bruuken fan dat internet bünt seekerhaid un dat skütsen fan persöönelk dóóten läip wichtiğ. Dat internet kan ook föör bedroğ, dat ferbräiden fan skóódelk software<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/Der-Browser/Gefahren-und-Risiken/gefahren-und-risiken_node.html Der Browser – Gefahren und Risiken.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> un ferkeert inf'rmóósjoonen<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Cyber-Sicherheitslage/Methoden-der-Cyber-Kriminalitaet/Spam-Phishing-Co/spam-phishing-co_node.html Spam, Phishing & Co.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> bruukt worden. == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] 1t8z31yeks1co9fc1ysrvdehe4q3bc8 7254242 7254241 2026-07-17T16:51:12Z VanModers 2551723 Bild taufauğt 7254242 wikitext text/x-wiki [[File:Internet map 1024.jpg|thumb|Wisuóólisäären fan 'n däil fan 't internet (2005)]] Dat '''internet''' is 'n weerldwiid netwaark fan [[Wp/frs/Reekenernetwaark|reekenernetwaarken]], däi mitnanner ferbunnen bünt. Däi netwaarken köönent inf'rmóósjoonen mitnanner uutwesseln, um dat säi mäinsóóem technisk reegels bruukent, däi protokollen nöymt wordent. Dat [[Wp/frs/Internet Protocol|Internet Protocol]] (IP), dat [[Wp/frs/Transmission Control Protocol|Transmission Control Protocol]] (TCP) un anner protokollen bildent däi protokolfemiilje [[Wp/frs/TCP/IP|TCP/IP]].<ref name="ICANN">[https://www.icann.org/en/about/planning/strategic-engagement/multistakeholder-innovation/primer-tech-business-20nov13-en.pdf Understanding the Technical and Business Functions of ICANN.] ICANN, oktoober 2013, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk; PDF).</ref> Dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] (WWW) is näit dat sülviğ as dat internet, man bruukt dat internet as technisk grundlóóeğ. [[Wp/frs/Websiid|Websiid]]en liegent up [[Wp/frs/Server|server]]s un köönent mit 'n [[Wp/frs/Webbrowser|browser]] ofraupen worden. Oover dat internet köönent ook [[Wp/frs/Email|email]]s ferstürt, dóótäjen ooverdróógen un telefoonäärt worden.<ref name="ISOC">[https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet/ A Brief History of the Internet.] Internet Society, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Aarbaidswîis == Um dat internet t' bruuken, bruukt 'n [[Wp/frs/Reekener|reekener]] of 'n anner geräid 'n [[Wp/frs/Internetanslus|internetanslus]]. Âal geräiden up 't internet hebbent 'n äigen IP-adräes. Inf'rmóósjoonen wordent bii dat ooverdróógen in lütje pakeeten updäilt. [[Wp/frs/Router|Router]]s läident disser pakeeten oover ferskeelend netwaarken dan nóó dat tsiil, wor säi weer t'sóómenset't wordent. Däi pakeeten mautent d'r bii näit âal däi sülviğ weğ döör dat netwaark neemen.<ref name="ICANN" /> == Histoorje == Dat [[Wp/frs/ARPANET|ARPANET]], 'n netwaark fan d' [[Wp/frs/Feräint Stóóten|amerikóónsk]] [[Wp/frs/Advanced Research Projects Agency|ARPA]], was 'n föörlooper fan dat fandóóğsk internet. Dat begun mit fäär mitnanner ferbunnen reekeners. Up d' 29. oktoober 1969 wur dat êerst siğnóól fan 'n reekener bii däi University of California, Los Angeles nóó 'n reekener bii dat Stanford Research Institute stürt.<ref>[https://www.darpa.mil/news/features/arpanet ARPANET.] DARPA, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> In d' 1970er-joer undwikkeldent [[Wp/frs/Robert Kahn|Robert Kahn]] un [[Wp/frs/Vinton Cerf|Vinton Cerf]] däi grundlóóeğ fan TCP/IP. Up d' 1. jannerwoi 1983 gung dat ARPANET fan NCP up TCP/IP oover. Dat was 'n wichtiğ stap in 't undwikkeln fan dat internet.<ref name="ISOC" /> Dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] wur 1989 fan [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] bii [[Wp/frs/CERN|CERN]] undwikkelt. Up d' 30. pril 1993 gaf CERN däi software fan dat web föör d' almäien gebruuk fräj. D'r döör kun dat web sük gaau oover d' weerld ferbräiden.<ref>[https://home.cern/science/computing/birth-web The birth of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Gebruuk un bedüüden == Fandóóeğ is dat internet 'n wichtiğ grundlóóeğ föör kummunikóósjoon, wäitenskup, bilden, wirtskaft un kultüer. Minsken köönent d'r mit berichten ferstüren, inf'rmóósjoonen söyken, dóótäjen uutwesseln, t'sóómenaarbaiden, inkoopen, musik anhöören un films bekiiken. Bii 't bruuken fan dat internet bünt seekerhaid un dat skütsen fan persöönelk dóóten läip wichtiğ. Dat internet kan ook föör bedroğ, dat ferbräiden fan skóódelk software<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/Der-Browser/Gefahren-und-Risiken/gefahren-und-risiken_node.html Der Browser – Gefahren und Risiken.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> un ferkeert inf'rmóósjoonen<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Cyber-Sicherheitslage/Methoden-der-Cyber-Kriminalitaet/Spam-Phishing-Co/spam-phishing-co_node.html Spam, Phishing & Co.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> bruukt worden. == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] rzc9dj0fxe2ebzm8eqx8vl107u9fwat 7254281 7254242 2026-07-17T17:48:08Z Kluntjekniiper 2659379 /* */ 7254281 wikitext text/x-wiki [[File:Internet map 1024.jpg|thumb|Wisuóólisäären fan 'n däil fan 't internet (2005)]] Dat '''internet''' is 'n weerldwiid netwaark fan [[Wp/frs/Reekenernetwaark|reekenernetwaarken]], däi mitnanner ferbunnen bünt. Däi netwaarken köönent inf'rmóósjoonen mitnanner uutwesseln, um dat säi mäinsóóem technisk reegels bruukent, däi protokollen nöymt wordent. Dat [[Wp/frs/Internet Protocol|Internet Protocol]] (IP), dat [[Wp/frs/Transmission Control Protocol|Transmission Control Protocol]] (TCP) un anner protokollen bildent däi protokolfemiilje [[Wp/frs/TCP/IP|TCP/IP]].<ref name="ICANN">[https://www.icann.org/en/about/planning/strategic-engagement/multistakeholder-innovation/primer-tech-business-20nov13-en.pdf Understanding the Technical and Business Functions of ICANN.] ICANN, oktoober 2013, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk; PDF).</ref> Dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] (WWW) is näit dat sülviğ as dat internet, man bruukt dat internet as technisk grundlóóeğ. [[Wp/frs/Websiid|Websiid]]en liegent up [[Wp/frs/Server|server]]s un köönent mit 'n [[Wp/frs/Webbrowser|browser]] ofraupen worden. Oover dat internet köönent ook [[Wp/frs/Email|email]]s ferstürt, dóótäjen ooverdróógen un telefoonóóten fört worden.<ref name="ISOC">[https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet/ A Brief History of the Internet.] Internet Society, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Aarbaidswîis == Um dat internet t' bruuken, bruukt 'n [[Wp/frs/Reekener|reekener]] of 'n anner geräid 'n [[Wp/frs/Internetanslus|internetanslus]]. Âal geräiden up 't internet hebbent 'n äigen IP-adräes. Inf'rmóósjoonen wordent bii dat ooverdróógen in lütje pakeeten updäilt. [[Wp/frs/Router|Router]]s läident disser pakeeten oover ferskeelend netwaarken dan nóó dat tsiil, wor säi weer t'sóómenset't wordent. Däi pakeeten mautent d'r bii näit âal däi sülviğ weğ döör dat netwaark neemen.<ref name="ICANN" /> == Histoorje == Dat [[Wp/frs/ARPANET|ARPANET]], 'n netwaark fan d' [[Wp/frs/Feräint Stóóten|amerikóónsk]] [[Wp/frs/Advanced Research Projects Agency|ARPA]], was 'n föörlooper fan dat fandóóğsk internet. Dat begun mit fäär mitnanner ferbunnen reekeners. Up d' 29. oktoober 1969 wur dat êerst siğnóól fan 'n reekener bii däi University of California, Los Angeles nóó 'n reekener bii dat Stanford Research Institute stürt.<ref>[https://www.darpa.mil/news/features/arpanet ARPANET.] DARPA, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> In d' 1970er-joer undwikkeldent [[Wp/frs/Robert Kahn|Robert Kahn]] un [[Wp/frs/Vinton Cerf|Vinton Cerf]] däi grundlóóeğ fan TCP/IP. Up d' 1. jannerwoi 1983 gung dat ARPANET fan NCP up TCP/IP oover. Dat was 'n wichtiğ stap in 't undwikkeln fan dat internet.<ref name="ISOC" /> Dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] wur 1989 fan [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] bii [[Wp/frs/CERN|CERN]] undwikkelt. Up d' 30. pril 1993 gaf CERN däi software fan dat web föör d' almäien gebruuk fräj. D'r döör kun dat web sük gaau oover d' weerld ferbräiden.<ref>[https://home.cern/science/computing/birth-web The birth of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Gebruuk un bedüüden == Fandóóeğ is dat internet 'n wichtiğ grundlóóeğ föör kummunikóósjoon, wäitenskup, bilden, wirtskaft un kultüer. Minsken köönent d'r mit berichten ferstüren, inf'rmóósjoonen söyken, dóótäjen uutwesseln, t'sóómenaarbaiden, inkoopen, musik anhöören un films bekiiken. Bii 't bruuken fan dat internet bünt seekerhaid un dat skütsen fan persöönelk dóóten läip wichtiğ. Dat internet kan ook föör bedroğ, dat ferbräiden fan skóódelk software<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/Der-Browser/Gefahren-und-Risiken/gefahren-und-risiken_node.html Der Browser – Gefahren und Risiken.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> un ferkeert inf'rmóósjoonen<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Cyber-Sicherheitslage/Methoden-der-Cyber-Kriminalitaet/Spam-Phishing-Co/spam-phishing-co_node.html Spam, Phishing & Co.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> bruukt worden. == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] 0vyh3oq6u2tad9nh55efowjftpgd9am 7254282 7254281 2026-07-17T17:52:36Z Kluntjekniiper 2659379 /* Gebruuk un bedüüden */ 7254282 wikitext text/x-wiki [[File:Internet map 1024.jpg|thumb|Wisuóólisäären fan 'n däil fan 't internet (2005)]] Dat '''internet''' is 'n weerldwiid netwaark fan [[Wp/frs/Reekenernetwaark|reekenernetwaarken]], däi mitnanner ferbunnen bünt. Däi netwaarken köönent inf'rmóósjoonen mitnanner uutwesseln, um dat säi mäinsóóem technisk reegels bruukent, däi protokollen nöymt wordent. Dat [[Wp/frs/Internet Protocol|Internet Protocol]] (IP), dat [[Wp/frs/Transmission Control Protocol|Transmission Control Protocol]] (TCP) un anner protokollen bildent däi protokolfemiilje [[Wp/frs/TCP/IP|TCP/IP]].<ref name="ICANN">[https://www.icann.org/en/about/planning/strategic-engagement/multistakeholder-innovation/primer-tech-business-20nov13-en.pdf Understanding the Technical and Business Functions of ICANN.] ICANN, oktoober 2013, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk; PDF).</ref> Dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] (WWW) is näit dat sülviğ as dat internet, man bruukt dat internet as technisk grundlóóeğ. [[Wp/frs/Websiid|Websiid]]en liegent up [[Wp/frs/Server|server]]s un köönent mit 'n [[Wp/frs/Webbrowser|browser]] ofraupen worden. Oover dat internet köönent ook [[Wp/frs/Email|email]]s ferstürt, dóótäjen ooverdróógen un telefoonóóten fört worden.<ref name="ISOC">[https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet/ A Brief History of the Internet.] Internet Society, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Aarbaidswîis == Um dat internet t' bruuken, bruukt 'n [[Wp/frs/Reekener|reekener]] of 'n anner geräid 'n [[Wp/frs/Internetanslus|internetanslus]]. Âal geräiden up 't internet hebbent 'n äigen IP-adräes. Inf'rmóósjoonen wordent bii dat ooverdróógen in lütje pakeeten updäilt. [[Wp/frs/Router|Router]]s läident disser pakeeten oover ferskeelend netwaarken dan nóó dat tsiil, wor säi weer t'sóómenset't wordent. Däi pakeeten mautent d'r bii näit âal däi sülviğ weğ döör dat netwaark neemen.<ref name="ICANN" /> == Histoorje == Dat [[Wp/frs/ARPANET|ARPANET]], 'n netwaark fan d' [[Wp/frs/Feräint Stóóten|amerikóónsk]] [[Wp/frs/Advanced Research Projects Agency|ARPA]], was 'n föörlooper fan dat fandóóğsk internet. Dat begun mit fäär mitnanner ferbunnen reekeners. Up d' 29. oktoober 1969 wur dat êerst siğnóól fan 'n reekener bii däi University of California, Los Angeles nóó 'n reekener bii dat Stanford Research Institute stürt.<ref>[https://www.darpa.mil/news/features/arpanet ARPANET.] DARPA, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> In d' 1970er-joer undwikkeldent [[Wp/frs/Robert Kahn|Robert Kahn]] un [[Wp/frs/Vinton Cerf|Vinton Cerf]] däi grundlóóeğ fan TCP/IP. Up d' 1. jannerwoi 1983 gung dat ARPANET fan NCP up TCP/IP oover. Dat was 'n wichtiğ stap in 't undwikkeln fan dat internet.<ref name="ISOC" /> Dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] wur 1989 fan [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] bii [[Wp/frs/CERN|CERN]] undwikkelt. Up d' 30. pril 1993 gaf CERN däi software fan dat web föör d' almäien gebruuk fräj. D'r döör kun dat web sük gaau oover d' weerld ferbräiden.<ref>[https://home.cern/science/computing/birth-web The birth of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Gebruuk un bedüüden == Fandóóeğ is dat internet 'n wichtiğ grundlóóeğ föör kummunikóósjoon, wäitenskup, bilden, wirtskaft un kultüer. Minsken köönent d'r mit nóórichten ferstüren, inf'rmóósjoonen söyken, dóótäjen uutwesseln, t'sóómenaarbaiden, inkoopen, musik höören un films bekiiken. Bii 't bruuken fan dat internet bünt seekerhaid un dat skütsen fan persöönelk dóóten läip wichtiğ. Dat internet kan ook föör bedroğ, dat ferbräiden fan skóódelk software<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/Der-Browser/Gefahren-und-Risiken/gefahren-und-risiken_node.html Der Browser – Gefahren und Risiken.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> un ferkeert inf'rmóósjoonen<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Cyber-Sicherheitslage/Methoden-der-Cyber-Kriminalitaet/Spam-Phishing-Co/spam-phishing-co_node.html Spam, Phishing & Co.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> misbruukt worden. == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] 0p22cofchvzxr7uz5eeat6h7k66ifx7 7254306 7254282 2026-07-17T18:14:48Z VanModers 2551723 Adding interwiki links to [[d:Q75]] 7254306 wikitext text/x-wiki [[File:Internet map 1024.jpg|thumb|Wisuóólisäären fan 'n däil fan 't internet (2005)]] Dat '''internet''' is 'n weerldwiid netwaark fan [[Wp/frs/Reekenernetwaark|reekenernetwaarken]], däi mitnanner ferbunnen bünt. Däi netwaarken köönent inf'rmóósjoonen mitnanner uutwesseln, um dat säi mäinsóóem technisk reegels bruukent, däi protokollen nöymt wordent. Dat [[Wp/frs/Internet Protocol|Internet Protocol]] (IP), dat [[Wp/frs/Transmission Control Protocol|Transmission Control Protocol]] (TCP) un anner protokollen bildent däi protokolfemiilje [[Wp/frs/TCP/IP|TCP/IP]].<ref name="ICANN">[https://www.icann.org/en/about/planning/strategic-engagement/multistakeholder-innovation/primer-tech-business-20nov13-en.pdf Understanding the Technical and Business Functions of ICANN.] ICANN, oktoober 2013, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk; PDF).</ref> Dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] (WWW) is näit dat sülviğ as dat internet, man bruukt dat internet as technisk grundlóóeğ. [[Wp/frs/Websiid|Websiid]]en liegent up [[Wp/frs/Server|server]]s un köönent mit 'n [[Wp/frs/Webbrowser|browser]] ofraupen worden. Oover dat internet köönent ook [[Wp/frs/Email|email]]s ferstürt, dóótäjen ooverdróógen un telefoonóóten fört worden.<ref name="ISOC">[https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet/ A Brief History of the Internet.] Internet Society, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Aarbaidswîis == Um dat internet t' bruuken, bruukt 'n [[Wp/frs/Reekener|reekener]] of 'n anner geräid 'n [[Wp/frs/Internetanslus|internetanslus]]. Âal geräiden up 't internet hebbent 'n äigen IP-adräes. Inf'rmóósjoonen wordent bii dat ooverdróógen in lütje pakeeten updäilt. [[Wp/frs/Router|Router]]s läident disser pakeeten oover ferskeelend netwaarken dan nóó dat tsiil, wor säi weer t'sóómenset't wordent. Däi pakeeten mautent d'r bii näit âal däi sülviğ weğ döör dat netwaark neemen.<ref name="ICANN" /> == Histoorje == Dat [[Wp/frs/ARPANET|ARPANET]], 'n netwaark fan d' [[Wp/frs/Feräint Stóóten|amerikóónsk]] [[Wp/frs/Advanced Research Projects Agency|ARPA]], was 'n föörlooper fan dat fandóóğsk internet. Dat begun mit fäär mitnanner ferbunnen reekeners. Up d' 29. oktoober 1969 wur dat êerst siğnóól fan 'n reekener bii däi University of California, Los Angeles nóó 'n reekener bii dat Stanford Research Institute stürt.<ref>[https://www.darpa.mil/news/features/arpanet ARPANET.] DARPA, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> In d' 1970er-joer undwikkeldent [[Wp/frs/Robert Kahn|Robert Kahn]] un [[Wp/frs/Vinton Cerf|Vinton Cerf]] däi grundlóóeğ fan TCP/IP. Up d' 1. jannerwoi 1983 gung dat ARPANET fan NCP up TCP/IP oover. Dat was 'n wichtiğ stap in 't undwikkeln fan dat internet.<ref name="ISOC" /> Dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] wur 1989 fan [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] bii [[Wp/frs/CERN|CERN]] undwikkelt. Up d' 30. pril 1993 gaf CERN däi software fan dat web föör d' almäien gebruuk fräj. D'r döör kun dat web sük gaau oover d' weerld ferbräiden.<ref>[https://home.cern/science/computing/birth-web The birth of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Gebruuk un bedüüden == Fandóóeğ is dat internet 'n wichtiğ grundlóóeğ föör kummunikóósjoon, wäitenskup, bilden, wirtskaft un kultüer. Minsken köönent d'r mit nóórichten ferstüren, inf'rmóósjoonen söyken, dóótäjen uutwesseln, t'sóómenaarbaiden, inkoopen, musik höören un films bekiiken. Bii 't bruuken fan dat internet bünt seekerhaid un dat skütsen fan persöönelk dóóten läip wichtiğ. Dat internet kan ook föör bedroğ, dat ferbräiden fan skóódelk software<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/Der-Browser/Gefahren-und-Risiken/gefahren-und-risiken_node.html Der Browser – Gefahren und Risiken.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> un ferkeert inf'rmóósjoonen<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Cyber-Sicherheitslage/Methoden-der-Cyber-Kriminalitaet/Spam-Phishing-Co/spam-phishing-co_node.html Spam, Phishing & Co.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> misbruukt worden. == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q75}} 9ikm4e5lqyzeisruqrewsqdnylibhc4 7254333 7254306 2026-07-17T18:51:52Z WikiFayo95 2609576 7254333 wikitext text/x-wiki [[File:Internet map 1024.jpg|thumb|Wisuóólisäären fan 'n däil fan 't internet (2005)]] Dat '''internet''' is 'n weerldwiid netwaark fan [[Wp/frs/Reekenernetwaark|reekenernetwaarken]], däi mitnanner ferbunnen bünt. Däi netwaarken köönent inf'rmóósjoonen mitnanner uuttuuskern, um dat säi mäinsóóem technisk reegels bruukent, däi protokollen nöymt wordent. Dat [[Wp/frs/Internet Protocol|Internet Protocol]] (IP), dat [[Wp/frs/Transmission Control Protocol|Transmission Control Protocol]] (TCP) un anner protokollen bildent däi protokolfemiilje [[Wp/frs/TCP/IP|TCP/IP]].<ref name="ICANN">[https://www.icann.org/en/about/planning/strategic-engagement/multistakeholder-innovation/primer-tech-business-20nov13-en.pdf Understanding the Technical and Business Functions of ICANN.] ICANN, oktoober 2013, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk; PDF).</ref> Dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] (WWW) is näit dat sülviğ as dat internet, man bruukt dat internet as technisk grundlóóeğ. [[Wp/frs/Websiid|Websiid]]en liegent up [[Wp/frs/Server|server]]s un köönent mit 'n [[Wp/frs/Webbrowser|browser]] ofraupen worden. Oover dat internet köönent ook [[Wp/frs/Email|email]]s ferstürt, dóótäjen ooverdróógen un telefoonóóten fört worden.<ref name="ISOC">[https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet/ A Brief History of the Internet.] Internet Society, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Aarbaidswîis == Um dat internet t' bruuken, bruukt 'n [[Wp/frs/Reekener|reekener]] of 'n anner geräid 'n [[Wp/frs/Internetanslus|internetanslus]]. Âal geräiden up 't internet hebbent 'n äigen IP-adräes. Inf'rmóósjoonen wordent bii dat ooverdróógen in lütje pakeeten updäilt. [[Wp/frs/Router|Router]]s läident disser pakeeten oover ferskeelend netwaarken dan nóó dat tsiil, wor säi weer t'sóómenset't wordent. Däi pakeeten mautent d'r bii näit âal däi sülviğ weğ döör dat netwaark neemen.<ref name="ICANN" /> == Histoorje == Dat [[Wp/frs/ARPANET|ARPANET]], 'n netwaark fan d' [[Wp/frs/Feräint Stóóten|amerikóónsk]] [[Wp/frs/Advanced Research Projects Agency|ARPA]], was 'n föörlooper fan dat fandóóğsk internet. Dat begun mit fäär mitnanner ferbunnen reekeners. Up d' 29. oktoober 1969 wur dat êerst siğnóól fan 'n reekener bii däi University of California, Los Angeles nóó 'n reekener bii dat Stanford Research Institute stürt.<ref>[https://www.darpa.mil/news/features/arpanet ARPANET.] DARPA, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> In d' 1970er-joer undwikkeldent [[Wp/frs/Robert Kahn|Robert Kahn]] un [[Wp/frs/Vinton Cerf|Vinton Cerf]] däi grundlóóeğ fan TCP/IP. Up d' 1. jannerwoi 1983 gung dat ARPANET fan NCP up TCP/IP oover. Dat was 'n wichtiğ stap in 't undwikkeln fan dat internet.<ref name="ISOC" /> Dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] wur 1989 fan [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] bii [[Wp/frs/CERN|CERN]] undwikkelt. Up d' 30. pril 1993 gaf CERN däi software fan dat web föör d' almäien gebruuk fräj. D'r döör kun dat web sük gaau oover d' weerld ferbräiden.<ref>[https://home.cern/science/computing/birth-web The birth of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Gebruuk un bedüüden == Fandóóeğ is dat internet 'n wichtiğ grundlóóeğ föör kummunikóósjoon, wäitenskup, bilden, wirtskaft un kultüer. Minsken köönent d'r mit nóórichten ferstüren, inf'rmóósjoonen söyken, dóótäjen uuttuuskern, t'sóómenaarbaiden, inkoopen, musik höören un films bekiiken. Bii 't bruuken fan dat internet bünt seekerhaid un dat skütsen fan persöönelk dóóten läip wichtiğ. Dat internet kan ook föör bedroğ, dat ferbräiden fan skóódelk software<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/Der-Browser/Gefahren-und-Risiken/gefahren-und-risiken_node.html Der Browser – Gefahren und Risiken.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> un ferkeert inf'rmóósjoonen<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Cyber-Sicherheitslage/Methoden-der-Cyber-Kriminalitaet/Spam-Phishing-Co/spam-phishing-co_node.html Spam, Phishing & Co.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> misbruukt worden. == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q75}} 3g0yemnl3vtfaz5g9my0e85pozsxi2c 7254642 7254333 2026-07-18T07:13:40Z Kluntjekniiper 2659379 7254642 wikitext text/x-wiki [[File:Internet map 1024.jpg|thumb|Wisuóólisäären fan 'n däil fan 't internet (2005)]] Dat '''internet''' is 'n weerldwiid netwaark fan [[Wp/frs/Computernetwaark|computernetwaarken]], däi mitnanner ferbunnen bünt. Däi netwaarken köönent inf'rmóósjoonen mitnanner uuttuuskern, um dat säi mäinsóóem technisk reegels bruukent, däi protokollen nöymt wordent. Dat [[Wp/frs/Internet Protocol|Internet Protocol]] (IP), dat [[Wp/frs/Transmission Control Protocol|Transmission Control Protocol]] (TCP) un anner protokollen bildent däi protokolfemiilje [[Wp/frs/TCP/IP|TCP/IP]].<ref name="ICANN">[https://www.icann.org/en/about/planning/strategic-engagement/multistakeholder-innovation/primer-tech-business-20nov13-en.pdf Understanding the Technical and Business Functions of ICANN.] ICANN, oktoober 2013, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk; PDF).</ref> Dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] (WWW) is näit dat sülviğ as dat internet, man bruukt dat internet as technisk grundlóóeğ. [[Wp/frs/Websiid|Websiid]]en liegent up [[Wp/frs/Server|server]]s un köönent mit 'n [[Wp/frs/Webbrowser|browser]] ofraupen worden. Oover dat internet köönent ook [[Wp/frs/Email|email]]s ferstürt, dóótäjen ooverdróógen un telefoonóóten fört worden.<ref name="ISOC">[https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet/ A Brief History of the Internet.] Internet Society, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Aarbaidswîis == Um dat internet t' bruuken, bruukt 'n [[Wp/frs/Computer|computer]] of 'n anner geräid 'n [[Wp/frs/Internetanslus|internetanslus]]. Âal geräiden up 't internet hebbent 'n äigen IP-adräes. Inf'rmóósjoonen wordent bii dat ooverdróógen in lütje pakeeten updäilt. [[Wp/frs/Router|Router]]s läident disser pakeeten oover ferskeelend netwaarken dan nóó dat tsiil, wor säi weer t'sóómenset't wordent. Däi pakeeten mautent d'r bii näit âal däi sülviğ weğ döör dat netwaark neemen.<ref name="ICANN" /> == Histoorje == Dat [[Wp/frs/ARPANET|ARPANET]], 'n netwaark fan d' [[Wp/frs/Feräint Stóóten|amerikóónsk]] [[Wp/frs/Advanced Research Projects Agency|ARPA]], was 'n föörlooper fan dat fandóóğsk internet. Dat begun mit fäär mitnanner ferbunnen computers. Up d' 29. oktoober 1969 wur dat êerst siğnóól fan 'n computer bii däi University of California, Los Angeles nóó 'n computer bii dat Stanford Research Institute stürt.<ref>[https://www.darpa.mil/news/features/arpanet ARPANET.] DARPA, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> In d' 1970er-joer undwikkeldent [[Wp/frs/Robert Kahn|Robert Kahn]] un [[Wp/frs/Vinton Cerf|Vinton Cerf]] däi grundlóóeğ fan TCP/IP. Up d' 1. jannerwoi 1983 gung dat ARPANET fan NCP up TCP/IP oover. Dat was 'n wichtiğ stap in 't undwikkeln fan dat internet.<ref name="ISOC" /> Dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] wur 1989 fan [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] bii [[Wp/frs/CERN|CERN]] undwikkelt. Up d' 30. pril 1993 gaf CERN däi software fan dat web föör d' almäien gebruuk fräj. D'r döör kun dat web sük gaau oover d' weerld ferbräiden.<ref>[https://home.cern/science/computing/birth-web The birth of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Gebruuk un bedüüden == Fandóóeğ is dat internet 'n wichtiğ grundlóóeğ föör kummunikóósjoon, wäitenskup, bilden, wirtskaft un kultüer. Minsken köönent d'r mit nóórichten ferstüren, inf'rmóósjoonen söyken, dóótäjen uuttuuskern, t'sóómenaarbaiden, inkoopen, musik höören un films bekiiken. Bii 't bruuken fan dat internet bünt seekerhaid un dat skütsen fan persöönelk dóóten läip wichtiğ. Dat internet kan ook föör bedroğ, dat ferbräiden fan skóódelk software<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/Der-Browser/Gefahren-und-Risiken/gefahren-und-risiken_node.html Der Browser – Gefahren und Risiken.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> un ferkeert inf'rmóósjoonen<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Cyber-Sicherheitslage/Methoden-der-Cyber-Kriminalitaet/Spam-Phishing-Co/spam-phishing-co_node.html Spam, Phishing & Co.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> misbruukt worden. == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q75}} 5uwjaai2131m0sd10mfztvw0pzbc6l5 0 3791103 7254243 2026-07-17T16:53:05Z Fificasru 2691445 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''IPANKISA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)-ipankisa.wav|embed|200px]] |} [[File:Walking in Sesto Calende.jpg|thumb|250px|Ipankisa]] === Español === Salir tras de él o ella Niipankisa: Yo salgo..." 7254243 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''IPANKISA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)-ipankisa.wav|embed|200px]] |} [[File:Walking in Sesto Calende.jpg|thumb|250px|Ipankisa]] === Español === Salir tras de él o ella Niipankisa: Yo salgo tras de ella. === English === Go after him or her Niipankisa: I'll go after her. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Intransitivo]] [[Category:Wt/ppl]] 5ouazt58k9um7fiojiva3iwymesqbjr 10 3791104 7254245 2026-07-17T17:03:23Z De-Invincible 2573613 Created page with "<div class="NavFrame" style="border: 1px solid #cbd5e1; margin-top: 0.5em; clear: both;"> <div class="NavHead" style="background: #f1f5f9; padding: 5px 10px; font-weight: bold; text-align: left; font-size: 95%; color: #1e293b;">{{{1|Passarà}}}</div> <div class="NavContent" style="padding: 10px; background: #ffffff;"> <table style="background: none; width: 100%;" class="translations"> <tr style="vertical-align: top;"> <td style="width: 50%; text-align: left; padding-righ..." 7254245 wikitext text/x-wiki <div class="NavFrame" style="border: 1px solid #cbd5e1; margin-top: 0.5em; clear: both;"> <div class="NavHead" style="background: #f1f5f9; padding: 5px 10px; font-weight: bold; text-align: left; font-size: 95%; color: #1e293b;">{{{1|Passarà}}}</div> <div class="NavContent" style="padding: 10px; background: #ffffff;"> <table style="background: none; width: 100%;" class="translations"> <tr style="vertical-align: top;"> <td style="width: 50%; text-align: left; padding-right: 10px;"> axj1sa6pmujk47lf5ctr9y460555udn 7254253 7254245 2026-07-17T17:09:05Z De-Invincible 2573613 7254253 wikitext text/x-wiki <div class="NavFrame" style="border: 1px solid #cbd5e1; margin-top: 0.5em; clear: both;"> <div class="NavHead" style="background: #f1f5f9; padding: 5px 10px; font-weight: bold; text-align: left; font-size: 95%; color: #1e293b;">{{{1|Passarà}}}</div> <div class="NavContent" style="padding: 10px; background: #ffffff;"> <table style="background: none; width: 100%;" class="translations"> <tr style="vertical-align: top;"> <td style="width: 50%; text-align: left; padding-right: 10px;"> <noinclude> [[Category:Wt/kai]] </noinclude> jmxup81olyx3l25qgr604lus2chvb9x 10 3791105 7254248 2026-07-17T17:04:57Z De-Invincible 2573613 Created page with "</td> </tr> </table> </div> </div>" 7254248 wikitext text/x-wiki </td> </tr> </table> </div> </div> 6qmyk2aj4d0uz2t7bkx0wf24puynmpg 7254250 7254248 2026-07-17T17:05:25Z De-Invincible 2573613 7254250 wikitext text/x-wiki </td> </tr> </table> </div> </div> [[Category:Wt/kai]] cis4aq5iz79p9ubnjcwywgmwimdg3v3 7254255 7254250 2026-07-17T17:09:45Z De-Invincible 2573613 7254255 wikitext text/x-wiki </td> </tr> </table> </div> </div> <noinclude> [[Category:Wt/kai]] </noinclude> fa27dggrsycqob5bf5ph9j6f9ee0k9r 0 3791106 7254254 2026-07-17T17:09:38Z Sree1959 2594881 வானூர்தி நிலைய குறியீடுகள் பக்கம் எழுதப்பட்டு வருகின்றது 7254254 wikitext text/x-wiki {{Wy/ta/Pagebanner|WV banner FRA Metropolitan Airport Codes.jpg|pgname = வானூர்தி நிலைய குறியீடுகள் }} வானூர்தி நிலையங்களின் பெயர்கள் பெரும்பாலும் '''IATA''' (''சர்வதேச வான்வழிப் போக்குவரத்துச் சங்கம்'' என்பதன் சுருக்கம்) மற்றும் '''ICAO''' (''சர்வதேச குடிமை வானூர்திப் போக்குவரத்து அமைப்பு'') குறியீடுகள் போன்ற சில எழுத்துக்களை மட்டுமே கொண்ட சுருக்கக் குறியீடுகளால் குறிப்பிடப்படுகின்றன. இக்குறியீடுகளைத் தெரிந்துகொள்வது, இட அமைப்பைப் புரிந்துகொள்ளவோ, முன்பதிவு செய்யவோ அல்லது உரையாடல்களின்போதோ பயனுள்ளதாக இருக்கும். == IATA == '''[https://www.iata.org/en/services/codes சர்வதேச வான்வழிப் போக்குவரத்துச் சங்கம் (IATA)]''' வானூர்தி நிலையங்களுக்கு மூன்று எழுத்துகள் கொண்ட குறியீட்டையும், முக்கிய விமான நிறுவனங்களுக்கு இரண்டு எழுத்துகள் கொண்ட குறியீட்டையும் வரையறுக்கிறது. உலகளவில் தனித்துவமானதாக அமையும் இக்குறியீடுகள், பயணச்சீட்டு வழங்குதல், விமானப் பயண முன்பதிவு மற்றும் பயணப் பொதிகளுக்கான அடையாளச் சீட்டுகள் ஆகியவற்றில் பயன்படுத்தப்படுகின்றன. [[File:Lufthansa baggage identification tag.jpg|thumb|100px|{{Wy/ta/IATA|TLV}} பயணப் பொதி அடையாளச் சீட்டுக்கான ரசீது]] [[File:IATA_code_Soetta_Airport_Jakarta.jpg|100px|thumb|சோயட்டாவுக்கான ({{Wy/ta/IATA|CGK}}) பயணப் பெட்டி அடையாள அட்டை.]] நீங்கள் பயணம் செய்யும் வானூர்தி நிலையத்தின் குறியீட்டைத் தெரிந்துகொள்வது பயனுள்ளது: * சில பெரிய நகரங்களுக்கு ஒன்றுக்கு மேற்பட்ட வானூர்தி நிலையங்கள் சேவை அளிக்கின்றன; இவை நகர எல்லைக்குள்ளோ அல்லது புறநகர்ப் பகுதியிலோ அமைந்திருக்கலாம். உதாரணமாக, இலண்டன் நகருக்கு ஹீத்ரோ, கேட்விக் மற்றும் ஸ்டான்ஸ்டெட் ஆகிய மூன்று முக்கிய வானூர்தி நிலையங்களும், மேலும் மூன்று வானூர்தி நிலையங்களும் சேவை அளிக்கின்றன. இந்த ஆறு வானூர்தி நிலையங்களையும் குறிக்க {{Wy/ta/IATA|LON}} என்ற குறியீடு பயன்படுத்தப்படுகிறது; பொதுவாக, வானூர்திகளைத் தேடும்போது இந்தக் குறியீட்டைப் பயன்படுத்துவதே சிறந்தது. * சில வானூர்தி நிறுவனங்கள் சிறிய வானூர்தி நிலையங்களுக்குப் பெரிய நகரங்களின் பெயர்களை ஏமாற்றும் விதமாகச் சூட்டுகின்றன. ஹான் வானூர்தி நிலையம் பிராங்க்ஃபுர்ட்டை விட லக்சம்பர்க்கிற்கு அருகில் உள்ளது, ஆனால் சந்தைப்படுத்துபவர்கள் ஹானில் தரையிறங்கும் "பிராங்க்ஃபுர்ட்" வானூர்திகளை விற்பதில் மகிழ்ச்சி அடைகிறார்கள். ஜிரோனாவுக்கும் பார்சிலோனாவுக்கும் சில ஒற்றுமைகளே உள்ளன, மேலும் வீஸ் உண்மையில் டுசெல்டார்ஃப் அல்ல. 6jbznlrktukcc41viaspvh916skoewe 0 3791107 7254257 2026-07-17T17:14:02Z Fificasru 2691445 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''ISA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)-isa.wav|embed|200px]] |} [[File:Pajamas (PSF).png|thumb|250px|Isa]] === Español === Despertarse Niu-nisa peyna: Me voy a despertar temprano. === English =..." 7254257 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''ISA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)-isa.wav|embed|200px]] |} [[File:Pajamas (PSF).png|thumb|250px|Isa]] === Español === Despertarse Niu-nisa peyna: Me voy a despertar temprano. === English === Wake up Niu-nisa peyna: I'm going to wake up early. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Intransitivo]] [[Category:Wt/ppl]] p88gem44f3vp3ddgu7q2h9070vii3ek 0 3791108 7254260 2026-07-17T17:20:10Z AtIácatI 2693788 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''TEKULUT''' ----''Categoría Gramatical:'' Zoología ''Grammatical Category:'' Zoology ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval-tekulut.wav|embed|200px]] |} [[File:Burrowing Owl 4354.jpg|thumb|250x250px|Tekulut]] === Español === Tecolote Ne tekulut patani: El tecolote vuela. === English === Tecolote Ne tekulut patani: The owl fli..." 7254260 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''TEKULUT''' ----''Categoría Gramatical:'' Zoología ''Grammatical Category:'' Zoology ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval-tekulut.wav|embed|200px]] |} [[File:Burrowing Owl 4354.jpg|thumb|250x250px|Tekulut]] === Español === Tecolote Ne tekulut patani: El tecolote vuela. === English === Tecolote Ne tekulut patani: The owl flies. [[Category:Wt/ppl/Category:Zoología]] [[Category:Wt/ppl]] 7d8bmj2srrsa6w8xn6r3vqmaiyt2sue 10 3791109 7254261 2026-07-17T17:20:11Z De-Invincible 2573613 Created page with "</td> <td style="width: 50%; text-align: left; padding-left: 10px;"> <noinclude> [[Category:Wt/kai]] </noinclude>" 7254261 wikitext text/x-wiki </td> <td style="width: 50%; text-align: left; padding-left: 10px;"> <noinclude> [[Category:Wt/kai]] </noinclude> q4sc3evz7yvnyqz3ep16dhg1fprlp0n 0 3791110 7254268 2026-07-17T17:36:47Z AtIácatI 2693788 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TEKUMAT''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval-tekumat.wav|embed|200px]] |} [[File:El Bule.jpg|thumb|250px|Tekumat]] === Español === Tecomate Ne tekumat: El tecomate. === English === Tecomate Ne tekumat: The tecomate. Category:Wt/ppl/Category:Sust..." 7254268 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TEKUMAT''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval-tekumat.wav|embed|200px]] |} [[File:El Bule.jpg|thumb|250px|Tekumat]] === Español === Tecomate Ne tekumat: El tecomate. === English === Tecomate Ne tekumat: The tecomate. [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] j7e2pkkz94bl1er5w68gdwmqvkkx0oy 0 3791111 7254269 2026-07-17T17:36:48Z Sree1959 2594881 குறுவழி உண்மை இலக்குக்கு திருப்பிவிடப்பட்டது 7254269 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wy/ta/வானூர்தி நிலைய குறியீடுகள்#IATA]] gzwov5p3ru3fmdobvl19df4vs420twk 0 3791112 7254270 2026-07-17T17:39:25Z Uthman salma 2604311 Maaliye Paji paalaa 7254270 wikitext text/x-wiki A '''cold plate''' ɩyɛ sɩɩmaa aŋ purɩ kyɛ yi-jie ɩ rural Newfoundland, Canada. Ba maŋ diyɛ a sɩɩma ŋmnaa bii ji-maarɩɩ . Newfoundland puoŋ, cold plates ɩyɛ sɩɩmaa bam maŋ pɔro weddings jie jɛmaa lambu jie. Cold plate mine ɩyɛ: * A serving each of turkey breast, ham, and roast beef. * Pasta salad * Various mashed potato based salads: ** [[//en.wikipedia.org/wiki/File:Cold_Plates_-_bulk_preparation.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cold_Plates_-_bulk_preparation.jpg|thumb|Bulk preparation of cold plates in rural Newfoundland, Canada, prior to a large community event.]]Beet salad ** Mustard salad ** Vegetable salad * Lettuce * Tomato * Dressing (traditional Newfoundland turkey stuffing prepared with Newfoundland Savory) * Cranberry (optional) * Fresh baked dinner roll (usually white bread) * A serving of jelly salad (also referred to as a Jello salad) * Coleslaw == Tarejɩɩhɩ == tvts757jhtjaqwlfotpuh25kh6bmc5p 7254272 7254270 2026-07-17T17:41:01Z Uthman salma 2604311 7254272 wikitext text/x-wiki A '''cold plate''' ɩyɛ sɩɩmaa aŋ purɩ kyɛ yi-jie ɩ rural Newfoundland, Canada<ref>https://www.rockrecipes.com/newfoundland-cold-plate/</ref><ref>https://www.lordbyronskitchen.com/traditional-newfoundland-cold-plates/</ref>. Ba maŋ diyɛ a sɩɩma ŋmnaa bii ji-maarɩɩ . Newfoundland puoŋ, cold plates ɩyɛ sɩɩmaa bam maŋ pɔro weddings jie jɛmaa lambu jie. Cold plate mine ɩyɛ: * A serving each of turkey breast, ham, and roast beef. * Pasta salad * Various mashed potato based salads: ** [[//en.wikipedia.org/wiki/File:Cold_Plates_-_bulk_preparation.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cold_Plates_-_bulk_preparation.jpg|thumb|Bulk preparation of cold plates in rural Newfoundland, Canada, prior to a large community event.]]Beet salad ** Mustard salad ** Vegetable salad * Lettuce * Tomato * Dressing (traditional Newfoundland turkey stuffing prepared with Newfoundland Savory) * Cranberry (optional) * Fresh baked dinner roll (usually white bread) * A serving of jelly salad (also referred to as a Jello salad) * Coleslaw == Tarejɩɩhɩ == 7phr7yh287ld9rgnv3m8pd6tdiijnjf 7254276 7254272 2026-07-17T17:45:48Z Uthman salma 2604311 Paahiye seuri 7254276 wikitext text/x-wiki A '''cold plate''' ɩyɛ sɩɩmaa aŋ purɩ kyɛ yi-jie ɩ rural Newfoundland, Canada<ref>https://www.rockrecipes.com/newfoundland-cold-plate/</ref><ref>https://www.lordbyronskitchen.com/traditional-newfoundland-cold-plates/</ref>. Ba maŋ diyɛ a sɩɩma ŋmnaa bii ji-maarɩɩ . Newfoundland puoŋ, cold plates ɩyɛ sɩɩmaa bam maŋ pɔro weddings jie jɛmaa lambu jie. Cold plate mine ɩyɛ: * [[File:Typical Cold Plate.jpg|thumb|240x240px|Two cold plates.]]A serving each of turkey breast, ham, and roast beef. * Pasta salad * Various mashed potato based salads: ** Beet salad ** Mustard salad ** Vegetable salad * Lettuce * Tomato * [[File:Cold Plates - bulk preparation.jpg|thumb|Bulk preparation of cold plates in rural Newfoundland, Canada, prior to a large community event.]]Dressing (traditional Newfoundland turkey stuffing prepared with Newfoundland Savory) * Cranberry (optional) * Fresh baked dinner roll (usually white bread) * A serving of jelly salad (also referred to as a Jello salad) * Coleslaw == Tarejɩɩhɩ == 6ztqnbc2ww341nezmcy975uz8c0yuaf 7254278 7254276 2026-07-17T17:47:25Z Uthman salma 2604311 paahɩyɛ databox 7254278 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q25110962}} A '''cold plate''' ɩyɛ sɩɩmaa aŋ purɩ kyɛ yi-jie ɩ rural Newfoundland, Canada<ref>https://www.rockrecipes.com/newfoundland-cold-plate/</ref><ref>https://www.lordbyronskitchen.com/traditional-newfoundland-cold-plates/</ref>. Ba maŋ diyɛ a sɩɩma ŋmnaa bii ji-maarɩɩ . Newfoundland puoŋ, cold plates ɩyɛ sɩɩmaa bam maŋ pɔro weddings jie jɛmaa lambu jie. Cold plate mine ɩyɛ: * [[File:Typical Cold Plate.jpg|thumb|240x240px|Two cold plates.]]A serving each of turkey breast, ham, and roast beef. * Pasta salad * Various mashed potato based salads: ** Beet salad ** Mustard salad ** Vegetable salad * Lettuce * Tomato * [[File:Cold Plates - bulk preparation.jpg|thumb|Bulk preparation of cold plates in rural Newfoundland, Canada, prior to a large community event.]]Dressing (traditional Newfoundland turkey stuffing prepared with Newfoundland Savory) * Cranberry (optional) * Fresh baked dinner roll (usually white bread) * A serving of jelly salad (also referred to as a Jello salad) * Coleslaw == Tarejɩɩhɩ == [[Category:Wp/wlx]] a0w5cmzs9l8yer57ke149dxl5yw1lin 0 3791113 7254273 2026-07-17T17:41:36Z AtIácatI 2693788 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TEKUNAL''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval-tekunal.wav|embed|200px]] |} [[File:Embers 01.JPG|thumb|250px|Tekunal]] === Español === Brasa Ne tekunal: La brasa. === English === Ember Ne tekunal: The ember. [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]]..." 7254273 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TEKUNAL''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval-tekunal.wav|embed|200px]] |} [[File:Embers 01.JPG|thumb|250px|Tekunal]] === Español === Brasa Ne tekunal: La brasa. === English === Ember Ne tekunal: The ember. [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] hrtpbcsf6k8bayfrq6ebknwx9cfofht 0 3791114 7254279 2026-07-17T17:47:49Z AtIácatI 2693788 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TEKUNKUNYUA ''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval-tekunkunyua.wav|embed|200px]] |} [[File:Chuveirão na Caverna Timimina.jpg|thumb|250px|Tekunkunyua]] === Español === Cueva profunda Ne tekunkunyua: La cueva profunda. === English === Deep cave Ne te..." 7254279 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TEKUNKUNYUA ''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval-tekunkunyua.wav|embed|200px]] |} [[File:Chuveirão na Caverna Timimina.jpg|thumb|250px|Tekunkunyua]] === Español === Cueva profunda Ne tekunkunyua: La cueva profunda. === English === Deep cave Ne tekunkunyua: The deep cave. [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] ifhyjylmjk1qrqzqg0u3g59q0ez2t3o 0 3791115 7254284 2026-07-17T17:55:07Z Uthman salma 2604311 Maalɩyε pajɩ paalaa 7254284 wikitext text/x-wiki '''''Amaranthus thunbergii''''',bam buona '''Thunberg's amaranthus'''<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Department_of_Agriculture</ref> bii '''Thunberg's pigweed'''<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Botanical_Society_of_Britain_and_Ireland</ref>,bi-jie ɩyɛ Africa puoŋ. A vaarɩ maŋ ɩyɛ sɩɩmaa flavouring bii leafy vegetable. == Tarejɩɩhɩ == <references responsive="1"></references> ib4mih9ri72k7mi076dzcwzme923m1i 7254286 7254284 2026-07-17T17:56:25Z Uthman salma 2604311 paahɩyɛ databox 7254286 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q4740172}} '''''Amaranthus thunbergii''''',bam buona '''Thunberg's amaranthus'''<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Department_of_Agriculture</ref> bii '''Thunberg's pigweed'''<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Botanical_Society_of_Britain_and_Ireland</ref>,bi-jie ɩyɛ Africa puoŋ. A vaarɩ maŋ ɩyɛ sɩɩmaa flavouring bii leafy vegetable. == Tarejɩɩhɩ == <references responsive="1"></references> [[Category:Wp/wlx]] n5vyozvmr5hge0rkg1i5ms6k1or9bt8 0 3791116 7254287 2026-07-17T17:56:50Z AtIácatI 2693788 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''−TEKUYU''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval--tekuyu.wav|embed|200px]] |} [[File:Mark Zuckerberg f8 Keynote (2697000912).jpg|thumb|250px|−Tekuyu]] === Español === Dueño Naja nitekuyu: Yo soy el dueño. Naja nimutekuyu: Yo soy tu dueño. Iteku..." 7254287 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''−TEKUYU''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval--tekuyu.wav|embed|200px]] |} [[File:Mark Zuckerberg f8 Keynote (2697000912).jpg|thumb|250px|−Tekuyu]] === Español === Dueño Naja nitekuyu: Yo soy el dueño. Naja nimutekuyu: Yo soy tu dueño. Itekuyu ne tepet: El dueño del cerro. === English === Owner Naja nitekuyu: I am the owner. Naja nimutekuyu: I am your owner. Itekuyu ne tepet: The owner of the hill. [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] j4ed2avhk06d78k471dbc9l0rv8285q 0 3791117 7254291 2026-07-17T18:03:37Z AtIácatI 2693788 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TEKWA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval-tekwa.wav|embed|200px]] |} [[File:Carolina Reaper HP22B, zralý plod, pěstováno v Nové Pace.png|thumb|250px|Tekwa]] === Español === Picante; picor Ne chil tekwa: El chile picante. ==..." 7254291 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TEKWA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval-tekwa.wav|embed|200px]] |} [[File:Carolina Reaper HP22B, zralý plod, pěstováno v Nové Pace.png|thumb|250px|Tekwa]] === Español === Picante; picor Ne chil tekwa: El chile picante. === English === Spicy; piquant Ne chil tekwa: The hot chili pepper. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Intransitivo]] [[Category:Wt/ppl]] k56z0efukzx3vdbnlj0ibufo4zh3ft8 0 3791118 7254293 2026-07-17T18:04:19Z Fificasru 2691445 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''ISANAKA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)-isanaka.wav|embed|200px]] |} [[File:Shattered light fixture 3.jpg|thumb|250px|Isanaka]] === Español === Sonido de cosas quebrándose; rompiéndose o doblándose Keman ne ej..." 7254293 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''ISANAKA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)-isanaka.wav|embed|200px]] |} [[File:Shattered light fixture 3.jpg|thumb|250px|Isanaka]] === Español === Sonido de cosas quebrándose; rompiéndose o doblándose Keman ne ejekat witz isanaka ne kwajkwawit: Cuando el viento viene suenan los árboles. === English === Sound of things breaking; snapping or bending Keman ne ejekat witz isanaka ne kwa-jkwawit: When the wind comes, the trees sound. [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] lv4lv3r38q5ozjldf9y3zfja04qio2w 0 3791119 7254294 2026-07-17T18:04:39Z Uthman salma 2604311 Maaliye Paji paalaa 7254294 wikitext text/x-wiki '''Benedictine''' bii '''Benedictine spread''' ɩyɛ buŋ bam maŋ dɩ yaarɩ nɩŋ cucumbers anɩŋ cream cheese.<ref>http://projects.washingtonpost.com/recipes/2007/04/25/benedictine</ref><ref>http://www.courier-journal.com/article/99999999/DERBYFUN/90422022/Benedictine-spread</ref><ref>https://www.npr.org/2013/07/13/201545790/a-summery-spread-thats-as-cool-as-a-cucumber</ref> baŋ da waanɩŋ a 20th century piilɛɛ, qfw7c9pnfyqi4v56z0acoftqnjir93w 7254296 7254294 2026-07-17T18:06:11Z Uthman salma 2604311 7254296 wikitext text/x-wiki '''Benedictine''' bii '''Benedictine spread''' ɩyɛ buŋ bam maŋ dɩ yaarɩ nɩŋ cucumbers anɩŋ cream cheese.<ref>http://projects.washingtonpost.com/recipes/2007/04/25/benedictine</ref><ref>http://www.courier-journal.com/article/99999999/DERBYFUN/90422022/Benedictine-spread</ref><ref>https://www.npr.org/2013/07/13/201545790/a-summery-spread-thats-as-cool-as-a-cucumber</ref> baŋ da waanɩŋ a 20th century piilɛɛ, == Mɩŋ kaa nyɛ == * lPimento cheese * Tzatziki * Cuisine of Kentucky * History of Louisville, Kentucky * List of common dips * List of sandwiches == Tarejɩɩhɩ == <references responsive="0"></references> 32vnzcb7pv9lzp9f6k6c7gcb1dg74b1 7254297 7254296 2026-07-17T18:07:43Z Uthman salma 2604311 7254297 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q16840256}} '''Benedictine''' bii '''Benedictine spread''' ɩyɛ buŋ bam maŋ dɩ yaarɩ nɩŋ cucumbers anɩŋ cream cheese.<ref>http://projects.washingtonpost.com/recipes/2007/04/25/benedictine</ref><ref>http://www.courier-journal.com/article/99999999/DERBYFUN/90422022/Benedictine-spread</ref><ref>https://www.npr.org/2013/07/13/201545790/a-summery-spread-thats-as-cool-as-a-cucumber</ref> baŋ da waanɩŋ a 20th century piilɛɛ, == Mɩŋ kaa nyɛ == * lPimento cheese * Tzatziki * Cuisine of Kentucky * History of Louisville, Kentucky * List of common dips * List of sandwiches == Tarejɩɩhɩ == <references responsive="0"></references> [[Category:Wp/wlx]] 31knorgz4eraziynuha01v6b328wogd 7254312 7254297 2026-07-17T18:21:31Z Uthman salma 2604311 PAAHIYE SEURI 7254312 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q16840256}} '''Benedictine''' bii '''Benedictine spread''' ɩyɛ buŋ bam maŋ dɩ yaarɩ nɩŋ cucumbers anɩŋ cream cheese.<ref>http://projects.washingtonpost.com/recipes/2007/04/25/benedictine</ref><ref>http://www.courier-journal.com/article/99999999/DERBYFUN/90422022/Benedictine-spread</ref><ref>https://www.npr.org/2013/07/13/201545790/a-summery-spread-thats-as-cool-as-a-cucumber</ref> ban da waanɩŋ a 20th century piilɛɛ, A Benedictine-based sandwich da ɩyɛ nimbiji ku Food Network's ''50 States 50 Sandwiches'' program 2012 puoŋ,<ref>http://www.kentucky.com/2012/08/15/2299985/food-network-declares-a-benedictine.html</ref> a tɩɩvɩ juŋ ba da wunɛɛ celebrity chefs Paula Deen<ref>http://www.foodnetwork.com/recipes/paula-deen/benedictine-sandwiches-recipe.html</ref> anɩŋ Damaris Phillips, ''Southern Living'' magazine da paahɩyɛ a June's "2011 Best Recipes "anɩŋ ba yɛlɩlɩhɩ,<ref>http://www.southernliving.com/food/kitchen-assistant/southern-living-magazine-best-recipes-2011/kentucky-benedictine-tea-sandwiches_2</ref> ''Garden & Gun'' magazine puoŋ,<ref>http://gardenandgun.com/recipe/pimento-cheeses-kentucky-cousin/</ref> PopSugar puoŋ,<ref>https://www.popsugar.com/food/Wich-Week-Benedictine-Cheese-Tea-Sandwiches-1610066</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=f_RmVCS33Wo</ref>anɩŋ a Smithsonian's ''Folklife Magazine''<ref>https://folklife.si.edu/magazine/benedictine-spread-kentucky-derby</ref>. == Mɩŋ kaa nyɛ == * lPimento cheese * Tzatziki * Cuisine of Kentucky * History of Louisville, Kentucky * List of common dips * List of sandwiches == Tarejɩɩhɩ == <references responsive="0"></references> [[Category:Wp/wlx]] rbyutrt4ppnloq19v6augcjpxfer1p0 7254600 7254312 2026-07-18T06:30:01Z Uthman salma 2604311 /* */ 7254600 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q16840256}} '''Benedictine''' bii '''Benedictine spread''' ɩyɛ buŋ bam maŋ dɩ yaarɩ nɩŋ cucumbers anɩŋ cream cheese.<ref>http://projects.washingtonpost.com/recipes/2007/04/25/benedictine</ref><ref>http://www.courier-journal.com/article/99999999/DERBYFUN/90422022/Benedictine-spread</ref><ref>https://www.npr.org/2013/07/13/201545790/a-summery-spread-thats-as-cool-as-a-cucumber</ref> ban da waanɩŋ a 20th century piilɛɛ, Anaa jaa ka Benedictine ba maŋ bɩ sɩɩmaa kuohɩ jɩɩhɩ a Kentucky paalʋʋ,a bɩla ɩyε yεla ka duoho tuŋtunɩba muona gbamgbalɩŋ awa ''The New York Times'', ''The Washington Post'', anɩŋ ''Saveur Magazine'',anɩŋ sεusεʋ duohɩ kurobɔ mine da ɩyε Food Network anɩŋ National Public Radio. A Benedictine-based sandwich da ɩyɛ nimbiji ku Food Network's ''50 States 50 Sandwiches'' program 2012 puoŋ,<ref>http://www.kentucky.com/2012/08/15/2299985/food-network-declares-a-benedictine.html</ref> a tɩɩvɩ juŋ ba da wunɛɛ celebrity chefs Paula Deen<ref>http://www.foodnetwork.com/recipes/paula-deen/benedictine-sandwiches-recipe.html</ref> anɩŋ Damaris Phillips, ''Southern Living'' magazine da paahɩyɛ a June's "2011 Best Recipes "anɩŋ ba yɛlɩlɩhɩ,<ref>http://www.southernliving.com/food/kitchen-assistant/southern-living-magazine-best-recipes-2011/kentucky-benedictine-tea-sandwiches_2</ref> ''Garden & Gun'' magazine puoŋ,<ref>http://gardenandgun.com/recipe/pimento-cheeses-kentucky-cousin/</ref> PopSugar puoŋ,<ref>https://www.popsugar.com/food/Wich-Week-Benedictine-Cheese-Tea-Sandwiches-1610066</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=f_RmVCS33Wo</ref>anɩŋ a Smithsonian's ''Folklife Magazine''<ref>https://folklife.si.edu/magazine/benedictine-spread-kentucky-derby</ref>. == Mɩŋ kaa nyɛ == * lPimento cheese * Tzatziki * Cuisine of Kentucky * History of Louisville, Kentucky * List of common dips * List of sandwiches == Tarejɩɩhɩ == <references responsive="0"></references> [[Category:Wp/wlx]] 70vxsyfb6xke57zmtxhsf7saft6ojzz 7254609 7254600 2026-07-18T06:40:23Z Uthman salma 2604311 /* */ Paahiye seuri 7254609 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q16840256}} '''Benedictine''' bii '''Benedictine spread''' ɩyɛ buŋ bam maŋ dɩ yaarɩ nɩŋ cucumbers anɩŋ cream cheese.<ref>http://projects.washingtonpost.com/recipes/2007/04/25/benedictine</ref><ref>http://www.courier-journal.com/article/99999999/DERBYFUN/90422022/Benedictine-spread</ref><ref>https://www.npr.org/2013/07/13/201545790/a-summery-spread-thats-as-cool-as-a-cucumber</ref> ban da waanɩŋ a 20th century piilɛɛ,Ʋ da ɩyε bum mɩŋa bam maŋ dɩ maalɩ Benedictine sandwiches, cucumber sandwich ɩrɩɩ kaŋa, kyε maŋ la dɩ maalɩ a dip<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Benedictine_(spread)#cite_note-nyt-1989may28-4</ref>bii baŋ fɩ lanɩŋ nenɩ ɩŋ sandwich puoŋ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Benedictine_(spread)#cite_note-lat-2003apr30-6</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Benedictine_(spread)#cite_note-fn-sah-5</ref> A bunhu ŋa maalɩbu maŋ yiyε a Louisville, Kentucky-area grocery sɩtohɩ mine.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Benedictine_(spread)#cite_note-saveur-2002mar18-7</ref> {| class="wikitable" |} A Benedictine-based sandwich da ɩyɛ nimbiji ku Food Network's ''50 States 50 Sandwiches'' program 2012 puoŋ,<ref>http://www.kentucky.com/2012/08/15/2299985/food-network-declares-a-benedictine.html</ref> a tɩɩvɩ juŋ ba da wunɛɛ celebrity chefs Paula Deen<ref>http://www.foodnetwork.com/recipes/paula-deen/benedictine-sandwiches-recipe.html</ref> anɩŋ Damaris Phillips, ''Southern Living'' magazine da paahɩyɛ a June's "2011 Best Recipes "anɩŋ ba yɛlɩlɩhɩ,<ref>http://www.southernliving.com/food/kitchen-assistant/southern-living-magazine-best-recipes-2011/kentucky-benedictine-tea-sandwiches_2</ref> ''Garden & Gun'' magazine puoŋ,<ref>http://gardenandgun.com/recipe/pimento-cheeses-kentucky-cousin/</ref> PopSugar puoŋ,<ref>https://www.popsugar.com/food/Wich-Week-Benedictine-Cheese-Tea-Sandwiches-1610066</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=f_RmVCS33Wo</ref>anɩŋ a Smithsonian's ''Folklife Magazine''<ref>https://folklife.si.edu/magazine/benedictine-spread-kentucky-derby</ref>. == Mɩŋ kaa nyɛ == * lPimento cheese * Tzatziki * Cuisine of Kentucky * History of Louisville, Kentucky * List of common dips * List of sandwiches == Tarejɩɩhɩ == <references responsive="0"></references> [[Category:Wp/wlx]] geeb7h6k6d3hjopd2uaqzffbp76kvvu 7254620 7254609 2026-07-18T06:46:54Z Uthman salma 2604311 /* */ 7254620 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q16840256}} '''Benedictine''' bii '''Benedictine spread''' ɩyɛ buŋ bam maŋ dɩ yaarɩ nɩŋ cucumbers anɩŋ cream cheese.<ref>http://projects.washingtonpost.com/recipes/2007/04/25/benedictine</ref><ref>http://www.courier-journal.com/article/99999999/DERBYFUN/90422022/Benedictine-spread</ref><ref>https://www.npr.org/2013/07/13/201545790/a-summery-spread-thats-as-cool-as-a-cucumber</ref> ban da waanɩŋ a 20th century piilɛɛ,Ʋ da ɩyε bum mɩŋa bam maŋ dɩ maalɩ Benedictine sandwiches, cucumber sandwich ɩrɩɩ kaŋa, kyε maŋ la dɩ maalɩ a dip<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Benedictine_(spread)#cite_note-nyt-1989may28-4</ref>bii baŋ fɩ lanɩŋ nenɩ ɩŋ sandwich puoŋ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Benedictine_(spread)#cite_note-lat-2003apr30-6</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Benedictine_(spread)#cite_note-fn-sah-5</ref> A bunhu ŋa maalɩbu maŋ yiyε a Louisville, Kentucky-area grocery sɩtohɩ mine.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Benedictine_(spread)#cite_note-saveur-2002mar18-7</ref> {| class="wikitable" |} A Benedictine-based sandwich da ɩyɛ nimbiji ku Food Network's ''50 States 50 Sandwiches'' program 2012 puoŋ,<ref>http://www.kentucky.com/2012/08/15/2299985/food-network-declares-a-benedictine.html</ref> a tɩɩvɩ juŋ ba da wunɛɛ celebrity chefs Paula Deen<ref>http://www.foodnetwork.com/recipes/paula-deen/benedictine-sandwiches-recipe.html</ref> anɩŋ Damaris Phillips, ''Southern Living'' magazine da paahɩyɛ a June's "2011 Best Recipes "anɩŋ ba yɛlɩlɩhɩ,<ref>http://www.southernliving.com/food/kitchen-assistant/southern-living-magazine-best-recipes-2011/kentucky-benedictine-tea-sandwiches_2</ref> ''Garden & Gun'' magazine puoŋ,<ref>http://gardenandgun.com/recipe/pimento-cheeses-kentucky-cousin/</ref> PopSugar puoŋ,<ref>https://www.popsugar.com/food/Wich-Week-Benedictine-Cheese-Tea-Sandwiches-1610066</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=f_RmVCS33Wo</ref>anɩŋ a Smithsonian's ''Folklife Magazine''<ref>https://folklife.si.edu/magazine/benedictine-spread-kentucky-derby</ref>. == Ingredients and preparation == A Benedictine recipe mɩŋa a yi Benedict, duoho aŋ yɩ Louisville ''Courier-Journal'' anɩŋ NPR, da paahɩyε cream cheese, cucumber juice, onion juice, salt, cayenne pepper, anɩŋ a green food coloring bɩεla. == Mɩŋ kaa nyɛ == * lPimento cheese * Tzatziki * Cuisine of Kentucky * History of Louisville, Kentucky * List of common dips * List of sandwiches == Tarejɩɩhɩ == <references responsive="0"></references> [[Category:Wp/wlx]] l1pe1u5bfizixndvkezsn3sk5xhpgjg 0 3791120 7254298 2026-07-17T18:08:47Z VanModers 2551723 Created page with "Dat '''World Wide Web''' ([[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] föör „weerldwîid netwaark“), kört '''Web''' of '''WWW''', is 'n süsteem fan elektroonsk [[Wp/frs/Hypertext|hypertext]]-dokumenten, däi oover dat [[Wp/frs/Internet|internet]] ofraupen wordent köönent. Disser dokumenten wordent [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en nöymt. Säi worden mit [[Wp/frs/HTML|HTML]] beskreeven, bünt döör [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlinks]] mitnanner ferbunnen un worden mit däi protokollen ..." 7254298 wikitext text/x-wiki Dat '''World Wide Web''' ([[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] föör „weerldwîid netwaark“), kört '''Web''' of '''WWW''', is 'n süsteem fan elektroonsk [[Wp/frs/Hypertext|hypertext]]-dokumenten, däi oover dat [[Wp/frs/Internet|internet]] ofraupen wordent köönent. Disser dokumenten wordent [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en nöymt. Säi worden mit [[Wp/frs/HTML|HTML]] beskreeven, bünt döör [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlinks]] mitnanner ferbunnen un worden mit däi protokollen [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] of [[Wp/frs/HTTPS|HTTPS]] ooverdróógen.<ref name="W3C">[https://www.w3.org/People/Berners-Lee/1996/ppf.html The World Wide Web: Past, Present and Future.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Up websiiden stóónt mäist teksten un biller. D'r köönent ook films, musik un anner dóóten in sitten. Dat Web is näit dat sülviğ as dat internet. Dat internet is dat netwaark, dat föör dat ooverdróógen fan dat Web bruukt word't. [[Wp/frs/Email|Email]] un dat ooverdróógen fan dóótäjen bünt anner gebruuken fan dat internet un höörent näit bii dat Web. == Aarbaidswîis == Föör dat ofraupen fan 'n websiid bruukt man 'n [[Wp/frs/Webbrowser|browser]]. Disser browser frağt däi dóóten bii 'n [[Wp/frs/Webserver|webserver]] an, däi server stürt däi dóóten t'rüeğ un däi browser móókt d'r 'n sichtboer websiid fan. Up 'n websiid kan man hyperlinks anklikken. Säi förent nóó anner websiiden of nóó anner däilen fan däi sülviğ websiid. Däi wichtiğst technisk grundlóógen fan dat Web bünt: * [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] of [[Wp/frs/HTTPS|HTTPS]] föör dat ooverdróógen fan dóóten tüsken browser un server; * [[Wp/frs/HTML|HTML]] föör däi upbaau fan websiiden un hyperlinks; * [[Wp/frs/Uniform Resource Identifier|URI]]s un [[Wp/frs/Uniform Resource Locator|URL]]s föör dat äindüüdiğ betäiken fan websiiden un anner resursen. == Histoorje == Dat Web wur 1989 fan [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]] undwikkelt. Dat tsiil was, dat wäitenskuppers up ferskeelend reekeners inf'rmóósjoonen gaud mitnanner uutwesseln kunnent. Mit stöön fan [[Wp/frs/Robert Cailliau|Robert Cailliau]] publisäärde Tim Berners-Lee up d' 12. nowember 1990 'n f'rmäel föörslağ tau d' upbaau fan 'n hypertekst-projekt mit d' nóóm WorldWideWeb (ofkört't W3). Up 't äen fan dat joer haar häi däi êerst webserver un däi êerst browser klor. Däi êerst websiid gung oover dat World-Wide-Web-projekt sülst un gaf inf'rmóósjoonen oover dat bruuken fan dat Web.<ref name="CERN-histoorje">[https://home.cern/science/computing/the-birth-of-the-web/short-history-web/ A short history of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Up d' 30. pril 1993 gaf CERN däi software fan dat Web föör d' almäien gebruuk fräj. Soo kun dat Web sük gaau oover d' weerld ferbräiden.<ref>[https://home.cern/science/computing/the-birth-of-the-web/ The birth of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> 1994 wur dat [[Wp/frs/World Wide Web Consortium|World Wide Web Consortium]] (W3C) fan Berners-Lee sticht't. Dat undwikkelt standards föör dat Web.<ref>[https://www.w3.org/about/ About us.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Bedüüden == Dat World Wide Web het dat uutwesseln un publisäären fan inf'rmóósjoonen staark ferannert. Websiiden worden unner anner föör nóórichten, wäitenskup, bilden, hannel, unnerhollen un persöönelk kummunikóósjoon bruukt. Up fööl websiiden köönent däi bruukers sülst teksten of biller publisäären un mit anner minsken kummunisäären. == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] ``` oqinw394yvpr3c3fumuyy17mnrm85d5 7254314 7254298 2026-07-17T18:23:00Z VanModers 2551723 Biller taufauğt 7254314 wikitext text/x-wiki [[File:WWW logo by Robert Cailliau.svg|thumb|Dat histoorsk WWW-loogo, undwurpen fan [[Wp/frs/Robert Cailliau|Robert Cailliau]]]] [[File:WorldWideWebAroundWikipedia.png|thumb|Gróófsk dorstellen fan wat webpresensen in 't World Wide Web um en.wikipedia.org in d' julii 2004]] Dat '''World Wide Web''' ([[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] föör „weerldwîid netwaark“), kört '''Web''' of '''WWW''', is 'n süsteem fan elektroonsk [[Wp/frs/Hypertext|hypertext]]-dokumenten, däi oover dat [[Wp/frs/Internet|internet]] ofraupen wordent köönent. Disser dokumenten wordent [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en nöymt. Säi worden mit [[Wp/frs/HTML|HTML]] beskreeven, bünt döör [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlinks]] mitnanner ferbunnen un worden mit däi protokollen [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] of [[Wp/frs/HTTPS|HTTPS]] ooverdróógen.<ref name="W3C">[https://www.w3.org/People/Berners-Lee/1996/ppf.html The World Wide Web: Past, Present and Future.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Up websiiden stóónt mäist teksten un biller. D'r köönent ook films, musik un anner dóóten in sitten. Dat Web is näit dat sülviğ as dat internet. Dat internet is dat netwaark, dat föör dat ooverdróógen fan dat Web bruukt word't. [[Wp/frs/Email|Email]] un dat ooverdróógen fan dóótäjen bünt anner gebruuken fan dat internet un höörent näit bii dat Web. == Aarbaidswîis == Föör dat ofraupen fan 'n websiid bruukt man 'n [[Wp/frs/Webbrowser|browser]]. Disser browser frağt däi dóóten bii 'n [[Wp/frs/Webserver|webserver]] an, däi server stürt däi dóóten t'rüeğ un däi browser móókt d'r 'n sichtboer websiid fan. Up 'n websiid kan man hyperlinks anklikken. Säi förent nóó anner websiiden of nóó anner däilen fan däi sülviğ websiid. Däi wichtiğst technisk grundlóógen fan dat Web bünt: * [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] of [[Wp/frs/HTTPS|HTTPS]] föör dat ooverdróógen fan dóóten tüsken browser un server; * [[Wp/frs/HTML|HTML]] föör däi upbaau fan websiiden un hyperlinks; * [[Wp/frs/Uniform Resource Identifier|URI]]s un [[Wp/frs/Uniform Resource Locator|URL]]s föör dat äindüüdiğ betäiken fan websiiden un anner resursen. == Histoorje == Dat Web wur 1989 fan [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]] undwikkelt. Dat tsiil was, dat wäitenskuppers up ferskeelend reekeners inf'rmóósjoonen gaud mitnanner uutwesseln kunnent. Mit stöön fan [[Wp/frs/Robert Cailliau|Robert Cailliau]] publisäärde Tim Berners-Lee up d' 12. nowember 1990 'n f'rmäel föörslağ tau d' upbaau fan 'n hypertekst-projekt mit d' nóóm WorldWideWeb (ofkört't W3). Up 't äen fan dat joer haar häi däi êerst webserver un däi êerst browser klor. Däi êerst websiid gung oover dat World-Wide-Web-projekt sülst un gaf inf'rmóósjoonen oover dat bruuken fan dat Web.<ref name="CERN-histoorje">[https://home.cern/science/computing/the-birth-of-the-web/short-history-web/ A short history of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Up d' 30. pril 1993 gaf CERN däi software fan dat Web föör d' almäien gebruuk fräj. Soo kun dat Web sük gaau oover d' weerld ferbräiden.<ref>[https://home.cern/science/computing/the-birth-of-the-web/ The birth of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> 1994 wur dat [[Wp/frs/World Wide Web Consortium|World Wide Web Consortium]] (W3C) fan Berners-Lee sticht't. Dat undwikkelt standards föör dat Web.<ref>[https://www.w3.org/about/ About us.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Bedüüden == Dat World Wide Web het dat uutwesseln un publisäären fan inf'rmóósjoonen staark ferannert. Websiiden worden unner anner föör nóórichten, wäitenskup, bilden, hannel, unnerhollen un persöönelk kummunikóósjoon bruukt. Up fööl websiiden köönent däi bruukers sülst teksten of biller publisäären un mit anner minsken kummunisäären. == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] kr5ndx5hnqs8oqlk32yr5mlqjb419s7 7254332 7254314 2026-07-17T18:51:28Z WikiFayo95 2609576 7254332 wikitext text/x-wiki [[File:WWW logo by Robert Cailliau.svg|thumb|Dat histoorsk WWW-loogo, undwurpen fan [[Wp/frs/Robert Cailliau|Robert Cailliau]]]] [[File:WorldWideWebAroundWikipedia.png|thumb|Gróófsk dorstellen fan wat webpresensen in 't World Wide Web um en.wikipedia.org in d' julii 2004]] Dat '''World Wide Web''' ([[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] föör „weerldwîid netwaark“), kört '''Web''' of '''WWW''', is 'n süsteem fan elektroonsk [[Wp/frs/Hypertext|hypertext]]-dokumenten, däi oover dat [[Wp/frs/Internet|internet]] ofraupen wordent köönent. Disser dokumenten wordent [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en nöymt. Säi worden mit [[Wp/frs/HTML|HTML]] beskreeven, bünt döör [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlinks]] mitnanner ferbunnen un wordent mit däi protokollen [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] of [[Wp/frs/HTTPS|HTTPS]] ooverdróógen.<ref name="W3C">[https://www.w3.org/People/Berners-Lee/1996/ppf.html The World Wide Web: Past, Present and Future.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Up websiiden stóónt mäist teksten un biller. D'r köönent ook films, musik un anner dóóten in sitten. Dat Web is näit dat sülviğ as dat internet. Dat internet is dat netwaark, dat föör dat ooverdróógen fan dat Web bruukt word't. [[Wp/frs/Email|Email]] un dat ooverdróógen fan dóótäjen bünt anner nütsens fan dat internet un höörent näit bii dat Web. == Aarbaidswîis == Föör dat ofraupen fan 'n websiid bruukt man 'n [[Wp/frs/Webbrowser|browser]]. Disser browser frağt däi dóóten bii 'n [[Wp/frs/Webserver|webserver]] an, däi server stürt däi dóóten t'rüeğ un däi browser móókt d'r 'n sichtboer websiid fan. Up 'n websiid kan man hyperlinks anklikken. Säi förent nóó anner websiiden of nóó anner däilen fan däi sülviğ websiid. Däi wichtiğst technisk grundlóógen fan dat Web bünt: * [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] of [[Wp/frs/HTTPS|HTTPS]] föör dat ooverdróógen fan dóóten tüsken browser un server; * [[Wp/frs/HTML|HTML]] föör däi upbaau fan websiiden un hyperlinks; * [[Wp/frs/Uniform Resource Identifier|URI]]s un [[Wp/frs/Uniform Resource Locator|URL]]s föör dat äindüüdiğ betäiken fan websiiden un anner resursen. == Histoorje == Dat Web wur 1989 fan [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] an 't [[Wp/frs/CERN|CERN]] undwikkelt. Dat tsiil was, dat wäitenskuppers up ferskeelend reekeners inf'rmóósjoonen gaud mitnanner uuttuuskern kunnent. Mit stöön fan [[Wp/frs/Robert Cailliau|Robert Cailliau]] publisäärde Tim Berners-Lee up d' 12. nowember 1990 'n f'rmäel föörslağ tau d' upbaau fan 'n hypertekst-projekt mit d' nóóm WorldWideWeb (ofkört't W3). Up 't äen fan dat joer haar häi däi êerst webserver un däi êerst browser klor. Däi êerst websiid gung oover dat World-Wide-Web-projekt sülst un gaf inf'rmóósjoonen oover dat bruuken fan dat Web.<ref name="CERN-histoorje">[https://home.cern/science/computing/the-birth-of-the-web/short-history-web/ A short history of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Up d' 30. pril 1993 gaf CERN däi software fan dat Web föör d' almäien gebruuk fräj. Soo kun dat Web sük gaau oover d' weerld ferbräiden.<ref>[https://home.cern/science/computing/the-birth-of-the-web/ The birth of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> 1994 wur dat [[Wp/frs/World Wide Web Consortium|World Wide Web Consortium]] (W3C) fan Berners-Lee sticht't. Dat undwikkelt standards föör dat Web.<ref>[https://www.w3.org/about/ About us.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Bedüüden == Dat World Wide Web het dat uuttuuskern un publisäären fan inf'rmóósjoonen läip ferannert. Websiiden wordent unner anner föör nóórichten, wäitenskup, bilden, hannel, unnerhollen un persöönelk kummunikóósjoon bruukt. Up fööl websiiden köönent däi benütsers sülst teksten of biller publisäären un mit anner minsken kummunisäären. == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] b8njb6ecss7trlrhqa3kklhjhxf9902 7254434 7254332 2026-07-17T20:32:29Z VanModers 2551723 Adding interwiki links to [[d:Q466]] 7254434 wikitext text/x-wiki [[File:WWW logo by Robert Cailliau.svg|thumb|Dat histoorsk WWW-loogo, undwurpen fan [[Wp/frs/Robert Cailliau|Robert Cailliau]]]] [[File:WorldWideWebAroundWikipedia.png|thumb|Gróófsk dorstellen fan wat webpresensen in 't World Wide Web um en.wikipedia.org in d' julii 2004]] Dat '''World Wide Web''' ([[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] föör „weerldwîid netwaark“), kört '''Web''' of '''WWW''', is 'n süsteem fan elektroonsk [[Wp/frs/Hypertext|hypertext]]-dokumenten, däi oover dat [[Wp/frs/Internet|internet]] ofraupen wordent köönent. Disser dokumenten wordent [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en nöymt. Säi worden mit [[Wp/frs/HTML|HTML]] beskreeven, bünt döör [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlinks]] mitnanner ferbunnen un wordent mit däi protokollen [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] of [[Wp/frs/HTTPS|HTTPS]] ooverdróógen.<ref name="W3C">[https://www.w3.org/People/Berners-Lee/1996/ppf.html The World Wide Web: Past, Present and Future.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Up websiiden stóónt mäist teksten un biller. D'r köönent ook films, musik un anner dóóten in sitten. Dat Web is näit dat sülviğ as dat internet. Dat internet is dat netwaark, dat föör dat ooverdróógen fan dat Web bruukt word't. [[Wp/frs/Email|Email]] un dat ooverdróógen fan dóótäjen bünt anner nütsens fan dat internet un höörent näit bii dat Web. == Aarbaidswîis == Föör dat ofraupen fan 'n websiid bruukt man 'n [[Wp/frs/Webbrowser|browser]]. Disser browser frağt däi dóóten bii 'n [[Wp/frs/Webserver|webserver]] an, däi server stürt däi dóóten t'rüeğ un däi browser móókt d'r 'n sichtboer websiid fan. Up 'n websiid kan man hyperlinks anklikken. Säi förent nóó anner websiiden of nóó anner däilen fan däi sülviğ websiid. Däi wichtiğst technisk grundlóógen fan dat Web bünt: * [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] of [[Wp/frs/HTTPS|HTTPS]] föör dat ooverdróógen fan dóóten tüsken browser un server; * [[Wp/frs/HTML|HTML]] föör däi upbaau fan websiiden un hyperlinks; * [[Wp/frs/Uniform Resource Identifier|URI]]s un [[Wp/frs/Uniform Resource Locator|URL]]s föör dat äindüüdiğ betäiken fan websiiden un anner resursen. == Histoorje == Dat Web wur 1989 fan [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] an 't [[Wp/frs/CERN|CERN]] undwikkelt. Dat tsiil was, dat wäitenskuppers up ferskeelend reekeners inf'rmóósjoonen gaud mitnanner uuttuuskern kunnent. Mit stöön fan [[Wp/frs/Robert Cailliau|Robert Cailliau]] publisäärde Tim Berners-Lee up d' 12. nowember 1990 'n f'rmäel föörslağ tau d' upbaau fan 'n hypertekst-projekt mit d' nóóm WorldWideWeb (ofkört't W3). Up 't äen fan dat joer haar häi däi êerst webserver un däi êerst browser klor. Däi êerst websiid gung oover dat World-Wide-Web-projekt sülst un gaf inf'rmóósjoonen oover dat bruuken fan dat Web.<ref name="CERN-histoorje">[https://home.cern/science/computing/the-birth-of-the-web/short-history-web/ A short history of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Up d' 30. pril 1993 gaf CERN däi software fan dat Web föör d' almäien gebruuk fräj. Soo kun dat Web sük gaau oover d' weerld ferbräiden.<ref>[https://home.cern/science/computing/the-birth-of-the-web/ The birth of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> 1994 wur dat [[Wp/frs/World Wide Web Consortium|World Wide Web Consortium]] (W3C) fan Berners-Lee sticht't. Dat undwikkelt standards föör dat Web.<ref>[https://www.w3.org/about/ About us.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Bedüüden == Dat World Wide Web het dat uuttuuskern un publisäären fan inf'rmóósjoonen läip ferannert. Websiiden wordent unner anner föör nóórichten, wäitenskup, bilden, hannel, unnerhollen un persöönelk kummunikóósjoon bruukt. Up fööl websiiden köönent däi benütsers sülst teksten of biller publisäären un mit anner minsken kummunisäären. == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q466}} pyf1wl30gyh5whbbyfo6er8jfw2c3n4 7254648 7254434 2026-07-18T07:16:07Z Kluntjekniiper 2659379 7254648 wikitext text/x-wiki [[File:WWW logo by Robert Cailliau.svg|thumb|Dat histoorsk WWW-loogo, undwurpen fan [[Wp/frs/Robert Cailliau|Robert Cailliau]]]] [[File:WorldWideWebAroundWikipedia.png|thumb|Gróófsk dorstellen fan wat webpresensen in 't World Wide Web um en.wikipedia.org in d' julii 2004]] Dat '''World Wide Web''' ([[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] föör „weerldwîid netwaark“), kört '''Web''' of '''WWW''', is 'n süsteem fan elektroonsk [[Wp/frs/Hypertext|hypertext]]-dokumenten, däi oover dat [[Wp/frs/Internet|internet]] ofraupen wordent köönent. Disser dokumenten wordent [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en nöymt. Säi worden mit [[Wp/frs/HTML|HTML]] beskreeven, bünt döör [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlinks]] mitnanner ferbunnen un wordent mit däi protokollen [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] of [[Wp/frs/HTTPS|HTTPS]] ooverdróógen.<ref name="W3C">[https://www.w3.org/People/Berners-Lee/1996/ppf.html The World Wide Web: Past, Present and Future.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Up websiiden stóónt mäist teksten un biller. D'r köönent ook films, musik un anner dóóten in sitten. Dat Web is näit dat sülviğ as dat internet. Dat internet is dat netwaark, dat föör dat ooverdróógen fan dat Web bruukt word't. [[Wp/frs/Email|Email]] un dat ooverdróógen fan dóótäjen bünt anner nütsens fan dat internet un höörent näit bii dat Web. == Aarbaidswîis == Föör dat ofraupen fan 'n websiid bruukt man 'n [[Wp/frs/Webbrowser|browser]]. Disser browser frağt däi dóóten bii 'n [[Wp/frs/Webserver|webserver]] an, däi server stürt däi dóóten t'rüeğ un däi browser móókt d'r 'n sichtboer websiid fan. Up 'n websiid kan man hyperlinks anklikken. Säi förent nóó anner websiiden of nóó anner däilen fan däi sülviğ websiid. Däi wichtiğst technisk grundlóógen fan dat Web bünt: * [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] of [[Wp/frs/HTTPS|HTTPS]] föör dat ooverdróógen fan dóóten tüsken browser un server; * [[Wp/frs/HTML|HTML]] föör däi upbaau fan websiiden un hyperlinks; * [[Wp/frs/Uniform Resource Identifier|URI]]s un [[Wp/frs/Uniform Resource Locator|URL]]s föör dat äindüüdiğ betäiken fan websiiden un anner resursen. == Histoorje == Dat Web wur 1989 fan [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] an 't [[Wp/frs/CERN|CERN]] undwikkelt. Dat tsiil was, dat wäitenskuppers up ferskeelend computers inf'rmóósjoonen gaud mitnanner uuttuuskern kunnent. Mit stöön fan [[Wp/frs/Robert Cailliau|Robert Cailliau]] publisäärde Tim Berners-Lee up d' 12. nowember 1990 'n f'rmäel föörslağ tau d' upbaau fan 'n hypertekst-projekt mit d' nóóm WorldWideWeb (ofkört't W3). Up 't äen fan dat joer haar häi däi êerst webserver un däi êerst browser klor. Däi êerst websiid gung oover dat World-Wide-Web-projekt sülst un gaf inf'rmóósjoonen oover dat bruuken fan dat Web.<ref name="CERN-histoorje">[https://home.cern/science/computing/the-birth-of-the-web/short-history-web/ A short history of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Up d' 30. pril 1993 gaf CERN däi software fan dat Web föör d' almäien gebruuk fräj. Soo kun dat Web sük gaau oover d' weerld ferbräiden.<ref>[https://home.cern/science/computing/the-birth-of-the-web/ The birth of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> 1994 wur dat [[Wp/frs/World Wide Web Consortium|World Wide Web Consortium]] (W3C) fan Berners-Lee sticht't. Dat undwikkelt standards föör dat Web.<ref>[https://www.w3.org/about/ About us.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Bedüüden == Dat World Wide Web het dat uuttuuskern un publisäären fan inf'rmóósjoonen läip ferannert. Websiiden wordent unner anner föör nóórichten, wäitenskup, bilden, hannel, unnerhollen un persöönelk kummunikóósjoon bruukt. Up fööl websiiden köönent däi benütsers sülst teksten of biller publisäären un mit anner minsken kummunisäären. == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q466}} fw20s4mpe0xk3sv4wa0nynvrk186dwj 0 3791121 7254303 2026-07-17T18:12:33Z AtIácatI 2693788 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''TEKWISIJ ''' ----''Categoría Gramatical:'' Zoología ''Grammatical Category:'' Zoology ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval-tekwisij.wav|embed|200px]] |} [[File:Grapsus grapsus Galapagos Islands.jpg|thumb|250x250px|Tekwisij]] === Español === Cangrejo Ne tekwisij: El cangrejo. === English === Crab Ne tekwisij: The crab. ..." 7254303 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''TEKWISIJ ''' ----''Categoría Gramatical:'' Zoología ''Grammatical Category:'' Zoology ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval-tekwisij.wav|embed|200px]] |} [[File:Grapsus grapsus Galapagos Islands.jpg|thumb|250x250px|Tekwisij]] === Español === Cangrejo Ne tekwisij: El cangrejo. === English === Crab Ne tekwisij: The crab. [[Category:Wt/ppl/Category:Zoología]] [[Category:Wt/ppl]] 4t1m10elw3740oijuj75tbgh5a485rh 3 3791122 7254321 2026-07-17T18:30:17Z Leaderboard 628408 Leaderboard moved page [[User talk:Lucas11925]] to [[User talk:Fogano]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Lucas11925|Lucas11925]]" to "[[Special:CentralAuth/Fogano|Fogano]]" 7254321 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Fogano]] abvg5yxiip3xqmh5sxe3csyjref97g2 0 3791123 7254322 2026-07-17T18:31:15Z AtIácatI 2693788 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''TEL''' ----''Categoría Gramatical:'' Conjunción ''Grammatical Category:'' Conjunction ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval-tel.wav|embed|200px]] |} [[File:Vamos close-up map.gif|thumb|250x250px|Tel]] Tel === Español === Pues, entonces. Tiawit, tel!: ¡Vamos, pues! === English === Well, then. Tiawit, tel!: Let's go, then!..." 7254322 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''TEL''' ----''Categoría Gramatical:'' Conjunción ''Grammatical Category:'' Conjunction ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval-tel.wav|embed|200px]] |} [[File:Vamos close-up map.gif|thumb|250x250px|Tel]] Tel === Español === Pues, entonces. Tiawit, tel!: ¡Vamos, pues! === English === Well, then. Tiawit, tel!: Let's go, then! [[Category:Wt/ppl/Category:Conjunción]] [[Category:Wt/ppl]] nqyys7xlhtishhwpagrfon3x02iphyd 0 3791124 7254323 2026-07-17T18:32:01Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 Created page with "Monica Musenero Masanza (owaazairwe nk'omu 1967) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omukugu omu buhangwa bw'obutafaari hamwe n'endwara ezirikuruga omu bintu ebitarikushushana, orikuheereza nka minisita w'eby'amashanyarazi hamwe n'eby'obugaiga bw'omu itaka, enyimaho akaheereza nka minisita w'ebya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura.[1][2][3]" 7254323 wikitext text/x-wiki Monica Musenero Masanza (owaazairwe nk'omu 1967) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omukugu omu buhangwa bw'obutafaari hamwe n'endwara ezirikuruga omu bintu ebitarikushushana, orikuheereza nka minisita w'eby'amashanyarazi hamwe n'eby'obugaiga bw'omu itaka, enyimaho akaheereza nka minisita w'ebya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura.[1][2][3] be9u2unambj3x007n4g58el0huiacpz 7254324 7254323 2026-07-17T18:33:17Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254324 wikitext text/x-wiki Monica Musenero Masanza (owaazairwe nk'omu 1967) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omukugu omu buhangwa bw'obutafaari hamwe n'endwara ezirikuruga omu bintu ebitarikushushana, orikuheereza nka minisita w'eby'amashanyarazi hamwe n'eby'obugaiga bw'omu itaka, enyimaho akaheereza nka minisita w'ebya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura.[1][2][3] nk'omuhabuzi omukugu omu by'endwara n'okuzirondooza omu gavumenti ya Uganda kandi naaheereza nk'omuhabuzi wa purezidenti wa Uganda aha ndwara ezirikujanjaara n'ezitarikujanjaara. Enyimaho akaba naaheereza nk'omukuru w'eby'endwara n'omuhwezi wa kaminsona w'eby'endwara n'okurondoora omu minisiture ya Uganda ey'eby'amagara.[4][5] Akaba yaazaniire emirimo mikuru omu kuzibira endwara ya Ebola omu Uganda, Democratic Republic of the Congo hamwe n'omu ihanga rya West Africa erya Sierra Leone.[4] 5gk19xn37yft70t3fr3fkpx9vwh924o 7254325 7254324 2026-07-17T18:35:05Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254325 wikitext text/x-wiki Monica Musenero Masanza (owaazairwe nk'omu 1967) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omukugu omu buhangwa bw'obutafaari hamwe n'endwara ezirikuruga omu bintu ebitarikushushana, orikuheereza nka minisita w'eby'amashanyarazi hamwe n'eby'obugaiga bw'omu itaka, enyimaho akaheereza nka minisita w'ebya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura.[1][2][3] nk'omuhabuzi omukugu omu by'endwara n'okuzirondooza omu gavumenti ya Uganda kandi naaheereza nk'omuhabuzi wa purezidenti wa Uganda aha ndwara ezirikujanjaara n'ezitarikujanjaara. Enyimaho akaba naaheereza nk'omukuru w'eby'endwara n'omuhwezi wa kaminsona w'eby'endwara n'okurondoora omu minisiture ya Uganda ey'eby'amagara.[4][5] Akaba yaazaniire emirimo mikuru omu kuzibira endwara ya Ebola omu Uganda, Democratic Republic of the Congo hamwe n'omu ihanga rya West Africa erya Sierra Leone.[4] == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Musenero akazaarwa omu disiturikiti ya Butebo (eyabaire eri ekicweka kya disiturikiti ya Pallisa), omu kicweka ky'oburugwa izooba bwa Uganda.[4] Akatandika kwega aha ishomero rya Kodiri Primary School reero bwanyima yaaza aha ishomero rya Kalalaka Primary School ahu yaashutamiire ebigyezo bye ebya Primary Leaving Examinations (PLE). Bwanyima yaaza aha ishomero rya Bubulo Girls High School ahu yaashomire aha rurengo rwa O-Level. Bwanyima yaaza aha ishomero rya Nabumali High School, ahu yaamazire emishomo ye aha rurengo rwa A-Level reero yaahendera emishomo ye ya siniya na Dipuloma ya siniya, omuri 1987.[6] Bwanyima akaheebwa ekitanda omuri Makerere University, Yunivasite ya Gavumenti erikukirayo obuhango n'obukuru omuri Uganda, yaamara emishomo ye yaheebwa diguri ya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akaheebwa diguri ya Master of Public Health, nayo ekaba ekozirwe Makerere University. Aine diguri ya kabiri eya sayansi omu bya Mikorobiya n'okurwanisa endwara, ekaba ekozirwe Cornell University, omuri 1997.[7] f19wtu3xx8c385m20rypykna35razd5 7254326 7254325 2026-07-17T18:36:57Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Obuto bwe n'obwegyese bwe */ 7254326 wikitext text/x-wiki Monica Musenero Masanza (owaazairwe nk'omu 1967) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omukugu omu buhangwa bw'obutafaari hamwe n'endwara ezirikuruga omu bintu ebitarikushushana, orikuheereza nka minisita w'eby'amashanyarazi hamwe n'eby'obugaiga bw'omu itaka, enyimaho akaheereza nka minisita w'ebya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura.[1][2][3] nk'omuhabuzi omukugu omu by'endwara n'okuzirondooza omu gavumenti ya Uganda kandi naaheereza nk'omuhabuzi wa purezidenti wa Uganda aha ndwara ezirikujanjaara n'ezitarikujanjaara. Enyimaho akaba naaheereza nk'omukuru w'eby'endwara n'omuhwezi wa kaminsona w'eby'endwara n'okurondoora omu minisiture ya Uganda ey'eby'amagara.[4][5] Akaba yaazaniire emirimo mikuru omu kuzibira endwara ya Ebola omu Uganda, Democratic Republic of the Congo hamwe n'omu ihanga rya West Africa erya Sierra Leone.[4] == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Musenero akazaarwa omu disiturikiti ya Butebo (eyabaire eri ekicweka kya disiturikiti ya Pallisa), omu kicweka ky'oburugwa izooba bwa Uganda.[4] Akatandika kwega aha ishomero rya Kodiri Primary School reero bwanyima yaaza aha ishomero rya Kalalaka Primary School ahu yaashutamiire ebigyezo bye ebya Primary Leaving Examinations (PLE). Bwanyima yaaza aha ishomero rya Bubulo Girls High School ahu yaashomire aha rurengo rwa O-Level. Bwanyima yaaza aha ishomero rya Nabumali High School, ahu yaamazire emishomo ye aha rurengo rwa A-Level reero yaahendera emishomo ye ya siniya na Dipuloma ya siniya, omuri 1987.[6] Bwanyima akaheebwa ekitanda omuri Makerere University, Yunivasite ya Gavumenti erikukirayo obuhango n'obukuru omuri Uganda, yaamara emishomo ye yaheebwa diguri ya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akaheebwa diguri ya Master of Public Health, nayo ekaba ekozirwe Makerere University. Aine diguri ya kabiri eya sayansi omu bya Mikorobiya n'okurwanisa endwara, ekaba ekozirwe Cornell University, omuri 1997.[7] == Omurimo == Monica Musenero akatandika omurimo gwe ahari Makerere University omuri 1992 ahu yaheereize nk'omuhwezi w'abeegyesa aha itendekyero ry'eby'enyamaishwa. Omu kubanza Akaba naayegyesa Veterinary Pharmacology, Physiology, Biochemistry, kwonka bwanyima akahindura yaaza omuri Microbiology, immunology na Molecular Biology bwanyima y'okumara emishomo ye eya Postgraduate omuri USA. Omu 2003, Musenero akeegaita aha Makerere School of Public Health kutunga diguri ya kabiri omu by'amagara ga bantu (MPH) kandi yaakugukamu omu kurwanisa endwara ezirikujanjaara. Akeegaita aha minisiture y'eby'amagara omuri Uganda omurundi gw'okubanza nk'omukozi kandi bwanyima akatooranwa nk'omukugu omu by'endwara ezirikujanjaara. Akakora omu kitongore kya minisiture ekirikujunanizibwa ahaby'endwara n'okurondoora. 78zdyrclko7zv573rfok2jb8oq5ln1r 7254327 7254326 2026-07-17T18:37:20Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Omurimo */ 7254327 wikitext text/x-wiki Monica Musenero Masanza (owaazairwe nk'omu 1967) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omukugu omu buhangwa bw'obutafaari hamwe n'endwara ezirikuruga omu bintu ebitarikushushana, orikuheereza nka minisita w'eby'amashanyarazi hamwe n'eby'obugaiga bw'omu itaka, enyimaho akaheereza nka minisita w'ebya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura.[1][2][3] nk'omuhabuzi omukugu omu by'endwara n'okuzirondooza omu gavumenti ya Uganda kandi naaheereza nk'omuhabuzi wa purezidenti wa Uganda aha ndwara ezirikujanjaara n'ezitarikujanjaara. Enyimaho akaba naaheereza nk'omukuru w'eby'endwara n'omuhwezi wa kaminsona w'eby'endwara n'okurondoora omu minisiture ya Uganda ey'eby'amagara.[4][5] Akaba yaazaniire emirimo mikuru omu kuzibira endwara ya Ebola omu Uganda, Democratic Republic of the Congo hamwe n'omu ihanga rya West Africa erya Sierra Leone.[4] == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Musenero akazaarwa omu disiturikiti ya Butebo (eyabaire eri ekicweka kya disiturikiti ya Pallisa), omu kicweka ky'oburugwa izooba bwa Uganda.[4] Akatandika kwega aha ishomero rya Kodiri Primary School reero bwanyima yaaza aha ishomero rya Kalalaka Primary School ahu yaashutamiire ebigyezo bye ebya Primary Leaving Examinations (PLE). Bwanyima yaaza aha ishomero rya Bubulo Girls High School ahu yaashomire aha rurengo rwa O-Level. Bwanyima yaaza aha ishomero rya Nabumali High School, ahu yaamazire emishomo ye aha rurengo rwa A-Level reero yaahendera emishomo ye ya siniya na Dipuloma ya siniya, omuri 1987.[6] Bwanyima akaheebwa ekitanda omuri Makerere University, Yunivasite ya Gavumenti erikukirayo obuhango n'obukuru omuri Uganda, yaamara emishomo ye yaheebwa diguri ya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akaheebwa diguri ya Master of Public Health, nayo ekaba ekozirwe Makerere University. Aine diguri ya kabiri eya sayansi omu bya Mikorobiya n'okurwanisa endwara, ekaba ekozirwe Cornell University, omuri 1997.[7] == Omurimo == Monica Musenero akatandika omurimo gwe ahari Makerere University omuri 1992 ahu yaheereize nk'omuhwezi w'abeegyesa aha itendekyero ry'eby'enyamaishwa. Omu kubanza Akaba naayegyesa Veterinary Pharmacology, Physiology, Biochemistry, kwonka bwanyima akahindura yaaza omuri Microbiology, immunology na Molecular Biology bwanyima y'okumara emishomo ye eya Postgraduate omuri USA. Omu 2003, Musenero akeegaita aha Makerere School of Public Health kutunga diguri ya kabiri omu by'amagara ga bantu (MPH) kandi yaakugukamu omu kurwanisa endwara ezirikujanjaara. Akeegaita aha minisiture y'eby'amagara omuri Uganda omurundi gw'okubanza nk'omukozi kandi bwanyima akatooranwa nk'omukugu omu by'endwara ezirikujanjaara. Akakora omu kitongore kya minisiture ekirikujunanizibwa ahaby'endwara n'okurondoora. In 2008, Musenero was employed by the African Field Epidemiology Network (AFENET), as a Consultant Epidemiologist and Senior Program Officer, based in Kampala, Uganda. In 2011, she joined SDS (Strengthening Decentralization for Sustainability) Project as was Regional Director for Central Uganda, serving in that capacity until 2013. dnvuiiyk3ghlqh2z3on4e45mw3lutq7 7254641 7254327 2026-07-18T07:11:59Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254641 wikitext text/x-wiki Monica Musenero Masanza (owaazairwe nk'omu 1967) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omukugu omu buhangwa bw'obutafaari hamwe n'endwara ezirikuruga omu bintu ebitarikushushana, orikuheereza nka minisita w'eby'amashanyarazi hamwe n'eby'obugaiga bw'omu itaka, enyimaho akaheereza nka minisita w'ebya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura.[1][2][3] nk'omuhabuzi omukugu omu by'endwara n'okuzirondooza omu gavumenti ya Uganda kandi naaheereza nk'omuhabuzi wa purezidenti wa Uganda aha ndwara ezirikujanjaara n'ezitarikujanjaara. Enyimaho akaba naaheereza nk'omukuru w'eby'endwara n'omuhwezi wa kaminsona w'eby'endwara n'okurondoora omu minisiture ya Uganda ey'eby'amagara.[4][5] Akaba yaazaniire emirimo mikuru omu kuzibira endwara ya Ebola omu Uganda, Democratic Republic of the Congo hamwe n'omu ihanga rya West Africa erya Sierra Leone.[4] == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Musenero akazaarwa omu disiturikiti ya Butebo (eyabaire eri ekicweka kya disiturikiti ya Pallisa), omu kicweka ky'oburugwa izooba bwa Uganda.[4] Akatandika kwega aha ishomero rya Kodiri Primary School reero bwanyima yaaza aha ishomero rya Kalalaka Primary School ahu yaashutamiire ebigyezo bye ebya Primary Leaving Examinations (PLE). Bwanyima yaaza aha ishomero rya Bubulo Girls High School ahu yaashomire aha rurengo rwa O-Level. Bwanyima yaaza aha ishomero rya Nabumali High School, ahu yaamazire emishomo ye aha rurengo rwa A-Level reero yaahendera emishomo ye ya siniya na Dipuloma ya siniya, omuri 1987.[6] Bwanyima akaheebwa ekitanda omuri Makerere University, Yunivasite ya Gavumenti erikukirayo obuhango n'obukuru omuri Uganda, yaamara emishomo ye yaheebwa diguri ya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akaheebwa diguri ya Master of Public Health, nayo ekaba ekozirwe Makerere University. Aine diguri ya kabiri eya sayansi omu bya Mikorobiya n'okurwanisa endwara, ekaba ekozirwe Cornell University, omuri 1997.[7] == Omurimo == Monica Musenero akatandika omurimo gwe ahari Makerere University omuri 1992 ahu yaheereize nk'omuhwezi w'abeegyesa aha itendekyero ry'eby'enyamaishwa. Omu kubanza Akaba naayegyesa Veterinary Pharmacology, Physiology, Biochemistry, kwonka bwanyima akahindura yaaza omuri Microbiology, immunology na Molecular Biology bwanyima y'okumara emishomo ye eya Postgraduate omuri USA. Omu 2003, Musenero akeegaita aha Makerere School of Public Health kutunga diguri ya kabiri omu by'amagara ga bantu (MPH) kandi yaakugukamu omu kurwanisa endwara ezirikujanjaara. Akeegaita aha minisiture y'eby'amagara omuri Uganda omurundi gw'okubanza nk'omukozi kandi bwanyima akatooranwa nk'omukugu omu by'endwara ezirikujanjaara. Akakora omu kitongore kya minisiture ekirikujunanizibwa ahaby'endwara n'okurondoora. In 2008, Musenero was employed by the African Field Epidemiology Network (AFENET), as a Consultant Epidemiologist and Senior Program Officer, based in Kampala, Uganda. In 2011, she joined SDS (Strengthening Decentralization for Sustainability) Project as was Regional Director for Central Uganda, serving in that capacity until 2013. Omu 2014 akagarukamu okushaba okugarukamu okuteera esimu kushagika amahanga agateganisiibwe Ebola kandi yaagyenda Sierra Leone ahu yaheereize nk'omuhabuzi kandi bwanyima nk'omukwanaganya w'omu myanya omu kitongore ky'eby'amagara eky'ensi yoona, omu bwire bw'oburwaire bwa Ebola omuri Sierra Leone. Akakora kumara akaanya kakye nk'omuhwezi wa kaminsona, Epidemiology and Surveillance aha minisiture y'eby'amagara omuri Uganda, omu 2015, kwonka akashabwa kugaruka Sierra Leone kugumizamu naashagika enteekateeka y'okurwanisa Ebola kuhisya omwaka 2017. Omu 2018 na 2019 akaheereza nk'omuhabuzi aha nshonga ya Ebola omuri DRC na Rwanda. [8] 91eawzpzd53tv0kcib937y6hptgc03c 7254643 7254641 2026-07-18T07:13:44Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Omurimo */ 7254643 wikitext text/x-wiki Monica Musenero Masanza (owaazairwe nk'omu 1967) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omukugu omu buhangwa bw'obutafaari hamwe n'endwara ezirikuruga omu bintu ebitarikushushana, orikuheereza nka minisita w'eby'amashanyarazi hamwe n'eby'obugaiga bw'omu itaka, enyimaho akaheereza nka minisita w'ebya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura.[1][2][3] nk'omuhabuzi omukugu omu by'endwara n'okuzirondooza omu gavumenti ya Uganda kandi naaheereza nk'omuhabuzi wa purezidenti wa Uganda aha ndwara ezirikujanjaara n'ezitarikujanjaara. Enyimaho akaba naaheereza nk'omukuru w'eby'endwara n'omuhwezi wa kaminsona w'eby'endwara n'okurondoora omu minisiture ya Uganda ey'eby'amagara.[4][5] Akaba yaazaniire emirimo mikuru omu kuzibira endwara ya Ebola omu Uganda, Democratic Republic of the Congo hamwe n'omu ihanga rya West Africa erya Sierra Leone.[4] == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Musenero akazaarwa omu disiturikiti ya Butebo (eyabaire eri ekicweka kya disiturikiti ya Pallisa), omu kicweka ky'oburugwa izooba bwa Uganda.[4] Akatandika kwega aha ishomero rya Kodiri Primary School reero bwanyima yaaza aha ishomero rya Kalalaka Primary School ahu yaashutamiire ebigyezo bye ebya Primary Leaving Examinations (PLE). Bwanyima yaaza aha ishomero rya Bubulo Girls High School ahu yaashomire aha rurengo rwa O-Level. Bwanyima yaaza aha ishomero rya Nabumali High School, ahu yaamazire emishomo ye aha rurengo rwa A-Level reero yaahendera emishomo ye ya siniya na Dipuloma ya siniya, omuri 1987.[6] Bwanyima akaheebwa ekitanda omuri Makerere University, Yunivasite ya Gavumenti erikukirayo obuhango n'obukuru omuri Uganda, yaamara emishomo ye yaheebwa diguri ya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akaheebwa diguri ya Master of Public Health, nayo ekaba ekozirwe Makerere University. Aine diguri ya kabiri eya sayansi omu bya Mikorobiya n'okurwanisa endwara, ekaba ekozirwe Cornell University, omuri 1997.[7] == Omurimo == Monica Musenero akatandika omurimo gwe ahari Makerere University omuri 1992 ahu yaheereize nk'omuhwezi w'abeegyesa aha itendekyero ry'eby'enyamaishwa. Omu kubanza Akaba naayegyesa Veterinary Pharmacology, Physiology, Biochemistry, kwonka bwanyima akahindura yaaza omuri Microbiology, immunology na Molecular Biology bwanyima y'okumara emishomo ye eya Postgraduate omuri USA. Omu 2003, Musenero akeegaita aha Makerere School of Public Health kutunga diguri ya kabiri omu by'amagara ga bantu (MPH) kandi yaakugukamu omu kurwanisa endwara ezirikujanjaara. Akeegaita aha minisiture y'eby'amagara omuri Uganda omurundi gw'okubanza nk'omukozi kandi bwanyima akatooranwa nk'omukugu omu by'endwara ezirikujanjaara. Akakora omu kitongore kya minisiture ekirikujunanizibwa ahaby'endwara n'okurondoora. In 2008, Musenero was employed by the African Field Epidemiology Network (AFENET), as a Consultant Epidemiologist and Senior Program Officer, based in Kampala, Uganda. In 2011, she joined SDS (Strengthening Decentralization for Sustainability) Project as was Regional Director for Central Uganda, serving in that capacity until 2013. Omu 2014 akagarukamu okushaba okugarukamu okuteera esimu kushagika amahanga agateganisiibwe Ebola kandi yaagyenda Sierra Leone ahu yaheereize nk'omuhabuzi kandi bwanyima nk'omukwanaganya w'omu myanya omu kitongore ky'eby'amagara eky'ensi yoona, omu bwire bw'oburwaire bwa Ebola omuri Sierra Leone. Akakora kumara akaanya kakye nk'omuhwezi wa kaminsona, Epidemiology and Surveillance aha minisiture y'eby'amagara omuri Uganda, omu 2015, kwonka akashabwa kugaruka Sierra Leone kugumizamu naashagika enteekateeka y'okurwanisa Ebola kuhisya omwaka 2017. Omu 2018 na 2019 akaheereza nk'omuhabuzi aha nshonga ya Ebola omuri DRC na Rwanda. [8] == Ebindi ebirikuteekateekwaho == Omu 2014, omu bwire bw'okubarukaho kwa Ebola omuri Guinea, Liberia na Sierra Leone, bwanyima ya Musenero kuhuumura kuruga omu minisiture ya Uganda ey'eby'amagara, akagarurwa "kuha obuhabuzi omu by'emikono omuri West Africa, ahabw'obumanyi bwe omu kukora aha burwaire bwa Ebola".[4][6] Omu kutandika kwa 2020, Uganda etakahandikiise omurwaire waayo w'okubanza owa COVID-19, Dr Musenero akatooranwa nk'omuhabuzi omukuru owa purezidenti wa Uganda, aha bikwatiraine n'oburwaire. Akatwara tiimu y'abakugu hamwe n'abakugu omu tekinorogye abaatebekaniise enteekateeka kandi bahabura purezidenti aha muhanda ogurikugyenda omu maisho.[4][6] nkqj6bs5loukoz59p7f4l25r74hzmq2 7254649 7254643 2026-07-18T07:16:10Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Ebindi ebirikuteekateekwaho */ 7254649 wikitext text/x-wiki Monica Musenero Masanza (owaazairwe nk'omu 1967) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omukugu omu buhangwa bw'obutafaari hamwe n'endwara ezirikuruga omu bintu ebitarikushushana, orikuheereza nka minisita w'eby'amashanyarazi hamwe n'eby'obugaiga bw'omu itaka, enyimaho akaheereza nka minisita w'ebya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura.[1][2][3] nk'omuhabuzi omukugu omu by'endwara n'okuzirondooza omu gavumenti ya Uganda kandi naaheereza nk'omuhabuzi wa purezidenti wa Uganda aha ndwara ezirikujanjaara n'ezitarikujanjaara. Enyimaho akaba naaheereza nk'omukuru w'eby'endwara n'omuhwezi wa kaminsona w'eby'endwara n'okurondoora omu minisiture ya Uganda ey'eby'amagara.[4][5] Akaba yaazaniire emirimo mikuru omu kuzibira endwara ya Ebola omu Uganda, Democratic Republic of the Congo hamwe n'omu ihanga rya West Africa erya Sierra Leone.[4] == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Musenero akazaarwa omu disiturikiti ya Butebo (eyabaire eri ekicweka kya disiturikiti ya Pallisa), omu kicweka ky'oburugwa izooba bwa Uganda.[4] Akatandika kwega aha ishomero rya Kodiri Primary School reero bwanyima yaaza aha ishomero rya Kalalaka Primary School ahu yaashutamiire ebigyezo bye ebya Primary Leaving Examinations (PLE). Bwanyima yaaza aha ishomero rya Bubulo Girls High School ahu yaashomire aha rurengo rwa O-Level. Bwanyima yaaza aha ishomero rya Nabumali High School, ahu yaamazire emishomo ye aha rurengo rwa A-Level reero yaahendera emishomo ye ya siniya na Dipuloma ya siniya, omuri 1987.[6] Bwanyima akaheebwa ekitanda omuri Makerere University, Yunivasite ya Gavumenti erikukirayo obuhango n'obukuru omuri Uganda, yaamara emishomo ye yaheebwa diguri ya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akaheebwa diguri ya Master of Public Health, nayo ekaba ekozirwe Makerere University. Aine diguri ya kabiri eya sayansi omu bya Mikorobiya n'okurwanisa endwara, ekaba ekozirwe Cornell University, omuri 1997.[7] == Omurimo == Monica Musenero akatandika omurimo gwe ahari Makerere University omuri 1992 ahu yaheereize nk'omuhwezi w'abeegyesa aha itendekyero ry'eby'enyamaishwa. Omu kubanza Akaba naayegyesa Veterinary Pharmacology, Physiology, Biochemistry, kwonka bwanyima akahindura yaaza omuri Microbiology, immunology na Molecular Biology bwanyima y'okumara emishomo ye eya Postgraduate omuri USA. Omu 2003, Musenero akeegaita aha Makerere School of Public Health kutunga diguri ya kabiri omu by'amagara ga bantu (MPH) kandi yaakugukamu omu kurwanisa endwara ezirikujanjaara. Akeegaita aha minisiture y'eby'amagara omuri Uganda omurundi gw'okubanza nk'omukozi kandi bwanyima akatooranwa nk'omukugu omu by'endwara ezirikujanjaara. Akakora omu kitongore kya minisiture ekirikujunanizibwa ahaby'endwara n'okurondoora. In 2008, Musenero was employed by the African Field Epidemiology Network (AFENET), as a Consultant Epidemiologist and Senior Program Officer, based in Kampala, Uganda. In 2011, she joined SDS (Strengthening Decentralization for Sustainability) Project as was Regional Director for Central Uganda, serving in that capacity until 2013. Omu 2014 akagarukamu okushaba okugarukamu okuteera esimu kushagika amahanga agateganisiibwe Ebola kandi yaagyenda Sierra Leone ahu yaheereize nk'omuhabuzi kandi bwanyima nk'omukwanaganya w'omu myanya omu kitongore ky'eby'amagara eky'ensi yoona, omu bwire bw'oburwaire bwa Ebola omuri Sierra Leone. Akakora kumara akaanya kakye nk'omuhwezi wa kaminsona, Epidemiology and Surveillance aha minisiture y'eby'amagara omuri Uganda, omu 2015, kwonka akashabwa kugaruka Sierra Leone kugumizamu naashagika enteekateeka y'okurwanisa Ebola kuhisya omwaka 2017. Omu 2018 na 2019 akaheereza nk'omuhabuzi aha nshonga ya Ebola omuri DRC na Rwanda. [8] == Ebindi ebirikuteekateekwaho == Omu 2014, omu bwire bw'okubarukaho kwa Ebola omuri Guinea, Liberia na Sierra Leone, bwanyima ya Musenero kuhuumura kuruga omu minisiture ya Uganda ey'eby'amagara, akagarurwa "kuha obuhabuzi omu by'emikono omuri West Africa, ahabw'obumanyi bwe omu kukora aha burwaire bwa Ebola".[4][6] Omu kutandika kwa 2020, Uganda etakahandikiise omurwaire waayo w'okubanza owa COVID-19, Dr Musenero akatooranwa nk'omuhabuzi omukuru owa purezidenti wa Uganda, aha bikwatiraine n'oburwaire. Akatwara tiimu y'abakugu hamwe n'abakugu omu tekinorogye abaatebekaniise enteekateeka kandi bahabura purezidenti aha muhanda ogurikugyenda omu maisho.[4][6] == Eka ye == Monica Musenero ashweirwe Michael Masanza kandi bombi nibo bazaire b'abaana bashatu.[4] == Reeba na == * Eby'amagara omu Uganda. == Obujurizi == e727zpqd6yhqnh9l3j6476919bzujbh 7254674 7254649 2026-07-18T07:19:11Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254674 wikitext text/x-wiki Monica Musenero Masanza (owaazairwe nk'omu 1967) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omukugu omu buhangwa bw'obutafaari hamwe n'endwara ezirikuruga omu bintu ebitarikushushana, orikuheereza nka minisita w'eby'amashanyarazi hamwe n'eby'obugaiga bw'omu itaka, enyimaho akaheereza nka minisita w'ebya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura.<ref>Kimathi, John Odyek, Sarah Nabakooza, and Dedan (2 June 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/musenero-unveils-three-point-agenda-for-energ-NV_234786_062026 "News: Musenero unveils three-point agenda for energy ministry"]. New Vision. Retrieved 12 June 2026.</ref>[1][2][3] nk'omuhabuzi omukugu omu by'endwara n'okuzirondooza omu gavumenti ya Uganda kandi naaheereza nk'omuhabuzi wa purezidenti wa Uganda aha ndwara ezirikujanjaara n'ezitarikujanjaara. Enyimaho akaba naaheereza nk'omukuru w'eby'endwara n'omuhwezi wa kaminsona w'eby'endwara n'okurondoora omu minisiture ya Uganda ey'eby'amagara.[4][5] Akaba yaazaniire emirimo mikuru omu kuzibira endwara ya Ebola omu Uganda, Democratic Republic of the Congo hamwe n'omu ihanga rya West Africa erya Sierra Leone.[4] == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Musenero akazaarwa omu disiturikiti ya Butebo (eyabaire eri ekicweka kya disiturikiti ya Pallisa), omu kicweka ky'oburugwa izooba bwa Uganda.[4] Akatandika kwega aha ishomero rya Kodiri Primary School reero bwanyima yaaza aha ishomero rya Kalalaka Primary School ahu yaashutamiire ebigyezo bye ebya Primary Leaving Examinations (PLE). Bwanyima yaaza aha ishomero rya Bubulo Girls High School ahu yaashomire aha rurengo rwa O-Level. Bwanyima yaaza aha ishomero rya Nabumali High School, ahu yaamazire emishomo ye aha rurengo rwa A-Level reero yaahendera emishomo ye ya siniya na Dipuloma ya siniya, omuri 1987.[6] Bwanyima akaheebwa ekitanda omuri Makerere University, Yunivasite ya Gavumenti erikukirayo obuhango n'obukuru omuri Uganda, yaamara emishomo ye yaheebwa diguri ya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akaheebwa diguri ya Master of Public Health, nayo ekaba ekozirwe Makerere University. Aine diguri ya kabiri eya sayansi omu bya Mikorobiya n'okurwanisa endwara, ekaba ekozirwe Cornell University, omuri 1997.[7] == Omurimo == Monica Musenero akatandika omurimo gwe ahari Makerere University omuri 1992 ahu yaheereize nk'omuhwezi w'abeegyesa aha itendekyero ry'eby'enyamaishwa. Omu kubanza Akaba naayegyesa Veterinary Pharmacology, Physiology, Biochemistry, kwonka bwanyima akahindura yaaza omuri Microbiology, immunology na Molecular Biology bwanyima y'okumara emishomo ye eya Postgraduate omuri USA. Omu 2003, Musenero akeegaita aha Makerere School of Public Health kutunga diguri ya kabiri omu by'amagara ga bantu (MPH) kandi yaakugukamu omu kurwanisa endwara ezirikujanjaara. Akeegaita aha minisiture y'eby'amagara omuri Uganda omurundi gw'okubanza nk'omukozi kandi bwanyima akatooranwa nk'omukugu omu by'endwara ezirikujanjaara. Akakora omu kitongore kya minisiture ekirikujunanizibwa ahaby'endwara n'okurondoora. In 2008, Musenero was employed by the African Field Epidemiology Network (AFENET), as a Consultant Epidemiologist and Senior Program Officer, based in Kampala, Uganda. In 2011, she joined SDS (Strengthening Decentralization for Sustainability) Project as was Regional Director for Central Uganda, serving in that capacity until 2013. Omu 2014 akagarukamu okushaba okugarukamu okuteera esimu kushagika amahanga agateganisiibwe Ebola kandi yaagyenda Sierra Leone ahu yaheereize nk'omuhabuzi kandi bwanyima nk'omukwanaganya w'omu myanya omu kitongore ky'eby'amagara eky'ensi yoona, omu bwire bw'oburwaire bwa Ebola omuri Sierra Leone. Akakora kumara akaanya kakye nk'omuhwezi wa kaminsona, Epidemiology and Surveillance aha minisiture y'eby'amagara omuri Uganda, omu 2015, kwonka akashabwa kugaruka Sierra Leone kugumizamu naashagika enteekateeka y'okurwanisa Ebola kuhisya omwaka 2017. Omu 2018 na 2019 akaheereza nk'omuhabuzi aha nshonga ya Ebola omuri DRC na Rwanda. [8] == Ebindi ebirikuteekateekwaho == Omu 2014, omu bwire bw'okubarukaho kwa Ebola omuri Guinea, Liberia na Sierra Leone, bwanyima ya Musenero kuhuumura kuruga omu minisiture ya Uganda ey'eby'amagara, akagarurwa "kuha obuhabuzi omu by'emikono omuri West Africa, ahabw'obumanyi bwe omu kukora aha burwaire bwa Ebola".[4][6] Omu kutandika kwa 2020, Uganda etakahandikiise omurwaire waayo w'okubanza owa COVID-19, Dr Musenero akatooranwa nk'omuhabuzi omukuru owa purezidenti wa Uganda, aha bikwatiraine n'oburwaire. Akatwara tiimu y'abakugu hamwe n'abakugu omu tekinorogye abaatebekaniise enteekateeka kandi bahabura purezidenti aha muhanda ogurikugyenda omu maisho.[4][6] == Eka ye == Monica Musenero ashweirwe Michael Masanza kandi bombi nibo bazaire b'abaana bashatu.[4] == Reeba na == * Eby'amagara omu Uganda. == Obujurizi == 3v1xp7g72einb98ratos13mv6eu9xq4 7254676 7254674 2026-07-18T07:20:08Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254676 wikitext text/x-wiki '''Monica Musenero Masanza''' (owaazairwe nk'omu 1967) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omukugu omu buhangwa bw'obutafaari hamwe n'endwara ezirikuruga omu bintu ebitarikushushana, orikuheereza nka minisita w'eby'amashanyarazi hamwe n'eby'obugaiga bw'omu itaka, enyimaho akaheereza nka minisita w'ebya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura.<ref>Kimathi, John Odyek, Sarah Nabakooza, and Dedan (2 June 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/musenero-unveils-three-point-agenda-for-energ-NV_234786_062026 "News: Musenero unveils three-point agenda for energy ministry"]. New Vision. Retrieved 12 June 2026.</ref><ref>Kiwuuwa, Paul (4 June 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/science/museveni-inspired-kibalo-app-to-to-improve-fi-NV_234915_062026 "Science & Tech: Museveni-inspired 'Kibalo' app to improve financial planning for entrepreneurs"]. New Vision. Retrieved 12 June 2026.</ref>[1][2][3] nk'omuhabuzi omukugu omu by'endwara n'okuzirondooza omu gavumenti ya Uganda kandi naaheereza nk'omuhabuzi wa purezidenti wa Uganda aha ndwara ezirikujanjaara n'ezitarikujanjaara. Enyimaho akaba naaheereza nk'omukuru w'eby'endwara n'omuhwezi wa kaminsona w'eby'endwara n'okurondoora omu minisiture ya Uganda ey'eby'amagara.[4][5] Akaba yaazaniire emirimo mikuru omu kuzibira endwara ya Ebola omu Uganda, Democratic Republic of the Congo hamwe n'omu ihanga rya West Africa erya Sierra Leone.[4] == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Musenero akazaarwa omu disiturikiti ya Butebo (eyabaire eri ekicweka kya disiturikiti ya Pallisa), omu kicweka ky'oburugwa izooba bwa Uganda.[4] Akatandika kwega aha ishomero rya Kodiri Primary School reero bwanyima yaaza aha ishomero rya Kalalaka Primary School ahu yaashutamiire ebigyezo bye ebya Primary Leaving Examinations (PLE). Bwanyima yaaza aha ishomero rya Bubulo Girls High School ahu yaashomire aha rurengo rwa O-Level. Bwanyima yaaza aha ishomero rya Nabumali High School, ahu yaamazire emishomo ye aha rurengo rwa A-Level reero yaahendera emishomo ye ya siniya na Dipuloma ya siniya, omuri 1987.[6] Bwanyima akaheebwa ekitanda omuri Makerere University, Yunivasite ya Gavumenti erikukirayo obuhango n'obukuru omuri Uganda, yaamara emishomo ye yaheebwa diguri ya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akaheebwa diguri ya Master of Public Health, nayo ekaba ekozirwe Makerere University. Aine diguri ya kabiri eya sayansi omu bya Mikorobiya n'okurwanisa endwara, ekaba ekozirwe Cornell University, omuri 1997.[7] == Omurimo == Monica Musenero akatandika omurimo gwe ahari Makerere University omuri 1992 ahu yaheereize nk'omuhwezi w'abeegyesa aha itendekyero ry'eby'enyamaishwa. Omu kubanza Akaba naayegyesa Veterinary Pharmacology, Physiology, Biochemistry, kwonka bwanyima akahindura yaaza omuri Microbiology, immunology na Molecular Biology bwanyima y'okumara emishomo ye eya Postgraduate omuri USA. Omu 2003, Musenero akeegaita aha Makerere School of Public Health kutunga diguri ya kabiri omu by'amagara ga bantu (MPH) kandi yaakugukamu omu kurwanisa endwara ezirikujanjaara. Akeegaita aha minisiture y'eby'amagara omuri Uganda omurundi gw'okubanza nk'omukozi kandi bwanyima akatooranwa nk'omukugu omu by'endwara ezirikujanjaara. Akakora omu kitongore kya minisiture ekirikujunanizibwa ahaby'endwara n'okurondoora. In 2008, Musenero was employed by the African Field Epidemiology Network (AFENET), as a Consultant Epidemiologist and Senior Program Officer, based in Kampala, Uganda. In 2011, she joined SDS (Strengthening Decentralization for Sustainability) Project as was Regional Director for Central Uganda, serving in that capacity until 2013. Omu 2014 akagarukamu okushaba okugarukamu okuteera esimu kushagika amahanga agateganisiibwe Ebola kandi yaagyenda Sierra Leone ahu yaheereize nk'omuhabuzi kandi bwanyima nk'omukwanaganya w'omu myanya omu kitongore ky'eby'amagara eky'ensi yoona, omu bwire bw'oburwaire bwa Ebola omuri Sierra Leone. Akakora kumara akaanya kakye nk'omuhwezi wa kaminsona, Epidemiology and Surveillance aha minisiture y'eby'amagara omuri Uganda, omu 2015, kwonka akashabwa kugaruka Sierra Leone kugumizamu naashagika enteekateeka y'okurwanisa Ebola kuhisya omwaka 2017. Omu 2018 na 2019 akaheereza nk'omuhabuzi aha nshonga ya Ebola omuri DRC na Rwanda. [8] == Ebindi ebirikuteekateekwaho == Omu 2014, omu bwire bw'okubarukaho kwa Ebola omuri Guinea, Liberia na Sierra Leone, bwanyima ya Musenero kuhuumura kuruga omu minisiture ya Uganda ey'eby'amagara, akagarurwa "kuha obuhabuzi omu by'emikono omuri West Africa, ahabw'obumanyi bwe omu kukora aha burwaire bwa Ebola".[4][6] Omu kutandika kwa 2020, Uganda etakahandikiise omurwaire waayo w'okubanza owa COVID-19, Dr Musenero akatooranwa nk'omuhabuzi omukuru owa purezidenti wa Uganda, aha bikwatiraine n'oburwaire. Akatwara tiimu y'abakugu hamwe n'abakugu omu tekinorogye abaatebekaniise enteekateeka kandi bahabura purezidenti aha muhanda ogurikugyenda omu maisho.[4][6] == Eka ye == Monica Musenero ashweirwe Michael Masanza kandi bombi nibo bazaire b'abaana bashatu.[4] == Reeba na == * Eby'amagara omu Uganda. == Obujurizi == j7nmqf8wme3ch2ur328mv6edxu2j2jl 7254678 7254676 2026-07-18T07:20:44Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254678 wikitext text/x-wiki '''Monica Musenero Masanza''' (owaazairwe nk'omu 1967) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omukugu omu buhangwa bw'obutafaari hamwe n'endwara ezirikuruga omu bintu ebitarikushushana, orikuheereza nka minisita w'eby'amashanyarazi hamwe n'eby'obugaiga bw'omu itaka, enyimaho akaheereza nka minisita w'ebya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura.<ref>Kimathi, John Odyek, Sarah Nabakooza, and Dedan (2 June 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/musenero-unveils-three-point-agenda-for-energ-NV_234786_062026 "News: Musenero unveils three-point agenda for energy ministry"]. New Vision. Retrieved 12 June 2026.</ref><ref>Kiwuuwa, Paul (4 June 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/science/museveni-inspired-kibalo-app-to-to-improve-fi-NV_234915_062026 "Science & Tech: Museveni-inspired 'Kibalo' app to improve financial planning for entrepreneurs"]. New Vision. Retrieved 12 June 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/uganda-to-launch-climate-monitoring-camera-into-space-today-5418626 "Uganda to launch climate monitoring camera into space today"]. Monitor. 9 April 2026. Retrieved 12 June 2026.</ref> nk'omuhabuzi omukugu omu by'endwara n'okuzirondooza omu gavumenti ya Uganda kandi naaheereza nk'omuhabuzi wa purezidenti wa Uganda aha ndwara ezirikujanjaara n'ezitarikujanjaara. Enyimaho akaba naaheereza nk'omukuru w'eby'endwara n'omuhwezi wa kaminsona w'eby'endwara n'okurondoora omu minisiture ya Uganda ey'eby'amagara.[4][5] Akaba yaazaniire emirimo mikuru omu kuzibira endwara ya Ebola omu Uganda, Democratic Republic of the Congo hamwe n'omu ihanga rya West Africa erya Sierra Leone.[4] == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Musenero akazaarwa omu disiturikiti ya Butebo (eyabaire eri ekicweka kya disiturikiti ya Pallisa), omu kicweka ky'oburugwa izooba bwa Uganda.[4] Akatandika kwega aha ishomero rya Kodiri Primary School reero bwanyima yaaza aha ishomero rya Kalalaka Primary School ahu yaashutamiire ebigyezo bye ebya Primary Leaving Examinations (PLE). Bwanyima yaaza aha ishomero rya Bubulo Girls High School ahu yaashomire aha rurengo rwa O-Level. Bwanyima yaaza aha ishomero rya Nabumali High School, ahu yaamazire emishomo ye aha rurengo rwa A-Level reero yaahendera emishomo ye ya siniya na Dipuloma ya siniya, omuri 1987.[6] Bwanyima akaheebwa ekitanda omuri Makerere University, Yunivasite ya Gavumenti erikukirayo obuhango n'obukuru omuri Uganda, yaamara emishomo ye yaheebwa diguri ya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akaheebwa diguri ya Master of Public Health, nayo ekaba ekozirwe Makerere University. Aine diguri ya kabiri eya sayansi omu bya Mikorobiya n'okurwanisa endwara, ekaba ekozirwe Cornell University, omuri 1997.[7] == Omurimo == Monica Musenero akatandika omurimo gwe ahari Makerere University omuri 1992 ahu yaheereize nk'omuhwezi w'abeegyesa aha itendekyero ry'eby'enyamaishwa. Omu kubanza Akaba naayegyesa Veterinary Pharmacology, Physiology, Biochemistry, kwonka bwanyima akahindura yaaza omuri Microbiology, immunology na Molecular Biology bwanyima y'okumara emishomo ye eya Postgraduate omuri USA. Omu 2003, Musenero akeegaita aha Makerere School of Public Health kutunga diguri ya kabiri omu by'amagara ga bantu (MPH) kandi yaakugukamu omu kurwanisa endwara ezirikujanjaara. Akeegaita aha minisiture y'eby'amagara omuri Uganda omurundi gw'okubanza nk'omukozi kandi bwanyima akatooranwa nk'omukugu omu by'endwara ezirikujanjaara. Akakora omu kitongore kya minisiture ekirikujunanizibwa ahaby'endwara n'okurondoora. In 2008, Musenero was employed by the African Field Epidemiology Network (AFENET), as a Consultant Epidemiologist and Senior Program Officer, based in Kampala, Uganda. In 2011, she joined SDS (Strengthening Decentralization for Sustainability) Project as was Regional Director for Central Uganda, serving in that capacity until 2013. Omu 2014 akagarukamu okushaba okugarukamu okuteera esimu kushagika amahanga agateganisiibwe Ebola kandi yaagyenda Sierra Leone ahu yaheereize nk'omuhabuzi kandi bwanyima nk'omukwanaganya w'omu myanya omu kitongore ky'eby'amagara eky'ensi yoona, omu bwire bw'oburwaire bwa Ebola omuri Sierra Leone. Akakora kumara akaanya kakye nk'omuhwezi wa kaminsona, Epidemiology and Surveillance aha minisiture y'eby'amagara omuri Uganda, omu 2015, kwonka akashabwa kugaruka Sierra Leone kugumizamu naashagika enteekateeka y'okurwanisa Ebola kuhisya omwaka 2017. Omu 2018 na 2019 akaheereza nk'omuhabuzi aha nshonga ya Ebola omuri DRC na Rwanda. [8] == Ebindi ebirikuteekateekwaho == Omu 2014, omu bwire bw'okubarukaho kwa Ebola omuri Guinea, Liberia na Sierra Leone, bwanyima ya Musenero kuhuumura kuruga omu minisiture ya Uganda ey'eby'amagara, akagarurwa "kuha obuhabuzi omu by'emikono omuri West Africa, ahabw'obumanyi bwe omu kukora aha burwaire bwa Ebola".[4][6] Omu kutandika kwa 2020, Uganda etakahandikiise omurwaire waayo w'okubanza owa COVID-19, Dr Musenero akatooranwa nk'omuhabuzi omukuru owa purezidenti wa Uganda, aha bikwatiraine n'oburwaire. Akatwara tiimu y'abakugu hamwe n'abakugu omu tekinorogye abaatebekaniise enteekateeka kandi bahabura purezidenti aha muhanda ogurikugyenda omu maisho.[4][6] == Eka ye == Monica Musenero ashweirwe Michael Masanza kandi bombi nibo bazaire b'abaana bashatu.[4] == Reeba na == * Eby'amagara omu Uganda. == Obujurizi == l6k6rn4l5zbmfnlrxb3phw4rfftnv43 7254680 7254678 2026-07-18T07:21:46Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254680 wikitext text/x-wiki '''Monica Musenero Masanza''' (owaazairwe nk'omu 1967) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omukugu omu buhangwa bw'obutafaari hamwe n'endwara ezirikuruga omu bintu ebitarikushushana, orikuheereza nka minisita w'eby'amashanyarazi hamwe n'eby'obugaiga bw'omu itaka, enyimaho akaheereza nka minisita w'ebya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura.<ref>Kimathi, John Odyek, Sarah Nabakooza, and Dedan (2 June 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/musenero-unveils-three-point-agenda-for-energ-NV_234786_062026 "News: Musenero unveils three-point agenda for energy ministry"]. New Vision. Retrieved 12 June 2026.</ref><ref>Kiwuuwa, Paul (4 June 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/science/museveni-inspired-kibalo-app-to-to-improve-fi-NV_234915_062026 "Science & Tech: Museveni-inspired 'Kibalo' app to improve financial planning for entrepreneurs"]. New Vision. Retrieved 12 June 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/uganda-to-launch-climate-monitoring-camera-into-space-today-5418626 "Uganda to launch climate monitoring camera into space today"]. Monitor. 9 April 2026. Retrieved 12 June 2026.</ref> nk'omuhabuzi omukugu omu by'endwara n'okuzirondooza omu gavumenti ya Uganda kandi naaheereza nk'omuhabuzi wa purezidenti wa Uganda aha ndwara ezirikujanjaara n'ezitarikujanjaara. Enyimaho akaba naaheereza nk'omukuru w'eby'endwara n'omuhwezi wa kaminsona w'eby'endwara n'okurondoora omu minisiture ya Uganda ey'eby'amagara.<ref>Jacky Achan (3 April 2020). [https://www.newvision.co.ug/news/1517472/dr-musenero-woman-covid-19-battlefront "Dr Musenero: The woman at COVID-19 Battlefront"]. New Vision. Kampala. Retrieved 27 August 2020.</ref>[4][5] Akaba yaazaniire emirimo mikuru omu kuzibira endwara ya Ebola omu Uganda, Democratic Republic of the Congo hamwe n'omu ihanga rya West Africa erya Sierra Leone.[4] == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Musenero akazaarwa omu disiturikiti ya Butebo (eyabaire eri ekicweka kya disiturikiti ya Pallisa), omu kicweka ky'oburugwa izooba bwa Uganda.[4] Akatandika kwega aha ishomero rya Kodiri Primary School reero bwanyima yaaza aha ishomero rya Kalalaka Primary School ahu yaashutamiire ebigyezo bye ebya Primary Leaving Examinations (PLE). Bwanyima yaaza aha ishomero rya Bubulo Girls High School ahu yaashomire aha rurengo rwa O-Level. Bwanyima yaaza aha ishomero rya Nabumali High School, ahu yaamazire emishomo ye aha rurengo rwa A-Level reero yaahendera emishomo ye ya siniya na Dipuloma ya siniya, omuri 1987.[6] Bwanyima akaheebwa ekitanda omuri Makerere University, Yunivasite ya Gavumenti erikukirayo obuhango n'obukuru omuri Uganda, yaamara emishomo ye yaheebwa diguri ya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akaheebwa diguri ya Master of Public Health, nayo ekaba ekozirwe Makerere University. Aine diguri ya kabiri eya sayansi omu bya Mikorobiya n'okurwanisa endwara, ekaba ekozirwe Cornell University, omuri 1997.[7] == Omurimo == Monica Musenero akatandika omurimo gwe ahari Makerere University omuri 1992 ahu yaheereize nk'omuhwezi w'abeegyesa aha itendekyero ry'eby'enyamaishwa. Omu kubanza Akaba naayegyesa Veterinary Pharmacology, Physiology, Biochemistry, kwonka bwanyima akahindura yaaza omuri Microbiology, immunology na Molecular Biology bwanyima y'okumara emishomo ye eya Postgraduate omuri USA. Omu 2003, Musenero akeegaita aha Makerere School of Public Health kutunga diguri ya kabiri omu by'amagara ga bantu (MPH) kandi yaakugukamu omu kurwanisa endwara ezirikujanjaara. Akeegaita aha minisiture y'eby'amagara omuri Uganda omurundi gw'okubanza nk'omukozi kandi bwanyima akatooranwa nk'omukugu omu by'endwara ezirikujanjaara. Akakora omu kitongore kya minisiture ekirikujunanizibwa ahaby'endwara n'okurondoora. In 2008, Musenero was employed by the African Field Epidemiology Network (AFENET), as a Consultant Epidemiologist and Senior Program Officer, based in Kampala, Uganda. In 2011, she joined SDS (Strengthening Decentralization for Sustainability) Project as was Regional Director for Central Uganda, serving in that capacity until 2013. Omu 2014 akagarukamu okushaba okugarukamu okuteera esimu kushagika amahanga agateganisiibwe Ebola kandi yaagyenda Sierra Leone ahu yaheereize nk'omuhabuzi kandi bwanyima nk'omukwanaganya w'omu myanya omu kitongore ky'eby'amagara eky'ensi yoona, omu bwire bw'oburwaire bwa Ebola omuri Sierra Leone. Akakora kumara akaanya kakye nk'omuhwezi wa kaminsona, Epidemiology and Surveillance aha minisiture y'eby'amagara omuri Uganda, omu 2015, kwonka akashabwa kugaruka Sierra Leone kugumizamu naashagika enteekateeka y'okurwanisa Ebola kuhisya omwaka 2017. Omu 2018 na 2019 akaheereza nk'omuhabuzi aha nshonga ya Ebola omuri DRC na Rwanda. [8] == Ebindi ebirikuteekateekwaho == Omu 2014, omu bwire bw'okubarukaho kwa Ebola omuri Guinea, Liberia na Sierra Leone, bwanyima ya Musenero kuhuumura kuruga omu minisiture ya Uganda ey'eby'amagara, akagarurwa "kuha obuhabuzi omu by'emikono omuri West Africa, ahabw'obumanyi bwe omu kukora aha burwaire bwa Ebola".[4][6] Omu kutandika kwa 2020, Uganda etakahandikiise omurwaire waayo w'okubanza owa COVID-19, Dr Musenero akatooranwa nk'omuhabuzi omukuru owa purezidenti wa Uganda, aha bikwatiraine n'oburwaire. Akatwara tiimu y'abakugu hamwe n'abakugu omu tekinorogye abaatebekaniise enteekateeka kandi bahabura purezidenti aha muhanda ogurikugyenda omu maisho.[4][6] == Eka ye == Monica Musenero ashweirwe Michael Masanza kandi bombi nibo bazaire b'abaana bashatu.[4] == Reeba na == * Eby'amagara omu Uganda. == Obujurizi == ca8rhofprxu5cg4l5sb3ppyhvc6xwnl 7254681 7254680 2026-07-18T07:22:35Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7254681 wikitext text/x-wiki '''Monica Musenero Masanza''' (owaazairwe nk'omu 1967) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omukugu omu buhangwa bw'obutafaari hamwe n'endwara ezirikuruga omu bintu ebitarikushushana, orikuheereza nka minisita w'eby'amashanyarazi hamwe n'eby'obugaiga bw'omu itaka, enyimaho akaheereza nka minisita w'ebya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura.<ref>Kimathi, John Odyek, Sarah Nabakooza, and Dedan (2 June 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/musenero-unveils-three-point-agenda-for-energ-NV_234786_062026 "News: Musenero unveils three-point agenda for energy ministry"]. New Vision. Retrieved 12 June 2026.</ref><ref>Kiwuuwa, Paul (4 June 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/science/museveni-inspired-kibalo-app-to-to-improve-fi-NV_234915_062026 "Science & Tech: Museveni-inspired 'Kibalo' app to improve financial planning for entrepreneurs"]. New Vision. Retrieved 12 June 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/uganda-to-launch-climate-monitoring-camera-into-space-today-5418626 "Uganda to launch climate monitoring camera into space today"]. Monitor. 9 April 2026. Retrieved 12 June 2026.</ref> nk'omuhabuzi omukugu omu by'endwara n'okuzirondooza omu gavumenti ya Uganda kandi naaheereza nk'omuhabuzi wa purezidenti wa Uganda aha ndwara ezirikujanjaara n'ezitarikujanjaara. Enyimaho akaba naaheereza nk'omukuru w'eby'endwara n'omuhwezi wa kaminsona w'eby'endwara n'okurondoora omu minisiture ya Uganda ey'eby'amagara.<ref name=":0">Jacky Achan (3 April 2020). [https://www.newvision.co.ug/news/1517472/dr-musenero-woman-covid-19-battlefront "Dr Musenero: The woman at COVID-19 Battlefront"]. New Vision. Kampala. Retrieved 27 August 2020.</ref><ref>Dan Wandera (11 August 2020). [https://www.monitor.co.ug/News/National/preventive-healthcare-expert--Ndejje-University-Musenero/688334-5607428-1436dvuz/index.html "Let's embrace preventive healthcare, says expert"]. Daily Monitor. Kampala. Retrieved 27 August 2020.</ref> Akaba yaazaniire emirimo mikuru omu kuzibira endwara ya Ebola omu Uganda, Democratic Republic of the Congo hamwe n'omu ihanga rya West Africa erya Sierra Leone.<ref name=":0" /> == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Musenero akazaarwa omu disiturikiti ya Butebo (eyabaire eri ekicweka kya disiturikiti ya Pallisa), omu kicweka ky'oburugwa izooba bwa Uganda.[4] Akatandika kwega aha ishomero rya Kodiri Primary School reero bwanyima yaaza aha ishomero rya Kalalaka Primary School ahu yaashutamiire ebigyezo bye ebya Primary Leaving Examinations (PLE). Bwanyima yaaza aha ishomero rya Bubulo Girls High School ahu yaashomire aha rurengo rwa O-Level. Bwanyima yaaza aha ishomero rya Nabumali High School, ahu yaamazire emishomo ye aha rurengo rwa A-Level reero yaahendera emishomo ye ya siniya na Dipuloma ya siniya, omuri 1987.[6] Bwanyima akaheebwa ekitanda omuri Makerere University, Yunivasite ya Gavumenti erikukirayo obuhango n'obukuru omuri Uganda, yaamara emishomo ye yaheebwa diguri ya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akaheebwa diguri ya Master of Public Health, nayo ekaba ekozirwe Makerere University. Aine diguri ya kabiri eya sayansi omu bya Mikorobiya n'okurwanisa endwara, ekaba ekozirwe Cornell University, omuri 1997.[7] == Omurimo == Monica Musenero akatandika omurimo gwe ahari Makerere University omuri 1992 ahu yaheereize nk'omuhwezi w'abeegyesa aha itendekyero ry'eby'enyamaishwa. Omu kubanza Akaba naayegyesa Veterinary Pharmacology, Physiology, Biochemistry, kwonka bwanyima akahindura yaaza omuri Microbiology, immunology na Molecular Biology bwanyima y'okumara emishomo ye eya Postgraduate omuri USA. Omu 2003, Musenero akeegaita aha Makerere School of Public Health kutunga diguri ya kabiri omu by'amagara ga bantu (MPH) kandi yaakugukamu omu kurwanisa endwara ezirikujanjaara. Akeegaita aha minisiture y'eby'amagara omuri Uganda omurundi gw'okubanza nk'omukozi kandi bwanyima akatooranwa nk'omukugu omu by'endwara ezirikujanjaara. Akakora omu kitongore kya minisiture ekirikujunanizibwa ahaby'endwara n'okurondoora. In 2008, Musenero was employed by the African Field Epidemiology Network (AFENET), as a Consultant Epidemiologist and Senior Program Officer, based in Kampala, Uganda. In 2011, she joined SDS (Strengthening Decentralization for Sustainability) Project as was Regional Director for Central Uganda, serving in that capacity until 2013. Omu 2014 akagarukamu okushaba okugarukamu okuteera esimu kushagika amahanga agateganisiibwe Ebola kandi yaagyenda Sierra Leone ahu yaheereize nk'omuhabuzi kandi bwanyima nk'omukwanaganya w'omu myanya omu kitongore ky'eby'amagara eky'ensi yoona, omu bwire bw'oburwaire bwa Ebola omuri Sierra Leone. Akakora kumara akaanya kakye nk'omuhwezi wa kaminsona, Epidemiology and Surveillance aha minisiture y'eby'amagara omuri Uganda, omu 2015, kwonka akashabwa kugaruka Sierra Leone kugumizamu naashagika enteekateeka y'okurwanisa Ebola kuhisya omwaka 2017. Omu 2018 na 2019 akaheereza nk'omuhabuzi aha nshonga ya Ebola omuri DRC na Rwanda. [8] == Ebindi ebirikuteekateekwaho == Omu 2014, omu bwire bw'okubarukaho kwa Ebola omuri Guinea, Liberia na Sierra Leone, bwanyima ya Musenero kuhuumura kuruga omu minisiture ya Uganda ey'eby'amagara, akagarurwa "kuha obuhabuzi omu by'emikono omuri West Africa, ahabw'obumanyi bwe omu kukora aha burwaire bwa Ebola".[4][6] Omu kutandika kwa 2020, Uganda etakahandikiise omurwaire waayo w'okubanza owa COVID-19, Dr Musenero akatooranwa nk'omuhabuzi omukuru owa purezidenti wa Uganda, aha bikwatiraine n'oburwaire. Akatwara tiimu y'abakugu hamwe n'abakugu omu tekinorogye abaatebekaniise enteekateeka kandi bahabura purezidenti aha muhanda ogurikugyenda omu maisho.[4][6] == Eka ye == Monica Musenero ashweirwe Michael Masanza kandi bombi nibo bazaire b'abaana bashatu.[4] == Reeba na == * Eby'amagara omu Uganda. == Obujurizi == frabd7z1dxwbvqm7s350fwmwolj7n7r 7254683 7254681 2026-07-18T07:23:36Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Obuto bwe n'obwegyese bwe */ 7254683 wikitext text/x-wiki '''Monica Musenero Masanza''' (owaazairwe nk'omu 1967) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omukugu omu buhangwa bw'obutafaari hamwe n'endwara ezirikuruga omu bintu ebitarikushushana, orikuheereza nka minisita w'eby'amashanyarazi hamwe n'eby'obugaiga bw'omu itaka, enyimaho akaheereza nka minisita w'ebya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura.<ref>Kimathi, John Odyek, Sarah Nabakooza, and Dedan (2 June 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/musenero-unveils-three-point-agenda-for-energ-NV_234786_062026 "News: Musenero unveils three-point agenda for energy ministry"]. New Vision. Retrieved 12 June 2026.</ref><ref>Kiwuuwa, Paul (4 June 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/science/museveni-inspired-kibalo-app-to-to-improve-fi-NV_234915_062026 "Science & Tech: Museveni-inspired 'Kibalo' app to improve financial planning for entrepreneurs"]. New Vision. Retrieved 12 June 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/uganda-to-launch-climate-monitoring-camera-into-space-today-5418626 "Uganda to launch climate monitoring camera into space today"]. Monitor. 9 April 2026. Retrieved 12 June 2026.</ref> nk'omuhabuzi omukugu omu by'endwara n'okuzirondooza omu gavumenti ya Uganda kandi naaheereza nk'omuhabuzi wa purezidenti wa Uganda aha ndwara ezirikujanjaara n'ezitarikujanjaara. Enyimaho akaba naaheereza nk'omukuru w'eby'endwara n'omuhwezi wa kaminsona w'eby'endwara n'okurondoora omu minisiture ya Uganda ey'eby'amagara.<ref name=":0">Jacky Achan (3 April 2020). [https://www.newvision.co.ug/news/1517472/dr-musenero-woman-covid-19-battlefront "Dr Musenero: The woman at COVID-19 Battlefront"]. New Vision. Kampala. Retrieved 27 August 2020.</ref><ref>Dan Wandera (11 August 2020). [https://www.monitor.co.ug/News/National/preventive-healthcare-expert--Ndejje-University-Musenero/688334-5607428-1436dvuz/index.html "Let's embrace preventive healthcare, says expert"]. Daily Monitor. Kampala. Retrieved 27 August 2020.</ref> Akaba yaazaniire emirimo mikuru omu kuzibira endwara ya Ebola omu Uganda, Democratic Republic of the Congo hamwe n'omu ihanga rya West Africa erya Sierra Leone.<ref name=":0" /> == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Musenero akazaarwa omu disiturikiti ya Butebo (eyabaire eri ekicweka kya disiturikiti ya Pallisa), omu kicweka ky'oburugwa izooba bwa Uganda.<ref name=":0" /> Akatandika kwega aha ishomero rya Kodiri Primary School reero bwanyima yaaza aha ishomero rya Kalalaka Primary School ahu yaashutamiire ebigyezo bye ebya Primary Leaving Examinations (PLE). Bwanyima yaaza aha ishomero rya Bubulo Girls High School ahu yaashomire aha rurengo rwa O-Level. Bwanyima yaaza aha ishomero rya Nabumali High School, ahu yaamazire emishomo ye aha rurengo rwa A-Level reero yaahendera emishomo ye ya siniya na Dipuloma ya siniya, omuri 1987.<ref>Mudangha Kolyangha (3 October 2019). [https://www.monitor.co.ug/artsculture/Heart-to-Heart/Dr-Musenero-fighting-Ebola-Sierra-Leone/691230-5297270-vt1aaoz/index.html "Dr Musenero: fighting Ebola in Sierra Leone"]. Daily Monitor. Kampala. Retrieved 27 August 2020.</ref> Bwanyima akaheebwa ekitanda omuri Makerere University, Yunivasite ya Gavumenti erikukirayo obuhango n'obukuru omuri Uganda, yaamara emishomo ye yaheebwa diguri ya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akaheebwa diguri ya Master of Public Health, nayo ekaba ekozirwe Makerere University. Aine diguri ya kabiri eya sayansi omu bya Mikorobiya n'okurwanisa endwara, ekaba ekozirwe Cornell University, omuri 1997.[7] == Omurimo == Monica Musenero akatandika omurimo gwe ahari Makerere University omuri 1992 ahu yaheereize nk'omuhwezi w'abeegyesa aha itendekyero ry'eby'enyamaishwa. Omu kubanza Akaba naayegyesa Veterinary Pharmacology, Physiology, Biochemistry, kwonka bwanyima akahindura yaaza omuri Microbiology, immunology na Molecular Biology bwanyima y'okumara emishomo ye eya Postgraduate omuri USA. Omu 2003, Musenero akeegaita aha Makerere School of Public Health kutunga diguri ya kabiri omu by'amagara ga bantu (MPH) kandi yaakugukamu omu kurwanisa endwara ezirikujanjaara. Akeegaita aha minisiture y'eby'amagara omuri Uganda omurundi gw'okubanza nk'omukozi kandi bwanyima akatooranwa nk'omukugu omu by'endwara ezirikujanjaara. Akakora omu kitongore kya minisiture ekirikujunanizibwa ahaby'endwara n'okurondoora. In 2008, Musenero was employed by the African Field Epidemiology Network (AFENET), as a Consultant Epidemiologist and Senior Program Officer, based in Kampala, Uganda. In 2011, she joined SDS (Strengthening Decentralization for Sustainability) Project as was Regional Director for Central Uganda, serving in that capacity until 2013. Omu 2014 akagarukamu okushaba okugarukamu okuteera esimu kushagika amahanga agateganisiibwe Ebola kandi yaagyenda Sierra Leone ahu yaheereize nk'omuhabuzi kandi bwanyima nk'omukwanaganya w'omu myanya omu kitongore ky'eby'amagara eky'ensi yoona, omu bwire bw'oburwaire bwa Ebola omuri Sierra Leone. Akakora kumara akaanya kakye nk'omuhwezi wa kaminsona, Epidemiology and Surveillance aha minisiture y'eby'amagara omuri Uganda, omu 2015, kwonka akashabwa kugaruka Sierra Leone kugumizamu naashagika enteekateeka y'okurwanisa Ebola kuhisya omwaka 2017. Omu 2018 na 2019 akaheereza nk'omuhabuzi aha nshonga ya Ebola omuri DRC na Rwanda. [8] == Ebindi ebirikuteekateekwaho == Omu 2014, omu bwire bw'okubarukaho kwa Ebola omuri Guinea, Liberia na Sierra Leone, bwanyima ya Musenero kuhuumura kuruga omu minisiture ya Uganda ey'eby'amagara, akagarurwa "kuha obuhabuzi omu by'emikono omuri West Africa, ahabw'obumanyi bwe omu kukora aha burwaire bwa Ebola".[4][6] Omu kutandika kwa 2020, Uganda etakahandikiise omurwaire waayo w'okubanza owa COVID-19, Dr Musenero akatooranwa nk'omuhabuzi omukuru owa purezidenti wa Uganda, aha bikwatiraine n'oburwaire. Akatwara tiimu y'abakugu hamwe n'abakugu omu tekinorogye abaatebekaniise enteekateeka kandi bahabura purezidenti aha muhanda ogurikugyenda omu maisho.[4][6] == Eka ye == Monica Musenero ashweirwe Michael Masanza kandi bombi nibo bazaire b'abaana bashatu.[4] == Reeba na == * Eby'amagara omu Uganda. == Obujurizi == rlve5nvess39rzq1lca6zy4w39i8bft 7254685 7254683 2026-07-18T07:24:08Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Obuto bwe n'obwegyese bwe */ 7254685 wikitext text/x-wiki '''Monica Musenero Masanza''' (owaazairwe nk'omu 1967) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omukugu omu buhangwa bw'obutafaari hamwe n'endwara ezirikuruga omu bintu ebitarikushushana, orikuheereza nka minisita w'eby'amashanyarazi hamwe n'eby'obugaiga bw'omu itaka, enyimaho akaheereza nka minisita w'ebya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura.<ref>Kimathi, John Odyek, Sarah Nabakooza, and Dedan (2 June 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/musenero-unveils-three-point-agenda-for-energ-NV_234786_062026 "News: Musenero unveils three-point agenda for energy ministry"]. New Vision. Retrieved 12 June 2026.</ref><ref>Kiwuuwa, Paul (4 June 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/science/museveni-inspired-kibalo-app-to-to-improve-fi-NV_234915_062026 "Science & Tech: Museveni-inspired 'Kibalo' app to improve financial planning for entrepreneurs"]. New Vision. Retrieved 12 June 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/uganda-to-launch-climate-monitoring-camera-into-space-today-5418626 "Uganda to launch climate monitoring camera into space today"]. Monitor. 9 April 2026. Retrieved 12 June 2026.</ref> nk'omuhabuzi omukugu omu by'endwara n'okuzirondooza omu gavumenti ya Uganda kandi naaheereza nk'omuhabuzi wa purezidenti wa Uganda aha ndwara ezirikujanjaara n'ezitarikujanjaara. Enyimaho akaba naaheereza nk'omukuru w'eby'endwara n'omuhwezi wa kaminsona w'eby'endwara n'okurondoora omu minisiture ya Uganda ey'eby'amagara.<ref name=":0">Jacky Achan (3 April 2020). [https://www.newvision.co.ug/news/1517472/dr-musenero-woman-covid-19-battlefront "Dr Musenero: The woman at COVID-19 Battlefront"]. New Vision. Kampala. Retrieved 27 August 2020.</ref><ref>Dan Wandera (11 August 2020). [https://www.monitor.co.ug/News/National/preventive-healthcare-expert--Ndejje-University-Musenero/688334-5607428-1436dvuz/index.html "Let's embrace preventive healthcare, says expert"]. Daily Monitor. Kampala. Retrieved 27 August 2020.</ref> Akaba yaazaniire emirimo mikuru omu kuzibira endwara ya Ebola omu Uganda, Democratic Republic of the Congo hamwe n'omu ihanga rya West Africa erya Sierra Leone.<ref name=":0" /> == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Musenero akazaarwa omu disiturikiti ya Butebo (eyabaire eri ekicweka kya disiturikiti ya Pallisa), omu kicweka ky'oburugwa izooba bwa Uganda.<ref name=":0" /> Akatandika kwega aha ishomero rya Kodiri Primary School reero bwanyima yaaza aha ishomero rya Kalalaka Primary School ahu yaashutamiire ebigyezo bye ebya Primary Leaving Examinations (PLE). Bwanyima yaaza aha ishomero rya Bubulo Girls High School ahu yaashomire aha rurengo rwa O-Level. Bwanyima yaaza aha ishomero rya Nabumali High School, ahu yaamazire emishomo ye aha rurengo rwa A-Level reero yaahendera emishomo ye ya siniya na Dipuloma ya siniya, omuri 1987.<ref>Mudangha Kolyangha (3 October 2019). [https://www.monitor.co.ug/artsculture/Heart-to-Heart/Dr-Musenero-fighting-Ebola-Sierra-Leone/691230-5297270-vt1aaoz/index.html "Dr Musenero: fighting Ebola in Sierra Leone"]. Daily Monitor. Kampala. Retrieved 27 August 2020.</ref> Bwanyima akaheebwa ekitanda omuri Makerere University, Yunivasite ya Gavumenti erikukirayo obuhango n'obukuru omuri Uganda, yaamara emishomo ye yaheebwa diguri ya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akaheebwa diguri ya Master of Public Health, nayo ekaba ekozirwe Makerere University. Aine diguri ya kabiri eya sayansi omu bya Mikorobiya n'okurwanisa endwara, ekaba ekozirwe Cornell University, omuri 1997.<ref>Castle Think Tank (2020). [https://www.castlethinktank.org/team-member/dr-monica-musenero-masanza/ "Dr. Monica Musenero Masanza"]. Kampala: Castle Think Tank Organization. Retrieved 27 August 2020.</ref> == Omurimo == Monica Musenero akatandika omurimo gwe ahari Makerere University omuri 1992 ahu yaheereize nk'omuhwezi w'abeegyesa aha itendekyero ry'eby'enyamaishwa. Omu kubanza Akaba naayegyesa Veterinary Pharmacology, Physiology, Biochemistry, kwonka bwanyima akahindura yaaza omuri Microbiology, immunology na Molecular Biology bwanyima y'okumara emishomo ye eya Postgraduate omuri USA. Omu 2003, Musenero akeegaita aha Makerere School of Public Health kutunga diguri ya kabiri omu by'amagara ga bantu (MPH) kandi yaakugukamu omu kurwanisa endwara ezirikujanjaara. Akeegaita aha minisiture y'eby'amagara omuri Uganda omurundi gw'okubanza nk'omukozi kandi bwanyima akatooranwa nk'omukugu omu by'endwara ezirikujanjaara. Akakora omu kitongore kya minisiture ekirikujunanizibwa ahaby'endwara n'okurondoora. In 2008, Musenero was employed by the African Field Epidemiology Network (AFENET), as a Consultant Epidemiologist and Senior Program Officer, based in Kampala, Uganda. In 2011, she joined SDS (Strengthening Decentralization for Sustainability) Project as was Regional Director for Central Uganda, serving in that capacity until 2013. Omu 2014 akagarukamu okushaba okugarukamu okuteera esimu kushagika amahanga agateganisiibwe Ebola kandi yaagyenda Sierra Leone ahu yaheereize nk'omuhabuzi kandi bwanyima nk'omukwanaganya w'omu myanya omu kitongore ky'eby'amagara eky'ensi yoona, omu bwire bw'oburwaire bwa Ebola omuri Sierra Leone. Akakora kumara akaanya kakye nk'omuhwezi wa kaminsona, Epidemiology and Surveillance aha minisiture y'eby'amagara omuri Uganda, omu 2015, kwonka akashabwa kugaruka Sierra Leone kugumizamu naashagika enteekateeka y'okurwanisa Ebola kuhisya omwaka 2017. Omu 2018 na 2019 akaheereza nk'omuhabuzi aha nshonga ya Ebola omuri DRC na Rwanda. [8] == Ebindi ebirikuteekateekwaho == Omu 2014, omu bwire bw'okubarukaho kwa Ebola omuri Guinea, Liberia na Sierra Leone, bwanyima ya Musenero kuhuumura kuruga omu minisiture ya Uganda ey'eby'amagara, akagarurwa "kuha obuhabuzi omu by'emikono omuri West Africa, ahabw'obumanyi bwe omu kukora aha burwaire bwa Ebola".[4][6] Omu kutandika kwa 2020, Uganda etakahandikiise omurwaire waayo w'okubanza owa COVID-19, Dr Musenero akatooranwa nk'omuhabuzi omukuru owa purezidenti wa Uganda, aha bikwatiraine n'oburwaire. Akatwara tiimu y'abakugu hamwe n'abakugu omu tekinorogye abaatebekaniise enteekateeka kandi bahabura purezidenti aha muhanda ogurikugyenda omu maisho.[4][6] == Eka ye == Monica Musenero ashweirwe Michael Masanza kandi bombi nibo bazaire b'abaana bashatu.[4] == Reeba na == * Eby'amagara omu Uganda. == Obujurizi == t6yd9kvrzypb7w9vw8nagqumaj0a88a 7254686 7254685 2026-07-18T07:25:06Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Omurimo */ 7254686 wikitext text/x-wiki '''Monica Musenero Masanza''' (owaazairwe nk'omu 1967) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omukugu omu buhangwa bw'obutafaari hamwe n'endwara ezirikuruga omu bintu ebitarikushushana, orikuheereza nka minisita w'eby'amashanyarazi hamwe n'eby'obugaiga bw'omu itaka, enyimaho akaheereza nka minisita w'ebya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura.<ref>Kimathi, John Odyek, Sarah Nabakooza, and Dedan (2 June 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/musenero-unveils-three-point-agenda-for-energ-NV_234786_062026 "News: Musenero unveils three-point agenda for energy ministry"]. New Vision. Retrieved 12 June 2026.</ref><ref>Kiwuuwa, Paul (4 June 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/science/museveni-inspired-kibalo-app-to-to-improve-fi-NV_234915_062026 "Science & Tech: Museveni-inspired 'Kibalo' app to improve financial planning for entrepreneurs"]. New Vision. Retrieved 12 June 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/uganda-to-launch-climate-monitoring-camera-into-space-today-5418626 "Uganda to launch climate monitoring camera into space today"]. Monitor. 9 April 2026. Retrieved 12 June 2026.</ref> nk'omuhabuzi omukugu omu by'endwara n'okuzirondooza omu gavumenti ya Uganda kandi naaheereza nk'omuhabuzi wa purezidenti wa Uganda aha ndwara ezirikujanjaara n'ezitarikujanjaara. Enyimaho akaba naaheereza nk'omukuru w'eby'endwara n'omuhwezi wa kaminsona w'eby'endwara n'okurondoora omu minisiture ya Uganda ey'eby'amagara.<ref name=":0">Jacky Achan (3 April 2020). [https://www.newvision.co.ug/news/1517472/dr-musenero-woman-covid-19-battlefront "Dr Musenero: The woman at COVID-19 Battlefront"]. New Vision. Kampala. Retrieved 27 August 2020.</ref><ref>Dan Wandera (11 August 2020). [https://www.monitor.co.ug/News/National/preventive-healthcare-expert--Ndejje-University-Musenero/688334-5607428-1436dvuz/index.html "Let's embrace preventive healthcare, says expert"]. Daily Monitor. Kampala. Retrieved 27 August 2020.</ref> Akaba yaazaniire emirimo mikuru omu kuzibira endwara ya Ebola omu Uganda, Democratic Republic of the Congo hamwe n'omu ihanga rya West Africa erya Sierra Leone.<ref name=":0" /> == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Musenero akazaarwa omu disiturikiti ya Butebo (eyabaire eri ekicweka kya disiturikiti ya Pallisa), omu kicweka ky'oburugwa izooba bwa Uganda.<ref name=":0" /> Akatandika kwega aha ishomero rya Kodiri Primary School reero bwanyima yaaza aha ishomero rya Kalalaka Primary School ahu yaashutamiire ebigyezo bye ebya Primary Leaving Examinations (PLE). Bwanyima yaaza aha ishomero rya Bubulo Girls High School ahu yaashomire aha rurengo rwa O-Level. Bwanyima yaaza aha ishomero rya Nabumali High School, ahu yaamazire emishomo ye aha rurengo rwa A-Level reero yaahendera emishomo ye ya siniya na Dipuloma ya siniya, omuri 1987.<ref>Mudangha Kolyangha (3 October 2019). [https://www.monitor.co.ug/artsculture/Heart-to-Heart/Dr-Musenero-fighting-Ebola-Sierra-Leone/691230-5297270-vt1aaoz/index.html "Dr Musenero: fighting Ebola in Sierra Leone"]. Daily Monitor. Kampala. Retrieved 27 August 2020.</ref> Bwanyima akaheebwa ekitanda omuri Makerere University, Yunivasite ya Gavumenti erikukirayo obuhango n'obukuru omuri Uganda, yaamara emishomo ye yaheebwa diguri ya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akaheebwa diguri ya Master of Public Health, nayo ekaba ekozirwe Makerere University. Aine diguri ya kabiri eya sayansi omu bya Mikorobiya n'okurwanisa endwara, ekaba ekozirwe Cornell University, omuri 1997.<ref>Castle Think Tank (2020). [https://www.castlethinktank.org/team-member/dr-monica-musenero-masanza/ "Dr. Monica Musenero Masanza"]. Kampala: Castle Think Tank Organization. Retrieved 27 August 2020.</ref> == Omurimo == Monica Musenero akatandika omurimo gwe ahari Makerere University omuri 1992 ahu yaheereize nk'omuhwezi w'abeegyesa aha itendekyero ry'eby'enyamaishwa. Omu kubanza Akaba naayegyesa Veterinary Pharmacology, Physiology, Biochemistry, kwonka bwanyima akahindura yaaza omuri Microbiology, immunology na Molecular Biology bwanyima y'okumara emishomo ye eya Postgraduate omuri USA. Omu 2003, Musenero akeegaita aha Makerere School of Public Health kutunga diguri ya kabiri omu by'amagara ga bantu (MPH) kandi yaakugukamu omu kurwanisa endwara ezirikujanjaara. Akeegaita aha minisiture y'eby'amagara omuri Uganda omurundi gw'okubanza nk'omukozi kandi bwanyima akatooranwa nk'omukugu omu by'endwara ezirikujanjaara. Akakora omu kitongore kya minisiture ekirikujunanizibwa ahaby'endwara n'okurondoora. In 2008, Musenero was employed by the African Field Epidemiology Network (AFENET), as a Consultant Epidemiologist and Senior Program Officer, based in Kampala, Uganda. In 2011, she joined SDS (Strengthening Decentralization for Sustainability) Project as was Regional Director for Central Uganda, serving in that capacity until 2013. Omu 2014 akagarukamu okushaba okugarukamu okuteera esimu kushagika amahanga agateganisiibwe Ebola kandi yaagyenda Sierra Leone ahu yaheereize nk'omuhabuzi kandi bwanyima nk'omukwanaganya w'omu myanya omu kitongore ky'eby'amagara eky'ensi yoona, omu bwire bw'oburwaire bwa Ebola omuri Sierra Leone. Akakora kumara akaanya kakye nk'omuhwezi wa kaminsona, Epidemiology and Surveillance aha minisiture y'eby'amagara omuri Uganda, omu 2015, kwonka akashabwa kugaruka Sierra Leone kugumizamu naashagika enteekateeka y'okurwanisa Ebola kuhisya omwaka 2017. Omu 2018 na 2019 akaheereza nk'omuhabuzi aha nshonga ya Ebola omuri DRC na Rwanda.<ref>Monica Musenero Musanza (2019). [https://www.linkedin.com/in/monica-musenero-masanza-26769565/?originalSubdomain=ug "Monica Musenero Masanza"]. LinkedIn.com. Retrieved 27 August 2020.</ref> == Ebindi ebirikuteekateekwaho == Omu 2014, omu bwire bw'okubarukaho kwa Ebola omuri Guinea, Liberia na Sierra Leone, bwanyima ya Musenero kuhuumura kuruga omu minisiture ya Uganda ey'eby'amagara, akagarurwa "kuha obuhabuzi omu by'emikono omuri West Africa, ahabw'obumanyi bwe omu kukora aha burwaire bwa Ebola".[4][6] Omu kutandika kwa 2020, Uganda etakahandikiise omurwaire waayo w'okubanza owa COVID-19, Dr Musenero akatooranwa nk'omuhabuzi omukuru owa purezidenti wa Uganda, aha bikwatiraine n'oburwaire. Akatwara tiimu y'abakugu hamwe n'abakugu omu tekinorogye abaatebekaniise enteekateeka kandi bahabura purezidenti aha muhanda ogurikugyenda omu maisho.[4][6] == Eka ye == Monica Musenero ashweirwe Michael Masanza kandi bombi nibo bazaire b'abaana bashatu.[4] == Reeba na == * Eby'amagara omu Uganda. == Obujurizi == c1zzocgb3f7yi98kne9myeyp6zy7gdy 7254687 7254686 2026-07-18T07:26:10Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Omurimo */ 7254687 wikitext text/x-wiki '''Monica Musenero Masanza''' (owaazairwe nk'omu 1967) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omukugu omu buhangwa bw'obutafaari hamwe n'endwara ezirikuruga omu bintu ebitarikushushana, orikuheereza nka minisita w'eby'amashanyarazi hamwe n'eby'obugaiga bw'omu itaka, enyimaho akaheereza nka minisita w'ebya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura.<ref>Kimathi, John Odyek, Sarah Nabakooza, and Dedan (2 June 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/musenero-unveils-three-point-agenda-for-energ-NV_234786_062026 "News: Musenero unveils three-point agenda for energy ministry"]. New Vision. Retrieved 12 June 2026.</ref><ref>Kiwuuwa, Paul (4 June 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/science/museveni-inspired-kibalo-app-to-to-improve-fi-NV_234915_062026 "Science & Tech: Museveni-inspired 'Kibalo' app to improve financial planning for entrepreneurs"]. New Vision. Retrieved 12 June 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/uganda-to-launch-climate-monitoring-camera-into-space-today-5418626 "Uganda to launch climate monitoring camera into space today"]. Monitor. 9 April 2026. Retrieved 12 June 2026.</ref> nk'omuhabuzi omukugu omu by'endwara n'okuzirondooza omu gavumenti ya Uganda kandi naaheereza nk'omuhabuzi wa purezidenti wa Uganda aha ndwara ezirikujanjaara n'ezitarikujanjaara. Enyimaho akaba naaheereza nk'omukuru w'eby'endwara n'omuhwezi wa kaminsona w'eby'endwara n'okurondoora omu minisiture ya Uganda ey'eby'amagara.<ref name=":0">Jacky Achan (3 April 2020). [https://www.newvision.co.ug/news/1517472/dr-musenero-woman-covid-19-battlefront "Dr Musenero: The woman at COVID-19 Battlefront"]. New Vision. Kampala. Retrieved 27 August 2020.</ref><ref>Dan Wandera (11 August 2020). [https://www.monitor.co.ug/News/National/preventive-healthcare-expert--Ndejje-University-Musenero/688334-5607428-1436dvuz/index.html "Let's embrace preventive healthcare, says expert"]. Daily Monitor. Kampala. Retrieved 27 August 2020.</ref> Akaba yaazaniire emirimo mikuru omu kuzibira endwara ya Ebola omu Uganda, Democratic Republic of the Congo hamwe n'omu ihanga rya West Africa erya Sierra Leone.<ref name=":0" /> == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Musenero akazaarwa omu disiturikiti ya Butebo (eyabaire eri ekicweka kya disiturikiti ya Pallisa), omu kicweka ky'oburugwa izooba bwa Uganda.<ref name=":0" /> Akatandika kwega aha ishomero rya Kodiri Primary School reero bwanyima yaaza aha ishomero rya Kalalaka Primary School ahu yaashutamiire ebigyezo bye ebya Primary Leaving Examinations (PLE). Bwanyima yaaza aha ishomero rya Bubulo Girls High School ahu yaashomire aha rurengo rwa O-Level. Bwanyima yaaza aha ishomero rya Nabumali High School, ahu yaamazire emishomo ye aha rurengo rwa A-Level reero yaahendera emishomo ye ya siniya na Dipuloma ya siniya, omuri 1987.<ref name=":1">Mudangha Kolyangha (3 October 2019). [https://www.monitor.co.ug/artsculture/Heart-to-Heart/Dr-Musenero-fighting-Ebola-Sierra-Leone/691230-5297270-vt1aaoz/index.html "Dr Musenero: fighting Ebola in Sierra Leone"]. Daily Monitor. Kampala. Retrieved 27 August 2020.</ref> Bwanyima akaheebwa ekitanda omuri Makerere University, Yunivasite ya Gavumenti erikukirayo obuhango n'obukuru omuri Uganda, yaamara emishomo ye yaheebwa diguri ya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akaheebwa diguri ya Master of Public Health, nayo ekaba ekozirwe Makerere University. Aine diguri ya kabiri eya sayansi omu bya Mikorobiya n'okurwanisa endwara, ekaba ekozirwe Cornell University, omuri 1997.<ref>Castle Think Tank (2020). [https://www.castlethinktank.org/team-member/dr-monica-musenero-masanza/ "Dr. Monica Musenero Masanza"]. Kampala: Castle Think Tank Organization. Retrieved 27 August 2020.</ref> == Omurimo == Monica Musenero akatandika omurimo gwe ahari Makerere University omuri 1992 ahu yaheereize nk'omuhwezi w'abeegyesa aha itendekyero ry'eby'enyamaishwa. Omu kubanza Akaba naayegyesa Veterinary Pharmacology, Physiology, Biochemistry, kwonka bwanyima akahindura yaaza omuri Microbiology, immunology na Molecular Biology bwanyima y'okumara emishomo ye eya Postgraduate omuri USA. Omu 2003, Musenero akeegaita aha Makerere School of Public Health kutunga diguri ya kabiri omu by'amagara ga bantu (MPH) kandi yaakugukamu omu kurwanisa endwara ezirikujanjaara. Akeegaita aha minisiture y'eby'amagara omuri Uganda omurundi gw'okubanza nk'omukozi kandi bwanyima akatooranwa nk'omukugu omu by'endwara ezirikujanjaara. Akakora omu kitongore kya minisiture ekirikujunanizibwa ahaby'endwara n'okurondoora. In 2008, Musenero was employed by the African Field Epidemiology Network (AFENET), as a Consultant Epidemiologist and Senior Program Officer, based in Kampala, Uganda. In 2011, she joined SDS (Strengthening Decentralization for Sustainability) Project as was Regional Director for Central Uganda, serving in that capacity until 2013. Omu 2014 akagarukamu okushaba okugarukamu okuteera esimu kushagika amahanga agateganisiibwe Ebola kandi yaagyenda Sierra Leone ahu yaheereize nk'omuhabuzi kandi bwanyima nk'omukwanaganya w'omu myanya omu kitongore ky'eby'amagara eky'ensi yoona, omu bwire bw'oburwaire bwa Ebola omuri Sierra Leone. Akakora kumara akaanya kakye nk'omuhwezi wa kaminsona, Epidemiology and Surveillance aha minisiture y'eby'amagara omuri Uganda, omu 2015, kwonka akashabwa kugaruka Sierra Leone kugumizamu naashagika enteekateeka y'okurwanisa Ebola kuhisya omwaka 2017. Omu 2018 na 2019 akaheereza nk'omuhabuzi aha nshonga ya Ebola omuri DRC na Rwanda.<ref>Monica Musenero Musanza (2019). [https://www.linkedin.com/in/monica-musenero-masanza-26769565/?originalSubdomain=ug "Monica Musenero Masanza"]. LinkedIn.com. Retrieved 27 August 2020.</ref> == Ebindi ebirikuteekateekwaho == Omu 2014, omu bwire bw'okubarukaho kwa Ebola omuri Guinea, Liberia na Sierra Leone, bwanyima ya Musenero kuhuumura kuruga omu minisiture ya Uganda ey'eby'amagara, akagarurwa "kuha obuhabuzi omu by'emikono omuri West Africa, ahabw'obumanyi bwe omu kukora aha burwaire bwa Ebola".<ref name=":0" />[4][6] Omu kutandika kwa 2020, Uganda etakahandikiise omurwaire waayo w'okubanza owa COVID-19, Dr Musenero akatooranwa nk'omuhabuzi omukuru owa purezidenti wa Uganda, aha bikwatiraine n'oburwaire. Akatwara tiimu y'abakugu hamwe n'abakugu omu tekinorogye abaatebekaniise enteekateeka kandi bahabura purezidenti aha muhanda ogurikugyenda omu maisho.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Eka ye == Monica Musenero ashweirwe Michael Masanza kandi bombi nibo bazaire b'abaana bashatu.<ref name=":0" /> == Reeba na == * Eby'amagara omu Uganda. == Obujurizi == du2wfrzep11e7urrb86mm8n4e9k95j1 7254690 7254687 2026-07-18T07:27:24Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Obujurizi */ 7254690 wikitext text/x-wiki '''Monica Musenero Masanza''' (owaazairwe nk'omu 1967) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omukugu omu buhangwa bw'obutafaari hamwe n'endwara ezirikuruga omu bintu ebitarikushushana, orikuheereza nka minisita w'eby'amashanyarazi hamwe n'eby'obugaiga bw'omu itaka, enyimaho akaheereza nka minisita w'ebya sayansi, tekinorogye hamwe n'okujumbura.<ref>Kimathi, John Odyek, Sarah Nabakooza, and Dedan (2 June 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/musenero-unveils-three-point-agenda-for-energ-NV_234786_062026 "News: Musenero unveils three-point agenda for energy ministry"]. New Vision. Retrieved 12 June 2026.</ref><ref>Kiwuuwa, Paul (4 June 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/science/museveni-inspired-kibalo-app-to-to-improve-fi-NV_234915_062026 "Science & Tech: Museveni-inspired 'Kibalo' app to improve financial planning for entrepreneurs"]. New Vision. Retrieved 12 June 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/uganda-to-launch-climate-monitoring-camera-into-space-today-5418626 "Uganda to launch climate monitoring camera into space today"]. Monitor. 9 April 2026. Retrieved 12 June 2026.</ref> nk'omuhabuzi omukugu omu by'endwara n'okuzirondooza omu gavumenti ya Uganda kandi naaheereza nk'omuhabuzi wa purezidenti wa Uganda aha ndwara ezirikujanjaara n'ezitarikujanjaara. Enyimaho akaba naaheereza nk'omukuru w'eby'endwara n'omuhwezi wa kaminsona w'eby'endwara n'okurondoora omu minisiture ya Uganda ey'eby'amagara.<ref name=":0">Jacky Achan (3 April 2020). [https://www.newvision.co.ug/news/1517472/dr-musenero-woman-covid-19-battlefront "Dr Musenero: The woman at COVID-19 Battlefront"]. New Vision. Kampala. Retrieved 27 August 2020.</ref><ref>Dan Wandera (11 August 2020). [https://www.monitor.co.ug/News/National/preventive-healthcare-expert--Ndejje-University-Musenero/688334-5607428-1436dvuz/index.html "Let's embrace preventive healthcare, says expert"]. Daily Monitor. Kampala. Retrieved 27 August 2020.</ref> Akaba yaazaniire emirimo mikuru omu kuzibira endwara ya Ebola omu Uganda, Democratic Republic of the Congo hamwe n'omu ihanga rya West Africa erya Sierra Leone.<ref name=":0" /> == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Musenero akazaarwa omu disiturikiti ya Butebo (eyabaire eri ekicweka kya disiturikiti ya Pallisa), omu kicweka ky'oburugwa izooba bwa Uganda.<ref name=":0" /> Akatandika kwega aha ishomero rya Kodiri Primary School reero bwanyima yaaza aha ishomero rya Kalalaka Primary School ahu yaashutamiire ebigyezo bye ebya Primary Leaving Examinations (PLE). Bwanyima yaaza aha ishomero rya Bubulo Girls High School ahu yaashomire aha rurengo rwa O-Level. Bwanyima yaaza aha ishomero rya Nabumali High School, ahu yaamazire emishomo ye aha rurengo rwa A-Level reero yaahendera emishomo ye ya siniya na Dipuloma ya siniya, omuri 1987.<ref name=":1">Mudangha Kolyangha (3 October 2019). [https://www.monitor.co.ug/artsculture/Heart-to-Heart/Dr-Musenero-fighting-Ebola-Sierra-Leone/691230-5297270-vt1aaoz/index.html "Dr Musenero: fighting Ebola in Sierra Leone"]. Daily Monitor. Kampala. Retrieved 27 August 2020.</ref> Bwanyima akaheebwa ekitanda omuri Makerere University, Yunivasite ya Gavumenti erikukirayo obuhango n'obukuru omuri Uganda, yaamara emishomo ye yaheebwa diguri ya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akaheebwa diguri ya Master of Public Health, nayo ekaba ekozirwe Makerere University. Aine diguri ya kabiri eya sayansi omu bya Mikorobiya n'okurwanisa endwara, ekaba ekozirwe Cornell University, omuri 1997.<ref>Castle Think Tank (2020). [https://www.castlethinktank.org/team-member/dr-monica-musenero-masanza/ "Dr. Monica Musenero Masanza"]. Kampala: Castle Think Tank Organization. Retrieved 27 August 2020.</ref> == Omurimo == Monica Musenero akatandika omurimo gwe ahari Makerere University omuri 1992 ahu yaheereize nk'omuhwezi w'abeegyesa aha itendekyero ry'eby'enyamaishwa. Omu kubanza Akaba naayegyesa Veterinary Pharmacology, Physiology, Biochemistry, kwonka bwanyima akahindura yaaza omuri Microbiology, immunology na Molecular Biology bwanyima y'okumara emishomo ye eya Postgraduate omuri USA. Omu 2003, Musenero akeegaita aha Makerere School of Public Health kutunga diguri ya kabiri omu by'amagara ga bantu (MPH) kandi yaakugukamu omu kurwanisa endwara ezirikujanjaara. Akeegaita aha minisiture y'eby'amagara omuri Uganda omurundi gw'okubanza nk'omukozi kandi bwanyima akatooranwa nk'omukugu omu by'endwara ezirikujanjaara. Akakora omu kitongore kya minisiture ekirikujunanizibwa ahaby'endwara n'okurondoora. In 2008, Musenero was employed by the African Field Epidemiology Network (AFENET), as a Consultant Epidemiologist and Senior Program Officer, based in Kampala, Uganda. In 2011, she joined SDS (Strengthening Decentralization for Sustainability) Project as was Regional Director for Central Uganda, serving in that capacity until 2013. Omu 2014 akagarukamu okushaba okugarukamu okuteera esimu kushagika amahanga agateganisiibwe Ebola kandi yaagyenda Sierra Leone ahu yaheereize nk'omuhabuzi kandi bwanyima nk'omukwanaganya w'omu myanya omu kitongore ky'eby'amagara eky'ensi yoona, omu bwire bw'oburwaire bwa Ebola omuri Sierra Leone. Akakora kumara akaanya kakye nk'omuhwezi wa kaminsona, Epidemiology and Surveillance aha minisiture y'eby'amagara omuri Uganda, omu 2015, kwonka akashabwa kugaruka Sierra Leone kugumizamu naashagika enteekateeka y'okurwanisa Ebola kuhisya omwaka 2017. Omu 2018 na 2019 akaheereza nk'omuhabuzi aha nshonga ya Ebola omuri DRC na Rwanda.<ref>Monica Musenero Musanza (2019). [https://www.linkedin.com/in/monica-musenero-masanza-26769565/?originalSubdomain=ug "Monica Musenero Masanza"]. LinkedIn.com. Retrieved 27 August 2020.</ref> == Ebindi ebirikuteekateekwaho == Omu 2014, omu bwire bw'okubarukaho kwa Ebola omuri Guinea, Liberia na Sierra Leone, bwanyima ya Musenero kuhuumura kuruga omu minisiture ya Uganda ey'eby'amagara, akagarurwa "kuha obuhabuzi omu by'emikono omuri West Africa, ahabw'obumanyi bwe omu kukora aha burwaire bwa Ebola".<ref name=":0" />[4][6] Omu kutandika kwa 2020, Uganda etakahandikiise omurwaire waayo w'okubanza owa COVID-19, Dr Musenero akatooranwa nk'omuhabuzi omukuru owa purezidenti wa Uganda, aha bikwatiraine n'oburwaire. Akatwara tiimu y'abakugu hamwe n'abakugu omu tekinorogye abaatebekaniise enteekateeka kandi bahabura purezidenti aha muhanda ogurikugyenda omu maisho.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Eka ye == Monica Musenero ashweirwe Michael Masanza kandi bombi nibo bazaire b'abaana bashatu.<ref name=":0" /> == Reeba na == * Eby'amagara omu Uganda. == Obujurizi == <references /> == Obujurizi obwaheeru == * [https://www.pbs.org/frontlineworld/stories/uganda901/musenero.html Interview with Dr. Monica Musenero, Senior Program Officer for the African Field Epidemiology Network, an NGO] ikdcahandai8vzc6zk06un36xgx777h 0 3791125 7254328 2026-07-17T18:37:57Z AtIácatI 2693788 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''−TELPUCH''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval--telpuch.wav|embed|200px]] |} [[File:Madre e hijo pequeño, gitanos de Guadix, Granada, en el barrio de Cuevas.jpg|thumb|250px|−Telpuch]] === Español === Hijo varon (de mujer) Nutelpuch: Mi hijo. ==..." 7254328 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''−TELPUCH''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval--telpuch.wav|embed|200px]] |} [[File:Madre e hijo pequeño, gitanos de Guadix, Granada, en el barrio de Cuevas.jpg|thumb|250px|−Telpuch]] === Español === Hijo varon (de mujer) Nutelpuch: Mi hijo. === English === Son (born to a woman) Nutelpuch: My son. [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] 0qe2x5vzpi8xtn7tsz1on0xcuqls2op 3 3791126 7254330 2026-07-17T18:38:55Z Eta Carinae 346354 Eta Carinae moved page [[User talk:Contaanonimao5bre4o54]] to [[User talk:Trevisando]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Contaanonimao5bre4o54|Contaanonimao5bre4o54]]" to "[[Special:CentralAuth/Trevisando|Trevisando]]" 7254330 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Trevisando]] 2lxuvk23bbfihhvt07q4sepc46epjil 0 3791127 7254334 2026-07-17T18:51:53Z Fificasru 2691445 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''-ISEKI''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)--iseki.wav|embed|200px]] |} [[File:Traditional Pupusas over wood fire.jpg|thumb|250px|-Iseki]] === Español === Tostar en comal Niu-nikisewi ne tawial: Yo vo..." 7254334 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''-ISEKI''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)--iseki.wav|embed|200px]] |} [[File:Traditional Pupusas over wood fire.jpg|thumb|250px|-Iseki]] === Español === Tostar en comal Niu-nikisewi ne tawial: Yo voy a tostar el maíz. === English === Toast on a griddle Niu-nikisewi ne tawial: I am going to toast the corn. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Transitivo]] [[Category:Wt/ppl]] pgy0ypjz30frhyhmqgnnh1u8gxcowpb 0 3791128 7254335 2026-07-17T18:51:55Z 猫娘丨ねこむすめ 2684817 Created page with "[[File:两小无猜！ 2013-11-04 19-14.jpg|thumb|300px|两只毋同性别其孧囝]] '''孧囝'''，也叫'''儿童'''、'''孩子'''、'''未成年'''，是从[[Wp/hnm/出世|出世]]遘18岁以前其[[Wp/hnm/人|人]]。 [[Category:Wp/hnm]]" 7254335 wikitext text/x-wiki [[File:两小无猜！ 2013-11-04 19-14.jpg|thumb|300px|两只毋同性别其孧囝]] '''孧囝'''，也叫'''儿童'''、'''孩子'''、'''未成年'''，是从[[Wp/hnm/出世|出世]]遘18岁以前其[[Wp/hnm/人|人]]。 [[Category:Wp/hnm]] g36zu069jrffz6fjyn3h7ewtvqyv7sz 0 3791129 7254336 2026-07-17T18:52:08Z 猫娘丨ねこむすめ 2684817 Redirected page to [[Wp/hnm/孧囝]] 7254336 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/孧囝|孧囝]] 8l3qnxfprc9vrucikwyzy0iibozephw 0 3791130 7254337 2026-07-17T18:52:25Z 猫娘丨ねこむすめ 2684817 Redirected page to [[Wp/hnm/孧囝]] 7254337 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/孧囝|孧囝]] 8l3qnxfprc9vrucikwyzy0iibozephw 0 3791131 7254339 2026-07-17T18:52:44Z 猫娘丨ねこむすめ 2684817 Redirected page to [[Wp/hnm/孧囝]] 7254339 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/孧囝|孧囝]] 8l3qnxfprc9vrucikwyzy0iibozephw 0 3791132 7254341 2026-07-17T18:53:20Z 猫娘丨ねこむすめ 2684817 猫娘丨ねこむすめ moved page [[Wp/hnm/女]] to [[Wp/hnm/查某]] over redirect 7254341 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/查某]] 74aaej6l5q88chrzn09u3vfwblfxwil 0 3791133 7254345 2026-07-17T18:54:11Z 猫娘丨ねこむすめ 2684817 猫娘丨ねこむすめ moved page [[Wp/hnm/男]] to [[Wp/hnm/公爹]] 7254345 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/公爹]] 518at0yhh50ze9a60qy2e9i5slpn8lf 0 3791134 7254354 2026-07-17T19:01:24Z Fificasru 2691445 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''ISEL''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)-isel.wav|embed|200px]] |} [[File:Man sitting on a park bench with the Tagus River in the background, Passeio do Tejo, Lisbon, Portugal julesvernex2.jpg|thumb|250px|Isel]] ===..." 7254354 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''ISEL''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)-isel.wav|embed|200px]] |} [[File:Man sitting on a park bench with the Tagus River in the background, Passeio do Tejo, Lisbon, Portugal julesvernex2.jpg|thumb|250px|Isel]] === Español === Solo él o ella Tesu nemi isel: Ella no está sola. === English === Only he or she Tesu nemi isel: She is not alone. [[Category:Wt/ppl/Category:Adjetivo]] [[Category:Wt/ppl]] 5bms52i7pm1sj887b7nm7trbngis7ic 0 3791135 7254356 2026-07-17T19:02:07Z AtIácatI 2693788 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''−TEMA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval--tema.wav|embed|200px]] |} [[File:Галичка свадба - 2008 24.jpg|thumb|250px|−Tema]] === Español === Llenar Niu-niktema ne tzutzukul: Voy a llenar el cántaro. === English ==..." 7254356 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''−TEMA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval--tema.wav|embed|200px]] |} [[File:Галичка свадба - 2008 24.jpg|thumb|250px|−Tema]] === Español === Llenar Niu-niktema ne tzutzukul: Voy a llenar el cántaro. === English === To fill Niu-niktema ne tzutzukul: I am going to fill the pitcher. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Transitivo]] [[Category:Wt/ppl]] 02m5f3a8d2icx2odnhqc0lqpe8bw65w 0 3791136 7254364 2026-07-17T19:08:50Z AtIácatI 2693788 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''TEMAL''' ----''Categoría Gramatical:'' Médico ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval-temal.wav|embed|200px]] |} [[File:Pus with blood coming out of ring finger, photographed in India, July 10, 2024.jpg|thumb|250x250px|Temal]] === Español === Pus Kikwij temal mumapipil: Se infectó tu dedo (agarro pus tu dedo). === English ===..." 7254364 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''TEMAL''' ----''Categoría Gramatical:'' Médico ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval-temal.wav|embed|200px]] |} [[File:Pus with blood coming out of ring finger, photographed in India, July 10, 2024.jpg|thumb|250x250px|Temal]] === Español === Pus Kikwij temal mumapipil: Se infectó tu dedo (agarro pus tu dedo). === English === Pus Kikwij temal mumapipil: Your finger got infected (your finger developed pus). [[Category:Wt/ppl/Category:Médico]] [[Category:Wt/ppl]] fc5qzh0shga1l5rqmdgcrw92sga72w9 0 3791137 7254368 2026-07-17T19:12:14Z Fificasru 2691445 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''ISH''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)-ish.wav|embed|200px]] |} [[File:Gebarsten bolster van een paardenkastanje (Aesculus) 20-09-2020 (d.j.b.) 01.jpg|thumb|250px|Ish]] === Español === Semilla; grano Ne ish tawial:..." 7254368 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''ISH''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)-ish.wav|embed|200px]] |} [[File:Gebarsten bolster van een paardenkastanje (Aesculus) 20-09-2020 (d.j.b.) 01.jpg|thumb|250px|Ish]] === Español === Semilla; grano Ne ish tawial: El grano de maíz. Ish et: Semilla de frijol. Ne ijish lala: Las semillas de naranja. === English === Seed; grain Ne ish tawial: The grain of corn. Ish et: Bean seed. Ne ijish lala: The orange seeds. [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] c745kh3m5662pewvpinafvblr0w24f5 7254404 7254368 2026-07-17T19:44:47Z Fificasru 2691445 /* Español */ 7254404 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''ISH''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)-ish.wav|embed|200px]] |} [[File:Gebarsten bolster van een paardenkastanje (Aesculus) 20-09-2020 (d.j.b.) 01.jpg|thumb|250px|Ish]] === Español === Semilla; grano Ne ish tawial: El grano de maíz. Ish et: Semilla de frijol. Ne ijish lala: Las semillas de naranja. === English === Seed; grain Ne ish tawial: The grain of corn. Ish et: Bean seed. Ne ijish lala: The orange seeds. [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] 0e2cix88pint5j879s31arhlxrsudh9 0 3791138 7254370 2026-07-17T19:13:14Z VanModers 2551723 Created page with "'N '''webbrowser''' of kört '''browser''' (fan [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] ''to browse'', „döörblóódern“ of „rundkiiken“) is 'n [[Wp/frs/Program|program]] föör dat weergeeven fan [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en in dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] of almäin fan dokumenten un dóóten. Mit 'n browser köönent benütsers websiiden ofraupen, döör [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s fan däi äin siid nóó däi anner góón un inhold as teksten, biller..." 7254370 wikitext text/x-wiki 'N '''webbrowser''' of kört '''browser''' (fan [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] ''to browse'', „döörblóódern“ of „rundkiiken“) is 'n [[Wp/frs/Program|program]] föör dat weergeeven fan [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en in dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] of almäin fan dokumenten un dóóten. Mit 'n browser köönent benütsers websiiden ofraupen, döör [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s fan däi äin siid nóó däi anner góón un inhold as teksten, biller, musik of films weergeeven.<ref name="MDN">[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Glossary/Browser Browser.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Browser un webbrowser == Mit dat uut 't Engelsk oovernoomen woord ''browsen'' wur bii reekeners eerst bloot dat bruuken fan elementen as „fööer“, „t'rüeğ“ un „indeks“ mäint, wor mit man in teksten of tekstdóótäjen wiider blóódern kun. Mit dat upkoomen fan [[Wp/frs/Hypertext|hypertext]] kreeğ dat woord 'n näej bedüüden: Man kan woorden of biller as hyperlinks anklikken; säi förent däi benütser dan nóó 'n anner dokument of 'n anner stee in dat sülviğ dokument. Lóóter kwamment funksjoonen föör dat weergeeven fan biller, musik, luuden un films d'r bii. Dat woord ''browser'' word't fandóóğ ook föör anner programmen bruukt, wor mit man dokumenten of dóótäjen döörblóódern kan. 'N webbrowser is man spesjóól föör dat ofraupen un weergeeven fan inhold uut dat World Wide Web móókt. == Gebruuk == Dat grôotst däil fan 't browserfenster word't föör dat weergeeven fan websiiden bruukt. 'N websiid kan döör dat ingeeven fan höör [[Wp/frs/Uniform Resource Locator|URL]], döör dat anklikken fan 'n hyperlink of döör dat söyken nóó 'n begrip ofraupen worden. Däi mäiest browsers hebbent knoopen, wor man nóó däi föördeem besöcht websiid mit t'rüeğ of weer wiider góón kan. Fööl browsers hebbent boovendeem 'n startsiid, däi bii dat oopenmóóken fan dat program weergeeven word't. Däi URL fan 'n websiid kan as [[Wp/frs/Leestäiken|leestäiken]] seekert worden, soo dat däi siid lóóter gaau weer ofraupen worden kan. In fööl browsers kan däi benütser tau d' sülviğ tiid meerder websiiden oopenmóóken un tüsken däi siiden wesseln. Installäärt ferwiidens faugent näej funksjoonen tau of ferannernt däi browser. Webbrowsers wordent up reekeners, [[Wp/frs/Smartfoon|smartfoon]]s un anner geräiden mit 'n internetanslus bruukt. Fandóóğsk browsers köönent näit bloot teksten un biller, man ook musik, luuden, films un anner inhold weergeeven. Däi benütser kan boovendeem dóótäjen nóó siin reekener ooverdróógen un d'r seekern, sük bii benütserkuntos anmellen un programmen bruuken, däi in 'n browser loopent. == Technisk aarbaidswîis == Doo 'n benütser 'n websiid upröpt, stürt däi browser oover [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] of [[Wp/frs/HTTPS|HTTPS]] 'n anfróóeğ an däi webserver. Däi server stürt dan däi nöödiğ dóótäjen t'rüeğ. D'r tau höörent mäist 'n [[Wp/frs/HTML|HTML]]-dokument, [[Wp/frs/CSS|CSS]]-reegels, [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]]-dóótäjen un dóótäjen as biller, musik of films. Däi browser lest un feraarbaid't disser dóótäjen un baaut d'r däi sichtboer websiid fan up.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Getting_started/Environment_setup/Browsing_the_web Browsing the web.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Websiiden sullent sük an oopen standards as HTML, CSS un JavaScript hollen, soo dat säi in ferskeelend browsers funksjoonäärent.<ref name="W3C">[https://www.w3.org/standards/ Web Standards.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Gebruuksberekken == Döör höör grôot ferbräiden hebbent webbrowsers sük tau 'n tsentróól program up reekeners un smartfoons undwikkelt. Säi wordent näit bloot föör dat leesen fan websiiden bruukt, man ook as boovenflâakt föör programmen, däi oover dat Web loopent. D'r mit köönent benütsers unner anner nóórichten leesen, berichten skriiven, döör dóótenbanken söyken, dóótäjen feraarbaiden, musik anhöören, films bekiiken of in webwinkels inkoopen. Fööl geräiden, däi mit 'n netwaark ferbunnen bünt, hebbent 'n websiid föör däi instellens. Soo kan man höör mit 'n browser instellen, sünner dat d'r 'n apâart program up däi reekener installäärt worden maut. == Besünner browsers == Wat browsers köönent bloot tekst weergeeven. Säi wordent tekstbrowsers nöymt un bünt besünners föör dat gâau leesen fan websiiden bruukbor, um dat biller un anner grôot dóótäjen näit ofraupen wordent. D'r tau höörent [[Wp/frs/Lynx (browser)|Lynx]] un [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]]. Offline-browsers aarbaident sünner internetanslus. Säi bruukent bloot inhold, däi al föördeem up dat geräid seekert wur. Ook fööl almäien webbrowsers köönent websiiden uut höör browsercache weergeeven, doo d'r kiin internetanslus is. == Histoorje == [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]], 'n pionäär fan däi hypertext, undwikkelde fan 1989 of an bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]] däi êerst webbrowser unner d' nóóm ''WorldWideWeb'', wor man websiiden ook mit beaarbaiden kun. Lóóter wur dat program ''Nexus'' nöymt. Dat leep up 'n NeXT-reekener un kun websiiden weergeeven un beaarbaiden. In d' nowember 1990 gaf Berners-Lee [[Wp/frs/Nicola Pellow|Nicola Pellow]] däi upgóóev, 'n äinfach [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]] t' undwikkeln. Disser browser kun bloot tekst weergeeven, man leep up hóóst elker reekener. Tau Wiinachten 1990 wassent däi twei browsers klor t' presentäären, un in d' aaugust 1991 mook Berners-Lee dat projekt öffenliik.<ref name="CERN">[https://home.cern/science/computing/the-birth-of-the-web/short-history-web/ A short history of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Up 't begün fan 1993 gaf dat [[Wp/frs/National Center for Supercomputing Applications|National Center for Supercomputing Applications]] (NCSA) däi êerst wersjoon fan [[Wp/frs/NCSA Mosaic|Mosaic]] uut. Mosaic kun websiiden in fensters weergeeven, baaude däi siiden aautomóótsk up un kreeğ al gaau ook wersjoonen föör PC un Macintosh. D'r mit haar däi browser 'n grôot andäil an dat gâau ferbräiden fan dat World Wide Web.<ref>[https://www.ncsa.illinois.edu/research/project-highlights/ncsa-mosaic/ NCSA Mosaic.] National Center for Supercomputing Applications, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Uut däi undwikkelnsgrupp fan Mosaic gung däi bedriif [[Wp/frs/Netscape Communications|Netscape Communications]] fööer, däi 1994 däi [[Wp/frs/Netscape Navigator|Netscape Navigator]] up d' mâarkt brocht.<ref>[https://www.mozilla.org/en-US/firefox/browsers/browser-history/ Browser History: Epic power struggles that brought us modern browsers.] Mozilla, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> 1995 folğde [[Wp/frs/Microsoft|Microsoft]] mit däi [[Wp/frs/Internet Explorer|Internet Explorer]].<ref>[https://www.microsoft.com/en-us/edge/learning-center/how-internet-explorer-once-took-over-the-web How Internet Explorer Once Took the Web.] Microsoft, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Tüsken däi twei browsers begun 'n stâark striid um däi mâarkt, däi as [[Wp/frs/Browseroorlauğ|browseroorlauğ]] bekent wur. Um dat Internet Explorer t'sóómen mit [[Wp/frs/Windows|Windows]] uutleevert wur, kun häi Netscape grootendäils ferdringen.<ref>[https://www.computerhistory.org/revolution/the-web/20/389 Browser Wars.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Lóóter kwamment anner browsers up, d'r unner [[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]], [[Wp/frs/Safari (browser)|Safari]], [[Wp/frs/Google Chrome|Google Chrome]], [[Wp/frs/Microsoft Edge|Microsoft Edge]], [[Wp/frs/Opera (browser)|Opera]] un [[Wp/frs/Vivaldi (browser)|Vivaldi]]. Fandóóğ gift dat föör däi mäiest reekeners un smartfoons meerder browsers. == Kumpóótiibelitäit, standards un seekerhaid == Dat [[Wp/frs/World Wide Web Consortium|World Wide Web Consortium]] un anner orgóónisóósjoonen undwikkelnt standards föör dat Web. Um dat browsers disser standards näit altiid up däi sülviğ wîis umsettent, kan 'n websiid in äin browser anners uutsäin of funksjoonäären as in 'n anner. Webundwiklers mautent höör siiden alsoo in meerder browsers kuntruläären. Webbrowsers köönent seekerhaidsfeelers hebben, wor döör skóódelk programmen up 'n reekener koomen köönent.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/Der-Browser/Gefahren-und-Risiken/gefahren-und-risiken_node.html Der Browser – Gefahren und Risiken.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> Alsoo is dat wichtiğ, aktuäel wersjoonen t' bruuken un updates gaau t' installäären, um bekäent feelers t' beheeven.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/updates-browser-open-source-software_node.html Updates, Browser & Open Source Software.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] r2bbp8gu4xkzcsnorpf33ezhc0pl2my 7254377 7254370 2026-07-17T19:16:43Z VanModers 2551723 Lütje kurrektüren 7254377 wikitext text/x-wiki 'N '''webbrowser''' of kört '''browser''' (fan [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] ''to browse'', „döörblóódern“ of „rundkiiken“) is 'n [[Wp/frs/Program|program]] föör dat weergeeven fan [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en in dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] of almäin fan dokumenten un dóóten. Mit 'n browser köönent benütsers websiiden ofraupen, döör [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s fan däi äin siid nóó däi anner góón un inhold as teksten, biller, musik of films weergeeven.<ref name="MDN">[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Glossary/Browser Browser.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Browser un webbrowser == Mit dat uut 't Engelsk oovernoomen woord ''browsen'' wur bii reekeners eerst bloot dat bruuken fan elementen as „fööer“, „t'rüeğ“ un „indeks“ mäint, wor mit man in teksten of tekstdóótäjen wiider blóódern kun. Mit dat upkoomen fan [[Wp/frs/Hypertext|hypertext]] kreeğ dat woord 'n näej bedüüden: Man kan woorden of biller as hyperlinks anklikken; säi förent däi benütser dan nóó 'n anner dokument of 'n anner stee in dat sülviğ dokument. Lóóter kwamment funksjoonen föör dat weergeeven fan biller, musik, luuden un films d'r bii. Dat woord ''browser'' word't fandóóğ ook föör anner programmen bruukt, wor mit man dokumenten of dóótäjen döörblóódern kan. 'N webbrowser is man spesjóól föör dat ofraupen un weergeeven fan inhold uut dat World Wide Web móókt. == Gebruuk == Dat grôotst däil fan 't browserfenster word't föör dat weergeeven fan websiiden bruukt. 'N websiid kan döör dat ingeeven fan höör [[Wp/frs/Uniform Resource Locator|URL]], döör dat anklikken fan 'n hyperlink of döör dat söyken nóó 'n begrip ofraupen worden. Däi mäiest browsers hebbent knoopen, wor man nóó däi föördeem besöcht websiid mit t'rüeğ of weer wiider góón kan. Fööl browsers hebbent boovendeem 'n startsiid, däi bii dat oopenmóóken fan dat program weergeeven word't. Däi URL fan 'n websiid kan as [[Wp/frs/Leestäiken|leestäiken]] seekert worden, soo dat däi siid lóóter gaau weer ofraupen worden kan. In fööl browsers kan däi benütser tau d' sülviğ tiid meerder websiiden oopenmóóken un tüsken däi siiden wesseln. Installäärt ferwiidens faugent näej funksjoonen tau of ferannernt däi browser. Webbrowsers wordent up reekeners, [[Wp/frs/Smartfoon|smartfoon]]s un anner geräiden mit 'n internetanslus bruukt. Fandóóğsk browsers köönent näit bloot teksten un biller, man ook musik, luuden, films un anner inhold weergeeven. Däi benütser kan boovendeem dóótäjen nóó siin reekener ooverdróógen un d'r seekern, sük bii benütserkuntos anmellen un programmen bruuken, däi in 'n browser loopent. == Technisk aarbaidswîis == Doo 'n benütser 'n websiid upröpt, stürt däi browser oover [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] of [[Wp/frs/HTTPS|HTTPS]] 'n anfróóeğ an däi webserver. Däi server stürt dan däi nöödiğ dóótäjen t'rüeğ. D'r tau höörent mäist 'n [[Wp/frs/HTML|HTML]]-dokument, [[Wp/frs/CSS|CSS]]-reegels, [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]]-dóótäjen un dóótäjen as biller, musik of films. Däi browser lest un feraarbaid't disser dóótäjen un baaut d'r däi sichtboer websiid fan up.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Getting_started/Environment_setup/Browsing_the_web Browsing the web.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Websiiden sullent sük an oopen standards as HTML, CSS un JavaScript hollen, soo dat säi in ferskeelend browsers funksjoonäärent.<ref name="W3C">[https://www.w3.org/standards/ Web Standards.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Gebruuksberekken == Döör höör grôot ferbräiden hebbent webbrowsers sük tau 'n tsentróól program up reekeners un smartfoons undwikkelt. Säi wordent näit bloot föör dat leesen fan websiiden bruukt, man ook as boovenflâakt föör programmen, däi oover dat Web loopent. D'r mit köönent benütsers unner anner nóórichten leesen, berichten skriiven, döör dóótenbanken söyken, dóótäjen feraarbaiden, musik anhöören, films bekiiken of in webwinkels inkoopen. Fööl geräiden, däi mit 'n netwaark ferbunnen bünt, hebbent 'n websiid föör däi instellens. Soo kan man höör mit 'n browser instellen, sünner dat d'r 'n apâart program up däi reekener installäärt worden maut. == Besünner browsers == Wat browsers köönent bloot tekst weergeeven. Säi wordent tekstbrowsers nöymt un bünt besünners föör dat gâau leesen fan websiiden bruukbor, um dat biller un anner grôot dóótäjen näit ofraupen wordent. D'r tau höörent [[Wp/frs/Lynx (browser)|Lynx]] un [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]]. Offline-browsers aarbaident sünner internetanslus. Säi bruukent bloot inhold, däi al föördeem up dat geräid seekert wur. Ook fööl almäien webbrowsers köönent websiiden uut höör browsercache weergeeven, doo d'r kiin internetanslus is. == Histoorje == [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]], 'n pionäär fan däi hypertext, undwikkelde fan 1989 of an bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]] däi êerst webbrowser unner d' nóóm ''WorldWideWeb'', wor man websiiden ook mit beaarbaiden kun. Lóóter wur dat program ''Nexus'' nöymt. Dat leep up 'n NeXT-reekener un kun websiiden weergeeven un beaarbaiden. In d' nowember 1990 gaf Berners-Lee [[Wp/frs/Nicola Pellow|Nicola Pellow]] däi upgóóev, 'n äinfach [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]] t' undwikkeln. Disser browser kun bloot tekst weergeeven, man leep up hóóst elker reekener. Tau Wiinachten 1990 wassent däi twei browsers klor t' presentäären, un in d' aaugust 1991 mook Berners-Lee dat projekt öffenliik.<ref name="CERN">[https://home.cern/science/computing/the-birth-of-the-web/short-history-web/ A short history of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Up 't begün fan 1993 gaf dat [[Wp/frs/National Center for Supercomputing Applications|National Center for Supercomputing Applications]] (NCSA) däi êerst wersjoon fan [[Wp/frs/NCSA Mosaic|Mosaic]] uut. Mosaic kun websiiden in fensters weergeeven, baaude däi siiden aautomóótsk up un kreeğ al gaau ook wersjoonen föör PC un Macintosh. D'r mit haar däi browser 'n grôot andäil an dat gâau ferbräiden fan dat World Wide Web.<ref>[https://www.ncsa.illinois.edu/research/project-highlights/ncsa-mosaic/ NCSA Mosaic.] National Center for Supercomputing Applications, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Uut däi undwikkelnsgruep fan Mosaic gung däi bedriif [[Wp/frs/Netscape Communications|Netscape Communications]] fandağ, däi 1994 däi [[Wp/frs/Netscape Navigator|Netscape Navigator]] up d' mâarkt brocht.<ref>[https://www.mozilla.org/en-US/firefox/browsers/browser-history/ Browser History: Epic power struggles that brought us modern browsers.] Mozilla, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> 1995 folğde [[Wp/frs/Microsoft|Microsoft]] mit däi [[Wp/frs/Internet Explorer|Internet Explorer]].<ref>[https://www.microsoft.com/en-us/edge/learning-center/how-internet-explorer-once-took-over-the-web How Internet Explorer Once Took the Web.] Microsoft, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Tüsken däi twei browsers begun 'n stâark striid um däi mâarkt, däi as [[Wp/frs/Browseroorlauğ|browseroorlauğ]] bekent wur. Um dat Internet Explorer t'sóómen mit [[Wp/frs/Windows|Windows]] uutleevert wur, kun häi Netscape grootendäils ferdringen.<ref>[https://www.computerhistory.org/revolution/the-web/20/389 Browser Wars.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Lóóter kwamment anner browsers up, d'r unner [[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]], [[Wp/frs/Safari (browser)|Safari]], [[Wp/frs/Google Chrome|Google Chrome]], [[Wp/frs/Microsoft Edge|Microsoft Edge]], [[Wp/frs/Opera (browser)|Opera]] un [[Wp/frs/Vivaldi (browser)|Vivaldi]]. Fandóóeğ gift dat föör däi mäiest reekeners un smartfoons meerder browsers. == Kumpóótiibelitäit, standards un seekerhaid == Dat [[Wp/frs/World Wide Web Consortium|World Wide Web Consortium]] un anner orgóónisóósjoonen undwikkelnt standards föör dat Web. Um dat browsers disser standards näit altiid up däi sülviğ wîis umsettent, kan 'n websiid in äin browser anners uutsäin of funksjoonäären as in 'n anner. Webundwiklers mautent höör siiden alsoo in meerder browsers kuntruläären. Webbrowsers köönent seekerhaidsfeelers hebben, wor döör skóódelk programmen up 'n reekener koomen köönent.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/Der-Browser/Gefahren-und-Risiken/gefahren-und-risiken_node.html Der Browser – Gefahren und Risiken.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> Alsoo is dat wichtiğ, aktuäel wersjoonen t' bruuken un updates gaau t' installäären, um bekäent feelers t' beheeven.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/updates-browser-open-source-software_node.html Updates, Browser & Open Source Software.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] kltq5nz15snbyq8i8ufilpcpb0dcv7z 7254393 7254377 2026-07-17T19:30:49Z VanModers 2551723 Biller taufauğt 7254393 wikitext text/x-wiki [[File:Firefox 57 Windows.png|thumb|Webbrowser ''[[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]] 57.0'' unner [[Wp/frs/Windows|Windows 10]]]] [[File:Screenshot vom Dolphin Browser.png|thumb|Mobîil webbrowser ''[[Wp/frs/Dolphin Browser|Dolphin Browser]]'' up [[Wp/frs/Android (bedriifssüsteem)|Android]]]] 'N '''webbrowser''' of kört '''browser''' (fan [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] ''to browse'', „döörblóódern“ of „rundkiiken“) is 'n [[Wp/frs/Program|program]] föör dat weergeeven fan [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en in dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] of almäin fan dokumenten un dóóten. Mit 'n browser köönent benütsers websiiden ofraupen, döör [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s fan däi äin siid nóó däi anner góón un inhold as teksten, biller, musik of films weergeeven.<ref name="MDN">[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Glossary/Browser Browser.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Browser un webbrowser == Mit dat uut 't Engelsk oovernoomen woord ''browsen'' wur bii reekeners eerst bloot dat bruuken fan elementen as „fööer“, „t'rüeğ“ un „indeks“ mäint, wor mit man in teksten of tekstdóótäjen wiider blóódern kun. Mit dat upkoomen fan [[Wp/frs/Hypertext|hypertext]] kreeğ dat woord 'n näej bedüüden: Man kan woorden of biller as hyperlinks anklikken; säi förent däi benütser dan nóó 'n anner dokument of 'n anner stee in dat sülviğ dokument. Lóóter kwamment funksjoonen föör dat weergeeven fan biller, musik, luuden un films d'r bii. Dat woord ''browser'' word't fandóóğ ook föör anner programmen bruukt, wor mit man dokumenten of dóótäjen döörblóódern kan. 'N webbrowser is man spesjóól föör dat ofraupen un weergeeven fan inhold uut dat World Wide Web móókt. == Gebruuk == Dat grôotst däil fan 't browserfenster word't föör dat weergeeven fan websiiden bruukt. 'N websiid kan döör dat ingeeven fan höör [[Wp/frs/Uniform Resource Locator|URL]], döör dat anklikken fan 'n hyperlink of döör dat söyken nóó 'n begrip ofraupen worden. Däi mäiest browsers hebbent knoopen, wor man nóó däi föördeem besöcht websiid mit t'rüeğ of weer wiider góón kan. Fööl browsers hebbent boovendeem 'n startsiid, däi bii dat oopenmóóken fan dat program weergeeven word't. Däi URL fan 'n websiid kan as [[Wp/frs/Leestäiken|leestäiken]] seekert worden, soo dat däi siid lóóter gaau weer ofraupen worden kan. In fööl browsers kan däi benütser tau d' sülviğ tiid meerder websiiden oopenmóóken un tüsken däi siiden wesseln. Installäärt ferwiidens faugent näej funksjoonen tau of ferannernt däi browser. Webbrowsers wordent up reekeners, [[Wp/frs/Smartfoon|smartfoon]]s un anner geräiden mit 'n internetanslus bruukt. Fandóóğsk browsers köönent näit bloot teksten un biller, man ook musik, luuden, films un anner inhold weergeeven. Däi benütser kan boovendeem dóótäjen nóó siin reekener ooverdróógen un d'r seekern, sük bii benütserkuntos anmellen un programmen bruuken, däi in 'n browser loopent. == Technisk aarbaidswîis == Doo 'n benütser 'n websiid upröpt, stürt däi browser oover [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] of [[Wp/frs/HTTPS|HTTPS]] 'n anfróóeğ an däi webserver. Däi server stürt dan däi nöödiğ dóótäjen t'rüeğ. D'r tau höörent mäist 'n [[Wp/frs/HTML|HTML]]-dokument, [[Wp/frs/CSS|CSS]]-reegels, [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]]-dóótäjen un dóótäjen as biller, musik of films. Däi browser lest un feraarbaid't disser dóótäjen un baaut d'r däi sichtboer websiid fan up.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Getting_started/Environment_setup/Browsing_the_web Browsing the web.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Websiiden sullent sük an oopen standards as HTML, CSS un JavaScript hollen, soo dat säi in ferskeelend browsers funksjoonäärent.<ref name="W3C">[https://www.w3.org/standards/ Web Standards.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Gebruuksberekken == Döör höör grôot ferbräiden hebbent webbrowsers sük tau 'n tsentróól program up reekeners un smartfoons undwikkelt. Säi wordent näit bloot föör dat leesen fan websiiden bruukt, man ook as boovenflâakt föör programmen, däi oover dat Web loopent. D'r mit köönent benütsers unner anner nóórichten leesen, berichten skriiven, döör dóótenbanken söyken, dóótäjen feraarbaiden, musik anhöören, films bekiiken of in webwinkels inkoopen. Fööl geräiden, däi mit 'n netwaark ferbunnen bünt, hebbent 'n websiid föör däi instellens. Soo kan man höör mit 'n browser instellen, sünner dat d'r 'n apâart program up däi reekener installäärt worden maut. == Besünner browsers == Wat browsers köönent bloot tekst weergeeven. Säi wordent tekstbrowsers nöymt un bünt besünners föör dat gâau leesen fan websiiden bruukbor, um dat biller un anner grôot dóótäjen näit ofraupen wordent. D'r tau höörent [[Wp/frs/Lynx (browser)|Lynx]] un [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]]. Offline-browsers aarbaident sünner internetanslus. Säi bruukent bloot inhold, däi al föördeem up dat geräid seekert wur. Ook fööl almäien webbrowsers köönent websiiden uut höör browsercache weergeeven, doo d'r kiin internetanslus is. == Histoorje == [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]], 'n pionäär fan däi hypertext, undwikkelde fan 1989 of an bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]] däi êerst webbrowser unner d' nóóm ''WorldWideWeb'', wor man websiiden ook mit beaarbaiden kun. Lóóter wur dat program ''Nexus'' nöymt. Dat leep up 'n NeXT-reekener un kun websiiden weergeeven un beaarbaiden. In d' nowember 1990 gaf Berners-Lee [[Wp/frs/Nicola Pellow|Nicola Pellow]] däi upgóóev, 'n äinfach [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]] t' undwikkeln. Disser browser kun bloot tekst weergeeven, man leep up hóóst elker reekener. Tau Wiinachten 1990 wassent däi twei browsers klor t' presentäären, un in d' aaugust 1991 mook Berners-Lee dat projekt öffenliik.<ref name="CERN">[https://home.cern/science/computing/the-birth-of-the-web/short-history-web/ A short history of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Up 't begün fan 1993 gaf dat [[Wp/frs/National Center for Supercomputing Applications|National Center for Supercomputing Applications]] (NCSA) däi êerst wersjoon fan [[Wp/frs/NCSA Mosaic|Mosaic]] uut. Mosaic kun websiiden in fensters weergeeven, baaude däi siiden aautomóótsk up un kreeğ al gaau ook wersjoonen föör PC un Macintosh. D'r mit haar däi browser 'n grôot andäil an dat gâau ferbräiden fan dat World Wide Web.<ref>[https://www.ncsa.illinois.edu/research/project-highlights/ncsa-mosaic/ NCSA Mosaic.] National Center for Supercomputing Applications, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Uut däi undwikkelnsgruep fan Mosaic gung däi bedriif [[Wp/frs/Netscape Communications|Netscape Communications]] fandağ, däi 1994 däi [[Wp/frs/Netscape Navigator|Netscape Navigator]] up d' mâarkt brocht.<ref>[https://www.mozilla.org/en-US/firefox/browsers/browser-history/ Browser History: Epic power struggles that brought us modern browsers.] Mozilla, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> 1995 folğde [[Wp/frs/Microsoft|Microsoft]] mit däi [[Wp/frs/Internet Explorer|Internet Explorer]].<ref>[https://www.microsoft.com/en-us/edge/learning-center/how-internet-explorer-once-took-over-the-web How Internet Explorer Once Took the Web.] Microsoft, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Tüsken däi twei browsers begun 'n stâark striid um däi mâarkt, däi as [[Wp/frs/Browseroorlauğ|browseroorlauğ]] bekent wur. Um dat Internet Explorer t'sóómen mit [[Wp/frs/Windows|Windows]] uutleevert wur, kun häi Netscape grootendäils ferdringen.<ref>[https://www.computerhistory.org/revolution/the-web/20/389 Browser Wars.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Lóóter kwamment anner browsers up, d'r unner [[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]], [[Wp/frs/Safari (browser)|Safari]], [[Wp/frs/Google Chrome|Google Chrome]], [[Wp/frs/Microsoft Edge|Microsoft Edge]], [[Wp/frs/Opera (browser)|Opera]] un [[Wp/frs/Vivaldi (browser)|Vivaldi]]. Fandóóeğ gift dat föör däi mäiest reekeners un smartfoons meerder browsers. == Kumpóótiibelitäit, standards un seekerhaid == Dat [[Wp/frs/World Wide Web Consortium|World Wide Web Consortium]] un anner orgóónisóósjoonen undwikkelnt standards föör dat Web. Um dat browsers disser standards näit altiid up däi sülviğ wîis umsettent, kan 'n websiid in äin browser anners uutsäin of funksjoonäären as in 'n anner. Webundwiklers mautent höör siiden alsoo in meerder browsers kuntruläären. Webbrowsers köönent seekerhaidsfeelers hebben, wor döör skóódelk programmen up 'n reekener koomen köönent.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/Der-Browser/Gefahren-und-Risiken/gefahren-und-risiken_node.html Der Browser – Gefahren und Risiken.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> Alsoo is dat wichtiğ, aktuäel wersjoonen t' bruuken un updates gaau t' installäären, um bekäent feelers t' beheeven.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/updates-browser-open-source-software_node.html Updates, Browser & Open Source Software.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] sn1w3zwb2euw4srgjgszsa9r2cvwjbb 7254395 7254393 2026-07-17T19:31:36Z VanModers 2551723 Adding interwiki links to [[d:Q6368]] 7254395 wikitext text/x-wiki [[File:Firefox 57 Windows.png|thumb|Webbrowser ''[[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]] 57.0'' unner [[Wp/frs/Windows|Windows 10]]]] [[File:Screenshot vom Dolphin Browser.png|thumb|Mobîil webbrowser ''[[Wp/frs/Dolphin Browser|Dolphin Browser]]'' up [[Wp/frs/Android (bedriifssüsteem)|Android]]]] 'N '''webbrowser''' of kört '''browser''' (fan [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] ''to browse'', „döörblóódern“ of „rundkiiken“) is 'n [[Wp/frs/Program|program]] föör dat weergeeven fan [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en in dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] of almäin fan dokumenten un dóóten. Mit 'n browser köönent benütsers websiiden ofraupen, döör [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s fan däi äin siid nóó däi anner góón un inhold as teksten, biller, musik of films weergeeven.<ref name="MDN">[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Glossary/Browser Browser.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Browser un webbrowser == Mit dat uut 't Engelsk oovernoomen woord ''browsen'' wur bii reekeners eerst bloot dat bruuken fan elementen as „fööer“, „t'rüeğ“ un „indeks“ mäint, wor mit man in teksten of tekstdóótäjen wiider blóódern kun. Mit dat upkoomen fan [[Wp/frs/Hypertext|hypertext]] kreeğ dat woord 'n näej bedüüden: Man kan woorden of biller as hyperlinks anklikken; säi förent däi benütser dan nóó 'n anner dokument of 'n anner stee in dat sülviğ dokument. Lóóter kwamment funksjoonen föör dat weergeeven fan biller, musik, luuden un films d'r bii. Dat woord ''browser'' word't fandóóğ ook föör anner programmen bruukt, wor mit man dokumenten of dóótäjen döörblóódern kan. 'N webbrowser is man spesjóól föör dat ofraupen un weergeeven fan inhold uut dat World Wide Web móókt. == Gebruuk == Dat grôotst däil fan 't browserfenster word't föör dat weergeeven fan websiiden bruukt. 'N websiid kan döör dat ingeeven fan höör [[Wp/frs/Uniform Resource Locator|URL]], döör dat anklikken fan 'n hyperlink of döör dat söyken nóó 'n begrip ofraupen worden. Däi mäiest browsers hebbent knoopen, wor man nóó däi föördeem besöcht websiid mit t'rüeğ of weer wiider góón kan. Fööl browsers hebbent boovendeem 'n startsiid, däi bii dat oopenmóóken fan dat program weergeeven word't. Däi URL fan 'n websiid kan as [[Wp/frs/Leestäiken|leestäiken]] seekert worden, soo dat däi siid lóóter gaau weer ofraupen worden kan. In fööl browsers kan däi benütser tau d' sülviğ tiid meerder websiiden oopenmóóken un tüsken däi siiden wesseln. Installäärt ferwiidens faugent näej funksjoonen tau of ferannernt däi browser. Webbrowsers wordent up reekeners, [[Wp/frs/Smartfoon|smartfoon]]s un anner geräiden mit 'n internetanslus bruukt. Fandóóğsk browsers köönent näit bloot teksten un biller, man ook musik, luuden, films un anner inhold weergeeven. Däi benütser kan boovendeem dóótäjen nóó siin reekener ooverdróógen un d'r seekern, sük bii benütserkuntos anmellen un programmen bruuken, däi in 'n browser loopent. == Technisk aarbaidswîis == Doo 'n benütser 'n websiid upröpt, stürt däi browser oover [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] of [[Wp/frs/HTTPS|HTTPS]] 'n anfróóeğ an däi webserver. Däi server stürt dan däi nöödiğ dóótäjen t'rüeğ. D'r tau höörent mäist 'n [[Wp/frs/HTML|HTML]]-dokument, [[Wp/frs/CSS|CSS]]-reegels, [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]]-dóótäjen un dóótäjen as biller, musik of films. Däi browser lest un feraarbaid't disser dóótäjen un baaut d'r däi sichtboer websiid fan up.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Getting_started/Environment_setup/Browsing_the_web Browsing the web.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Websiiden sullent sük an oopen standards as HTML, CSS un JavaScript hollen, soo dat säi in ferskeelend browsers funksjoonäärent.<ref name="W3C">[https://www.w3.org/standards/ Web Standards.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Gebruuksberekken == Döör höör grôot ferbräiden hebbent webbrowsers sük tau 'n tsentróól program up reekeners un smartfoons undwikkelt. Säi wordent näit bloot föör dat leesen fan websiiden bruukt, man ook as boovenflâakt föör programmen, däi oover dat Web loopent. D'r mit köönent benütsers unner anner nóórichten leesen, berichten skriiven, döör dóótenbanken söyken, dóótäjen feraarbaiden, musik anhöören, films bekiiken of in webwinkels inkoopen. Fööl geräiden, däi mit 'n netwaark ferbunnen bünt, hebbent 'n websiid föör däi instellens. Soo kan man höör mit 'n browser instellen, sünner dat d'r 'n apâart program up däi reekener installäärt worden maut. == Besünner browsers == Wat browsers köönent bloot tekst weergeeven. Säi wordent tekstbrowsers nöymt un bünt besünners föör dat gâau leesen fan websiiden bruukbor, um dat biller un anner grôot dóótäjen näit ofraupen wordent. D'r tau höörent [[Wp/frs/Lynx (browser)|Lynx]] un [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]]. Offline-browsers aarbaident sünner internetanslus. Säi bruukent bloot inhold, däi al föördeem up dat geräid seekert wur. Ook fööl almäien webbrowsers köönent websiiden uut höör browsercache weergeeven, doo d'r kiin internetanslus is. == Histoorje == [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]], 'n pionäär fan däi hypertext, undwikkelde fan 1989 of an bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]] däi êerst webbrowser unner d' nóóm ''WorldWideWeb'', wor man websiiden ook mit beaarbaiden kun. Lóóter wur dat program ''Nexus'' nöymt. Dat leep up 'n NeXT-reekener un kun websiiden weergeeven un beaarbaiden. In d' nowember 1990 gaf Berners-Lee [[Wp/frs/Nicola Pellow|Nicola Pellow]] däi upgóóev, 'n äinfach [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]] t' undwikkeln. Disser browser kun bloot tekst weergeeven, man leep up hóóst elker reekener. Tau Wiinachten 1990 wassent däi twei browsers klor t' presentäären, un in d' aaugust 1991 mook Berners-Lee dat projekt öffenliik.<ref name="CERN">[https://home.cern/science/computing/the-birth-of-the-web/short-history-web/ A short history of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Up 't begün fan 1993 gaf dat [[Wp/frs/National Center for Supercomputing Applications|National Center for Supercomputing Applications]] (NCSA) däi êerst wersjoon fan [[Wp/frs/NCSA Mosaic|Mosaic]] uut. Mosaic kun websiiden in fensters weergeeven, baaude däi siiden aautomóótsk up un kreeğ al gaau ook wersjoonen föör PC un Macintosh. D'r mit haar däi browser 'n grôot andäil an dat gâau ferbräiden fan dat World Wide Web.<ref>[https://www.ncsa.illinois.edu/research/project-highlights/ncsa-mosaic/ NCSA Mosaic.] National Center for Supercomputing Applications, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Uut däi undwikkelnsgruep fan Mosaic gung däi bedriif [[Wp/frs/Netscape Communications|Netscape Communications]] fandağ, däi 1994 däi [[Wp/frs/Netscape Navigator|Netscape Navigator]] up d' mâarkt brocht.<ref>[https://www.mozilla.org/en-US/firefox/browsers/browser-history/ Browser History: Epic power struggles that brought us modern browsers.] Mozilla, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> 1995 folğde [[Wp/frs/Microsoft|Microsoft]] mit däi [[Wp/frs/Internet Explorer|Internet Explorer]].<ref>[https://www.microsoft.com/en-us/edge/learning-center/how-internet-explorer-once-took-over-the-web How Internet Explorer Once Took the Web.] Microsoft, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Tüsken däi twei browsers begun 'n stâark striid um däi mâarkt, däi as [[Wp/frs/Browseroorlauğ|browseroorlauğ]] bekent wur. Um dat Internet Explorer t'sóómen mit [[Wp/frs/Windows|Windows]] uutleevert wur, kun häi Netscape grootendäils ferdringen.<ref>[https://www.computerhistory.org/revolution/the-web/20/389 Browser Wars.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Lóóter kwamment anner browsers up, d'r unner [[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]], [[Wp/frs/Safari (browser)|Safari]], [[Wp/frs/Google Chrome|Google Chrome]], [[Wp/frs/Microsoft Edge|Microsoft Edge]], [[Wp/frs/Opera (browser)|Opera]] un [[Wp/frs/Vivaldi (browser)|Vivaldi]]. Fandóóeğ gift dat föör däi mäiest reekeners un smartfoons meerder browsers. == Kumpóótiibelitäit, standards un seekerhaid == Dat [[Wp/frs/World Wide Web Consortium|World Wide Web Consortium]] un anner orgóónisóósjoonen undwikkelnt standards föör dat Web. Um dat browsers disser standards näit altiid up däi sülviğ wîis umsettent, kan 'n websiid in äin browser anners uutsäin of funksjoonäären as in 'n anner. Webundwiklers mautent höör siiden alsoo in meerder browsers kuntruläären. Webbrowsers köönent seekerhaidsfeelers hebben, wor döör skóódelk programmen up 'n reekener koomen köönent.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/Der-Browser/Gefahren-und-Risiken/gefahren-und-risiken_node.html Der Browser – Gefahren und Risiken.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> Alsoo is dat wichtiğ, aktuäel wersjoonen t' bruuken un updates gaau t' installäären, um bekäent feelers t' beheeven.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/updates-browser-open-source-software_node.html Updates, Browser & Open Source Software.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q6368}} 3p2pidcc1ggirvp0u9roejwcvwqii5w 7254414 7254395 2026-07-17T20:01:46Z VanModers 2551723 Näej links taufauğt 7254414 wikitext text/x-wiki [[File:Firefox 57 Windows.png|thumb|Webbrowser ''[[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]] 57.0'' unner [[Wp/frs/Windows|Windows 10]]]] [[File:Screenshot vom Dolphin Browser.png|thumb|Mobîil webbrowser ''[[Wp/frs/Dolphin Browser|Dolphin Browser]]'' up [[Wp/frs/Android (bedriifssüsteem)|Android]]]] 'N '''webbrowser''' of kört '''browser''' (fan [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] ''to browse'', „döörblóódern“ of „rundkiiken“) is 'n [[Wp/frs/Program|program]] föör dat weergeeven fan [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en in dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] of almäin fan dokumenten un dóóten. Mit 'n browser köönent benütsers websiiden ofraupen, döör [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s fan däi äin siid nóó däi anner góón un inhold as teksten, biller, musik of films weergeeven.<ref name="MDN">[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Glossary/Browser Browser.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Browser un webbrowser == Mit dat uut 't [[Wp/frs/Engelsk|Engelsk]] oovernoomen woord ''browsen'' wur bii reekeners eerst bloot dat bruuken fan elementen as „fööer“, „t'rüeğ“ un „indeks“ mäint, wor mit man in teksten of tekstdóótäjen wiider blóódern kun. Mit dat upkoomen fan [[Wp/frs/Hypertext|hypertext]] kreeğ dat woord 'n näej bedüüden: Man kan woorden of biller as hyperlinks anklikken; säi förent däi benütser dan nóó 'n anner dokument of 'n anner stee in dat sülviğ dokument. Lóóter kwamment funksjoonen föör dat weergeeven fan biller, musik, luuden un films d'r bii. Dat woord ''browser'' word't fandóóğ ook föör anner programmen bruukt, wor mit man dokumenten of dóótäjen döörblóódern kan. 'N webbrowser is man spesjóól föör dat ofraupen un weergeeven fan inhold uut dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] móókt. == Gebruuk == Dat grôotst däil fan 't browserfenster word't föör dat weergeeven fan websiiden bruukt. 'N websiid kan döör dat ingeeven fan höör [[Wp/frs/Uniform Resource Locator|URL]], döör dat anklikken fan 'n hyperlink of döör dat söyken nóó 'n begrip ofraupen worden. Däi mäiest browsers hebbent knoopen, wor man nóó däi föördeem besöcht websiid mit t'rüeğ of weer wiider góón kan. Fööl browsers hebbent boovendeem 'n startsiid, däi bii dat oopenmóóken fan dat program weergeeven word't. Däi URL fan 'n websiid kan as [[Wp/frs/Leestäiken|leestäiken]] seekert worden, soo dat däi siid lóóter gaau weer ofraupen worden kan. In fööl browsers kan däi benütser tau d' sülviğ tiid meerder websiiden oopenmóóken un tüsken däi siiden wesseln. Installäärt ferwiidens faugent näej funksjoonen tau of ferannernt däi browser. Webbrowsers wordent up reekeners, [[Wp/frs/Smartfoon|smartfoon]]s un anner geräiden mit 'n internetanslus bruukt. Fandóóğsk browsers köönent näit bloot teksten un biller, man ook musik, luuden, films un anner inhold weergeeven. Däi benütser kan boovendeem dóótäjen nóó siin reekener ooverdróógen un d'r seekern, sük bii benütserkuntos anmellen un programmen bruuken, däi in 'n browser loopent. == Technisk aarbaidswîis == Doo 'n benütser 'n websiid upröpt, stürt däi browser oover [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] of [[Wp/frs/HTTPS|HTTPS]] 'n anfróóeğ an däi webserver. Däi server stürt dan däi nöödiğ dóótäjen t'rüeğ. D'r tau höörent mäist 'n [[Wp/frs/HTML|HTML]]-dokument, [[Wp/frs/CSS|CSS]]-reegels, [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]]-dóótäjen un dóótäjen as biller, musik of films. Däi browser lest un feraarbaid't disser dóótäjen un baaut d'r däi sichtboer websiid fan up.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Getting_started/Environment_setup/Browsing_the_web Browsing the web.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Websiiden sullent sük an oopen standards as HTML, CSS un JavaScript hollen, soo dat säi in ferskeelend browsers funksjoonäärent.<ref name="W3C">[https://www.w3.org/standards/ Web Standards.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Gebruuksberekken == Döör höör grôot ferbräiden hebbent webbrowsers sük tau 'n tsentróól program up reekeners un smartfoons undwikkelt. Säi wordent näit bloot föör dat leesen fan websiiden bruukt, man ook as boovenflâakt föör programmen, däi oover dat Web loopent. D'r mit köönent benütsers unner anner nóórichten leesen, berichten skriiven, döör dóótenbanken söyken, dóótäjen feraarbaiden, musik anhöören, films bekiiken of in webwinkels inkoopen. Fööl geräiden, däi mit 'n netwaark ferbunnen bünt, hebbent 'n websiid föör däi instellens. Soo kan man höör mit 'n browser instellen, sünner dat d'r 'n apâart program up däi reekener installäärt worden maut. == Besünner browsers == Wat browsers köönent bloot tekst weergeeven. Säi wordent tekstbrowsers nöymt un bünt besünners föör dat gâau leesen fan websiiden bruukbor, um dat biller un anner grôot dóótäjen näit ofraupen wordent. D'r tau höörent [[Wp/frs/Lynx (browser)|Lynx]] un [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]]. Offline-browsers aarbaident sünner internetanslus. Säi bruukent bloot inhold, däi al föördeem up dat geräid seekert wur. Ook fööl almäien webbrowsers köönent websiiden uut höör browsercache weergeeven, doo d'r kiin internetanslus is. == Histoorje == [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]], 'n pionäär fan däi hypertext, undwikkelde fan 1989 of an bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]] däi êerst webbrowser unner d' nóóm ''WorldWideWeb'', wor man websiiden ook mit beaarbaiden kun. Lóóter wur dat program ''Nexus'' nöymt. Dat leep up 'n NeXT-reekener un kun websiiden weergeeven un beaarbaiden. In d' nowember 1990 gaf Berners-Lee [[Wp/frs/Nicola Pellow|Nicola Pellow]] däi upgóóev, 'n äinfach [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]] t' undwikkeln. Disser browser kun bloot tekst weergeeven, man leep up hóóst elker reekener. Tau Wiinachten 1990 wassent däi twei browsers klor t' presentäären, un in d' aaugust 1991 mook Berners-Lee dat projekt öffenliik.<ref name="CERN">[https://home.cern/science/computing/the-birth-of-the-web/short-history-web/ A short history of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Up 't begün fan 1993 gaf dat [[Wp/frs/National Center for Supercomputing Applications|National Center for Supercomputing Applications]] (NCSA) däi êerst wersjoon fan [[Wp/frs/NCSA Mosaic|Mosaic]] uut. Mosaic kun websiiden in fensters weergeeven, baaude däi siiden aautomóótsk up un kreeğ al gaau ook wersjoonen föör PC un Macintosh. D'r mit haar däi browser 'n grôot andäil an dat gâau ferbräiden fan dat World Wide Web.<ref>[https://www.ncsa.illinois.edu/research/project-highlights/ncsa-mosaic/ NCSA Mosaic.] National Center for Supercomputing Applications, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Uut däi undwikkelnsgruep fan Mosaic gung däi bedriif [[Wp/frs/Netscape Communications|Netscape Communications]] fandağ, däi 1994 däi [[Wp/frs/Netscape Navigator|Netscape Navigator]] up d' mâarkt brocht.<ref>[https://www.mozilla.org/en-US/firefox/browsers/browser-history/ Browser History: Epic power struggles that brought us modern browsers.] Mozilla, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> 1995 folğde [[Wp/frs/Microsoft|Microsoft]] mit däi [[Wp/frs/Internet Explorer|Internet Explorer]].<ref>[https://www.microsoft.com/en-us/edge/learning-center/how-internet-explorer-once-took-over-the-web How Internet Explorer Once Took the Web.] Microsoft, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Tüsken däi twei browsers begun 'n stâark striid um däi mâarkt, däi as [[Wp/frs/Browseroorlauğ|browseroorlauğ]] bekent wur. Um dat Internet Explorer t'sóómen mit [[Wp/frs/Windows|Windows]] uutleevert wur, kun häi Netscape grootendäils ferdringen.<ref>[https://www.computerhistory.org/revolution/the-web/20/389 Browser Wars.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Lóóter kwamment anner browsers up, d'r unner [[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]], [[Wp/frs/Safari (browser)|Safari]], [[Wp/frs/Google Chrome|Google Chrome]], [[Wp/frs/Microsoft Edge|Microsoft Edge]], [[Wp/frs/Opera (browser)|Opera]] un [[Wp/frs/Vivaldi (browser)|Vivaldi]]. Fandóóeğ gift dat föör däi mäiest reekeners un smartfoons meerder browsers. == Kumpóótiibelitäit, standards un seekerhaid == Dat [[Wp/frs/World Wide Web Consortium|World Wide Web Consortium]] un anner orgóónisóósjoonen undwikkelnt standards föör dat Web. Um dat browsers disser standards näit altiid up däi sülviğ wîis umsettent, kan 'n websiid in äin browser anners uutsäin of funksjoonäären as in 'n anner. Webundwiklers mautent höör siiden alsoo in meerder browsers kuntruläären. Webbrowsers köönent seekerhaidsfeelers hebben, wor döör skóódelk programmen up 'n reekener koomen köönent.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/Der-Browser/Gefahren-und-Risiken/gefahren-und-risiken_node.html Der Browser – Gefahren und Risiken.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> Alsoo is dat wichtiğ, aktuäel wersjoonen t' bruuken un updates gaau t' installäären, um bekäent feelers t' beheeven.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/updates-browser-open-source-software_node.html Updates, Browser & Open Source Software.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q6368}} 7bjxt5mx68ms8nzr28l2pxgippd09yy 7254464 7254414 2026-07-17T21:06:08Z WikiFayo95 2609576 /* Browser un webbrowser */ 7254464 wikitext text/x-wiki [[File:Firefox 57 Windows.png|thumb|Webbrowser ''[[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]] 57.0'' unner [[Wp/frs/Windows|Windows 10]]]] [[File:Screenshot vom Dolphin Browser.png|thumb|Mobîil webbrowser ''[[Wp/frs/Dolphin Browser|Dolphin Browser]]'' up [[Wp/frs/Android (bedriifssüsteem)|Android]]]] 'N '''webbrowser''' of kört '''browser''' (fan [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] ''to browse'', „döörblóódern“ of „rundkiiken“) is 'n [[Wp/frs/Program|program]] föör dat weergeeven fan [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en in dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] of almäin fan dokumenten un dóóten. Mit 'n browser köönent benütsers websiiden ofraupen, döör [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s fan däi äin siid nóó däi anner góón un inhold as teksten, biller, musik of films weergeeven.<ref name="MDN">[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Glossary/Browser Browser.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Browser un webbrowser == Mit dat uut dat [[Wp/frs/Engelsk|Engelsk]] oovernoomen woord ''browsen'' wur bii computers eerst bloot dat bruuken fan elementen as „fööer“, „t'rüeğ“ un „indeks“ mäint, wor mit man in teksten of tekstdóótäjen wiider blóódern kun. Mit dat upkoomen fan [[Wp/frs/Hypertext|hypertext]] kreeğ dat woord 'n näej bedüüden: Man kan woorden of biller as hyperlinks anklikken; säi förent däi benütser dan nóó 'n anner dokument of 'n anner stee in dat sülviğ dokument. Lóóter kwamment funksjoonen föör dat weergeeven fan biller, musik, geluuden un films d'r bii. Dat woord ''browser'' word't fandóóğ ook föör anner programmen bruukt, wor mit man dokumenten of dóótäjen döörblóódern kan. 'N webbrowser is man spesjóól föör dat ofraupen un weergeeven fan inhold uut dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] móókt. == Gebruuk == Dat grôotst däil fan 't browserfenster word't föör dat weergeeven fan websiiden bruukt. 'N websiid kan döör dat ingeeven fan höör [[Wp/frs/Uniform Resource Locator|URL]], döör dat anklikken fan 'n hyperlink of döör dat söyken nóó 'n begrip ofraupen worden. Däi mäiest browsers hebbent knoopen, wor man nóó däi föördeem besöcht websiid mit t'rüeğ of weer wiider góón kan. Fööl browsers hebbent boovendeem 'n startsiid, däi bii dat oopenmóóken fan dat program weergeeven word't. Däi URL fan 'n websiid kan as [[Wp/frs/Leestäiken|leestäiken]] seekert worden, soo dat däi siid lóóter gaau weer ofraupen worden kan. In fööl browsers kan däi benütser tau d' sülviğ tiid meerder websiiden oopenmóóken un tüsken däi siiden wesseln. Installäärt ferwiidens faugent näej funksjoonen tau of ferannernt däi browser. Webbrowsers wordent up reekeners, [[Wp/frs/Smartfoon|smartfoon]]s un anner geräiden mit 'n internetanslus bruukt. Fandóóğsk browsers köönent näit bloot teksten un biller, man ook musik, luuden, films un anner inhold weergeeven. Däi benütser kan boovendeem dóótäjen nóó siin reekener ooverdróógen un d'r seekern, sük bii benütserkuntos anmellen un programmen bruuken, däi in 'n browser loopent. == Technisk aarbaidswîis == Doo 'n benütser 'n websiid upröpt, stürt däi browser oover [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] of [[Wp/frs/HTTPS|HTTPS]] 'n anfróóeğ an däi webserver. Däi server stürt dan däi nöödiğ dóótäjen t'rüeğ. D'r tau höörent mäist 'n [[Wp/frs/HTML|HTML]]-dokument, [[Wp/frs/CSS|CSS]]-reegels, [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]]-dóótäjen un dóótäjen as biller, musik of films. Däi browser lest un feraarbaid't disser dóótäjen un baaut d'r däi sichtboer websiid fan up.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Getting_started/Environment_setup/Browsing_the_web Browsing the web.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Websiiden sullent sük an oopen standards as HTML, CSS un JavaScript hollen, soo dat säi in ferskeelend browsers funksjoonäärent.<ref name="W3C">[https://www.w3.org/standards/ Web Standards.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Gebruuksberekken == Döör höör grôot ferbräiden hebbent webbrowsers sük tau 'n tsentróól program up reekeners un smartfoons undwikkelt. Säi wordent näit bloot föör dat leesen fan websiiden bruukt, man ook as boovenflâakt föör programmen, däi oover dat Web loopent. D'r mit köönent benütsers unner anner nóórichten leesen, berichten skriiven, döör dóótenbanken söyken, dóótäjen feraarbaiden, musik anhöören, films bekiiken of in webwinkels inkoopen. Fööl geräiden, däi mit 'n netwaark ferbunnen bünt, hebbent 'n websiid föör däi instellens. Soo kan man höör mit 'n browser instellen, sünner dat d'r 'n apâart program up däi reekener installäärt worden maut. == Besünner browsers == Wat browsers köönent bloot tekst weergeeven. Säi wordent tekstbrowsers nöymt un bünt besünners föör dat gâau leesen fan websiiden bruukbor, um dat biller un anner grôot dóótäjen näit ofraupen wordent. D'r tau höörent [[Wp/frs/Lynx (browser)|Lynx]] un [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]]. Offline-browsers aarbaident sünner internetanslus. Säi bruukent bloot inhold, däi al föördeem up dat geräid seekert wur. Ook fööl almäien webbrowsers köönent websiiden uut höör browsercache weergeeven, doo d'r kiin internetanslus is. == Histoorje == [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]], 'n pionäär fan däi hypertext, undwikkelde fan 1989 of an bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]] däi êerst webbrowser unner d' nóóm ''WorldWideWeb'', wor man websiiden ook mit beaarbaiden kun. Lóóter wur dat program ''Nexus'' nöymt. Dat leep up 'n NeXT-reekener un kun websiiden weergeeven un beaarbaiden. In d' nowember 1990 gaf Berners-Lee [[Wp/frs/Nicola Pellow|Nicola Pellow]] däi upgóóev, 'n äinfach [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]] t' undwikkeln. Disser browser kun bloot tekst weergeeven, man leep up hóóst elker reekener. Tau Wiinachten 1990 wassent däi twei browsers klor t' presentäären, un in d' aaugust 1991 mook Berners-Lee dat projekt öffenliik.<ref name="CERN">[https://home.cern/science/computing/the-birth-of-the-web/short-history-web/ A short history of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Up 't begün fan 1993 gaf dat [[Wp/frs/National Center for Supercomputing Applications|National Center for Supercomputing Applications]] (NCSA) däi êerst wersjoon fan [[Wp/frs/NCSA Mosaic|Mosaic]] uut. Mosaic kun websiiden in fensters weergeeven, baaude däi siiden aautomóótsk up un kreeğ al gaau ook wersjoonen föör PC un Macintosh. D'r mit haar däi browser 'n grôot andäil an dat gâau ferbräiden fan dat World Wide Web.<ref>[https://www.ncsa.illinois.edu/research/project-highlights/ncsa-mosaic/ NCSA Mosaic.] National Center for Supercomputing Applications, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Uut däi undwikkelnsgruep fan Mosaic gung däi bedriif [[Wp/frs/Netscape Communications|Netscape Communications]] fandağ, däi 1994 däi [[Wp/frs/Netscape Navigator|Netscape Navigator]] up d' mâarkt brocht.<ref>[https://www.mozilla.org/en-US/firefox/browsers/browser-history/ Browser History: Epic power struggles that brought us modern browsers.] Mozilla, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> 1995 folğde [[Wp/frs/Microsoft|Microsoft]] mit däi [[Wp/frs/Internet Explorer|Internet Explorer]].<ref>[https://www.microsoft.com/en-us/edge/learning-center/how-internet-explorer-once-took-over-the-web How Internet Explorer Once Took the Web.] Microsoft, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Tüsken däi twei browsers begun 'n stâark striid um däi mâarkt, däi as [[Wp/frs/Browseroorlauğ|browseroorlauğ]] bekent wur. Um dat Internet Explorer t'sóómen mit [[Wp/frs/Windows|Windows]] uutleevert wur, kun häi Netscape grootendäils ferdringen.<ref>[https://www.computerhistory.org/revolution/the-web/20/389 Browser Wars.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Lóóter kwamment anner browsers up, d'r unner [[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]], [[Wp/frs/Safari (browser)|Safari]], [[Wp/frs/Google Chrome|Google Chrome]], [[Wp/frs/Microsoft Edge|Microsoft Edge]], [[Wp/frs/Opera (browser)|Opera]] un [[Wp/frs/Vivaldi (browser)|Vivaldi]]. Fandóóeğ gift dat föör däi mäiest reekeners un smartfoons meerder browsers. == Kumpóótiibelitäit, standards un seekerhaid == Dat [[Wp/frs/World Wide Web Consortium|World Wide Web Consortium]] un anner orgóónisóósjoonen undwikkelnt standards föör dat Web. Um dat browsers disser standards näit altiid up däi sülviğ wîis umsettent, kan 'n websiid in äin browser anners uutsäin of funksjoonäären as in 'n anner. Webundwiklers mautent höör siiden alsoo in meerder browsers kuntruläären. Webbrowsers köönent seekerhaidsfeelers hebben, wor döör skóódelk programmen up 'n reekener koomen köönent.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/Der-Browser/Gefahren-und-Risiken/gefahren-und-risiken_node.html Der Browser – Gefahren und Risiken.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> Alsoo is dat wichtiğ, aktuäel wersjoonen t' bruuken un updates gaau t' installäären, um bekäent feelers t' beheeven.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/updates-browser-open-source-software_node.html Updates, Browser & Open Source Software.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q6368}} ldxlofxkb5735l8xjyh7hq3q1mvnrb3 7254465 7254464 2026-07-17T21:07:50Z WikiFayo95 2609576 /* Gebruuk */ 7254465 wikitext text/x-wiki [[File:Firefox 57 Windows.png|thumb|Webbrowser ''[[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]] 57.0'' unner [[Wp/frs/Windows|Windows 10]]]] [[File:Screenshot vom Dolphin Browser.png|thumb|Mobîil webbrowser ''[[Wp/frs/Dolphin Browser|Dolphin Browser]]'' up [[Wp/frs/Android (bedriifssüsteem)|Android]]]] 'N '''webbrowser''' of kört '''browser''' (fan [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] ''to browse'', „döörblóódern“ of „rundkiiken“) is 'n [[Wp/frs/Program|program]] föör dat weergeeven fan [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en in dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] of almäin fan dokumenten un dóóten. Mit 'n browser köönent benütsers websiiden ofraupen, döör [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s fan däi äin siid nóó däi anner góón un inhold as teksten, biller, musik of films weergeeven.<ref name="MDN">[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Glossary/Browser Browser.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Browser un webbrowser == Mit dat uut dat [[Wp/frs/Engelsk|Engelsk]] oovernoomen woord ''browsen'' wur bii computers eerst bloot dat bruuken fan elementen as „fööer“, „t'rüeğ“ un „indeks“ mäint, wor mit man in teksten of tekstdóótäjen wiider blóódern kun. Mit dat upkoomen fan [[Wp/frs/Hypertext|hypertext]] kreeğ dat woord 'n näej bedüüden: Man kan woorden of biller as hyperlinks anklikken; säi förent däi benütser dan nóó 'n anner dokument of 'n anner stee in dat sülviğ dokument. Lóóter kwamment funksjoonen föör dat weergeeven fan biller, musik, geluuden un films d'r bii. Dat woord ''browser'' word't fandóóğ ook föör anner programmen bruukt, wor mit man dokumenten of dóótäjen döörblóódern kan. 'N webbrowser is man spesjóól föör dat ofraupen un weergeeven fan inhold uut dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] móókt. == Gebruuk == Däi grôotst däil fan 't browserfenster word't föör dat weergeeven fan websiiden bruukt. 'N websiid kan döör dat ingeeven fan höör [[Wp/frs/Uniform Resource Locator|URL]], döör dat anklikken fan 'n hyperlink of döör dat söyken nóó 'n begrip ofraupen worden. Däi mäiest browsers hebbent knoopen, wor man nóó däi föördeem besöcht websiid mit t'rüeğ of weer wiider góón kan. Fööl browsers hebbent boovendeem 'n startsiid, däi bii dat oopenmóóken fan dat program weergeeven word't. Däi URL fan 'n websiid kan as [[Wp/frs/Leestäiken|leestäiken]] seekert worden, soo dat däi siid lóóter gaau weer ofraupen worden kan. In fööl browsers kan däi benütser tau d' sülviğ tiid meerder websiiden oopenmóóken un tüsken däi siiden wesseln. Installäärt ferwiidens faugent näej funksjoonen tau of ferannernt däi browser. Webbrowsers wordent up reekeners, [[Wp/frs/Smartfoon|smartfoon]]s un anner geräiden mit 'n internetanslus bruukt. Fandóóğsk browsers köönent näit bloot teksten un biller, man ook musik, luuden, films un anner inhold weergeeven. Däi benütser kan boovendeem dóótäjen nóó siin reekener ooverdróógen un d'r seekern, sük bii benütserkuntos anmellen un programmen bruuken, däi in 'n browser loopent. == Technisk aarbaidswîis == Doo 'n benütser 'n websiid upröpt, stürt däi browser oover [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] of [[Wp/frs/HTTPS|HTTPS]] 'n anfróóeğ an däi webserver. Däi server stürt dan däi nöödiğ dóótäjen t'rüeğ. D'r tau höörent mäist 'n [[Wp/frs/HTML|HTML]]-dokument, [[Wp/frs/CSS|CSS]]-reegels, [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]]-dóótäjen un dóótäjen as biller, musik of films. Däi browser lest un feraarbaid't disser dóótäjen un baaut d'r däi sichtboer websiid fan up.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Getting_started/Environment_setup/Browsing_the_web Browsing the web.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Websiiden sullent sük an oopen standards as HTML, CSS un JavaScript hollen, soo dat säi in ferskeelend browsers funksjoonäärent.<ref name="W3C">[https://www.w3.org/standards/ Web Standards.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Gebruuksberekken == Döör höör grôot ferbräiden hebbent webbrowsers sük tau 'n tsentróól program up reekeners un smartfoons undwikkelt. Säi wordent näit bloot föör dat leesen fan websiiden bruukt, man ook as boovenflâakt föör programmen, däi oover dat Web loopent. D'r mit köönent benütsers unner anner nóórichten leesen, berichten skriiven, döör dóótenbanken söyken, dóótäjen feraarbaiden, musik anhöören, films bekiiken of in webwinkels inkoopen. Fööl geräiden, däi mit 'n netwaark ferbunnen bünt, hebbent 'n websiid föör däi instellens. Soo kan man höör mit 'n browser instellen, sünner dat d'r 'n apâart program up däi reekener installäärt worden maut. == Besünner browsers == Wat browsers köönent bloot tekst weergeeven. Säi wordent tekstbrowsers nöymt un bünt besünners föör dat gâau leesen fan websiiden bruukbor, um dat biller un anner grôot dóótäjen näit ofraupen wordent. D'r tau höörent [[Wp/frs/Lynx (browser)|Lynx]] un [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]]. Offline-browsers aarbaident sünner internetanslus. Säi bruukent bloot inhold, däi al föördeem up dat geräid seekert wur. Ook fööl almäien webbrowsers köönent websiiden uut höör browsercache weergeeven, doo d'r kiin internetanslus is. == Histoorje == [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]], 'n pionäär fan däi hypertext, undwikkelde fan 1989 of an bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]] däi êerst webbrowser unner d' nóóm ''WorldWideWeb'', wor man websiiden ook mit beaarbaiden kun. Lóóter wur dat program ''Nexus'' nöymt. Dat leep up 'n NeXT-reekener un kun websiiden weergeeven un beaarbaiden. In d' nowember 1990 gaf Berners-Lee [[Wp/frs/Nicola Pellow|Nicola Pellow]] däi upgóóev, 'n äinfach [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]] t' undwikkeln. Disser browser kun bloot tekst weergeeven, man leep up hóóst elker reekener. Tau Wiinachten 1990 wassent däi twei browsers klor t' presentäären, un in d' aaugust 1991 mook Berners-Lee dat projekt öffenliik.<ref name="CERN">[https://home.cern/science/computing/the-birth-of-the-web/short-history-web/ A short history of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Up 't begün fan 1993 gaf dat [[Wp/frs/National Center for Supercomputing Applications|National Center for Supercomputing Applications]] (NCSA) däi êerst wersjoon fan [[Wp/frs/NCSA Mosaic|Mosaic]] uut. Mosaic kun websiiden in fensters weergeeven, baaude däi siiden aautomóótsk up un kreeğ al gaau ook wersjoonen föör PC un Macintosh. D'r mit haar däi browser 'n grôot andäil an dat gâau ferbräiden fan dat World Wide Web.<ref>[https://www.ncsa.illinois.edu/research/project-highlights/ncsa-mosaic/ NCSA Mosaic.] National Center for Supercomputing Applications, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Uut däi undwikkelnsgruep fan Mosaic gung däi bedriif [[Wp/frs/Netscape Communications|Netscape Communications]] fandağ, däi 1994 däi [[Wp/frs/Netscape Navigator|Netscape Navigator]] up d' mâarkt brocht.<ref>[https://www.mozilla.org/en-US/firefox/browsers/browser-history/ Browser History: Epic power struggles that brought us modern browsers.] Mozilla, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> 1995 folğde [[Wp/frs/Microsoft|Microsoft]] mit däi [[Wp/frs/Internet Explorer|Internet Explorer]].<ref>[https://www.microsoft.com/en-us/edge/learning-center/how-internet-explorer-once-took-over-the-web How Internet Explorer Once Took the Web.] Microsoft, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Tüsken däi twei browsers begun 'n stâark striid um däi mâarkt, däi as [[Wp/frs/Browseroorlauğ|browseroorlauğ]] bekent wur. Um dat Internet Explorer t'sóómen mit [[Wp/frs/Windows|Windows]] uutleevert wur, kun häi Netscape grootendäils ferdringen.<ref>[https://www.computerhistory.org/revolution/the-web/20/389 Browser Wars.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Lóóter kwamment anner browsers up, d'r unner [[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]], [[Wp/frs/Safari (browser)|Safari]], [[Wp/frs/Google Chrome|Google Chrome]], [[Wp/frs/Microsoft Edge|Microsoft Edge]], [[Wp/frs/Opera (browser)|Opera]] un [[Wp/frs/Vivaldi (browser)|Vivaldi]]. Fandóóeğ gift dat föör däi mäiest reekeners un smartfoons meerder browsers. == Kumpóótiibelitäit, standards un seekerhaid == Dat [[Wp/frs/World Wide Web Consortium|World Wide Web Consortium]] un anner orgóónisóósjoonen undwikkelnt standards föör dat Web. Um dat browsers disser standards näit altiid up däi sülviğ wîis umsettent, kan 'n websiid in äin browser anners uutsäin of funksjoonäären as in 'n anner. Webundwiklers mautent höör siiden alsoo in meerder browsers kuntruläären. Webbrowsers köönent seekerhaidsfeelers hebben, wor döör skóódelk programmen up 'n reekener koomen köönent.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/Der-Browser/Gefahren-und-Risiken/gefahren-und-risiken_node.html Der Browser – Gefahren und Risiken.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> Alsoo is dat wichtiğ, aktuäel wersjoonen t' bruuken un updates gaau t' installäären, um bekäent feelers t' beheeven.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/updates-browser-open-source-software_node.html Updates, Browser & Open Source Software.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q6368}} s8pjjh1t014bdwqeuptzeyxpmc3t3j0 7254466 7254465 2026-07-17T21:10:51Z WikiFayo95 2609576 /* Gebruuk */ 7254466 wikitext text/x-wiki [[File:Firefox 57 Windows.png|thumb|Webbrowser ''[[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]] 57.0'' unner [[Wp/frs/Windows|Windows 10]]]] [[File:Screenshot vom Dolphin Browser.png|thumb|Mobîil webbrowser ''[[Wp/frs/Dolphin Browser|Dolphin Browser]]'' up [[Wp/frs/Android (bedriifssüsteem)|Android]]]] 'N '''webbrowser''' of kört '''browser''' (fan [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] ''to browse'', „döörblóódern“ of „rundkiiken“) is 'n [[Wp/frs/Program|program]] föör dat weergeeven fan [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en in dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] of almäin fan dokumenten un dóóten. Mit 'n browser köönent benütsers websiiden ofraupen, döör [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s fan däi äin siid nóó däi anner góón un inhold as teksten, biller, musik of films weergeeven.<ref name="MDN">[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Glossary/Browser Browser.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Browser un webbrowser == Mit dat uut dat [[Wp/frs/Engelsk|Engelsk]] oovernoomen woord ''browsen'' wur bii computers eerst bloot dat bruuken fan elementen as „fööer“, „t'rüeğ“ un „indeks“ mäint, wor mit man in teksten of tekstdóótäjen wiider blóódern kun. Mit dat upkoomen fan [[Wp/frs/Hypertext|hypertext]] kreeğ dat woord 'n näej bedüüden: Man kan woorden of biller as hyperlinks anklikken; säi förent däi benütser dan nóó 'n anner dokument of 'n anner stee in dat sülviğ dokument. Lóóter kwamment funksjoonen föör dat weergeeven fan biller, musik, geluuden un films d'r bii. Dat woord ''browser'' word't fandóóğ ook föör anner programmen bruukt, wor mit man dokumenten of dóótäjen döörblóódern kan. 'N webbrowser is man spesjóól föör dat ofraupen un weergeeven fan inhold uut dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] móókt. == Gebruuk == Däi grôotst däil fan 't browserfenster word't föör dat weergeeven fan websiiden bruukt. 'N websiid kan döör dat ingeeven fan höör [[Wp/frs/Uniform Resource Locator|URL]], döör dat anklikken fan 'n hyperlink of döör dat söyken nóó 'n begrip ofraupen worden. Däi mäiest browsers hebbent knoopen, wor man nóó däi föördeem besöcht websiid mit t'rüeğ of weer wiider góón kan. Fööl browsers hebbent boovendeem 'n startsiid, däi bii dat oopenmóóken fan dat program weergeeven word't. Däi URL fan 'n websiid kan as [[Wp/frs/Leestäiken|leestäiken]] seekert worden, soo dat däi siid lóóter gaau weer ofraupen worden kan. In fööl browsers kan däi benütser tau d' sülviğ tiid meerder websiiden oopenmóóken un tüsken däi siiden wesseln. Installäärt ferwiiderns faugent näej funksjoonen tau of ferannernt däi browser. Webbrowsers wordent up computers, [[Wp/frs/Smartfoon|smartfoon]]s un anner geräiden mit 'n internetanslus bruukt. Fandóóğsk browsers köönent näit bloot teksten un biller, man ook musik, geluuden, films un anner inhold weergeeven. Däi benütser kan boovendeem dóótäjen nóó siin computer ooverdróógen un d'r spaichern, sük bii benütserkuntos anmellen un programmen bruuken, däi in 'n browser loopent. == Technisk aarbaidswîis == Doo 'n benütser 'n websiid upröpt, stürt däi browser oover [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] of [[Wp/frs/HTTPS|HTTPS]] 'n anfróóeğ an däi webserver. Däi server stürt dan däi nöödiğ dóótäjen t'rüeğ. D'r tau höörent mäist 'n [[Wp/frs/HTML|HTML]]-dokument, [[Wp/frs/CSS|CSS]]-reegels, [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]]-dóótäjen un dóótäjen as biller, musik of films. Däi browser lest un feraarbaid't disser dóótäjen un baaut d'r däi sichtboer websiid fan up.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Getting_started/Environment_setup/Browsing_the_web Browsing the web.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Websiiden sullent sük an oopen standards as HTML, CSS un JavaScript hollen, soo dat säi in ferskeelend browsers funksjoonäärent.<ref name="W3C">[https://www.w3.org/standards/ Web Standards.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Gebruuksberekken == Döör höör grôot ferbräiden hebbent webbrowsers sük tau 'n tsentróól program up reekeners un smartfoons undwikkelt. Säi wordent näit bloot föör dat leesen fan websiiden bruukt, man ook as boovenflâakt föör programmen, däi oover dat Web loopent. D'r mit köönent benütsers unner anner nóórichten leesen, berichten skriiven, döör dóótenbanken söyken, dóótäjen feraarbaiden, musik anhöören, films bekiiken of in webwinkels inkoopen. Fööl geräiden, däi mit 'n netwaark ferbunnen bünt, hebbent 'n websiid föör däi instellens. Soo kan man höör mit 'n browser instellen, sünner dat d'r 'n apâart program up däi reekener installäärt worden maut. == Besünner browsers == Wat browsers köönent bloot tekst weergeeven. Säi wordent tekstbrowsers nöymt un bünt besünners föör dat gâau leesen fan websiiden bruukbor, um dat biller un anner grôot dóótäjen näit ofraupen wordent. D'r tau höörent [[Wp/frs/Lynx (browser)|Lynx]] un [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]]. Offline-browsers aarbaident sünner internetanslus. Säi bruukent bloot inhold, däi al föördeem up dat geräid seekert wur. Ook fööl almäien webbrowsers köönent websiiden uut höör browsercache weergeeven, doo d'r kiin internetanslus is. == Histoorje == [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]], 'n pionäär fan däi hypertext, undwikkelde fan 1989 of an bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]] däi êerst webbrowser unner d' nóóm ''WorldWideWeb'', wor man websiiden ook mit beaarbaiden kun. Lóóter wur dat program ''Nexus'' nöymt. Dat leep up 'n NeXT-reekener un kun websiiden weergeeven un beaarbaiden. In d' nowember 1990 gaf Berners-Lee [[Wp/frs/Nicola Pellow|Nicola Pellow]] däi upgóóev, 'n äinfach [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]] t' undwikkeln. Disser browser kun bloot tekst weergeeven, man leep up hóóst elker reekener. Tau Wiinachten 1990 wassent däi twei browsers klor t' presentäären, un in d' aaugust 1991 mook Berners-Lee dat projekt öffenliik.<ref name="CERN">[https://home.cern/science/computing/the-birth-of-the-web/short-history-web/ A short history of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Up 't begün fan 1993 gaf dat [[Wp/frs/National Center for Supercomputing Applications|National Center for Supercomputing Applications]] (NCSA) däi êerst wersjoon fan [[Wp/frs/NCSA Mosaic|Mosaic]] uut. Mosaic kun websiiden in fensters weergeeven, baaude däi siiden aautomóótsk up un kreeğ al gaau ook wersjoonen föör PC un Macintosh. D'r mit haar däi browser 'n grôot andäil an dat gâau ferbräiden fan dat World Wide Web.<ref>[https://www.ncsa.illinois.edu/research/project-highlights/ncsa-mosaic/ NCSA Mosaic.] National Center for Supercomputing Applications, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Uut däi undwikkelnsgruep fan Mosaic gung däi bedriif [[Wp/frs/Netscape Communications|Netscape Communications]] fandağ, däi 1994 däi [[Wp/frs/Netscape Navigator|Netscape Navigator]] up d' mâarkt brocht.<ref>[https://www.mozilla.org/en-US/firefox/browsers/browser-history/ Browser History: Epic power struggles that brought us modern browsers.] Mozilla, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> 1995 folğde [[Wp/frs/Microsoft|Microsoft]] mit däi [[Wp/frs/Internet Explorer|Internet Explorer]].<ref>[https://www.microsoft.com/en-us/edge/learning-center/how-internet-explorer-once-took-over-the-web How Internet Explorer Once Took the Web.] Microsoft, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Tüsken däi twei browsers begun 'n stâark striid um däi mâarkt, däi as [[Wp/frs/Browseroorlauğ|browseroorlauğ]] bekent wur. Um dat Internet Explorer t'sóómen mit [[Wp/frs/Windows|Windows]] uutleevert wur, kun häi Netscape grootendäils ferdringen.<ref>[https://www.computerhistory.org/revolution/the-web/20/389 Browser Wars.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Lóóter kwamment anner browsers up, d'r unner [[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]], [[Wp/frs/Safari (browser)|Safari]], [[Wp/frs/Google Chrome|Google Chrome]], [[Wp/frs/Microsoft Edge|Microsoft Edge]], [[Wp/frs/Opera (browser)|Opera]] un [[Wp/frs/Vivaldi (browser)|Vivaldi]]. Fandóóeğ gift dat föör däi mäiest reekeners un smartfoons meerder browsers. == Kumpóótiibelitäit, standards un seekerhaid == Dat [[Wp/frs/World Wide Web Consortium|World Wide Web Consortium]] un anner orgóónisóósjoonen undwikkelnt standards föör dat Web. Um dat browsers disser standards näit altiid up däi sülviğ wîis umsettent, kan 'n websiid in äin browser anners uutsäin of funksjoonäären as in 'n anner. Webundwiklers mautent höör siiden alsoo in meerder browsers kuntruläären. Webbrowsers köönent seekerhaidsfeelers hebben, wor döör skóódelk programmen up 'n reekener koomen köönent.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/Der-Browser/Gefahren-und-Risiken/gefahren-und-risiken_node.html Der Browser – Gefahren und Risiken.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> Alsoo is dat wichtiğ, aktuäel wersjoonen t' bruuken un updates gaau t' installäären, um bekäent feelers t' beheeven.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/updates-browser-open-source-software_node.html Updates, Browser & Open Source Software.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q6368}} 06vz3o877aa6pg05bue8ike3j1st3z8 7254468 7254466 2026-07-17T21:11:53Z WikiFayo95 2609576 /* Technisk aarbaidswîis */ 7254468 wikitext text/x-wiki [[File:Firefox 57 Windows.png|thumb|Webbrowser ''[[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]] 57.0'' unner [[Wp/frs/Windows|Windows 10]]]] [[File:Screenshot vom Dolphin Browser.png|thumb|Mobîil webbrowser ''[[Wp/frs/Dolphin Browser|Dolphin Browser]]'' up [[Wp/frs/Android (bedriifssüsteem)|Android]]]] 'N '''webbrowser''' of kört '''browser''' (fan [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] ''to browse'', „döörblóódern“ of „rundkiiken“) is 'n [[Wp/frs/Program|program]] föör dat weergeeven fan [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en in dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] of almäin fan dokumenten un dóóten. Mit 'n browser köönent benütsers websiiden ofraupen, döör [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s fan däi äin siid nóó däi anner góón un inhold as teksten, biller, musik of films weergeeven.<ref name="MDN">[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Glossary/Browser Browser.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Browser un webbrowser == Mit dat uut dat [[Wp/frs/Engelsk|Engelsk]] oovernoomen woord ''browsen'' wur bii computers eerst bloot dat bruuken fan elementen as „fööer“, „t'rüeğ“ un „indeks“ mäint, wor mit man in teksten of tekstdóótäjen wiider blóódern kun. Mit dat upkoomen fan [[Wp/frs/Hypertext|hypertext]] kreeğ dat woord 'n näej bedüüden: Man kan woorden of biller as hyperlinks anklikken; säi förent däi benütser dan nóó 'n anner dokument of 'n anner stee in dat sülviğ dokument. Lóóter kwamment funksjoonen föör dat weergeeven fan biller, musik, geluuden un films d'r bii. Dat woord ''browser'' word't fandóóğ ook föör anner programmen bruukt, wor mit man dokumenten of dóótäjen döörblóódern kan. 'N webbrowser is man spesjóól föör dat ofraupen un weergeeven fan inhold uut dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] móókt. == Gebruuk == Däi grôotst däil fan 't browserfenster word't föör dat weergeeven fan websiiden bruukt. 'N websiid kan döör dat ingeeven fan höör [[Wp/frs/Uniform Resource Locator|URL]], döör dat anklikken fan 'n hyperlink of döör dat söyken nóó 'n begrip ofraupen worden. Däi mäiest browsers hebbent knoopen, wor man nóó däi föördeem besöcht websiid mit t'rüeğ of weer wiider góón kan. Fööl browsers hebbent boovendeem 'n startsiid, däi bii dat oopenmóóken fan dat program weergeeven word't. Däi URL fan 'n websiid kan as [[Wp/frs/Leestäiken|leestäiken]] seekert worden, soo dat däi siid lóóter gaau weer ofraupen worden kan. In fööl browsers kan däi benütser tau d' sülviğ tiid meerder websiiden oopenmóóken un tüsken däi siiden wesseln. Installäärt ferwiiderns faugent näej funksjoonen tau of ferannernt däi browser. Webbrowsers wordent up computers, [[Wp/frs/Smartfoon|smartfoon]]s un anner geräiden mit 'n internetanslus bruukt. Fandóóğsk browsers köönent näit bloot teksten un biller, man ook musik, geluuden, films un anner inhold weergeeven. Däi benütser kan boovendeem dóótäjen nóó siin computer ooverdróógen un d'r spaichern, sük bii benütserkuntos anmellen un programmen bruuken, däi in 'n browser loopent. == Technisk aarbaidswîis == Doo 'n benütser 'n websiid upröpt, stürt däi browser oover [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] of [[Wp/frs/HTTPS|HTTPS]] 'n anfróóeğ an däi webserver. Däi server stürt dan däi benöödiğt dóótäjen t'rüeğ. D'r tau höörent mäist 'n [[Wp/frs/HTML|HTML]]-dokument, [[Wp/frs/CSS|CSS]]-reegels, [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]]-dóótäjen un dóótäjen as biller, musik of films. Däi browser lest un feraarbaid't disser dóótäjen un baaut d'r däi sichtboer websiid fan up.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Getting_started/Environment_setup/Browsing_the_web Browsing the web.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Websiiden sullent sük an oopen standards as HTML, CSS un JavaScript hollen, soo dat säi in ferskeelend browsers funksjoonäärent.<ref name="W3C">[https://www.w3.org/standards/ Web Standards.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Gebruuksberekken == Döör höör grôot ferbräiden hebbent webbrowsers sük tau 'n tsentróól program up reekeners un smartfoons undwikkelt. Säi wordent näit bloot föör dat leesen fan websiiden bruukt, man ook as boovenflâakt föör programmen, däi oover dat Web loopent. D'r mit köönent benütsers unner anner nóórichten leesen, berichten skriiven, döör dóótenbanken söyken, dóótäjen feraarbaiden, musik anhöören, films bekiiken of in webwinkels inkoopen. Fööl geräiden, däi mit 'n netwaark ferbunnen bünt, hebbent 'n websiid föör däi instellens. Soo kan man höör mit 'n browser instellen, sünner dat d'r 'n apâart program up däi reekener installäärt worden maut. == Besünner browsers == Wat browsers köönent bloot tekst weergeeven. Säi wordent tekstbrowsers nöymt un bünt besünners föör dat gâau leesen fan websiiden bruukbor, um dat biller un anner grôot dóótäjen näit ofraupen wordent. D'r tau höörent [[Wp/frs/Lynx (browser)|Lynx]] un [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]]. Offline-browsers aarbaident sünner internetanslus. Säi bruukent bloot inhold, däi al föördeem up dat geräid seekert wur. Ook fööl almäien webbrowsers köönent websiiden uut höör browsercache weergeeven, doo d'r kiin internetanslus is. == Histoorje == [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]], 'n pionäär fan däi hypertext, undwikkelde fan 1989 of an bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]] däi êerst webbrowser unner d' nóóm ''WorldWideWeb'', wor man websiiden ook mit beaarbaiden kun. Lóóter wur dat program ''Nexus'' nöymt. Dat leep up 'n NeXT-reekener un kun websiiden weergeeven un beaarbaiden. In d' nowember 1990 gaf Berners-Lee [[Wp/frs/Nicola Pellow|Nicola Pellow]] däi upgóóev, 'n äinfach [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]] t' undwikkeln. Disser browser kun bloot tekst weergeeven, man leep up hóóst elker reekener. Tau Wiinachten 1990 wassent däi twei browsers klor t' presentäären, un in d' aaugust 1991 mook Berners-Lee dat projekt öffenliik.<ref name="CERN">[https://home.cern/science/computing/the-birth-of-the-web/short-history-web/ A short history of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Up 't begün fan 1993 gaf dat [[Wp/frs/National Center for Supercomputing Applications|National Center for Supercomputing Applications]] (NCSA) däi êerst wersjoon fan [[Wp/frs/NCSA Mosaic|Mosaic]] uut. Mosaic kun websiiden in fensters weergeeven, baaude däi siiden aautomóótsk up un kreeğ al gaau ook wersjoonen föör PC un Macintosh. D'r mit haar däi browser 'n grôot andäil an dat gâau ferbräiden fan dat World Wide Web.<ref>[https://www.ncsa.illinois.edu/research/project-highlights/ncsa-mosaic/ NCSA Mosaic.] National Center for Supercomputing Applications, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Uut däi undwikkelnsgruep fan Mosaic gung däi bedriif [[Wp/frs/Netscape Communications|Netscape Communications]] fandağ, däi 1994 däi [[Wp/frs/Netscape Navigator|Netscape Navigator]] up d' mâarkt brocht.<ref>[https://www.mozilla.org/en-US/firefox/browsers/browser-history/ Browser History: Epic power struggles that brought us modern browsers.] Mozilla, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> 1995 folğde [[Wp/frs/Microsoft|Microsoft]] mit däi [[Wp/frs/Internet Explorer|Internet Explorer]].<ref>[https://www.microsoft.com/en-us/edge/learning-center/how-internet-explorer-once-took-over-the-web How Internet Explorer Once Took the Web.] Microsoft, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Tüsken däi twei browsers begun 'n stâark striid um däi mâarkt, däi as [[Wp/frs/Browseroorlauğ|browseroorlauğ]] bekent wur. Um dat Internet Explorer t'sóómen mit [[Wp/frs/Windows|Windows]] uutleevert wur, kun häi Netscape grootendäils ferdringen.<ref>[https://www.computerhistory.org/revolution/the-web/20/389 Browser Wars.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Lóóter kwamment anner browsers up, d'r unner [[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]], [[Wp/frs/Safari (browser)|Safari]], [[Wp/frs/Google Chrome|Google Chrome]], [[Wp/frs/Microsoft Edge|Microsoft Edge]], [[Wp/frs/Opera (browser)|Opera]] un [[Wp/frs/Vivaldi (browser)|Vivaldi]]. Fandóóeğ gift dat föör däi mäiest reekeners un smartfoons meerder browsers. == Kumpóótiibelitäit, standards un seekerhaid == Dat [[Wp/frs/World Wide Web Consortium|World Wide Web Consortium]] un anner orgóónisóósjoonen undwikkelnt standards föör dat Web. Um dat browsers disser standards näit altiid up däi sülviğ wîis umsettent, kan 'n websiid in äin browser anners uutsäin of funksjoonäären as in 'n anner. Webundwiklers mautent höör siiden alsoo in meerder browsers kuntruläären. Webbrowsers köönent seekerhaidsfeelers hebben, wor döör skóódelk programmen up 'n reekener koomen köönent.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/Der-Browser/Gefahren-und-Risiken/gefahren-und-risiken_node.html Der Browser – Gefahren und Risiken.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> Alsoo is dat wichtiğ, aktuäel wersjoonen t' bruuken un updates gaau t' installäären, um bekäent feelers t' beheeven.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/updates-browser-open-source-software_node.html Updates, Browser & Open Source Software.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q6368}} nj9y1ibecv2tbnq18zcb7i8n848fmya 7254469 7254468 2026-07-17T21:14:11Z WikiFayo95 2609576 7254469 wikitext text/x-wiki [[File:Firefox 57 Windows.png|thumb|Webbrowser ''[[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]] 57.0'' unner [[Wp/frs/Windows|Windows 10]]]] [[File:Screenshot vom Dolphin Browser.png|thumb|Mobîil webbrowser ''[[Wp/frs/Dolphin Browser|Dolphin Browser]]'' up [[Wp/frs/Android (bedriifssüsteem)|Android]]]] 'N '''webbrowser''' of kört '''browser''' (fan [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] ''to browse'', „döörblóódern“ of „rundkiiken“) is 'n [[Wp/frs/Program|program]] föör dat weergeeven fan [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en in dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] of almäin fan dokumenten un dóóten. Mit 'n browser köönent benütsers websiiden ofraupen, döör [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s fan däi äin siid nóó däi anner góón un inhold as teksten, biller, musik of films weergeeven.<ref name="MDN">[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Glossary/Browser Browser.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Browser un webbrowser == Mit dat uut dat [[Wp/frs/Engelsk|Engelsk]] oovernoomen woord ''browsen'' wur bii reekeners eerst bloot dat bruuken fan elementen as „fööer“, „t'rüeğ“ un „indeks“ mäint, wor mit man in teksten of tekstdóótäjen wiider blóódern kun. Mit dat upkoomen fan [[Wp/frs/Hypertext|hypertext]] kreeğ dat woord 'n näej bedüüden: Man kan woorden of biller as hyperlinks anklikken; säi förent däi benütser dan nóó 'n anner dokument of 'n anner stee in dat sülviğ dokument. Lóóter kwamment funksjoonen föör dat weergeeven fan biller, musik, geluuden un films d'r bii. Dat woord ''browser'' word't fandóóğ ook föör anner programmen bruukt, wor mit man dokumenten of dóótäjen döörblóódern kan. 'N webbrowser is man spesjóól föör dat ofraupen un weergeeven fan inhold uut dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] móókt. == Gebruuk == Däi grôotst däil fan 't browserfenster word't föör dat weergeeven fan websiiden bruukt. 'N websiid kan döör dat ingeeven fan höör [[Wp/frs/Uniform Resource Locator|URL]], döör dat anklikken fan 'n hyperlink of döör dat söyken nóó 'n begrip ofraupen worden. Däi mäiest browsers hebbent knoopen, wor man nóó däi föördeem besöcht websiid mit t'rüeğ of weer wiider góón kan. Fööl browsers hebbent boovendeem 'n startsiid, däi bii dat oopenmóóken fan dat program weergeeven word't. Däi URL fan 'n websiid kan as [[Wp/frs/Leestäiken|leestäiken]] seekert worden, soo dat däi siid lóóter gaau weer ofraupen worden kan. In fööl browsers kan däi benütser tau d' sülviğ tiid meerder websiiden oopenmóóken un tüsken däi siiden wesseln. Installäärt ferwiiderns faugent näej funksjoonen tau of ferannernt däi browser. Webbrowsers wordent up reekeners, [[Wp/frs/Smartfoon|smartfoon]]s un anner geräiden mit 'n internetanslus bruukt. Fandóóğsk browsers köönent näit bloot teksten un biller, man ook musik, geluuden, films un anner inhold weergeeven. Däi benütser kan boovendeem dóótäjen nóó siin reekener ooverdróógen un d'r spaichern, sük bii benütserkuntos anmellen un programmen bruuken, däi in 'n browser loopent. == Technisk aarbaidswîis == Doo 'n benütser 'n websiid upröpt, stürt däi browser oover [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] of [[Wp/frs/HTTPS|HTTPS]] 'n anfróóeğ an däi webserver. Däi server stürt dan däi benöödiğt dóótäjen t'rüeğ. D'r tau höörent mäist 'n [[Wp/frs/HTML|HTML]]-dokument, [[Wp/frs/CSS|CSS]]-reegels, [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]]-dóótäjen un dóótäjen as biller, musik of films. Däi browser lest un feraarbaid't disser dóótäjen un baaut d'r däi sichtboer websiid fan up.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Getting_started/Environment_setup/Browsing_the_web Browsing the web.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Websiiden sullent sük an oopen standards as HTML, CSS un JavaScript hollen, soo dat säi in ferskeelend browsers funksjoonäärent.<ref name="W3C">[https://www.w3.org/standards/ Web Standards.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Gebruuksberekken == Döör höör grôot ferbräiden hebbent webbrowsers sük tau 'n tsentróól program up reekeners un smartfoons undwikkelt. Säi wordent näit bloot föör dat leesen fan websiiden bruukt, man ook as boovenflâakt föör programmen, däi oover dat Web loopent. D'r mit köönent benütsers unner anner nóórichten leesen, berichten skriiven, döör dóótenbanken söyken, dóótäjen feraarbaiden, musik anhöören, films bekiiken of in webwinkels inkoopen. Fööl geräiden, däi mit 'n netwaark ferbunnen bünt, hebbent 'n websiid föör däi instellens. Soo kan man höör mit 'n browser instellen, sünner dat d'r 'n apâart program up däi reekener installäärt worden maut. == Besünner browsers == Wat browsers köönent bloot tekst weergeeven. Säi wordent tekstbrowsers nöymt un bünt besünners föör dat gâau leesen fan websiiden bruukbor, um dat biller un anner grôot dóótäjen näit ofraupen wordent. D'r tau höörent [[Wp/frs/Lynx (browser)|Lynx]] un [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]]. Offline-browsers aarbaident sünner internetanslus. Säi bruukent bloot inhold, däi al föördeem up dat geräid seekert wur. Ook fööl almäien webbrowsers köönent websiiden uut höör browsercache weergeeven, doo d'r kiin internetanslus is. == Histoorje == [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]], 'n pionäär fan däi hypertext, undwikkelde fan 1989 of an bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]] däi êerst webbrowser unner d' nóóm ''WorldWideWeb'', wor man websiiden ook mit beaarbaiden kun. Lóóter wur dat program ''Nexus'' nöymt. Dat leep up 'n NeXT-reekener un kun websiiden weergeeven un beaarbaiden. In d' nowember 1990 gaf Berners-Lee [[Wp/frs/Nicola Pellow|Nicola Pellow]] däi upgóóev, 'n äinfach [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]] t' undwikkeln. Disser browser kun bloot tekst weergeeven, man leep up hóóst elker reekener. Tau Wiinachten 1990 wassent däi twei browsers klor t' presentäären, un in d' aaugust 1991 mook Berners-Lee dat projekt öffenliik.<ref name="CERN">[https://home.cern/science/computing/the-birth-of-the-web/short-history-web/ A short history of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Up 't begün fan 1993 gaf dat [[Wp/frs/National Center for Supercomputing Applications|National Center for Supercomputing Applications]] (NCSA) däi êerst wersjoon fan [[Wp/frs/NCSA Mosaic|Mosaic]] uut. Mosaic kun websiiden in fensters weergeeven, baaude däi siiden aautomóótsk up un kreeğ al gaau ook wersjoonen föör PC un Macintosh. D'r mit haar däi browser 'n grôot andäil an dat gâau ferbräiden fan dat World Wide Web.<ref>[https://www.ncsa.illinois.edu/research/project-highlights/ncsa-mosaic/ NCSA Mosaic.] National Center for Supercomputing Applications, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Uut däi undwikkelnsgruep fan Mosaic gung däi bedriif [[Wp/frs/Netscape Communications|Netscape Communications]] fandağ, däi 1994 däi [[Wp/frs/Netscape Navigator|Netscape Navigator]] up d' mâarkt brocht.<ref>[https://www.mozilla.org/en-US/firefox/browsers/browser-history/ Browser History: Epic power struggles that brought us modern browsers.] Mozilla, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> 1995 folğde [[Wp/frs/Microsoft|Microsoft]] mit däi [[Wp/frs/Internet Explorer|Internet Explorer]].<ref>[https://www.microsoft.com/en-us/edge/learning-center/how-internet-explorer-once-took-over-the-web How Internet Explorer Once Took the Web.] Microsoft, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Tüsken däi twei browsers begun 'n stâark striid um däi mâarkt, däi as [[Wp/frs/Browseroorlauğ|browseroorlauğ]] bekent wur. Um dat Internet Explorer t'sóómen mit [[Wp/frs/Windows|Windows]] uutleevert wur, kun häi Netscape grootendäils ferdringen.<ref>[https://www.computerhistory.org/revolution/the-web/20/389 Browser Wars.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Lóóter kwamment anner browsers up, d'r unner [[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]], [[Wp/frs/Safari (browser)|Safari]], [[Wp/frs/Google Chrome|Google Chrome]], [[Wp/frs/Microsoft Edge|Microsoft Edge]], [[Wp/frs/Opera (browser)|Opera]] un [[Wp/frs/Vivaldi (browser)|Vivaldi]]. Fandóóeğ gift dat föör däi mäiest reekeners un smartfoons meerder browsers. == Kumpóótiibelitäit, standards un seekerhaid == Dat [[Wp/frs/World Wide Web Consortium|World Wide Web Consortium]] un anner orgóónisóósjoonen undwikkelnt standards föör dat Web. Um dat browsers disser standards näit altiid up däi sülviğ wîis umsettent, kan 'n websiid in äin browser anners uutsäin of funksjoonäären as in 'n anner. Webundwiklers mautent höör siiden alsoo in meerder browsers kuntruläären. Webbrowsers köönent seekerhaidsfeelers hebben, wor döör skóódelk programmen up 'n reekener koomen köönent.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/Der-Browser/Gefahren-und-Risiken/gefahren-und-risiken_node.html Der Browser – Gefahren und Risiken.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> Alsoo is dat wichtiğ, aktuäel wersjoonen t' bruuken un updates gaau t' installäären, um bekäent feelers t' beheeven.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/updates-browser-open-source-software_node.html Updates, Browser & Open Source Software.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q6368}} m1xb2cisz1xvwvfmzcl1oz5csou56dd 7254475 7254469 2026-07-17T21:28:32Z WikiFayo95 2609576 /* Gebruuksberekken */ 7254475 wikitext text/x-wiki [[File:Firefox 57 Windows.png|thumb|Webbrowser ''[[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]] 57.0'' unner [[Wp/frs/Windows|Windows 10]]]] [[File:Screenshot vom Dolphin Browser.png|thumb|Mobîil webbrowser ''[[Wp/frs/Dolphin Browser|Dolphin Browser]]'' up [[Wp/frs/Android (bedriifssüsteem)|Android]]]] 'N '''webbrowser''' of kört '''browser''' (fan [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] ''to browse'', „döörblóódern“ of „rundkiiken“) is 'n [[Wp/frs/Program|program]] föör dat weergeeven fan [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en in dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] of almäin fan dokumenten un dóóten. Mit 'n browser köönent benütsers websiiden ofraupen, döör [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s fan däi äin siid nóó däi anner góón un inhold as teksten, biller, musik of films weergeeven.<ref name="MDN">[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Glossary/Browser Browser.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Browser un webbrowser == Mit dat uut dat [[Wp/frs/Engelsk|Engelsk]] oovernoomen woord ''browsen'' wur bii reekeners eerst bloot dat bruuken fan elementen as „fööer“, „t'rüeğ“ un „indeks“ mäint, wor mit man in teksten of tekstdóótäjen wiider blóódern kun. Mit dat upkoomen fan [[Wp/frs/Hypertext|hypertext]] kreeğ dat woord 'n näej bedüüden: Man kan woorden of biller as hyperlinks anklikken; säi förent däi benütser dan nóó 'n anner dokument of 'n anner stee in dat sülviğ dokument. Lóóter kwamment funksjoonen föör dat weergeeven fan biller, musik, geluuden un films d'r bii. Dat woord ''browser'' word't fandóóğ ook föör anner programmen bruukt, wor mit man dokumenten of dóótäjen döörblóódern kan. 'N webbrowser is man spesjóól föör dat ofraupen un weergeeven fan inhold uut dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] móókt. == Gebruuk == Däi grôotst däil fan 't browserfenster word't föör dat weergeeven fan websiiden bruukt. 'N websiid kan döör dat ingeeven fan höör [[Wp/frs/Uniform Resource Locator|URL]], döör dat anklikken fan 'n hyperlink of döör dat söyken nóó 'n begrip ofraupen worden. Däi mäiest browsers hebbent knoopen, wor man nóó däi föördeem besöcht websiid mit t'rüeğ of weer wiider góón kan. Fööl browsers hebbent boovendeem 'n startsiid, däi bii dat oopenmóóken fan dat program weergeeven word't. Däi URL fan 'n websiid kan as [[Wp/frs/Leestäiken|leestäiken]] seekert worden, soo dat däi siid lóóter gaau weer ofraupen worden kan. In fööl browsers kan däi benütser tau d' sülviğ tiid meerder websiiden oopenmóóken un tüsken däi siiden wesseln. Installäärt ferwiiderns faugent näej funksjoonen tau of ferannernt däi browser. Webbrowsers wordent up reekeners, [[Wp/frs/Smartfoon|smartfoon]]s un anner geräiden mit 'n internetanslus bruukt. Fandóóğsk browsers köönent näit bloot teksten un biller, man ook musik, geluuden, films un anner inhold weergeeven. Däi benütser kan boovendeem dóótäjen nóó siin reekener ooverdróógen un d'r spaichern, sük bii benütserkuntos anmellen un programmen bruuken, däi in 'n browser loopent. == Technisk aarbaidswîis == Doo 'n benütser 'n websiid upröpt, stürt däi browser oover [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] of [[Wp/frs/HTTPS|HTTPS]] 'n anfróóeğ an däi webserver. Däi server stürt dan däi benöödiğt dóótäjen t'rüeğ. D'r tau höörent mäist 'n [[Wp/frs/HTML|HTML]]-dokument, [[Wp/frs/CSS|CSS]]-reegels, [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]]-dóótäjen un dóótäjen as biller, musik of films. Däi browser lest un feraarbaid't disser dóótäjen un baaut d'r däi sichtboer websiid fan up.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Getting_started/Environment_setup/Browsing_the_web Browsing the web.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Websiiden sullent sük an oopen standards as HTML, CSS un JavaScript hollen, soo dat säi in ferskeelend browsers funksjoonäärent.<ref name="W3C">[https://www.w3.org/standards/ Web Standards.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Gebruuksberekken == Döör höör grôot ferbräiden hebbent webbrowsers sük tau 'n tsentróól program up reekeners un smartfoons undwikkelt. Säi wordent näit bloot föör dat leesen fan websiiden bruukt, man ook as gróófsk benütserinterface föör programmen, däi oover dat Web loopent. D'r mit köönent benütsers unner anner nóórichten leesen of skriiven, dóótenbanken döörsöyken, dóótäjen feraarbaiden, musik anhöören, films bekiiken of in webshops inkoopen. Fööl geräiden, däi mit 'n netwaark ferbunnen bünt, hebbent 'n websiid föör däi instellens. Soo kan man höör mit 'n browser instellen, sünner dat d'r 'n ekstró program up däi reekener installäärt worden maut. == Besünner browsers == Wat browsers köönent bloot tekst weergeeven. Säi wordent tekstbrowsers nöymt un bünt besünners föör dat gâau leesen fan websiiden bruukbor, um dat biller un anner grôot dóótäjen näit ofraupen wordent. D'r tau höörent [[Wp/frs/Lynx (browser)|Lynx]] un [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]]. Offline-browsers aarbaident sünner internetanslus. Säi bruukent bloot inhold, däi al föördeem up dat geräid seekert wur. Ook fööl almäien webbrowsers köönent websiiden uut höör browsercache weergeeven, doo d'r kiin internetanslus is. == Histoorje == [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]], 'n pionäär fan däi hypertext, undwikkelde fan 1989 of an bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]] däi êerst webbrowser unner d' nóóm ''WorldWideWeb'', wor man websiiden ook mit beaarbaiden kun. Lóóter wur dat program ''Nexus'' nöymt. Dat leep up 'n NeXT-reekener un kun websiiden weergeeven un beaarbaiden. In d' nowember 1990 gaf Berners-Lee [[Wp/frs/Nicola Pellow|Nicola Pellow]] däi upgóóev, 'n äinfach [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]] t' undwikkeln. Disser browser kun bloot tekst weergeeven, man leep up hóóst elker reekener. Tau Wiinachten 1990 wassent däi twei browsers klor t' presentäären, un in d' aaugust 1991 mook Berners-Lee dat projekt öffenliik.<ref name="CERN">[https://home.cern/science/computing/the-birth-of-the-web/short-history-web/ A short history of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Up 't begün fan 1993 gaf dat [[Wp/frs/National Center for Supercomputing Applications|National Center for Supercomputing Applications]] (NCSA) däi êerst wersjoon fan [[Wp/frs/NCSA Mosaic|Mosaic]] uut. Mosaic kun websiiden in fensters weergeeven, baaude däi siiden aautomóótsk up un kreeğ al gaau ook wersjoonen föör PC un Macintosh. D'r mit haar däi browser 'n grôot andäil an dat gâau ferbräiden fan dat World Wide Web.<ref>[https://www.ncsa.illinois.edu/research/project-highlights/ncsa-mosaic/ NCSA Mosaic.] National Center for Supercomputing Applications, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Uut däi undwikkelnsgruep fan Mosaic gung däi bedriif [[Wp/frs/Netscape Communications|Netscape Communications]] fandağ, däi 1994 däi [[Wp/frs/Netscape Navigator|Netscape Navigator]] up d' mâarkt brocht.<ref>[https://www.mozilla.org/en-US/firefox/browsers/browser-history/ Browser History: Epic power struggles that brought us modern browsers.] Mozilla, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> 1995 folğde [[Wp/frs/Microsoft|Microsoft]] mit däi [[Wp/frs/Internet Explorer|Internet Explorer]].<ref>[https://www.microsoft.com/en-us/edge/learning-center/how-internet-explorer-once-took-over-the-web How Internet Explorer Once Took the Web.] Microsoft, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Tüsken däi twei browsers begun 'n stâark striid um däi mâarkt, däi as [[Wp/frs/Browseroorlauğ|browseroorlauğ]] bekent wur. Um dat Internet Explorer t'sóómen mit [[Wp/frs/Windows|Windows]] uutleevert wur, kun häi Netscape grootendäils ferdringen.<ref>[https://www.computerhistory.org/revolution/the-web/20/389 Browser Wars.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Lóóter kwamment anner browsers up, d'r unner [[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]], [[Wp/frs/Safari (browser)|Safari]], [[Wp/frs/Google Chrome|Google Chrome]], [[Wp/frs/Microsoft Edge|Microsoft Edge]], [[Wp/frs/Opera (browser)|Opera]] un [[Wp/frs/Vivaldi (browser)|Vivaldi]]. Fandóóeğ gift dat föör däi mäiest reekeners un smartfoons meerder browsers. == Kumpóótiibelitäit, standards un seekerhaid == Dat [[Wp/frs/World Wide Web Consortium|World Wide Web Consortium]] un anner orgóónisóósjoonen undwikkelnt standards föör dat Web. Um dat browsers disser standards näit altiid up däi sülviğ wîis umsettent, kan 'n websiid in äin browser anners uutsäin of funksjoonäären as in 'n anner. Webundwiklers mautent höör siiden alsoo in meerder browsers kuntruläären. Webbrowsers köönent seekerhaidsfeelers hebben, wor döör skóódelk programmen up 'n reekener koomen köönent.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/Der-Browser/Gefahren-und-Risiken/gefahren-und-risiken_node.html Der Browser – Gefahren und Risiken.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> Alsoo is dat wichtiğ, aktuäel wersjoonen t' bruuken un updates gaau t' installäären, um bekäent feelers t' beheeven.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/updates-browser-open-source-software_node.html Updates, Browser & Open Source Software.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q6368}} s3tajgbv9hbwcb46bm814wcjn85okqb 7254478 7254475 2026-07-17T21:33:16Z WikiFayo95 2609576 /* Histoorje */ 7254478 wikitext text/x-wiki [[File:Firefox 57 Windows.png|thumb|Webbrowser ''[[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]] 57.0'' unner [[Wp/frs/Windows|Windows 10]]]] [[File:Screenshot vom Dolphin Browser.png|thumb|Mobîil webbrowser ''[[Wp/frs/Dolphin Browser|Dolphin Browser]]'' up [[Wp/frs/Android (bedriifssüsteem)|Android]]]] 'N '''webbrowser''' of kört '''browser''' (fan [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] ''to browse'', „döörblóódern“ of „rundkiiken“) is 'n [[Wp/frs/Program|program]] föör dat weergeeven fan [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en in dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] of almäin fan dokumenten un dóóten. Mit 'n browser köönent benütsers websiiden ofraupen, döör [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s fan däi äin siid nóó däi anner góón un inhold as teksten, biller, musik of films weergeeven.<ref name="MDN">[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Glossary/Browser Browser.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Browser un webbrowser == Mit dat uut dat [[Wp/frs/Engelsk|Engelsk]] oovernoomen woord ''browsen'' wur bii reekeners eerst bloot dat bruuken fan elementen as „fööer“, „t'rüeğ“ un „indeks“ mäint, wor mit man in teksten of tekstdóótäjen wiider blóódern kun. Mit dat upkoomen fan [[Wp/frs/Hypertext|hypertext]] kreeğ dat woord 'n näej bedüüden: Man kan woorden of biller as hyperlinks anklikken; säi förent däi benütser dan nóó 'n anner dokument of 'n anner stee in dat sülviğ dokument. Lóóter kwamment funksjoonen föör dat weergeeven fan biller, musik, geluuden un films d'r bii. Dat woord ''browser'' word't fandóóğ ook föör anner programmen bruukt, wor mit man dokumenten of dóótäjen döörblóódern kan. 'N webbrowser is man spesjóól föör dat ofraupen un weergeeven fan inhold uut dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] móókt. == Gebruuk == Däi grôotst däil fan 't browserfenster word't föör dat weergeeven fan websiiden bruukt. 'N websiid kan döör dat ingeeven fan höör [[Wp/frs/Uniform Resource Locator|URL]], döör dat anklikken fan 'n hyperlink of döör dat söyken nóó 'n begrip ofraupen worden. Däi mäiest browsers hebbent knoopen, wor man nóó däi föördeem besöcht websiid mit t'rüeğ of weer wiider góón kan. Fööl browsers hebbent boovendeem 'n startsiid, däi bii dat oopenmóóken fan dat program weergeeven word't. Däi URL fan 'n websiid kan as [[Wp/frs/Leestäiken|leestäiken]] seekert worden, soo dat däi siid lóóter gaau weer ofraupen worden kan. In fööl browsers kan däi benütser tau d' sülviğ tiid meerder websiiden oopenmóóken un tüsken däi siiden wesseln. Installäärt ferwiiderns faugent näej funksjoonen tau of ferannernt däi browser. Webbrowsers wordent up reekeners, [[Wp/frs/Smartfoon|smartfoon]]s un anner geräiden mit 'n internetanslus bruukt. Fandóóğsk browsers köönent näit bloot teksten un biller, man ook musik, geluuden, films un anner inhold weergeeven. Däi benütser kan boovendeem dóótäjen nóó siin reekener ooverdróógen un d'r spaichern, sük bii benütserkuntos anmellen un programmen bruuken, däi in 'n browser loopent. == Technisk aarbaidswîis == Doo 'n benütser 'n websiid upröpt, stürt däi browser oover [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] of [[Wp/frs/HTTPS|HTTPS]] 'n anfróóeğ an däi webserver. Däi server stürt dan däi benöödiğt dóótäjen t'rüeğ. D'r tau höörent mäist 'n [[Wp/frs/HTML|HTML]]-dokument, [[Wp/frs/CSS|CSS]]-reegels, [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]]-dóótäjen un dóótäjen as biller, musik of films. Däi browser lest un feraarbaid't disser dóótäjen un baaut d'r däi sichtboer websiid fan up.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Getting_started/Environment_setup/Browsing_the_web Browsing the web.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Websiiden sullent sük an oopen standards as HTML, CSS un JavaScript hollen, soo dat säi in ferskeelend browsers funksjoonäärent.<ref name="W3C">[https://www.w3.org/standards/ Web Standards.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Gebruuksberekken == Döör höör grôot ferbräiden hebbent webbrowsers sük tau 'n tsentróól program up reekeners un smartfoons undwikkelt. Säi wordent näit bloot föör dat leesen fan websiiden bruukt, man ook as gróófsk benütserinterface föör programmen, däi oover dat Web loopent. D'r mit köönent benütsers unner anner nóórichten leesen of skriiven, dóótenbanken döörsöyken, dóótäjen feraarbaiden, musik anhöören, films bekiiken of in webshops inkoopen. Fööl geräiden, däi mit 'n netwaark ferbunnen bünt, hebbent 'n websiid föör däi instellens. Soo kan man höör mit 'n browser instellen, sünner dat d'r 'n ekstró program up däi reekener installäärt worden maut. == Besünner browsers == Wat browsers köönent bloot tekst weergeeven. Säi wordent tekstbrowsers nöymt un bünt besünners föör dat gâau leesen fan websiiden bruukbor, um dat biller un anner grôot dóótäjen näit ofraupen wordent. D'r tau höörent [[Wp/frs/Lynx (browser)|Lynx]] un [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]]. Offline-browsers aarbaident sünner internetanslus. Säi bruukent bloot inhold, däi al föördeem up dat geräid seekert wur. Ook fööl almäien webbrowsers köönent websiiden uut höör browsercache weergeeven, doo d'r kiin internetanslus is. == Histoorje == [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]], 'n pionäär fan däi hypertext, undwikkelde fan 1989 of an bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]] däi êerst webbrowser unner d' nóóm ''WorldWideWeb'', wor man websiiden ook mit beaarbaiden kun. Lóóter wur dat program ''Nexus'' nöymt. Dat leep up 'n NeXT-reekener un kun websiiden weergeeven un beaarbaiden. In d' nowember 1990 gaf Berners-Lee [[Wp/frs/Nicola Pellow|Nicola Pellow]] däi upgóóev, 'n äinfach [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]] t' undwikkeln. Disser browser kun bloot tekst weergeeven, man leep up hóóst elker reekener. Tau wiinachten 1990 wassent däi twei browsers klor um presentäärt t' worden, un in d' aaugust 1991 mook Berners-Lee dat projekt öffenliik.<ref name="CERN">[https://home.cern/science/computing/the-birth-of-the-web/short-history-web/ A short history of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Up d' begün fan 1993 gaf dat [[Wp/frs/National Center for Supercomputing Applications|National Center for Supercomputing Applications]] (NCSA) däi êerst wersjoon fan [[Wp/frs/NCSA Mosaic|Mosaic]] uut. Mosaic kun websiiden in fensters weergeeven, baaude däi siiden aautomóótsk up un kreeğ al gaau ook wersjoonen föör PC un Macintosh. D'r mit haar däi browser 'n grôot andäil an dat gâau ferbräiden fan dat World Wide Web.<ref>[https://www.ncsa.illinois.edu/research/project-highlights/ncsa-mosaic/ NCSA Mosaic.] National Center for Supercomputing Applications, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Uut däi undwikkelnsgruep fan Mosaic kwam däi bedriif [[Wp/frs/Netscape Communications|Netscape Communications]] fandağ, däi 1994 däi [[Wp/frs/Netscape Navigator|Netscape Navigator]] up 't mâarkt brocht.<ref>[https://www.mozilla.org/en-US/firefox/browsers/browser-history/ Browser History: Epic power struggles that brought us modern browsers.] Mozilla, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> 1995 folğde [[Wp/frs/Microsoft|Microsoft]] mit däi [[Wp/frs/Internet Explorer|Internet Explorer]].<ref>[https://www.microsoft.com/en-us/edge/learning-center/how-internet-explorer-once-took-over-the-web How Internet Explorer Once Took the Web.] Microsoft, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Tüsken däi twei browsers begun 'n läiep striid um dat mâarkt, däi as [[Wp/frs/Browseroorlauğ|browseroorlauğ]] bekent wur. Um dat Internet Explorer t'sóómen mit [[Wp/frs/Windows|Windows]] uutleevert wur, kun häi Netscape grootendäils ferdringen.<ref>[https://www.computerhistory.org/revolution/the-web/20/389 Browser Wars.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Lóóter kwamment anner browsers up, d'r unner [[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]], [[Wp/frs/Safari (browser)|Safari]], [[Wp/frs/Google Chrome|Google Chrome]], [[Wp/frs/Microsoft Edge|Microsoft Edge]], [[Wp/frs/Opera (browser)|Opera]] un [[Wp/frs/Vivaldi (browser)|Vivaldi]]. Fandóóeğ gift dat föör däi mäiest reekeners un smartfoons meerder browsers. == Kumpóótiibelitäit, standards un seekerhaid == Dat [[Wp/frs/World Wide Web Consortium|World Wide Web Consortium]] un anner orgóónisóósjoonen undwikkelnt standards föör dat Web. Um dat browsers disser standards näit altiid up däi sülviğ wîis umsettent, kan 'n websiid in äin browser anners uutsäin of funksjoonäären as in 'n anner. Webundwiklers mautent höör siiden alsoo in meerder browsers kuntruläären. Webbrowsers köönent seekerhaidsfeelers hebben, wor döör skóódelk programmen up 'n reekener koomen köönent.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/Der-Browser/Gefahren-und-Risiken/gefahren-und-risiken_node.html Der Browser – Gefahren und Risiken.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> Alsoo is dat wichtiğ, aktuäel wersjoonen t' bruuken un updates gaau t' installäären, um bekäent feelers t' beheeven.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/updates-browser-open-source-software_node.html Updates, Browser & Open Source Software.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q6368}} 2gso3530nyw350e660oygwd8sjpo6io 7254479 7254478 2026-07-17T21:34:55Z WikiFayo95 2609576 /* Kumpóótiibelitäit, standards un seekerhaid */ 7254479 wikitext text/x-wiki [[File:Firefox 57 Windows.png|thumb|Webbrowser ''[[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]] 57.0'' unner [[Wp/frs/Windows|Windows 10]]]] [[File:Screenshot vom Dolphin Browser.png|thumb|Mobîil webbrowser ''[[Wp/frs/Dolphin Browser|Dolphin Browser]]'' up [[Wp/frs/Android (bedriifssüsteem)|Android]]]] 'N '''webbrowser''' of kört '''browser''' (fan [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] ''to browse'', „döörblóódern“ of „rundkiiken“) is 'n [[Wp/frs/Program|program]] föör dat weergeeven fan [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en in dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] of almäin fan dokumenten un dóóten. Mit 'n browser köönent benütsers websiiden ofraupen, döör [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s fan däi äin siid nóó däi anner góón un inhold as teksten, biller, musik of films weergeeven.<ref name="MDN">[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Glossary/Browser Browser.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Browser un webbrowser == Mit dat uut dat [[Wp/frs/Engelsk|Engelsk]] oovernoomen woord ''browsen'' wur bii reekeners eerst bloot dat bruuken fan elementen as „fööer“, „t'rüeğ“ un „indeks“ mäint, wor mit man in teksten of tekstdóótäjen wiider blóódern kun. Mit dat upkoomen fan [[Wp/frs/Hypertext|hypertext]] kreeğ dat woord 'n näej bedüüden: Man kan woorden of biller as hyperlinks anklikken; säi förent däi benütser dan nóó 'n anner dokument of 'n anner stee in dat sülviğ dokument. Lóóter kwamment funksjoonen föör dat weergeeven fan biller, musik, geluuden un films d'r bii. Dat woord ''browser'' word't fandóóğ ook föör anner programmen bruukt, wor mit man dokumenten of dóótäjen döörblóódern kan. 'N webbrowser is man spesjóól föör dat ofraupen un weergeeven fan inhold uut dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] móókt. == Gebruuk == Däi grôotst däil fan 't browserfenster word't föör dat weergeeven fan websiiden bruukt. 'N websiid kan döör dat ingeeven fan höör [[Wp/frs/Uniform Resource Locator|URL]], döör dat anklikken fan 'n hyperlink of döör dat söyken nóó 'n begrip ofraupen worden. Däi mäiest browsers hebbent knoopen, wor man nóó däi föördeem besöcht websiid mit t'rüeğ of weer wiider góón kan. Fööl browsers hebbent boovendeem 'n startsiid, däi bii dat oopenmóóken fan dat program weergeeven word't. Däi URL fan 'n websiid kan as [[Wp/frs/Leestäiken|leestäiken]] seekert worden, soo dat däi siid lóóter gaau weer ofraupen worden kan. In fööl browsers kan däi benütser tau d' sülviğ tiid meerder websiiden oopenmóóken un tüsken däi siiden wesseln. Installäärt ferwiiderns faugent näej funksjoonen tau of ferannernt däi browser. Webbrowsers wordent up reekeners, [[Wp/frs/Smartfoon|smartfoon]]s un anner geräiden mit 'n internetanslus bruukt. Fandóóğsk browsers köönent näit bloot teksten un biller, man ook musik, geluuden, films un anner inhold weergeeven. Däi benütser kan boovendeem dóótäjen nóó siin reekener ooverdróógen un d'r spaichern, sük bii benütserkuntos anmellen un programmen bruuken, däi in 'n browser loopent. == Technisk aarbaidswîis == Doo 'n benütser 'n websiid upröpt, stürt däi browser oover [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] of [[Wp/frs/HTTPS|HTTPS]] 'n anfróóeğ an däi webserver. Däi server stürt dan däi benöödiğt dóótäjen t'rüeğ. D'r tau höörent mäist 'n [[Wp/frs/HTML|HTML]]-dokument, [[Wp/frs/CSS|CSS]]-reegels, [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]]-dóótäjen un dóótäjen as biller, musik of films. Däi browser lest un feraarbaid't disser dóótäjen un baaut d'r däi sichtboer websiid fan up.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Getting_started/Environment_setup/Browsing_the_web Browsing the web.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Websiiden sullent sük an oopen standards as HTML, CSS un JavaScript hollen, soo dat säi in ferskeelend browsers funksjoonäärent.<ref name="W3C">[https://www.w3.org/standards/ Web Standards.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Gebruuksberekken == Döör höör grôot ferbräiden hebbent webbrowsers sük tau 'n tsentróól program up reekeners un smartfoons undwikkelt. Säi wordent näit bloot föör dat leesen fan websiiden bruukt, man ook as gróófsk benütserinterface föör programmen, däi oover dat Web loopent. D'r mit köönent benütsers unner anner nóórichten leesen of skriiven, dóótenbanken döörsöyken, dóótäjen feraarbaiden, musik anhöören, films bekiiken of in webshops inkoopen. Fööl geräiden, däi mit 'n netwaark ferbunnen bünt, hebbent 'n websiid föör däi instellens. Soo kan man höör mit 'n browser instellen, sünner dat d'r 'n ekstró program up däi reekener installäärt worden maut. == Besünner browsers == Wat browsers köönent bloot tekst weergeeven. Säi wordent tekstbrowsers nöymt un bünt besünners föör dat gâau leesen fan websiiden bruukbor, um dat biller un anner grôot dóótäjen näit ofraupen wordent. D'r tau höörent [[Wp/frs/Lynx (browser)|Lynx]] un [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]]. Offline-browsers aarbaident sünner internetanslus. Säi bruukent bloot inhold, däi al föördeem up dat geräid seekert wur. Ook fööl almäien webbrowsers köönent websiiden uut höör browsercache weergeeven, doo d'r kiin internetanslus is. == Histoorje == [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]], 'n pionäär fan däi hypertext, undwikkelde fan 1989 of an bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]] däi êerst webbrowser unner d' nóóm ''WorldWideWeb'', wor man websiiden ook mit beaarbaiden kun. Lóóter wur dat program ''Nexus'' nöymt. Dat leep up 'n NeXT-reekener un kun websiiden weergeeven un beaarbaiden. In d' nowember 1990 gaf Berners-Lee [[Wp/frs/Nicola Pellow|Nicola Pellow]] däi upgóóev, 'n äinfach [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]] t' undwikkeln. Disser browser kun bloot tekst weergeeven, man leep up hóóst elker reekener. Tau wiinachten 1990 wassent däi twei browsers klor um presentäärt t' worden, un in d' aaugust 1991 mook Berners-Lee dat projekt öffenliik.<ref name="CERN">[https://home.cern/science/computing/the-birth-of-the-web/short-history-web/ A short history of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Up d' begün fan 1993 gaf dat [[Wp/frs/National Center for Supercomputing Applications|National Center for Supercomputing Applications]] (NCSA) däi êerst wersjoon fan [[Wp/frs/NCSA Mosaic|Mosaic]] uut. Mosaic kun websiiden in fensters weergeeven, baaude däi siiden aautomóótsk up un kreeğ al gaau ook wersjoonen föör PC un Macintosh. D'r mit haar däi browser 'n grôot andäil an dat gâau ferbräiden fan dat World Wide Web.<ref>[https://www.ncsa.illinois.edu/research/project-highlights/ncsa-mosaic/ NCSA Mosaic.] National Center for Supercomputing Applications, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Uut däi undwikkelnsgruep fan Mosaic kwam däi bedriif [[Wp/frs/Netscape Communications|Netscape Communications]] fandağ, däi 1994 däi [[Wp/frs/Netscape Navigator|Netscape Navigator]] up 't mâarkt brocht.<ref>[https://www.mozilla.org/en-US/firefox/browsers/browser-history/ Browser History: Epic power struggles that brought us modern browsers.] Mozilla, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> 1995 folğde [[Wp/frs/Microsoft|Microsoft]] mit däi [[Wp/frs/Internet Explorer|Internet Explorer]].<ref>[https://www.microsoft.com/en-us/edge/learning-center/how-internet-explorer-once-took-over-the-web How Internet Explorer Once Took the Web.] Microsoft, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Tüsken däi twei browsers begun 'n läiep striid um dat mâarkt, däi as [[Wp/frs/Browseroorlauğ|browseroorlauğ]] bekent wur. Um dat Internet Explorer t'sóómen mit [[Wp/frs/Windows|Windows]] uutleevert wur, kun häi Netscape grootendäils ferdringen.<ref>[https://www.computerhistory.org/revolution/the-web/20/389 Browser Wars.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Lóóter kwamment anner browsers up, d'r unner [[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]], [[Wp/frs/Safari (browser)|Safari]], [[Wp/frs/Google Chrome|Google Chrome]], [[Wp/frs/Microsoft Edge|Microsoft Edge]], [[Wp/frs/Opera (browser)|Opera]] un [[Wp/frs/Vivaldi (browser)|Vivaldi]]. Fandóóeğ gift dat föör däi mäiest reekeners un smartfoons meerder browsers. == Kumpóótiibelitäit, standards un seekerhaid == Dat [[Wp/frs/World Wide Web Consortium|World Wide Web Consortium]] un anner orgóónisóósjoonen undwikkelnt standards föör dat Web. Um dat browsers disser standards näit altiid up däi sülviğ wîis umsettent, kan 'n websiid in äin browser anners uutsäin of funksjoonäären as in 'n anner. Webundwiklers mautent höör siiden alsoo in meerder browsers kuntruläären. Webbrowsers köönent seekerhaidsfeelers hebben, wor döör skóódelk programmen up 'n reekener koomen köönent.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/Der-Browser/Gefahren-und-Risiken/gefahren-und-risiken_node.html Der Browser – Gefahren und Risiken.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> Alsoo is dat wichtiğ, aktuäel wersjoonen t' bruuken un updates gaau t' installäären, um bekent feelers t' beheeven.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/updates-browser-open-source-software_node.html Updates, Browser & Open Source Software.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q6368}} 69uv1v4hzt1iue9f4xq85bxnogdqlil 7254645 7254479 2026-07-18T07:15:29Z Kluntjekniiper 2659379 7254645 wikitext text/x-wiki [[File:Firefox 57 Windows.png|thumb|Webbrowser ''[[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]] 57.0'' unner [[Wp/frs/Windows|Windows 10]]]] [[File:Screenshot vom Dolphin Browser.png|thumb|Mobîil webbrowser ''[[Wp/frs/Dolphin Browser|Dolphin Browser]]'' up [[Wp/frs/Android (bedriifssüsteem)|Android]]]] 'N '''webbrowser''' of kört '''browser''' (fan [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] ''to browse'', „döörblóódern“ of „rundkiiken“) is 'n [[Wp/frs/Program|program]] föör dat weergeeven fan [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en in dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] of almäin fan dokumenten un dóóten. Mit 'n browser köönent benütsers websiiden ofraupen, döör [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s fan däi äin siid nóó däi anner góón un inhold as teksten, biller, musik of films weergeeven.<ref name="MDN">[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Glossary/Browser Browser.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Browser un webbrowser == Mit dat uut dat [[Wp/frs/Engelsk|Engelsk]] oovernoomen woord ''browsen'' wur bii computers eerst bloot dat bruuken fan elementen as „fööer“, „t'rüeğ“ un „indeks“ mäint, wor mit man in teksten of tekstdóótäjen wiider blóódern kun. Mit dat upkoomen fan [[Wp/frs/Hypertext|hypertext]] kreeğ dat woord 'n näej bedüüden: Man kan woorden of biller as hyperlinks anklikken; säi förent däi benütser dan nóó 'n anner dokument of 'n anner stee in dat sülviğ dokument. Lóóter kwamment funksjoonen föör dat weergeeven fan biller, musik, geluuden un films d'r bii. Dat woord ''browser'' word't fandóóğ ook föör anner programmen bruukt, wor mit man dokumenten of dóótäjen döörblóódern kan. 'N webbrowser is man spesjóól föör dat ofraupen un weergeeven fan inhold uut dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] móókt. == Gebruuk == Däi grôotst däil fan 't browserfenster word't föör dat weergeeven fan websiiden bruukt. 'N websiid kan döör dat ingeeven fan höör [[Wp/frs/Uniform Resource Locator|URL]], döör dat anklikken fan 'n hyperlink of döör dat söyken nóó 'n begrip ofraupen worden. Däi mäiest browsers hebbent knoopen, wor man nóó däi föördeem besöcht websiid mit t'rüeğ of weer wiider góón kan. Fööl browsers hebbent boovendeem 'n startsiid, däi bii dat oopenmóóken fan dat program weergeeven word't. Däi URL fan 'n websiid kan as [[Wp/frs/Leestäiken|leestäiken]] seekert worden, soo dat däi siid lóóter gaau weer ofraupen worden kan. In fööl browsers kan däi benütser tau d' sülviğ tiid meerder websiiden oopenmóóken un tüsken däi siiden wesseln. Installäärt ferwiiderns faugent näej funksjoonen tau of ferannernt däi browser. Webbrowsers wordent up computers, [[Wp/frs/Smartfoon|smartfoon]]s un anner geräiden mit 'n internetanslus bruukt. Fandóóğsk browsers köönent näit bloot teksten un biller, man ook musik, geluuden, films un anner inhold weergeeven. Däi benütser kan boovendeem dóótäjen nóó siin computer ooverdróógen un d'r spaichern, sük bii benütserkuntos anmellen un programmen bruuken, däi in 'n browser loopent. == Technisk aarbaidswîis == Doo 'n benütser 'n websiid upröpt, stürt däi browser oover [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] of [[Wp/frs/HTTPS|HTTPS]] 'n anfróóeğ an däi webserver. Däi server stürt dan däi benöödiğt dóótäjen t'rüeğ. D'r tau höörent mäist 'n [[Wp/frs/HTML|HTML]]-dokument, [[Wp/frs/CSS|CSS]]-reegels, [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]]-dóótäjen un dóótäjen as biller, musik of films. Däi browser lest un feraarbaid't disser dóótäjen un baaut d'r däi sichtboer websiid fan up.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Getting_started/Environment_setup/Browsing_the_web Browsing the web.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Websiiden sullent sük an oopen standards as HTML, CSS un JavaScript hollen, soo dat säi in ferskeelend browsers funksjoonäärent.<ref name="W3C">[https://www.w3.org/standards/ Web Standards.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Gebruuksberekken == Döör höör grôot ferbräiden hebbent webbrowsers sük tau 'n tsentróól program up computers un smartfoons undwikkelt. Säi wordent näit bloot föör dat leesen fan websiiden bruukt, man ook as gróófsk benütserinterface föör programmen, däi oover dat Web loopent. D'r mit köönent benütsers unner anner nóórichten leesen of skriiven, dóótenbanken döörsöyken, dóótäjen feraarbaiden, musik anhöören, films bekiiken of in webshops inkoopen. Fööl geräiden, däi mit 'n netwaark ferbunnen bünt, hebbent 'n websiid föör däi instellens. Soo kan man höör mit 'n browser instellen, sünner dat d'r 'n ekstró program up däi computers installäärt worden maut. == Besünner browsers == Wat browsers köönent bloot tekst weergeeven. Säi wordent tekstbrowsers nöymt un bünt besünners föör dat gâau leesen fan websiiden bruukbor, um dat biller un anner grôot dóótäjen näit ofraupen wordent. D'r tau höörent [[Wp/frs/Lynx (browser)|Lynx]] un [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]]. Offline-browsers aarbaident sünner internetanslus. Säi bruukent bloot inhold, däi al föördeem up dat geräid seekert wur. Ook fööl almäien webbrowsers köönent websiiden uut höör browsercache weergeeven, doo d'r kiin internetanslus is. == Histoorje == [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]], 'n pionäär fan däi hypertext, undwikkelde fan 1989 of an bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]] däi êerst webbrowser unner d' nóóm ''WorldWideWeb'', wor man websiiden ook mit beaarbaiden kun. Lóóter wur dat program ''Nexus'' nöymt. Dat leep up 'n NeXT-computer un kun websiiden weergeeven un beaarbaiden. In d' nowember 1990 gaf Berners-Lee [[Wp/frs/Nicola Pellow|Nicola Pellow]] däi upgóóev, 'n äinfach [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]] t' undwikkeln. Disser browser kun bloot tekst weergeeven, man leep up hóóst elker computer. Tau wiinachten 1990 wassent däi twei browsers klor um presentäärt t' worden, un in d' aaugust 1991 mook Berners-Lee dat projekt öffenliik.<ref name="CERN">[https://home.cern/science/computing/the-birth-of-the-web/short-history-web/ A short history of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Up d' begün fan 1993 gaf dat [[Wp/frs/National Center for Supercomputing Applications|National Center for Supercomputing Applications]] (NCSA) däi êerst wersjoon fan [[Wp/frs/NCSA Mosaic|Mosaic]] uut. Mosaic kun websiiden in fensters weergeeven, baaude däi siiden aautomóótsk up un kreeğ al gaau ook wersjoonen föör PC un Macintosh. D'r mit haar däi browser 'n grôot andäil an dat gâau ferbräiden fan dat World Wide Web.<ref>[https://www.ncsa.illinois.edu/research/project-highlights/ncsa-mosaic/ NCSA Mosaic.] National Center for Supercomputing Applications, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Uut däi undwikkelnsgruep fan Mosaic kwam däi bedriif [[Wp/frs/Netscape Communications|Netscape Communications]] fandağ, däi 1994 däi [[Wp/frs/Netscape Navigator|Netscape Navigator]] up 't mâarkt brocht.<ref>[https://www.mozilla.org/en-US/firefox/browsers/browser-history/ Browser History: Epic power struggles that brought us modern browsers.] Mozilla, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> 1995 folğde [[Wp/frs/Microsoft|Microsoft]] mit däi [[Wp/frs/Internet Explorer|Internet Explorer]].<ref>[https://www.microsoft.com/en-us/edge/learning-center/how-internet-explorer-once-took-over-the-web How Internet Explorer Once Took the Web.] Microsoft, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Tüsken däi twei browsers begun 'n läiep striid um dat mâarkt, däi as [[Wp/frs/Browseroorlauğ|browseroorlauğ]] bekent wur. Um dat Internet Explorer t'sóómen mit [[Wp/frs/Windows|Windows]] uutleevert wur, kun häi Netscape grootendäils ferdringen.<ref>[https://www.computerhistory.org/revolution/the-web/20/389 Browser Wars.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Lóóter kwamment anner browsers up, d'r unner [[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]], [[Wp/frs/Safari (browser)|Safari]], [[Wp/frs/Google Chrome|Google Chrome]], [[Wp/frs/Microsoft Edge|Microsoft Edge]], [[Wp/frs/Opera (browser)|Opera]] un [[Wp/frs/Vivaldi (browser)|Vivaldi]]. Fandóóeğ gift dat föör däi mäiest computers un smartfoons meerder browsers. == Kumpóótiibelitäit, standards un seekerhaid == Dat [[Wp/frs/World Wide Web Consortium|World Wide Web Consortium]] un anner orgóónisóósjoonen undwikkelnt standards föör dat Web. Um dat browsers disser standards näit altiid up däi sülviğ wîis umsettent, kan 'n websiid in äin browser anners uutsäin of funksjoonäären as in 'n anner. Webundwiklers mautent höör siiden alsoo in meerder browsers kuntruläären. Webbrowsers köönent seekerhaidsfeelers hebben, wor döör skóódelk programmen up 'n computer koomen köönent.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/Der-Browser/Gefahren-und-Risiken/gefahren-und-risiken_node.html Der Browser – Gefahren und Risiken.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> Alsoo is dat wichtiğ, aktuäel wersjoonen t' bruuken un updates gaau t' installäären, um bekent feelers t' beheeven.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/updates-browser-open-source-software_node.html Updates, Browser & Open Source Software.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q6368}} 3svm3kbluwerlsks6l4smcp20hvme5y 7254924 7254645 2026-07-18T10:28:00Z Kluntjekniiper 2659379 /* Browser un webbrowser */ 7254924 wikitext text/x-wiki [[File:Firefox 57 Windows.png|thumb|Webbrowser ''[[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]] 57.0'' unner [[Wp/frs/Windows|Windows 10]]]] [[File:Screenshot vom Dolphin Browser.png|thumb|Mobîil webbrowser ''[[Wp/frs/Dolphin Browser|Dolphin Browser]]'' up [[Wp/frs/Android (bedriifssüsteem)|Android]]]] 'N '''webbrowser''' of kört '''browser''' (fan [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] ''to browse'', „döörblóódern“ of „rundkiiken“) is 'n [[Wp/frs/Program|program]] föör dat weergeeven fan [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en in dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] of almäin fan dokumenten un dóóten. Mit 'n browser köönent benütsers websiiden ofraupen, döör [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s fan däi äin siid nóó däi anner góón un inhold as teksten, biller, musik of films weergeeven.<ref name="MDN">[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Glossary/Browser Browser.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Browser un webbrowser == Mit dat uut dat [[Wp/frs/Engelsk|Engelsk]] oovernoomen woord ''browsen'' wur bii computers eerst bloot dat bruuken fan elementen as „fööer“, „t'rüeğ“ un „indeks“ mäint, wor mit man in teksten of tekstdóótäjen wiider blóódern kun. Mit dat upkoomen fan [[Wp/frs/Hypertext|hypertext]] kreeğ dat woord 'n näej bedüüden: Man kan woorden of biller as hyperlinks anklikken; säi förent däi benütser dan nóó 'n anner dokument of 'n anner stee in dat sülviğ dokument. Lóóter kwamment funksjoonen föör dat weergeeven fan biller, musik, toon un films d'r bii. Dat woord ''browser'' word't fandóóğ ook föör anner programmen bruukt, wor mit man dokumenten of dóótäjen döörblóódern kan. 'N webbrowser is man spesjóól föör dat ofraupen un weergeeven fan inhold uut dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] móókt. == Gebruuk == Däi grôotst däil fan 't browserfenster word't föör dat weergeeven fan websiiden bruukt. 'N websiid kan döör dat ingeeven fan höör [[Wp/frs/Uniform Resource Locator|URL]], döör dat anklikken fan 'n hyperlink of döör dat söyken nóó 'n begrip ofraupen worden. Däi mäiest browsers hebbent knoopen, wor man nóó däi föördeem besöcht websiid mit t'rüeğ of weer wiider góón kan. Fööl browsers hebbent boovendeem 'n startsiid, däi bii dat oopenmóóken fan dat program weergeeven word't. Däi URL fan 'n websiid kan as [[Wp/frs/Leestäiken|leestäiken]] seekert worden, soo dat däi siid lóóter gaau weer ofraupen worden kan. In fööl browsers kan däi benütser tau d' sülviğ tiid meerder websiiden oopenmóóken un tüsken däi siiden wesseln. Installäärt ferwiiderns faugent näej funksjoonen tau of ferannernt däi browser. Webbrowsers wordent up computers, [[Wp/frs/Smartfoon|smartfoon]]s un anner geräiden mit 'n internetanslus bruukt. Fandóóğsk browsers köönent näit bloot teksten un biller, man ook musik, geluuden, films un anner inhold weergeeven. Däi benütser kan boovendeem dóótäjen nóó siin computer ooverdróógen un d'r spaichern, sük bii benütserkuntos anmellen un programmen bruuken, däi in 'n browser loopent. == Technisk aarbaidswîis == Doo 'n benütser 'n websiid upröpt, stürt däi browser oover [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] of [[Wp/frs/HTTPS|HTTPS]] 'n anfróóeğ an däi webserver. Däi server stürt dan däi benöödiğt dóótäjen t'rüeğ. D'r tau höörent mäist 'n [[Wp/frs/HTML|HTML]]-dokument, [[Wp/frs/CSS|CSS]]-reegels, [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]]-dóótäjen un dóótäjen as biller, musik of films. Däi browser lest un feraarbaid't disser dóótäjen un baaut d'r däi sichtboer websiid fan up.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Getting_started/Environment_setup/Browsing_the_web Browsing the web.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Websiiden sullent sük an oopen standards as HTML, CSS un JavaScript hollen, soo dat säi in ferskeelend browsers funksjoonäärent.<ref name="W3C">[https://www.w3.org/standards/ Web Standards.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Gebruuksberekken == Döör höör grôot ferbräiden hebbent webbrowsers sük tau 'n tsentróól program up computers un smartfoons undwikkelt. Säi wordent näit bloot föör dat leesen fan websiiden bruukt, man ook as gróófsk benütserinterface föör programmen, däi oover dat Web loopent. D'r mit köönent benütsers unner anner nóórichten leesen of skriiven, dóótenbanken döörsöyken, dóótäjen feraarbaiden, musik anhöören, films bekiiken of in webshops inkoopen. Fööl geräiden, däi mit 'n netwaark ferbunnen bünt, hebbent 'n websiid föör däi instellens. Soo kan man höör mit 'n browser instellen, sünner dat d'r 'n ekstró program up däi computers installäärt worden maut. == Besünner browsers == Wat browsers köönent bloot tekst weergeeven. Säi wordent tekstbrowsers nöymt un bünt besünners föör dat gâau leesen fan websiiden bruukbor, um dat biller un anner grôot dóótäjen näit ofraupen wordent. D'r tau höörent [[Wp/frs/Lynx (browser)|Lynx]] un [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]]. Offline-browsers aarbaident sünner internetanslus. Säi bruukent bloot inhold, däi al föördeem up dat geräid seekert wur. Ook fööl almäien webbrowsers köönent websiiden uut höör browsercache weergeeven, doo d'r kiin internetanslus is. == Histoorje == [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]], 'n pionäär fan däi hypertext, undwikkelde fan 1989 of an bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]] däi êerst webbrowser unner d' nóóm ''WorldWideWeb'', wor man websiiden ook mit beaarbaiden kun. Lóóter wur dat program ''Nexus'' nöymt. Dat leep up 'n NeXT-computer un kun websiiden weergeeven un beaarbaiden. In d' nowember 1990 gaf Berners-Lee [[Wp/frs/Nicola Pellow|Nicola Pellow]] däi upgóóev, 'n äinfach [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]] t' undwikkeln. Disser browser kun bloot tekst weergeeven, man leep up hóóst elker computer. Tau wiinachten 1990 wassent däi twei browsers klor um presentäärt t' worden, un in d' aaugust 1991 mook Berners-Lee dat projekt öffenliik.<ref name="CERN">[https://home.cern/science/computing/the-birth-of-the-web/short-history-web/ A short history of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Up d' begün fan 1993 gaf dat [[Wp/frs/National Center for Supercomputing Applications|National Center for Supercomputing Applications]] (NCSA) däi êerst wersjoon fan [[Wp/frs/NCSA Mosaic|Mosaic]] uut. Mosaic kun websiiden in fensters weergeeven, baaude däi siiden aautomóótsk up un kreeğ al gaau ook wersjoonen föör PC un Macintosh. D'r mit haar däi browser 'n grôot andäil an dat gâau ferbräiden fan dat World Wide Web.<ref>[https://www.ncsa.illinois.edu/research/project-highlights/ncsa-mosaic/ NCSA Mosaic.] National Center for Supercomputing Applications, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Uut däi undwikkelnsgruep fan Mosaic kwam däi bedriif [[Wp/frs/Netscape Communications|Netscape Communications]] fandağ, däi 1994 däi [[Wp/frs/Netscape Navigator|Netscape Navigator]] up 't mâarkt brocht.<ref>[https://www.mozilla.org/en-US/firefox/browsers/browser-history/ Browser History: Epic power struggles that brought us modern browsers.] Mozilla, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> 1995 folğde [[Wp/frs/Microsoft|Microsoft]] mit däi [[Wp/frs/Internet Explorer|Internet Explorer]].<ref>[https://www.microsoft.com/en-us/edge/learning-center/how-internet-explorer-once-took-over-the-web How Internet Explorer Once Took the Web.] Microsoft, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Tüsken däi twei browsers begun 'n läiep striid um dat mâarkt, däi as [[Wp/frs/Browseroorlauğ|browseroorlauğ]] bekent wur. Um dat Internet Explorer t'sóómen mit [[Wp/frs/Windows|Windows]] uutleevert wur, kun häi Netscape grootendäils ferdringen.<ref>[https://www.computerhistory.org/revolution/the-web/20/389 Browser Wars.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Lóóter kwamment anner browsers up, d'r unner [[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]], [[Wp/frs/Safari (browser)|Safari]], [[Wp/frs/Google Chrome|Google Chrome]], [[Wp/frs/Microsoft Edge|Microsoft Edge]], [[Wp/frs/Opera (browser)|Opera]] un [[Wp/frs/Vivaldi (browser)|Vivaldi]]. Fandóóeğ gift dat föör däi mäiest computers un smartfoons meerder browsers. == Kumpóótiibelitäit, standards un seekerhaid == Dat [[Wp/frs/World Wide Web Consortium|World Wide Web Consortium]] un anner orgóónisóósjoonen undwikkelnt standards föör dat Web. Um dat browsers disser standards näit altiid up däi sülviğ wîis umsettent, kan 'n websiid in äin browser anners uutsäin of funksjoonäären as in 'n anner. Webundwiklers mautent höör siiden alsoo in meerder browsers kuntruläären. Webbrowsers köönent seekerhaidsfeelers hebben, wor döör skóódelk programmen up 'n computer koomen köönent.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/Der-Browser/Gefahren-und-Risiken/gefahren-und-risiken_node.html Der Browser – Gefahren und Risiken.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> Alsoo is dat wichtiğ, aktuäel wersjoonen t' bruuken un updates gaau t' installäären, um bekent feelers t' beheeven.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/updates-browser-open-source-software_node.html Updates, Browser & Open Source Software.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q6368}} eo37ti5hdw7edrlu688pr8ww4so47qy 7254925 7254924 2026-07-18T10:28:17Z Kluntjekniiper 2659379 /* Gebruuk */ 7254925 wikitext text/x-wiki [[File:Firefox 57 Windows.png|thumb|Webbrowser ''[[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]] 57.0'' unner [[Wp/frs/Windows|Windows 10]]]] [[File:Screenshot vom Dolphin Browser.png|thumb|Mobîil webbrowser ''[[Wp/frs/Dolphin Browser|Dolphin Browser]]'' up [[Wp/frs/Android (bedriifssüsteem)|Android]]]] 'N '''webbrowser''' of kört '''browser''' (fan [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] ''to browse'', „döörblóódern“ of „rundkiiken“) is 'n [[Wp/frs/Program|program]] föör dat weergeeven fan [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en in dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] of almäin fan dokumenten un dóóten. Mit 'n browser köönent benütsers websiiden ofraupen, döör [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s fan däi äin siid nóó däi anner góón un inhold as teksten, biller, musik of films weergeeven.<ref name="MDN">[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Glossary/Browser Browser.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Browser un webbrowser == Mit dat uut dat [[Wp/frs/Engelsk|Engelsk]] oovernoomen woord ''browsen'' wur bii computers eerst bloot dat bruuken fan elementen as „fööer“, „t'rüeğ“ un „indeks“ mäint, wor mit man in teksten of tekstdóótäjen wiider blóódern kun. Mit dat upkoomen fan [[Wp/frs/Hypertext|hypertext]] kreeğ dat woord 'n näej bedüüden: Man kan woorden of biller as hyperlinks anklikken; säi förent däi benütser dan nóó 'n anner dokument of 'n anner stee in dat sülviğ dokument. Lóóter kwamment funksjoonen föör dat weergeeven fan biller, musik, toon un films d'r bii. Dat woord ''browser'' word't fandóóğ ook föör anner programmen bruukt, wor mit man dokumenten of dóótäjen döörblóódern kan. 'N webbrowser is man spesjóól föör dat ofraupen un weergeeven fan inhold uut dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] móókt. == Gebruuk == Däi grôotst däil fan 't browserfenster word't föör dat weergeeven fan websiiden bruukt. 'N websiid kan döör dat ingeeven fan höör [[Wp/frs/Uniform Resource Locator|URL]], döör dat anklikken fan 'n hyperlink of döör dat söyken nóó 'n begrip ofraupen worden. Däi mäiest browsers hebbent knoopen, wor man nóó däi föördeem besöcht websiid mit t'rüeğ of weer wiider góón kan. Fööl browsers hebbent boovendeem 'n startsiid, däi bii dat oopenmóóken fan dat program weergeeven word't. Däi URL fan 'n websiid kan as [[Wp/frs/Leestäiken|leestäiken]] seekert worden, soo dat däi siid lóóter gaau weer ofraupen worden kan. In fööl browsers kan däi benütser tau d' sülviğ tiid meerder websiiden oopenmóóken un tüsken däi siiden wesseln. Installäärt ferwiiderns faugent näej funksjoonen tau of ferannernt däi browser. Webbrowsers wordent up computers, [[Wp/frs/Smartfoon|smartfoon]]s un anner geräiden mit 'n internetanslus bruukt. Fandóóğsk browsers köönent näit bloot teksten un biller, man ook musik, toon, films un anner inhold weergeeven. Däi benütser kan boovendeem dóótäjen nóó siin computer ooverdróógen un d'r spaichern, sük bii benütserkuntos anmellen un programmen bruuken, däi in 'n browser loopent. == Technisk aarbaidswîis == Doo 'n benütser 'n websiid upröpt, stürt däi browser oover [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] of [[Wp/frs/HTTPS|HTTPS]] 'n anfróóeğ an däi webserver. Däi server stürt dan däi benöödiğt dóótäjen t'rüeğ. D'r tau höörent mäist 'n [[Wp/frs/HTML|HTML]]-dokument, [[Wp/frs/CSS|CSS]]-reegels, [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]]-dóótäjen un dóótäjen as biller, musik of films. Däi browser lest un feraarbaid't disser dóótäjen un baaut d'r däi sichtboer websiid fan up.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Getting_started/Environment_setup/Browsing_the_web Browsing the web.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Websiiden sullent sük an oopen standards as HTML, CSS un JavaScript hollen, soo dat säi in ferskeelend browsers funksjoonäärent.<ref name="W3C">[https://www.w3.org/standards/ Web Standards.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Gebruuksberekken == Döör höör grôot ferbräiden hebbent webbrowsers sük tau 'n tsentróól program up computers un smartfoons undwikkelt. Säi wordent näit bloot föör dat leesen fan websiiden bruukt, man ook as gróófsk benütserinterface föör programmen, däi oover dat Web loopent. D'r mit köönent benütsers unner anner nóórichten leesen of skriiven, dóótenbanken döörsöyken, dóótäjen feraarbaiden, musik anhöören, films bekiiken of in webshops inkoopen. Fööl geräiden, däi mit 'n netwaark ferbunnen bünt, hebbent 'n websiid föör däi instellens. Soo kan man höör mit 'n browser instellen, sünner dat d'r 'n ekstró program up däi computers installäärt worden maut. == Besünner browsers == Wat browsers köönent bloot tekst weergeeven. Säi wordent tekstbrowsers nöymt un bünt besünners föör dat gâau leesen fan websiiden bruukbor, um dat biller un anner grôot dóótäjen näit ofraupen wordent. D'r tau höörent [[Wp/frs/Lynx (browser)|Lynx]] un [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]]. Offline-browsers aarbaident sünner internetanslus. Säi bruukent bloot inhold, däi al föördeem up dat geräid seekert wur. Ook fööl almäien webbrowsers köönent websiiden uut höör browsercache weergeeven, doo d'r kiin internetanslus is. == Histoorje == [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]], 'n pionäär fan däi hypertext, undwikkelde fan 1989 of an bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]] däi êerst webbrowser unner d' nóóm ''WorldWideWeb'', wor man websiiden ook mit beaarbaiden kun. Lóóter wur dat program ''Nexus'' nöymt. Dat leep up 'n NeXT-computer un kun websiiden weergeeven un beaarbaiden. In d' nowember 1990 gaf Berners-Lee [[Wp/frs/Nicola Pellow|Nicola Pellow]] däi upgóóev, 'n äinfach [[Wp/frs/Line Mode Browser|Line Mode Browser]] t' undwikkeln. Disser browser kun bloot tekst weergeeven, man leep up hóóst elker computer. Tau wiinachten 1990 wassent däi twei browsers klor um presentäärt t' worden, un in d' aaugust 1991 mook Berners-Lee dat projekt öffenliik.<ref name="CERN">[https://home.cern/science/computing/the-birth-of-the-web/short-history-web/ A short history of the Web.] CERN, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Up d' begün fan 1993 gaf dat [[Wp/frs/National Center for Supercomputing Applications|National Center for Supercomputing Applications]] (NCSA) däi êerst wersjoon fan [[Wp/frs/NCSA Mosaic|Mosaic]] uut. Mosaic kun websiiden in fensters weergeeven, baaude däi siiden aautomóótsk up un kreeğ al gaau ook wersjoonen föör PC un Macintosh. D'r mit haar däi browser 'n grôot andäil an dat gâau ferbräiden fan dat World Wide Web.<ref>[https://www.ncsa.illinois.edu/research/project-highlights/ncsa-mosaic/ NCSA Mosaic.] National Center for Supercomputing Applications, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Uut däi undwikkelnsgruep fan Mosaic kwam däi bedriif [[Wp/frs/Netscape Communications|Netscape Communications]] fandağ, däi 1994 däi [[Wp/frs/Netscape Navigator|Netscape Navigator]] up 't mâarkt brocht.<ref>[https://www.mozilla.org/en-US/firefox/browsers/browser-history/ Browser History: Epic power struggles that brought us modern browsers.] Mozilla, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> 1995 folğde [[Wp/frs/Microsoft|Microsoft]] mit däi [[Wp/frs/Internet Explorer|Internet Explorer]].<ref>[https://www.microsoft.com/en-us/edge/learning-center/how-internet-explorer-once-took-over-the-web How Internet Explorer Once Took the Web.] Microsoft, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Tüsken däi twei browsers begun 'n läiep striid um dat mâarkt, däi as [[Wp/frs/Browseroorlauğ|browseroorlauğ]] bekent wur. Um dat Internet Explorer t'sóómen mit [[Wp/frs/Windows|Windows]] uutleevert wur, kun häi Netscape grootendäils ferdringen.<ref>[https://www.computerhistory.org/revolution/the-web/20/389 Browser Wars.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Lóóter kwamment anner browsers up, d'r unner [[Wp/frs/Mozilla Firefox|Mozilla Firefox]], [[Wp/frs/Safari (browser)|Safari]], [[Wp/frs/Google Chrome|Google Chrome]], [[Wp/frs/Microsoft Edge|Microsoft Edge]], [[Wp/frs/Opera (browser)|Opera]] un [[Wp/frs/Vivaldi (browser)|Vivaldi]]. Fandóóeğ gift dat föör däi mäiest computers un smartfoons meerder browsers. == Kumpóótiibelitäit, standards un seekerhaid == Dat [[Wp/frs/World Wide Web Consortium|World Wide Web Consortium]] un anner orgóónisóósjoonen undwikkelnt standards föör dat Web. Um dat browsers disser standards näit altiid up däi sülviğ wîis umsettent, kan 'n websiid in äin browser anners uutsäin of funksjoonäären as in 'n anner. Webundwiklers mautent höör siiden alsoo in meerder browsers kuntruläären. Webbrowsers köönent seekerhaidsfeelers hebben, wor döör skóódelk programmen up 'n computer koomen köönent.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/Der-Browser/Gefahren-und-Risiken/gefahren-und-risiken_node.html Der Browser – Gefahren und Risiken.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> Alsoo is dat wichtiğ, aktuäel wersjoonen t' bruuken un updates gaau t' installäären, um bekent feelers t' beheeven.<ref>[https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Verbraucherinnen-und-Verbraucher/Informationen-und-Empfehlungen/Cyber-Sicherheitsempfehlungen/Updates-Browser-Open-Source-Software/updates-browser-open-source-software_node.html Updates, Browser & Open Source Software.] Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, ofraupen up d' 17. julii 2026 (düütsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q6368}} 8omxb22ti1dgxp3ix3szm3rscy088nl 0 3791139 7254375 2026-07-17T19:15:46Z AtIácatI 2693788 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TEMATAT''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval-tematat.wav|embed|200px]] |} [[File:Rogatka.jpg|thumb|250px|Tematat]] === Español === Hondilla Nutemataw: Mi hondilla. === English === Hondilla Nutemataw: My slingshot. Category:Wt/ppl/Category:Sustant..." 7254375 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TEMATAT''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval-tematat.wav|embed|200px]] |} [[File:Rogatka.jpg|thumb|250px|Tematat]] === Español === Hondilla Nutemataw: Mi hondilla. === English === Hondilla Nutemataw: My slingshot. [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] 9fqkssskpbjoo5uqwktmznnelgc05xt 0 3791140 7254385 2026-07-17T19:23:36Z AtIácatI 2693788 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''−TEMIKI''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval--temiki.wav|embed|200px]] |} [[File:Sweet Dreams by David S. Soriano.png|thumb|250px|−Temiki]] === Español === Soñar María kitemik se kuat: María soñó una culebra. === English ===..." 7254385 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''−TEMIKI''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval--temiki.wav|embed|200px]] |} [[File:Sweet Dreams by David S. Soriano.png|thumb|250px|−Temiki]] === Español === Soñar María kitemik se kuat: María soñó una culebra. === English === To dream María kitemik se kuat: María dreamed of a snake. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Transitivo]] [[Category:Wt/ppl]] k00ryfwpq3exabp4828xsssl4p1khno 0 3791141 7254402 2026-07-17T19:41:32Z Fificasru 2691445 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''-ISH''' ----''Categoría Gramatical:'' Anatomía ''Grammatical Category:'' Anatomical ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)-ish.wav|embed|200px]] |} [[File:003 2016 02 23 Augenpflege.jpg|thumb|250x250px|-Ish]] ===Español === Ojo Nuish: Mi ojo. Nujnuish: Mis ojos. ===English === Eye Nuish: My..." 7254402 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''-ISH''' ----''Categoría Gramatical:'' Anatomía ''Grammatical Category:'' Anatomical ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)-ish.wav|embed|200px]] |} [[File:003 2016 02 23 Augenpflege.jpg|thumb|250x250px|-Ish]] ===Español === Ojo Nuish: Mi ojo. Nujnuish: Mis ojos. ===English === Eye Nuish: My eye. Nujnuish: My eyes. [[Category:Wt/ppl]] ryxmoqxzl7ywpy5y337ip4j2075ew59 0 3791142 7254405 2026-07-17T19:45:29Z AtIácatI 2693788 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TEMU''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval-temu.wav|embed|200px]] |} [[File:Flowing Water (1).jpg|thumb|250px|Temu]] === Español === Bajarse; fluir (agua) Niu-nitemu tik ne tawikani: Voy a bajarme del bus. Temu ne at: Fluye el ag..." 7254405 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TEMU''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval-temu.wav|embed|200px]] |} [[File:Flowing Water (1).jpg|thumb|250px|Temu]] === Español === Bajarse; fluir (agua) Niu-nitemu tik ne tawikani: Voy a bajarme del bus. Temu ne at: Fluye el agua. === English === To get off; to flow (water) Niu-nitemu tik ne tawikani: I am going to get off the bus. Temu ne at: The water flows. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Intransitivo]] [[Category:Wt/ppl]] m9otb021lxss3ha03z2j3p13hy20am8 0 3791143 7254408 2026-07-17T19:50:05Z AtIácatI 2693788 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''−TEMUA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval-temua.wav|embed|200px]] |} [[File:Searching for the right way.png|thumb|250px|−Temua]] === Español === Buscar Niktemua nuchikiw: Yo busco mi canasto. === English === Search Niktemua nu..." 7254408 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''−TEMUA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval-temua.wav|embed|200px]] |} [[File:Searching for the right way.png|thumb|250px|−Temua]] === Español === Buscar Niktemua nuchikiw: Yo busco mi canasto. === English === Search Niktemua nuchikiw: I am looking for my basket. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Transitivo]] [[Category:Wt/ppl]] 62hpt0afck2v8cw303flvubc2h5f7gy 0 3791144 7254411 2026-07-17T19:56:07Z AtIácatI 2693788 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''−TEMULTIA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval--temultia.wav|embed|200px]] |} [[File:Download icon black.svg|thumb|250px|−Temultia]] === Español === Bajar (algo); descargar de redes sociales. Niu-niktemultia numejmey: Voy a bajar..." 7254411 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''−TEMULTIA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval--temultia.wav|embed|200px]] |} [[File:Download icon black.svg|thumb|250px|−Temultia]] === Español === Bajar (algo); descargar de redes sociales. Niu-niktemultia numejmey: Voy a bajar mis manos. === English === To lower (something); to download from social media. Niu-niktemultia numejmey: I am going to lower my hands. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Transitivo]] [[Category:Wt/ppl]] 84msz27bg8gly9ng0nyb4xqape032b9 0 3791145 7254413 2026-07-17T20:00:49Z AtIácatI 2693788 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TEN−''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adverbio ''Grammatical Category:'' Adverb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval--ten.wav|embed|200px]] |} [[File:Orilla del río Tuxpan.JPG|thumb|250px|Ten−]] === Español === Orilla Tenhujti: Orilla de la calle. Tenhapan: Orilla del río. Tenhat: Orilla del agua. === English === E..." 7254413 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TEN−''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adverbio ''Grammatical Category:'' Adverb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval--ten.wav|embed|200px]] |} [[File:Orilla del río Tuxpan.JPG|thumb|250px|Ten−]] === Español === Orilla Tenhujti: Orilla de la calle. Tenhapan: Orilla del río. Tenhat: Orilla del agua. === English === Edge/Bank Tenhujti: Edge of the street. Tenhapan: Riverbank. Tenhat: Water's edge. [[Category:Wt/ppl/Category:Adverbio]] [[Category:Wt/ppl]] 8ddp6xl5o28huc2i6qq46z23gimvj07 0 3791146 7254415 2026-07-17T20:07:30Z AtIácatI 2693788 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''−TEN''' ----''Categoría Gramatical:'' Anatomía ''Grammatical Category:'' Anatomical ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval--ten.wav|embed|200px]] |} [[File:Digestive system - Oral cavity -- Smart-Servier.png|thumb|250x250px|−Ten]] ===Español === Boca (personas); pico; hocico (animales) Nuten: Mi boca. Ne iten tijlan: El p..." 7254415 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''−TEN''' ----''Categoría Gramatical:'' Anatomía ''Grammatical Category:'' Anatomical ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval--ten.wav|embed|200px]] |} [[File:Digestive system - Oral cavity -- Smart-Servier.png|thumb|250x250px|−Ten]] ===Español === Boca (personas); pico; hocico (animales) Nuten: Mi boca. Ne iten tijlan: El pico de la gallina. ===English === Mouth (people); beak; snout (animals) Nuten: My mouth. Ne iten tijlan: The hen's beak. [[Category:Wt/ppl/Category:Anatomía]] [[Category:Wt/ppl]] kpjb6cvv0qs4mpwa441pccw3b4evpve 0 3791147 7254417 2026-07-17T20:14:04Z Regina Gbolo 2666719 Created page with "'''Bothwell Cheese''' ɩɛ tʋma jie ŋa aŋ maŋ dɩ ana yuori ŋabku cheese jaa baŋ maalɩ.<ref>http://www.thecarillon.com/local/New-head-cheese-at-Bothwell-Cheese-254730151.html</ref> Ana tʋma jie ŋa aŋ bi New Bothwell Manitoba piilee 1936 yuoni nɩ puo wagrɩ nɩ kʋɔrɩba nʋɔrɩyeni aŋ bi a paalʋŋ aŋ da bʋ nʋɔrɩ ka ba yuo a toma ŋa jie.<ref>http://www.mhs.mb.ca/docs/sites/bothwelldairy.shtml</ref> Bɩla ʋŋ da tʋna bɩlaaŋ ka sommɩŋa tʋŋtʋnɩ..." 7254417 wikitext text/x-wiki '''Bothwell Cheese''' ɩɛ tʋma jie ŋa aŋ maŋ dɩ ana yuori ŋabku cheese jaa baŋ maalɩ.<ref>http://www.thecarillon.com/local/New-head-cheese-at-Bothwell-Cheese-254730151.html</ref> Ana tʋma jie ŋa aŋ bi New Bothwell Manitoba piilee 1936 yuoni nɩ puo wagrɩ nɩ kʋɔrɩba nʋɔrɩyeni aŋ bi a paalʋŋ aŋ da bʋ nʋɔrɩ ka ba yuo a toma ŋa jie.<ref>http://www.mhs.mb.ca/docs/sites/bothwelldairy.shtml</ref> Bɩla ʋŋ da tʋna bɩlaaŋ ka sommɩŋa tʋŋtʋnɩba mine wa daʋ 2002 puo.<ref>https://web.archive.org/web/20090228181849/http://www.thecarillon.com/090115/090115_thecarillon.shtml</ref> == Bʋŋmaanɩɩ == Bothwell Cheese maanɛɛ Cheddar, Mozzarella, Smoked anɩŋTraditional cheese bʋŋ iri iri aŋ ta lɩjarɩ nɩŋ anu. Ba maŋ la kʋɔhɛɛ cheese curds aŋ maŋ tarɩ nʋɔ aŋ ba ɩ bʋŋyeni ka a pɔrɩmbʋ mɩŋ ba maŋ yi taa. A tʋmajie ŋa tarɛɛ retail shops aŋ bi New Bothwell nɩŋ Winnipeg baŋ kʋɔha fresh cheese nɩŋ bʋntarɩhɩ aŋ tarɩ a tʋmajie yuori.<ref>http://www.winnipegfreepress.com/historic/32082764.html</ref> Ba maŋ la dɩɛ maŋ gbori a dɩ ana cheese ŋa tu Canada jaa gboŋgboŋ a ku nɩba aŋ kʋɔha sɩŋmaalɩ bʋʋhʋ gbunogbuno yuoni jaa . Ba maŋ kue bʋŋkʋɔhɩ ji bɛra ŋa baŋ bʋɔna Costco, Sobeys, Safeway, Giant tiger anɩŋ Loblaws.<ref>http://www.winnipegfreepress.com/business/cheese-maker-ages-well-133288383.html</ref> dr8tjzixyg93ofwfb33j007hfbs9it2 7254430 7254417 2026-07-17T20:31:00Z Regina Gbolo 2666719 7254430 wikitext text/x-wiki '''Bothwell Cheese''' ɩɛ tʋma jie ŋa aŋ maŋ dɩ ana yuori ŋabku cheese jaa baŋ maalɩ.<ref>http://www.thecarillon.com/local/New-head-cheese-at-Bothwell-Cheese-254730151.html</ref> Ana tʋma jie ŋa aŋ bi New Bothwell Manitoba piilee 1936 yuoni nɩ puo wagrɩ nɩ kʋɔrɩba nʋɔrɩyeni aŋ bi a paalʋŋ aŋ da bʋ nʋɔrɩ ka ba yuo a toma ŋa jie.<ref>http://www.mhs.mb.ca/docs/sites/bothwelldairy.shtml</ref> Bɩla ʋŋ da tʋna bɩlaaŋ ka sommɩŋa tʋŋtʋnɩba mine wa daʋ 2002 puo.<ref>https://web.archive.org/web/20090228181849/http://www.thecarillon.com/090115/090115_thecarillon.shtml</ref> == Bʋŋmaanɩɩ == Bothwell Cheese maanɛɛ Cheddar, Mozzarella, Smoked anɩŋTraditional cheese bʋŋ iri iri aŋ ta lɩjarɩ nɩŋ anu. Ba maŋ la kʋɔhɛɛ cheese curds aŋ maŋ tarɩ nʋɔ aŋ ba ɩ bʋŋyeni ka a pɔrɩmbʋ mɩŋ ba maŋ yi taa. A tʋmajie ŋa tarɛɛ retail shops aŋ bi New Bothwell nɩŋ Winnipeg baŋ kʋɔha fresh cheese nɩŋ bʋntarɩhɩ aŋ tarɩ a tʋmajie yuori.<ref>http://www.winnipegfreepress.com/historic/32082764.html</ref> Ba maŋ la dɩɛ maŋ gbori a dɩ ana cheese ŋa tu Canada jaa gboŋgboŋ a ku nɩba aŋ kʋɔha sɩŋmaalɩ bʋʋhʋ gbunogbuno yuoni jaa . Ba maŋ kue bʋŋkʋɔhɩ ji bɛra ŋa baŋ bʋɔna Costco, Sobeys, Safeway, Giant tiger anɩŋ Loblaws.<ref>http://www.winnipegfreepress.com/business/cheese-maker-ages-well-133288383.html</ref> Kyaʋtaahɩ 2014 puo Bothwell Cheese da die kyaʋta kpɔŋ ŋa a tɩ gyagɩ nɩŋ cheese maalibʋ show ŋa baŋ bʋɔna British Empire Cheese Show baŋ da kubo Marble in the Cheddar Class yuori. Ba da die ana kyaʋtaa ŋa gbɛɛ anii ayi yuomo awaɩ puo. Yuoni mɩŋ aŋ arɩ ba da de Monterrey Jack class. Ana chacha ŋa ɩɛ cheese chacha kɔŋ kaŋa aŋ bi Canada paalʋŋ puo aŋ maŋ dɩ ju bɛra aŋ maana cheese a yi dʋnɛɛ jaa wa laŋ taa.<ref>http://www.winnipegfreepress.com/breakingnews/Local_company_wins_cheese_prize.html</ref><ref>http://www.mysteinbach.ca/newsblog/community/910.html</ref><ref>http://www.winnipegsun.com/2013/12/02/bothwell-is-top-cheese</ref> == Tarɩjiihi == s2onzdova61p1rnbn3hhk4tc4zbdqrd 7254444 7254430 2026-07-17T20:37:55Z Regina Gbolo 2666719 Added more information 7254444 wikitext text/x-wiki '''Bothwell Cheese''' ɩɛ tʋma jie ŋa aŋ maŋ dɩ ana yuori ŋabku cheese jaa baŋ maalɩ.<ref>http://www.thecarillon.com/local/New-head-cheese-at-Bothwell-Cheese-254730151.html</ref> Ana tʋma jie ŋa aŋ bi New Bothwell Manitoba piilee 1936 yuoni nɩ puo wagrɩ nɩ kʋɔrɩba nʋɔrɩyeni aŋ bi a paalʋŋ aŋ da bʋ nʋɔrɩ ka ba yuo a toma ŋa jie.<ref>http://www.mhs.mb.ca/docs/sites/bothwelldairy.shtml</ref> Bɩla ʋŋ da tʋna bɩlaaŋ ka sommɩŋa tʋŋtʋnɩba mine wa daʋ 2002 puo.<ref>https://web.archive.org/web/20090228181849/http://www.thecarillon.com/090115/090115_thecarillon.shtml</ref> == Bʋŋmaanɩɩ == Bothwell Cheese maanɛɛ Cheddar, Mozzarella, Smoked anɩŋTraditional cheese bʋŋ iri iri aŋ ta lɩjarɩ nɩŋ anu. Ba maŋ la kʋɔhɛɛ cheese curds aŋ maŋ tarɩ nʋɔ aŋ ba ɩ bʋŋyeni ka a pɔrɩmbʋ mɩŋ ba maŋ yi taa. A tʋmajie ŋa tarɛɛ retail shops aŋ bi New Bothwell nɩŋ Winnipeg baŋ kʋɔha fresh cheese nɩŋ bʋntarɩhɩ aŋ tarɩ a tʋmajie yuori.<ref>http://www.winnipegfreepress.com/historic/32082764.html</ref> Ba maŋ la dɩɛ maŋ gbori a dɩ ana cheese ŋa tu Canada jaa gboŋgboŋ a ku nɩba aŋ kʋɔha sɩŋmaalɩ bʋʋhʋ gbunogbuno yuoni jaa . Ba maŋ kue bʋŋkʋɔhɩ ji bɛra ŋa baŋ bʋɔna Costco, Sobeys, Safeway, Giant tiger anɩŋ Loblaws.<ref>http://www.winnipegfreepress.com/business/cheese-maker-ages-well-133288383.html</ref> == Kyaʋtaahɩ == 2014 puo Bothwell Cheese da die kyaʋta kpɔŋ ŋa a tɩ gyagɩ nɩŋ cheese maalibʋ show ŋa baŋ bʋɔna British Empire Cheese Show baŋ da kubo Marble in the Cheddar Class yuori. Ba da die ana kyaʋtaa ŋa gbɛɛ anii ayi yuomo awaɩ puo. Yuoni mɩŋ aŋ arɩ ba da de Monterrey Jack class. Ana chacha ŋa ɩɛ cheese chacha kɔŋ kaŋa aŋ bi Canada paalʋŋ puo aŋ maŋ dɩ ju bɛra aŋ maana cheese a yi dʋnɛɛ jaa wa laŋ taa.<ref>http://www.winnipegfreepress.com/breakingnews/Local_company_wins_cheese_prize.html</ref><ref>http://www.mysteinbach.ca/newsblog/community/910.html</ref><ref>http://www.winnipegsun.com/2013/12/02/bothwell-is-top-cheese</ref> 2006 puo mɩŋ ba da la nyɩɛ kyaʋtaahɩ ata saŋa nɩ baŋ da ɩ Canadian Western Agribition Cheese Competition aŋ da bi Regina Saskatchewan paalʋŋ. == Tarɩjiihi == km6v76t1kunk0oz0qdu1uwx640ot0ip 0 3791148 7254428 2026-07-17T20:28:46Z VanModers 2551723 Created page with "Däi '''Hypertext Markup Language''' (ofkört't '''HTML''') is 'n up tekst bóósäärt tóól, wor elektroonsk dokumenten as [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en mit struktüräärt wordent. Mit HTML köönent tekstdäilen as ooverskriften un listen as ook [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s, biller un anner inhold beskreeven worden. HTML wur föör dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] undwikkelt; HTML-dokumenten wordent mäist fan [[Wp/frs/Webbrowser|webbrowser]]s leesen u..." 7254428 wikitext text/x-wiki Däi '''Hypertext Markup Language''' (ofkört't '''HTML''') is 'n up tekst bóósäärt tóól, wor elektroonsk dokumenten as [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en mit struktüräärt wordent. Mit HTML köönent tekstdäilen as ooverskriften un listen as ook [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s, biller un anner inhold beskreeven worden. HTML wur föör dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] undwikkelt; HTML-dokumenten wordent mäist fan [[Wp/frs/Webbrowser|webbrowser]]s leesen un weergeeven.<ref name="WHATWG-intro">[https://html.spec.whatwg.org/dev/introduction.html HTML: The Living Standard – Introduction.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> HTML gift f'râal däi struktüer un dat bedüüden fan 'n dokument an. Dat uutsäin fan 'n websiid word't mäist mit [[Wp/frs/Cascading Style Sheets|CSS]] fastläeğt, wiilst [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]] föör interaktîif funksjoonen bruukt worden kan. 'N HTML-dokument kan ook technisk inf'rmóósjoonen undhollen, t. b. oover däi tóól fan dat dokument, siin koodäären of siin nóóm. == Süntaks == 'N HTML-dokument bestaajt uut elementen, däi mit ''tags'' beskreeven wordent. Däi mäiest elementen hebbent 'n begüntag un 'n sluuttag. Tüsken disser tags staajt däi inhold fan dat element. 'N tekstofsnid süğt t. b. soo uut: <syntaxhighlight lang="html"> <p>Dit is 'n tekstofsnid.</p> </syntaxhighlight> Däi tag <code><nowiki><p></nowiki></code> set't dat begün fan däi tekstofsnid fast, däi tag <code><nowiki></p></nowiki></code> dat äen. Elementen köönent anner elementen umsluuten. Soo kan in 'n tekstofsnid t. b. 'n hyperlink inset't worden. Bii wat elementen stóónt in d' begüntag attribuuten, wor näej inf'rmóósjoonen mit fastläeğt wordent. Bii 'n hyperlink gift dat attribuut <code>href</code> däi adräes fan dat tsiil an: <syntaxhighlight lang="html"> <a href="https://example.org/">Dit is 'n hyperlink.</a> </syntaxhighlight> Attribuuten köönent t. b. 'n adräes, 'n tóól, 'n klâas of 'n äindüüdiğ betäiken undhollen.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Core/Structuring_content/Basic_HTML_syntax Basic HTML syntax.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Wat elementen as <code>img</code>, <code>br</code> un <code>meta</code> hebbent kiin äigen inhold un düs ook kiin sluuttag.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/multipage/syntax.html The HTML syntax.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Grundstruktüer == 'N äinfach HTML-dokument het mäist disser grundstruktüer: <syntaxhighlight lang="html"> <!doctype html> <html lang="frs"> <head> <meta charset="utf-8"> <title>Nóóm fan d' websiid</title> </head> <body> <h1>Ooverskrift</h1> <p>Inhold fan d' websiid.</p> </body> </html> </syntaxhighlight> Mit <code><!doctype html></code> word't an däi browser angeeven, dat dat dokument as HTML feraarbaid't worden sul. Dat <code>html</code>-element daajt dat häiel dokument umsluuten. In dat <code>head</code>-element stóónt technisk inf'rmóósjoonen, däi mäist näit direkt up d' websiid t' säin bünt. Dat <code>body</code>-element undholt däi inhold, däi däi browser weergift.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/dev/semantics.html Semantics, structure, and APIs of HTML documents.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> HTML-elementen sullent däi funksjoon un dat bedüüden fan 'n tekstdäil betäiken, näit bloot siin uutsäin. Soo stóónt <code>h1</code> bit <code>h6</code> föör ooverskriften fan ferskeelend höeğt, <code>p</code> föör 'n tekstofsnid un <code>em</code> föör 'n tekstofsnid mit besünner bedüüden. Woo disser elementen sichtbor weergeeven wordent, hangt fan däi browser, CSS un dat bruukt geräid of.<ref name="WHATWG-intro" /> == Histoorje == [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] undwikkelde HTML t'sóómen mit dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]]. Häi mook 1989 däi êerst föörslağ föör dat Web un skreev 1990 däi êerst webbrowser un webserver. Ook däi grundlóógen fan [[Wp/frs/Uniform Resource Identifier|URI]]s un [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] gungent up siin aarbaid t'rüeğ.<ref>[https://www.w3.org/People/Berners-Lee/ Tim Berners-Lee.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Däi êerst HTML-föörms wassent up [[Wp/frs/Standard Generalized Markup Language|SGML]] bóósäärt. HTML 2.0 wur in d' nowember 1995 as RFC 1866 publisäärt; disser standard beskreev HTML as 'n äinfach f'rmóót föör hypertext-dokumenten, däi up ferskeelend reekeners bruukt worden kunnent.<ref>[https://datatracker.ietf.org/doc/html/rfc1866 Hypertext Markup Language – 2.0.] Internet Engineering Task Force, november 1995, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> D'r nóó folğdent HTML 3.2, HTML 4.0 un HTML 4.01. HTML5 wur up d' 28. oktoober 2014 as W3C-standard publisäärt.<ref>[https://www.w3.org/TR/2014/REC-html5-20141028/ HTML5.] World Wide Web Consortium, 28. oktoober 2014, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Fandóóeğ word't HTML as ''Living Standard'' fan däi [[Wp/frs/Web Hypertext Application Technology Working Group|WHATWG]] wiiderundwikkelt. Dat is kiin fâast wersjoon, man 'n standard, däi altiid an 't technisk undwikkeln fan dat Web anpaast word't.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/ HTML Standard.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] 17z3jt3zxnbkq2pjsk71h6p88cyppdg 7254432 7254428 2026-07-17T20:31:20Z VanModers 2551723 Bild taufauğt 7254432 wikitext text/x-wiki Däi '''Hypertext Markup Language''' (ofkört't '''HTML''') is 'n up tekst bóósäärt tóól, wor elektroonsk dokumenten as [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en mit struktüräärt wordent. Mit HTML köönent tekstdäilen as ooverskriften un listen as ook [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s, biller un anner inhold beskreeven worden. HTML wur föör dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] undwikkelt; HTML-dokumenten wordent mäist fan [[Wp/frs/Webbrowser|webbrowser]]s leesen un weergeeven.<ref name="WHATWG-intro">[https://html.spec.whatwg.org/dev/introduction.html HTML: The Living Standard – Introduction.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> HTML gift f'râal däi struktüer un dat bedüüden fan 'n dokument an. Dat uutsäin fan 'n websiid word't mäist mit [[Wp/frs/Cascading Style Sheets|CSS]] fastläeğt, wiilst [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]] föör interaktîif funksjoonen bruukt worden kan. 'N HTML-dokument kan ook technisk inf'rmóósjoonen undhollen, t. b. oover däi tóól fan dat dokument, siin koodäären of siin nóóm. == Süntaks == 'N HTML-dokument bestaajt uut elementen, däi mit ''tags'' beskreeven wordent. Däi mäiest elementen hebbent 'n begüntag un 'n sluuttag. Tüsken disser tags staajt däi inhold fan dat element. 'N tekstofsnid süğt t. b. soo uut: <syntaxhighlight lang="html"> <p>Dit is 'n tekstofsnid.</p> </syntaxhighlight> Däi tag <code><nowiki><p></nowiki></code> set't dat begün fan däi tekstofsnid fast, däi tag <code><nowiki></p></nowiki></code> dat äen. Elementen köönent anner elementen umsluuten. Soo kan in 'n tekstofsnid t. b. 'n hyperlink inset't worden. Bii wat elementen stóónt in d' begüntag attribuuten, wor näej inf'rmóósjoonen mit fastläeğt wordent. Bii 'n hyperlink gift dat attribuut <code>href</code> däi adräes fan dat tsiil an: <syntaxhighlight lang="html"> <a href="https://example.org/">Dit is 'n hyperlink.</a> </syntaxhighlight> Attribuuten köönent t. b. 'n adräes, 'n tóól, 'n klâas of 'n äindüüdiğ betäiken undhollen.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Core/Structuring_content/Basic_HTML_syntax Basic HTML syntax.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Wat elementen as <code>img</code>, <code>br</code> un <code>meta</code> hebbent kiin äigen inhold un düs ook kiin sluuttag.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/multipage/syntax.html The HTML syntax.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Grundstruktüer == [[File:HTML element content categories.svg|thumb|däi HTML element content categories]] 'N äinfach HTML-dokument het mäist disser grundstruktüer: <syntaxhighlight lang="html"> <!doctype html> <html lang="frs"> <head> <meta charset="utf-8"> <title>Nóóm fan d' websiid</title> </head> <body> <h1>Ooverskrift</h1> <p>Inhold fan d' websiid.</p> </body> </html> </syntaxhighlight> Mit <code><!doctype html></code> word't an däi browser angeeven, dat dat dokument as HTML feraarbaid't worden sul. Dat <code>html</code>-element daajt dat häiel dokument umsluuten. In dat <code>head</code>-element stóónt technisk inf'rmóósjoonen, däi mäist näit direkt up d' websiid t' säin bünt. Dat <code>body</code>-element undholt däi inhold, däi däi browser weergift.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/dev/semantics.html Semantics, structure, and APIs of HTML documents.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> HTML-elementen sullent däi funksjoon un dat bedüüden fan 'n tekstdäil betäiken, näit bloot siin uutsäin. Soo stóónt <code>h1</code> bit <code>h6</code> föör ooverskriften fan ferskeelend höeğt, <code>p</code> föör 'n tekstofsnid un <code>em</code> föör 'n tekstofsnid mit besünner bedüüden. Woo disser elementen sichtbor weergeeven wordent, hangt fan däi browser, CSS un dat bruukt geräid of.<ref name="WHATWG-intro" /> == Histoorje == [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] undwikkelde HTML t'sóómen mit dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]]. Häi mook 1989 däi êerst föörslağ föör dat Web un skreev 1990 däi êerst webbrowser un webserver. Ook däi grundlóógen fan [[Wp/frs/Uniform Resource Identifier|URI]]s un [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] gungent up siin aarbaid t'rüeğ.<ref>[https://www.w3.org/People/Berners-Lee/ Tim Berners-Lee.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Däi êerst HTML-föörms wassent up [[Wp/frs/Standard Generalized Markup Language|SGML]] bóósäärt. HTML 2.0 wur in d' nowember 1995 as RFC 1866 publisäärt; disser standard beskreev HTML as 'n äinfach f'rmóót föör hypertext-dokumenten, däi up ferskeelend reekeners bruukt worden kunnent.<ref>[https://datatracker.ietf.org/doc/html/rfc1866 Hypertext Markup Language – 2.0.] Internet Engineering Task Force, november 1995, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> D'r nóó folğdent HTML 3.2, HTML 4.0 un HTML 4.01. HTML5 wur up d' 28. oktoober 2014 as W3C-standard publisäärt.<ref>[https://www.w3.org/TR/2014/REC-html5-20141028/ HTML5.] World Wide Web Consortium, 28. oktoober 2014, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Fandóóeğ word't HTML as ''Living Standard'' fan däi [[Wp/frs/Web Hypertext Application Technology Working Group|WHATWG]] wiiderundwikkelt. Dat is kiin fâast wersjoon, man 'n standard, däi altiid an 't technisk undwikkeln fan dat Web anpaast word't.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/ HTML Standard.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] 1sp4boti8l613jp2272ou7yhkhz69x2 7254435 7254432 2026-07-17T20:32:40Z VanModers 2551723 Adding interwiki links to [[d:Q8811]] 7254435 wikitext text/x-wiki Däi '''Hypertext Markup Language''' (ofkört't '''HTML''') is 'n up tekst bóósäärt tóól, wor elektroonsk dokumenten as [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en mit struktüräärt wordent. Mit HTML köönent tekstdäilen as ooverskriften un listen as ook [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s, biller un anner inhold beskreeven worden. HTML wur föör dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] undwikkelt; HTML-dokumenten wordent mäist fan [[Wp/frs/Webbrowser|webbrowser]]s leesen un weergeeven.<ref name="WHATWG-intro">[https://html.spec.whatwg.org/dev/introduction.html HTML: The Living Standard – Introduction.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> HTML gift f'râal däi struktüer un dat bedüüden fan 'n dokument an. Dat uutsäin fan 'n websiid word't mäist mit [[Wp/frs/Cascading Style Sheets|CSS]] fastläeğt, wiilst [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]] föör interaktîif funksjoonen bruukt worden kan. 'N HTML-dokument kan ook technisk inf'rmóósjoonen undhollen, t. b. oover däi tóól fan dat dokument, siin koodäären of siin nóóm. == Süntaks == 'N HTML-dokument bestaajt uut elementen, däi mit ''tags'' beskreeven wordent. Däi mäiest elementen hebbent 'n begüntag un 'n sluuttag. Tüsken disser tags staajt däi inhold fan dat element. 'N tekstofsnid süğt t. b. soo uut: <syntaxhighlight lang="html"> <p>Dit is 'n tekstofsnid.</p> </syntaxhighlight> Däi tag <code><nowiki><p></nowiki></code> set't dat begün fan däi tekstofsnid fast, däi tag <code><nowiki></p></nowiki></code> dat äen. Elementen köönent anner elementen umsluuten. Soo kan in 'n tekstofsnid t. b. 'n hyperlink inset't worden. Bii wat elementen stóónt in d' begüntag attribuuten, wor näej inf'rmóósjoonen mit fastläeğt wordent. Bii 'n hyperlink gift dat attribuut <code>href</code> däi adräes fan dat tsiil an: <syntaxhighlight lang="html"> <a href="https://example.org/">Dit is 'n hyperlink.</a> </syntaxhighlight> Attribuuten köönent t. b. 'n adräes, 'n tóól, 'n klâas of 'n äindüüdiğ betäiken undhollen.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Core/Structuring_content/Basic_HTML_syntax Basic HTML syntax.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Wat elementen as <code>img</code>, <code>br</code> un <code>meta</code> hebbent kiin äigen inhold un düs ook kiin sluuttag.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/multipage/syntax.html The HTML syntax.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Grundstruktüer == [[File:HTML element content categories.svg|thumb|däi HTML element content categories]] 'N äinfach HTML-dokument het mäist disser grundstruktüer: <syntaxhighlight lang="html"> <!doctype html> <html lang="frs"> <head> <meta charset="utf-8"> <title>Nóóm fan d' websiid</title> </head> <body> <h1>Ooverskrift</h1> <p>Inhold fan d' websiid.</p> </body> </html> </syntaxhighlight> Mit <code><!doctype html></code> word't an däi browser angeeven, dat dat dokument as HTML feraarbaid't worden sul. Dat <code>html</code>-element daajt dat häiel dokument umsluuten. In dat <code>head</code>-element stóónt technisk inf'rmóósjoonen, däi mäist näit direkt up d' websiid t' säin bünt. Dat <code>body</code>-element undholt däi inhold, däi däi browser weergift.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/dev/semantics.html Semantics, structure, and APIs of HTML documents.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> HTML-elementen sullent däi funksjoon un dat bedüüden fan 'n tekstdäil betäiken, näit bloot siin uutsäin. Soo stóónt <code>h1</code> bit <code>h6</code> föör ooverskriften fan ferskeelend höeğt, <code>p</code> föör 'n tekstofsnid un <code>em</code> föör 'n tekstofsnid mit besünner bedüüden. Woo disser elementen sichtbor weergeeven wordent, hangt fan däi browser, CSS un dat bruukt geräid of.<ref name="WHATWG-intro" /> == Histoorje == [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] undwikkelde HTML t'sóómen mit dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]]. Häi mook 1989 däi êerst föörslağ föör dat Web un skreev 1990 däi êerst webbrowser un webserver. Ook däi grundlóógen fan [[Wp/frs/Uniform Resource Identifier|URI]]s un [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] gungent up siin aarbaid t'rüeğ.<ref>[https://www.w3.org/People/Berners-Lee/ Tim Berners-Lee.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Däi êerst HTML-föörms wassent up [[Wp/frs/Standard Generalized Markup Language|SGML]] bóósäärt. HTML 2.0 wur in d' nowember 1995 as RFC 1866 publisäärt; disser standard beskreev HTML as 'n äinfach f'rmóót föör hypertext-dokumenten, däi up ferskeelend reekeners bruukt worden kunnent.<ref>[https://datatracker.ietf.org/doc/html/rfc1866 Hypertext Markup Language – 2.0.] Internet Engineering Task Force, november 1995, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> D'r nóó folğdent HTML 3.2, HTML 4.0 un HTML 4.01. HTML5 wur up d' 28. oktoober 2014 as W3C-standard publisäärt.<ref>[https://www.w3.org/TR/2014/REC-html5-20141028/ HTML5.] World Wide Web Consortium, 28. oktoober 2014, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Fandóóeğ word't HTML as ''Living Standard'' fan däi [[Wp/frs/Web Hypertext Application Technology Working Group|WHATWG]] wiiderundwikkelt. Dat is kiin fâast wersjoon, man 'n standard, däi altiid an 't technisk undwikkeln fan dat Web anpaast word't.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/ HTML Standard.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q8811}} 1dsi289hoe6nq51poqwhi2dz212ayby 7254483 7254435 2026-07-17T21:37:28Z WikiFayo95 2609576 7254483 wikitext text/x-wiki Däi '''Hypertext Markup Language''' (ofkört't '''HTML''') is 'n up tekst bóósäärt tóól, wor elektroonsk dokumenten as [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en mit struktüräärt wordent. Mit HTML köönent tekstdäilen as ooverskriften un listen as ook [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s, biller un anner inhold beskreeven worden. HTML wur föör dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] undwikkelt; HTML-dokumenten wordent mäist fan [[Wp/frs/Webbrowser|webbrowser]]s leesen un weergeeven.<ref name="WHATWG-intro">[https://html.spec.whatwg.org/dev/introduction.html HTML: The Living Standard – Introduction.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> HTML gift f'râal däi struktüer un dat bedüüden fan 'n dokument an. Dat uutsäin fan 'n websiid word't mäist mit [[Wp/frs/Cascading Style Sheets|CSS]] fastläeğt, wiilst [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]] föör interaktîif funksjoonen bruukt worden kan. 'N HTML-dokument kan ook technisk inf'rmóósjoonen undhollen, t. b. oover däi tóól fan dat dokument, siin kodäären of siin nóóm. == Süntaks == 'N HTML-dokument bestaajt uut elementen, däi mit ''tags'' beskreeven wordent. Däi mäiest elementen hebbent 'n begüntag un 'n sluuttag. Tüsken disser tags staajt däi inhold fan dat element. 'N tekstofsnid süğt t. b. soo uut: <syntaxhighlight lang="html"> <p>Dit is 'n tekstofsnid.</p> </syntaxhighlight> Däi tag <code><nowiki><p></nowiki></code> set't dat begün fan däi tekstofsnid fast, däi tag <code><nowiki></p></nowiki></code> dat äen. Elementen köönent anner elementen umsluuten. Soo kan in 'n tekstofsnid t. b. 'n hyperlink inset't worden. Bii wat elementen stóónt in d' begüntag attribuuten, wor näej inf'rmóósjoonen mit fastläeğt wordent. Bii 'n hyperlink gift dat attribuut <code>href</code> däi adräes fan dat tsiil an: <syntaxhighlight lang="html"> <a href="https://example.org/">Dit is 'n hyperlink.</a> </syntaxhighlight> Attribuuten köönent t. b. 'n adräes, 'n tóól, 'n klâas of 'n äindüüdiğ betäiken undhollen.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Core/Structuring_content/Basic_HTML_syntax Basic HTML syntax.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Wat elementen as <code>img</code>, <code>br</code> un <code>meta</code> hebbent kiin äigen inhold un düs ook kiin sluuttag.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/multipage/syntax.html The HTML syntax.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Grundstruktüer == [[File:HTML element content categories.svg|thumb|däi HTML element content categories]] 'N äinfach HTML-dokument het mäist disser grundstruktüer: <syntaxhighlight lang="html"> <!doctype html> <html lang="frs"> <head> <meta charset="utf-8"> <title>Nóóm fan d' websiid</title> </head> <body> <h1>Ooverskrift</h1> <p>Inhold fan d' websiid.</p> </body> </html> </syntaxhighlight> Mit <code><!doctype html></code> word't an däi browser angeeven, dat dat dokument as HTML feraarbaid't worden sul. Dat <code>html</code>-element daajt dat häiel dokument umsluuten. In dat <code>head</code>-element stóónt technisk inf'rmóósjoonen, däi mäist näit direkt up d' websiid t' säin bünt. Dat <code>body</code>-element undholt däi inhold, däi däi browser weergift.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/dev/semantics.html Semantics, structure, and APIs of HTML documents.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> HTML-elementen sullent däi funksjoon un dat bedüüden fan 'n tekstdäil betäiken, näit bloot siin uutsäin. Soo stóónt <code>h1</code> bit <code>h6</code> föör ooverskriften fan ferskeelend höeğt, <code>p</code> föör 'n tekstofsnid un <code>em</code> föör 'n tekstofsnid mit besünner bedüüden. Woo disser elementen sichtbor weergeeven wordent, hangt fan däi browser, CSS un dat bruukt geräid of.<ref name="WHATWG-intro" /> == Histoorje == [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] undwikkelde HTML t'sóómen mit dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]]. Häi mook 1989 däi êerst föörslağ föör dat Web un skreev 1990 däi êerst webbrowser un webserver. Ook däi grundlóógen fan [[Wp/frs/Uniform Resource Identifier|URI]]s un [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] gungent up siin aarbaid t'rüeğ.<ref>[https://www.w3.org/People/Berners-Lee/ Tim Berners-Lee.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Däi êerst HTML-föörms wassent up [[Wp/frs/Standard Generalized Markup Language|SGML]] bóósäärt. HTML 2.0 wur in d' nowember 1995 as RFC 1866 publisäärt; disser standard beskreev HTML as 'n äinfach f'rmóót föör hypertext-dokumenten, däi up ferskeelend reekeners bruukt worden kunnent.<ref>[https://datatracker.ietf.org/doc/html/rfc1866 Hypertext Markup Language – 2.0.] Internet Engineering Task Force, november 1995, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> D'r nóó folğdent HTML 3.2, HTML 4.0 un HTML 4.01. HTML5 wur up d' 28. oktoober 2014 as W3C-standard publisäärt.<ref>[https://www.w3.org/TR/2014/REC-html5-20141028/ HTML5.] World Wide Web Consortium, 28. oktoober 2014, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Fandóóeğ word't HTML as ''Living Standard'' fan däi [[Wp/frs/Web Hypertext Application Technology Working Group|WHATWG]] wiiderundwikkelt. Dat is kiin fâast wersjoon, man 'n standard, däi altiid an 't technisk undwikkeln fan dat Web anpaast word't.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/ HTML Standard.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q8811}} 9plonahfsfrgxjoq2ljlaft17u277f2 7254484 7254483 2026-07-17T21:45:06Z WikiFayo95 2609576 /* Süntaks */ 7254484 wikitext text/x-wiki Däi '''Hypertext Markup Language''' (ofkört't '''HTML''') is 'n up tekst bóósäärt tóól, wor elektroonsk dokumenten as [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en mit struktüräärt wordent. Mit HTML köönent tekstdäilen as ooverskriften un listen as ook [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s, biller un anner inhold beskreeven worden. HTML wur föör dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] undwikkelt; HTML-dokumenten wordent mäist fan [[Wp/frs/Webbrowser|webbrowser]]s leesen un weergeeven.<ref name="WHATWG-intro">[https://html.spec.whatwg.org/dev/introduction.html HTML: The Living Standard – Introduction.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> HTML gift f'râal däi struktüer un dat bedüüden fan 'n dokument an. Dat uutsäin fan 'n websiid word't mäist mit [[Wp/frs/Cascading Style Sheets|CSS]] fastläeğt, wiilst [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]] föör interaktîif funksjoonen bruukt worden kan. 'N HTML-dokument kan ook technisk inf'rmóósjoonen undhollen, t. b. oover däi tóól fan dat dokument, siin kodäären of siin nóóm. == Süntaks == 'N HTML-dokument bestaajt uut elementen, däi mit ''tags'' beskreeven wordent. Däi mäiest elementen hebbent 'n anfangstag un 'n entag. Tüsken disser tags staajt däi inhold fan dat element. 'N tekstofsnid süğt t. b. soo uut: <syntaxhighlight lang="html"> <p>Dit is 'n tekstofsnid.</p> </syntaxhighlight> Däi tag <code><nowiki><p></nowiki></code> set't dat begün fan däi tekstofsnid fast, däi tag <code><nowiki></p></nowiki></code> dat äen. Elementen köönent anner elementen umsluuten. Soo kan in 'n tekstofsnid t. b. 'n hyperlink inset't worden. Bii wat elementen stóónt in d' begüntag attribuuten, wor näej inf'rmóósjoonen mit fastläeğt wordent. Bii 'n hyperlink gift dat attribuut <code>href</code> däi adräes fan dat tsiil an: <syntaxhighlight lang="html"> <a href="https://example.org/">Dit is 'n hyperlink.</a> </syntaxhighlight> Attribuuten köönent t. b. 'n adräes, 'n tóól, 'n klâas of 'n äindüüdiğ betäiken undhollen.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Core/Structuring_content/Basic_HTML_syntax Basic HTML syntax.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Wat elementen as <code>img</code>, <code>br</code> un <code>meta</code> hebbent kiin äigen inhold un düs ook kiin sluuttag.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/multipage/syntax.html The HTML syntax.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Grundstruktüer == [[File:HTML element content categories.svg|thumb|däi HTML element content categories]] 'N äinfach HTML-dokument het mäist disser grundstruktüer: <syntaxhighlight lang="html"> <!doctype html> <html lang="frs"> <head> <meta charset="utf-8"> <title>Nóóm fan d' websiid</title> </head> <body> <h1>Ooverskrift</h1> <p>Inhold fan d' websiid.</p> </body> </html> </syntaxhighlight> Mit <code><!doctype html></code> word't an däi browser angeeven, dat dat dokument as HTML feraarbaid't worden sul. Dat <code>html</code>-element daajt dat häiel dokument umsluuten. In dat <code>head</code>-element stóónt technisk inf'rmóósjoonen, däi mäist näit direkt up d' websiid t' säin bünt. Dat <code>body</code>-element undholt däi inhold, däi däi browser weergift.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/dev/semantics.html Semantics, structure, and APIs of HTML documents.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> HTML-elementen sullent däi funksjoon un dat bedüüden fan 'n tekstdäil betäiken, näit bloot siin uutsäin. Soo stóónt <code>h1</code> bit <code>h6</code> föör ooverskriften fan ferskeelend höeğt, <code>p</code> föör 'n tekstofsnid un <code>em</code> föör 'n tekstofsnid mit besünner bedüüden. Woo disser elementen sichtbor weergeeven wordent, hangt fan däi browser, CSS un dat bruukt geräid of.<ref name="WHATWG-intro" /> == Histoorje == [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] undwikkelde HTML t'sóómen mit dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]]. Häi mook 1989 däi êerst föörslağ föör dat Web un skreev 1990 däi êerst webbrowser un webserver. Ook däi grundlóógen fan [[Wp/frs/Uniform Resource Identifier|URI]]s un [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] gungent up siin aarbaid t'rüeğ.<ref>[https://www.w3.org/People/Berners-Lee/ Tim Berners-Lee.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Däi êerst HTML-föörms wassent up [[Wp/frs/Standard Generalized Markup Language|SGML]] bóósäärt. HTML 2.0 wur in d' nowember 1995 as RFC 1866 publisäärt; disser standard beskreev HTML as 'n äinfach f'rmóót föör hypertext-dokumenten, däi up ferskeelend reekeners bruukt worden kunnent.<ref>[https://datatracker.ietf.org/doc/html/rfc1866 Hypertext Markup Language – 2.0.] Internet Engineering Task Force, november 1995, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> D'r nóó folğdent HTML 3.2, HTML 4.0 un HTML 4.01. HTML5 wur up d' 28. oktoober 2014 as W3C-standard publisäärt.<ref>[https://www.w3.org/TR/2014/REC-html5-20141028/ HTML5.] World Wide Web Consortium, 28. oktoober 2014, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Fandóóeğ word't HTML as ''Living Standard'' fan däi [[Wp/frs/Web Hypertext Application Technology Working Group|WHATWG]] wiiderundwikkelt. Dat is kiin fâast wersjoon, man 'n standard, däi altiid an 't technisk undwikkeln fan dat Web anpaast word't.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/ HTML Standard.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q8811}} q4yl79242if95d0x5j0piypihreylwq 7254485 7254484 2026-07-17T21:45:45Z WikiFayo95 2609576 /* Süntaks */ 7254485 wikitext text/x-wiki Däi '''Hypertext Markup Language''' (ofkört't '''HTML''') is 'n up tekst bóósäärt tóól, wor elektroonsk dokumenten as [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en mit struktüräärt wordent. Mit HTML köönent tekstdäilen as ooverskriften un listen as ook [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s, biller un anner inhold beskreeven worden. HTML wur föör dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] undwikkelt; HTML-dokumenten wordent mäist fan [[Wp/frs/Webbrowser|webbrowser]]s leesen un weergeeven.<ref name="WHATWG-intro">[https://html.spec.whatwg.org/dev/introduction.html HTML: The Living Standard – Introduction.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> HTML gift f'râal däi struktüer un dat bedüüden fan 'n dokument an. Dat uutsäin fan 'n websiid word't mäist mit [[Wp/frs/Cascading Style Sheets|CSS]] fastläeğt, wiilst [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]] föör interaktîif funksjoonen bruukt worden kan. 'N HTML-dokument kan ook technisk inf'rmóósjoonen undhollen, t. b. oover däi tóól fan dat dokument, siin kodäären of siin nóóm. == Süntaks == 'N HTML-dokument bestaajt uut elementen, däi mit ''tags'' beskreeven wordent. Däi mäiest elementen hebbent 'n anfangstag un 'n entag. Tüsken disser tags staajt däi inhold fan dat element. 'N tekstofsnid süğt t. b. soo uut: <syntaxhighlight lang="html"> <p>Dit is 'n tekstofsnid.</p> </syntaxhighlight> Däi tag <code><nowiki><p></nowiki></code> set't fäi anfang fan däi tekstofsnid fast, däi tag <code><nowiki></p></nowiki></code> dat äen. Elementen köönent anner elementen umsluuten. Soo kan in 'n tekstofsnid t. b. 'n hyperlink inset't worden. Bii wat elementen stóónt in d' begüntag attribuuten, wor näej inf'rmóósjoonen mit fastläeğt wordent. Bii 'n hyperlink gift dat attribuut <code>href</code> däi adräes fan dat tsiil an: <syntaxhighlight lang="html"> <a href="https://example.org/">Dit is 'n hyperlink.</a> </syntaxhighlight> Attribuuten köönent t. b. 'n adräes, 'n tóól, 'n klâas of 'n äindüüdiğ betäiken undhollen.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Core/Structuring_content/Basic_HTML_syntax Basic HTML syntax.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Wat elementen as <code>img</code>, <code>br</code> un <code>meta</code> hebbent kiin äigen inhold un düs ook kiin sluuttag.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/multipage/syntax.html The HTML syntax.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Grundstruktüer == [[File:HTML element content categories.svg|thumb|däi HTML element content categories]] 'N äinfach HTML-dokument het mäist disser grundstruktüer: <syntaxhighlight lang="html"> <!doctype html> <html lang="frs"> <head> <meta charset="utf-8"> <title>Nóóm fan d' websiid</title> </head> <body> <h1>Ooverskrift</h1> <p>Inhold fan d' websiid.</p> </body> </html> </syntaxhighlight> Mit <code><!doctype html></code> word't an däi browser angeeven, dat dat dokument as HTML feraarbaid't worden sul. Dat <code>html</code>-element daajt dat häiel dokument umsluuten. In dat <code>head</code>-element stóónt technisk inf'rmóósjoonen, däi mäist näit direkt up d' websiid t' säin bünt. Dat <code>body</code>-element undholt däi inhold, däi däi browser weergift.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/dev/semantics.html Semantics, structure, and APIs of HTML documents.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> HTML-elementen sullent däi funksjoon un dat bedüüden fan 'n tekstdäil betäiken, näit bloot siin uutsäin. Soo stóónt <code>h1</code> bit <code>h6</code> föör ooverskriften fan ferskeelend höeğt, <code>p</code> föör 'n tekstofsnid un <code>em</code> föör 'n tekstofsnid mit besünner bedüüden. Woo disser elementen sichtbor weergeeven wordent, hangt fan däi browser, CSS un dat bruukt geräid of.<ref name="WHATWG-intro" /> == Histoorje == [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] undwikkelde HTML t'sóómen mit dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]]. Häi mook 1989 däi êerst föörslağ föör dat Web un skreev 1990 däi êerst webbrowser un webserver. Ook däi grundlóógen fan [[Wp/frs/Uniform Resource Identifier|URI]]s un [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] gungent up siin aarbaid t'rüeğ.<ref>[https://www.w3.org/People/Berners-Lee/ Tim Berners-Lee.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Däi êerst HTML-föörms wassent up [[Wp/frs/Standard Generalized Markup Language|SGML]] bóósäärt. HTML 2.0 wur in d' nowember 1995 as RFC 1866 publisäärt; disser standard beskreev HTML as 'n äinfach f'rmóót föör hypertext-dokumenten, däi up ferskeelend reekeners bruukt worden kunnent.<ref>[https://datatracker.ietf.org/doc/html/rfc1866 Hypertext Markup Language – 2.0.] Internet Engineering Task Force, november 1995, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> D'r nóó folğdent HTML 3.2, HTML 4.0 un HTML 4.01. HTML5 wur up d' 28. oktoober 2014 as W3C-standard publisäärt.<ref>[https://www.w3.org/TR/2014/REC-html5-20141028/ HTML5.] World Wide Web Consortium, 28. oktoober 2014, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Fandóóeğ word't HTML as ''Living Standard'' fan däi [[Wp/frs/Web Hypertext Application Technology Working Group|WHATWG]] wiiderundwikkelt. Dat is kiin fâast wersjoon, man 'n standard, däi altiid an 't technisk undwikkeln fan dat Web anpaast word't.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/ HTML Standard.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q8811}} 79y80qt9r202th9ts92vqjjufnsgref 7254486 7254485 2026-07-17T21:47:57Z WikiFayo95 2609576 /* Süntaks */ 7254486 wikitext text/x-wiki Däi '''Hypertext Markup Language''' (ofkört't '''HTML''') is 'n up tekst bóósäärt tóól, wor elektroonsk dokumenten as [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en mit struktüräärt wordent. Mit HTML köönent tekstdäilen as ooverskriften un listen as ook [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s, biller un anner inhold beskreeven worden. HTML wur föör dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] undwikkelt; HTML-dokumenten wordent mäist fan [[Wp/frs/Webbrowser|webbrowser]]s leesen un weergeeven.<ref name="WHATWG-intro">[https://html.spec.whatwg.org/dev/introduction.html HTML: The Living Standard – Introduction.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> HTML gift f'râal däi struktüer un dat bedüüden fan 'n dokument an. Dat uutsäin fan 'n websiid word't mäist mit [[Wp/frs/Cascading Style Sheets|CSS]] fastläeğt, wiilst [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]] föör interaktîif funksjoonen bruukt worden kan. 'N HTML-dokument kan ook technisk inf'rmóósjoonen undhollen, t. b. oover däi tóól fan dat dokument, siin kodäären of siin nóóm. == Süntaks == 'N HTML-dokument bestaajt uut elementen, däi mit ''tags'' beskreeven wordent. Däi mäiest elementen hebbent 'n anfangstag un 'n slustag. Tüsken disser tags staajt däi inhold fan dat element. 'N tekstofsnid süğt t. b. soo uut: <syntaxhighlight lang="html"> <p>Dit is 'n tekstofsnid.</p> </syntaxhighlight> Däi tag <code><nowiki><p></nowiki></code> set't däi anfang fan däi tekstofsnid fast, däi tag <code><nowiki></p></nowiki></code> dat äen. Elementen köönent anner elementen umsluuten. Soo kan in 'n tekstofsnid t. b. 'n hyperlink inset't worden. Bii wat elementen stóónt in d' anfangstag attribuuten, wor näej inf'rmóósjoonen mit fastläeğt wordent. Bii 'n hyperlink gift dat attribuut <code>href</code> däi adräes fan dat tsiil an: <syntaxhighlight lang="html"> <a href="https://example.org/">Dit is 'n hyperlink.</a> </syntaxhighlight> Attribuuten köönent t. b. 'n adräes, 'n tóól, 'n klâas of 'n äindüüdiğ betäiken undhollen.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Core/Structuring_content/Basic_HTML_syntax Basic HTML syntax.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Wat elementen as <code>img</code>, <code>br</code> un <code>meta</code> hebbent kiin äigen inhold un düs ook kiin slutag.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/multipage/syntax.html The HTML syntax.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Grundstruktüer == [[File:HTML element content categories.svg|thumb|däi HTML element content categories]] 'N äinfach HTML-dokument het mäist disser grundstruktüer: <syntaxhighlight lang="html"> <!doctype html> <html lang="frs"> <head> <meta charset="utf-8"> <title>Nóóm fan d' websiid</title> </head> <body> <h1>Ooverskrift</h1> <p>Inhold fan d' websiid.</p> </body> </html> </syntaxhighlight> Mit <code><!doctype html></code> word't an däi browser angeeven, dat dat dokument as HTML feraarbaid't worden sul. Dat <code>html</code>-element daajt dat häiel dokument umsluuten. In dat <code>head</code>-element stóónt technisk inf'rmóósjoonen, däi mäist näit direkt up d' websiid t' säin bünt. Dat <code>body</code>-element undholt däi inhold, däi däi browser weergift.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/dev/semantics.html Semantics, structure, and APIs of HTML documents.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> HTML-elementen sullent däi funksjoon un dat bedüüden fan 'n tekstdäil betäiken, näit bloot siin uutsäin. Soo stóónt <code>h1</code> bit <code>h6</code> föör ooverskriften fan ferskeelend höeğt, <code>p</code> föör 'n tekstofsnid un <code>em</code> föör 'n tekstofsnid mit besünner bedüüden. Woo disser elementen sichtbor weergeeven wordent, hangt fan däi browser, CSS un dat bruukt geräid of.<ref name="WHATWG-intro" /> == Histoorje == [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] undwikkelde HTML t'sóómen mit dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]]. Häi mook 1989 däi êerst föörslağ föör dat Web un skreev 1990 däi êerst webbrowser un webserver. Ook däi grundlóógen fan [[Wp/frs/Uniform Resource Identifier|URI]]s un [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] gungent up siin aarbaid t'rüeğ.<ref>[https://www.w3.org/People/Berners-Lee/ Tim Berners-Lee.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Däi êerst HTML-föörms wassent up [[Wp/frs/Standard Generalized Markup Language|SGML]] bóósäärt. HTML 2.0 wur in d' nowember 1995 as RFC 1866 publisäärt; disser standard beskreev HTML as 'n äinfach f'rmóót föör hypertext-dokumenten, däi up ferskeelend reekeners bruukt worden kunnent.<ref>[https://datatracker.ietf.org/doc/html/rfc1866 Hypertext Markup Language – 2.0.] Internet Engineering Task Force, november 1995, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> D'r nóó folğdent HTML 3.2, HTML 4.0 un HTML 4.01. HTML5 wur up d' 28. oktoober 2014 as W3C-standard publisäärt.<ref>[https://www.w3.org/TR/2014/REC-html5-20141028/ HTML5.] World Wide Web Consortium, 28. oktoober 2014, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Fandóóeğ word't HTML as ''Living Standard'' fan däi [[Wp/frs/Web Hypertext Application Technology Working Group|WHATWG]] wiiderundwikkelt. Dat is kiin fâast wersjoon, man 'n standard, däi altiid an 't technisk undwikkeln fan dat Web anpaast word't.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/ HTML Standard.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q8811}} kr9zo61tcphexqqoq9lp4g2em1jgide 7254489 7254486 2026-07-17T21:54:37Z WikiFayo95 2609576 /* Grundstruktüer */ 7254489 wikitext text/x-wiki Däi '''Hypertext Markup Language''' (ofkört't '''HTML''') is 'n up tekst bóósäärt tóól, wor elektroonsk dokumenten as [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en mit struktüräärt wordent. Mit HTML köönent tekstdäilen as ooverskriften un listen as ook [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s, biller un anner inhold beskreeven worden. HTML wur föör dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] undwikkelt; HTML-dokumenten wordent mäist fan [[Wp/frs/Webbrowser|webbrowser]]s leesen un weergeeven.<ref name="WHATWG-intro">[https://html.spec.whatwg.org/dev/introduction.html HTML: The Living Standard – Introduction.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> HTML gift f'râal däi struktüer un dat bedüüden fan 'n dokument an. Dat uutsäin fan 'n websiid word't mäist mit [[Wp/frs/Cascading Style Sheets|CSS]] fastläeğt, wiilst [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]] föör interaktîif funksjoonen bruukt worden kan. 'N HTML-dokument kan ook technisk inf'rmóósjoonen undhollen, t. b. oover däi tóól fan dat dokument, siin kodäären of siin nóóm. == Süntaks == 'N HTML-dokument bestaajt uut elementen, däi mit ''tags'' beskreeven wordent. Däi mäiest elementen hebbent 'n anfangstag un 'n slustag. Tüsken disser tags staajt däi inhold fan dat element. 'N tekstofsnid süğt t. b. soo uut: <syntaxhighlight lang="html"> <p>Dit is 'n tekstofsnid.</p> </syntaxhighlight> Däi tag <code><nowiki><p></nowiki></code> set't däi anfang fan däi tekstofsnid fast, däi tag <code><nowiki></p></nowiki></code> dat äen. Elementen köönent anner elementen umsluuten. Soo kan in 'n tekstofsnid t. b. 'n hyperlink inset't worden. Bii wat elementen stóónt in d' anfangstag attribuuten, wor näej inf'rmóósjoonen mit fastläeğt wordent. Bii 'n hyperlink gift dat attribuut <code>href</code> däi adräes fan dat tsiil an: <syntaxhighlight lang="html"> <a href="https://example.org/">Dit is 'n hyperlink.</a> </syntaxhighlight> Attribuuten köönent t. b. 'n adräes, 'n tóól, 'n klâas of 'n äindüüdiğ betäiken undhollen.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Core/Structuring_content/Basic_HTML_syntax Basic HTML syntax.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Wat elementen as <code>img</code>, <code>br</code> un <code>meta</code> hebbent kiin äigen inhold un düs ook kiin slutag.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/multipage/syntax.html The HTML syntax.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Grundstruktüer == [[File:HTML element content categories.svg|thumb|däi HTML element content categories]] 'N äinfach HTML-dokument het mäist disser grundstruktüer: <syntaxhighlight lang="html"> <!doctype html> <html lang="frs"> <head> <meta charset="utf-8"> <title>Nóóm fan d' websiid</title> </head> <body> <h1>Ooverskrift</h1> <p>Inhold fan d' websiid.</p> </body> </html> </syntaxhighlight> Mit <code><!doctype html></code> word't föör däi browser angeeven, dat dat dokument as HTML feraarbaid't worden sal. Dat <code>html</code>-element daajt dat häiel dokument umsluuten. In dat <code>head</code>-element stóónt technisk inf'rmóósjoonen, däi mäist näit direkt up d' websiid t' säin bünt. Dat <code>body</code>-element undholt däi inhold, däi däi browser weergift.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/dev/semantics.html Semantics, structure, and APIs of HTML documents.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> HTML-elementen sullent däi funksjoon un dat bedüüden fan 'n tekstdäil betäiken, näit bloot siin uutsäin. Soo stóónt <code>h1</code> bit <code>h6</code> föör ooverskriften fan ferskeelend höeğt, <code>p</code> föör 'n tekstofsnid un <code>em</code> föör 'n tekstofsnid mit besünner bedüüden. Woo disser elementen sichtbor weergeeven wordent, hangt fan däi browser, CSS un dat bruukt engeräid of.<ref name="WHATWG-intro" /> == Histoorje == [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] undwikkelde HTML t'sóómen mit dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]]. Häi mook 1989 däi êerst föörslağ föör dat Web un skreev 1990 däi êerst webbrowser un webserver. Ook däi grundlóógen fan [[Wp/frs/Uniform Resource Identifier|URI]]s un [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] gungent up siin aarbaid t'rüeğ.<ref>[https://www.w3.org/People/Berners-Lee/ Tim Berners-Lee.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Däi êerst HTML-föörms wassent up [[Wp/frs/Standard Generalized Markup Language|SGML]] bóósäärt. HTML 2.0 wur in d' nowember 1995 as RFC 1866 publisäärt; disser standard beskreev HTML as 'n äinfach f'rmóót föör hypertext-dokumenten, däi up ferskeelend reekeners bruukt worden kunnent.<ref>[https://datatracker.ietf.org/doc/html/rfc1866 Hypertext Markup Language – 2.0.] Internet Engineering Task Force, november 1995, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> D'r nóó folğdent HTML 3.2, HTML 4.0 un HTML 4.01. HTML5 wur up d' 28. oktoober 2014 as W3C-standard publisäärt.<ref>[https://www.w3.org/TR/2014/REC-html5-20141028/ HTML5.] World Wide Web Consortium, 28. oktoober 2014, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Fandóóeğ word't HTML as ''Living Standard'' fan däi [[Wp/frs/Web Hypertext Application Technology Working Group|WHATWG]] wiiderundwikkelt. Dat is kiin fâast wersjoon, man 'n standard, däi altiid an 't technisk undwikkeln fan dat Web anpaast word't.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/ HTML Standard.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q8811}} 0htwreqaa05fk1wgmwepvwt801gf2xj 7254490 7254489 2026-07-17T21:55:28Z WikiFayo95 2609576 /* Grundstruktüer */ 7254490 wikitext text/x-wiki Däi '''Hypertext Markup Language''' (ofkört't '''HTML''') is 'n up tekst bóósäärt tóól, wor elektroonsk dokumenten as [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en mit struktüräärt wordent. Mit HTML köönent tekstdäilen as ooverskriften un listen as ook [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s, biller un anner inhold beskreeven worden. HTML wur föör dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] undwikkelt; HTML-dokumenten wordent mäist fan [[Wp/frs/Webbrowser|webbrowser]]s leesen un weergeeven.<ref name="WHATWG-intro">[https://html.spec.whatwg.org/dev/introduction.html HTML: The Living Standard – Introduction.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> HTML gift f'râal däi struktüer un dat bedüüden fan 'n dokument an. Dat uutsäin fan 'n websiid word't mäist mit [[Wp/frs/Cascading Style Sheets|CSS]] fastläeğt, wiilst [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]] föör interaktîif funksjoonen bruukt worden kan. 'N HTML-dokument kan ook technisk inf'rmóósjoonen undhollen, t. b. oover däi tóól fan dat dokument, siin kodäären of siin nóóm. == Süntaks == 'N HTML-dokument bestaajt uut elementen, däi mit ''tags'' beskreeven wordent. Däi mäiest elementen hebbent 'n anfangstag un 'n slustag. Tüsken disser tags staajt däi inhold fan dat element. 'N tekstofsnid süğt t. b. soo uut: <syntaxhighlight lang="html"> <p>Dit is 'n tekstofsnid.</p> </syntaxhighlight> Däi tag <code><nowiki><p></nowiki></code> set't däi anfang fan däi tekstofsnid fast, däi tag <code><nowiki></p></nowiki></code> dat äen. Elementen köönent anner elementen umsluuten. Soo kan in 'n tekstofsnid t. b. 'n hyperlink inset't worden. Bii wat elementen stóónt in d' anfangstag attribuuten, wor näej inf'rmóósjoonen mit fastläeğt wordent. Bii 'n hyperlink gift dat attribuut <code>href</code> däi adräes fan dat tsiil an: <syntaxhighlight lang="html"> <a href="https://example.org/">Dit is 'n hyperlink.</a> </syntaxhighlight> Attribuuten köönent t. b. 'n adräes, 'n tóól, 'n klâas of 'n äindüüdiğ betäiken undhollen.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Core/Structuring_content/Basic_HTML_syntax Basic HTML syntax.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Wat elementen as <code>img</code>, <code>br</code> un <code>meta</code> hebbent kiin äigen inhold un düs ook kiin slutag.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/multipage/syntax.html The HTML syntax.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Grundstruktüer == [[File:HTML element content categories.svg|thumb|däi HTML element content categories]] 'N äinfach HTML-dokument het mäist disser grundstruktüer: <syntaxhighlight lang="html"> <!doctype html> <html lang="frs"> <head> <meta charset="utf-8"> <title>Nóóm fan d' websiid</title> </head> <body> <h1>Ooverskrift</h1> <p>Inhold fan d' websiid.</p> </body> </html> </syntaxhighlight> Mit <code><!doctype html></code> word't föör däi browser angeeven, dat dat dokument as HTML feraarbaid't worden sal. Dat <code>html</code>-element daajt dat häiel dokument umsluuten. In dat <code>head</code>-element stóónt technisk inf'rmóósjoonen, däi mäist näit direkt up d' websiid t' säin bünt. Dat <code>body</code>-element undholt däi inhold, däi däi browser weergift.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/dev/semantics.html Semantics, structure, and APIs of HTML documents.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> HTML-elementen sullent däi funksjoon un dat bedüüden fan 'n tekstdäil betäiken, näit bloot siin uutsäin. Soo stóónt <code>h1</code> bit <code>h6</code> föör ooverskriften fan ferskeelend höeğt, <code>p</code> föör 'n tekstofsnid un <code>em</code> föör 'n tekstofsnid mit besünner bedüüden. Woo disser elementen sichtbor weergeeven wordent, hangt fan däi browser, CSS un dat bruukt geräid of.<ref name="WHATWG-intro" /> == Histoorje == [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] undwikkelde HTML t'sóómen mit dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]]. Häi mook 1989 däi êerst föörslağ föör dat Web un skreev 1990 däi êerst webbrowser un webserver. Ook däi grundlóógen fan [[Wp/frs/Uniform Resource Identifier|URI]]s un [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] gungent up siin aarbaid t'rüeğ.<ref>[https://www.w3.org/People/Berners-Lee/ Tim Berners-Lee.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Däi êerst HTML-föörms wassent up [[Wp/frs/Standard Generalized Markup Language|SGML]] bóósäärt. HTML 2.0 wur in d' nowember 1995 as RFC 1866 publisäärt; disser standard beskreev HTML as 'n äinfach f'rmóót föör hypertext-dokumenten, däi up ferskeelend reekeners bruukt worden kunnent.<ref>[https://datatracker.ietf.org/doc/html/rfc1866 Hypertext Markup Language – 2.0.] Internet Engineering Task Force, november 1995, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> D'r nóó folğdent HTML 3.2, HTML 4.0 un HTML 4.01. HTML5 wur up d' 28. oktoober 2014 as W3C-standard publisäärt.<ref>[https://www.w3.org/TR/2014/REC-html5-20141028/ HTML5.] World Wide Web Consortium, 28. oktoober 2014, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Fandóóeğ word't HTML as ''Living Standard'' fan däi [[Wp/frs/Web Hypertext Application Technology Working Group|WHATWG]] wiiderundwikkelt. Dat is kiin fâast wersjoon, man 'n standard, däi altiid an 't technisk undwikkeln fan dat Web anpaast word't.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/ HTML Standard.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q8811}} sm5tghv9wfpk4nq06w83sbnbypw0t3y 7254491 7254490 2026-07-17T21:56:31Z WikiFayo95 2609576 /* Histoorje */ 7254491 wikitext text/x-wiki Däi '''Hypertext Markup Language''' (ofkört't '''HTML''') is 'n up tekst bóósäärt tóól, wor elektroonsk dokumenten as [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en mit struktüräärt wordent. Mit HTML köönent tekstdäilen as ooverskriften un listen as ook [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s, biller un anner inhold beskreeven worden. HTML wur föör dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] undwikkelt; HTML-dokumenten wordent mäist fan [[Wp/frs/Webbrowser|webbrowser]]s leesen un weergeeven.<ref name="WHATWG-intro">[https://html.spec.whatwg.org/dev/introduction.html HTML: The Living Standard – Introduction.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> HTML gift f'râal däi struktüer un dat bedüüden fan 'n dokument an. Dat uutsäin fan 'n websiid word't mäist mit [[Wp/frs/Cascading Style Sheets|CSS]] fastläeğt, wiilst [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]] föör interaktîif funksjoonen bruukt worden kan. 'N HTML-dokument kan ook technisk inf'rmóósjoonen undhollen, t. b. oover däi tóól fan dat dokument, siin kodäären of siin nóóm. == Süntaks == 'N HTML-dokument bestaajt uut elementen, däi mit ''tags'' beskreeven wordent. Däi mäiest elementen hebbent 'n anfangstag un 'n slustag. Tüsken disser tags staajt däi inhold fan dat element. 'N tekstofsnid süğt t. b. soo uut: <syntaxhighlight lang="html"> <p>Dit is 'n tekstofsnid.</p> </syntaxhighlight> Däi tag <code><nowiki><p></nowiki></code> set't däi anfang fan däi tekstofsnid fast, däi tag <code><nowiki></p></nowiki></code> dat äen. Elementen köönent anner elementen umsluuten. Soo kan in 'n tekstofsnid t. b. 'n hyperlink inset't worden. Bii wat elementen stóónt in d' anfangstag attribuuten, wor näej inf'rmóósjoonen mit fastläeğt wordent. Bii 'n hyperlink gift dat attribuut <code>href</code> däi adräes fan dat tsiil an: <syntaxhighlight lang="html"> <a href="https://example.org/">Dit is 'n hyperlink.</a> </syntaxhighlight> Attribuuten köönent t. b. 'n adräes, 'n tóól, 'n klâas of 'n äindüüdiğ betäiken undhollen.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Core/Structuring_content/Basic_HTML_syntax Basic HTML syntax.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Wat elementen as <code>img</code>, <code>br</code> un <code>meta</code> hebbent kiin äigen inhold un düs ook kiin slutag.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/multipage/syntax.html The HTML syntax.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Grundstruktüer == [[File:HTML element content categories.svg|thumb|däi HTML element content categories]] 'N äinfach HTML-dokument het mäist disser grundstruktüer: <syntaxhighlight lang="html"> <!doctype html> <html lang="frs"> <head> <meta charset="utf-8"> <title>Nóóm fan d' websiid</title> </head> <body> <h1>Ooverskrift</h1> <p>Inhold fan d' websiid.</p> </body> </html> </syntaxhighlight> Mit <code><!doctype html></code> word't föör däi browser angeeven, dat dat dokument as HTML feraarbaid't worden sal. Dat <code>html</code>-element daajt dat häiel dokument umsluuten. In dat <code>head</code>-element stóónt technisk inf'rmóósjoonen, däi mäist näit direkt up d' websiid t' säin bünt. Dat <code>body</code>-element undholt däi inhold, däi däi browser weergift.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/dev/semantics.html Semantics, structure, and APIs of HTML documents.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> HTML-elementen sullent däi funksjoon un dat bedüüden fan 'n tekstdäil betäiken, näit bloot siin uutsäin. Soo stóónt <code>h1</code> bit <code>h6</code> föör ooverskriften fan ferskeelend höeğt, <code>p</code> föör 'n tekstofsnid un <code>em</code> föör 'n tekstofsnid mit besünner bedüüden. Woo disser elementen sichtbor weergeeven wordent, hangt fan däi browser, CSS un dat bruukt geräid of.<ref name="WHATWG-intro" /> == Histoorje == [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] undwikkelde HTML t'sóómen mit dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]]. Häi mook 1989 däi êerst föörslağ föör dat Web un skreev 1990 däi êerst webbrowser un webserver. Ook däi grundlóógen fan [[Wp/frs/Uniform Resource Identifier|URI]]s un [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] gungent up siin aarbaid t'rüeğ.<ref>[https://www.w3.org/People/Berners-Lee/ Tim Berners-Lee.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Däi êerst HTML-föörms wassent up [[Wp/frs/Standard Generalized Markup Language|SGML]] bóósäärt. HTML 2.0 wur in d' nowember 1995 as RFC 1866 publisäärt; disser standard beskreev HTML as 'n äinfach f'rmóót föör hypertext-dokumenten, däi up ferskeelend reekeners bruukt worden kunnent.<ref>[https://datatracker.ietf.org/doc/html/rfc1866 Hypertext Markup Language – 2.0.] Internet Engineering Task Force, november 1995, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> D'r nóó folğdent HTML 3.2, HTML 4.0 un HTML 4.01. HTML5 wur up d' 28. oktoober 2014 as W3C-standard publisäärt.<ref>[https://www.w3.org/TR/2014/REC-html5-20141028/ HTML5.] World Wide Web Consortium, 28. oktoober 2014, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Fandóóeğ word't HTML as ''Living Standard'' fan däi [[Wp/frs/Web Hypertext Application Technology Working Group|WHATWG]] wiiderundwikkelt. Dat is kiin fâast wersjoon, man 'n standard, däi altiid an dat technisk undwikkeln fan dat Web anpaast word't.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/ HTML Standard.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q8811}} ie516um9ijp76462f7bsggi9fnnaeot 7254499 7254491 2026-07-17T22:06:53Z WikiFayo95 2609576 /* Grundstruktüer */ 7254499 wikitext text/x-wiki Däi '''Hypertext Markup Language''' (ofkört't '''HTML''') is 'n up tekst bóósäärt tóól, wor elektroonsk dokumenten as [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en mit struktüräärt wordent. Mit HTML köönent tekstdäilen as ooverskriften un listen as ook [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s, biller un anner inhold beskreeven worden. HTML wur föör dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] undwikkelt; HTML-dokumenten wordent mäist fan [[Wp/frs/Webbrowser|webbrowser]]s leesen un weergeeven.<ref name="WHATWG-intro">[https://html.spec.whatwg.org/dev/introduction.html HTML: The Living Standard – Introduction.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> HTML gift f'râal däi struktüer un dat bedüüden fan 'n dokument an. Dat uutsäin fan 'n websiid word't mäist mit [[Wp/frs/Cascading Style Sheets|CSS]] fastläeğt, wiilst [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]] föör interaktîif funksjoonen bruukt worden kan. 'N HTML-dokument kan ook technisk inf'rmóósjoonen undhollen, t. b. oover däi tóól fan dat dokument, siin kodäären of siin nóóm. == Süntaks == 'N HTML-dokument bestaajt uut elementen, däi mit ''tags'' beskreeven wordent. Däi mäiest elementen hebbent 'n anfangstag un 'n slustag. Tüsken disser tags staajt däi inhold fan dat element. 'N tekstofsnid süğt t. b. soo uut: <syntaxhighlight lang="html"> <p>Dit is 'n tekstofsnid.</p> </syntaxhighlight> Däi tag <code><nowiki><p></nowiki></code> set't däi anfang fan däi tekstofsnid fast, däi tag <code><nowiki></p></nowiki></code> dat äen. Elementen köönent anner elementen umsluuten. Soo kan in 'n tekstofsnid t. b. 'n hyperlink inset't worden. Bii wat elementen stóónt in d' anfangstag attribuuten, wor näej inf'rmóósjoonen mit fastläeğt wordent. Bii 'n hyperlink gift dat attribuut <code>href</code> däi adräes fan dat tsiil an: <syntaxhighlight lang="html"> <a href="https://example.org/">Dit is 'n hyperlink.</a> </syntaxhighlight> Attribuuten köönent t. b. 'n adräes, 'n tóól, 'n klâas of 'n äindüüdiğ betäiken undhollen.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Core/Structuring_content/Basic_HTML_syntax Basic HTML syntax.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Wat elementen as <code>img</code>, <code>br</code> un <code>meta</code> hebbent kiin äigen inhold un düs ook kiin slutag.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/multipage/syntax.html The HTML syntax.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Grundstruktüer == [[File:HTML element content categories.svg|thumb|däi HTML element content categories]] 'N äinfach HTML-dokument het mäist disser grundstruktüer: <syntaxhighlight lang="html"> <!doctype html> <html lang="frs"> <head> <meta charset="utf-8"> <title>Nóóm fan d' websiid</title> </head> <body> <h1>Ooverskrift</h1> <p>Inhold fan d' websiid.</p> </body> </html> </syntaxhighlight> Mit <code><!doctype html></code> word't föör däi browser angeeven, dat dat dokument as HTML feraarbaid't worden sal. Dat <code>html</code>-element daajt dat häiel dokument umsluuten. In dat <code>head</code>-element stóónt technisk inf'rmóósjoonen, däi mäist näit direkt up d' websiid t' säin bünt. Dat <code>body</code>-element undholt däi inhold, däi däi browser weergift.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/dev/semantics.html Semantics, structure, and APIs of HTML documents.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> HTML-elementen sullent däi funksjoon un dat bedüüden fan 'n tekstdäil betäiken, näit bloot siin uutsäin. Soo stóónt <code>h1</code> bit <code>h6</code> föör ooverskriften fan ferskeelend höeğt, <code>p</code> föör 'n tekstofsnid un <code>em</code> föör 'n tekstofsnid mit besünner bedüüden. Woo disser elementen sichtbor weergeeven wordent, hangt fan däi browser, CSS un dat bruukt endgeräid of.<ref name="WHATWG-intro" /> == Histoorje == [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] undwikkelde HTML t'sóómen mit dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]]. Häi mook 1989 däi êerst föörslağ föör dat Web un skreev 1990 däi êerst webbrowser un webserver. Ook däi grundlóógen fan [[Wp/frs/Uniform Resource Identifier|URI]]s un [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] gungent up siin aarbaid t'rüeğ.<ref>[https://www.w3.org/People/Berners-Lee/ Tim Berners-Lee.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Däi êerst HTML-föörms wassent up [[Wp/frs/Standard Generalized Markup Language|SGML]] bóósäärt. HTML 2.0 wur in d' nowember 1995 as RFC 1866 publisäärt; disser standard beskreev HTML as 'n äinfach f'rmóót föör hypertext-dokumenten, däi up ferskeelend reekeners bruukt worden kunnent.<ref>[https://datatracker.ietf.org/doc/html/rfc1866 Hypertext Markup Language – 2.0.] Internet Engineering Task Force, november 1995, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> D'r nóó folğdent HTML 3.2, HTML 4.0 un HTML 4.01. HTML5 wur up d' 28. oktoober 2014 as W3C-standard publisäärt.<ref>[https://www.w3.org/TR/2014/REC-html5-20141028/ HTML5.] World Wide Web Consortium, 28. oktoober 2014, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Fandóóeğ word't HTML as ''Living Standard'' fan däi [[Wp/frs/Web Hypertext Application Technology Working Group|WHATWG]] wiiderundwikkelt. Dat is kiin fâast wersjoon, man 'n standard, däi altiid an dat technisk undwikkeln fan dat Web anpaast word't.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/ HTML Standard.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q8811}} 9il41wv6b4h88mbkpd5z8u7huwf0sqs 7254673 7254499 2026-07-18T07:16:57Z Kluntjekniiper 2659379 7254673 wikitext text/x-wiki Däi '''Hypertext Markup Language''' (ofkört't '''HTML''') is 'n up tekst bóósäärt tóól, wor elektroonsk dokumenten as [[Wp/frs/Websiid|websiid]]en mit struktüräärt wordent. Mit HTML köönent tekstdäilen as ooverskriften un listen as ook [[Wp/frs/Hyperlink|hyperlink]]s, biller un anner inhold beskreeven worden. HTML wur föör dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] undwikkelt; HTML-dokumenten wordent mäist fan [[Wp/frs/Webbrowser|webbrowser]]s leesen un weergeeven.<ref name="WHATWG-intro">[https://html.spec.whatwg.org/dev/introduction.html HTML: The Living Standard – Introduction.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> HTML gift f'râal däi struktüer un dat bedüüden fan 'n dokument an. Dat uutsäin fan 'n websiid word't mäist mit [[Wp/frs/Cascading Style Sheets|CSS]] fastläeğt, wiilst [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]] föör interaktîif funksjoonen bruukt worden kan. 'N HTML-dokument kan ook technisk inf'rmóósjoonen undhollen, t. b. oover däi tóól fan dat dokument, siin kodäären of siin nóóm. == Süntaks == 'N HTML-dokument bestaajt uut elementen, däi mit ''tags'' beskreeven wordent. Däi mäiest elementen hebbent 'n anfangstag un 'n slustag. Tüsken disser tags staajt däi inhold fan dat element. 'N tekstofsnid süğt t. b. soo uut: <syntaxhighlight lang="html"> <p>Dit is 'n tekstofsnid.</p> </syntaxhighlight> Däi tag <code><nowiki><p></nowiki></code> set't däi anfang fan däi tekstofsnid fast, däi tag <code><nowiki></p></nowiki></code> dat äen. Elementen köönent anner elementen umsluuten. Soo kan in 'n tekstofsnid t. b. 'n hyperlink inset't worden. Bii wat elementen stóónt in d' anfangstag attribuuten, wor näej inf'rmóósjoonen mit fastläeğt wordent. Bii 'n hyperlink gift dat attribuut <code>href</code> däi adräes fan dat tsiil an: <syntaxhighlight lang="html"> <a href="https://example.org/">Dit is 'n hyperlink.</a> </syntaxhighlight> Attribuuten köönent t. b. 'n adräes, 'n tóól, 'n klâas of 'n äindüüdiğ betäiken undhollen.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Core/Structuring_content/Basic_HTML_syntax Basic HTML syntax.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Wat elementen as <code>img</code>, <code>br</code> un <code>meta</code> hebbent kiin äigen inhold un düs ook kiin slutag.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/multipage/syntax.html The HTML syntax.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Grundstruktüer == [[File:HTML element content categories.svg|thumb|däi HTML element content categories]] 'N äinfach HTML-dokument het mäist disser grundstruktüer: <syntaxhighlight lang="html"> <!doctype html> <html lang="frs"> <head> <meta charset="utf-8"> <title>Nóóm fan d' websiid</title> </head> <body> <h1>Ooverskrift</h1> <p>Inhold fan d' websiid.</p> </body> </html> </syntaxhighlight> Mit <code><!doctype html></code> word't föör däi browser angeeven, dat dat dokument as HTML feraarbaid't worden sal. Dat <code>html</code>-element daajt dat häiel dokument umsluuten. In dat <code>head</code>-element stóónt technisk inf'rmóósjoonen, däi mäist näit direkt up d' websiid t' säin bünt. Dat <code>body</code>-element undholt däi inhold, däi däi browser weergift.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/dev/semantics.html Semantics, structure, and APIs of HTML documents.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> HTML-elementen sullent däi funksjoon un dat bedüüden fan 'n tekstdäil betäiken, näit bloot siin uutsäin. Soo stóónt <code>h1</code> bit <code>h6</code> föör ooverskriften fan ferskeelend höeğt, <code>p</code> föör 'n tekstofsnid un <code>em</code> föör 'n tekstofsnid mit besünner bedüüden. Woo disser elementen sichtbor weergeeven wordent, hangt fan däi browser, CSS un dat bruukt endgeräid of.<ref name="WHATWG-intro" /> == Histoorje == [[Wp/frs/Tim Berners-Lee|Tim Berners-Lee]] undwikkelde HTML t'sóómen mit dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]]. Häi mook 1989 däi êerst föörslağ föör dat Web un skreev 1990 däi êerst webbrowser un webserver. Ook däi grundlóógen fan [[Wp/frs/Uniform Resource Identifier|URI]]s un [[Wp/frs/HTTP|HTTP]] gungent up siin aarbaid t'rüeğ.<ref>[https://www.w3.org/People/Berners-Lee/ Tim Berners-Lee.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Däi êerst HTML-föörms wassent up [[Wp/frs/Standard Generalized Markup Language|SGML]] bóósäärt. HTML 2.0 wur in d' nowember 1995 as RFC 1866 publisäärt; disser standard beskreev HTML as 'n äinfach f'rmóót föör hypertext-dokumenten, däi up ferskeelend computers bruukt worden kunnent.<ref>[https://datatracker.ietf.org/doc/html/rfc1866 Hypertext Markup Language – 2.0.] Internet Engineering Task Force, november 1995, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> D'r nóó folğdent HTML 3.2, HTML 4.0 un HTML 4.01. HTML5 wur up d' 28. oktoober 2014 as W3C-standard publisäärt.<ref>[https://www.w3.org/TR/2014/REC-html5-20141028/ HTML5.] World Wide Web Consortium, 28. oktoober 2014, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Fandóóeğ word't HTML as ''Living Standard'' fan däi [[Wp/frs/Web Hypertext Application Technology Working Group|WHATWG]] wiiderundwikkelt. Dat is kiin fâast wersjoon, man 'n standard, däi altiid an dat technisk undwikkeln fan dat Web anpaast word't.<ref>[https://html.spec.whatwg.org/ HTML Standard.] WHATWG, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q8811}} acmqh1kq4q0kmjrisfk60qkyeawwle8 15 3791149 7254439 2026-07-17T20:35:57Z Maher Asaad Baker 2542203 جديد 7254439 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 7254440 7254439 2026-07-17T20:36:10Z Maher Asaad Baker 2542203 جديد 7254440 wikitext text/x-wiki {{Wp/apc/DiscussionHeader}} <!-- مواضيع النقاش الجديدة تحت هاد السطر --> lpqvg4b21fnrigbs93v0i21p1gj44qw 0 3791150 7254443 2026-07-17T20:36:51Z AtIácatI 2693788 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TENAMAS''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval-tenamas.wav|embed|200px]] |} [[File:La cocina de Zinacantán.jpg|thumb|250px|Tenamas]] === Español === Tenamaste Muneki yey tenamas: Necesita tres tenamaste. === English === Hearth stones Muneki yey ten..." 7254443 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TENAMAS''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval-tenamas.wav|embed|200px]] |} [[File:La cocina de Zinacantán.jpg|thumb|250px|Tenamas]] === Español === Tenamaste Muneki yey tenamas: Necesita tres tenamaste. === English === Hearth stones Muneki yey tenamas: You need three hearth stones. [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] 83jzrbxxoe7s220q7hzex0c7mf0tamn 0 3791151 7254448 2026-07-17T20:43:14Z AtIácatI 2693788 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''−TENAN''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval--tenan.wav|embed|200px]] |} [[File:Lady Tremaine at Disneyland.jpg|thumb|250px|−Tenan]] ◄--- (SI NO VAS A AGREGAR IMAGEN, BORRA ESTA LÍNEA COMPLETA DESDE LOS CORCHETES/ IF YOU’RE NOT GOING TO ADD AN I..." 7254448 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''−TENAN''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval--tenan.wav|embed|200px]] |} [[File:Lady Tremaine at Disneyland.jpg|thumb|250px|−Tenan]] ◄--- (SI NO VAS A AGREGAR IMAGEN, BORRA ESTA LÍNEA COMPLETA DESDE LOS CORCHETES/ IF YOU’RE NOT GOING TO ADD AN IMAGE, ERASE THIS ENTIRE LINE STARTING ON THE SQUARED BRACKETS). === Español === Madrastra Nutenan: Mi madrastra. === English === Stepmother Nutenan: My stepmother. [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] esfiayaofyaj91sczpwyaknkb20b7cx 0 3791152 7254456 2026-07-17T20:53:14Z AtIácatI 2693788 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''TENANTZINKU''' ----''Categoría Gramatical:'' Toponimia ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval-tenantzinku.wav|embed|200px]] |} [[File:Tejiendo un petate.jpg|thumb|250x250px|Tenantzinku]] === Español === Tenancingo Sujsul galanchin Tenantzinku: Tenancingo es muy bonito (lugar de la murallita). === English === Tenancingo Sujsul..." 7254456 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''TENANTZINKU''' ----''Categoría Gramatical:'' Toponimia ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval-tenantzinku.wav|embed|200px]] |} [[File:Tejiendo un petate.jpg|thumb|250x250px|Tenantzinku]] === Español === Tenancingo Sujsul galanchin Tenantzinku: Tenancingo es muy bonito (lugar de la murallita). === English === Tenancingo Sujsul galanchin Tenantzinku: Tenancingo is very beautiful (place of the little wall). [[Category:Wt/ppl/Category:Toponimia]] [[Category:Wt/ppl]] bkkq3x6qtj2jfkj012qi2ie2z6hoxn3 0 3791153 7254459 2026-07-17T20:58:05Z AtIácatI 2693788 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TENCHILTIK''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval-tenchiltik.wav|embed|200px]] |} [[File:Red lips.png|thumb|250px|Tenchiltik]] === Español === Boca roja (maquillada) María tenchiltik: María (tiene) boca roja. === English === Red lips (with makeup..." 7254459 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TENCHILTIK''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval-tenchiltik.wav|embed|200px]] |} [[File:Red lips.png|thumb|250px|Tenchiltik]] === Español === Boca roja (maquillada) María tenchiltik: María (tiene) boca roja. === English === Red lips (with makeup) María tenchiltik: María has red lips. [[Category:Wt/ppl/Category:Adjetivo]] [[Category:Wt/ppl]] g890xhuef9b27h8exnpu9x9495lsy6o 0 3791154 7254463 2026-07-17T21:04:28Z AtIácatI 2693788 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''−TENPELUA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval--tenpelua.wav|embed|200px]] |} [[File:Terrier yawn.jpg|thumb|250px|(−Tenpelua]] === Español === Abrirle la boca a Naja niktenpelua ne pelu: Yo le abro la boca al perro. === English..." 7254463 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''−TENPELUA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nuria Danixa Sandoval--tenpelua.wav|embed|200px]] |} [[File:Terrier yawn.jpg|thumb|250px|(−Tenpelua]] === Español === Abrirle la boca a Naja niktenpelua ne pelu: Yo le abro la boca al perro. === English === To open the mouth of... Naja niktenpelua ne pelu: I open the dog's mouth. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Transitivo]] [[Category:Wt/ppl]] i4makfm8nqcsxcosrmxzx0mirykdftt 3 3791155 7254477 2026-07-17T21:31:14Z Dr-Taher 830241 Dr-Taher moved page [[User talk:Kzy01]] to [[User talk:Maroon.117]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Kzy01|Kzy01]]" to "[[Special:CentralAuth/Maroon.117|Maroon.117]]" 7254477 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Maroon.117]] h29tqvshpxsl6nnbfqjlxk28uvtqw3v 0 3791156 7254480 2026-07-17T21:35:57Z Anthony Dery 2587057 Created page with "'''White pudding, oatmel pudding''' bɩɩ (Scotland pʋoɔ) '''mealy pudding''' ɩ la a nɛne bondirii aŋ be Great Britain anɩ Ireland pʋoɔ. White pudding ne black pudding jaa yi la taa, chɛ zĩĩ ba pʋoɔ. A ziyuo noɔmanoɔma pʋoɔ la nɛŋkãã bee boŋkãã, sɛŋchi seemaa bɩɩ sɛŋchi boorɔ mine, boroboro jɔŋ, anɩ a mine poɔ, dobanɛne ane o sɔɔree, aŋ neɛbe eŋ nɛnzɔŋ woɔ eŋɛ.<ref>Ayto, John (1990). [https://books.google.com/books?id=vAQOA..." 7254480 wikitext text/x-wiki '''White pudding, oatmel pudding''' bɩɩ (Scotland pʋoɔ) '''mealy pudding''' ɩ la a nɛne bondirii aŋ be Great Britain anɩ Ireland pʋoɔ. White pudding ne black pudding jaa yi la taa, chɛ zĩĩ ba pʋoɔ. A ziyuo noɔmanoɔma pʋoɔ la nɛŋkãã bee boŋkãã, sɛŋchi seemaa bɩɩ sɛŋchi boorɔ mine, boroboro jɔŋ, anɩ a mine poɔ, dobanɛne ane o sɔɔree, aŋ neɛbe eŋ nɛnzɔŋ woɔ eŋɛ.<ref>Ayto, John (1990). [https://books.google.com/books?id=vAQOAAAAQAAJ The Glutton's Glossary: A Dictionary of Food and Drink Terms]. Routledge. p. 317. <nowiki>ISBN 978-0-415-02647-5</nowiki>.</ref> Yuomo aŋ tɔle noɔmanoɔma pʋoɔ la kpɛŋkpɛlmɛ yaga aŋ ba poɔrɔ. == Tarejiihi == nmla8nla5pasmq7crnsqp44c8ksfh99 7254482 7254480 2026-07-17T21:36:51Z Anthony Dery 2587057 7254482 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q1332967}} '''White pudding, oatmel pudding''' bɩɩ (Scotland pʋoɔ) '''mealy pudding''' ɩ la a nɛne bondirii aŋ be Great Britain anɩ Ireland pʋoɔ. White pudding ne black pudding jaa yi la taa, chɛ zĩĩ ba pʋoɔ. A ziyuo noɔmanoɔma pʋoɔ la nɛŋkãã bee boŋkãã, sɛŋchi seemaa bɩɩ sɛŋchi boorɔ mine, boroboro jɔŋ, anɩ a mine poɔ, dobanɛne ane o sɔɔree, aŋ neɛbe eŋ nɛnzɔŋ woɔ eŋɛ.<ref>Ayto, John (1990). [https://books.google.com/books?id=vAQOAAAAQAAJ The Glutton's Glossary: A Dictionary of Food and Drink Terms]. Routledge. p. 317. <nowiki>ISBN 978-0-415-02647-5</nowiki>.</ref> Yuomo aŋ tɔle noɔmanoɔma pʋoɔ la kpɛŋkpɛlmɛ yaga aŋ ba poɔrɔ. == Tarejiihi == [[Category:Wp/wlx]] kvhgp35njnvp2ql9cocge42c7e08iiz 0 3791157 7254487 2026-07-17T21:51:45Z 26agcp 2575807 Redirected page to [[Wp/yua/Ch'íich']] 7254487 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/yua/Ch'íich'|Ch'íich']] 5huaskjz9kk7xo35cb9mj3tgizeuplw 0 3791158 7254497 2026-07-17T22:06:09Z Anthony Dery 2587057 Created page with "'''Walleye (Sander vitreus, synony'''m Stizostdion viitreum), ʋnaŋ nɩŋ la ka ba boɔha walleyed pike<ref>"[[mwod:walleye|Merriam-Webster Dictionary]]"</ref> ( jʋŋ dɔɔre) bɩɩ yellow pikeperch bɩɩ yellow pickerel<ref>[http://www.ontariofishes.ca/fish_detail.php?FID=151 "Ontario Freshwater Fishes Life History Database Species Detail"]</ref> (zoŋ-dɔɔre ), ɩ la Canada poɔ koɔ soŋ poɔ zomɔ kyɛ neŋ be a Northern United State paaloŋ meŋ poɔ. A e la Nort..." 7254497 wikitext text/x-wiki '''Walleye (Sander vitreus, synony'''m Stizostdion viitreum), ʋnaŋ nɩŋ la ka ba boɔha walleyed pike<ref>"[[mwod:walleye|Merriam-Webster Dictionary]]"</ref> ( jʋŋ dɔɔre) bɩɩ yellow pikeperch bɩɩ yellow pickerel<ref>[http://www.ontariofishes.ca/fish_detail.php?FID=151 "Ontario Freshwater Fishes Life History Database Species Detail"]</ref> (zoŋ-dɔɔre ), ɩ la Canada poɔ koɔ soŋ poɔ zomɔ kyɛ neŋ be a Northern United State paaloŋ meŋ poɔ. A e la North America naŋ peeɛle a European zander poɔ, onaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ a pikeperɔh. A walleye ŋa ka ba mine maŋ tasoga boɔha ka yellow walleye ka ka ba toɔ nyɛ ʋ tɛɛtɛɛ ne a yi ne a blue walleye eŋɛ, ʋna waahʋŋ la ka ba da nyɛ ka ʋ neŋ a southern Ontario anɩ Quebec irigiŋ paaloŋ dene na eŋɛ ana yitaa chɛ pampana ba paaŋ nyɛ a la ka a ba yitaa. Chɛ pampane peɛroo wuli ka blue walleye anɩ yellow walleye (zomɔ dɔɔre) guoluu jaa yi la taa auiŋ a ba fere ka, ka fooŋ na guoli a ka fo poŋi a eŋ zitɛɛtɛɛ bonso a jaa taa la nyɔvore yeni. A Canada poɔ ziiri mine, nʋba naŋ yeli bɔrefɔ, a walleye ama la ka ba boɔlɔ pickerel (zomɔ), aneazaa ka ʋneŋ jomɔ meŋ ba yitaa, chɛ a jaa ɩ la koɔ poɔ boma vɔba ( ''Esocidae) .'' Wagere mine poɔ, nʋba mine maŋ boɔle a la ka dory a British bɔrefɔ poɔ la lɛ (A yuohi ŋa ɩ la bone aŋ pore a French e la boma na yitaa ne dore, ka ʋ tɛgɛ salema, ane a jaa ka yuohi ŋa ɩ la boma aŋ taa a yuohi aŋ derɛ a tona ne tʋma. Walleyes maŋ ɩ la boma aŋ taa koɔ a pɛgɛre poɔ. Joma jaa taa la tɛɛtɛɛ ane anaŋ na peɛhe a bɩɩ a be a koɔ poɔ. A boma ama ba ɩ naaŋmene maaloo, a ɩ la nensaaha boŋguoli aŋ bebe yuomo gyamaa aŋ pare, a ɩ la boma banaŋ sɛle ka a daŋ be koɔ zu soga, a mine kaŋa a maŋ sigiri la a yageroŋ bɩɩ a lɛ a aŋ yɛla seŋ. == Etymology ( a yuori yi waabo zie) == A yuohi “walleye”  a yuohi ŋa yi la gelaa nimie kaŋa  tapetum lucidum aŋ ɩ ka a waa a lɛ, a ŋaa la maŋ soŋ kʋ a jomɔ a vuo ka o toɔ nyɛrɛ jie veɛhʋŋ meŋ gba naŋ ba ɩ kpoŋ zie bɩɩ a sige puliŋ, a nimie ama maŋ ko a la vuo ka a toɔ nyɛ bone kaŋa na ba nyɛrɛ puoriŋ bɩɩ bone na koŋ baŋ nyɛ vuu veɛhʋŋ. Ajuiŋ a lɛ banaŋ maŋ nyɛrɛ maŋ taa la yelferaa kaŋa aŋ wono a la a yelerre. Ajuiŋ a ba maŋ boɔha jie naŋ nyɛrɛ bɩɩ be veɛhʋŋ aŋ be, jie na veɛhʋŋ aŋ be a ba maŋ toɔnɔ dire soŋ ana wa yela ka a toɔ nyɛrɛ soŋ. A anglers gyamaa jaa aŋ bɔ la walleyes jisoɔre, a wagehe ŋa la ka a maŋ toɔ di bondirii. A jomɔ ama maŋ ko a la vuo ka nyɛrɛ soŋn a tubid koɔ poɔ (ka koɔ gyamaa aŋ gaŋ la bee ka koɔ gyamaa na zoro la ), a ŋaa la maŋ soŋ ko a faŋa ka a toɔ dugeru. Walleyes anglers maŋ kaara la be  bɩɩ jie na walleyes soŋ naŋ be ka a na toɔ di ( koɔ kpeɛŋaa poɔ). A ŋaa meŋ maŋ soŋ ka joma toɔ yɛlɛ  bee a yɔ sigi gaa puliŋ a te gaa be a mane bɩɩ ba kpoŋ poɔ. Ananso ka a maŋ toɔ sigi a koɔ pareŋ, a juo jaa ka a koɔ wa tɔle ane jisoɔre saŋa. == Taxonomy == Walleye ɩ la boma aŋ be North American a clade naq be a Sander aŋ gɛrɛ a sauger (S. canadensis). Hubb bigihi la a taxon boɔle ʋ la ka blue walleye ( S. glaucus) a yi a ba kpoŋ (Lake) na pʋoɔ chɛ wa tasoga ba la ka ʋ tʋma ba la saana bɩɩ a taa tɛɛtɛɛloŋ a yi a “yellow” (dɔɔre) walleye anɩ walleye blue aŋ be pampana. A walleye la ɩ bone aŋ bebe koreŋ a American dɔɔ, kaŋa aŋ di Samuel Latham Mitɔhill (1764-1831), a maŋ de ʋ kʋ Cayuga Lake aŋ peɛle Ithaca, New York. == Bigihuu == <gallery> File:Duoro_kɔre:Walleye_(Sander_vitreus)_-_51780343419_(cropped).jpg File:Duoro_kɔre:Walleye_weight_length_graph.jpg File:Duoro_kɔre:Walleye_(Sander_vitreus).jpg File:Duoro_kɔre:Walleye_larva_(8741578944).jpg File:Duoro_kɔre:Okacic.jpg </gallery>Walleyes waa ŋa Olive anɩ salima ( ɩ la French yuohi : dore golden), a zomc kɔkɔhe  lambohiŋ bɩɩ a jomɔ pɛge aŋ waa ŋaa salema. A olive/salema anuu na maŋ iri ga la a do saa. Anaŋ maŋ soŋ ka a tonɔn dugeru a koɔ saazu a de.   == Dɔgebo == Bonvoore gyama, a yi walleyes bondaba aŋ ta dɔgebo ka a yuomo ta ŋa yuomo ata anɩ yuomo anaahɩ kpachaga pʋoɔ. Bompɔgeba eŋ, ana maŋ ta la dɔgebo yuomo aŋ pare puoriŋ, a maŋ baa a e meelɛ a te leɛ bombɛrɛ a te nyɛ gyɛlɛ a dɔgele koɔ su ka a te wɛge. Bonvoba mine ka noba baŋ ka a maŋ nyɛ a gyɛlɛ eŋ tɛne bee vaahe ju. A spawning ama gbɛɛ yaga maŋ nɔŋ ka a be jie na koɔ maahʋŋ aŋ be a ta ŋa bompɔge kpoŋ naŋ baŋ nyɛ la gyɛlɛ a ta ŋa gyɛlɛ 500,000 chɛ a gyɛlɛ ama, a bondaa bɩɩ a bondɔɔ ba maŋ kaara a. A gyɛlɛ ama maŋ kpɛ la bie a kpa le nɩ a vaɛ jaa. A saŋa na maŋ wa ta ka a boɔrɛɛ wegebo a maŋ yi la lɛ a jie bɩɩ lɛ anaŋ tole seŋ, chɛ a yela la a maŋ seŋ ka a de ta ŋa bebie pie nɩ ayi te ta ŋa bebie lezare nɩ pie na. Ka anaŋ wa wɛ baare, a maŋ duge la a koɔ ta ŋa daa gbuli sɛre ka a baŋ bare a gyɛle pɛge. Ka a gyɛle pozeɛ na wa te nyoore baare, fo maŋ nyɛ la ka walleyes a piili dire invertebrates, aseŋ, bon-ɛre anɩ zooplankton. Ka anaŋ wa ta ŋa bebie lezaa ayi kyɛ gɛrɛ lezaa ata, a juvenile walleyes maŋ leɛ la piscivorous. A paaŋ yi a be puoriŋ juvenile ane a bombɛrɛ walleyes maŋ di a jʋmɔ jaa, a juo jaa yellow perɔh bee ciscoes. == Bondihii == == Tarejiihi == 5dspmeyxewy30k4t0051yzp1rw85v61 7254509 7254497 2026-07-17T22:24:19Z Anthony Dery 2587057 7254509 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q1462862}} '''Walleye (Sander vitreus, synony'''m Stizostdion viitreum), ʋnaŋ nɩŋ la ka ba boɔha walleyed pike<ref>"[[mwod:walleye|Merriam-Webster Dictionary]]"</ref> ( jʋŋ dɔɔre) bɩɩ yellow pikeperch bɩɩ yellow pickerel<ref>[http://www.ontariofishes.ca/fish_detail.php?FID=151 "Ontario Freshwater Fishes Life History Database Species Detail"]</ref> (zoŋ-dɔɔre ), ɩ la Canada poɔ koɔ soŋ poɔ zomɔ kyɛ neŋ be a Northern United State paaloŋ meŋ poɔ. A e la North America naŋ peeɛle a European zander poɔ, onaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ a pikeperɔh. A walleye ŋa ka ba mine maŋ tasoga boɔha ka yellow walleye ka ka ba toɔ nyɛ ʋ tɛɛtɛɛ ne a yi ne a blue walleye eŋɛ, ʋna waahʋŋ la ka ba da nyɛ ka ʋ neŋ a southern Ontario anɩ Quebec irigiŋ paaloŋ dene na eŋɛ ana yitaa chɛ pampana ba paaŋ nyɛ a la ka a ba yitaa. Chɛ pampane peɛroo wuli ka blue walleye anɩ yellow walleye (zomɔ dɔɔre) guoluu jaa yi la taa auiŋ a ba fere ka, ka fooŋ na guoli a ka fo poŋi a eŋ zitɛɛtɛɛ bonso a jaa taa la nyɔvore yeni. A Canada poɔ ziiri mine, nʋba naŋ yeli bɔrefɔ, a walleye ama la ka ba boɔlɔ pickerel (zomɔ), aneazaa ka ʋneŋ jomɔ meŋ ba yitaa, chɛ a jaa ɩ la koɔ poɔ boma vɔba ( ''Esocidae) .'' Wagere mine poɔ, nʋba mine maŋ boɔle a la ka dory a British bɔrefɔ poɔ la lɛ (A yuohi ŋa ɩ la bone aŋ pore a French e la boma na yitaa ne dore, ka ʋ tɛgɛ salema, ane a jaa ka yuohi ŋa ɩ la boma aŋ taa a yuohi aŋ derɛ a tona ne tʋma. Walleyes maŋ ɩ la boma aŋ taa koɔ a pɛgɛre poɔ. Joma jaa taa la tɛɛtɛɛ ane anaŋ na peɛhe a bɩɩ a be a koɔ poɔ. A boma ama ba ɩ naaŋmene maaloo, a ɩ la nensaaha boŋguoli aŋ bebe yuomo gyamaa aŋ pare, a ɩ la boma banaŋ sɛle ka a daŋ be koɔ zu soga, a mine kaŋa a maŋ sigiri la a yageroŋ bɩɩ a lɛ a aŋ yɛla seŋ. == Etymology ( a yuori yi waabo zie) == A yuohi “walleye”  a yuohi ŋa yi la gelaa nimie kaŋa  tapetum lucidum aŋ ɩ ka a waa a lɛ, a ŋaa la maŋ soŋ kʋ a jomɔ a vuo ka o toɔ nyɛrɛ jie veɛhʋŋ meŋ gba naŋ ba ɩ kpoŋ zie bɩɩ a sige puliŋ, a nimie ama maŋ ko a la vuo ka a toɔ nyɛ bone kaŋa na ba nyɛrɛ puoriŋ bɩɩ bone na koŋ baŋ nyɛ vuu veɛhʋŋ. Ajuiŋ a lɛ banaŋ maŋ nyɛrɛ maŋ taa la yelferaa kaŋa aŋ wono a la a yelerre. Ajuiŋ a ba maŋ boɔha jie naŋ nyɛrɛ bɩɩ be veɛhʋŋ aŋ be, jie na veɛhʋŋ aŋ be a ba maŋ toɔnɔ dire soŋ ana wa yela ka a toɔ nyɛrɛ soŋ. A anglers gyamaa jaa aŋ bɔ la walleyes jisoɔre, a wagehe ŋa la ka a maŋ toɔ di bondirii. A jomɔ ama maŋ ko a la vuo ka nyɛrɛ soŋn a tubid koɔ poɔ (ka koɔ gyamaa aŋ gaŋ la bee ka koɔ gyamaa na zoro la ), a ŋaa la maŋ soŋ ko a faŋa ka a toɔ dugeru. Walleyes anglers maŋ kaara la be  bɩɩ jie na walleyes soŋ naŋ be ka a na toɔ di ( koɔ kpeɛŋaa poɔ). A ŋaa meŋ maŋ soŋ ka joma toɔ yɛlɛ  bee a yɔ sigi gaa puliŋ a te gaa be a mane bɩɩ ba kpoŋ poɔ. Ananso ka a maŋ toɔ sigi a koɔ pareŋ, a juo jaa ka a koɔ wa tɔle ane jisoɔre saŋa. == Taxonomy == Walleye ɩ la boma aŋ be North American a clade naq be a Sander aŋ gɛrɛ a sauger (S. canadensis). Hubb bigihi la a taxon boɔle ʋ la ka blue walleye ( S. glaucus) a yi a ba kpoŋ (Lake) na pʋoɔ chɛ wa tasoga ba la ka ʋ tʋma ba la saana bɩɩ a taa tɛɛtɛɛloŋ a yi a “yellow” (dɔɔre) walleye anɩ walleye blue aŋ be pampana. A walleye la ɩ bone aŋ bebe koreŋ a American dɔɔ, kaŋa aŋ di Samuel Latham Mitɔhill (1764-1831), a maŋ de ʋ kʋ Cayuga Lake aŋ peɛle Ithaca, New York. == Bigihuu == <gallery> File:Duoro_kɔre:Walleye_(Sander_vitreus)_-_51780343419_(cropped).jpg File:Duoro_kɔre:Walleye_weight_length_graph.jpg File:Duoro_kɔre:Walleye_(Sander_vitreus).jpg File:Duoro_kɔre:Walleye_larva_(8741578944).jpg File:Duoro_kɔre:Okacic.jpg </gallery>Walleyes waa ŋa Olive anɩ salima ( ɩ la French yuohi : dore golden), a zomc kɔkɔhe  lambohiŋ bɩɩ a jomɔ pɛge aŋ waa ŋaa salema. A olive/salema anuu na maŋ iri ga la a do saa. Anaŋ maŋ soŋ ka a tonɔn dugeru a koɔ saazu a de.   == Dɔgebo == Bonvoore gyama, a yi walleyes bondaba aŋ ta dɔgebo ka a yuomo ta ŋa yuomo ata anɩ yuomo anaahɩ kpachaga pʋoɔ. Bompɔgeba eŋ, ana maŋ ta la dɔgebo yuomo aŋ pare puoriŋ, a maŋ baa a e meelɛ a te leɛ bombɛrɛ a te nyɛ gyɛlɛ a dɔgele koɔ su ka a te wɛge. Bonvoba mine ka noba baŋ ka a maŋ nyɛ a gyɛlɛ eŋ tɛne bee vaahe ju. A spawning ama gbɛɛ yaga maŋ nɔŋ ka a be jie na koɔ maahʋŋ aŋ be a ta ŋa bompɔge kpoŋ naŋ baŋ nyɛ la gyɛlɛ a ta ŋa gyɛlɛ 500,000 chɛ a gyɛlɛ ama, a bondaa bɩɩ a bondɔɔ ba maŋ kaara a. A gyɛlɛ ama maŋ kpɛ la bie a kpa le nɩ a vaɛ jaa. A saŋa na maŋ wa ta ka a boɔrɛɛ wegebo a maŋ yi la lɛ a jie bɩɩ lɛ anaŋ tole seŋ, chɛ a yela la a maŋ seŋ ka a de ta ŋa bebie pie nɩ ayi te ta ŋa bebie lezare nɩ pie na. Ka anaŋ wa wɛ baare, a maŋ duge la a koɔ ta ŋa daa gbuli sɛre ka a baŋ bare a gyɛle pɛge. Ka a gyɛle pozeɛ na wa te nyoore baare, fo maŋ nyɛ la ka walleyes a piili dire invertebrates, aseŋ, bon-ɛre anɩ zooplankton. Ka anaŋ wa ta ŋa bebie lezaa ayi kyɛ gɛrɛ lezaa ata, a juvenile walleyes maŋ leɛ la piscivorous. A paaŋ yi a be puoriŋ juvenile ane a bombɛrɛ walleyes maŋ di a jʋmɔ jaa, a juo jaa yellow perɔh bee ciscoes. == Bondihii == == Tarejiihi == 1n5yb4sfj3ng1o3shdqnbt8zje6cfl3 7254516 7254509 2026-07-17T22:49:30Z Anthony Dery 2587057 7254516 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item = Q1462862}} '''Walleye (Sander vitreus, synony'''m Stizostdion viitreum), ʋnaŋ nɩŋ la ka ba boɔha walleyed pike<ref>"[[mwod:walleye|Merriam-Webster Dictionary]]"</ref> ( jʋŋ dɔɔre) bɩɩ yellow pikeperch bɩɩ yellow pickerel<ref>[http://www.ontariofishes.ca/fish_detail.php?FID=151 "Ontario Freshwater Fishes Life History Database Species Detail"]</ref> (zoŋ-dɔɔre ), ɩ la Canada poɔ koɔ soŋ poɔ zomɔ kyɛ neŋ be a Northern United State paaloŋ meŋ poɔ. A e la North America naŋ peeɛle a European zander poɔ, onaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ a pikeperɔh. A walleye ŋa ka ba mine maŋ tasoga boɔha ka yellow walleye ka ka ba toɔ nyɛ ʋ tɛɛtɛɛ ne a yi ne a blue walleye eŋɛ, ʋna waahʋŋ la ka ba da nyɛ ka ʋ neŋ a southern Ontario anɩ Quebec irigiŋ paaloŋ dene na eŋɛ ana yitaa chɛ pampana ba paaŋ nyɛ a la ka a ba yitaa. Chɛ pampane peɛroo wuli ka blue walleye anɩ yellow walleye (zomɔ dɔɔre) guoluu jaa yi la taa auiŋ a ba fere ka, ka fooŋ na guoli a ka fo poŋi a eŋ zitɛɛtɛɛ bonso a jaa taa la nyɔvore yeni. A Canada poɔ ziiri mine, nʋba naŋ yeli bɔrefɔ, a walleye ama la ka ba boɔlɔ pickerel (zomɔ), aneazaa ka ʋneŋ jomɔ meŋ ba yitaa, chɛ a jaa ɩ la koɔ poɔ boma vɔba ( ''Esocidae) .'' Wagere mine poɔ, nʋba mine maŋ boɔle a la ka dory a British bɔrefɔ poɔ la lɛ (A yuohi ŋa ɩ la bone aŋ pore a French e la boma na yitaa ne dore, ka ʋ tɛgɛ salema, ane a jaa ka yuohi ŋa ɩ la boma aŋ taa a yuohi aŋ derɛ a tona ne tʋma. Walleyes maŋ ɩ la boma aŋ taa koɔ a pɛgɛre poɔ. Joma jaa taa la tɛɛtɛɛ ane anaŋ na peɛhe a bɩɩ a be a koɔ poɔ. A boma ama ba ɩ naaŋmene maaloo, a ɩ la nensaaha boŋguoli aŋ bebe yuomo gyamaa aŋ pare, a ɩ la boma banaŋ sɛle ka a daŋ be koɔ zu soga, a mine kaŋa a maŋ sigiri la a yageroŋ bɩɩ a lɛ a aŋ yɛla seŋ. == Etymology ( a yuori yi waabo zie) == A yuohi “walleye”  a yuohi ŋa yi la gelaa nimie kaŋa  tapetum lucidum aŋ ɩ ka a waa a lɛ, a ŋaa la maŋ soŋ kʋ a jomɔ a vuo ka o toɔ nyɛrɛ jie veɛhʋŋ meŋ gba naŋ ba ɩ kpoŋ zie bɩɩ a sige puliŋ, a nimie ama maŋ ko a la vuo ka a toɔ nyɛ bone kaŋa na ba nyɛrɛ puoriŋ bɩɩ bone na koŋ baŋ nyɛ vuu veɛhʋŋ. Ajuiŋ a lɛ banaŋ maŋ nyɛrɛ maŋ taa la yelferaa kaŋa aŋ wono a la a yelerre. Ajuiŋ a ba maŋ boɔha jie naŋ nyɛrɛ bɩɩ be veɛhʋŋ aŋ be, jie na veɛhʋŋ aŋ be a ba maŋ toɔnɔ dire soŋ ana wa yela ka a toɔ nyɛrɛ soŋ. A anglers gyamaa jaa aŋ bɔ la walleyes jisoɔre, a wagehe ŋa la ka a maŋ toɔ di bondirii. A jomɔ ama maŋ ko a la vuo ka nyɛrɛ soŋn a tubid koɔ poɔ (ka koɔ gyamaa aŋ gaŋ la bee ka koɔ gyamaa na zoro la ), a ŋaa la maŋ soŋ ko a faŋa ka a toɔ dugeru. Walleyes anglers maŋ kaara la be  bɩɩ jie na walleyes soŋ naŋ be ka a na toɔ di ( koɔ kpeɛŋaa poɔ). A ŋaa meŋ maŋ soŋ ka joma toɔ yɛlɛ  bee a yɔ sigi gaa puliŋ a te gaa be a mane bɩɩ ba kpoŋ poɔ. Ananso ka a maŋ toɔ sigi a koɔ pareŋ, a juo jaa ka a koɔ wa tɔle ane jisoɔre saŋa. == Taxonomy == Walleye ɩ la boma aŋ be North American a clade naq be a Sander aŋ gɛrɛ a sauger (S. canadensis). Hubb bigihi la a taxon boɔle ʋ la ka blue walleye ( S. glaucus) a yi a ba kpoŋ (Lake) na pʋoɔ chɛ wa tasoga ba la ka ʋ tʋma ba la saana bɩɩ a taa tɛɛtɛɛloŋ a yi a “yellow” (dɔɔre) walleye anɩ walleye blue aŋ be pampana. A walleye la ɩ bone aŋ bebe koreŋ a American dɔɔ, kaŋa aŋ di Samuel Latham Mitɔhill (1764-1831), a maŋ de ʋ kʋ Cayuga Lake aŋ peɛle Ithaca, New York. == Bigihuu == <gallery> File:Duoro_kɔre:Walleye_(Sander_vitreus)_-_51780343419_(cropped).jpg File:Duoro_kɔre:Walleye_weight_length_graph.jpg File:Duoro_kɔre:Walleye_(Sander_vitreus).jpg File:Duoro_kɔre:Walleye_larva_(8741578944).jpg File:Duoro_kɔre:Okacic.jpg </gallery>Walleyes waa ŋa Olive anɩ salima ( ɩ la French yuohi : dore golden), a zomc kɔkɔhe  lambohiŋ bɩɩ a jomɔ pɛge aŋ waa ŋaa salema. A olive/salema anuu na maŋ iri ga la a do saa. Anaŋ maŋ soŋ ka a tonɔn dugeru a koɔ saazu a de.   == Dɔgebo == Bonvoore gyama, a yi walleyes bondaba aŋ ta dɔgebo ka a yuomo ta ŋa yuomo ata anɩ yuomo anaahɩ kpachaga pʋoɔ. Bompɔgeba eŋ, ana maŋ ta la dɔgebo yuomo aŋ pare puoriŋ, a maŋ baa a e meelɛ a te leɛ bombɛrɛ a te nyɛ gyɛlɛ a dɔgele koɔ su ka a te wɛge. Bonvoba mine ka noba baŋ ka a maŋ nyɛ a gyɛlɛ eŋ tɛne bee vaahe ju. A spawning ama gbɛɛ yaga maŋ nɔŋ ka a be jie na koɔ maahʋŋ aŋ be a ta ŋa bompɔge kpoŋ naŋ baŋ nyɛ la gyɛlɛ a ta ŋa gyɛlɛ 500,000 chɛ a gyɛlɛ ama, a bondaa bɩɩ a bondɔɔ ba maŋ kaara a. A gyɛlɛ ama maŋ kpɛ la bie a kpa le nɩ a vaɛ jaa. A saŋa na maŋ wa ta ka a boɔrɛɛ wegebo a maŋ yi la lɛ a jie bɩɩ lɛ anaŋ tole seŋ, chɛ a yela la a maŋ seŋ ka a de ta ŋa bebie pie nɩ ayi te ta ŋa bebie lezare nɩ pie na. Ka anaŋ wa wɛ baare, a maŋ duge la a koɔ ta ŋa daa gbuli sɛre ka a baŋ bare a gyɛle pɛge. Ka a gyɛle pozeɛ na wa te nyoore baare, fo maŋ nyɛ la ka walleyes a piili dire invertebrates, aseŋ, bon-ɛre anɩ zooplankton. Ka anaŋ wa ta ŋa bebie lezaa ayi kyɛ gɛrɛ lezaa ata, a juvenile walleyes maŋ leɛ la piscivorous. A paaŋ yi a be puoriŋ juvenile ane a bombɛrɛ walleyes maŋ di a jʋmɔ jaa, a juo jaa yellow perɔh bee ciscoes. == Bondihii == == Tarejiihi == [[Category:Wp/wlx]] phr07spwhupf8jnhvfxbc0fttptugp0 0 3791159 7254502 2026-07-17T22:17:02Z 26agcp 2575807 26agcp moved page [[Wp/yua/Iikim]] to [[Wp/yua/Íikim]]: Misspelled title 7254502 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/yua/Íikim]] 3t631wd95cvljxw3oevjeknjl4rkhwt 7254505 7254502 2026-07-17T22:18:15Z 26agcp 2575807 Changed redirect target from [[Wp/yua/Íikim]] to [[Wp/yua/Lechuza]] 7254505 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/yua/Lechuza|Lechuza]] a5rzi053iabgoxjcb9d5uzs3qt3gklk 0 3791160 7254504 2026-07-17T22:17:50Z 26agcp 2575807 26agcp moved page [[Wp/yua/Íikim]] to [[Wp/yua/Lechuza]] 7254504 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/yua/Lechuza]] rp49kbmg2b3sr0rr08awtlq8c6d041o 0 3791161 7254507 2026-07-17T22:22:38Z Tatiana Flores de Constante 2602238 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''-TENSHIPAL''' ----''Categoría Gramatical:'' Anatomía ''Grammatical Category:'' Anatomical ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-TimumachtikanNawat--tenshipal.wav|embed|200px]] |} [[File:DNAPot.Student.Digital.Image.001.Copyright2010.jpg|thumb|250x250px|-tenshipal]] ===Español === Labios Nutenshipal: mis labios. Se nutenshipal: Mi labio. ===Englis..." 7254507 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''-TENSHIPAL''' ----''Categoría Gramatical:'' Anatomía ''Grammatical Category:'' Anatomical ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-TimumachtikanNawat--tenshipal.wav|embed|200px]] |} [[File:DNAPot.Student.Digital.Image.001.Copyright2010.jpg|thumb|250x250px|-tenshipal]] ===Español === Labios Nutenshipal: mis labios. Se nutenshipal: Mi labio. ===English === Lips. Nutenshipal Lips: my lips. Se nutenshipal: My lip. [[Category:Wt/ppl/Category:Anatomía]] [[Category:Wt/ppl]] gbwfljyn64nzzmdb1w4v5c3s8xf61ab 0 3791162 7254508 2026-07-17T22:23:39Z Fificasru 2691445 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''ISHACHI''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)-ishachi.wav|embed|200px]] |} [[File:Ceiba tree (3543276157).jpg|thumb|250px|Ishachi]] === Español === Grande (cholo) animales; frutas y cosas Ne ishachi chakalin kipia t..." 7254508 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''ISHACHI''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)-ishachi.wav|embed|200px]] |} [[File:Ceiba tree (3543276157).jpg|thumb|250px|Ishachi]] === Español === Grande (cholo) animales; frutas y cosas Ne ishachi chakalin kipia tumak imajmatekwaya: El camarón (cholo) tiene tenazas. Ishachi ne kuat: Grande la culebra. Ne ishachi lala: Naranja cholotona, grande. Ne ishachi kal: La casa grandota. Ne ishachi kwawit: El árbol grandote. === English === Big (cholo) animals; fruits and things Ne ishachi chakalin kipia tumak ima-jmatekwaya: The shrimp (cholo) has pincers. Ishachi ne kuat: Big snake. Ne ishachi lala: The large orange. Ne ishachi kal: The big house. Ne ishachi kwawit: The big tree. [[Category:Wt/ppl/Category:Adjetivo]] [[Category:Wt/ppl]] mgnxcesq84kbnm7cnit5icqrk33ev0m 0 3791163 7254514 2026-07-17T22:39:03Z Tatiana Flores de Constante 2602238 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TENSHIPETZ''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-TimumachtikanNawat-Tenshipetz.wav|embed|200px]] |} [[File:Alopecia areata maligna Celsi (Ir-ov).JPG|thumb|250px|tenshipetz]] === Español === Lampiño (de rostro) Lucio tenshipetz: Lucio es lampiño === English === Hairless (..." 7254514 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TENSHIPETZ''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-TimumachtikanNawat-Tenshipetz.wav|embed|200px]] |} [[File:Alopecia areata maligna Celsi (Ir-ov).JPG|thumb|250px|tenshipetz]] === Español === Lampiño (de rostro) Lucio tenshipetz: Lucio es lampiño === English === Hairless (face) Lucio tenshipetz: Lucio is hairless. [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] pwt9bltoevf4l3ez2p0lyr19efqzo3j 0 3791164 7254515 2026-07-17T22:48:44Z VanModers 2551723 Created page with "'''Cascading Style Sheets''' (ofkört't '''CSS''') is 'n tóól föör dat fastläegen fan dat uutsäin fan elektroonsk dokumenten un t'sóómen mit [[Wp/frs/HTML|HTML]] un [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]] äien fan däi grundtóólen fan dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]]. Mit CSS wordent anwiisens beskreeven, däi f'râal t'sóómen mit HTML, [[Wp/frs/XML|XML]] un d'r fan ofled't tóólen as [[Wp/frs/Scalable Vector Graphics|SVG]] bruukt wordent. CSS word't f..." 7254515 wikitext text/x-wiki '''Cascading Style Sheets''' (ofkört't '''CSS''') is 'n tóól föör dat fastläegen fan dat uutsäin fan elektroonsk dokumenten un t'sóómen mit [[Wp/frs/HTML|HTML]] un [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]] äien fan däi grundtóólen fan dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]]. Mit CSS wordent anwiisens beskreeven, däi f'râal t'sóómen mit HTML, [[Wp/frs/XML|XML]] un d'r fan ofled't tóólen as [[Wp/frs/Scalable Vector Graphics|SVG]] bruukt wordent. CSS word't fan dat [[Wp/frs/World Wide Web Consortium|World Wide Web Consortium]] (W3C) as oopen standard föör dat Web wiiderundwikkelt.<ref name="W3C-CSS">[https://www.w3.org/Style/CSS/ Cascading Style Sheets home page.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> CSS wur undwikkelt, um däi inhold un struktüer fan 'n dokument fan siin uutsäin t' trennen. HTML beskriift t. b., wat föör däilen fan 'n dokument ooverskriften, tekstofsneeden, listen of hyperlinks bünt; CSS gift an, woo disser däilen weergeeven worden söölent. D'r mit köönent t. b. däi skrift, ofstâan, achtergruen un posisjoonen fan elementen fastläeğt worden. Däi sülviğ CSS-reegels köönent föör meerder websiiden bruukt worden, soo dat dat uutsäin up 'n tsentróóel stee ferannert worden kan.<ref name="MDN-CSS">[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS CSS: Cascading Style Sheets.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Grundlóógen == CSS-reegels gellent föör elementen, däi döör 'n selektoor betäikent wordent. 'N selektoor kan sük up däi nóóm fan 'n HTML-element, 'n klâas, 'n ID, 'n attribuut of däi posisjoon fan 'n element in dat dokument betrekken. Föör disser elementen wordent dan äigenskuppen un höör angóóven fastläeğt. Döör dat trennen fan inhold un uutsäin is 'n HTML-dokument mäist äinfacher t' beaarbaiden, un dat sülviğ uutsäin kan up fööl siiden bruukt worden, sünner dat man däi CSS-code up âal siiden weerhóólen maut. CSS kan boovendeem ferskeelend anwiisens föör ferskeelend geräiden of gebruuken undhollen. Soo kan 'n websiid up 'n smartfoon anners weergeeven worden as up 'n grôot bildskiirm of bii 't uutdrükken. Mit soo nöymt ''Media Queries'' kan dat uutsäin t. b. an däi bräed't fan 't browserfenster anpaast worden.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/CSS_media_queries/Using_media_queries Using media queries.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Süntaks == 'N CSS-reegel bestaajt uut 'n selektoor un äin of meerder deklaróósjoonen. Däi deklaróósjoonen stóónt tüsken <code>{</code> un <code>}</code>; tüsken twei deklaróósjoonen staajt mäist 'n semikoolon. Elker deklaróósjoon bestaajt uut 'n äigenskup un 'n angóóev. Tüsken disser bâajd staajt <code>:</code>. 'N äinfach biispil is: <syntaxhighlight lang="css"> p.info { color: blue; font-size: 120%; } </syntaxhighlight> Däi selektoor <code>p.info</code> betäikent âal <code>p</code>-elementen mit däi klâas <code>info</code>. Däi êerst deklaróósjoon gift an, dat däi tekst blaau weergeeven worden sul; däi twäied gift an, dat däi skrift up 120 prosent set't worden sul. 'N CSS-dóótäj kan fööl sükker reegels undhollen.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/CSS_syntax/Syntax CSS syntax.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Föör 'n element köönent meerder CSS-reegels gellen. Säi köönent fan däi browser, fan däi benütser of fan däi skriiver fan däi websiid koomen. Wen disser reegels sük teegenprootent, word't nóó fâast reegels fastläeğt, wat föör 'n angóóev amäen bruukt word't. Mit dit t'sóómenwirken word't dat engelsk woord ''cascading'' mäint. Boovendeem wordent wat äigenskuppen fan 'n element up elementen, däi d'r in sittent, ooverdróógen.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/Guides/Cascade/Introduction Introduction to the CSS cascade.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Ferbinnen mit HTML == CSS kan up ferskeelend wiisen mit 'n HTML-dokument ferbunnen worden. Dat CSS kan direkt in dat <code>style</code>-attribuut fan 'n element, in 'n <code>style</code>-element in d' kop fan dat dokument of in 'n apâart CSS-dóótäj stóón. 'N apâart dóótäj word't mäist mit 'n <code>link</code>-element mit dat HTML-dokument ferbunnen: <syntaxhighlight lang="html"> <link rel="stylesheet" href="stiil.css"> </syntaxhighlight> Disser wîis het däi föördäil, dat meerder HTML-dokumenten däi sülviğ CSS-dóótäj bruuken köönent. Ferannerns an dat uutsäin mautent dan bloot in disser äin dóótäj móókt worden.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Core/Styling_basics/Getting_started Getting started with CSS.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> CSS kan ook direkt in 'n HTML-element stóón: <syntaxhighlight lang="html"> <p style="color: blue;">Disser tekst is blaau.</p> </syntaxhighlight> Man bii grôot websiiden is dat mäist beeter, däi CSS-reegels in apâart dóótäjen t' spaichern, um dat säi dan up meerder siiden bruukt un up äin stee beaarbaid't worden köönent. == Histoorje un undwikkeln == Däi êerst föörslağ föör ''Cascading HTML Style Sheets'' wur up d' 10. oktoober 1994 fan [[Wp/frs/Håkon Wium Lie|Håkon Wium Lie]] publisäärt. Häi was doo mitaarbaider bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]], wor ook dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] undwikkelt worden was. [[Wp/frs/Bert Bos|Bert Bos]] undwikkelde in däi tiid 'n äigen tóól föör dat fastläegen fan dat uutsäin fan webdokumenten. Däi bâajd beslootent, CSS t'sóómen t' undwikkeln.<ref>[https://www.w3.org/Style/CSS20/history.html A brief history of CSS until 2016.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Nóó dat Lie CSS in 1994 up däi kunferens ''Mosaic and the Web'' in [[Wp/frs/Chicago|Chicago]] föörstelt haar un dat in 1995 t'sóómen mit Bos wiider presentäärde, begun dat World Wide Web Consortium sük mit CSS t' befóóten. Lie un Bos aarbaid'dent t'sóómen mit anner mitaarbaiders an däi standard wiider. Up d' 17. desember 1996 publisäärde dat W3C CSS Level 1 as W3C-standard.<ref>[https://www.w3.org/TR/CSS1/ Cascading Style Sheets, level 1.] World Wide Web Consortium, 17. desember 1996, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> CSS Level 2 folğde up d' 12. mâaj 1998.<ref>[https://www.w3.org/TR/1998/REC-CSS2-19980512/ Cascading Style Sheets, level 2.] World Wide Web Consortium, 12. mâaj 1998, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Lóóter wur däi standard in fööl apâart modulen updäilt, um dat sük däi ferskeelend berekken näit gliik gaau undwikkeldent. Alsoo gift dat fandóóğ kiin fâast CSS3- of CSS4-wersjoon föör däi häiel tóól. In stee d'r fan hebbent däi apâart CSS-modulen elk höör äigen levels. Dat W3C publisäärt reegelmóótiğ ''CSS Snapshots'', däi angeevent, wat föör däilen fan däi standard as stabiil gellen daunt.<ref name="MDN-CSS" /><ref>[https://www.w3.org/TR/css-2026/ CSS Snapshot 2026.] World Wide Web Consortium, 22. junii 2026, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q46441}} nwvwmctedr930juulqfvv5thjlfy2xb 7254517 7254515 2026-07-17T22:50:21Z VanModers 2551723 Bild taufauğt 7254517 wikitext text/x-wiki '''Cascading Style Sheets''' (ofkört't '''CSS''') is 'n tóól föör dat fastläegen fan dat uutsäin fan elektroonsk dokumenten un t'sóómen mit [[Wp/frs/HTML|HTML]] un [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]] äien fan däi grundtóólen fan dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]]. Mit CSS wordent anwiisens beskreeven, däi f'râal t'sóómen mit HTML, [[Wp/frs/XML|XML]] un d'r fan ofled't tóólen as [[Wp/frs/Scalable Vector Graphics|SVG]] bruukt wordent. CSS word't fan dat [[Wp/frs/World Wide Web Consortium|World Wide Web Consortium]] (W3C) as oopen standard föör dat Web wiiderundwikkelt.<ref name="W3C-CSS">[https://www.w3.org/Style/CSS/ Cascading Style Sheets home page.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> CSS wur undwikkelt, um däi inhold un struktüer fan 'n dokument fan siin uutsäin t' trennen. HTML beskriift t. b., wat föör däilen fan 'n dokument ooverskriften, tekstofsneeden, listen of hyperlinks bünt; CSS gift an, woo disser däilen weergeeven worden söölent. D'r mit köönent t. b. däi skrift, ofstâan, achtergruen un posisjoonen fan elementen fastläeğt worden. Däi sülviğ CSS-reegels köönent föör meerder websiiden bruukt worden, soo dat dat uutsäin up 'n tsentróóel stee ferannert worden kan.<ref name="MDN-CSS">[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS CSS: Cascading Style Sheets.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Grundlóógen == CSS-reegels gellent föör elementen, däi döör 'n selektoor betäikent wordent. 'N selektoor kan sük up däi nóóm fan 'n HTML-element, 'n klâas, 'n ID, 'n attribuut of däi posisjoon fan 'n element in dat dokument betrekken. Föör disser elementen wordent dan äigenskuppen un höör angóóven fastläeğt. Döör dat trennen fan inhold un uutsäin is 'n HTML-dokument mäist äinfacher t' beaarbaiden, un dat sülviğ uutsäin kan up fööl siiden bruukt worden, sünner dat man däi CSS-code up âal siiden weerhóólen maut. CSS kan boovendeem ferskeelend anwiisens föör ferskeelend geräiden of gebruuken undhollen. Soo kan 'n websiid up 'n smartfoon anners weergeeven worden as up 'n grôot bildskiirm of bii 't uutdrükken. Mit soo nöymt ''Media Queries'' kan dat uutsäin t. b. an däi bräed't fan 't browserfenster anpaast worden.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/CSS_media_queries/Using_media_queries Using media queries.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Süntaks == 'N CSS-reegel bestaajt uut 'n selektoor un äin of meerder deklaróósjoonen. Däi deklaróósjoonen stóónt tüsken <code>{</code> un <code>}</code>; tüsken twei deklaróósjoonen staajt mäist 'n semikoolon. Elker deklaróósjoon bestaajt uut 'n äigenskup un 'n angóóev. Tüsken disser bâajd staajt <code>:</code>. 'N äinfach biispil is: <syntaxhighlight lang="css"> p.info { color: blue; font-size: 120%; } </syntaxhighlight> Däi selektoor <code>p.info</code> betäikent âal <code>p</code>-elementen mit däi klâas <code>info</code>. Däi êerst deklaróósjoon gift an, dat däi tekst blaau weergeeven worden sul; däi twäied gift an, dat däi skrift up 120 prosent set't worden sul. 'N CSS-dóótäj kan fööl sükker reegels undhollen.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/CSS_syntax/Syntax CSS syntax.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Föör 'n element köönent meerder CSS-reegels gellen. Säi köönent fan däi browser, fan däi benütser of fan däi skriiver fan däi websiid koomen. Wen disser reegels sük teegenprootent, word't nóó fâast reegels fastläeğt, wat föör 'n angóóev amäen bruukt word't. Mit dit t'sóómenwirken word't dat engelsk woord ''cascading'' mäint. Boovendeem wordent wat äigenskuppen fan 'n element up elementen, däi d'r in sittent, ooverdróógen.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/Guides/Cascade/Introduction Introduction to the CSS cascade.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Ferbinnen mit HTML == CSS kan up ferskeelend wiisen mit 'n HTML-dokument ferbunnen worden. Dat CSS kan direkt in dat <code>style</code>-attribuut fan 'n element, in 'n <code>style</code>-element in d' kop fan dat dokument of in 'n apâart CSS-dóótäj stóón. 'N apâart dóótäj word't mäist mit 'n <code>link</code>-element mit dat HTML-dokument ferbunnen: <syntaxhighlight lang="html"> <link rel="stylesheet" href="stiil.css"> </syntaxhighlight> Disser wîis het däi föördäil, dat meerder HTML-dokumenten däi sülviğ CSS-dóótäj bruuken köönent. Ferannerns an dat uutsäin mautent dan bloot in disser äin dóótäj móókt worden.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Core/Styling_basics/Getting_started Getting started with CSS.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> CSS kan ook direkt in 'n HTML-element stóón: <syntaxhighlight lang="html"> <p style="color: blue;">Disser tekst is blaau.</p> </syntaxhighlight> Man bii grôot websiiden is dat mäist beeter, däi CSS-reegels in apâart dóótäjen t' spaichern, um dat säi dan up meerder siiden bruukt un up äin stee beaarbaid't worden köönent. == Histoorje un undwikkeln == [[File:W3C CSS Snapshot.png|thumb|CSS snapshot 2021]] Däi êerst föörslağ föör ''Cascading HTML Style Sheets'' wur up d' 10. oktoober 1994 fan [[Wp/frs/Håkon Wium Lie|Håkon Wium Lie]] publisäärt. Häi was doo mitaarbaider bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]], wor ook dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] undwikkelt worden was. [[Wp/frs/Bert Bos|Bert Bos]] undwikkelde in däi tiid 'n äigen tóól föör dat fastläegen fan dat uutsäin fan webdokumenten. Däi bâajd beslootent, CSS t'sóómen t' undwikkeln.<ref>[https://www.w3.org/Style/CSS20/history.html A brief history of CSS until 2016.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Nóó dat Lie CSS in 1994 up däi kunferens ''Mosaic and the Web'' in [[Wp/frs/Chicago|Chicago]] föörstelt haar un dat in 1995 t'sóómen mit Bos wiider presentäärde, begun dat World Wide Web Consortium sük mit CSS t' befóóten. Lie un Bos aarbaid'dent t'sóómen mit anner mitaarbaiders an däi standard wiider. Up d' 17. desember 1996 publisäärde dat W3C CSS Level 1 as W3C-standard.<ref>[https://www.w3.org/TR/CSS1/ Cascading Style Sheets, level 1.] World Wide Web Consortium, 17. desember 1996, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> CSS Level 2 folğde up d' 12. mâaj 1998.<ref>[https://www.w3.org/TR/1998/REC-CSS2-19980512/ Cascading Style Sheets, level 2.] World Wide Web Consortium, 12. mâaj 1998, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Lóóter wur däi standard in fööl apâart modulen updäilt, um dat sük däi ferskeelend berekken näit gliik gaau undwikkeldent. Alsoo gift dat fandóóğ kiin fâast CSS3- of CSS4-wersjoon föör däi häiel tóól. In stee d'r fan hebbent däi apâart CSS-modulen elk höör äigen levels. Dat W3C publisäärt reegelmóótiğ ''CSS Snapshots'', däi angeevent, wat föör däilen fan däi standard as stabiil gellen daunt.<ref name="MDN-CSS" /><ref>[https://www.w3.org/TR/css-2026/ CSS Snapshot 2026.] World Wide Web Consortium, 22. junii 2026, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q46441}} gtmgvewe0hgodjw2a9dqj2362rdvrfp 7254634 7254517 2026-07-18T06:59:29Z Kluntjekniiper 2659379 /* Grundlóógen */ 7254634 wikitext text/x-wiki '''Cascading Style Sheets''' (ofkört't '''CSS''') is 'n tóól föör dat fastläegen fan dat uutsäin fan elektroonsk dokumenten un t'sóómen mit [[Wp/frs/HTML|HTML]] un [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]] äien fan däi grundtóólen fan dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]]. Mit CSS wordent anwiisens beskreeven, däi f'râal t'sóómen mit HTML, [[Wp/frs/XML|XML]] un d'r fan ofled't tóólen as [[Wp/frs/Scalable Vector Graphics|SVG]] bruukt wordent. CSS word't fan dat [[Wp/frs/World Wide Web Consortium|World Wide Web Consortium]] (W3C) as oopen standard föör dat Web wiiderundwikkelt.<ref name="W3C-CSS">[https://www.w3.org/Style/CSS/ Cascading Style Sheets home page.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> CSS wur undwikkelt, um däi inhold un struktüer fan 'n dokument fan siin uutsäin t' trennen. HTML beskriift t. b., wat föör däilen fan 'n dokument ooverskriften, tekstofsneeden, listen of hyperlinks bünt; CSS gift an, woo disser däilen weergeeven worden söölent. D'r mit köönent t. b. däi skrift, ofstâan, achtergruen un posisjoonen fan elementen fastläeğt worden. Däi sülviğ CSS-reegels köönent föör meerder websiiden bruukt worden, soo dat dat uutsäin up 'n tsentróóel stee ferannert worden kan.<ref name="MDN-CSS">[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS CSS: Cascading Style Sheets.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Grundlóógen == CSS-reegels gellent föör elementen, däi döör 'n selektoor betäikent wordent. 'N selektoor kan sük up däi nóóm fan 'n HTML-element, 'n klâas, 'n ID, 'n attribuut of däi posisjoon fan 'n element in dat dokument betrekken. Föör disser elementen wordent dan äigenskuppen un höör angóóven fastläeğt. Döör dat trennen fan inhold un uutsäin is 'n HTML-dokument mäist äinfacher t' beaarbaiden, un dat sülviğ uutsäin kan up fööl siiden bruukt worden, sünner dat man däi CSS-code up âal siiden weerhóólen maut. CSS kan boovendeem ferskeelend anwiisens föör ferskeelend geräiden of benütsens undhollen. Soo kan 'n websiid up 'n smartfoon anners weergeeven worden as up 'n grôot bildskiirm of bii 't uutdrükken. Mit soo nöymt ''Media Queries'' kan dat uutsäin t. b. an däi bräed't fan 't browserfenster anpaast worden.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/CSS_media_queries/Using_media_queries Using media queries.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Süntaks == 'N CSS-reegel bestaajt uut 'n selektoor un äin of meerder deklaróósjoonen. Däi deklaróósjoonen stóónt tüsken <code>{</code> un <code>}</code>; tüsken twei deklaróósjoonen staajt mäist 'n semikoolon. Elker deklaróósjoon bestaajt uut 'n äigenskup un 'n angóóev. Tüsken disser bâajd staajt <code>:</code>. 'N äinfach biispil is: <syntaxhighlight lang="css"> p.info { color: blue; font-size: 120%; } </syntaxhighlight> Däi selektoor <code>p.info</code> betäikent âal <code>p</code>-elementen mit däi klâas <code>info</code>. Däi êerst deklaróósjoon gift an, dat däi tekst blaau weergeeven worden sul; däi twäied gift an, dat däi skrift up 120 prosent set't worden sul. 'N CSS-dóótäj kan fööl sükker reegels undhollen.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/CSS_syntax/Syntax CSS syntax.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Föör 'n element köönent meerder CSS-reegels gellen. Säi köönent fan däi browser, fan däi benütser of fan däi skriiver fan däi websiid koomen. Wen disser reegels sük teegenprootent, word't nóó fâast reegels fastläeğt, wat föör 'n angóóev amäen bruukt word't. Mit dit t'sóómenwirken word't dat engelsk woord ''cascading'' mäint. Boovendeem wordent wat äigenskuppen fan 'n element up elementen, däi d'r in sittent, ooverdróógen.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/Guides/Cascade/Introduction Introduction to the CSS cascade.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Ferbinnen mit HTML == CSS kan up ferskeelend wiisen mit 'n HTML-dokument ferbunnen worden. Dat CSS kan direkt in dat <code>style</code>-attribuut fan 'n element, in 'n <code>style</code>-element in d' kop fan dat dokument of in 'n apâart CSS-dóótäj stóón. 'N apâart dóótäj word't mäist mit 'n <code>link</code>-element mit dat HTML-dokument ferbunnen: <syntaxhighlight lang="html"> <link rel="stylesheet" href="stiil.css"> </syntaxhighlight> Disser wîis het däi föördäil, dat meerder HTML-dokumenten däi sülviğ CSS-dóótäj bruuken köönent. Ferannerns an dat uutsäin mautent dan bloot in disser äin dóótäj móókt worden.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Core/Styling_basics/Getting_started Getting started with CSS.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> CSS kan ook direkt in 'n HTML-element stóón: <syntaxhighlight lang="html"> <p style="color: blue;">Disser tekst is blaau.</p> </syntaxhighlight> Man bii grôot websiiden is dat mäist beeter, däi CSS-reegels in apâart dóótäjen t' spaichern, um dat säi dan up meerder siiden bruukt un up äin stee beaarbaid't worden köönent. == Histoorje un undwikkeln == [[File:W3C CSS Snapshot.png|thumb|CSS snapshot 2021]] Däi êerst föörslağ föör ''Cascading HTML Style Sheets'' wur up d' 10. oktoober 1994 fan [[Wp/frs/Håkon Wium Lie|Håkon Wium Lie]] publisäärt. Häi was doo mitaarbaider bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]], wor ook dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] undwikkelt worden was. [[Wp/frs/Bert Bos|Bert Bos]] undwikkelde in däi tiid 'n äigen tóól föör dat fastläegen fan dat uutsäin fan webdokumenten. Däi bâajd beslootent, CSS t'sóómen t' undwikkeln.<ref>[https://www.w3.org/Style/CSS20/history.html A brief history of CSS until 2016.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Nóó dat Lie CSS in 1994 up däi kunferens ''Mosaic and the Web'' in [[Wp/frs/Chicago|Chicago]] föörstelt haar un dat in 1995 t'sóómen mit Bos wiider presentäärde, begun dat World Wide Web Consortium sük mit CSS t' befóóten. Lie un Bos aarbaid'dent t'sóómen mit anner mitaarbaiders an däi standard wiider. Up d' 17. desember 1996 publisäärde dat W3C CSS Level 1 as W3C-standard.<ref>[https://www.w3.org/TR/CSS1/ Cascading Style Sheets, level 1.] World Wide Web Consortium, 17. desember 1996, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> CSS Level 2 folğde up d' 12. mâaj 1998.<ref>[https://www.w3.org/TR/1998/REC-CSS2-19980512/ Cascading Style Sheets, level 2.] World Wide Web Consortium, 12. mâaj 1998, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Lóóter wur däi standard in fööl apâart modulen updäilt, um dat sük däi ferskeelend berekken näit gliik gaau undwikkeldent. Alsoo gift dat fandóóğ kiin fâast CSS3- of CSS4-wersjoon föör däi häiel tóól. In stee d'r fan hebbent däi apâart CSS-modulen elk höör äigen levels. Dat W3C publisäärt reegelmóótiğ ''CSS Snapshots'', däi angeevent, wat föör däilen fan däi standard as stabiil gellen daunt.<ref name="MDN-CSS" /><ref>[https://www.w3.org/TR/css-2026/ CSS Snapshot 2026.] World Wide Web Consortium, 22. junii 2026, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q46441}} 3nt4z0dv81daqna4iupsafmy2nhzz8h 7254636 7254634 2026-07-18T07:04:41Z Kluntjekniiper 2659379 7254636 wikitext text/x-wiki '''Cascading Style Sheets''' (ofkört't '''CSS''') is 'n tóól föör dat fastläegen fan dat uutsäin fan elektroonsk dokumenten un t'sóómen mit [[Wp/frs/HTML|HTML]] un [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]] äien fan däi grundtóólen fan dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]]. Mit CSS wordent anwiisens beskreeven, däi f'râal t'sóómen mit HTML, [[Wp/frs/XML|XML]] un d'r fan ofled't tóólen as [[Wp/frs/Scalable Vector Graphics|SVG]] bruukt wordent. CSS word't fan dat [[Wp/frs/World Wide Web Consortium|World Wide Web Consortium]] (W3C) as oopen standard föör dat Web wiiderundwikkelt.<ref name="W3C-CSS">[https://www.w3.org/Style/CSS/ Cascading Style Sheets home page.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> CSS wur undwikkelt, um däi inhold un struktüer fan 'n dokument fan siin uutsäin t' trennen. HTML beskriift t. b., wat föör däilen fan 'n dokument ooverskriften, tekstofsneeden, listen of hyperlinks bünt; CSS gift an, woo disser däilen weergeeven worden söölent. D'r mit köönent t. b. däi skrift, ofstâan, achtergruen un posisjoonen fan elementen fastläeğt worden. Däi sülviğ CSS-reegels köönent föör meerder websiiden bruukt worden, soo dat dat uutsäin up 'n tsentróóel stee ferannert worden kan.<ref name="MDN-CSS">[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS CSS: Cascading Style Sheets.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Grundlóógen == CSS-reegels gellent föör elementen, däi döör 'n selektoor betäikent wordent. 'N selektoor kan sük up däi nóóm fan 'n HTML-element, 'n klâas, 'n ID, 'n attribuut of däi posisjoon fan 'n element in dat dokument betrekken. Föör disser elementen wordent dan äigenskuppen un höör angóóven fastläeğt. Döör dat trennen fan inhold un uutsäin is 'n HTML-dokument mäist äinfacher t' beaarbaiden, un dat sülviğ uutsäin kan up fööl siiden bruukt worden, sünner dat man däi CSS-code up âal siiden weerhóólen maut. CSS kan boovendeem ferskeelend anwiisens föör ferskeelend geräiden of benütsens undhollen. Soo kan 'n websiid up 'n smartfoon anners weergeeven worden as up 'n grôot bildskiirm of bii 't uutdrükken. Mit soo nöymt ''Media Queries'' kan dat uutsäin t. b. an däi bräed't fan 't browserfenster anpaast worden.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/CSS_media_queries/Using_media_queries Using media queries.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Süntaks == 'N CSS-reegel bestaajt uut 'n selektoor un äin of meerder deklaróósjoonen. Däi deklaróósjoonen stóónt tüsken <code>{</code> un <code>}</code>; tüsken twei deklaróósjoonen staajt mäist 'n semikoolon. Elker deklaróósjoon bestaajt uut 'n äigenskup un 'n angóóev. Tüsken disser bâajd staajt <code>:</code>. 'N äinfach biispil is: <syntaxhighlight lang="css"> p.info { color: blue; font-size: 120%; } </syntaxhighlight> Däi selektoor <code>p.info</code> betäikent âal <code>p</code>-elementen mit däi klâas <code>info</code>. Däi êerst deklaróósjoon gift an, dat däi tekst blaau weergeeven worden sal; däi twäied gift an, dat däi skrift up 120 prosent set't worden sal. 'N CSS-dóótäj kan fööl sükker reegels undhollen.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/CSS_syntax/Syntax CSS syntax.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Föör 'n element köönent meerder CSS-reegels gellen. Säi köönent fan däi browser, fan däi benütser of fan däi skriiver fan däi websiid koomen. Wen disser reegels weerspröök upleevernt, word't nóó fâast reegels fastläeğt, wat föör 'n angóóev amäen bruukt word't. Mit dit t'sóómenwirken word't dat engelsk woord ''cascading'' mäint. Boovendeem wordent wat äigenskuppen fan 'n element up elementen, däi d'r in sittent, ooverdróógen.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/Guides/Cascade/Introduction Introduction to the CSS cascade.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Ferbinnen mit HTML == CSS kan up ferskeelend wiisen mit 'n HTML-dokument ferbunnen worden. Dat CSS kan direkt in dat <code>style</code>-attribuut fan 'n element, in 'n <code>style</code>-element in d' kop fan dat dokument of in 'n apâart CSS-dóótäj stóón. 'N apâart dóótäj word't mäist mit 'n <code>link</code>-element mit dat HTML-dokument ferbunnen: <syntaxhighlight lang="html"> <link rel="stylesheet" href="stiil.css"> </syntaxhighlight> Disser wîis het däi föördäil, dat meerder HTML-dokumenten däi sülviğ CSS-dóótäj bruuken köönent. Ferannerns an dat uutsäin mautent dan bloot in disser äin dóótäj móókt worden.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Core/Styling_basics/Getting_started Getting started with CSS.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> CSS kan ook direkt in 'n HTML-element stóón: <syntaxhighlight lang="html"> <p style="color: blue;">Disser tekst is blaau.</p> </syntaxhighlight> Man bii grôot websiiden is dat mäist beeter, däi CSS-reegels in apâart dóótäjen t' spaichern, um dat säi dan up meerder siiden bruukt un up äin stee beaarbaid't worden köönent. == Histoorje un undwikkeln == [[File:W3C CSS Snapshot.png|thumb|CSS snapshot 2021]] Däi êerst föörslağ föör ''Cascading HTML Style Sheets'' wur up d' 10. oktoober 1994 fan [[Wp/frs/Håkon Wium Lie|Håkon Wium Lie]] publisäärt. Häi was doo mitaarbaider bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]], wor ook dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] undwikkelt worden was. [[Wp/frs/Bert Bos|Bert Bos]] undwikkelde in däi tiid 'n äigen tóól föör dat fastläegen fan dat uutsäin fan webdokumenten. Däi bâajd beslootent, CSS t'sóómen t' undwikkeln.<ref>[https://www.w3.org/Style/CSS20/history.html A brief history of CSS until 2016.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Nóó dat Lie CSS in 1994 up däi kunferens ''Mosaic and the Web'' in [[Wp/frs/Chicago|Chicago]] föörstelt haar un dat in 1995 t'sóómen mit Bos wiider presentäärde, begun dat World Wide Web Consortium sük mit CSS t' befóóten. Lie un Bos aarbaid'dent t'sóómen mit anner mitaarbaiders an däi standard wiider. Up d' 17. desember 1996 publisäärde dat W3C CSS Level 1 as W3C-standard.<ref>[https://www.w3.org/TR/CSS1/ Cascading Style Sheets, level 1.] World Wide Web Consortium, 17. desember 1996, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> CSS Level 2 folğde up d' 12. mâaj 1998.<ref>[https://www.w3.org/TR/1998/REC-CSS2-19980512/ Cascading Style Sheets, level 2.] World Wide Web Consortium, 12. mâaj 1998, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Lóóter wur däi standard in fööl apâart modulen updäilt, um dat sük däi ferskeelend berekken näit gliik gaau undwikkeldent. Alsoo gift dat fandóóğ kiin fâast CSS3- of CSS4-wersjoon föör däi häiel tóól. In stee d'r fan hebbent däi apâart CSS-modulen elk höör äigen levels. Dat W3C publisäärt reegelmóótiğ ''CSS Snapshots'', däi angeevent, wat föör däilen fan däi standard as stabiil gellen daunt.<ref name="MDN-CSS" /><ref>[https://www.w3.org/TR/css-2026/ CSS Snapshot 2026.] World Wide Web Consortium, 22. junii 2026, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q46441}} prmtlwx4nxcsmtfc8ls013obvggnxb2 7254638 7254636 2026-07-18T07:07:28Z Kluntjekniiper 2659379 /* Ferbinnen mit HTML */ 7254638 wikitext text/x-wiki '''Cascading Style Sheets''' (ofkört't '''CSS''') is 'n tóól föör dat fastläegen fan dat uutsäin fan elektroonsk dokumenten un t'sóómen mit [[Wp/frs/HTML|HTML]] un [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]] äien fan däi grundtóólen fan dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]]. Mit CSS wordent anwiisens beskreeven, däi f'râal t'sóómen mit HTML, [[Wp/frs/XML|XML]] un d'r fan ofled't tóólen as [[Wp/frs/Scalable Vector Graphics|SVG]] bruukt wordent. CSS word't fan dat [[Wp/frs/World Wide Web Consortium|World Wide Web Consortium]] (W3C) as oopen standard föör dat Web wiiderundwikkelt.<ref name="W3C-CSS">[https://www.w3.org/Style/CSS/ Cascading Style Sheets home page.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> CSS wur undwikkelt, um däi inhold un struktüer fan 'n dokument fan siin uutsäin t' trennen. HTML beskriift t. b., wat föör däilen fan 'n dokument ooverskriften, tekstofsneeden, listen of hyperlinks bünt; CSS gift an, woo disser däilen weergeeven worden söölent. D'r mit köönent t. b. däi skrift, ofstâan, achtergruen un posisjoonen fan elementen fastläeğt worden. Däi sülviğ CSS-reegels köönent föör meerder websiiden bruukt worden, soo dat dat uutsäin up 'n tsentróóel stee ferannert worden kan.<ref name="MDN-CSS">[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS CSS: Cascading Style Sheets.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Grundlóógen == CSS-reegels gellent föör elementen, däi döör 'n selektoor betäikent wordent. 'N selektoor kan sük up däi nóóm fan 'n HTML-element, 'n klâas, 'n ID, 'n attribuut of däi posisjoon fan 'n element in dat dokument betrekken. Föör disser elementen wordent dan äigenskuppen un höör angóóven fastläeğt. Döör dat trennen fan inhold un uutsäin is 'n HTML-dokument mäist äinfacher t' beaarbaiden, un dat sülviğ uutsäin kan up fööl siiden bruukt worden, sünner dat man däi CSS-code up âal siiden weerhóólen maut. CSS kan boovendeem ferskeelend anwiisens föör ferskeelend geräiden of benütsens undhollen. Soo kan 'n websiid up 'n smartfoon anners weergeeven worden as up 'n grôot bildskiirm of bii 't uutdrükken. Mit soo nöymt ''Media Queries'' kan dat uutsäin t. b. an däi bräed't fan 't browserfenster anpaast worden.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/CSS_media_queries/Using_media_queries Using media queries.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Süntaks == 'N CSS-reegel bestaajt uut 'n selektoor un äin of meerder deklaróósjoonen. Däi deklaróósjoonen stóónt tüsken <code>{</code> un <code>}</code>; tüsken twei deklaróósjoonen staajt mäist 'n semikoolon. Elker deklaróósjoon bestaajt uut 'n äigenskup un 'n angóóev. Tüsken disser bâajd staajt <code>:</code>. 'N äinfach biispil is: <syntaxhighlight lang="css"> p.info { color: blue; font-size: 120%; } </syntaxhighlight> Däi selektoor <code>p.info</code> betäikent âal <code>p</code>-elementen mit däi klâas <code>info</code>. Däi êerst deklaróósjoon gift an, dat däi tekst blaau weergeeven worden sal; däi twäied gift an, dat däi skrift up 120 prosent set't worden sal. 'N CSS-dóótäj kan fööl sükker reegels undhollen.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/CSS_syntax/Syntax CSS syntax.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Föör 'n element köönent meerder CSS-reegels gellen. Säi köönent fan däi browser, fan däi benütser of fan däi skriiver fan däi websiid koomen. Wen disser reegels weerspröök upleevernt, word't nóó fâast reegels fastläeğt, wat föör 'n angóóev amäen bruukt word't. Mit dit t'sóómenwirken word't dat engelsk woord ''cascading'' mäint. Boovendeem wordent wat äigenskuppen fan 'n element up elementen, däi d'r in sittent, ooverdróógen.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/Guides/Cascade/Introduction Introduction to the CSS cascade.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Ferbinnen mit HTML == CSS kan up ferskeelend wiisen mit 'n HTML-dokument ferbunnen worden. Dat CSS kan direkt in dat <code>style</code>-attribuut fan 'n element, in 'n <code>style</code>-element in d' kop fan dat dokument of in 'n ekstró CSS-dóótäj stóón. 'N ekstró dóótäj word't mäist mit 'n <code>link</code>-element mit dat HTML-dokument ferbunnen: <syntaxhighlight lang="html"> <link rel="stylesheet" href="stiil.css"> </syntaxhighlight> Disser wîis het däi föördäil, dat meerder HTML-dokumenten däi sülviğ CSS-dóótäj bruuken köönent. Ferannerns an dat uutsäin mautent dan bloot in disser äin dóótäj móókt worden.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Core/Styling_basics/Getting_started Getting started with CSS.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> CSS kan ook direkt in 'n HTML-element stóón: <syntaxhighlight lang="html"> <p style="color: blue;">Disser tekst is blaau.</p> </syntaxhighlight> Man bii grôot websiiden is dat mäist beeter, däi CSS-reegels in ekstró dóótäjen t' spaichern, um dat säi dan up meerder siiden bruukt un up äin stee beaarbaid't worden köönent. == Histoorje un undwikkeln == [[File:W3C CSS Snapshot.png|thumb|CSS snapshot 2021]] Däi êerst föörslağ föör ''Cascading HTML Style Sheets'' wur up d' 10. oktoober 1994 fan [[Wp/frs/Håkon Wium Lie|Håkon Wium Lie]] publisäärt. Häi was doo mitaarbaider bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]], wor ook dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] undwikkelt worden was. [[Wp/frs/Bert Bos|Bert Bos]] undwikkelde in däi tiid 'n äigen tóól föör dat fastläegen fan dat uutsäin fan webdokumenten. Däi bâajd beslootent, CSS t'sóómen t' undwikkeln.<ref>[https://www.w3.org/Style/CSS20/history.html A brief history of CSS until 2016.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Nóó dat Lie CSS in 1994 up däi kunferens ''Mosaic and the Web'' in [[Wp/frs/Chicago|Chicago]] föörstelt haar un dat in 1995 t'sóómen mit Bos wiider presentäärde, begun dat World Wide Web Consortium sük mit CSS t' befóóten. Lie un Bos aarbaid'dent t'sóómen mit anner mitaarbaiders an däi standard wiider. Up d' 17. desember 1996 publisäärde dat W3C CSS Level 1 as W3C-standard.<ref>[https://www.w3.org/TR/CSS1/ Cascading Style Sheets, level 1.] World Wide Web Consortium, 17. desember 1996, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> CSS Level 2 folğde up d' 12. mâaj 1998.<ref>[https://www.w3.org/TR/1998/REC-CSS2-19980512/ Cascading Style Sheets, level 2.] World Wide Web Consortium, 12. mâaj 1998, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Lóóter wur däi standard in fööl apâart modulen updäilt, um dat sük däi ferskeelend berekken näit gliik gaau undwikkeldent. Alsoo gift dat fandóóğ kiin fâast CSS3- of CSS4-wersjoon föör däi häiel tóól. In stee d'r fan hebbent däi apâart CSS-modulen elk höör äigen levels. Dat W3C publisäärt reegelmóótiğ ''CSS Snapshots'', däi angeevent, wat föör däilen fan däi standard as stabiil gellen daunt.<ref name="MDN-CSS" /><ref>[https://www.w3.org/TR/css-2026/ CSS Snapshot 2026.] World Wide Web Consortium, 22. junii 2026, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q46441}} g3ite70y0qni4vmyo1dii4ct72oe4w2 7254640 7254638 2026-07-18T07:11:18Z Kluntjekniiper 2659379 /* Histoorje un undwikkeln */ 7254640 wikitext text/x-wiki '''Cascading Style Sheets''' (ofkört't '''CSS''') is 'n tóól föör dat fastläegen fan dat uutsäin fan elektroonsk dokumenten un t'sóómen mit [[Wp/frs/HTML|HTML]] un [[Wp/frs/JavaScript|JavaScript]] äien fan däi grundtóólen fan dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]]. Mit CSS wordent anwiisens beskreeven, däi f'râal t'sóómen mit HTML, [[Wp/frs/XML|XML]] un d'r fan ofled't tóólen as [[Wp/frs/Scalable Vector Graphics|SVG]] bruukt wordent. CSS word't fan dat [[Wp/frs/World Wide Web Consortium|World Wide Web Consortium]] (W3C) as oopen standard föör dat Web wiiderundwikkelt.<ref name="W3C-CSS">[https://www.w3.org/Style/CSS/ Cascading Style Sheets home page.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> CSS wur undwikkelt, um däi inhold un struktüer fan 'n dokument fan siin uutsäin t' trennen. HTML beskriift t. b., wat föör däilen fan 'n dokument ooverskriften, tekstofsneeden, listen of hyperlinks bünt; CSS gift an, woo disser däilen weergeeven worden söölent. D'r mit köönent t. b. däi skrift, ofstâan, achtergruen un posisjoonen fan elementen fastläeğt worden. Däi sülviğ CSS-reegels köönent föör meerder websiiden bruukt worden, soo dat dat uutsäin up 'n tsentróóel stee ferannert worden kan.<ref name="MDN-CSS">[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS CSS: Cascading Style Sheets.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Grundlóógen == CSS-reegels gellent föör elementen, däi döör 'n selektoor betäikent wordent. 'N selektoor kan sük up däi nóóm fan 'n HTML-element, 'n klâas, 'n ID, 'n attribuut of däi posisjoon fan 'n element in dat dokument betrekken. Föör disser elementen wordent dan äigenskuppen un höör angóóven fastläeğt. Döör dat trennen fan inhold un uutsäin is 'n HTML-dokument mäist äinfacher t' beaarbaiden, un dat sülviğ uutsäin kan up fööl siiden bruukt worden, sünner dat man däi CSS-code up âal siiden weerhóólen maut. CSS kan boovendeem ferskeelend anwiisens föör ferskeelend geräiden of benütsens undhollen. Soo kan 'n websiid up 'n smartfoon anners weergeeven worden as up 'n grôot bildskiirm of bii 't uutdrükken. Mit soo nöymt ''Media Queries'' kan dat uutsäin t. b. an däi bräed't fan 't browserfenster anpaast worden.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/CSS_media_queries/Using_media_queries Using media queries.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Süntaks == 'N CSS-reegel bestaajt uut 'n selektoor un äin of meerder deklaróósjoonen. Däi deklaróósjoonen stóónt tüsken <code>{</code> un <code>}</code>; tüsken twei deklaróósjoonen staajt mäist 'n semikoolon. Elker deklaróósjoon bestaajt uut 'n äigenskup un 'n angóóev. Tüsken disser bâajd staajt <code>:</code>. 'N äinfach biispil is: <syntaxhighlight lang="css"> p.info { color: blue; font-size: 120%; } </syntaxhighlight> Däi selektoor <code>p.info</code> betäikent âal <code>p</code>-elementen mit däi klâas <code>info</code>. Däi êerst deklaróósjoon gift an, dat däi tekst blaau weergeeven worden sal; däi twäied gift an, dat däi skrift up 120 prosent set't worden sal. 'N CSS-dóótäj kan fööl sükker reegels undhollen.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/CSS_syntax/Syntax CSS syntax.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Föör 'n element köönent meerder CSS-reegels gellen. Säi köönent fan däi browser, fan däi benütser of fan däi skriiver fan däi websiid koomen. Wen disser reegels weerspröök upleevernt, word't nóó fâast reegels fastläeğt, wat föör 'n angóóev amäen bruukt word't. Mit dit t'sóómenwirken word't dat engelsk woord ''cascading'' mäint. Boovendeem wordent wat äigenskuppen fan 'n element up elementen, däi d'r in sittent, ooverdróógen.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/Guides/Cascade/Introduction Introduction to the CSS cascade.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Ferbinnen mit HTML == CSS kan up ferskeelend wiisen mit 'n HTML-dokument ferbunnen worden. Dat CSS kan direkt in dat <code>style</code>-attribuut fan 'n element, in 'n <code>style</code>-element in d' kop fan dat dokument of in 'n ekstró CSS-dóótäj stóón. 'N ekstró dóótäj word't mäist mit 'n <code>link</code>-element mit dat HTML-dokument ferbunnen: <syntaxhighlight lang="html"> <link rel="stylesheet" href="stiil.css"> </syntaxhighlight> Disser wîis het däi föördäil, dat meerder HTML-dokumenten däi sülviğ CSS-dóótäj bruuken köönent. Ferannerns an dat uutsäin mautent dan bloot in disser äin dóótäj móókt worden.<ref>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn_web_development/Core/Styling_basics/Getting_started Getting started with CSS.] MDN Web Docs, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> CSS kan ook direkt in 'n HTML-element stóón: <syntaxhighlight lang="html"> <p style="color: blue;">Disser tekst is blaau.</p> </syntaxhighlight> Man bii grôot websiiden is dat mäist beeter, däi CSS-reegels in ekstró dóótäjen t' spaichern, um dat säi dan up meerder siiden bruukt un up äin stee beaarbaid't worden köönent. == Histoorje un undwikkeln == [[File:W3C CSS Snapshot.png|thumb|CSS snapshot 2021]] Däi êerst föörslağ föör ''Cascading HTML Style Sheets'' wur up d' 10. oktoober 1994 fan [[Wp/frs/Håkon Wium Lie|Håkon Wium Lie]] publisäärt. Häi was doo mitaarbaider bii 't [[Wp/frs/CERN|CERN]], wor ook dat [[Wp/frs/World Wide Web|World Wide Web]] undwikkelt worden was. [[Wp/frs/Bert Bos|Bert Bos]] undwikkelde in däi tiid 'n äigen tóól föör dat fastläegen fan dat uutsäin fan webdokumenten. Däi bâajd beslootent, CSS t'sóómen t' undwikkeln.<ref>[https://www.w3.org/Style/CSS20/history.html A brief history of CSS until 2016.] World Wide Web Consortium, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Nóó dat Lie CSS in 1994 up däi kunferens ''Mosaic and the Web'' in [[Wp/frs/Chicago|Chicago]] föörstelt haar un dat in 1995 t'sóómen mit Bos wiider presentäärde, begun dat World Wide Web Consortium sük mit CSS t' befóóten. Lie un Bos aarbaid'dent t'sóómen mit anner mitaarbaiders an däi standard wiider. Up d' 17. desember 1996 publisäärde dat W3C CSS Level 1 as W3C-standard.<ref>[https://www.w3.org/TR/CSS1/ Cascading Style Sheets, level 1.] World Wide Web Consortium, 17. desember 1996, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> CSS Level 2 folğde up d' 12. mâaj 1998.<ref>[https://www.w3.org/TR/1998/REC-CSS2-19980512/ Cascading Style Sheets, level 2.] World Wide Web Consortium, 12. mâaj 1998, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Lóóter wur däi standard in fööl uptsôord modulen updäilt, um dat sük däi ferskeelend rebäiten näit gliik gaau undwikkeldent. Alsoo gift dat fandóóğ kiin fâast CSS3- of CSS4-wersjoon föör däi häiel tóól. In stee d'r fan hebbent däi uptsôord CSS-modulen elk höör äigen levels. Dat W3C publisäärt reegelmóótiğ ''CSS Snapshots'', däi angeevent, wat föör däilen fan däi standard as stabiil gellen daunt.<ref name="MDN-CSS" /><ref>[https://www.w3.org/TR/css-2026/ CSS Snapshot 2026.] World Wide Web Consortium, 22. junii 2026, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Wellen == <references /> [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q46441}} 51j697tfsewycjrraajoum48fbqbkrw 0 3791165 7254518 2026-07-17T22:59:56Z Fificasru 2691445 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''ISHAJKETZIJTUK''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adverbio ''Grammatical Category:'' Adverb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)-ishajketzijtuk.wav|embed|200px]] |} [[File:Kitten sleeping.jpg|thumb|250px|Ishajketzijtuk]] === Español === Boca arriba Naja nikuchi niishajketzijtuk: Yo duermo boca..." 7254518 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''ISHAJKETZIJTUK''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adverbio ''Grammatical Category:'' Adverb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)-ishajketzijtuk.wav|embed|200px]] |} [[File:Kitten sleeping.jpg|thumb|250px|Ishajketzijtuk]] === Español === Boca arriba Naja nikuchi niishajketzijtuk: Yo duermo boca arriba. === English === Face up I sleep on my back. [[Category:Wt/ppl/Category:Adverbio]] [[Category:Wt/ppl]] 3gpin1rnqnxq4adsf1wsj6h21do8lnw 0 3791166 7254520 2026-07-17T23:09:09Z Anthony Dery 2587057 Created page with "'''Saaŋkompare bondirii''' e la bondirii ane seemaa, a e la bondirii naŋ piili ne te saaŋkommine a wa tɔ zenɛ kyɛ naŋ bebe, a e la bondirii ba dire yuomo naŋ pare a naŋ wa tɔ zenɛ ka ba naŋ dire. Saaŋkompare [[bondirii]] ane semaa e la saaŋkompare naŋ be teŋɛ zu kyɛ, a maŋ taa la saadayel a ko a paaloŋ na zaa a kyaare ne a bondirii,. Saaŋkompare bondirii ane bonnyuuri banaŋ maŋ maale yiri, bee a bondirii koɔroo zie ane zibibilii banaŋ maŋ maala..." 7254520 wikitext text/x-wiki '''Saaŋkompare bondirii''' e la bondirii ane seemaa, a e la bondirii naŋ piili ne te saaŋkommine a wa tɔ zenɛ kyɛ naŋ bebe, a e la bondirii ba dire yuomo naŋ pare a naŋ wa tɔ zenɛ ka ba naŋ dire. Saaŋkompare [[bondirii]] ane semaa e la saaŋkompare naŋ be teŋɛ zu kyɛ, a maŋ taa la saadayel a ko a paaloŋ na zaa a kyaare ne a bondirii,. Saaŋkompare bondirii ane bonnyuuri banaŋ maŋ maale yiri, bee a bondirii koɔroo zie ane zibibilii banaŋ maŋ maala bondirii, ane bondimaale zi bɛrɛ. Saaŋkompare bondirii taa la a maaloo zie ka naŋ nansala maŋ boɔle ka “ geographical indications and traditional specialties in the European Union” ba maale la aŋa lɛ European Union naŋ maale geographical indications and traditional specialties: Protected designation of origin (PDO), Protected geographical indication (PGI) and Traditional specialties guaranteed (TSG).  A yelmaale binne ama maale biŋ la ka a gu ba koɔbo yɛroŋ soŋ ŋa yuori soŋ kyɛ soŋ ŋmɛ daworo bee a moɔle ka ba yuori gaa toɔre. A atikile ama taa la duoro a kyaare ne a saaŋkompare bonnyuuri. == '''Tɛɛtɛɛloŋ naŋ be a saaŋkompare bondirii ane a parɛɛ''' == [[Duoro kɔre:Antica trattoria Bagutto.jpg|thumb]] Aneazaa ka a pore la ka ba derɛ anaŋ yitaa zuiŋ, a yelmeŋa naŋ be a saaŋkompare bonimaale ziiri e la parɛɛ ayi a noba naŋ sage de tona ne toma, a yi  culinary anthropology; naŋ manne.; a danweɛ soba la  culinary anthropology; aŋa e la bone ba naŋ woŋ yi noba noɔre poɔ, dawuri bilee ane tembɛrɛ poore, kyɛle taa la ssaaŋkompare yeltuuri kyɛ ka ba mine meŋ taa ba waaloŋ. A yelkaŋa meŋ la ka tenneŋ wa yele yɛlɛ a maŋ pore la, cuisine e la zie kaŋa naŋ pore ka noba gyamaa a noŋ a be. Azuiŋ saakopare bondirii bee saaŋkompare yelerre  bee a saaŋkompare yelerre kaŋa zaa. Saaŋkompare bondirii gyamaa zie, yi la yiri pɔgeba gɔɔloŋ bommaale ane lɛ banaŋ maŋ de ziyuo yɛŋ a eŋ pale ba bondirii maaloo poɔ. Ka noba wa boŋkaŋa, o daaroŋ maŋ e la tuo kyɛ ka kyɛ ka neɛzaa maŋ boɔrɔ ka o meŋ e nyɛ. A yelkaŋa meŋ la o maŋ yaare la ka neɛzaa a tɔgelɔ a erɛ, azuiŋ a ba maŋ kɔɔre kyɛ ka o e boŋkpokpo ka neɛzaa boɔrɔ. A yelŋa zuiŋ, saaŋkompare bondimaale ziiri e la bone a maaloo naŋ e tɛɛtɛɛ a yi zie na banaŋ maala a. azuiŋ gbɛɛ a maŋ yi la a noba bale piilu zie aseŋ saaŋkompare bommaale mine bebe ana baŋ le a pare la kyɛ bore togitogi, kyɛ ka anaŋ wa di zuo, a maŋ faaŋ la kyɛ poɔ a cuisine bondirii maaloo ŋa zie. A Maxican culinary anthropologist Maru Toledo  bommaala poɔ, eŋ la bonsaana ata soba a poɔ a ba bondirii maalo poɔ, a yelŋa e la bone naŋ daŋ ba kyebe a ba saaŋkonnoŋ poɔ sɛre ka ba wa baŋ piili, ka fooŋ kaa soŋ pampana ŋa bondirii maaloo ane a maalo zie taa la lɛ a na maŋ maale tutaa pampana ŋa. == Bondirii maalo libie de boɔbo == A yɛroŋ bondimaale ziiri ama taa la meɛroŋ naŋ e a saaŋkomapre  ( aneazaa ka amine yi la taa  bee a gyamaa yietaa) kyɛ a yelnyɔgeraa zaa naane e tɔnɔ boma. A ŋaa zuiŋ, ba ba maŋ boɔrɔ ka kpɛ gaa nimitoɔre a wuli a yi waabo zie bee a piilu zie, bee ka o gaa bee ka a lambogir naŋ ba maaleŋ peɛle a bondirii yeltarre loori, a maŋ taa la daabo. A baara soba la, a gyamaa, maŋ e la ka a yɛŋ naŋ be a bondirii na maalo zie a e bone noba naŋ ba taa a yɛŋ na soba, ba sage la ka bondirii anaŋ ba naŋ maŋ daara maŋ e la ba meŋa bondirii, la ka ba maŋ la te maale maalo kaŋa, ka a nyuu ane a waaloŋ meŋ e a toɔraa, ane a gɔɔloŋ na naŋ be a maalo sobie poɔ, ane a saaakompare yeltuuri mine. == '''A Tendaazaa''' == === Africa poɔ === [[Duoro kɔre:Bambara nut unearthed..JPG|thumb]] ·        Suŋgbulo -a e la saaŋkompare boŋkoɔre naŋ be a Africa paaloŋ poɔ. Europe ( Tuure paaloŋ) Saaŋkompare bondikoɔre e la boma ba naŋ bigiri ka a taa la tɔnɔ yaga a Europe laŋkpeɛbo poɔ, ba yelerre  ne ba waaloŋ poɔ, ane ba yeltuuri. == '''South America''' == [[Duoro kɔre:Humas - Flickr - Pepelo..jpg|thumb]] ·        Humaita – e la a saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ be a Bolivia, Chile, Ecuador, ane Peru paaloŋ poɔ ·         === '''A tatenne mine poɔ''' ===            Kaa kyɛ nyɛ: Canada deme bondirii maalo zie            Teŋɛ kaŋa bondirii e la ba saaŋkompare bondirii a Aboriginal noba naŋ neɛzaa naŋ baŋ ka banaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ (Canada paaloŋ danweɛ soba a di Metis, ane Inuit) a zuo a zaa kori naŋ be a northern irigiŋ a be la ka a Western bondirii a be, a bondirii ama de waabo maŋ e la kpeɛŋaa, kyɛ ka a saakompar bondirii naŋ maŋ are gu a anaŋ. ·        Bareka puoru bondirii ==== '''Québec''' ==== Kaa kyɛ nyɛ: Bondirii maalo a * [[Duoro kɔre:La Banquise Poutine.jpg|thumb]]Poutine[[https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg%7Clink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg%7Cright%7Cthumb%7CA classic poutine is made with french fries, cheese curds and gravy.]] * Tourtière * Sucre à la crème * Pâté chinois * Pouding chômeur * St. Catherine's taffy * Spruce beer * Maple syrup * Cretons '''Acadia''' Meŋ leɛ kaa kyɛ nyɛ : Acadian bondirii maaloo zie === China paaloŋ poɔ === * [[Duoro kɔre:Spring Pancake.jpg|thumb]]Ciba cake * Dim sum * Fuling Jiabing - e la saakompare bondirii snack bondirii naŋ e Beijing naŋ e bone na be a paaloŋ lambori kyɛlee poɔ. O maŋ waa ŋa a Pancake na, sikyiri zɔŋ ane fuling la ka ba maŋ de a maale a nyɔge pilli ne bombie, seo, ane boma mine ne a taaba. * Spring Pancake - e la chinese deme saaŋkompare bondirii naŋ e bone naŋ pore a northern irigiŋ paaloŋ poɔ ka neɛzaa baŋ o. Noba maŋ di la Pancake a bebiri kaŋa banaŋ boɔlɔ Lichun, o e la tigiri ba naq maq piili o diibu a spring pare piila. * Zhongzi - mui tage bee bonnoore mine na maŋ pɔge a vaɛ ka ba de doge. Zhnogzi – e la mui nyɛnnoo bee bonnoore mine, ba naŋ maŋ de bamboo vaɛ a pɔge ne kyɛ a de doge. Ba maŋ maale la a boma ka ba de toori ne a ba paaloŋ paati neŋkpoŋ yuori naŋ di Qu Yuan a Dragon tigiri diibu saŋa bee wagere poɔ. === '''Costa Rica paaloŋ poɔ''' === Mui ane bɛŋɛ === Croatia === ·        Lecsó === Cyprus === Tsamarella – e la saaŋkompare bondirii kyɛ naŋ cyprus  ŋmenaa saŋa nɛmɛ === Czech Republic === ·        Lecsó ·        Svíčková === Estonia === ·        Mulgipuder^{[''citation needed'']} ·        Sepik '''Faroe Islands''' * [[Duoro kɔre:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb]]Faroese puffin * Garnatálg * Skerpikjøt * Whale meat === Eswatini === Atikile meŋa : Bondirii maaloo zie a Eswatini ane ba saaŋkompare bondirii Faroe Islands ·        Faroese puffin ·        Garnatálg ·        Skerpikjøt ·        Whale Nɛmɛ === Finland === Karelian pasty ·        Karelian stew ·        Karelian pasty ·        Kesäkeitto ·        Sautéed reindeer ·        Ruisreikäleipä ·        Ryynimakkara [[Duoro kɔre:Karjalanpiirakka-20060227.jpg|thumb]] ·        Mustamakkara ·        Kalakukko ·        Lörtsy ·        Rönttönen ·        Sultsina ·        Mämmi ·        Joulutorttu === France === A ''Appellation d'origine contrôlée''  - e la Franch bondirii a paaloŋ zaa naŋ sage de ka a e ba paaloŋ bondirii kyɛ a Franch paaloŋ zaa kyɛ a ziiri ama bondirii la wines, cheeses, kaaŋ ane a kɔreba bonkoɔre mine. Nansaala noɔ peele -  a French noore boma ne a appellation d’origine controlee zi araa Appellation  d’origine controlee liqueurs ane seeloŋ Appellation d’origine controlee controlee daa kpeɛne mine. === Germany === Black Forest ham – maŋ maale la eŋ a black forest irigiŋ naŋ be a Germany paaloŋ poɔ, o e la bone kpaaroŋ kaŋa kpaaroŋ naŋ kaara  ba zu ka onaŋ la Proected  Designation of Origin (PDO) naŋ kaara a bondirii zu a European Union. === Guatemala === [[Duoro kɔre:Fiambre.JPG|thumb]] Fiambre e la saaŋkompare Guatemalan bondirii, na maŋ maale dayeni yoŋ ka ba di yuoni  zaa, o la tigiri bee yeltuuri ba naŋ maŋ di a kyaare a ne a bebiri na a Dia de Los Muetos ane All Saint Day (Dia de Todos Los Santos) naŋ kpi. === Iceland === Hakarl – o e la saaŋkompare bondiraa ane a paaloŋ zaa bondirii kaŋa naŋ be a Iceland paaloŋ poɔ. Hangikjot Þorramatur – e la Iceland saaŋkompare bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ kaa iri, o e la bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de a maale ne  zɔne, ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo, ba nyɔge  a ŋmaare bibilee a paaŋ de eŋ  rúgbrauð bondirii ( a de dɔgele borodo sɔgele maaroŋ  zu), butler ane brennivin ( naŋ e Icelandic akvavit) === India ===                Atikile meŋa : Indian paaloŋ poɔ bondirii ·        Kheer ·        Roti and Sabzi === South India paaloŋ poɔ bondirii === ·        Idli ·        Dosa ·        Sambar and Chutneys ·        Rasam ·        Puttu ·        Idiyappam ·        Paniyaram === Indonesia === [[Duoro kɔre:Tumpeng-Jawa.jpg|thumb]]           Meŋ kaa kyɛ nyɛ: Indonesia bondi-parɛɛ Brem – e la Snack ane va-diree bombiiru kaŋa banaŋ maq de yi ne Java ane Badi bee a e ba bommaale. Docang – e la saaŋkompare bondirii naŋ maale yi Cirebon Gado-gado – e la saaŋkompare salad bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de seŋkaa kaaŋ a maale dɔgele. Gudeg - unripe jackfruit baapaala la ka ba maŋ de maale ne zeɛre, a e la saaŋkompare bondirii naŋ yi Yogyakarta paaloŋ poɔ. Ketupat – a e la saaŋkompare mui dogere banaŋ maŋ doge a peli ne vaɛ, a e la bondirii ba naŋ maŋ di a Lebaren , Indonesia idul fitri Kuluban – Javanese saaŋkompare salad naŋ e yi zie kaŋa a wa Lawar – Balinese zɛvaare bondirii naŋ e saaŋkompare bondirii Opor ayam – noɔ ba naŋ maŋ de eŋ kube koɔ zeɛre poɔ, a e la ba saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ pore kyɛ gbɛɛ yaga a bondiraa ŋa diibu ba maŋ de di ne la ketupat  a Lebaran diibu wagere. Pallubasa – e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a Makassar, South Sulawesi banaŋ maŋ maale o yi ne offal nao bee wɛduo eŋɛ. Papeda – saago ɔongee, e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Eastern Indonesia  ( Maluku ane Papua) paaloŋ poɔ. Rendang – Minangkabau e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a West Sumatra paaloŋ poɔ. Satay – e la nɛne ba naŋ maŋ ɛre dɔgele skewers zu, a saaŋkompare bondiraa ŋa taa la tɛɛtɛɛ a yi a paaloŋ na poɔ banaŋ maale a Indonesia poɔ Soto – e la a Indonesia saaŋkompare zeɛre kaŋa, a zeɛre ama maalo taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ na poɔ a zeɛre naŋ maale Tempeh – bɛŋɛ sɛnsɛ naŋ e saaŋkompare naŋ yi a Java paaloŋ poɔ Tumpeng – a e la mui na maŋ doge wagere  na banaŋ maŋ dire a Indonesia bondirii tigiri, a wagere ŋa poɔ ba maŋ doge la bondiparɛɛ parɛɛ a viiri a mui ama === Iran === ·        Chelow kabab ·        Tahdig ·        Ghormeh sabzi ·        Fesenjān ·        Sabzi polo ·        Abgoosht ·        Gheimeh ·        Sholezard ·        Āsh ·        Mirza Ghassemi * Nargesi * Baghala ghatogh === Ireland === Biguo bondirii Podaare bondi-seɛraa === Italy === [[Duoro kɔre:Traditional pizza from Napoli.jpg|thumb]] Meŋ kaa kyɛ nyɛ; a Italian bondiparɛɛ ane ba bonnyuri ane a Italian bommaale ane a boŋguuri a ne a yiwaabo zie la a puliŋ kyɛ ·        Abbacchio ·        Affogato ·        Arancini ·        Asiago ·        Biscotti [[Duoro kɔre:Tiramisu - Raffaele Diomede.jpg|thumb]] ·        Braciola ·        Bruschetta ·        Caciotta ·        Cacciucco ·        Caponata ·        Cappuccino ·        Cotechino [[Duoro kɔre:Bucatini allamatriciana.jpg|thumb]] ·        Crostata ·        Crostini ·        Espresso ·        Focaccia ·        Frittata ·        Frittella ·        Fritto misto ·        Gelato ·        Lasagna ·        Mascarpone ·        Minestrone ·        Mozzarella ·        Panettone ·        Panna cotta ·        Panino ·        Panzerotto ·        Parmigiano Reggiano ·        Pasta ·        Pecorino [[Duoro kɔre:Cotechino-Servito-Polenta-Lenticchie.jpg|thumb]] ·        Peperonata ·        Pizza ·        Polenta ·        Porchetta ·        Prosciutto ·        Ravioli ·        Risotto ·        Salami ·        Salumi ·        Scamorza ·        Semifreddo ·        Spezzatino ·        Strudel ·        Tiramisu ·        Tortellini ·        Zabaione ·        Zuppa inglese '''A maaloo yiibu zie''' [[Duoro kɔre:Waiter pouring Zardetto sparkling Prosecco.jpg|thumb]] ''Denominazione di origine controllata a'' e la Italian bondimaalaa banaŋ maŋ maale a sɛge mare lɛ a na soma seŋ, azuo a zaa Italian daa kpeɛŋaa ane cheese ·        Italian DOC daa kpeɛŋaa ·        Italian DOCG daa kpeɛŋaa * ''Indicazione geografica tipica'' ·        ''Prodotti agroalimentari tradizionali e la'' a Italian saaŋkompare daa irigiŋ kaŋa naŋ be poɔ,ka a  Protected Geographical Status of European Union. ·        ''Strada dell'Olio, e la gastronomical''  naŋ be a Italy paaloŋ poɔ a e ba saaŋkompare bommaale aseŋ,  PDOs ane PGIs, DOCs ane DOCGs naŋ be a Italy poɔ === Japan === [[Duoro kɔre:Outlet mall of KIKYOUYA 01.jpg|thumb]] Mochi – maŋ di la yuoni zaa viiria a yuoni poɔ a Japan a yuoni gbuli zaa poɔ, mochi e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Japan yuompaala diibu poɔ a e la bondirii naŋ pore ka maŋ koɔr ka noba daara dire a wagere na poɔ. === Jordan === Saaŋkompare bonnyuri naŋ be a Jordan paaloŋ poɔ a laŋ ne a sous ( anaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ irqsus), a bonnyuri ama e la boma ba naŋ maŋ maale ne ''Glycyrrhiza glabra'' nyege-kuoni (liquorice) tamr hindi, a e la daa ba naŋ maŋ maale ne ''Tamarindus indica'' (tamarind), ane  ''laban'' (''labneh''), bonkuoni. A e la bone ba naŋ maŋ de koɔ ane yogurt a maale ne. a yelnimizeɛ kaŋa naŋ be a maalo poɔ la ba maŋ de la labneh naŋ be a Jordan ane tenne anaŋ ŋmaa viiri bee a peɛle, a ama zaa maŋ maale la ane a saaŋkompare maaloo sobie na, a maŋ maale a eŋ a yogurt ɔrebare poore. === Korea === [[Duoro kɔre:Bibimbap at restaurant Korean Kitchen.jpg|thumb]] ·        Bibimbap ·        Bulgogi ·        Kimchi ·        Nurungji ·        Sungnyung === Latvia === ·        Bombie * [[Duoro kɔre:Grey peas at restaurant Milda in Riga.jpg|thumb]]Layered rye bread * Sklandrausis ·        Speķrauši === Lithuania === ·        Saaŋkompare daŋgeli === Malaysia === ·        Hinava ·        Kelupis ·        Ketupat [[Duoro kɔre:Swordfish hinava.jpg|thumb]] ·        Lamban ·        Lemang ·        Linopot ·        Manuk pansuh ·        Nasi lemak ·        Penyaram ·        Umai === Maldives === Garudiya Maldives zuma – saaŋkompare tuna juma ba naŋ maahe Maldives paahʋŋ poʋɔ. A ɩ la Maldivian bondirii, === Malta === Lent aŋ be Malta poɔ & saaŋkompare bondirii ba naŋ maŋ di a wagehe na jaa poʋɔ. Kwarezimal – Lent sɛnsɛ === Maxico === Atole ɩ la a ba saaqkompare te a nyu bone Capirotada – ɩ la bone gbɛɛ yaga ba naŋ maŋ di Lenten wagere poʋɔ (''comida de cuaresma'') o ɩ la a bondihaa kaŋa ba naŋ maŋ di Friday soŋ daare Sɛlemaa wogiri Enchilada Mexico noba bondirii Iguana Nɛne Bombie, bɛŋɛ ane bɛŋkyeene Kamaana Tortilla Mole Sauce Doba-nɛne Choizo Mui – saaŋkompare poʋɔ, ba maŋ kyeeŋ la ka a waa ŋa salima sɛre ka paaŋ de a doge Mui anɩ bɛŋɛ Sope a ɩ la Mexico bondihii ba naŋ maŋ de gyɛle a maale ne Tamale – a ɩ la bondirii miihe ba naŋ maŋ maale eŋ kamapɛge pʋoɔ === '''Nepal''' === Dhindo === '''Portugal''' === Denominação de Origem Controlada ɩ la mere kaŋa banaŋ maale biŋ ka ʋ kaaha a ba daa-kpeɛne ju, cheeses, butter anɩ a Portugal bonkoɔre miihe. '''Saudi Arabia''' ·        Hininy ·        Kabsa === Singapore === Hainanese mui anɩ noɔ nɛne - a Singapore a bondihii ama la ka ba de ka a ɩ a ba saaŋkompare bondihii Teochew kookoo bɩɩ buuhuŋ === Slovakia === Bryndzové halušky - a bondihii ama la ka ba de ka a ɩ a ba saaŋkompare bondihii ana la halušky anɩ ɩbryndza a Solvakia pʋoɔ. Lecso === South Africa === Bobotie * Chakalaka anɩ Pap * Malva pudding * Potjiekos * Samosa === Spain === Borona - ɩ la kamaana boroodo a ɩ la saaŋkompare bondihii, aŋ be a Galicia, Asturias Cantabria, a Basque teŋɛ anɩ a Northen Castilla - Leon ( jie kaŋa aŋ be a Leon Palenɔia anɩ Burgos) ''Denominación de Origen'' ''-'' === '''Sweden''' === * Falukorv * Janssons frestelse * Pyttipanna Switzaerland ''Appellation d'origine protégée'' ''- A'' Capuns - ɩ la saaŋkompare bondihii aŋ be a canton ko Graubünden a Switzerland paahʋŋ === Tanzania === Pare nʋba anɩ saaŋkompare bondihii === '''Thailand''' === Mango mui pad Thai === Turkey === imam bayildi Uganda Malewa - bamboo seɛhe ba naŋ maŋ deɛle ka a kʋ ka biŋ. A bondihii ama yiibu jie la Eastern Uganda, paahʋŋ, a Bugisu aŋ be irigiŋ bilee kaŋa poʋɔ === '''United Kingdom''' === === England === * Bangers and mash * Cottage pie * Faggot * Zuma ane chips * Biguo bondirii * Sunday roast ==== Wales ==== * Cawl * Welsh koosee * Glamorgan sausages * Laver boroboro * Welsh rarebit * Bara dɔgebo ==== Scotland ==== thumb [[https://en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg%7Clink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg%7Cright%7Cthumb%7CHaggis on a platter at a Burns supper.]] * Haggis * Lorne sausage * Neeps and tatties * Cullen skink * Arbroath smokies * Reestit mutton === United States === Article ju jaa: paahʋŋ bondihii miihɩ * Cardamom boroboro– de la ka ʋ ɩ a saaŋkoŋ bondihaa a Swedish Americans paahʋŋ poʋɔ. * Bareka puohuu bondihaa ==== Southern United States ==== Meŋ la nyɛ: Southern United States bondihii * Biscuit * Cheese straw * kamaana boroboro * Collard greens * Hoppin' John * Daaŋkele === Vanuatu === Meŋ la nyɛ: Vanuatu bondihii §&#x20; saaŋkoŋ bondihii * Laplap – a paahʋŋ bondihii === Yemen === * Kabsa == A paahʋŋ pʋoɔ == === Arab states a Persian Gulf poɔ === * Khabees – saaŋkoŋ bondi-noɔ kaŋa a Arab states a Persian Gulf pʋoɔ. === Commonwealth Caribbean === * Mui ane peas – saaŋkoŋ bondihii Anglo-Caribbean poʋɔ. === Levant (Eastern Mediterranean) === A saaŋkoŋ bondirii a Levant poɔ paahe la, falafel, fuul, halawa, hummus, kanafeh, labaneh, medammis anɩ tahini ane a taa gyamaa. A bondirii na aŋ pore a paahʋŋ pʋoɔ la ana na ba aŋ maale yinɩŋ a legumes, gaŋaazaa, falafel, fuul, hummus anɩ medammis. '''Saaŋkoŋ bondihii mine aŋ pore a Eastern Mediterranean paahʋŋ pʋoɔ.''' cojsnq8n0d4qz9wnecmdaxs45kr2bez 0 3791167 7254521 2026-07-17T23:09:10Z Tatiana Flores de Constante 2602238 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''-TENSHUMPE''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:00 - Alejandra García Viuda de Cortes (R Gabriela Martínez) - −Tenshumpe.wav|embed|200px]] |} [[File:Artiodactyla - Sus scrofa domesticus - 5.jpg|thumb|250px|-tenshumpe]] === Español === Jeta (Hocico del cerdo o el jabalí) Ne itenshumpe..." 7254521 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''-TENSHUMPE''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:00 - Alejandra García Viuda de Cortes (R Gabriela Martínez) - −Tenshumpe.wav|embed|200px]] |} [[File:Artiodactyla - Sus scrofa domesticus - 5.jpg|thumb|250px|-tenshumpe]] === Español === Jeta (Hocico del cerdo o el jabalí) Ne itenshumpe kuyamet: La jeta del cerdo. === English === Snout of a pig or wild boar Ne itenshumpe kuyamet: The pig's snout. [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] afcl4f3udeemj9b3jrwukx4ty6615it 10 3791168 7254522 2026-07-17T23:09:43Z Filipinayzd 1196 Created page with "{{#invoke:Fallback|langSwitch<noinclude>|default=</noinclude>}}<noinclude>{{Documentation}}</noinclude>" 7254522 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Fallback|langSwitch<noinclude>|default=</noinclude>}}<noinclude>{{Documentation}}</noinclude> cdnnzwe239xvs5v3lswwcvsgskwtwwb 0 3791169 7254525 2026-07-17T23:26:22Z Tatiana Flores de Constante 2602238 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TENSHUYAK''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-TimumachtikanNawat-tenshuyak.wav|embed|200px]] |} [[File:El fanfarron.jpg|thumb|250px|tenshuyak]] === Español === Bocón Lucio tenshuyak: Lucio es bocón === English === Loudmouth Lucio tenshuyak: Lucio has a loudmouth ..." 7254525 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TENSHUYAK''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-TimumachtikanNawat-tenshuyak.wav|embed|200px]] |} [[File:El fanfarron.jpg|thumb|250px|tenshuyak]] === Español === Bocón Lucio tenshuyak: Lucio es bocón === English === Loudmouth Lucio tenshuyak: Lucio has a loudmouth [[Category:Wt/ppl/Category:Adjetivo]] [[Category:Wt/ppl]] ch584ifl1kqfi29eli6cd9m88mx8dgp 0 3791170 7254527 2026-07-17T23:26:50Z Filipinayzd 1196 Filipinayzd moved page [[Wp/bto/Jesse M. Robredo]] to [[Wp/bto/Jesse Robredo]] 7254527 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/bto/Jesse Robredo]] 4g044fzj0n5pmbrb6hriuszgtfb0256 0 3791171 7254529 2026-07-17T23:31:36Z VanModers 2551723 Created page with "'N '''computer''' of '''reekener''' is 'n geräid, dat nóó [[Wp/frs/Program|program]]men [[Wp/frs/Dóóten|dóóten]] feraarbaid't. Häi kan dóóten upneemen, bereeken, fergliiken, ferannern, spaichern un weer uutgeeven. Däi mäiest fandóóğsk computers bünt elektroonsk un [[Wp/frs/Digitóól|digitóól]]; binner dat geräid wordent teksten, biller, geluuden un anner inf'rmóósjoonen as tóólen feraarbaid't. Computers wordent in hóóst âal rebäiten fan dat f..." 7254529 wikitext text/x-wiki 'N '''computer''' of '''reekener''' is 'n geräid, dat nóó [[Wp/frs/Program|program]]men [[Wp/frs/Dóóten|dóóten]] feraarbaid't. Häi kan dóóten upneemen, bereeken, fergliiken, ferannern, spaichern un weer uutgeeven. Däi mäiest fandóóğsk computers bünt elektroonsk un [[Wp/frs/Digitóól|digitóól]]; binner dat geräid wordent teksten, biller, geluuden un anner inf'rmóósjoonen as tóólen feraarbaid't. Computers wordent in hóóst âal rebäiten fan dat fandóóğsk leevend bruukt. Säi stürent technisk geräiden un industriäel prosessen, feraarbaident nóórichten un wäitenskuppelk dóóten, móókent kummunikóósjoon oover dat [[Wp/frs/Internet|internet]] möögelk un wordent föör hannel, bilden, medien, unnerhollen un ferwalten bruukt. Ook [[Wp/frs/Smartfoon|smartfoon]]s, servers un fööl elektroonsk geräiden undhollent computers. [[Wp/frs/Charles Babbage|Charles Babbage]] un [[Wp/frs/Ada Lovelace|Ada Lovelace]] gellent um höör aarbaid an däi ''Analytical Engine'' as belangrîik föördenkers fan däi modêern computer. [[Wp/frs/Konrad Zuse|Konrad Zuse]] baaude 1941 mit däi [[Wp/frs/Zuse Z3|Z3]] äien fan däi êerst funksjoonäärend, döör 'n program stürt digitóóel computer. [[Wp/frs/John Presper Eckert|John Presper Eckert]] un [[Wp/frs/John William Mauchly|John William Mauchly]] undwikkeldent mit däi [[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]] 'n elektroonsk computer, däi 1946 an däi öffenliikkaid föörstelt wur.<ref name="CHM">[https://www.computerhistory.org/timeline/computers/ Timeline of Computer History.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Begrip == Dat [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] woord ''computer'' kumt fan dat werb ''to compute'', dat "bereeken" bedüd't. Föördeem was ''computer'' 'n beraupsnóóm föör minsken, däi föör wäitenskuppers, militeers of bedriiven bereekens uutfören deedent. F'râal fraaulüü aarbaid'dent in dat 19. un frâau 20. jorhunnert as sükker minskelk computers. Mit dat undwikkeln fan elektroonsk reekenmeskiinen wur dat woord up technisk geräiden ooverdróógen. Fandóóeğ wordent ''computer'' un ''reekener'' mäist as woorden mit dat sülviğ bedüüden bruukt. == Grundlóógen == 'N computer aarbaid't nóó 'n program. Dat program bestaajt uut befeelen, däi angeevent, wat mit däi dóóten dóón worden sal. Däi computer lest disser befeelen äin nóó d' anner, fört höör uut un spaichert of gift däi resultóóten uut. Däi grundaarbaiden fan 'n computer bünt: * dat upneemen fan dóóten; * dat bereeken, fergliiken of ferannern fan dóóten; * dat spaichern fan dóóten un programmen; * dat uutgeeven fan resultóóten; * dat stüren fan anner geräiden of prosessen. Fandóóeğ wordent hóóst bloot digitóólcomputers bruukt. Säi feraarbaident inf'rmóósjoonen in 'n biinêer süsteem mit äinen un nullen. Ook teksten, biller, musik un films mautent d'r föör in tóólen umset't worden. Binnen däi computer wordent disser tóólen mit elektroonsk skalters feraarbaid't. Ollerder analooğreekeners aarbaid'dent mit stóódiğ ferannernd meetgröt'ten. Säi wurdent f'râal föör dat simuläären fan technisk prosessen bruukt, man bünt grootendäils döör digitóóel computers erset't worden. Dat gaf ook hüübrîid reekeners, däi analooeğ un digitóóel technik t'sóómen brochent. == Hardware un software == Bii 'n computer ferskeelt man tüsken [[Wp/frs/Hardware|hardware]] un [[Wp/frs/Software|software]]. Däi hardware umfat't âal füüsisk baaudäilen fan dat geräid. Däi software bestaajt uut programmen un dóóten, däi fastläegent, wat däi hardware daun sal.<ref>[https://www.ibm.com/think/topics/hardware What is computer hardware?] IBM, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Tau däi wichtiğst baaudäilen fan 'n modêern computer höörent: * däi [[Wp/frs/Prosessoor|prosessoor]] föör dat uutfören fan befeelen; * däi hoovdspaicher föör dóóten un programmen, däi bruukt wordent; * spaichers as fastplóóten föör dat lâang spaichern fan dóóten; * ingóóvgeräiden as 'n computermuus; * uutgóóvgeräiden as 'n bildskiirm; * ferbinnens tüsken däi enkeld baaudäilen un mit anner geräiden. Däi prosessoor bestaajt grundsettelk uut 'n stüräinhaid un 'n aritmeetsk-looğsk äinhaid (ALU). Däi stüräinhäid lest befeelen uut däi spaicher un stürt höör uutfören. Däi aritmeetsk-looğsk äinhäid bereekent tóólen un ferglikt angóóven. Fandóóeğ bünt disser däilen mäist t'sóómen in 'n mikroprosessoor inbaaut. Dat [[Wp/frs/Bedriifssüsteem|bedriifssüsteem]] is 'n besünner software, däi däi hardware stürt un anner programmen grundläegend funksjoonen t' beskikken stelt. Tau däi benütserprogrammen höörent t. b. [[Wp/frs/Webbrowser|webbrowser]]s, tekstprogrammen, bildbeaarbaidensprogrammen un [[Wp/frs/Computerspil|computerspil]]len. === Von-Neumann-architektüer === Däi mäiest digitóólcomputers bünt nóó däi [[Wp/frs/Von-Neumann-architektüer|Von-Neumann-architektüer]] upbaaut. Bii dit grundprinsiip wordent programmen un dóóten in däi sülviğ spaicher spaichert. Däi prosessoor lest d'r äin befeel nóó d' anner uut, feraarbaid't dóóten un skrift resultóóten weer in däi spaicher.<ref>[https://www.computerhistory.org/revolution/birth-of-the-computer/4/87 The Stored Program.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Nóó dat klassisk beskriiven bestaajt 'n computer uut fiif hoovddäilen: * däi aritmeetsk-looğsk äinhaid; * däi stüräinhaid; * däi spaicher; * dat ferbinnen tüsken däi däilen; * däi ingóóv- un uutgóóvgeräiden. Däi aritmeetsk-looğsk äinhaid un däi stüräinhäid bildent t'sóómen grootendäils däi tsentróóel prosessoor of CPU. == Wellen == [[Category:Wp/frs]] kmlmetrxp6k71fubl4sn3qu8bz2qkst 7254538 7254529 2026-07-17T23:59:39Z VanModers 2551723 Näej ofsneeden "Histoorje", "Tsoorden" un "Gebruuk" 7254538 wikitext text/x-wiki 'N '''computer''' of '''reekener''' is 'n geräid, dat upbaauend up [[Wp/frs/Program|program]]men [[Wp/frs/Dóóten|dóóten]] feraarbaid't. Häi kan dóóten upneemen, bereeken, fergliiken, ferannern, spaichern un weer uutgeeven. Däi mäiest fandóóğsk computers bünt elektroonsk un [[Wp/frs/Digitóól|digitóól]]; binnen dat geräid wordent teksten, biller, geluuden un anner inf'rmóósjoonen as tóólen feraarbaid't. Computers wordent in hóóst âal rebäiten fan dat fandóóğsk leevend bruukt. Säi stürent technisk geräiden un industriäel prosessen, feraarbaident nóórichten un wäitenskuppelk dóóten, móókent kummunikóósjoon oover dat [[Wp/frs/Internet|internet]] möögelk un wordent föör hannel, bilden, medien, unnerhollen un ferwalten bruukt. Ook [[Wp/frs/Smartfoon|smartfoon]]s, servers un fööl elektroonsk geräiden undhollent computers. [[Wp/frs/Charles Babbage|Charles Babbage]] un [[Wp/frs/Ada Lovelace|Ada Lovelace]] gellent um höör aarbaid an däi ''Analytical Engine'' as belangrîik föördenkers fan däi modêern computer. [[Wp/frs/Konrad Zuse|Konrad Zuse]] baaude 1941 mit däi [[Wp/frs/Zuse Z3|Z3]] äien fan däi êerst funksjoonäärend, döör 'n program stürt digitóóel computers. [[Wp/frs/John Presper Eckert|John Presper Eckert]] un [[Wp/frs/John William Mauchly|John William Mauchly]] undwikkeldent mit däi [[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]] 'n elektroonsk computer, däi 1946 an däi öffenliikkaid föörstelt wur.<ref name="CHM">[https://www.computerhistory.org/timeline/computers/ Timeline of Computer History.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Begrip == Dat [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] woord ''computer'' kumt fan dat werb ''to compute'', dat "bereeken" bedüd't. Föördeem was ''computer'' 'n beraupsnóóm föör minsken, däi föör wäitenskuppers, militeers of bedriiven bereekens uutfören deedent. F'râal fraaulüü aarbaid'dent in dat 19. un frâau 20. jorhunnert as sükker minskelk computers. Mit dat undwikkeln fan elektroonsk reekenmeskiinen wur dat woord up technisk geräiden ooverdróógen. Fandóóeğ wordent ''computer'' un ''reekener'' mäist as woorden mit dat sülviğ bedüüden bruukt. == Grundlóógen == 'N computer aarbaid't nóó 'n program. Dat program bestaajt uut befeelen, däi angeevent, wat mit däi dóóten dóón worden sal. Däi computer lest disser befeelen äin nóó d' anner, fört höör uut un spaichert of gift däi resultóóten uut. Däi grundaarbaiden fan 'n computer bünt: * dat upneemen fan dóóten; * dat bereeken, fergliiken of ferannern fan dóóten; * dat spaichern fan dóóten un programmen; * dat uutgeeven fan resultóóten; * dat stüren fan anner geräiden of prosessen. Fandóóeğ wordent hóóst bloot digitóólcomputers bruukt. Säi feraarbaident inf'rmóósjoonen in 'n biinêer süsteem mit äinen un nullen. Ook teksten, biller, musik un films mautent d'r föör in tóólen umset't worden. Binnen däi computer wordent disser tóólen mit elektroonsk skalters feraarbaid't. Ollerder analooğreekeners aarbaid'dent mit stóódiğ ferannernd meetgröt'ten. Säi wurdent f'râal föör dat simuläären fan technisk prosessen bruukt, man bünt grootendäils döör digitóóel computers erset't worden. Dat gaf ook hüübrîid computers, däi analooeğ un digitóóel technik t'sóómen brochent. == Hardware un software == Bii 'n computer ferskeelt man tüsken [[Wp/frs/Hardware|hardware]] un [[Wp/frs/Software|software]]. Däi hardware umfat't âal füüsisk baaudäilen fan dat geräid. Däi software bestaajt uut programmen un dóóten, däi fastläegent, wat däi hardware daun sal.<ref>[https://www.ibm.com/think/topics/hardware What is computer hardware?] IBM, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Tau däi wichtiğst baaudäilen fan 'n modêern computer höörent: * däi [[Wp/frs/Prosessoor|prosessoor]] föör dat uutfören fan befeelen; * däi hoovdspaicher föör dóóten un programmen, däi bruukt wordent; * spaichers as fastplóóten föör dat lâang spaichern fan dóóten; * ingóóvgeräiden as 'n computermuus; * uutgóóvgeräiden as 'n bildskiirm; * ferbinnens tüsken däi enkeld baaudäilen un mit anner geräiden. Däi prosessoor bestaajt grundsettelk uut 'n stüräinhaid un 'n aritmeetsk-looğsk äinhaid (ALU). Däi stüräinhäid lest befeelen uut däi spaicher un stürt höör uutfören. Däi aritmeetsk-looğsk äinhäid bereekent tóólen un ferglikt angóóven. Fandóóeğ bünt disser däilen mäist t'sóómen in 'n mikroprosessoor inbaaut. Dat [[Wp/frs/Bedriifssüsteem|bedriifssüsteem]] is 'n besünner software, däi däi hardware stürt un anner programmen grundläegend funksjoonen t' beskikken stelt. Tau däi benütserprogrammen höörent t. b. [[Wp/frs/Webbrowser|webbrowser]]s, tekstprogrammen, bildbeaarbaidensprogrammen un [[Wp/frs/Computerspil|computerspil]]len. === Von-Neumann-architektüer === Däi mäiest digitóólcomputers bünt nóó däi [[Wp/frs/Von-Neumann-architektüer|Von-Neumann-architektüer]] upbaaut. Bii dit grundprinsiip wordent programmen un dóóten in däi sülviğ spaicher spaichert. Däi prosessoor lest d'r äin befeel nóó d' anner uut, feraarbaid't dóóten un skrift resultóóten weer in däi spaicher.<ref>[https://www.computerhistory.org/revolution/birth-of-the-computer/4/87 The Stored Program.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Nóó dat klassisk beskriiven bestaajt 'n computer uut fiif hoovddäilen: * däi aritmeetsk-looğsk äinhaid; * däi stüräinhaid; * däi spaicher; * dat ferbinnen tüsken däi däilen; * däi ingóóv- un uutgóóvgeräiden. Däi aritmeetsk-looğsk äinhaid un däi stüräinhaid bildent t'sóómen grootendäils däi tsentróóel prosessoor of CPU. == Histoorje == Däi histoorje fan computers begun mit äinfach hülpsmiddels föör dat bereeken. Tau däi oelst höörent telstäinen un däi [[Wp/frs/Abakus|abakus]]. Fan d' 17. jorhunnert of an wurdent mechóónsk reekenmeskiinen undwikkelt, däi tóólen aautomóótsk uptellen, oftrekken, ferföölfolligen of däilen kunnent. In d' 1830er-joer undwurp [[Wp/frs/Charles Babbage|Charles Babbage]] däi ''Analytical Engine''. Disser mechóónsk meskîin sul sük mit lokkorten stüren lóóten, tóólen spaichern un ferskeelend bereekens nóó programmen uutfören. Däi meskîin wur näit kumpleet baaut, man siin upbaau haar al fööl äigenskuppen fan modêern computers. [[Wp/frs/Ada Lovelace|Ada Lovelace]] publisäärde 1843 'n beskriiven fan däi meskîin un 'n program föör dat bereeken fan Bernoulli-tóólen.<ref>[https://www.sciencemuseum.org.uk/objects-and-stories/charles-babbages-difference-engines-and-science-museum Charles Babbage’s Difference Engines and the Science Museum.] Science Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> [[File:ENIAC Penn1.jpg|thumb|Däi ENIAC in d' University of Pennsylvania]] In d' êerst hâalft fan dat 20. jorhunnert wurdent mechóónsk un elektromechóónsk computers baaut. Konrad Zuse baaude in [[Wp/frs/Berliin|Berliin]] eerst däi Z1 un lóóter däi Z3. Däi Z3 fan 1941 aarbaid'de mit ruuğweğ 2300 relees un kun programmen fan 'n lokband uutleesen.<ref name="CHM" /> Däi [[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]] wur tüsken 1942 un 1946 in d' [[Wp/frs/University of Pennsylvania|University of Pennsylvania]] baaut. Häi aarbaid'de elektroonsk mit duusenden rören un was föör siin tiid läip gaau. Däi meskîin wur f'râal föör militeersk bereekens undwikkelt. Ses fraaulüü wassent däi êerst programäärders fan däi ENIAC.<ref>[https://www.seas.upenn.edu/stories/on-eniac-s-anniversary-a-nod-to-its-female-computers-267c97a0a17/ On ENIAC’s Anniversary, a Nod to Its Female “Computers”.] University of Pennsylvania, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Bii däi êerst computers mussent programmen fóók mit skalters, kóóvels of lokkorten inset't worden. Mit dat prinsiip fan dat spaichert program kunnent däi befeelen net as anner dóóten in däi spaicher liegen un fan däi prosessoor beaarbaid't worden. Dit prinsiip wur tau 'n grundlóóeğ fan däi modêern computer. Däi êerst elektroonsk computers wassent häil grôot, bruukdent fööl stroom un köst'dent läip fööl geld. Mit dat infören fan [[Wp/frs/Transistoor|transistoor]]en, lütjerder mikroelektroonsk baaudäilen un amäen däi mikroprosessoor wurdent computers lütjerder, gaauer un minner dür. In d' 1970er- un 1980er-joer kwamment persoonóólcomputers up 't mâarkt, däi föör enkeld benütsers docht wassent. Lóóter kwamment laptops, smartfoons un anner mobîil geräiden d'r bii. Tau d' sülviğ tiid wurdent servers un supercomputers altiid laistungsfeeiger. == Tsoorden == Computers köönent nóó höör gröet't, aarbaidswîis of gebruukstsiil in gruppen indäilt worden. Tau däi wichtiğst tsoorden höörent: * '''persoonóólcomputers''' of PC's föör enkeld benütsers; * '''laptops''' föör däi mobîil gebruuk; * '''servers''', däi anner computers programmen, dóóten of densten tau beskikken stellent; * '''supercomputers''' föör läip grôot un kumpläeks bereekens; * '''inbaaut computers''' in geräiden, aautos un industriäel installóósjoonen; * '''smartfoons''' un anner mobîil geräiden. 'N computer, däi föör fööl ferskeelend upgóóven programäärt worden kan, nöymt man 'n almäien computer. Anner computers bünt föör 'n enkeld upgóóev of 'n begrenst rebäit móókt, t. b. föör dat stüren fan 'n geräid. == Gebruuk == Computers wordent unner anner bruukt föör: * tekst-, bild- un geluudferaarbaiden; * dat ferwalten un spaichern fan dóóten; * dat stüren fan technisk prosessen; * bereekens un simulóósjoonen; * dat [[Wp/frs/Internet|internet]], [[Wp/frs/Email|email]] un anner föörms fan kummunikóósjoon; * wäitenskup, bilden un medsiin; * hannel, banken un ferkeerssüsteemen; * musik, films un computerspillen; * dat undwikkeln fan software. Um dat computers döör netwaarken mitnanner ferbunnen bünt un fööl persöönelk dóóten feraarbaident, bünt [[Wp/frs/Inf'rmóósjoonseekerhaid|inf'rmóósjoonseekerhaid]] un [[Wp/frs/Dóótenskuts|dóótenskuts]] läip wichtiğ. == Wellen == [[Category:Wp/frs]] 8wujjmqyoo6xjb975lgad811buwkd84 7254540 7254538 2026-07-18T00:04:43Z VanModers 2551723 Biller taufauğt 7254540 wikitext text/x-wiki [[File:Babbages Analytical Engine, 1834-1871. (9660574685).jpg|200px|thumb|Fersöyksmodel fan däi [[Wp/frs/Analytical Engine|Analytical Engine]], mechóónsk]] [[File:Z3 Deutsches Museum.JPG|200px|thumb|[[Wp/frs/Zuse Z3|Zuse Z3]], 1941, mit 2000 [[Wp/frs/Relee|relee]]s]] [[File:Two women operating ENIAC (full resolution).jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]], 1946, mit [[Wp/frs/Elektroonenrör|elektroonenrör]]en]] [[File:Apple II Plus, Museum of the Moving Image.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Apple II|Apple II]], 1977]] [[File:IBM PC 5150.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/IBM Personal Computer|IBM PC]], 1981]] [[File:MacBook.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Notebook|notebook]] ([[Wp/frs/Laptop|laptop]]) [[Wp/frs/MacBook|MacBook]], 2006]] [[File:IBM Blue Gene P supercomputer.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Blue Gene#Blue Gene/P|IBM Blue Gene]], 2007]] [[File:Summit (supercomputer).jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Summit (supercomputer)|Summit]], 2018]] 'N '''computer''' of '''reekener''' is 'n geräid, dat upbaauend up [[Wp/frs/Program|program]]men [[Wp/frs/Dóóten|dóóten]] feraarbaid't. Häi kan dóóten upneemen, bereeken, fergliiken, ferannern, spaichern un weer uutgeeven. Däi mäiest fandóóğsk computers bünt elektroonsk un [[Wp/frs/Digitóól|digitóól]]; binnen dat geräid wordent teksten, biller, geluuden un anner inf'rmóósjoonen as tóólen feraarbaid't. Computers wordent in hóóst âal rebäiten fan dat fandóóğsk leevend bruukt. Säi stürent technisk geräiden un industriäel prosessen, feraarbaident nóórichten un wäitenskuppelk dóóten, móókent kummunikóósjoon oover dat [[Wp/frs/Internet|internet]] möögelk un wordent föör hannel, bilden, medien, unnerhollen un ferwalten bruukt. Ook [[Wp/frs/Smartfoon|smartfoon]]s, servers un fööl elektroonsk geräiden undhollent computers. [[Wp/frs/Charles Babbage|Charles Babbage]] un [[Wp/frs/Ada Lovelace|Ada Lovelace]] gellent um höör aarbaid an däi ''Analytical Engine'' as belangrîik föördenkers fan däi modêern computer. [[Wp/frs/Konrad Zuse|Konrad Zuse]] baaude 1941 mit däi [[Wp/frs/Zuse Z3|Z3]] äien fan däi êerst funksjoonäärend, döör 'n program stürt digitóóel computers. [[Wp/frs/John Presper Eckert|John Presper Eckert]] un [[Wp/frs/John William Mauchly|John William Mauchly]] undwikkeldent mit däi [[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]] 'n elektroonsk computer, däi 1946 an däi öffenliikkaid föörstelt wur.<ref name="CHM">[https://www.computerhistory.org/timeline/computers/ Timeline of Computer History.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Begrip == Dat [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] woord ''computer'' kumt fan dat werb ''to compute'', dat "bereeken" bedüd't. Föördeem was ''computer'' 'n beraupsnóóm föör minsken, däi föör wäitenskuppers, militeers of bedriiven bereekens uutfören deedent. F'râal fraaulüü aarbaid'dent in dat 19. un frâau 20. jorhunnert as sükker minskelk computers. Mit dat undwikkeln fan elektroonsk reekenmeskiinen wur dat woord up technisk geräiden ooverdróógen. Fandóóeğ wordent ''computer'' un ''reekener'' mäist as woorden mit dat sülviğ bedüüden bruukt. == Grundlóógen == 'N computer aarbaid't nóó 'n program. Dat program bestaajt uut befeelen, däi angeevent, wat mit däi dóóten dóón worden sal. Däi computer lest disser befeelen äin nóó d' anner, fört höör uut un spaichert of gift däi resultóóten uut. Däi grundaarbaiden fan 'n computer bünt: * dat upneemen fan dóóten; * dat bereeken, fergliiken of ferannern fan dóóten; * dat spaichern fan dóóten un programmen; * dat uutgeeven fan resultóóten; * dat stüren fan anner geräiden of prosessen. Fandóóeğ wordent hóóst bloot digitóólcomputers bruukt. Säi feraarbaident inf'rmóósjoonen in 'n biinêer süsteem mit äinen un nullen. Ook teksten, biller, musik un films mautent d'r föör in tóólen umset't worden. Binnen däi computer wordent disser tóólen mit elektroonsk skalters feraarbaid't. Ollerder analooğreekeners aarbaid'dent mit stóódiğ ferannernd meetgröt'ten. Säi wurdent f'râal föör dat simuläären fan technisk prosessen bruukt, man bünt grootendäils döör digitóóel computers erset't worden. Dat gaf ook hüübrîid computers, däi analooeğ un digitóóel technik t'sóómen brochent. == Hardware un software == Bii 'n computer ferskeelt man tüsken [[Wp/frs/Hardware|hardware]] un [[Wp/frs/Software|software]]. Däi hardware umfat't âal füüsisk baaudäilen fan dat geräid. Däi software bestaajt uut programmen un dóóten, däi fastläegent, wat däi hardware daun sal.<ref>[https://www.ibm.com/think/topics/hardware What is computer hardware?] IBM, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Tau däi wichtiğst baaudäilen fan 'n modêern computer höörent: * däi [[Wp/frs/Prosessoor|prosessoor]] föör dat uutfören fan befeelen; * däi hoovdspaicher föör dóóten un programmen, däi bruukt wordent; * spaichers as fastplóóten föör dat lâang spaichern fan dóóten; * ingóóvgeräiden as 'n computermuus; * uutgóóvgeräiden as 'n bildskiirm; * ferbinnens tüsken däi enkeld baaudäilen un mit anner geräiden. Däi prosessoor bestaajt grundsettelk uut 'n stüräinhaid un 'n aritmeetsk-looğsk äinhaid (ALU). Däi stüräinhäid lest befeelen uut däi spaicher un stürt höör uutfören. Däi aritmeetsk-looğsk äinhäid bereekent tóólen un ferglikt angóóven. Fandóóeğ bünt disser däilen mäist t'sóómen in 'n mikroprosessoor inbaaut. Dat [[Wp/frs/Bedriifssüsteem|bedriifssüsteem]] is 'n besünner software, däi däi hardware stürt un anner programmen grundläegend funksjoonen t' beskikken stelt. Tau däi benütserprogrammen höörent t. b. [[Wp/frs/Webbrowser|webbrowser]]s, tekstprogrammen, bildbeaarbaidensprogrammen un [[Wp/frs/Computerspil|computerspil]]len. === Von-Neumann-architektüer === Däi mäiest digitóólcomputers bünt nóó däi [[Wp/frs/Von-Neumann-architektüer|Von-Neumann-architektüer]] upbaaut. Bii dit grundprinsiip wordent programmen un dóóten in däi sülviğ spaicher spaichert. Däi prosessoor lest d'r äin befeel nóó d' anner uut, feraarbaid't dóóten un skrift resultóóten weer in däi spaicher.<ref>[https://www.computerhistory.org/revolution/birth-of-the-computer/4/87 The Stored Program.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Nóó dat klassisk beskriiven bestaajt 'n computer uut fiif hoovddäilen: * däi aritmeetsk-looğsk äinhaid; * däi stüräinhaid; * däi spaicher; * dat ferbinnen tüsken däi däilen; * däi ingóóv- un uutgóóvgeräiden. Däi aritmeetsk-looğsk äinhaid un däi stüräinhaid bildent t'sóómen grootendäils däi tsentróóel prosessoor of CPU. == Histoorje == Däi histoorje fan computers begun mit äinfach hülpsmiddels föör dat bereeken. Tau däi oelst höörent telstäinen un däi [[Wp/frs/Abakus|abakus]]. Fan d' 17. jorhunnert of an wurdent mechóónsk reekenmeskiinen undwikkelt, däi tóólen aautomóótsk uptellen, oftrekken, ferföölfolligen of däilen kunnent. In d' 1830er-joer undwurp [[Wp/frs/Charles Babbage|Charles Babbage]] däi ''Analytical Engine''. Disser mechóónsk meskîin sul sük mit lokkorten stüren lóóten, tóólen spaichern un ferskeelend bereekens nóó programmen uutfören. Däi meskîin wur näit kumpleet baaut, man siin upbaau haar al fööl äigenskuppen fan modêern computers. [[Wp/frs/Ada Lovelace|Ada Lovelace]] publisäärde 1843 'n beskriiven fan däi meskîin un 'n program föör dat bereeken fan Bernoulli-tóólen.<ref>[https://www.sciencemuseum.org.uk/objects-and-stories/charles-babbages-difference-engines-and-science-museum Charles Babbage’s Difference Engines and the Science Museum.] Science Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> [[File:ENIAC Penn1.jpg|thumb|Däi ENIAC in d' University of Pennsylvania]] In d' êerst hâalft fan dat 20. jorhunnert wurdent mechóónsk un elektromechóónsk computers baaut. Konrad Zuse baaude in [[Wp/frs/Berliin|Berliin]] eerst däi Z1 un lóóter däi Z3. Däi Z3 fan 1941 aarbaid'de mit ruuğweğ 2300 relees un kun programmen fan 'n lokband uutleesen.<ref name="CHM" /> Däi [[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]] wur tüsken 1942 un 1946 in d' [[Wp/frs/University of Pennsylvania|University of Pennsylvania]] baaut. Häi aarbaid'de elektroonsk mit duusenden rören un was föör siin tiid läip gaau. Däi meskîin wur f'râal föör militeersk bereekens undwikkelt. Ses fraaulüü wassent däi êerst programäärders fan däi ENIAC.<ref>[https://www.seas.upenn.edu/stories/on-eniac-s-anniversary-a-nod-to-its-female-computers-267c97a0a17/ On ENIAC’s Anniversary, a Nod to Its Female “Computers”.] University of Pennsylvania, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Bii däi êerst computers mussent programmen fóók mit skalters, kóóvels of lokkorten inset't worden. Mit dat prinsiip fan dat spaichert program kunnent däi befeelen net as anner dóóten in däi spaicher liegen un fan däi prosessoor beaarbaid't worden. Dit prinsiip wur tau 'n grundlóóeğ fan däi modêern computer. Däi êerst elektroonsk computers wassent häil grôot, bruukdent fööl stroom un köst'dent läip fööl geld. Mit dat infören fan [[Wp/frs/Transistoor|transistoor]]en, lütjerder mikroelektroonsk baaudäilen un amäen däi mikroprosessoor wurdent computers lütjerder, gaauer un minner dür. In d' 1970er- un 1980er-joer kwamment persoonóólcomputers up 't mâarkt, däi föör enkeld benütsers docht wassent. Lóóter kwamment laptops, smartfoons un anner mobîil geräiden d'r bii. Tau d' sülviğ tiid wurdent servers un supercomputers altiid laistungsfeeiger. == Tsoorden == Computers köönent nóó höör gröet't, aarbaidswîis of gebruukstsiil in gruppen indäilt worden. Tau däi wichtiğst tsoorden höörent: * '''persoonóólcomputers''' of PC's föör enkeld benütsers; * '''laptops''' föör däi mobîil gebruuk; * '''servers''', däi anner computers programmen, dóóten of densten tau beskikken stellent; * '''supercomputers''' föör läip grôot un kumpläeks bereekens; * '''inbaaut computers''' in geräiden, aautos un industriäel installóósjoonen; * '''smartfoons''' un anner mobîil geräiden. 'N computer, däi föör fööl ferskeelend upgóóven programäärt worden kan, nöymt man 'n almäien computer. Anner computers bünt föör 'n enkeld upgóóev of 'n begrenst rebäit móókt, t. b. föör dat stüren fan 'n geräid. == Gebruuk == Computers wordent unner anner bruukt föör: * tekst-, bild- un geluudferaarbaiden; * dat ferwalten un spaichern fan dóóten; * dat stüren fan technisk prosessen; * bereekens un simulóósjoonen; * dat [[Wp/frs/Internet|internet]], [[Wp/frs/Email|email]] un anner föörms fan kummunikóósjoon; * wäitenskup, bilden un medsiin; * hannel, banken un ferkeerssüsteemen; * musik, films un computerspillen; * dat undwikkeln fan software. Um dat computers döör netwaarken mitnanner ferbunnen bünt un fööl persöönelk dóóten feraarbaident, bünt [[Wp/frs/Inf'rmóósjoonseekerhaid|inf'rmóósjoonseekerhaid]] un [[Wp/frs/Dóótenskuts|dóótenskuts]] läip wichtiğ. == Wellen == [[Category:Wp/frs]] fl5xz0kcd44lotmvv4ph8txq7pqbud4 7254541 7254540 2026-07-18T00:05:21Z VanModers 2551723 Adding interwiki links to [[d:Q68]] 7254541 wikitext text/x-wiki [[File:Babbages Analytical Engine, 1834-1871. (9660574685).jpg|200px|thumb|Fersöyksmodel fan däi [[Wp/frs/Analytical Engine|Analytical Engine]], mechóónsk]] [[File:Z3 Deutsches Museum.JPG|200px|thumb|[[Wp/frs/Zuse Z3|Zuse Z3]], 1941, mit 2000 [[Wp/frs/Relee|relee]]s]] [[File:Two women operating ENIAC (full resolution).jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]], 1946, mit [[Wp/frs/Elektroonenrör|elektroonenrör]]en]] [[File:Apple II Plus, Museum of the Moving Image.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Apple II|Apple II]], 1977]] [[File:IBM PC 5150.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/IBM Personal Computer|IBM PC]], 1981]] [[File:MacBook.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Notebook|notebook]] ([[Wp/frs/Laptop|laptop]]) [[Wp/frs/MacBook|MacBook]], 2006]] [[File:IBM Blue Gene P supercomputer.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Blue Gene#Blue Gene/P|IBM Blue Gene]], 2007]] [[File:Summit (supercomputer).jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Summit (supercomputer)|Summit]], 2018]] 'N '''computer''' of '''reekener''' is 'n geräid, dat upbaauend up [[Wp/frs/Program|program]]men [[Wp/frs/Dóóten|dóóten]] feraarbaid't. Häi kan dóóten upneemen, bereeken, fergliiken, ferannern, spaichern un weer uutgeeven. Däi mäiest fandóóğsk computers bünt elektroonsk un [[Wp/frs/Digitóól|digitóól]]; binnen dat geräid wordent teksten, biller, geluuden un anner inf'rmóósjoonen as tóólen feraarbaid't. Computers wordent in hóóst âal rebäiten fan dat fandóóğsk leevend bruukt. Säi stürent technisk geräiden un industriäel prosessen, feraarbaident nóórichten un wäitenskuppelk dóóten, móókent kummunikóósjoon oover dat [[Wp/frs/Internet|internet]] möögelk un wordent föör hannel, bilden, medien, unnerhollen un ferwalten bruukt. Ook [[Wp/frs/Smartfoon|smartfoon]]s, servers un fööl elektroonsk geräiden undhollent computers. [[Wp/frs/Charles Babbage|Charles Babbage]] un [[Wp/frs/Ada Lovelace|Ada Lovelace]] gellent um höör aarbaid an däi ''Analytical Engine'' as belangrîik föördenkers fan däi modêern computer. [[Wp/frs/Konrad Zuse|Konrad Zuse]] baaude 1941 mit däi [[Wp/frs/Zuse Z3|Z3]] äien fan däi êerst funksjoonäärend, döör 'n program stürt digitóóel computers. [[Wp/frs/John Presper Eckert|John Presper Eckert]] un [[Wp/frs/John William Mauchly|John William Mauchly]] undwikkeldent mit däi [[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]] 'n elektroonsk computer, däi 1946 an däi öffenliikkaid föörstelt wur.<ref name="CHM">[https://www.computerhistory.org/timeline/computers/ Timeline of Computer History.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Begrip == Dat [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] woord ''computer'' kumt fan dat werb ''to compute'', dat "bereeken" bedüd't. Föördeem was ''computer'' 'n beraupsnóóm föör minsken, däi föör wäitenskuppers, militeers of bedriiven bereekens uutfören deedent. F'râal fraaulüü aarbaid'dent in dat 19. un frâau 20. jorhunnert as sükker minskelk computers. Mit dat undwikkeln fan elektroonsk reekenmeskiinen wur dat woord up technisk geräiden ooverdróógen. Fandóóeğ wordent ''computer'' un ''reekener'' mäist as woorden mit dat sülviğ bedüüden bruukt. == Grundlóógen == 'N computer aarbaid't nóó 'n program. Dat program bestaajt uut befeelen, däi angeevent, wat mit däi dóóten dóón worden sal. Däi computer lest disser befeelen äin nóó d' anner, fört höör uut un spaichert of gift däi resultóóten uut. Däi grundaarbaiden fan 'n computer bünt: * dat upneemen fan dóóten; * dat bereeken, fergliiken of ferannern fan dóóten; * dat spaichern fan dóóten un programmen; * dat uutgeeven fan resultóóten; * dat stüren fan anner geräiden of prosessen. Fandóóeğ wordent hóóst bloot digitóólcomputers bruukt. Säi feraarbaident inf'rmóósjoonen in 'n biinêer süsteem mit äinen un nullen. Ook teksten, biller, musik un films mautent d'r föör in tóólen umset't worden. Binnen däi computer wordent disser tóólen mit elektroonsk skalters feraarbaid't. Ollerder analooğreekeners aarbaid'dent mit stóódiğ ferannernd meetgröt'ten. Säi wurdent f'râal föör dat simuläären fan technisk prosessen bruukt, man bünt grootendäils döör digitóóel computers erset't worden. Dat gaf ook hüübrîid computers, däi analooeğ un digitóóel technik t'sóómen brochent. == Hardware un software == Bii 'n computer ferskeelt man tüsken [[Wp/frs/Hardware|hardware]] un [[Wp/frs/Software|software]]. Däi hardware umfat't âal füüsisk baaudäilen fan dat geräid. Däi software bestaajt uut programmen un dóóten, däi fastläegent, wat däi hardware daun sal.<ref>[https://www.ibm.com/think/topics/hardware What is computer hardware?] IBM, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Tau däi wichtiğst baaudäilen fan 'n modêern computer höörent: * däi [[Wp/frs/Prosessoor|prosessoor]] föör dat uutfören fan befeelen; * däi hoovdspaicher föör dóóten un programmen, däi bruukt wordent; * spaichers as fastplóóten föör dat lâang spaichern fan dóóten; * ingóóvgeräiden as 'n computermuus; * uutgóóvgeräiden as 'n bildskiirm; * ferbinnens tüsken däi enkeld baaudäilen un mit anner geräiden. Däi prosessoor bestaajt grundsettelk uut 'n stüräinhaid un 'n aritmeetsk-looğsk äinhaid (ALU). Däi stüräinhäid lest befeelen uut däi spaicher un stürt höör uutfören. Däi aritmeetsk-looğsk äinhäid bereekent tóólen un ferglikt angóóven. Fandóóeğ bünt disser däilen mäist t'sóómen in 'n mikroprosessoor inbaaut. Dat [[Wp/frs/Bedriifssüsteem|bedriifssüsteem]] is 'n besünner software, däi däi hardware stürt un anner programmen grundläegend funksjoonen t' beskikken stelt. Tau däi benütserprogrammen höörent t. b. [[Wp/frs/Webbrowser|webbrowser]]s, tekstprogrammen, bildbeaarbaidensprogrammen un [[Wp/frs/Computerspil|computerspil]]len. === Von-Neumann-architektüer === Däi mäiest digitóólcomputers bünt nóó däi [[Wp/frs/Von-Neumann-architektüer|Von-Neumann-architektüer]] upbaaut. Bii dit grundprinsiip wordent programmen un dóóten in däi sülviğ spaicher spaichert. Däi prosessoor lest d'r äin befeel nóó d' anner uut, feraarbaid't dóóten un skrift resultóóten weer in däi spaicher.<ref>[https://www.computerhistory.org/revolution/birth-of-the-computer/4/87 The Stored Program.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Nóó dat klassisk beskriiven bestaajt 'n computer uut fiif hoovddäilen: * däi aritmeetsk-looğsk äinhaid; * däi stüräinhaid; * däi spaicher; * dat ferbinnen tüsken däi däilen; * däi ingóóv- un uutgóóvgeräiden. Däi aritmeetsk-looğsk äinhaid un däi stüräinhaid bildent t'sóómen grootendäils däi tsentróóel prosessoor of CPU. == Histoorje == Däi histoorje fan computers begun mit äinfach hülpsmiddels föör dat bereeken. Tau däi oelst höörent telstäinen un däi [[Wp/frs/Abakus|abakus]]. Fan d' 17. jorhunnert of an wurdent mechóónsk reekenmeskiinen undwikkelt, däi tóólen aautomóótsk uptellen, oftrekken, ferföölfolligen of däilen kunnent. In d' 1830er-joer undwurp [[Wp/frs/Charles Babbage|Charles Babbage]] däi ''Analytical Engine''. Disser mechóónsk meskîin sul sük mit lokkorten stüren lóóten, tóólen spaichern un ferskeelend bereekens nóó programmen uutfören. Däi meskîin wur näit kumpleet baaut, man siin upbaau haar al fööl äigenskuppen fan modêern computers. [[Wp/frs/Ada Lovelace|Ada Lovelace]] publisäärde 1843 'n beskriiven fan däi meskîin un 'n program föör dat bereeken fan Bernoulli-tóólen.<ref>[https://www.sciencemuseum.org.uk/objects-and-stories/charles-babbages-difference-engines-and-science-museum Charles Babbage’s Difference Engines and the Science Museum.] Science Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> [[File:ENIAC Penn1.jpg|thumb|Däi ENIAC in d' University of Pennsylvania]] In d' êerst hâalft fan dat 20. jorhunnert wurdent mechóónsk un elektromechóónsk computers baaut. Konrad Zuse baaude in [[Wp/frs/Berliin|Berliin]] eerst däi Z1 un lóóter däi Z3. Däi Z3 fan 1941 aarbaid'de mit ruuğweğ 2300 relees un kun programmen fan 'n lokband uutleesen.<ref name="CHM" /> Däi [[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]] wur tüsken 1942 un 1946 in d' [[Wp/frs/University of Pennsylvania|University of Pennsylvania]] baaut. Häi aarbaid'de elektroonsk mit duusenden rören un was föör siin tiid läip gaau. Däi meskîin wur f'râal föör militeersk bereekens undwikkelt. Ses fraaulüü wassent däi êerst programäärders fan däi ENIAC.<ref>[https://www.seas.upenn.edu/stories/on-eniac-s-anniversary-a-nod-to-its-female-computers-267c97a0a17/ On ENIAC’s Anniversary, a Nod to Its Female “Computers”.] University of Pennsylvania, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Bii däi êerst computers mussent programmen fóók mit skalters, kóóvels of lokkorten inset't worden. Mit dat prinsiip fan dat spaichert program kunnent däi befeelen net as anner dóóten in däi spaicher liegen un fan däi prosessoor beaarbaid't worden. Dit prinsiip wur tau 'n grundlóóeğ fan däi modêern computer. Däi êerst elektroonsk computers wassent häil grôot, bruukdent fööl stroom un köst'dent läip fööl geld. Mit dat infören fan [[Wp/frs/Transistoor|transistoor]]en, lütjerder mikroelektroonsk baaudäilen un amäen däi mikroprosessoor wurdent computers lütjerder, gaauer un minner dür. In d' 1970er- un 1980er-joer kwamment persoonóólcomputers up 't mâarkt, däi föör enkeld benütsers docht wassent. Lóóter kwamment laptops, smartfoons un anner mobîil geräiden d'r bii. Tau d' sülviğ tiid wurdent servers un supercomputers altiid laistungsfeeiger. == Tsoorden == Computers köönent nóó höör gröet't, aarbaidswîis of gebruukstsiil in gruppen indäilt worden. Tau däi wichtiğst tsoorden höörent: * '''persoonóólcomputers''' of PC's föör enkeld benütsers; * '''laptops''' föör däi mobîil gebruuk; * '''servers''', däi anner computers programmen, dóóten of densten tau beskikken stellent; * '''supercomputers''' föör läip grôot un kumpläeks bereekens; * '''inbaaut computers''' in geräiden, aautos un industriäel installóósjoonen; * '''smartfoons''' un anner mobîil geräiden. 'N computer, däi föör fööl ferskeelend upgóóven programäärt worden kan, nöymt man 'n almäien computer. Anner computers bünt föör 'n enkeld upgóóev of 'n begrenst rebäit móókt, t. b. föör dat stüren fan 'n geräid. == Gebruuk == Computers wordent unner anner bruukt föör: * tekst-, bild- un geluudferaarbaiden; * dat ferwalten un spaichern fan dóóten; * dat stüren fan technisk prosessen; * bereekens un simulóósjoonen; * dat [[Wp/frs/Internet|internet]], [[Wp/frs/Email|email]] un anner föörms fan kummunikóósjoon; * wäitenskup, bilden un medsiin; * hannel, banken un ferkeerssüsteemen; * musik, films un computerspillen; * dat undwikkeln fan software. Um dat computers döör netwaarken mitnanner ferbunnen bünt un fööl persöönelk dóóten feraarbaident, bünt [[Wp/frs/Inf'rmóósjoonseekerhaid|inf'rmóósjoonseekerhaid]] un [[Wp/frs/Dóótenskuts|dóótenskuts]] läip wichtiğ. == Wellen == [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q68}} omkv9v22excs28vc2gprn2qrwcde3kl 7254896 7254541 2026-07-18T09:56:51Z Kluntjekniiper 2659379 7254896 wikitext text/x-wiki [[File:Babbages Analytical Engine, 1834-1871. (9660574685).jpg|200px|thumb|Fersöyksmodel fan däi [[Wp/frs/Analytical Engine|Analytical Engine]], mechóónsk]] [[File:Z3 Deutsches Museum.JPG|200px|thumb|[[Wp/frs/Zuse Z3|Zuse Z3]], 1941, mit 2000 [[Wp/frs/Relee|relees]]]] [[File:Two women operating ENIAC (full resolution).jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]], 1946, mit [[Wp/frs/Elektroonenrör|elektroonenrörs]]]] [[File:Apple II Plus, Museum of the Moving Image.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Apple II|Apple II]], 1977]] [[File:IBM PC 5150.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/IBM Personal Computer|IBM PC]], 1981]] [[File:MacBook.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Notebook|notebook]] ([[Wp/frs/Laptop|laptop]]) [[Wp/frs/MacBook|MacBook]], 2006]] [[File:IBM Blue Gene P supercomputer.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Blue Gene#Blue Gene/P|IBM Blue Gene]], 2007]] [[File:Summit (supercomputer).jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Summit (supercomputer)|Summit]], 2018]] 'N '''computer''' of '''reekener''' is 'n geräid, dat upbaauend up [[Wp/frs/Program|program]]men [[Wp/frs/Dóóten|dóóten]] feraarbaid't. Häi kan dóóten upneemen, bereeken, fergliiken, ferannern, spaichern un weer uutgeeven. Däi mäiest fandóóğsk computers bünt elektroonsk un [[Wp/frs/Digitóól|digitóól]]; binnen dat geräid wordent teksten, biller, geluuden un anner inf'rmóósjoonen as tóólen feraarbaid't. Computers wordent in hóóst âal rebäiten fan dat fandóóğsk leevend bruukt. Säi stürent technisk geräiden un industriäel prosessen, feraarbaident nóórichten un wäitenskuppelk dóóten, móókent kummunikóósjoon oover dat [[Wp/frs/Internet|internet]] möögelk un wordent föör hannel, bilden, medien, unnerhollen un ferwalten bruukt. Ook [[Wp/frs/Smartfoon|smartfoon]]s, servers un fööl elektroonsk geräiden undhollent computers. [[Wp/frs/Charles Babbage|Charles Babbage]] un [[Wp/frs/Ada Lovelace|Ada Lovelace]] gellent um höör aarbaid an däi ''Analytical Engine'' as belangrîik föördenkers fan däi modêern computer. [[Wp/frs/Konrad Zuse|Konrad Zuse]] baaude 1941 mit däi [[Wp/frs/Zuse Z3|Z3]] äien fan däi êerst funksjoonäärend, döör 'n program stürt digitóóel computers. [[Wp/frs/John Presper Eckert|John Presper Eckert]] un [[Wp/frs/John William Mauchly|John William Mauchly]] undwikkeldent mit däi [[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]] 'n elektroonsk computer, däi 1946 an däi öffenliikkaid föörstelt wur.<ref name="CHM">[https://www.computerhistory.org/timeline/computers/ Timeline of Computer History.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Begrip == Dat [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] woord ''computer'' kumt fan dat werb ''to compute'', dat "bereeken" bedüd't. Föördeem was ''computer'' 'n beraupsnóóm föör minsken, däi föör wäitenskuppers, militeers of bedriiven bereekens uutfören deedent. F'râal fraaulüü aarbaid'dent in dat 19. un frâau 20. jorhunnert as sükker minskelk computers. Mit dat undwikkeln fan elektroonsk reekenmeskiinen wur dat woord up technisk geräiden ooverdróógen. Fandóóeğ wordent ''computer'' un ''reekener'' mäist as woorden mit dat sülviğ bedüüden bruukt. == Grundlóógen == 'N computer aarbaid't nóó 'n program. Dat program bestaajt uut befeelen, däi angeevent, wat mit däi dóóten dóón worden sal. Däi computer lest disser befeelen äin nóó d' anner, fört höör uut un spaichert of gift däi resultóóten uut. Däi grundaarbaiden fan 'n computer bünt: * dat upneemen fan dóóten; * dat bereeken, fergliiken of ferannern fan dóóten; * dat spaichern fan dóóten un programmen; * dat uutgeeven fan resultóóten; * dat stüren fan anner geräiden of prosessen. Fandóóeğ wordent hóóst bloot digitóólcomputers bruukt. Säi feraarbaident inf'rmóósjoonen in 'n biinêer süsteem mit äinen un nullen. Ook teksten, biller, musik un films mautent d'r föör in tóólen umset't worden. Binnen däi computer wordent disser tóólen mit elektroonsk skalters feraarbaid't. Ollerder analooğreekeners aarbaid'dent mit stóódiğ ferannernd meetgröt'ten. Säi wurdent f'râal föör dat simuläären fan technisk prosessen bruukt, man bünt grootendäils döör digitóóel computers erset't worden. Dat gaf ook hüübrîid computers, däi analooeğ un digitóóel technik t'sóómen brochent. == Hardware un software == Bii 'n computer ferskeelt man tüsken [[Wp/frs/Hardware|hardware]] un [[Wp/frs/Software|software]]. Däi hardware umfat't âal füüsisk baaudäilen fan dat geräid. Däi software bestaajt uut programmen un dóóten, däi fastläegent, wat däi hardware daun sal.<ref>[https://www.ibm.com/think/topics/hardware What is computer hardware?] IBM, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Tau däi wichtiğst baaudäilen fan 'n modêern computer höörent: * däi [[Wp/frs/Prosessoor|prosessoor]] föör dat uutfören fan befeelen; * däi hoovdspaicher föör dóóten un programmen, däi bruukt wordent; * spaichers as fastplóóten föör dat lâang spaichern fan dóóten; * ingóóvgeräiden as 'n computermuus; * uutgóóvgeräiden as 'n bildskiirm; * ferbinnens tüsken däi enkeld baaudäilen un mit anner geräiden. Däi prosessoor bestaajt grundsettelk uut 'n stüräinhaid un 'n aritmeetsk-looğsk äinhaid (ALU). Däi stüräinhäid lest befeelen uut däi spaicher un stürt höör uutfören. Däi aritmeetsk-looğsk äinhäid bereekent tóólen un ferglikt angóóven. Fandóóeğ bünt disser däilen mäist t'sóómen in 'n mikroprosessoor inbaaut. Dat [[Wp/frs/Bedriifssüsteem|bedriifssüsteem]] is 'n besünner software, däi däi hardware stürt un anner programmen grundläegend funksjoonen t' beskikken stelt. Tau däi benütserprogrammen höörent t. b. [[Wp/frs/Webbrowser|webbrowser]]s, tekstprogrammen, bildbeaarbaidensprogrammen un [[Wp/frs/Computerspil|computerspil]]len. === Von-Neumann-architektüer === Däi mäiest digitóólcomputers bünt nóó däi [[Wp/frs/Von-Neumann-architektüer|Von-Neumann-architektüer]] upbaaut. Bii dit grundprinsiip wordent programmen un dóóten in däi sülviğ spaicher spaichert. Däi prosessoor lest d'r äin befeel nóó d' anner uut, feraarbaid't dóóten un skrift resultóóten weer in däi spaicher.<ref>[https://www.computerhistory.org/revolution/birth-of-the-computer/4/87 The Stored Program.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Nóó dat klassisk beskriiven bestaajt 'n computer uut fiif hoovddäilen: * däi aritmeetsk-looğsk äinhaid; * däi stüräinhaid; * däi spaicher; * dat ferbinnen tüsken däi däilen; * däi ingóóv- un uutgóóvgeräiden. Däi aritmeetsk-looğsk äinhaid un däi stüräinhaid bildent t'sóómen grootendäils däi tsentróóel prosessoor of CPU. == Histoorje == Däi histoorje fan computers begun mit äinfach hülpsmiddels föör dat bereeken. Tau däi oelst höörent telstäinen un däi [[Wp/frs/Abakus|abakus]]. Fan d' 17. jorhunnert of an wurdent mechóónsk reekenmeskiinen undwikkelt, däi tóólen aautomóótsk uptellen, oftrekken, ferföölfolligen of däilen kunnent. In d' 1830er-joer undwurp [[Wp/frs/Charles Babbage|Charles Babbage]] däi ''Analytical Engine''. Disser mechóónsk meskîin sul sük mit lokkorten stüren lóóten, tóólen spaichern un ferskeelend bereekens nóó programmen uutfören. Däi meskîin wur näit kumpleet baaut, man siin upbaau haar al fööl äigenskuppen fan modêern computers. [[Wp/frs/Ada Lovelace|Ada Lovelace]] publisäärde 1843 'n beskriiven fan däi meskîin un 'n program föör dat bereeken fan Bernoulli-tóólen.<ref>[https://www.sciencemuseum.org.uk/objects-and-stories/charles-babbages-difference-engines-and-science-museum Charles Babbage’s Difference Engines and the Science Museum.] Science Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> [[File:ENIAC Penn1.jpg|thumb|Däi ENIAC in d' University of Pennsylvania]] In d' êerst hâalft fan dat 20. jorhunnert wurdent mechóónsk un elektromechóónsk computers baaut. Konrad Zuse baaude in [[Wp/frs/Berliin|Berliin]] eerst däi Z1 un lóóter däi Z3. Däi Z3 fan 1941 aarbaid'de mit ruuğweğ 2300 relees un kun programmen fan 'n lokband uutleesen.<ref name="CHM" /> Däi [[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]] wur tüsken 1942 un 1946 in d' [[Wp/frs/University of Pennsylvania|University of Pennsylvania]] baaut. Häi aarbaid'de elektroonsk mit duusenden rören un was föör siin tiid läip gaau. Däi meskîin wur f'râal föör militeersk bereekens undwikkelt. Ses fraaulüü wassent däi êerst programäärders fan däi ENIAC.<ref>[https://www.seas.upenn.edu/stories/on-eniac-s-anniversary-a-nod-to-its-female-computers-267c97a0a17/ On ENIAC’s Anniversary, a Nod to Its Female “Computers”.] University of Pennsylvania, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Bii däi êerst computers mussent programmen fóók mit skalters, kóóvels of lokkorten inset't worden. Mit dat prinsiip fan dat spaichert program kunnent däi befeelen net as anner dóóten in däi spaicher liegen un fan däi prosessoor beaarbaid't worden. Dit prinsiip wur tau 'n grundlóóeğ fan däi modêern computer. Däi êerst elektroonsk computers wassent häil grôot, bruukdent fööl stroom un köst'dent läip fööl geld. Mit dat infören fan [[Wp/frs/Transistoor|transistoor]]en, lütjerder mikroelektroonsk baaudäilen un amäen däi mikroprosessoor wurdent computers lütjerder, gaauer un minner dür. In d' 1970er- un 1980er-joer kwamment persoonóólcomputers up 't mâarkt, däi föör enkeld benütsers docht wassent. Lóóter kwamment laptops, smartfoons un anner mobîil geräiden d'r bii. Tau d' sülviğ tiid wurdent servers un supercomputers altiid laistungsfeeiger. == Tsoorden == Computers köönent nóó höör gröet't, aarbaidswîis of gebruukstsiil in gruppen indäilt worden. Tau däi wichtiğst tsoorden höörent: * '''persoonóólcomputers''' of PC's föör enkeld benütsers; * '''laptops''' föör däi mobîil gebruuk; * '''servers''', däi anner computers programmen, dóóten of densten tau beskikken stellent; * '''supercomputers''' föör läip grôot un kumpläeks bereekens; * '''inbaaut computers''' in geräiden, aautos un industriäel installóósjoonen; * '''smartfoons''' un anner mobîil geräiden. 'N computer, däi föör fööl ferskeelend upgóóven programäärt worden kan, nöymt man 'n almäien computer. Anner computers bünt föör 'n enkeld upgóóev of 'n begrenst rebäit móókt, t. b. föör dat stüren fan 'n geräid. == Gebruuk == Computers wordent unner anner bruukt föör: * tekst-, bild- un geluudferaarbaiden; * dat ferwalten un spaichern fan dóóten; * dat stüren fan technisk prosessen; * bereekens un simulóósjoonen; * dat [[Wp/frs/Internet|internet]], [[Wp/frs/Email|email]] un anner föörms fan kummunikóósjoon; * wäitenskup, bilden un medsiin; * hannel, banken un ferkeerssüsteemen; * musik, films un computerspillen; * dat undwikkeln fan software. Um dat computers döör netwaarken mitnanner ferbunnen bünt un fööl persöönelk dóóten feraarbaident, bünt [[Wp/frs/Inf'rmóósjoonseekerhaid|inf'rmóósjoonseekerhaid]] un [[Wp/frs/Dóótenskuts|dóótenskuts]] läip wichtiğ. == Wellen == [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q68}} dpg8itfdg847qyksuh8klzk7brxk5uh 7254906 7254896 2026-07-18T10:05:46Z Kluntjekniiper 2659379 /* Begrip */ 7254906 wikitext text/x-wiki [[File:Babbages Analytical Engine, 1834-1871. (9660574685).jpg|200px|thumb|Fersöyksmodel fan däi [[Wp/frs/Analytical Engine|Analytical Engine]], mechóónsk]] [[File:Z3 Deutsches Museum.JPG|200px|thumb|[[Wp/frs/Zuse Z3|Zuse Z3]], 1941, mit 2000 [[Wp/frs/Relee|relees]]]] [[File:Two women operating ENIAC (full resolution).jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]], 1946, mit [[Wp/frs/Elektroonenrör|elektroonenrörs]]]] [[File:Apple II Plus, Museum of the Moving Image.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Apple II|Apple II]], 1977]] [[File:IBM PC 5150.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/IBM Personal Computer|IBM PC]], 1981]] [[File:MacBook.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Notebook|notebook]] ([[Wp/frs/Laptop|laptop]]) [[Wp/frs/MacBook|MacBook]], 2006]] [[File:IBM Blue Gene P supercomputer.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Blue Gene#Blue Gene/P|IBM Blue Gene]], 2007]] [[File:Summit (supercomputer).jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Summit (supercomputer)|Summit]], 2018]] 'N '''computer''' of '''reekener''' is 'n geräid, dat upbaauend up [[Wp/frs/Program|program]]men [[Wp/frs/Dóóten|dóóten]] feraarbaid't. Häi kan dóóten upneemen, bereeken, fergliiken, ferannern, spaichern un weer uutgeeven. Däi mäiest fandóóğsk computers bünt elektroonsk un [[Wp/frs/Digitóól|digitóól]]; binnen dat geräid wordent teksten, biller, geluuden un anner inf'rmóósjoonen as tóólen feraarbaid't. Computers wordent in hóóst âal rebäiten fan dat fandóóğsk leevend bruukt. Säi stürent technisk geräiden un industriäel prosessen, feraarbaident nóórichten un wäitenskuppelk dóóten, móókent kummunikóósjoon oover dat [[Wp/frs/Internet|internet]] möögelk un wordent föör hannel, bilden, medien, unnerhollen un ferwalten bruukt. Ook [[Wp/frs/Smartfoon|smartfoon]]s, servers un fööl elektroonsk geräiden undhollent computers. [[Wp/frs/Charles Babbage|Charles Babbage]] un [[Wp/frs/Ada Lovelace|Ada Lovelace]] gellent um höör aarbaid an däi ''Analytical Engine'' as belangrîik föördenkers fan däi modêern computer. [[Wp/frs/Konrad Zuse|Konrad Zuse]] baaude 1941 mit däi [[Wp/frs/Zuse Z3|Z3]] äien fan däi êerst funksjoonäärend, döör 'n program stürt digitóóel computers. [[Wp/frs/John Presper Eckert|John Presper Eckert]] un [[Wp/frs/John William Mauchly|John William Mauchly]] undwikkeldent mit däi [[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]] 'n elektroonsk computer, däi 1946 an däi öffenliikkaid föörstelt wur.<ref name="CHM">[https://www.computerhistory.org/timeline/computers/ Timeline of Computer History.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Begrip == Dat [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] woord ''computer'' kumt fan dat werb ''to compute'', dat "bereeken" bedüd't. Föördeem was ''computer'' 'n beraupsnóóm föör minsken, däi föör wäitenskuppers, militeers of bedriiven bereekens uutfören deedent. F'râal fraaulüü aarbaid'dent in dat 19. un frâau 20. jorhunnert as sükker minskelk computers. Mit dat undwikkeln fan elektroonsk reekenmeskiinen wur dat woord up technisk geräiden ooverdróógen. Dat woord ''reekener'' gaajt up dat düütsk woord ''Rechner'' t'rüeğ, wat sük in d' 1950er joren as düütsk ooversetten fan ''computer'' etóbläärde un soo ook in dat Oostfräisk oovernoomen wur. Fandóóeğ wordent ''computer'' un ''reekener'' mäist as sünonüümen bruukt. == Grundlóógen == 'N computer aarbaid't nóó 'n program. Dat program bestaajt uut befeelen, däi angeevent, wat mit däi dóóten dóón worden sal. Däi computer lest disser befeelen äin nóó d' anner, fört höör uut un spaichert of gift däi resultóóten uut. Däi grundaarbaiden fan 'n computer bünt: * dat upneemen fan dóóten; * dat bereeken, fergliiken of ferannern fan dóóten; * dat spaichern fan dóóten un programmen; * dat uutgeeven fan resultóóten; * dat stüren fan anner geräiden of prosessen. Fandóóeğ wordent hóóst bloot digitóólcomputers bruukt. Säi feraarbaident inf'rmóósjoonen in 'n biinêer süsteem mit äinen un nullen. Ook teksten, biller, musik un films mautent d'r föör in tóólen umset't worden. Binnen däi computer wordent disser tóólen mit elektroonsk skalters feraarbaid't. Ollerder analooğreekeners aarbaid'dent mit stóódiğ ferannernd meetgröt'ten. Säi wurdent f'râal föör dat simuläären fan technisk prosessen bruukt, man bünt grootendäils döör digitóóel computers erset't worden. Dat gaf ook hüübrîid computers, däi analooeğ un digitóóel technik t'sóómen brochent. == Hardware un software == Bii 'n computer ferskeelt man tüsken [[Wp/frs/Hardware|hardware]] un [[Wp/frs/Software|software]]. Däi hardware umfat't âal füüsisk baaudäilen fan dat geräid. Däi software bestaajt uut programmen un dóóten, däi fastläegent, wat däi hardware daun sal.<ref>[https://www.ibm.com/think/topics/hardware What is computer hardware?] IBM, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Tau däi wichtiğst baaudäilen fan 'n modêern computer höörent: * däi [[Wp/frs/Prosessoor|prosessoor]] föör dat uutfören fan befeelen; * däi hoovdspaicher föör dóóten un programmen, däi bruukt wordent; * spaichers as fastplóóten föör dat lâang spaichern fan dóóten; * ingóóvgeräiden as 'n computermuus; * uutgóóvgeräiden as 'n bildskiirm; * ferbinnens tüsken däi enkeld baaudäilen un mit anner geräiden. Däi prosessoor bestaajt grundsettelk uut 'n stüräinhaid un 'n aritmeetsk-looğsk äinhaid (ALU). Däi stüräinhäid lest befeelen uut däi spaicher un stürt höör uutfören. Däi aritmeetsk-looğsk äinhäid bereekent tóólen un ferglikt angóóven. Fandóóeğ bünt disser däilen mäist t'sóómen in 'n mikroprosessoor inbaaut. Dat [[Wp/frs/Bedriifssüsteem|bedriifssüsteem]] is 'n besünner software, däi däi hardware stürt un anner programmen grundläegend funksjoonen t' beskikken stelt. Tau däi benütserprogrammen höörent t. b. [[Wp/frs/Webbrowser|webbrowser]]s, tekstprogrammen, bildbeaarbaidensprogrammen un [[Wp/frs/Computerspil|computerspil]]len. === Von-Neumann-architektüer === Däi mäiest digitóólcomputers bünt nóó däi [[Wp/frs/Von-Neumann-architektüer|Von-Neumann-architektüer]] upbaaut. Bii dit grundprinsiip wordent programmen un dóóten in däi sülviğ spaicher spaichert. Däi prosessoor lest d'r äin befeel nóó d' anner uut, feraarbaid't dóóten un skrift resultóóten weer in däi spaicher.<ref>[https://www.computerhistory.org/revolution/birth-of-the-computer/4/87 The Stored Program.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Nóó dat klassisk beskriiven bestaajt 'n computer uut fiif hoovddäilen: * däi aritmeetsk-looğsk äinhaid; * däi stüräinhaid; * däi spaicher; * dat ferbinnen tüsken däi däilen; * däi ingóóv- un uutgóóvgeräiden. Däi aritmeetsk-looğsk äinhaid un däi stüräinhaid bildent t'sóómen grootendäils däi tsentróóel prosessoor of CPU. == Histoorje == Däi histoorje fan computers begun mit äinfach hülpsmiddels föör dat bereeken. Tau däi oelst höörent telstäinen un däi [[Wp/frs/Abakus|abakus]]. Fan d' 17. jorhunnert of an wurdent mechóónsk reekenmeskiinen undwikkelt, däi tóólen aautomóótsk uptellen, oftrekken, ferföölfolligen of däilen kunnent. In d' 1830er-joer undwurp [[Wp/frs/Charles Babbage|Charles Babbage]] däi ''Analytical Engine''. Disser mechóónsk meskîin sul sük mit lokkorten stüren lóóten, tóólen spaichern un ferskeelend bereekens nóó programmen uutfören. Däi meskîin wur näit kumpleet baaut, man siin upbaau haar al fööl äigenskuppen fan modêern computers. [[Wp/frs/Ada Lovelace|Ada Lovelace]] publisäärde 1843 'n beskriiven fan däi meskîin un 'n program föör dat bereeken fan Bernoulli-tóólen.<ref>[https://www.sciencemuseum.org.uk/objects-and-stories/charles-babbages-difference-engines-and-science-museum Charles Babbage’s Difference Engines and the Science Museum.] Science Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> [[File:ENIAC Penn1.jpg|thumb|Däi ENIAC in d' University of Pennsylvania]] In d' êerst hâalft fan dat 20. jorhunnert wurdent mechóónsk un elektromechóónsk computers baaut. Konrad Zuse baaude in [[Wp/frs/Berliin|Berliin]] eerst däi Z1 un lóóter däi Z3. Däi Z3 fan 1941 aarbaid'de mit ruuğweğ 2300 relees un kun programmen fan 'n lokband uutleesen.<ref name="CHM" /> Däi [[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]] wur tüsken 1942 un 1946 in d' [[Wp/frs/University of Pennsylvania|University of Pennsylvania]] baaut. Häi aarbaid'de elektroonsk mit duusenden rören un was föör siin tiid läip gaau. Däi meskîin wur f'râal föör militeersk bereekens undwikkelt. Ses fraaulüü wassent däi êerst programäärders fan däi ENIAC.<ref>[https://www.seas.upenn.edu/stories/on-eniac-s-anniversary-a-nod-to-its-female-computers-267c97a0a17/ On ENIAC’s Anniversary, a Nod to Its Female “Computers”.] University of Pennsylvania, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Bii däi êerst computers mussent programmen fóók mit skalters, kóóvels of lokkorten inset't worden. Mit dat prinsiip fan dat spaichert program kunnent däi befeelen net as anner dóóten in däi spaicher liegen un fan däi prosessoor beaarbaid't worden. Dit prinsiip wur tau 'n grundlóóeğ fan däi modêern computer. Däi êerst elektroonsk computers wassent häil grôot, bruukdent fööl stroom un köst'dent läip fööl geld. Mit dat infören fan [[Wp/frs/Transistoor|transistoor]]en, lütjerder mikroelektroonsk baaudäilen un amäen däi mikroprosessoor wurdent computers lütjerder, gaauer un minner dür. In d' 1970er- un 1980er-joer kwamment persoonóólcomputers up 't mâarkt, däi föör enkeld benütsers docht wassent. Lóóter kwamment laptops, smartfoons un anner mobîil geräiden d'r bii. Tau d' sülviğ tiid wurdent servers un supercomputers altiid laistungsfeeiger. == Tsoorden == Computers köönent nóó höör gröet't, aarbaidswîis of gebruukstsiil in gruppen indäilt worden. Tau däi wichtiğst tsoorden höörent: * '''persoonóólcomputers''' of PC's föör enkeld benütsers; * '''laptops''' föör däi mobîil gebruuk; * '''servers''', däi anner computers programmen, dóóten of densten tau beskikken stellent; * '''supercomputers''' föör läip grôot un kumpläeks bereekens; * '''inbaaut computers''' in geräiden, aautos un industriäel installóósjoonen; * '''smartfoons''' un anner mobîil geräiden. 'N computer, däi föör fööl ferskeelend upgóóven programäärt worden kan, nöymt man 'n almäien computer. Anner computers bünt föör 'n enkeld upgóóev of 'n begrenst rebäit móókt, t. b. föör dat stüren fan 'n geräid. == Gebruuk == Computers wordent unner anner bruukt föör: * tekst-, bild- un geluudferaarbaiden; * dat ferwalten un spaichern fan dóóten; * dat stüren fan technisk prosessen; * bereekens un simulóósjoonen; * dat [[Wp/frs/Internet|internet]], [[Wp/frs/Email|email]] un anner föörms fan kummunikóósjoon; * wäitenskup, bilden un medsiin; * hannel, banken un ferkeerssüsteemen; * musik, films un computerspillen; * dat undwikkeln fan software. Um dat computers döör netwaarken mitnanner ferbunnen bünt un fööl persöönelk dóóten feraarbaident, bünt [[Wp/frs/Inf'rmóósjoonseekerhaid|inf'rmóósjoonseekerhaid]] un [[Wp/frs/Dóótenskuts|dóótenskuts]] läip wichtiğ. == Wellen == [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q68}} c9yhuiv8n6g9wsteo3f326mc86n3pjp 7254909 7254906 2026-07-18T10:08:25Z Kluntjekniiper 2659379 /* Grundlóógen */ 7254909 wikitext text/x-wiki [[File:Babbages Analytical Engine, 1834-1871. (9660574685).jpg|200px|thumb|Fersöyksmodel fan däi [[Wp/frs/Analytical Engine|Analytical Engine]], mechóónsk]] [[File:Z3 Deutsches Museum.JPG|200px|thumb|[[Wp/frs/Zuse Z3|Zuse Z3]], 1941, mit 2000 [[Wp/frs/Relee|relees]]]] [[File:Two women operating ENIAC (full resolution).jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]], 1946, mit [[Wp/frs/Elektroonenrör|elektroonenrörs]]]] [[File:Apple II Plus, Museum of the Moving Image.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Apple II|Apple II]], 1977]] [[File:IBM PC 5150.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/IBM Personal Computer|IBM PC]], 1981]] [[File:MacBook.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Notebook|notebook]] ([[Wp/frs/Laptop|laptop]]) [[Wp/frs/MacBook|MacBook]], 2006]] [[File:IBM Blue Gene P supercomputer.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Blue Gene#Blue Gene/P|IBM Blue Gene]], 2007]] [[File:Summit (supercomputer).jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Summit (supercomputer)|Summit]], 2018]] 'N '''computer''' of '''reekener''' is 'n geräid, dat upbaauend up [[Wp/frs/Program|program]]men [[Wp/frs/Dóóten|dóóten]] feraarbaid't. Häi kan dóóten upneemen, bereeken, fergliiken, ferannern, spaichern un weer uutgeeven. Däi mäiest fandóóğsk computers bünt elektroonsk un [[Wp/frs/Digitóól|digitóól]]; binnen dat geräid wordent teksten, biller, geluuden un anner inf'rmóósjoonen as tóólen feraarbaid't. Computers wordent in hóóst âal rebäiten fan dat fandóóğsk leevend bruukt. Säi stürent technisk geräiden un industriäel prosessen, feraarbaident nóórichten un wäitenskuppelk dóóten, móókent kummunikóósjoon oover dat [[Wp/frs/Internet|internet]] möögelk un wordent föör hannel, bilden, medien, unnerhollen un ferwalten bruukt. Ook [[Wp/frs/Smartfoon|smartfoon]]s, servers un fööl elektroonsk geräiden undhollent computers. [[Wp/frs/Charles Babbage|Charles Babbage]] un [[Wp/frs/Ada Lovelace|Ada Lovelace]] gellent um höör aarbaid an däi ''Analytical Engine'' as belangrîik föördenkers fan däi modêern computer. [[Wp/frs/Konrad Zuse|Konrad Zuse]] baaude 1941 mit däi [[Wp/frs/Zuse Z3|Z3]] äien fan däi êerst funksjoonäärend, döör 'n program stürt digitóóel computers. [[Wp/frs/John Presper Eckert|John Presper Eckert]] un [[Wp/frs/John William Mauchly|John William Mauchly]] undwikkeldent mit däi [[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]] 'n elektroonsk computer, däi 1946 an däi öffenliikkaid föörstelt wur.<ref name="CHM">[https://www.computerhistory.org/timeline/computers/ Timeline of Computer History.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Begrip == Dat [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] woord ''computer'' kumt fan dat werb ''to compute'', dat "bereeken" bedüd't. Föördeem was ''computer'' 'n beraupsnóóm föör minsken, däi föör wäitenskuppers, militeers of bedriiven bereekens uutfören deedent. F'râal fraaulüü aarbaid'dent in dat 19. un frâau 20. jorhunnert as sükker minskelk computers. Mit dat undwikkeln fan elektroonsk reekenmeskiinen wur dat woord up technisk geräiden ooverdróógen. Dat woord ''reekener'' gaajt up dat düütsk woord ''Rechner'' t'rüeğ, wat sük in d' 1950er joren as düütsk ooversetten fan ''computer'' etóbläärde un soo ook in dat Oostfräisk oovernoomen wur. Fandóóeğ wordent ''computer'' un ''reekener'' mäist as sünonüümen bruukt. == Grundlóógen == 'N computer aarbaid't nóó 'n program. Dat program bestaajt uut befeelen, däi angeevent, wat mit däi dóóten móókt worden sal. Däi computer lest disser befeelen äien nóó d' anner, fört höör uut un spaichert of gift däi resultóóten uut. Däi grundaarbaiden fan 'n computer bünt: * dat upneemen fan dóóten; * dat bereeken, fergliiken of ferannern fan dóóten; * dat spaichern fan dóóten un programmen; * dat uutgeeven fan resultóóten; * dat stüren fan anner geräiden of prosessen. Fandóóeğ wordent hóóst bloot digitóólcomputers bruukt. Säi feraarbaident inf'rmóósjoonen in 'n biinêer süsteem mit äinen un nullen. Ook teksten, biller, musik un films mautent d'r föör in tóólen umset't worden. Binnen däi computer wordent disser tóólen mit elektroonsk skalters feraarbaid't. Ollerder analooğcomputers aarbaid'dent mit stóódiğ ferannernd meetgröt'ten. Säi wurdent f'râal föör dat simuläären fan technisk prosessen bruukt, man bünt grootendäils döör digitóóel computers erset't worden. Dat gaf ook hüübrîid computers, däi analôoğ un digitóóel technik t'sóómen brochent. == Hardware un software == Bii 'n computer ferskeelt man tüsken [[Wp/frs/Hardware|hardware]] un [[Wp/frs/Software|software]]. Däi hardware umfat't âal füüsisk baaudäilen fan dat geräid. Däi software bestaajt uut programmen un dóóten, däi fastläegent, wat däi hardware daun sal.<ref>[https://www.ibm.com/think/topics/hardware What is computer hardware?] IBM, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Tau däi wichtiğst baaudäilen fan 'n modêern computer höörent: * däi [[Wp/frs/Prosessoor|prosessoor]] föör dat uutfören fan befeelen; * däi hoovdspaicher föör dóóten un programmen, däi bruukt wordent; * spaichers as fastplóóten föör dat lâang spaichern fan dóóten; * ingóóvgeräiden as 'n computermuus; * uutgóóvgeräiden as 'n bildskiirm; * ferbinnens tüsken däi enkeld baaudäilen un mit anner geräiden. Däi prosessoor bestaajt grundsettelk uut 'n stüräinhaid un 'n aritmeetsk-looğsk äinhaid (ALU). Däi stüräinhäid lest befeelen uut däi spaicher un stürt höör uutfören. Däi aritmeetsk-looğsk äinhäid bereekent tóólen un ferglikt angóóven. Fandóóeğ bünt disser däilen mäist t'sóómen in 'n mikroprosessoor inbaaut. Dat [[Wp/frs/Bedriifssüsteem|bedriifssüsteem]] is 'n besünner software, däi däi hardware stürt un anner programmen grundläegend funksjoonen t' beskikken stelt. Tau däi benütserprogrammen höörent t. b. [[Wp/frs/Webbrowser|webbrowser]]s, tekstprogrammen, bildbeaarbaidensprogrammen un [[Wp/frs/Computerspil|computerspil]]len. === Von-Neumann-architektüer === Däi mäiest digitóólcomputers bünt nóó däi [[Wp/frs/Von-Neumann-architektüer|Von-Neumann-architektüer]] upbaaut. Bii dit grundprinsiip wordent programmen un dóóten in däi sülviğ spaicher spaichert. Däi prosessoor lest d'r äin befeel nóó d' anner uut, feraarbaid't dóóten un skrift resultóóten weer in däi spaicher.<ref>[https://www.computerhistory.org/revolution/birth-of-the-computer/4/87 The Stored Program.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Nóó dat klassisk beskriiven bestaajt 'n computer uut fiif hoovddäilen: * däi aritmeetsk-looğsk äinhaid; * däi stüräinhaid; * däi spaicher; * dat ferbinnen tüsken däi däilen; * däi ingóóv- un uutgóóvgeräiden. Däi aritmeetsk-looğsk äinhaid un däi stüräinhaid bildent t'sóómen grootendäils däi tsentróóel prosessoor of CPU. == Histoorje == Däi histoorje fan computers begun mit äinfach hülpsmiddels föör dat bereeken. Tau däi oelst höörent telstäinen un däi [[Wp/frs/Abakus|abakus]]. Fan d' 17. jorhunnert of an wurdent mechóónsk reekenmeskiinen undwikkelt, däi tóólen aautomóótsk uptellen, oftrekken, ferföölfolligen of däilen kunnent. In d' 1830er-joer undwurp [[Wp/frs/Charles Babbage|Charles Babbage]] däi ''Analytical Engine''. Disser mechóónsk meskîin sul sük mit lokkorten stüren lóóten, tóólen spaichern un ferskeelend bereekens nóó programmen uutfören. Däi meskîin wur näit kumpleet baaut, man siin upbaau haar al fööl äigenskuppen fan modêern computers. [[Wp/frs/Ada Lovelace|Ada Lovelace]] publisäärde 1843 'n beskriiven fan däi meskîin un 'n program föör dat bereeken fan Bernoulli-tóólen.<ref>[https://www.sciencemuseum.org.uk/objects-and-stories/charles-babbages-difference-engines-and-science-museum Charles Babbage’s Difference Engines and the Science Museum.] Science Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> [[File:ENIAC Penn1.jpg|thumb|Däi ENIAC in d' University of Pennsylvania]] In d' êerst hâalft fan dat 20. jorhunnert wurdent mechóónsk un elektromechóónsk computers baaut. Konrad Zuse baaude in [[Wp/frs/Berliin|Berliin]] eerst däi Z1 un lóóter däi Z3. Däi Z3 fan 1941 aarbaid'de mit ruuğweğ 2300 relees un kun programmen fan 'n lokband uutleesen.<ref name="CHM" /> Däi [[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]] wur tüsken 1942 un 1946 in d' [[Wp/frs/University of Pennsylvania|University of Pennsylvania]] baaut. Häi aarbaid'de elektroonsk mit duusenden rören un was föör siin tiid läip gaau. Däi meskîin wur f'râal föör militeersk bereekens undwikkelt. Ses fraaulüü wassent däi êerst programäärders fan däi ENIAC.<ref>[https://www.seas.upenn.edu/stories/on-eniac-s-anniversary-a-nod-to-its-female-computers-267c97a0a17/ On ENIAC’s Anniversary, a Nod to Its Female “Computers”.] University of Pennsylvania, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Bii däi êerst computers mussent programmen fóók mit skalters, kóóvels of lokkorten inset't worden. Mit dat prinsiip fan dat spaichert program kunnent däi befeelen net as anner dóóten in däi spaicher liegen un fan däi prosessoor beaarbaid't worden. Dit prinsiip wur tau 'n grundlóóeğ fan däi modêern computer. Däi êerst elektroonsk computers wassent häil grôot, bruukdent fööl stroom un köst'dent läip fööl geld. Mit dat infören fan [[Wp/frs/Transistoor|transistoor]]en, lütjerder mikroelektroonsk baaudäilen un amäen däi mikroprosessoor wurdent computers lütjerder, gaauer un minner dür. In d' 1970er- un 1980er-joer kwamment persoonóólcomputers up 't mâarkt, däi föör enkeld benütsers docht wassent. Lóóter kwamment laptops, smartfoons un anner mobîil geräiden d'r bii. Tau d' sülviğ tiid wurdent servers un supercomputers altiid laistungsfeeiger. == Tsoorden == Computers köönent nóó höör gröet't, aarbaidswîis of gebruukstsiil in gruppen indäilt worden. Tau däi wichtiğst tsoorden höörent: * '''persoonóólcomputers''' of PC's föör enkeld benütsers; * '''laptops''' föör däi mobîil gebruuk; * '''servers''', däi anner computers programmen, dóóten of densten tau beskikken stellent; * '''supercomputers''' föör läip grôot un kumpläeks bereekens; * '''inbaaut computers''' in geräiden, aautos un industriäel installóósjoonen; * '''smartfoons''' un anner mobîil geräiden. 'N computer, däi föör fööl ferskeelend upgóóven programäärt worden kan, nöymt man 'n almäien computer. Anner computers bünt föör 'n enkeld upgóóev of 'n begrenst rebäit móókt, t. b. föör dat stüren fan 'n geräid. == Gebruuk == Computers wordent unner anner bruukt föör: * tekst-, bild- un geluudferaarbaiden; * dat ferwalten un spaichern fan dóóten; * dat stüren fan technisk prosessen; * bereekens un simulóósjoonen; * dat [[Wp/frs/Internet|internet]], [[Wp/frs/Email|email]] un anner föörms fan kummunikóósjoon; * wäitenskup, bilden un medsiin; * hannel, banken un ferkeerssüsteemen; * musik, films un computerspillen; * dat undwikkeln fan software. Um dat computers döör netwaarken mitnanner ferbunnen bünt un fööl persöönelk dóóten feraarbaident, bünt [[Wp/frs/Inf'rmóósjoonseekerhaid|inf'rmóósjoonseekerhaid]] un [[Wp/frs/Dóótenskuts|dóótenskuts]] läip wichtiğ. == Wellen == [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q68}} mz6538hcytvpvln0d6jdvz5mkk886cn 7254914 7254909 2026-07-18T10:13:43Z Kluntjekniiper 2659379 /* Hardware un software */ 7254914 wikitext text/x-wiki [[File:Babbages Analytical Engine, 1834-1871. (9660574685).jpg|200px|thumb|Fersöyksmodel fan däi [[Wp/frs/Analytical Engine|Analytical Engine]], mechóónsk]] [[File:Z3 Deutsches Museum.JPG|200px|thumb|[[Wp/frs/Zuse Z3|Zuse Z3]], 1941, mit 2000 [[Wp/frs/Relee|relees]]]] [[File:Two women operating ENIAC (full resolution).jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]], 1946, mit [[Wp/frs/Elektroonenrör|elektroonenrörs]]]] [[File:Apple II Plus, Museum of the Moving Image.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Apple II|Apple II]], 1977]] [[File:IBM PC 5150.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/IBM Personal Computer|IBM PC]], 1981]] [[File:MacBook.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Notebook|notebook]] ([[Wp/frs/Laptop|laptop]]) [[Wp/frs/MacBook|MacBook]], 2006]] [[File:IBM Blue Gene P supercomputer.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Blue Gene#Blue Gene/P|IBM Blue Gene]], 2007]] [[File:Summit (supercomputer).jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Summit (supercomputer)|Summit]], 2018]] 'N '''computer''' of '''reekener''' is 'n geräid, dat upbaauend up [[Wp/frs/Program|program]]men [[Wp/frs/Dóóten|dóóten]] feraarbaid't. Häi kan dóóten upneemen, bereeken, fergliiken, ferannern, spaichern un weer uutgeeven. Däi mäiest fandóóğsk computers bünt elektroonsk un [[Wp/frs/Digitóól|digitóól]]; binnen dat geräid wordent teksten, biller, geluuden un anner inf'rmóósjoonen as tóólen feraarbaid't. Computers wordent in hóóst âal rebäiten fan dat fandóóğsk leevend bruukt. Säi stürent technisk geräiden un industriäel prosessen, feraarbaident nóórichten un wäitenskuppelk dóóten, móókent kummunikóósjoon oover dat [[Wp/frs/Internet|internet]] möögelk un wordent föör hannel, bilden, medien, unnerhollen un ferwalten bruukt. Ook [[Wp/frs/Smartfoon|smartfoon]]s, servers un fööl elektroonsk geräiden undhollent computers. [[Wp/frs/Charles Babbage|Charles Babbage]] un [[Wp/frs/Ada Lovelace|Ada Lovelace]] gellent um höör aarbaid an däi ''Analytical Engine'' as belangrîik föördenkers fan däi modêern computer. [[Wp/frs/Konrad Zuse|Konrad Zuse]] baaude 1941 mit däi [[Wp/frs/Zuse Z3|Z3]] äien fan däi êerst funksjoonäärend, döör 'n program stürt digitóóel computers. [[Wp/frs/John Presper Eckert|John Presper Eckert]] un [[Wp/frs/John William Mauchly|John William Mauchly]] undwikkeldent mit däi [[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]] 'n elektroonsk computer, däi 1946 an däi öffenliikkaid föörstelt wur.<ref name="CHM">[https://www.computerhistory.org/timeline/computers/ Timeline of Computer History.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Begrip == Dat [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] woord ''computer'' kumt fan dat werb ''to compute'', dat "bereeken" bedüd't. Föördeem was ''computer'' 'n beraupsnóóm föör minsken, däi föör wäitenskuppers, militeers of bedriiven bereekens uutfören deedent. F'râal fraaulüü aarbaid'dent in dat 19. un frâau 20. jorhunnert as sükker minskelk computers. Mit dat undwikkeln fan elektroonsk reekenmeskiinen wur dat woord up technisk geräiden ooverdróógen. Dat woord ''reekener'' gaajt up dat düütsk woord ''Rechner'' t'rüeğ, wat sük in d' 1950er joren as düütsk ooversetten fan ''computer'' etóbläärde un soo ook in dat Oostfräisk oovernoomen wur. Fandóóeğ wordent ''computer'' un ''reekener'' mäist as sünonüümen bruukt. == Grundlóógen == 'N computer aarbaid't nóó 'n program. Dat program bestaajt uut befeelen, däi angeevent, wat mit däi dóóten móókt worden sal. Däi computer lest disser befeelen äien nóó d' anner, fört höör uut un spaichert of gift däi resultóóten uut. Däi grundaarbaiden fan 'n computer bünt: * dat upneemen fan dóóten; * dat bereeken, fergliiken of ferannern fan dóóten; * dat spaichern fan dóóten un programmen; * dat uutgeeven fan resultóóten; * dat stüren fan anner geräiden of prosessen. Fandóóeğ wordent hóóst bloot digitóólcomputers bruukt. Säi feraarbaident inf'rmóósjoonen in 'n biinêer süsteem mit äinen un nullen. Ook teksten, biller, musik un films mautent d'r föör in tóólen umset't worden. Binnen däi computer wordent disser tóólen mit elektroonsk skalters feraarbaid't. Ollerder analooğcomputers aarbaid'dent mit stóódiğ ferannernd meetgröt'ten. Säi wurdent f'râal föör dat simuläären fan technisk prosessen bruukt, man bünt grootendäils döör digitóóel computers erset't worden. Dat gaf ook hüübrîid computers, däi analôoğ un digitóóel technik t'sóómen brochent. == Hardware un software == Bii 'n computer ferskeelt man tüsken [[Wp/frs/Hardware|hardware]] un [[Wp/frs/Software|software]]. Däi hardware umfat't âal füüsisk baaudäilen fan dat geräid. Däi software bestaajt uut programmen un dóóten, däi fastläegent, wat däi hardware daun sal.<ref>[https://www.ibm.com/think/topics/hardware What is computer hardware?] IBM, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Tau däi wichtiğst baaudäilen fan 'n modêern computer höörent: * däi [[Wp/frs/Prosessoor|prosessoor]] föör dat uutfören fan befeelen; * däi hoovdspaicher föör dóóten un programmen, däi bruukt wordent; * spaichers as fastplóóten föör dat lâang spaichern fan dóóten; * ingóóvgeräiden as 'n computermuus; * uutgóóvgeräiden as 'n bildskiirm; * ferbinnens tüsken däi enkeld baaudäilen un mit anner geräiden. Däi prosessoor bestaajt grundsettelk uut 'n stüräinhaid un 'n aritmeetsk-looğsk äinhaid (ALU). Däi stüräinhäid lest befeelen uut däi spaicher un stürt höör uutfören. Däi aritmeetsk-looğsk äinhäid bereekent tóólen un ferglikt angóóven. Fandóóeğ bünt disser däilen mäist t'sóómen in 'n mikroprosessoor inbaaut. Dat [[Wp/frs/Bedriifssüsteem|bedriifssüsteem]] is 'n besünner software, dat däi hardware stürt un anner programmen grundläegend funksjoonen t' beskikken stelt. Tau däi benütserprogrammen höörent t. b. [[Wp/frs/Webbrowser|webbrowser]]s, tekstprogrammen, bildbeaarbaidensprogrammen un [[Wp/frs/Computerspil|computerspil]]len. === Von-Neumann-architektüer === Däi mäiest digitóólcomputers bünt nóó däi [[Wp/frs/Von-Neumann-architektüer|Von-Neumann-architektüer]] upbaaut. Bii dit grundprinsiip wordent programmen un dóóten in däi sülviğ spaicher spaichert. Däi prosessoor lest d'r äin befeel nóó d' anner uut, feraarbaid't dóóten un skrift resultóóten weer in däi spaicher.<ref>[https://www.computerhistory.org/revolution/birth-of-the-computer/4/87 The Stored Program.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Nóó dat klassisk beskriiven bestaajt 'n computer uut fiif hoovddäilen: * däi aritmeetsk-looğsk äinhaid; * däi stüräinhaid; * däi spaicher; * dat ferbinnen tüsken däi däilen; * däi ingóóv- un uutgóóvgeräiden. Däi aritmeetsk-looğsk äinhaid un däi stüräinhaid bildent t'sóómen grootendäils däi tsentróóel prosessoor of CPU. == Histoorje == Däi histoorje fan computers begun mit äinfach hülpsmiddels föör dat bereeken. Tau däi oelst höörent telstäinen un däi [[Wp/frs/Abakus|abakus]]. Fan d' 17. jorhunnert of an wurdent mechóónsk reekenmeskiinen undwikkelt, däi tóólen aautomóótsk uptellen, oftrekken, ferföölfolligen of däilen kunnent. In d' 1830er-joer undwurp [[Wp/frs/Charles Babbage|Charles Babbage]] däi ''Analytical Engine''. Disser mechóónsk meskîin sul sük mit lokkorten stüren lóóten, tóólen spaichern un ferskeelend bereekens nóó programmen uutfören. Däi meskîin wur näit kumpleet baaut, man siin upbaau haar al fööl äigenskuppen fan modêern computers. [[Wp/frs/Ada Lovelace|Ada Lovelace]] publisäärde 1843 'n beskriiven fan däi meskîin un 'n program föör dat bereeken fan Bernoulli-tóólen.<ref>[https://www.sciencemuseum.org.uk/objects-and-stories/charles-babbages-difference-engines-and-science-museum Charles Babbage’s Difference Engines and the Science Museum.] Science Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> [[File:ENIAC Penn1.jpg|thumb|Däi ENIAC in d' University of Pennsylvania]] In d' êerst hâalft fan dat 20. jorhunnert wurdent mechóónsk un elektromechóónsk computers baaut. Konrad Zuse baaude in [[Wp/frs/Berliin|Berliin]] eerst däi Z1 un lóóter däi Z3. Däi Z3 fan 1941 aarbaid'de mit ruuğweğ 2300 relees un kun programmen fan 'n lokband uutleesen.<ref name="CHM" /> Däi [[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]] wur tüsken 1942 un 1946 in d' [[Wp/frs/University of Pennsylvania|University of Pennsylvania]] baaut. Häi aarbaid'de elektroonsk mit duusenden rören un was föör siin tiid läip gaau. Däi meskîin wur f'râal föör militeersk bereekens undwikkelt. Ses fraaulüü wassent däi êerst programäärders fan däi ENIAC.<ref>[https://www.seas.upenn.edu/stories/on-eniac-s-anniversary-a-nod-to-its-female-computers-267c97a0a17/ On ENIAC’s Anniversary, a Nod to Its Female “Computers”.] University of Pennsylvania, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Bii däi êerst computers mussent programmen fóók mit skalters, kóóvels of lokkorten inset't worden. Mit dat prinsiip fan dat spaichert program kunnent däi befeelen net as anner dóóten in däi spaicher liegen un fan däi prosessoor beaarbaid't worden. Dit prinsiip wur tau 'n grundlóóeğ fan däi modêern computer. Däi êerst elektroonsk computers wassent häil grôot, bruukdent fööl stroom un köst'dent läip fööl geld. Mit dat infören fan [[Wp/frs/Transistoor|transistoor]]en, lütjerder mikroelektroonsk baaudäilen un amäen däi mikroprosessoor wurdent computers lütjerder, gaauer un minner dür. In d' 1970er- un 1980er-joer kwamment persoonóólcomputers up 't mâarkt, däi föör enkeld benütsers docht wassent. Lóóter kwamment laptops, smartfoons un anner mobîil geräiden d'r bii. Tau d' sülviğ tiid wurdent servers un supercomputers altiid laistungsfeeiger. == Tsoorden == Computers köönent nóó höör gröet't, aarbaidswîis of gebruukstsiil in gruppen indäilt worden. Tau däi wichtiğst tsoorden höörent: * '''persoonóólcomputers''' of PC's föör enkeld benütsers; * '''laptops''' föör däi mobîil gebruuk; * '''servers''', däi anner computers programmen, dóóten of densten tau beskikken stellent; * '''supercomputers''' föör läip grôot un kumpläeks bereekens; * '''inbaaut computers''' in geräiden, aautos un industriäel installóósjoonen; * '''smartfoons''' un anner mobîil geräiden. 'N computer, däi föör fööl ferskeelend upgóóven programäärt worden kan, nöymt man 'n almäien computer. Anner computers bünt föör 'n enkeld upgóóev of 'n begrenst rebäit móókt, t. b. föör dat stüren fan 'n geräid. == Gebruuk == Computers wordent unner anner bruukt föör: * tekst-, bild- un geluudferaarbaiden; * dat ferwalten un spaichern fan dóóten; * dat stüren fan technisk prosessen; * bereekens un simulóósjoonen; * dat [[Wp/frs/Internet|internet]], [[Wp/frs/Email|email]] un anner föörms fan kummunikóósjoon; * wäitenskup, bilden un medsiin; * hannel, banken un ferkeerssüsteemen; * musik, films un computerspillen; * dat undwikkeln fan software. Um dat computers döör netwaarken mitnanner ferbunnen bünt un fööl persöönelk dóóten feraarbaident, bünt [[Wp/frs/Inf'rmóósjoonseekerhaid|inf'rmóósjoonseekerhaid]] un [[Wp/frs/Dóótenskuts|dóótenskuts]] läip wichtiğ. == Wellen == [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q68}} 21ebb6w9mznw2num730mtgpycg80n8f 7254917 7254914 2026-07-18T10:18:03Z Kluntjekniiper 2659379 /* Histoorje */ 7254917 wikitext text/x-wiki [[File:Babbages Analytical Engine, 1834-1871. (9660574685).jpg|200px|thumb|Fersöyksmodel fan däi [[Wp/frs/Analytical Engine|Analytical Engine]], mechóónsk]] [[File:Z3 Deutsches Museum.JPG|200px|thumb|[[Wp/frs/Zuse Z3|Zuse Z3]], 1941, mit 2000 [[Wp/frs/Relee|relees]]]] [[File:Two women operating ENIAC (full resolution).jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]], 1946, mit [[Wp/frs/Elektroonenrör|elektroonenrörs]]]] [[File:Apple II Plus, Museum of the Moving Image.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Apple II|Apple II]], 1977]] [[File:IBM PC 5150.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/IBM Personal Computer|IBM PC]], 1981]] [[File:MacBook.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Notebook|notebook]] ([[Wp/frs/Laptop|laptop]]) [[Wp/frs/MacBook|MacBook]], 2006]] [[File:IBM Blue Gene P supercomputer.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Blue Gene#Blue Gene/P|IBM Blue Gene]], 2007]] [[File:Summit (supercomputer).jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Summit (supercomputer)|Summit]], 2018]] 'N '''computer''' of '''reekener''' is 'n geräid, dat upbaauend up [[Wp/frs/Program|program]]men [[Wp/frs/Dóóten|dóóten]] feraarbaid't. Häi kan dóóten upneemen, bereeken, fergliiken, ferannern, spaichern un weer uutgeeven. Däi mäiest fandóóğsk computers bünt elektroonsk un [[Wp/frs/Digitóól|digitóól]]; binnen dat geräid wordent teksten, biller, geluuden un anner inf'rmóósjoonen as tóólen feraarbaid't. Computers wordent in hóóst âal rebäiten fan dat fandóóğsk leevend bruukt. Säi stürent technisk geräiden un industriäel prosessen, feraarbaident nóórichten un wäitenskuppelk dóóten, móókent kummunikóósjoon oover dat [[Wp/frs/Internet|internet]] möögelk un wordent föör hannel, bilden, medien, unnerhollen un ferwalten bruukt. Ook [[Wp/frs/Smartfoon|smartfoon]]s, servers un fööl elektroonsk geräiden undhollent computers. [[Wp/frs/Charles Babbage|Charles Babbage]] un [[Wp/frs/Ada Lovelace|Ada Lovelace]] gellent um höör aarbaid an däi ''Analytical Engine'' as belangrîik föördenkers fan däi modêern computer. [[Wp/frs/Konrad Zuse|Konrad Zuse]] baaude 1941 mit däi [[Wp/frs/Zuse Z3|Z3]] äien fan däi êerst funksjoonäärend, döör 'n program stürt digitóóel computers. [[Wp/frs/John Presper Eckert|John Presper Eckert]] un [[Wp/frs/John William Mauchly|John William Mauchly]] undwikkeldent mit däi [[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]] 'n elektroonsk computer, däi 1946 an däi öffenliikkaid föörstelt wur.<ref name="CHM">[https://www.computerhistory.org/timeline/computers/ Timeline of Computer History.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Begrip == Dat [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] woord ''computer'' kumt fan dat werb ''to compute'', dat "bereeken" bedüd't. Föördeem was ''computer'' 'n beraupsnóóm föör minsken, däi föör wäitenskuppers, militeers of bedriiven bereekens uutfören deedent. F'râal fraaulüü aarbaid'dent in dat 19. un frâau 20. jorhunnert as sükker minskelk computers. Mit dat undwikkeln fan elektroonsk reekenmeskiinen wur dat woord up technisk geräiden ooverdróógen. Dat woord ''reekener'' gaajt up dat düütsk woord ''Rechner'' t'rüeğ, wat sük in d' 1950er joren as düütsk ooversetten fan ''computer'' etóbläärde un soo ook in dat Oostfräisk oovernoomen wur. Fandóóeğ wordent ''computer'' un ''reekener'' mäist as sünonüümen bruukt. == Grundlóógen == 'N computer aarbaid't nóó 'n program. Dat program bestaajt uut befeelen, däi angeevent, wat mit däi dóóten móókt worden sal. Däi computer lest disser befeelen äien nóó d' anner, fört höör uut un spaichert of gift däi resultóóten uut. Däi grundaarbaiden fan 'n computer bünt: * dat upneemen fan dóóten; * dat bereeken, fergliiken of ferannern fan dóóten; * dat spaichern fan dóóten un programmen; * dat uutgeeven fan resultóóten; * dat stüren fan anner geräiden of prosessen. Fandóóeğ wordent hóóst bloot digitóólcomputers bruukt. Säi feraarbaident inf'rmóósjoonen in 'n biinêer süsteem mit äinen un nullen. Ook teksten, biller, musik un films mautent d'r föör in tóólen umset't worden. Binnen däi computer wordent disser tóólen mit elektroonsk skalters feraarbaid't. Ollerder analooğcomputers aarbaid'dent mit stóódiğ ferannernd meetgröt'ten. Säi wurdent f'râal föör dat simuläären fan technisk prosessen bruukt, man bünt grootendäils döör digitóóel computers erset't worden. Dat gaf ook hüübrîid computers, däi analôoğ un digitóóel technik t'sóómen brochent. == Hardware un software == Bii 'n computer ferskeelt man tüsken [[Wp/frs/Hardware|hardware]] un [[Wp/frs/Software|software]]. Däi hardware umfat't âal füüsisk baaudäilen fan dat geräid. Däi software bestaajt uut programmen un dóóten, däi fastläegent, wat däi hardware daun sal.<ref>[https://www.ibm.com/think/topics/hardware What is computer hardware?] IBM, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Tau däi wichtiğst baaudäilen fan 'n modêern computer höörent: * däi [[Wp/frs/Prosessoor|prosessoor]] föör dat uutfören fan befeelen; * däi hoovdspaicher föör dóóten un programmen, däi bruukt wordent; * spaichers as fastplóóten föör dat lâang spaichern fan dóóten; * ingóóvgeräiden as 'n computermuus; * uutgóóvgeräiden as 'n bildskiirm; * ferbinnens tüsken däi enkeld baaudäilen un mit anner geräiden. Däi prosessoor bestaajt grundsettelk uut 'n stüräinhaid un 'n aritmeetsk-looğsk äinhaid (ALU). Däi stüräinhäid lest befeelen uut däi spaicher un stürt höör uutfören. Däi aritmeetsk-looğsk äinhäid bereekent tóólen un ferglikt angóóven. Fandóóeğ bünt disser däilen mäist t'sóómen in 'n mikroprosessoor inbaaut. Dat [[Wp/frs/Bedriifssüsteem|bedriifssüsteem]] is 'n besünner software, dat däi hardware stürt un anner programmen grundläegend funksjoonen t' beskikken stelt. Tau däi benütserprogrammen höörent t. b. [[Wp/frs/Webbrowser|webbrowser]]s, tekstprogrammen, bildbeaarbaidensprogrammen un [[Wp/frs/Computerspil|computerspil]]len. === Von-Neumann-architektüer === Däi mäiest digitóólcomputers bünt nóó däi [[Wp/frs/Von-Neumann-architektüer|Von-Neumann-architektüer]] upbaaut. Bii dit grundprinsiip wordent programmen un dóóten in däi sülviğ spaicher spaichert. Däi prosessoor lest d'r äin befeel nóó d' anner uut, feraarbaid't dóóten un skrift resultóóten weer in däi spaicher.<ref>[https://www.computerhistory.org/revolution/birth-of-the-computer/4/87 The Stored Program.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Nóó dat klassisk beskriiven bestaajt 'n computer uut fiif hoovddäilen: * däi aritmeetsk-looğsk äinhaid; * däi stüräinhaid; * däi spaicher; * dat ferbinnen tüsken däi däilen; * däi ingóóv- un uutgóóvgeräiden. Däi aritmeetsk-looğsk äinhaid un däi stüräinhaid bildent t'sóómen grootendäils däi tsentróóel prosessoor of CPU. == Histoorje == Däi histoorje fan computers begun mit äinfach hülpsmiddels föör dat bereeken. Tau däi oelst höörent telstäinen un däi [[Wp/frs/Abakus|abakus]]. Fan d' 17. jorhunnert of an wurdent mechóónsk reekenmeskiinen undwikkelt, däi tóólen aautomóótsk uptellen, oftrekken, ferföölfolligen of däilen kunnent. In d' 1830er-joer undwurp [[Wp/frs/Charles Babbage|Charles Babbage]] däi ''Analytical Engine''. Disser mechóónsk meskîin sul sük mit lokkorten stüren lóóten, tóólen spaichern un ferskeelend bereekens nóó programmen uutfören. Däi meskîin wur näit kumpleet baaut, man siin upbaau haar al fööl äigenskuppen fan modêern computers. [[Wp/frs/Ada Lovelace|Ada Lovelace]] publisäärde 1843 'n beskriiven fan däi meskîin un 'n program föör dat bereeken fan Bernoulli-tóólen.<ref>[https://www.sciencemuseum.org.uk/objects-and-stories/charles-babbages-difference-engines-and-science-museum Charles Babbage’s Difference Engines and the Science Museum.] Science Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> [[File:ENIAC Penn1.jpg|thumb|Däi ENIAC in d' University of Pennsylvania]] In d' êerst hâalft fan dat 20. jorhunnert wurdent mechóónsk un elektromechóónsk computers baaut. Konrad Zuse baaude in [[Wp/frs/Berliin|Berliin]] eerst däi Z1 un lóóter däi Z3. Däi Z3 fan 1941 aarbaid'de mit ruuğweğ 2300 relees un kun programmen fan 'n lokband uutleesen.<ref name="CHM" /> Däi [[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]] wur tüsken 1942 un 1946 in d' [[Wp/frs/University of Pennsylvania|University of Pennsylvania]] baaut. Häi aarbaid'de elektroonsk mit duusenden rörs un was föör siin tiid läip gaau. Däi meskîin wur f'râal föör militeersk bereekens undwikkelt. Ses fraaulüü wassent däi êerst programäärders fan däi ENIAC.<ref>[https://www.seas.upenn.edu/stories/on-eniac-s-anniversary-a-nod-to-its-female-computers-267c97a0a17/ On ENIAC’s Anniversary, a Nod to Its Female “Computers”.] University of Pennsylvania, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Bii däi êerst computers mussent programmen fóók mit skalters, kóóvels of lokkorten inset't worden. Mit dat prinsiip fan dat spaichert program kunnent däi befeelen net as anner dóóten in däi spaicher liegen un fan däi prosessoor beaarbaid't worden. Dit prinsiip wur tau 'n grundlóóeğ fan däi modêern computer. Däi êerst elektroonsk computers wassent häil grôot, bruukdent fööl stroom un köst'dent läip fööl geld. Mit dat infören fan [[Wp/frs/Transistoor|transistoor]]en, lütjerder mikroelektroonsk baaudäilen un amäen däi mikroprosessoor wurdent computers lütjerder, gaauer un minner dür. In d' 1970er- un 1980er-joer kwamment persoonóólcomputers up 't mâarkt, däi föör enkeld benütsers docht wassent. Lóóter kwamment laptops, smartfoons un anner mobîil geräiden d'r bii. Tau d' sülviğ tiid wurdent servers un supercomputers altiid laistungsfeeiger. == Tsoorden == Computers köönent nóó höör gröet't, aarbaidswîis of gebruukstsiil in gruppen indäilt worden. Tau däi wichtiğst tsoorden höörent: * '''persoonóólcomputers''' of PC's föör enkeld benütsers; * '''laptops''' föör däi mobîil gebruuk; * '''servers''', däi anner computers programmen, dóóten of densten tau beskikken stellent; * '''supercomputers''' föör läip grôot un kumpläeks bereekens; * '''inbaaut computers''' in geräiden, aautos un industriäel installóósjoonen; * '''smartfoons''' un anner mobîil geräiden. 'N computer, däi föör fööl ferskeelend upgóóven programäärt worden kan, nöymt man 'n almäien computer. Anner computers bünt föör 'n enkeld upgóóev of 'n begrenst rebäit móókt, t. b. föör dat stüren fan 'n geräid. == Gebruuk == Computers wordent unner anner bruukt föör: * tekst-, bild- un geluudferaarbaiden; * dat ferwalten un spaichern fan dóóten; * dat stüren fan technisk prosessen; * bereekens un simulóósjoonen; * dat [[Wp/frs/Internet|internet]], [[Wp/frs/Email|email]] un anner föörms fan kummunikóósjoon; * wäitenskup, bilden un medsiin; * hannel, banken un ferkeerssüsteemen; * musik, films un computerspillen; * dat undwikkeln fan software. Um dat computers döör netwaarken mitnanner ferbunnen bünt un fööl persöönelk dóóten feraarbaident, bünt [[Wp/frs/Inf'rmóósjoonseekerhaid|inf'rmóósjoonseekerhaid]] un [[Wp/frs/Dóótenskuts|dóótenskuts]] läip wichtiğ. == Wellen == [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q68}} 0nyu04csg13254xohy7qui0lw81dlds 7254919 7254917 2026-07-18T10:23:08Z Kluntjekniiper 2659379 /* Tsoorden */ 7254919 wikitext text/x-wiki [[File:Babbages Analytical Engine, 1834-1871. (9660574685).jpg|200px|thumb|Fersöyksmodel fan däi [[Wp/frs/Analytical Engine|Analytical Engine]], mechóónsk]] [[File:Z3 Deutsches Museum.JPG|200px|thumb|[[Wp/frs/Zuse Z3|Zuse Z3]], 1941, mit 2000 [[Wp/frs/Relee|relees]]]] [[File:Two women operating ENIAC (full resolution).jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]], 1946, mit [[Wp/frs/Elektroonenrör|elektroonenrörs]]]] [[File:Apple II Plus, Museum of the Moving Image.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Apple II|Apple II]], 1977]] [[File:IBM PC 5150.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/IBM Personal Computer|IBM PC]], 1981]] [[File:MacBook.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Notebook|notebook]] ([[Wp/frs/Laptop|laptop]]) [[Wp/frs/MacBook|MacBook]], 2006]] [[File:IBM Blue Gene P supercomputer.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Blue Gene#Blue Gene/P|IBM Blue Gene]], 2007]] [[File:Summit (supercomputer).jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Summit (supercomputer)|Summit]], 2018]] 'N '''computer''' of '''reekener''' is 'n geräid, dat upbaauend up [[Wp/frs/Program|program]]men [[Wp/frs/Dóóten|dóóten]] feraarbaid't. Häi kan dóóten upneemen, bereeken, fergliiken, ferannern, spaichern un weer uutgeeven. Däi mäiest fandóóğsk computers bünt elektroonsk un [[Wp/frs/Digitóól|digitóól]]; binnen dat geräid wordent teksten, biller, geluuden un anner inf'rmóósjoonen as tóólen feraarbaid't. Computers wordent in hóóst âal rebäiten fan dat fandóóğsk leevend bruukt. Säi stürent technisk geräiden un industriäel prosessen, feraarbaident nóórichten un wäitenskuppelk dóóten, móókent kummunikóósjoon oover dat [[Wp/frs/Internet|internet]] möögelk un wordent föör hannel, bilden, medien, unnerhollen un ferwalten bruukt. Ook [[Wp/frs/Smartfoon|smartfoon]]s, servers un fööl elektroonsk geräiden undhollent computers. [[Wp/frs/Charles Babbage|Charles Babbage]] un [[Wp/frs/Ada Lovelace|Ada Lovelace]] gellent um höör aarbaid an däi ''Analytical Engine'' as belangrîik föördenkers fan däi modêern computer. [[Wp/frs/Konrad Zuse|Konrad Zuse]] baaude 1941 mit däi [[Wp/frs/Zuse Z3|Z3]] äien fan däi êerst funksjoonäärend, döör 'n program stürt digitóóel computers. [[Wp/frs/John Presper Eckert|John Presper Eckert]] un [[Wp/frs/John William Mauchly|John William Mauchly]] undwikkeldent mit däi [[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]] 'n elektroonsk computer, däi 1946 an däi öffenliikkaid föörstelt wur.<ref name="CHM">[https://www.computerhistory.org/timeline/computers/ Timeline of Computer History.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Begrip == Dat [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] woord ''computer'' kumt fan dat werb ''to compute'', dat "bereeken" bedüd't. Föördeem was ''computer'' 'n beraupsnóóm föör minsken, däi föör wäitenskuppers, militeers of bedriiven bereekens uutfören deedent. F'râal fraaulüü aarbaid'dent in dat 19. un frâau 20. jorhunnert as sükker minskelk computers. Mit dat undwikkeln fan elektroonsk reekenmeskiinen wur dat woord up technisk geräiden ooverdróógen. Dat woord ''reekener'' gaajt up dat düütsk woord ''Rechner'' t'rüeğ, wat sük in d' 1950er joren as düütsk ooversetten fan ''computer'' etóbläärde un soo ook in dat Oostfräisk oovernoomen wur. Fandóóeğ wordent ''computer'' un ''reekener'' mäist as sünonüümen bruukt. == Grundlóógen == 'N computer aarbaid't nóó 'n program. Dat program bestaajt uut befeelen, däi angeevent, wat mit däi dóóten móókt worden sal. Däi computer lest disser befeelen äien nóó d' anner, fört höör uut un spaichert of gift däi resultóóten uut. Däi grundaarbaiden fan 'n computer bünt: * dat upneemen fan dóóten; * dat bereeken, fergliiken of ferannern fan dóóten; * dat spaichern fan dóóten un programmen; * dat uutgeeven fan resultóóten; * dat stüren fan anner geräiden of prosessen. Fandóóeğ wordent hóóst bloot digitóólcomputers bruukt. Säi feraarbaident inf'rmóósjoonen in 'n biinêer süsteem mit äinen un nullen. Ook teksten, biller, musik un films mautent d'r föör in tóólen umset't worden. Binnen däi computer wordent disser tóólen mit elektroonsk skalters feraarbaid't. Ollerder analooğcomputers aarbaid'dent mit stóódiğ ferannernd meetgröt'ten. Säi wurdent f'râal föör dat simuläären fan technisk prosessen bruukt, man bünt grootendäils döör digitóóel computers erset't worden. Dat gaf ook hüübrîid computers, däi analôoğ un digitóóel technik t'sóómen brochent. == Hardware un software == Bii 'n computer ferskeelt man tüsken [[Wp/frs/Hardware|hardware]] un [[Wp/frs/Software|software]]. Däi hardware umfat't âal füüsisk baaudäilen fan dat geräid. Däi software bestaajt uut programmen un dóóten, däi fastläegent, wat däi hardware daun sal.<ref>[https://www.ibm.com/think/topics/hardware What is computer hardware?] IBM, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Tau däi wichtiğst baaudäilen fan 'n modêern computer höörent: * däi [[Wp/frs/Prosessoor|prosessoor]] föör dat uutfören fan befeelen; * däi hoovdspaicher föör dóóten un programmen, däi bruukt wordent; * spaichers as fastplóóten föör dat lâang spaichern fan dóóten; * ingóóvgeräiden as 'n computermuus; * uutgóóvgeräiden as 'n bildskiirm; * ferbinnens tüsken däi enkeld baaudäilen un mit anner geräiden. Däi prosessoor bestaajt grundsettelk uut 'n stüräinhaid un 'n aritmeetsk-looğsk äinhaid (ALU). Däi stüräinhäid lest befeelen uut däi spaicher un stürt höör uutfören. Däi aritmeetsk-looğsk äinhäid bereekent tóólen un ferglikt angóóven. Fandóóeğ bünt disser däilen mäist t'sóómen in 'n mikroprosessoor inbaaut. Dat [[Wp/frs/Bedriifssüsteem|bedriifssüsteem]] is 'n besünner software, dat däi hardware stürt un anner programmen grundläegend funksjoonen t' beskikken stelt. Tau däi benütserprogrammen höörent t. b. [[Wp/frs/Webbrowser|webbrowser]]s, tekstprogrammen, bildbeaarbaidensprogrammen un [[Wp/frs/Computerspil|computerspil]]len. === Von-Neumann-architektüer === Däi mäiest digitóólcomputers bünt nóó däi [[Wp/frs/Von-Neumann-architektüer|Von-Neumann-architektüer]] upbaaut. Bii dit grundprinsiip wordent programmen un dóóten in däi sülviğ spaicher spaichert. Däi prosessoor lest d'r äin befeel nóó d' anner uut, feraarbaid't dóóten un skrift resultóóten weer in däi spaicher.<ref>[https://www.computerhistory.org/revolution/birth-of-the-computer/4/87 The Stored Program.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Nóó dat klassisk beskriiven bestaajt 'n computer uut fiif hoovddäilen: * däi aritmeetsk-looğsk äinhaid; * däi stüräinhaid; * däi spaicher; * dat ferbinnen tüsken däi däilen; * däi ingóóv- un uutgóóvgeräiden. Däi aritmeetsk-looğsk äinhaid un däi stüräinhaid bildent t'sóómen grootendäils däi tsentróóel prosessoor of CPU. == Histoorje == Däi histoorje fan computers begun mit äinfach hülpsmiddels föör dat bereeken. Tau däi oelst höörent telstäinen un däi [[Wp/frs/Abakus|abakus]]. Fan d' 17. jorhunnert of an wurdent mechóónsk reekenmeskiinen undwikkelt, däi tóólen aautomóótsk uptellen, oftrekken, ferföölfolligen of däilen kunnent. In d' 1830er-joer undwurp [[Wp/frs/Charles Babbage|Charles Babbage]] däi ''Analytical Engine''. Disser mechóónsk meskîin sul sük mit lokkorten stüren lóóten, tóólen spaichern un ferskeelend bereekens nóó programmen uutfören. Däi meskîin wur näit kumpleet baaut, man siin upbaau haar al fööl äigenskuppen fan modêern computers. [[Wp/frs/Ada Lovelace|Ada Lovelace]] publisäärde 1843 'n beskriiven fan däi meskîin un 'n program föör dat bereeken fan Bernoulli-tóólen.<ref>[https://www.sciencemuseum.org.uk/objects-and-stories/charles-babbages-difference-engines-and-science-museum Charles Babbage’s Difference Engines and the Science Museum.] Science Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> [[File:ENIAC Penn1.jpg|thumb|Däi ENIAC in d' University of Pennsylvania]] In d' êerst hâalft fan dat 20. jorhunnert wurdent mechóónsk un elektromechóónsk computers baaut. Konrad Zuse baaude in [[Wp/frs/Berliin|Berliin]] eerst däi Z1 un lóóter däi Z3. Däi Z3 fan 1941 aarbaid'de mit ruuğweğ 2300 relees un kun programmen fan 'n lokband uutleesen.<ref name="CHM" /> Däi [[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]] wur tüsken 1942 un 1946 in d' [[Wp/frs/University of Pennsylvania|University of Pennsylvania]] baaut. Häi aarbaid'de elektroonsk mit duusenden rörs un was föör siin tiid läip gaau. Däi meskîin wur f'râal föör militeersk bereekens undwikkelt. Ses fraaulüü wassent däi êerst programäärders fan däi ENIAC.<ref>[https://www.seas.upenn.edu/stories/on-eniac-s-anniversary-a-nod-to-its-female-computers-267c97a0a17/ On ENIAC’s Anniversary, a Nod to Its Female “Computers”.] University of Pennsylvania, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Bii däi êerst computers mussent programmen fóók mit skalters, kóóvels of lokkorten inset't worden. Mit dat prinsiip fan dat spaichert program kunnent däi befeelen net as anner dóóten in däi spaicher liegen un fan däi prosessoor beaarbaid't worden. Dit prinsiip wur tau 'n grundlóóeğ fan däi modêern computer. Däi êerst elektroonsk computers wassent häil grôot, bruukdent fööl stroom un köst'dent läip fööl geld. Mit dat infören fan [[Wp/frs/Transistoor|transistoor]]en, lütjerder mikroelektroonsk baaudäilen un amäen däi mikroprosessoor wurdent computers lütjerder, gaauer un minner dür. In d' 1970er- un 1980er-joer kwamment persoonóólcomputers up 't mâarkt, däi föör enkeld benütsers docht wassent. Lóóter kwamment laptops, smartfoons un anner mobîil geräiden d'r bii. Tau d' sülviğ tiid wurdent servers un supercomputers altiid laistungsfeeiger. == Tsoorden == Computers köönent nóó höör gröet't, aarbaidswîis of anwendensgefal in gruppen indäilt worden. Tau däi wichtiğst tsoorden höörent: * '''persoonóólcomputers''' of PC's föör enkeld benütsers; * '''laptops''' föör däi mobîil gebruuk; * '''servers''', däi anner computers programmen, dóóten of densten tau beskikken stellent; * '''supercomputers''' föör läip grôot un kumpläeks bereekens; * '''inbaaut computers''' in geräiden, aautos un industriäel installóósjoonen; * '''smartfoons''' un anner mobîil geräiden. 'N computer, däi föör fööl ferskeelend upgóóven programäärt worden kan, nöymt man 'n almäien computer. Anner computers bünt föör 'n enkeld upgóóev of 'n begrenst rebäit móókt, t. b. föör dat stüren fan 'n geräid. == Gebruuk == Computers wordent unner anner bruukt föör: * tekst-, bild- un geluudferaarbaiden; * dat ferwalten un spaichern fan dóóten; * dat stüren fan technisk prosessen; * bereekens un simulóósjoonen; * dat [[Wp/frs/Internet|internet]], [[Wp/frs/Email|email]] un anner föörms fan kummunikóósjoon; * wäitenskup, bilden un medsiin; * hannel, banken un ferkeerssüsteemen; * musik, films un computerspillen; * dat undwikkeln fan software. Um dat computers döör netwaarken mitnanner ferbunnen bünt un fööl persöönelk dóóten feraarbaident, bünt [[Wp/frs/Inf'rmóósjoonseekerhaid|inf'rmóósjoonseekerhaid]] un [[Wp/frs/Dóótenskuts|dóótenskuts]] läip wichtiğ. == Wellen == [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q68}} id7qq4xwdnlky06k5v8u2itb21osqqm 7254921 7254919 2026-07-18T10:25:08Z Kluntjekniiper 2659379 7254921 wikitext text/x-wiki [[File:Babbages Analytical Engine, 1834-1871. (9660574685).jpg|200px|thumb|Fersöyksmodel fan däi [[Wp/frs/Analytical Engine|Analytical Engine]], mechóónsk]] [[File:Z3 Deutsches Museum.JPG|200px|thumb|[[Wp/frs/Zuse Z3|Zuse Z3]], 1941, mit 2000 [[Wp/frs/Relee|relees]]]] [[File:Two women operating ENIAC (full resolution).jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]], 1946, mit [[Wp/frs/Elektroonenrör|elektroonenrörs]]]] [[File:Apple II Plus, Museum of the Moving Image.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Apple II|Apple II]], 1977]] [[File:IBM PC 5150.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/IBM Personal Computer|IBM PC]], 1981]] [[File:MacBook.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Notebook|notebook]] ([[Wp/frs/Laptop|laptop]]) [[Wp/frs/MacBook|MacBook]], 2006]] [[File:IBM Blue Gene P supercomputer.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Blue Gene#Blue Gene/P|IBM Blue Gene]], 2007]] [[File:Summit (supercomputer).jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Summit (supercomputer)|Summit]], 2018]] 'N '''computer''' of '''reekener''' is 'n geräid, dat upbaauend up [[Wp/frs/Program|program]]men [[Wp/frs/Dóóten|dóóten]] feraarbaid't. Häi kan dóóten upneemen, bereeken, fergliiken, ferannern, spaichern un weer uutgeeven. Däi mäiest fandóóğsk computers bünt elektroonsk un [[Wp/frs/Digitóól|digitóól]]; binnen dat geräid wordent teksten, biller, geluuden un anner inf'rmóósjoonen as tóólen feraarbaid't. Computers wordent in hóóst âal rebäiten fan dat fandóóğsk leevend bruukt. Säi stürent technisk geräiden un industriäel prosessen, feraarbaident nóórichten un wäitenskuppelk dóóten, móókent kummunikóósjoon oover dat [[Wp/frs/Internet|internet]] möögelk un wordent föör hannel, bilden, medien, unnerhollen un ferwalten bruukt. Ook [[Wp/frs/Smartfoon|smartfoon]]s, servers un fööl elektroonsk geräiden undhollent computers. [[Wp/frs/Charles Babbage|Charles Babbage]] un [[Wp/frs/Ada Lovelace|Ada Lovelace]] gellent um höör aarbaid an däi ''Analytical Engine'' as belangrîik föördenkers fan däi modêern computer. [[Wp/frs/Konrad Zuse|Konrad Zuse]] baaude 1941 mit däi [[Wp/frs/Zuse Z3|Z3]] äien fan däi êerst funksjoonäärend, döör 'n program stürt digitóóel computers. [[Wp/frs/John Presper Eckert|John Presper Eckert]] un [[Wp/frs/John William Mauchly|John William Mauchly]] undwikkeldent mit däi [[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]] 'n elektroonsk computer, däi 1946 an däi öffenliikkaid föörstelt wur.<ref name="CHM">[https://www.computerhistory.org/timeline/computers/ Timeline of Computer History.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Begrip == Dat [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] woord ''computer'' kumt fan dat werb ''to compute'', dat "bereeken" bedüd't. Föördeem was ''computer'' 'n beraupsnóóm föör minsken, däi föör wäitenskuppers, militeers of bedriiven bereekens uutfören deedent. F'râal fraaulüü aarbaid'dent in dat 19. un frâau 20. jorhunnert as sükker minskelk computers. Mit dat undwikkeln fan elektroonsk reekenmeskiinen wur dat woord up technisk geräiden ooverdróógen. Dat woord ''reekener'' gaajt up dat düütsk woord ''Rechner'' t'rüeğ, wat sük in d' 1950er joren as düütsk ooversetten fan ''computer'' etóbläärde un soo ook in dat Oostfräisk oovernoomen wur. Fandóóeğ wordent ''computer'' un ''reekener'' mäist as sünonüümen bruukt. == Grundlóógen == 'N computer aarbaid't nóó 'n program. Dat program bestaajt uut befeelen, däi angeevent, wat mit däi dóóten móókt worden sal. Däi computer lest disser befeelen äien nóó d' anner, fört höör uut un spaichert of gift däi resultóóten uut. Däi grundaarbaiden fan 'n computer bünt: * dat upneemen fan dóóten; * dat bereeken, fergliiken of ferannern fan dóóten; * dat spaichern fan dóóten un programmen; * dat uutgeeven fan resultóóten; * dat stüren fan anner geräiden of prosessen. Fandóóeğ wordent hóóst bloot digitóólcomputers bruukt. Säi feraarbaident inf'rmóósjoonen in 'n biinêer süsteem mit äinen un nullen. Ook teksten, biller, musik un films mautent d'r föör in tóólen umset't worden. Binnen däi computer wordent disser tóólen mit elektroonsk skalters feraarbaid't. Ollerder analooğcomputers aarbaid'dent mit stóódiğ ferannernd meetgröt'ten. Säi wurdent f'râal föör dat simuläären fan technisk prosessen bruukt, man bünt grootendäils döör digitóóel computers erset't worden. Dat gaf ook hüübrîid computers, däi analôoğ un digitóóel technik t'sóómen brochent. == Hardware un software == Bii 'n computer ferskeelt man tüsken [[Wp/frs/Hardware|hardware]] un [[Wp/frs/Software|software]]. Däi hardware umfat't âal füüsisk baaudäilen fan dat geräid. Däi software bestaajt uut programmen un dóóten, däi fastläegent, wat däi hardware daun sal.<ref>[https://www.ibm.com/think/topics/hardware What is computer hardware?] IBM, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Tau däi wichtiğst baaudäilen fan 'n modêern computer höörent: * däi [[Wp/frs/Prosessoor|prosessoor]] föör dat uutfören fan befeelen; * däi hoovdspaicher föör dóóten un programmen, däi bruukt wordent; * spaichers as fastplóóten föör dat lâang spaichern fan dóóten; * ingóóvgeräiden as 'n computermuus; * uutgóóvgeräiden as 'n bildskiirm; * ferbinnens tüsken däi enkeld baaudäilen un mit anner geräiden. Däi prosessoor bestaajt grundsettelk uut 'n stüräinhaid un 'n aritmeetsk-looğsk äinhaid (ALU). Däi stüräinhäid lest befeelen uut däi spaicher un stürt höör uutfören. Däi aritmeetsk-looğsk äinhäid bereekent tóólen un ferglikt angóóven. Fandóóeğ bünt disser däilen mäist t'sóómen in 'n mikroprosessoor inbaaut. Dat [[Wp/frs/Bedriifssüsteem|bedriifssüsteem]] is 'n besünner software, dat däi hardware stürt un anner programmen grundläegend funksjoonen t' beskikken stelt. Tau däi benütserprogrammen höörent t. b. [[Wp/frs/Webbrowser|webbrowser]]s, tekstprogrammen, bildbeaarbaidensprogrammen un [[Wp/frs/Computerspil|computerspil]]len. === Von-Neumann-architektüer === Däi mäiest digitóólcomputers bünt nóó däi [[Wp/frs/Von-Neumann-architektüer|Von-Neumann-architektüer]] upbaaut. Bii dit grundprinsiip wordent programmen un dóóten in däi sülviğ spaicher spaichert. Däi prosessoor lest d'r äin befeel nóó d' anner uut, feraarbaid't dóóten un skrift resultóóten weer in däi spaicher.<ref>[https://www.computerhistory.org/revolution/birth-of-the-computer/4/87 The Stored Program.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Nóó dat klassisk beskriiven bestaajt 'n computer uut fiif hoovddäilen: * däi aritmeetsk-looğsk äinhaid; * däi stüräinhaid; * däi spaicher; * dat ferbinnen tüsken däi däilen; * däi ingóóv- un uutgóóvgeräiden. Däi aritmeetsk-looğsk äinhaid un däi stüräinhaid bildent t'sóómen grootendäils däi tsentróóel prosessoor of CPU. == Histoorje == Däi histoorje fan computers begun mit äinfach hülpsmiddels föör dat bereeken. Tau däi oelst höörent telstäinen un däi [[Wp/frs/Abakus|abakus]]. Fan d' 17. jorhunnert of an wurdent mechóónsk reekenmeskiinen undwikkelt, däi tóólen aautomóótsk uptellen, oftrekken, ferföölfolligen of däilen kunnent. In d' 1830er-joer undwurp [[Wp/frs/Charles Babbage|Charles Babbage]] däi ''Analytical Engine''. Disser mechóónsk meskîin sul sük mit lokkorten stüren lóóten, tóólen spaichern un ferskeelend bereekens nóó programmen uutfören. Däi meskîin wur näit kumpleet baaut, man siin upbaau haar al fööl äigenskuppen fan modêern computers. [[Wp/frs/Ada Lovelace|Ada Lovelace]] publisäärde 1843 'n beskriiven fan däi meskîin un 'n program föör dat bereeken fan Bernoulli-tóólen.<ref>[https://www.sciencemuseum.org.uk/objects-and-stories/charles-babbages-difference-engines-and-science-museum Charles Babbage’s Difference Engines and the Science Museum.] Science Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> [[File:ENIAC Penn1.jpg|thumb|Däi ENIAC in d' University of Pennsylvania]] In d' êerst hâalft fan dat 20. jorhunnert wurdent mechóónsk un elektromechóónsk computers baaut. Konrad Zuse baaude in [[Wp/frs/Berliin|Berliin]] eerst däi Z1 un lóóter däi Z3. Däi Z3 fan 1941 aarbaid'de mit ruuğweğ 2300 relees un kun programmen fan 'n lokband uutleesen.<ref name="CHM" /> Däi [[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]] wur tüsken 1942 un 1946 in d' [[Wp/frs/University of Pennsylvania|University of Pennsylvania]] baaut. Häi aarbaid'de elektroonsk mit duusenden rörs un was föör siin tiid läip gaau. Däi meskîin wur f'râal föör militeersk bereekens undwikkelt. Ses fraaulüü wassent däi êerst programäärders fan däi ENIAC.<ref>[https://www.seas.upenn.edu/stories/on-eniac-s-anniversary-a-nod-to-its-female-computers-267c97a0a17/ On ENIAC’s Anniversary, a Nod to Its Female “Computers”.] University of Pennsylvania, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Bii däi êerst computers mussent programmen fóók mit skalters, kóóvels of lokkorten inset't worden. Mit dat prinsiip fan dat spaichert program kunnent däi befeelen net as anner dóóten in däi spaicher liegen un fan däi prosessoor beaarbaid't worden. Dit prinsiip wur tau 'n grundlóóeğ fan däi modêern computer. Däi êerst elektroonsk computers wassent häil grôot, bruukdent fööl stroom un köst'dent läip fööl geld. Mit dat infören fan [[Wp/frs/Transistoor|transistoor]]en, lütjerder mikroelektroonsk baaudäilen un amäen däi mikroprosessoor wurdent computers lütjerder, gaauer un minner dür. In d' 1970er- un 1980er-joer kwamment persoonóólcomputers up 't mâarkt, däi föör enkeld benütsers docht wassent. Lóóter kwamment laptops, smartfoons un anner mobîil geräiden d'r bii. Tau d' sülviğ tiid wurdent servers un supercomputers altiid laistungsfeeiger. == Tsoorden == Computers köönent nóó höör gröet't, aarbaidswîis of anwendensgefal in gruppen indäilt worden. Tau däi wichtiğst tsoorden höörent: * '''persoonóólcomputers''' of PC's föör enkeld benütsers; * '''laptops''' föör däi mobîil gebruuk; * '''servers''', däi anner computers programmen, dóóten of densten tau beskikken stellent; * '''supercomputers''' föör läip grôot un kumpläeks bereekens; * '''inbaaut computers''' in geräiden, aautos un industriäel installóósjoonen; * '''smartfoons''' un anner mobîil geräiden. 'N computer, däi föör fööl ferskeelend upgóóven programäärt worden kan, nöymt man 'n almäien computer. Anner computers bünt föör 'n enkeld upgóóev of 'n begrenst rebäit móókt, t. b. föör dat stüren fan 'n geräid. == Gebruuk == Computers wordent unner anner bruukt föör: * tekst-, bild- un toonferaarbaiden; * dat ferwalten un spaichern fan dóóten; * dat stüren fan technisk prosessen; * bereekens un simulóósjoonen; * dat [[Wp/frs/Internet|internet]], [[Wp/frs/Email|email]] un anner föörms fan kummunikóósjoon; * wäitenskup, bilden un medsiin; * hannel, banken un ferkeerssüsteemen; * musik, films un computerspillen; * dat undwikkeln fan software. Um dat computers döör netwaarken mitnanner ferbunnen bünt un fööl persöönelk dóóten feraarbaident, bünt [[Wp/frs/Inf'rmóósjoonseekerhaid|inf'rmóósjoonseekerhaid]] un [[Wp/frs/Dóótenskuts|dóótenskuts]] läip wichtiğ. == Wellen == [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q68}} i2crn3jafeoy2arurvva5a3kcu03nmr 7254922 7254921 2026-07-18T10:26:45Z Kluntjekniiper 2659379 7254922 wikitext text/x-wiki [[File:Babbages Analytical Engine, 1834-1871. (9660574685).jpg|200px|thumb|Fersöyksmodel fan däi [[Wp/frs/Analytical Engine|Analytical Engine]], mechóónsk]] [[File:Z3 Deutsches Museum.JPG|200px|thumb|[[Wp/frs/Zuse Z3|Zuse Z3]], 1941, mit 2000 [[Wp/frs/Relee|relees]]]] [[File:Two women operating ENIAC (full resolution).jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]], 1946, mit [[Wp/frs/Elektroonenrör|elektroonenrörs]]]] [[File:Apple II Plus, Museum of the Moving Image.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Apple II|Apple II]], 1977]] [[File:IBM PC 5150.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/IBM Personal Computer|IBM PC]], 1981]] [[File:MacBook.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Notebook|notebook]] ([[Wp/frs/Laptop|laptop]]) [[Wp/frs/MacBook|MacBook]], 2006]] [[File:IBM Blue Gene P supercomputer.jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Blue Gene#Blue Gene/P|IBM Blue Gene]], 2007]] [[File:Summit (supercomputer).jpg|200px|thumb|[[Wp/frs/Summit (supercomputer)|Summit]], 2018]] 'N '''computer''' of '''reekener''' is 'n geräid, dat upbaauend up [[Wp/frs/Program|program]]men [[Wp/frs/Dóóten|dóóten]] feraarbaid't. Häi kan dóóten upneemen, bereeken, fergliiken, ferannern, spaichern un weer uutgeeven. Däi mäiest fandóóğsk computers bünt elektroonsk un [[Wp/frs/Digitóól|digitóól]]; binnen dat geräid wordent teksten, biller, toon un anner inf'rmóósjoonen as tóólen feraarbaid't. Computers wordent in hóóst âal rebäiten fan dat fandóóğsk leevend bruukt. Säi stürent technisk geräiden un industriäel prosessen, feraarbaident nóórichten un wäitenskuppelk dóóten, móókent kummunikóósjoon oover dat [[Wp/frs/Internet|internet]] möögelk un wordent föör hannel, bilden, medien, unnerhollen un ferwalten bruukt. Ook [[Wp/frs/Smartfoon|smartfoon]]s, servers un fööl elektroonsk geräiden undhollent computers. [[Wp/frs/Charles Babbage|Charles Babbage]] un [[Wp/frs/Ada Lovelace|Ada Lovelace]] gellent um höör aarbaid an däi ''Analytical Engine'' as belangrîik föördenkers fan däi modêern computer. [[Wp/frs/Konrad Zuse|Konrad Zuse]] baaude 1941 mit däi [[Wp/frs/Zuse Z3|Z3]] äien fan däi êerst funksjoonäärend, döör 'n program stürt digitóóel computers. [[Wp/frs/John Presper Eckert|John Presper Eckert]] un [[Wp/frs/John William Mauchly|John William Mauchly]] undwikkeldent mit däi [[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]] 'n elektroonsk computer, däi 1946 an däi öffenliikkaid föörstelt wur.<ref name="CHM">[https://www.computerhistory.org/timeline/computers/ Timeline of Computer History.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> == Begrip == Dat [[Wp/frs/Engelsk|engelsk]] woord ''computer'' kumt fan dat werb ''to compute'', dat "bereeken" bedüd't. Föördeem was ''computer'' 'n beraupsnóóm föör minsken, däi föör wäitenskuppers, militeers of bedriiven bereekens uutfören deedent. F'râal fraaulüü aarbaid'dent in dat 19. un frâau 20. jorhunnert as sükker minskelk computers. Mit dat undwikkeln fan elektroonsk reekenmeskiinen wur dat woord up technisk geräiden ooverdróógen. Dat woord ''reekener'' gaajt up dat düütsk woord ''Rechner'' t'rüeğ, wat sük in d' 1950er joren as düütsk ooversetten fan ''computer'' etóbläärde un soo ook in dat Oostfräisk oovernoomen wur. Fandóóeğ wordent ''computer'' un ''reekener'' mäist as sünonüümen bruukt. == Grundlóógen == 'N computer aarbaid't nóó 'n program. Dat program bestaajt uut befeelen, däi angeevent, wat mit däi dóóten móókt worden sal. Däi computer lest disser befeelen äien nóó d' anner, fört höör uut un spaichert of gift däi resultóóten uut. Däi grundaarbaiden fan 'n computer bünt: * dat upneemen fan dóóten; * dat bereeken, fergliiken of ferannern fan dóóten; * dat spaichern fan dóóten un programmen; * dat uutgeeven fan resultóóten; * dat stüren fan anner geräiden of prosessen. Fandóóeğ wordent hóóst bloot digitóólcomputers bruukt. Säi feraarbaident inf'rmóósjoonen in 'n biinêer süsteem mit äinen un nullen. Ook teksten, biller, musik un films mautent d'r föör in tóólen umset't worden. Binnen däi computer wordent disser tóólen mit elektroonsk skalters feraarbaid't. Ollerder analooğcomputers aarbaid'dent mit stóódiğ ferannernd meetgröt'ten. Säi wurdent f'râal föör dat simuläären fan technisk prosessen bruukt, man bünt grootendäils döör digitóóel computers erset't worden. Dat gaf ook hüübrîid computers, däi analôoğ un digitóóel technik t'sóómen brochent. == Hardware un software == Bii 'n computer ferskeelt man tüsken [[Wp/frs/Hardware|hardware]] un [[Wp/frs/Software|software]]. Däi hardware umfat't âal füüsisk baaudäilen fan dat geräid. Däi software bestaajt uut programmen un dóóten, däi fastläegent, wat däi hardware daun sal.<ref>[https://www.ibm.com/think/topics/hardware What is computer hardware?] IBM, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Tau däi wichtiğst baaudäilen fan 'n modêern computer höörent: * däi [[Wp/frs/Prosessoor|prosessoor]] föör dat uutfören fan befeelen; * däi hoovdspaicher föör dóóten un programmen, däi bruukt wordent; * spaichers as fastplóóten föör dat lâang spaichern fan dóóten; * ingóóvgeräiden as 'n computermuus; * uutgóóvgeräiden as 'n bildskiirm; * ferbinnens tüsken däi enkeld baaudäilen un mit anner geräiden. Däi prosessoor bestaajt grundsettelk uut 'n stüräinhaid un 'n aritmeetsk-looğsk äinhaid (ALU). Däi stüräinhäid lest befeelen uut däi spaicher un stürt höör uutfören. Däi aritmeetsk-looğsk äinhäid bereekent tóólen un ferglikt angóóven. Fandóóeğ bünt disser däilen mäist t'sóómen in 'n mikroprosessoor inbaaut. Dat [[Wp/frs/Bedriifssüsteem|bedriifssüsteem]] is 'n besünner software, dat däi hardware stürt un anner programmen grundläegend funksjoonen t' beskikken stelt. Tau däi benütserprogrammen höörent t. b. [[Wp/frs/Webbrowser|webbrowser]]s, tekstprogrammen, bildbeaarbaidensprogrammen un [[Wp/frs/Computerspil|computerspil]]len. === Von-Neumann-architektüer === Däi mäiest digitóólcomputers bünt nóó däi [[Wp/frs/Von-Neumann-architektüer|Von-Neumann-architektüer]] upbaaut. Bii dit grundprinsiip wordent programmen un dóóten in däi sülviğ spaicher spaichert. Däi prosessoor lest d'r äin befeel nóó d' anner uut, feraarbaid't dóóten un skrift resultóóten weer in däi spaicher.<ref>[https://www.computerhistory.org/revolution/birth-of-the-computer/4/87 The Stored Program.] Computer History Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Nóó dat klassisk beskriiven bestaajt 'n computer uut fiif hoovddäilen: * däi aritmeetsk-looğsk äinhaid; * däi stüräinhaid; * däi spaicher; * dat ferbinnen tüsken däi däilen; * däi ingóóv- un uutgóóvgeräiden. Däi aritmeetsk-looğsk äinhaid un däi stüräinhaid bildent t'sóómen grootendäils däi tsentróóel prosessoor of CPU. == Histoorje == Däi histoorje fan computers begun mit äinfach hülpsmiddels föör dat bereeken. Tau däi oelst höörent telstäinen un däi [[Wp/frs/Abakus|abakus]]. Fan d' 17. jorhunnert of an wurdent mechóónsk reekenmeskiinen undwikkelt, däi tóólen aautomóótsk uptellen, oftrekken, ferföölfolligen of däilen kunnent. In d' 1830er-joer undwurp [[Wp/frs/Charles Babbage|Charles Babbage]] däi ''Analytical Engine''. Disser mechóónsk meskîin sul sük mit lokkorten stüren lóóten, tóólen spaichern un ferskeelend bereekens nóó programmen uutfören. Däi meskîin wur näit kumpleet baaut, man siin upbaau haar al fööl äigenskuppen fan modêern computers. [[Wp/frs/Ada Lovelace|Ada Lovelace]] publisäärde 1843 'n beskriiven fan däi meskîin un 'n program föör dat bereeken fan Bernoulli-tóólen.<ref>[https://www.sciencemuseum.org.uk/objects-and-stories/charles-babbages-difference-engines-and-science-museum Charles Babbage’s Difference Engines and the Science Museum.] Science Museum, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> [[File:ENIAC Penn1.jpg|thumb|Däi ENIAC in d' University of Pennsylvania]] In d' êerst hâalft fan dat 20. jorhunnert wurdent mechóónsk un elektromechóónsk computers baaut. Konrad Zuse baaude in [[Wp/frs/Berliin|Berliin]] eerst däi Z1 un lóóter däi Z3. Däi Z3 fan 1941 aarbaid'de mit ruuğweğ 2300 relees un kun programmen fan 'n lokband uutleesen.<ref name="CHM" /> Däi [[Wp/frs/ENIAC|ENIAC]] wur tüsken 1942 un 1946 in d' [[Wp/frs/University of Pennsylvania|University of Pennsylvania]] baaut. Häi aarbaid'de elektroonsk mit duusenden rörs un was föör siin tiid läip gaau. Däi meskîin wur f'râal föör militeersk bereekens undwikkelt. Ses fraaulüü wassent däi êerst programäärders fan däi ENIAC.<ref>[https://www.seas.upenn.edu/stories/on-eniac-s-anniversary-a-nod-to-its-female-computers-267c97a0a17/ On ENIAC’s Anniversary, a Nod to Its Female “Computers”.] University of Pennsylvania, ofraupen up d' 17. julii 2026 (engelsk).</ref> Bii däi êerst computers mussent programmen fóók mit skalters, kóóvels of lokkorten inset't worden. Mit dat prinsiip fan dat spaichert program kunnent däi befeelen net as anner dóóten in däi spaicher liegen un fan däi prosessoor beaarbaid't worden. Dit prinsiip wur tau 'n grundlóóeğ fan däi modêern computer. Däi êerst elektroonsk computers wassent häil grôot, bruukdent fööl stroom un köst'dent läip fööl geld. Mit dat infören fan [[Wp/frs/Transistoor|transistoor]]en, lütjerder mikroelektroonsk baaudäilen un amäen däi mikroprosessoor wurdent computers lütjerder, gaauer un minner dür. In d' 1970er- un 1980er-joer kwamment persoonóólcomputers up 't mâarkt, däi föör enkeld benütsers docht wassent. Lóóter kwamment laptops, smartfoons un anner mobîil geräiden d'r bii. Tau d' sülviğ tiid wurdent servers un supercomputers altiid laistungsfeeiger. == Tsoorden == Computers köönent nóó höör gröet't, aarbaidswîis of anwendensgefal in gruppen indäilt worden. Tau däi wichtiğst tsoorden höörent: * '''persoonóólcomputers''' of PC's föör enkeld benütsers; * '''laptops''' föör däi mobîil gebruuk; * '''servers''', däi anner computers programmen, dóóten of densten tau beskikken stellent; * '''supercomputers''' föör läip grôot un kumpläeks bereekens; * '''inbaaut computers''' in geräiden, aautos un industriäel installóósjoonen; * '''smartfoons''' un anner mobîil geräiden. 'N computer, däi föör fööl ferskeelend upgóóven programäärt worden kan, nöymt man 'n almäien computer. Anner computers bünt föör 'n enkeld upgóóev of 'n begrenst rebäit móókt, t. b. föör dat stüren fan 'n geräid. == Gebruuk == Computers wordent unner anner bruukt föör: * tekst-, bild- un toonferaarbaiden; * dat ferwalten un spaichern fan dóóten; * dat stüren fan technisk prosessen; * bereekens un simulóósjoonen; * dat [[Wp/frs/Internet|internet]], [[Wp/frs/Email|email]] un anner föörms fan kummunikóósjoon; * wäitenskup, bilden un medsiin; * hannel, banken un ferkeerssüsteemen; * musik, films un computerspillen; * dat undwikkeln fan software. Um dat computers döör netwaarken mitnanner ferbunnen bünt un fööl persöönelk dóóten feraarbaident, bünt [[Wp/frs/Inf'rmóósjoonseekerhaid|inf'rmóósjoonseekerhaid]] un [[Wp/frs/Dóótenskuts|dóótenskuts]] läip wichtiğ. == Wellen == [[Category:Wp/frs]] {{INTERWIKI|Q68}} 4rmla77g77ay92cw668oiw17nq3dhmv 0 3791172 7254531 2026-07-17T23:37:49Z Tatiana Flores de Constante 2602238 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TENTIJLAN''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:00 - Alejandra García Viuda de Cortes (R Gabriela Martínez) - Tentijlan.wav|embed|200px]] |} [[File:Eugene de Blaas The Friendly Gossips.jpg|thumb|250px|tentijlan]] === Español === Pico de gallina (chismoso) Titentijlan: Eres un pico de gal..." 7254531 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TENTIJLAN''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:00 - Alejandra García Viuda de Cortes (R Gabriela Martínez) - Tentijlan.wav|embed|200px]] |} [[File:Eugene de Blaas The Friendly Gossips.jpg|thumb|250px|tentijlan]] === Español === Pico de gallina (chismoso) Titentijlan: Eres un pico de gallina (chambrosa). === English === chicken beak Titentijlan: You are a chicken's beak [[Category:Wt/ppl/Category:Adjetivo]] [[Category:Wt/ppl]] 9cz74veu395ewujdacsctmjox0rgrsd 0 3791173 7254534 2026-07-17T23:50:18Z Tatiana Flores de Constante 2602238 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TENTILAWAK''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-TimumachtikanNawat-tentilawak.wav|embed|200px]] |} [[File:La belleza negra.jpg|thumb|250px|tentilawak]] === Español === Labiudo Lucio tentilawak: Lucio es labiudo. === English === thick lips. lucio tentilawak: Lucio has..." 7254534 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TENTILAWAK''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-TimumachtikanNawat-tentilawak.wav|embed|200px]] |} [[File:La belleza negra.jpg|thumb|250px|tentilawak]] === Español === Labiudo Lucio tentilawak: Lucio es labiudo. === English === thick lips. lucio tentilawak: Lucio has thick lips. [[Category:Wt/ppl/Category:Adjetivo]] [[Category:Wt/ppl]] d32b4k4scs10tquevp5klr56yt89pkh 0 3791174 7254536 2026-07-17T23:52:10Z Fificasru 2691445 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''−ISHAJKETZUA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)--ishajketzua.wav|embed|200px]] |} [[File:Adolf Fényes - Setting the Table - with frame.jpg|thumb|250px|-Ishajketzua]] === Español === Poner boca arr..." 7254536 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''−ISHAJKETZUA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)--ishajketzua.wav|embed|200px]] |} [[File:Adolf Fényes - Setting the Table - with frame.jpg|thumb|250px|-Ishajketzua]] === Español === Poner boca arriba algo Naja nikishajketzua ne taijtik: Yo pongo boca arriba el plato. === English === Turn something face up Naja nikishajketzua ne taijtik: I turn the plate right side up. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Transitivo]] [[Category:Wt/ppl]] ephksjcp033fop4j0vl9fveuyaqozwr 0 3791175 7254537 2026-07-17T23:55:58Z Muhaideen Faiz Brichini 2604229 Created page with "'''Buridda''' ɩyɛ Italy dɛme koɔŋ puʋ sɩɩmaa bee jɩɛri aŋ yi Liguria naa paalʋʋ aŋ be Italy puʋŋ.<ref name=":0">Hoffmann, David (14 July 2011).https://books.google.com/books?id=0ea-0q16T0EC&pg=PA74<nowiki/>Xlibris Corporation. p. 74. https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-1-4568-4434-9</ref> Loriŋ bʋ ba maŋ chɩ a maalibʋ kaŋa wɔgɩri,<ref name=":1">Kafka, Barbara (January 1998).https://books.google.com/books?id=MEifqCLtyh8C&pg=PA260<..." 7254537 wikitext text/x-wiki '''Buridda''' ɩyɛ Italy dɛme koɔŋ puʋ sɩɩmaa bee jɩɛri aŋ yi Liguria naa paalʋʋ aŋ be Italy puʋŋ.<ref name=":0">Hoffmann, David (14 July 2011).https://books.google.com/books?id=0ea-0q16T0EC&pg=PA74<nowiki/>Xlibris Corporation. p. 74. https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-1-4568-4434-9</ref> Loriŋ bʋ ba maŋ chɩ a maalibʋ kaŋa wɔgɩri,<ref name=":1">Kafka, Barbara (January 1998).https://books.google.com/books?id=MEifqCLtyh8C&pg=PA260<nowiki/>Artisan Books. p. 260.https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-1-57965-125-1</ref> ka a maalibʋ kaŋa mɩŋ maŋ ɩ minti awaɩ ti tɔ minti pie (9-10).<ref name=":2">Giannatempo, Laura (2006).https://books.google.com/books?id=UKl8ZDOKAOoC&pg=PT110<nowiki/>Hippocrene Books. p. 105.https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-7818-1171-2 </ref> Nʋba yɛga maŋ la nyaa aŋ ɩ jɩɛri,<ref name=":1" /> bee ka a nɩŋ jɩɛri tagʋ maŋ ɩ yeni.<ref name=":0" /><ref name=":2" /> {| class="wikitable" |+''Buridda'' | colspan="2" |[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Buridda_di_seppie_01.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Buridda_di_seppie_01.jpg|frameless]] ''Buridda'' of cuttlefish and peas, a typical Ligurian dish |- !Type |Fish stew |- !Course |''Secondo'' (Italian course) |- !Place of origin |Italy |- !Region or state |Liguria |- !Main ingredients |Fish, broth, tomato, onion, garlic |- | colspan="2" | * &nbsp;[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Commons-logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Commons-logo.svg|alt=Wikimedia Commons logo|class=noviewer sister-inline-image|16x16px]] Media&#x3A; ''Buridda'' |} == A Maalibʋ Nɩŋ A Bondemaanihi == Bʋʋhʋ baŋ maŋ de maana buridda ɩyɛ koɔŋ puʋ sɩɩmaa awa boŋ ŋa baŋ maŋ yɛli ka "fish broth", kombie, alibasa anɩŋ garlikɩ.<ref name=":2" /> Ba da maŋ diɛ nɩŋ ''gallette del marinaio'' baŋ da maŋ dɩɛ ɩŋ a puʋŋ.<ref name=":2" /> Ti jine dʋnee ŋa, paanʋʋ sɩɛrʋʋ na maŋ ɩŋ.<ref name=":2" /> Ʋ na baŋ taree jiŋ jɛmaa anɩŋ koɔŋ puʋ sɩɩmaa mine.<ref>https://books.google.com/books?id=FyMqXRYSkEEC&pg=PA69<nowiki/>Saveur Magazine. 3 December 2008. p. 69. https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-8118-6574-6</ref> == A Bʋʋra == ''Buridda alla genovese'' ɩyɛ a bʋʋree kaŋa baŋ maŋ de a bondemaahihi ŋa mɩŋ maali, a maŋ la paahɩɩ ama baŋ bʋɔna ka shrimp anɩŋ octopus.<ref name=":3">Stratton, Adele (February 2010).https://books.google.com/books?id=atNvDEiPzyQC&pg=PA180<nowiki/>Penguin. p. 180.https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-8118-6574-6</ref> Nʋba bigihʋʋ ʋŋ ɩ Genoa dɛme sɩɩmaa.<ref name=":3" /> Cioppino ɩyɛ Italy - America ɩyɛ jɩɛri baŋ piile 1800s jie ŋa baŋ bʋɔna ka San Francisco ka Genoa nʋba da wa piilaa, ʋŋ da ɩ buridda bʋʋree.<ref>Riely, Elizabeth (1988-04-24).https://www.nytimes.com/1988/04/24/travel/fare-of-the-country-cioppino-fish-stew-from-the-pacific.html https://en.wikipedia.org/wiki/The_New_York_Times https://search.worldcat.org/issn/0362-4331<nowiki/>Retrieved 2023-04-12.</ref> == Mɩŋ Kaa Chɩ == * [[//en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Italy.svg|link=|alt=flag|border|class=noviewer|32x32px]]Italy portal * [[//en.wikipedia.org/wiki/File:Foodlogo2.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Foodlogo2.svg|alt=icon|class=noviewer|32x32px]]Food portal * Cuisine of Liguria * List of Italian soups * List of stews * Fish stew == Tarɩjɩɩhi == nmernmbt0rn3yb9hq6jeev2yjf7gkeg 0 3791176 7254539 2026-07-18T00:01:47Z Fificasru 2691445 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''-ISHAJSIKA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)--ishajsika.wav|embed|200px]] |} [[File:Glasses 2.jpg|thumb|250px|-Ishajsika]] === Español === Lentes Nuishajsika: Mis lentes. === English === Eyeglasses Nuishajsika:..." 7254539 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''-ISHAJSIKA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)--ishajsika.wav|embed|200px]] |} [[File:Glasses 2.jpg|thumb|250px|-Ishajsika]] === Español === Lentes Nuishajsika: Mis lentes. === English === Eyeglasses Nuishajsika: My eyeglasses. [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] ggn2hmy93x2iny64zzb06errcyccipg 0 3791177 7254542 2026-07-18T00:10:22Z Tatiana Flores de Constante 2602238 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TENTUK METZTI''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:00 - Alejandra García Viuda de Cortes (R Gabriela Martínez) - Tentuk metzti.wav|embed|200px]] |} [[File:FullMoon2010.jpg|thumb|250px|tentuk metzti]] === Español === Luna llena Ne tentuk metzti: La luna llena. === English === Full moon..." 7254542 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TENTUK METZTI''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:00 - Alejandra García Viuda de Cortes (R Gabriela Martínez) - Tentuk metzti.wav|embed|200px]] |} [[File:FullMoon2010.jpg|thumb|250px|tentuk metzti]] === Español === Luna llena Ne tentuk metzti: La luna llena. === English === Full moon Ne tentuk metzti: The full moon [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] eku1tzl61mlkdip0j5d4m3mbxbicnfc 0 3791178 7254543 2026-07-18T00:13:46Z Fificasru 2691445 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''ISHANKA KIA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adverbio ''Grammatical Category:'' Adverb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)-ishanka kia.wav|embed|200px]] |} [[File:Elderly man in Rhodes, Greece (black and white).jpg|thumb|250px|Ishanka kia]] === Español === Quizas sí (dudando) === English =..." 7254543 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''ISHANKA KIA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adverbio ''Grammatical Category:'' Adverb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)-ishanka kia.wav|embed|200px]] |} [[File:Elderly man in Rhodes, Greece (black and white).jpg|thumb|250px|Ishanka kia]] === Español === Quizas sí (dudando) === English === Maybe yes (hesitating) [[Category:Wt/ppl/Category:Adverbio]] [[Category:Wt/ppl]] pi60116z0h3uhs589draiawerex29yh 0 3791179 7254544 2026-07-18T00:19:29Z Tatiana Flores de Constante 2602238 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TENTUK''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)-tentuk.wav|embed|200px]] |} [[File:Lleno Arena Cora.jpg|thumb|250px|tentuk]] === Español === Lleno Ne tzutzukul tentuk: El cántaro está lleno. === English === Full N..." 7254544 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''TENTUK''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)-tentuk.wav|embed|200px]] |} [[File:Lleno Arena Cora.jpg|thumb|250px|tentuk]] === Español === Lleno Ne tzutzukul tentuk: El cántaro está lleno. === English === Full Ne tzutzukul tentuk: The pitcher is full. [[Category:Wt/ppl/Category:Adjetivo]] [[Category:Wt/ppl]] egxwnx4j1utnvh6sar45q7wjp47i2h6 0 3791180 7254549 2026-07-18T01:03:12Z Fificasru 2691445 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''ISHARRAKACH''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)-isharrakach.wav|embed|200px]] |} [[File:Cross eyed Ragdoll cat.jpg|thumb|250px|Isharrakach]] === Español === Bizco Pedro isharrakach: Pedro es bizco. === English ==..." 7254549 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''ISHARRAKACH''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Taty Flores De Constante (Tatiana Flores de Constante)-isharrakach.wav|embed|200px]] |} [[File:Cross eyed Ragdoll cat.jpg|thumb|250px|Isharrakach]] === Español === Bizco Pedro isharrakach: Pedro es bizco. === English === Cross-eyed Pedro isharrakach: Pedro is cross-eyed. [[Category:Wt/ppl/Category:Adjetivo]] [[Category:Wt/ppl]] 6q4pag86b8hupt9csd3xo7kbgnbtnq4 0 3791181 7254555 2026-07-18T01:12:26Z အောင်သန်းလှ 2629904 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == မြိုင် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹàɪɴ/}} === နာမဝိသေသန === *{{Wt/rki/head|rki|နာမဝိသေသန}} === ဖွင့်ဆိုချက် === စည်ပင်သော။ ဝေဆာ သိုက်မြိုက်သော။ === အင်္ဂလိပ် === deep forest === ဗမာ === စည်ပင်သော။ ဝေဆာ သိုက်မြိုက်..." 7254555 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == မြိုင် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹàɪɴ/}} === နာမဝိသေသန === *{{Wt/rki/head|rki|နာမဝိသေသန}} === ဖွင့်ဆိုချက် === စည်ပင်သော။ ဝေဆာ သိုက်မြိုက်သော။ === အင်္ဂလိပ် === deep forest === ဗမာ === စည်ပင်သော။ ဝေဆာ သိုက်မြိုက်သော။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 7215dt9qguypm6w3a7ybnuseh1x6wxj 7254557 7254555 2026-07-18T01:15:25Z အောင်သန်းလှ 2629904 7254557 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == မြိုင် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹàɪɴ/}} === နာမဝိသေသန === *{{Wt/rki/head|rki|နာမဝိသေသန}} === ဖွင့်ဆိုချက် === စည်ပင်သော။ ဝေဆာ သိုက်မြိုက်သော။ === အင်္ဂလိပ် === deep forest === ဗမာ === စည်ပင်သော။ ဝေဆာ သိုက်မြိုက်သော။ == {{Wt/rki/=rki=}} == မြိုင်၂ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹàɪɴ၂/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === စိမ်းစို့ အုပ်မှိုင်းသော တောကြီး။ === အင်္ဂလိပ် === deep forest === ဗမာ === စိမ်းစို့ အုပ်မှိုင်းသော တောကြီး။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] kpe6dmkgmbk2oeh44c3j8yd1tw8sjz4 0 3791182 7254556 2026-07-18T01:14:06Z အောင်သန်းလှ 2629904 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == မြိုင်တော === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹàɪɴtɔ́/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === စိမ်းစို့ အုပ်မှိုင်းရေတောကြီး။ === အင်္ဂလိပ် === deep forest === ဗမာ === စိမ်းစို့ အုပ်မှိုင်းသော တောကြီး..." 7254556 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == မြိုင်တော === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹàɪɴtɔ́/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === စိမ်းစို့ အုပ်မှိုင်းရေတောကြီး။ === အင်္ဂလိပ် === deep forest === ဗမာ === စိမ်းစို့ အုပ်မှိုင်းသော တောကြီး။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] ckynh6o4jh200ekk54b5vaozmuf27wi 0 3791183 7254558 2026-07-18T01:16:48Z အောင်သန်းလှ 2629904 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == မြိုင်တောသံ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹàɪɴtɔ́θəɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === တောဟိန်းလို့ လွင့်ပျံလာရေ တောင်ရိုက်သံ။ တခုတရီ အတားအဆီးကို ထိရိုက်ပနာ ပဲ့တင်ထပ်ရေအသံ..." 7254558 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == မြိုင်တောသံ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹàɪɴtɔ́θəɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === တောဟိန်းလို့ လွင့်ပျံလာရေ တောင်ရိုက်သံ။ တခုတရီ အတားအဆီးကို ထိရိုက်ပနာ ပဲ့တင်ထပ်ရေအသံ။ === အင်္ဂလိပ် === raver-beration of sound in a forest === ဗမာ === တောဟိန်း၍ လွင့်ပျံလာသော ပဲ့တင်သံ။ တစ်စုံတစ်ရာ အတားအဆီးကို ထိရိုက်၍ ပဲ့တင်ထပ်သော အသံ။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 80vjl7ps0cp5img7yntcdo7862l46s0 0 3791184 7254559 2026-07-18T01:17:57Z အောင်သန်းလှ 2629904 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == မြိုင်မြိုင် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹàɪɴmɹàɪɴ/}} === ကြိယာဝိသေသန === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာဝိသေသန}} === ဖွင့်ဆိုချက် === တယောက်ထက် ပိုပြီးကေ တညီတည်း ရွတ်ဆိုရေအနိန်နန့်။ === အင်္ဂလိပ် === lavishly === ဗမာ =..." 7254559 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == မြိုင်မြိုင် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹàɪɴmɹàɪɴ/}} === ကြိယာဝိသေသန === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာဝိသေသန}} === ဖွင့်ဆိုချက် === တယောက်ထက် ပိုပြီးကေ တညီတည်း ရွတ်ဆိုရေအနိန်နန့်။ === အင်္ဂလိပ် === lavishly === ဗမာ === တစ်ယောက်ထက် ပို၍ တညီတည်း ရွတ်ဆိုသော အားဖြင့်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 1zsb4r3kk3mlo3vnf6v1cpdkpyiqi9m 0 3791185 7254560 2026-07-18T01:19:24Z အောင်သန်းလှ 2629904 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == မြိုင်မြိုင်ဆိုင်ဆိုင် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹàɪɴmɹàɪɴsʰàɪɴsʰàɪɴ/}} === ကြိယာဝိသေသန === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာဝိသေသန}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁။ ဖွယ်ဖွယ်ရာရာ အားလုံး ပြည့်စုံစွာ။ ၂။ စည်ပင် များပြာ..." 7254560 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == မြိုင်မြိုင်ဆိုင်ဆိုင် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹàɪɴmɹàɪɴsʰàɪɴsʰàɪɴ/}} === ကြိယာဝိသေသန === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာဝိသေသန}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁။ ဖွယ်ဖွယ်ရာရာ အားလုံး ပြည့်စုံစွာ။ ၂။ စည်ပင် များပြားစွာ။ === အင်္ဂလိပ် === lavishly === ဗမာ === ၁။ ဖွယ်ဖွယ်ရာရာ အားလုံး ပြည့်စုံစွာ။ ၂။ စည်ပင် များပြားစွာ။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] rdp3hni4qfyf8aaaf26cwz1m54nkt2j 0 3791186 7254561 2026-07-18T01:21:34Z အောင်သန်းလှ 2629904 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == မြိုင်လိုက် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹàɪɴlaɪʔ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === တိရစ္ဆာန်များ ရာဂစိတ်ဖြင့် မြူးကတ်တေ။ တိရစ္ဆာန် သင်းလိုက်ရေ။ === အင်္ဂလိပ် === mate === ဗမာ === တိ..." 7254561 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == မြိုင်လိုက် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹàɪɴlaɪʔ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === တိရစ္ဆာန်များ ရာဂစိတ်ဖြင့် မြူးကတ်တေ။ တိရစ္ဆာန် သင်းလိုက်ရေ။ === အင်္ဂလိပ် === mate === ဗမာ === တိရစ္ဆာန်များ ရာဂစိတ်ဖြင့် မြူးကြသည်။ တိရစ္ဆာန် မိတ်လိုက်သည်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 5kq8g1mo83tc8cih38jgqzl8czf9pge 0 3791187 7254562 2026-07-18T01:23:23Z အောင်သန်းလှ 2629904 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == မြိုင်ဟေဝန် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹàɪɴhèwàɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အပင်၊ ပန်းပင် ထူထပ်များပြားစွာ ပေါက်ရောက်နီရေအရပ်။ === အင်္ဂလိပ် === deep forest === ဗမာ === သစ်ပင်၊ ပန်..." 7254562 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == မြိုင်ဟေဝန် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹàɪɴhèwàɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အပင်၊ ပန်းပင် ထူထပ်များပြားစွာ ပေါက်ရောက်နီရေအရပ်။ === အင်္ဂလိပ် === deep forest === ဗမာ === သစ်ပင်၊ ပန်းပင် ထူထပ်များပြားစွာ ပေါက်ရောက်နေသော အရပ်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 1t1p16cwjp4yxary1xzmlmogrqoxvk0 0 3791188 7254563 2026-07-18T01:24:15Z အောင်သန်းလှ 2629904 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == မြိုင်အုပ် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹàɪɴʔoʊʔ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === စိမ်းစို့ အုပ်မှိုင်းရေတောကြီး။ === အင်္ဂလိပ် === deep forest === ဗမာ === စိမ်းစို့ အုပ်မှိုင်းသော တောကြ..." 7254563 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == မြိုင်အုပ် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹàɪɴʔoʊʔ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === စိမ်းစို့ အုပ်မှိုင်းရေတောကြီး။ === အင်္ဂလိပ် === deep forest === ဗမာ === စိမ်းစို့ အုပ်မှိုင်းသော တောကြီး။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] kf0xv2hwbq6pc2ldslyik8fqhplp93s 0 3791189 7254567 2026-07-18T02:29:16Z Tejoebārsa 2604072 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == မြီဝယ်မကျ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹìwɛ̀mt͡ɕ/}} === ကြိယာဝိသေသန === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာဝိသေသန}} === ဖွင့်ဆိုချက် === (ဥပစာ) သွန်သင် ဆုံးမရေအတိုင်း မပြားမနား တိကျစွာ လိုက်နာဗျာယ်။ မကျမြီဝယ်၊ မပ..." 7254567 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == မြီဝယ်မကျ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹìwɛ̀mt͡ɕ/}} === ကြိယာဝိသေသန === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာဝိသေသန}} === ဖွင့်ဆိုချက် === (ဥပစာ) သွန်သင် ဆုံးမရေအတိုင်း မပြားမနား တိကျစွာ လိုက်နာဗျာယ်။ မကျမြီဝယ်၊ မပယဉ်ကေ့သား၊ ဖစကားကို၊ ရွင်အားရပြီးကေ။ (ဆုံးမစာ) === အင်္ဂလိပ် === [fig.] (obey orders instructions etc.) to the letter === ဗမာ === (ဥပစာ) သွန်သင် ဆုံးမသည့်အတိုင်း မတိမ်းမယိမ်း တိကျစွာ လိုက်နာလျက်။ မကျမြီဝယ်၊ မပယဉ်နှင့်သား၊ ဖစကားကို၊ ရွင်အားရ၍။ (ဆုံးမစာ) == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 55ddz1dpczsyzz3qd7vn1u2umegfbcf 0 3791190 7254568 2026-07-18T02:29:58Z Tejoebārsa 2604072 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == မြီသား === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹìθá/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === မြီထုဧ့ အစိုင်အခဲ။ === အင်္ဂလိပ် === texture of the soil - earthling - land === ဗမာ === မြေထု၏ အစိုင်အခဲ။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} Catego..." 7254568 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == မြီသား === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹìθá/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === မြီထုဧ့ အစိုင်အခဲ။ === အင်္ဂလိပ် === texture of the soil - earthling - land === ဗမာ === မြေထု၏ အစိုင်အခဲ။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] s3ascc3ejmsao2dw1ssqored29zmza9 0 3791191 7254570 2026-07-18T02:30:47Z Tejoebārsa 2604072 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == မြီသားပေါက်ဆား === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹìθápaʊʔsʰá/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ပင်လယ်ကမ်းစမာ ဆားငန်ရည်မှီရာ သွိခြောက်နိန်ရေ မြီငန်ကို ခြစ်ယူ ရီဖျော်လို့ ချက်လုပ..." 7254570 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == မြီသားပေါက်ဆား === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹìθápaʊʔsʰá/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ပင်လယ်ကမ်းစမာ ဆားငန်ရည်မှီရာ သွိခြောက်နိန်ရေ မြီငန်ကို ခြစ်ယူ ရီဖျော်လို့ ချက်လုပ်သော ဆားငန်ကရရေ ဆား။ === အင်္ဂလိပ် === salt - salt crystals formed naturally on the surface of the ground === ဗမာ === ပင်လယ်ကမ်းစပ်တွင် ဆားငန်ရည်မှီရာ သွေ့ခြောက်နေသော မြေငန်ကို ခြစ်ယူ ရေဖျော်၍ ချက်လုပ်သော ဆားငန်မှရသော ဆား။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 4sk4rghbz36a070ae9odjbnn1xp1yx9 0 3791192 7254571 2026-07-18T02:31:36Z Tejoebārsa 2604072 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == မြီသီ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹìθí/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ကမ်းပြို၊ ကမ်းပြတ်၊ ကမ်းပဲ့မာ မပါရေ မြီ။ === အင်္ဂလိပ် === none === ဗမာ === ကမ်းပြို၊ ကမ်းပြတ်၊ ကမ်းပဲ့တွင် မပ..." 7254571 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == မြီသီ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹìθí/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ကမ်းပြို၊ ကမ်းပြတ်၊ ကမ်းပဲ့မာ မပါရေ မြီ။ === အင်္ဂလိပ် === none === ဗမာ === ကမ်းပြို၊ ကမ်းပြတ်၊ ကမ်းပဲ့တွင် မပါသော မြေ။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] a55v2dj6wwi321qf9s0igj3w7fezb96 0 3791193 7254572 2026-07-18T02:32:24Z Tejoebārsa 2604072 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == မြီသစ် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹìθɪʔ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === တော၊ ခြုံ စစွာကို ခုတ်ထွင်လို့ ရဟိသော မြီ။ === အင်္ဂလိပ် === new land - newly cleared land - newly upturned soil - uncharted land === ဗမာ === တော၊ ချု..." 7254572 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == မြီသစ် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹìθɪʔ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === တော၊ ခြုံ စစွာကို ခုတ်ထွင်လို့ ရဟိသော မြီ။ === အင်္ဂလိပ် === new land - newly cleared land - newly upturned soil - uncharted land === ဗမာ === တော၊ ချုံ စသည်ကို ခုတ်ထွင်၍ ရယှိသော မြေ။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 34erxrh68khlli1jogfpgkr529gxzx3 0 3791194 7254573 2026-07-18T02:33:19Z Tejoebārsa 2604072 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == မြီသျှင် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹìθɹ̯ɪ̀ɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === မြီကို ပိုင်ဆိုင်သူ။ မြီပိုင်သျှင်။ === အင်္ဂလိပ် === land owner === ဗမာ === မြေကို ပိုင်ဆိုင်သူ။ မြေပိုင်..." 7254573 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == မြီသျှင် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹìθɹ̯ɪ̀ɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === မြီကို ပိုင်ဆိုင်သူ။ မြီပိုင်သျှင်။ === အင်္ဂလိပ် === land owner === ဗမာ === မြေကို ပိုင်ဆိုင်သူ။ မြေပိုင်သျှင်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] rpmcuqdspo6d6fc9qjyaz9v89use3kh 0 3791195 7254575 2026-07-18T02:34:36Z 26agcp 2575807 26agcp moved page [[Wp/yua/Pam]] to [[Wp/yua/Panch'el]] 7254575 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/yua/Panch'el]] 63qw1ajkhlgf94ajvly6heklzq1n3n5 0 3791196 7254576 2026-07-18T02:34:40Z Tejoebārsa 2604072 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == မြီအောက် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹìʔɔ́ɛʔ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === မြီပြင်အလွှာဧ့ အထဲအရပ်။ === အင်္ဂလိပ် === underground === ဗမာ === မြေပြင်အလွှာ၏ အတွင်းအရပ်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/..." 7254576 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == မြီအောက် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹìʔɔ́ɛʔ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === မြီပြင်အလွှာဧ့ အထဲအရပ်။ === အင်္ဂလိပ် === underground === ဗမာ === မြေပြင်အလွှာ၏ အတွင်းအရပ်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] == {{Wt/rki/=rki=}} == မြီအောက်၂ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹìʔɔ́ɛʔ၂/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === မြီအောက်တွင်း၊ လိုဏ်ရို့မာ ခိုအောင်းနိန်ရေ။ === အင်္ဂလိပ် === underground === ဗမာ === မြေအောက်တွင်း၊ လိုဏ်တို့တွင် ခိုအောင်းနေသည်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] ovr8hnjwui4ytwkny20c6zzsutylk7g 0 3791197 7254577 2026-07-18T02:35:31Z Tejoebārsa 2604072 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == မြီအိုး === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹìʔó/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === တမန်းသားကျုတ်မန်းနန့် ပြုလုပ်ထားရေ၊ အိုးခွက်အစဟိစွာ။ === အင်္ဂလိပ် === crock === ဗမာ === မြေသား ရွံ့စေးဖြ..." 7254577 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == မြီအိုး === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹìʔó/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === တမန်းသားကျုတ်မန်းနန့် ပြုလုပ်ထားရေ၊ အိုးခွက်အစဟိစွာ။ === အင်္ဂလိပ် === crock === ဗမာ === မြေသား ရွံ့စေးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော၊ အိုးခွက်စသည်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] swsz637furjhbxcc44t2zfwto2876c4 0 3791198 7254578 2026-07-18T02:36:42Z Tejoebārsa 2604072 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == မြီဩဇာ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹìʔɔ́zà/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === သီးနှံပင်တိကို အားဖြစ်စီရေ နွားချီးနန့် မြီဆွီး ရောစပ်ထားရေ အဆီအနှစ် ဓာတ်ပါဟိသော တမန်းသား။ ===..." 7254578 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == မြီဩဇာ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹìʔɔ́zà/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === သီးနှံပင်တိကို အားဖြစ်စီရေ နွားချီးနန့် မြီဆွီး ရောစပ်ထားရေ အဆီအနှစ် ဓာတ်ပါဟိသော တမန်းသား။ === အင်္ဂလိပ် === fertility === ဗမာ === သီးနှံပင်များကို အားဖြစ်စေသည့် နွားချေနှင့် မြေဆွေး ရောစပ်ထားသော အဆီအနှစ် ဓာတ်ပါယှိသော မြေသား။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] c2hgirai5i3se1ftqxbna7wb1ia4jc7 0 3791199 7254579 2026-07-18T02:39:00Z Tejoebārsa 2604072 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == မြီးချောင်း === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹïkʰráʊɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ခွီး၊ ကျား၊ နွား အစဟိရေ တိရစ္ဆာန်ရို့ဧ့ ပတုံး။ === အင်္ဂလိပ် === tail === ဗမာ === ခွေး၊ ကျား၊ နွား စသေ..." 7254579 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == မြီးချောင်း === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹïkʰráʊɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ခွီး၊ ကျား၊ နွား အစဟိရေ တိရစ္ဆာန်ရို့ဧ့ ပတုံး။ === အင်္ဂလိပ် === tail === ဗမာ === ခွေး၊ ကျား၊ နွား စသော တိရစ္ဆာန်တို့၏ အမြီး။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] gzb5t34ibgl5m1bc69fod1qjeyn7izq 0 3791200 7254581 2026-07-18T02:42:30Z Tejoebārsa 2604072 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == မြီးတုံး === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹïtóʊɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === တိရစ္တာန်ဧ့ ကိုယ်ခန္ဓာက ကြောရိုးနန့် တဆက်တည်း နောက်ဘက်ကို ရှည်ထွက်နိန်ရေ ကိုယ်အင်္ဂါ အစိတ်..." 7254581 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == မြီးတုံး === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹïtóʊɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === တိရစ္တာန်ဧ့ ကိုယ်ခန္ဓာက ကြောရိုးနန့် တဆက်တည်း နောက်ဘက်ကို ရှည်ထွက်နိန်ရေ ကိုယ်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်း။ ရီငါးလိပ်ရို့၊ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်း၊ မြီးတုံးထောင်ဗျာ၊ တောင်မြောက်စိုင်ဗြီး။ (ဝိဇယ) === အင်္ဂလိပ် === tail === ဗမာ === တိရစ္တာန်၏ ကိုယ်ခန္ဓာမှ ကျောရိုးနှင့် တစ်ဆက်တည်း နောက်ဘက်သို့ ရှည်ထွက်နေသော ကိုယ်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်း။ ရေငါးလိပ်တို့၊ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်း၊ မြီးတုံးထောင်ဗျာ၊ တောင်မြောက်စိုင်ပြေး။ (ဝိဇယ) == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 6gxlskh0hwfyu8mj2e463laxlrqn3zy 0 3791201 7254583 2026-07-18T02:43:13Z Tejoebārsa 2604072 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == မြီးတုံးဖြူ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹïtóʊɴpʰɹù/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ပတုံးစွန်းမာ အဖြူရောင် ပတ်လည်ပါဟိသော နွား။ === အင်္ဂလိပ် === white tail === ဗမာ === အမြီးစွန်း၌ အဖြူရေ..." 7254583 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == မြီးတုံးဖြူ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/mɹïtóʊɴpʰɹù/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ပတုံးစွန်းမာ အဖြူရောင် ပတ်လည်ပါဟိသော နွား။ === အင်္ဂလိပ် === white tail === ဗမာ === အမြီးစွန်း၌ အဖြူရောင် ပတ်လည်ပါယှိသော နွား။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] q93l7z2mqvsvvub6l51iojgln70o27v 0 3791202 7254591 2026-07-18T05:21:06Z Deepturquoise 2613705 + 7254591 wikitext text/x-wiki : <big>Pangankat</big> <blockquote>Meunang nurun tina buku, meunang nganggit ku pikir.<br><br>Ieu buku dingaranannana Warnasari: Sari hartina kembang, nyaéta sok jadi kasukan jalma, tapi kembang rupa-rupa watekna, aya nu seungit matak sedep kana ati, aya nu matak were, niwaskeun ka diri. Demi nyiruan bisa pisan milih, tara kasalahan, ngan mamanisna nu diarah datang ka jadi madu, baruangna teu di sesep. Paneda kula sakur nu maca dongéng-dongéng ieu niru kana laku nyiruan. Misilna ieu dongéng, éta upama maduna, wawaasna nyaéta arumna, demi baruangna, nyaéta lamun salah tampa nu maca, mustailna diangkeh eunya, ari éta mah karangan bujangga baheula baé, nu ngarang éta dongéng di nagara Walanda. Barang kula ngilo éta buku datang ingeutan disalin kana basa Sunda, supaya urang Sunda milu suka maca, tina karameannana, malah mandar ka petik acina, ka ala rasana, ka turut wurukna.<br><br>Warna nyaéta rupa-rupa. Ari nyiruan ka resepna pipindahan kembang, tara sarua baé, mana ieu dongéng gé dibedakeun caritana, supaya nu maca ulah bosen. Lamun réa anu resep kana dongéng pantaran ieu, meren ku kula di tuluykeun deui, karana dina buku Walanda réa pisan carita anu matak resep, sarta aya pulunganeunnana. —Lasminingrat, ''Warnasari'' Jilid I (1876)</blockquote> [[Category:Wb/su]] 3dpibe7n1kuq6gx1wfqd1w1fbd95oze 3 3791203 7254594 2026-07-18T06:17:27Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7254594 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 06:17, 18 July 2026 (UTC) ncyrogvwc0h5gsbyb0awbxx2maoyuc8 3 3791204 7254604 2026-07-18T06:32:55Z Cabayi 533060 Cabayi moved page [[User talk:Bruno Karriqi]] to [[User talk:UnagiGG]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Bruno Karriqi|Bruno Karriqi]]" to "[[Special:CentralAuth/UnagiGG|UnagiGG]]" 7254604 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:UnagiGG]] 6z6gz9j2vhpz9psysuxsv48v3oo8y1p 3 3791205 7254626 2026-07-18T06:51:08Z Cabayi 533060 Cabayi moved page [[User talk:OdessaCamp]] to [[User talk:OdesaCamp]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/OdessaCamp|OdessaCamp]]" to "[[Special:CentralAuth/OdesaCamp|OdesaCamp]]" 7254626 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:OdesaCamp]] nbuddawzabqkmnhccn8m5s7kpwgro7m 0 3791206 7254644 2026-07-18T07:15:18Z Ainomugisha Brendah 2608909 I have translated an article of Linos Ngompek 7254644 wikitext text/x-wiki '''<big>Linos Ngompek</big>''' (owazairwe 19 Okwamunaana 1977) n'omunyabyabutegyeki omu Uganda, omurwanirizi w'obuhangwa bw'ensi kandi obwahati memba omu ishengyero ry'eihanga ahabwa Kibanda North County omu Disiturikiti ya Kiryandongo omu ishengyero ry'omurundi gwa ikumi na gumwe ahansi y'ekibiina kya National Resistance Movement, arikuheereza nk'omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'ebyokwerinda n'enshonga z'omunda omu ihanga. == Obuto bwe n'obwegyese bwe. == Ngompek akazaarwa ebiro 19 Okwamunaana 1977 omu disiturikiti ya Pakwach. Abazaire be hamwe n'abanyaanyazi bakafuruka baaza omu disiturikiti ya Kiryandongo aha muheru gw'emyaka ya 1980. Akashoma purayimare ye aha ishomero rya Bunyoro Catholic School hamwe na Makerere University ahabw'obwegyese bwe obwaheiguru, akatunga diguri y'okubanza omu sayansi y'okurinda eby'obuhangwa omuri 2003. == Omurimo gw'okukora. == Omu 2003, Ngompek akakora nk'omwegyesa aha Bishop Cyprian Kihangire omuri Luzira, Uganda.Yaaheereza nka RDC atakabaire memba w'eishengyero obu yaasingire Taban Amin omwijukuru w'owaabaireho omwebembezi wa Uganda Idi Amin Dada n'oburuuru 10,710. Ngompek akatooranwa kuba omujwekyerwa wa disiturikiti ya Masaka omu kwezi kwa kabiri 2014. Akakora nka RDC wa Kiryandongo omu mwaka nigwo gumwe. Ngompek akakora nka Resident District Commissioner wa Agago Disiturikiti atakatandikire kuheereza nka mukuru w'akakiiko k'eby'okwerinda omu disiturikiti ya Kiryandongo omwaka 2021 gutakahikire. Naayebembera ekitongore kya Ngompek Foundation ekirikuhwera abaana kutunga obwegyese burungi. == Ebirabo n'okusiimwa. == Omu mizaano y'omu ishengyero ry'amahanga ga burugwa izooba bwa Afirika, Ngompek akaheebwa ekirabo kya Golden Glove ahabwa omukwatsi murungi w'omupiira. == Reeba n'ebindi. == * Eishengyero rya Uganda. == Eby'okureeberaho == 241l68p36rqbvt3opojdsbfjnpvd1p7 7254682 7254644 2026-07-18T07:22:43Z Ainomugisha Brendah 2608909 added hyperlink 7254682 wikitext text/x-wiki '''<big>Linos Ngompek</big>''' (owazairwe 19 Okwamunaana 1977) n'omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], omurwanirizi w'obuhangwa bw'ensi kandi obwahati memba omu ishengyero ry'eihanga ahabwa Kibanda North County omu Disiturikiti ya Kiryandongo omu ishengyero ry'omurundi gwa ikumi na gumwe ahansi y'ekibiina kya National Resistance Movement, arikuheereza nk'omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'ebyokwerinda n'enshonga z'omunda omu ihanga. == Obuto bwe n'obwegyese bwe. == Ngompek akazaarwa ebiro 19 Okwamunaana 1977 omu disiturikiti ya Pakwach. Abazaire be hamwe n'abanyaanyazi bakafuruka baaza omu disiturikiti ya Kiryandongo aha muheru gw'emyaka ya 1980. Akashoma purayimare ye aha ishomero rya Bunyoro Catholic School hamwe na Makerere University ahabw'obwegyese bwe obwaheiguru, akatunga diguri y'okubanza omu sayansi y'okurinda eby'obuhangwa omuri 2003. == Omurimo gw'okukora. == Omu 2003, Ngompek akakora nk'omwegyesa aha Bishop Cyprian Kihangire omuri Luzira, Uganda.Yaaheereza nka RDC atakabaire memba w'eishengyero obu yaasingire Taban Amin omwijukuru w'owaabaireho omwebembezi wa Uganda Idi Amin Dada n'oburuuru 10,710. Ngompek akatooranwa kuba omujwekyerwa wa disiturikiti ya Masaka omu kwezi kwa kabiri 2014. Akakora nka RDC wa Kiryandongo omu mwaka nigwo gumwe. Ngompek akakora nka Resident District Commissioner wa Agago Disiturikiti atakatandikire kuheereza nka mukuru w'akakiiko k'eby'okwerinda omu disiturikiti ya Kiryandongo omwaka 2021 gutakahikire. Naayebembera ekitongore kya Ngompek Foundation ekirikuhwera abaana kutunga obwegyese burungi. == Ebirabo n'okusiimwa. == Omu mizaano y'omu ishengyero ry'amahanga ga burugwa izooba bwa Afirika, Ngompek akaheebwa ekirabo kya Golden Glove ahabwa omukwatsi murungi w'omupiira. == Reeba n'ebindi. == * Eishengyero rya Uganda. == Eby'okureeberaho == t08s3wplik5pw0vqqswqb9d612dgrba 7254684 7254682 2026-07-18T07:24:07Z Ainomugisha Brendah 2608909 HYPERLINK 7254684 wikitext text/x-wiki '''<big>Linos Ngompek</big>''' (owazairwe 19 Okwamunaana 1977) n'omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], omurwanirizi w'obuhangwa bw'ensi kandi obwahati memba omu ishengyero ry'eihanga ahabwa Kibanda North County omu Disiturikiti ya Kiryandongo omu ishengyero ry'omurundi gwa ikumi na gumwe ahansi y'ekibiina kya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]], arikuheereza nk'omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'ebyokwerinda n'enshonga z'omunda omu ihanga. == Obuto bwe n'obwegyese bwe. == Ngompek akazaarwa ebiro 19 Okwamunaana 1977 omu disiturikiti ya Pakwach. Abazaire be hamwe n'abanyaanyazi bakafuruka baaza omu disiturikiti ya Kiryandongo aha muheru gw'emyaka ya 1980. Akashoma purayimare ye aha ishomero rya Bunyoro Catholic School hamwe na Makerere University ahabw'obwegyese bwe obwaheiguru, akatunga diguri y'okubanza omu sayansi y'okurinda eby'obuhangwa omuri 2003. == Omurimo gw'okukora. == Omu 2003, Ngompek akakora nk'omwegyesa aha Bishop Cyprian Kihangire omuri Luzira, Uganda.Yaaheereza nka RDC atakabaire memba w'eishengyero obu yaasingire Taban Amin omwijukuru w'owaabaireho omwebembezi wa Uganda Idi Amin Dada n'oburuuru 10,710. Ngompek akatooranwa kuba omujwekyerwa wa disiturikiti ya Masaka omu kwezi kwa kabiri 2014. Akakora nka RDC wa Kiryandongo omu mwaka nigwo gumwe. Ngompek akakora nka Resident District Commissioner wa Agago Disiturikiti atakatandikire kuheereza nka mukuru w'akakiiko k'eby'okwerinda omu disiturikiti ya Kiryandongo omwaka 2021 gutakahikire. Naayebembera ekitongore kya Ngompek Foundation ekirikuhwera abaana kutunga obwegyese burungi. == Ebirabo n'okusiimwa. == Omu mizaano y'omu ishengyero ry'amahanga ga burugwa izooba bwa Afirika, Ngompek akaheebwa ekirabo kya Golden Glove ahabwa omukwatsi murungi w'omupiira. == Reeba n'ebindi. == * Eishengyero rya Uganda. == Eby'okureeberaho == kyp2nh8kwok3fy5q2od6dbvyq7hlv9i 7254688 7254684 2026-07-18T07:26:37Z Ainomugisha Brendah 2608909 HYPERLINK 7254688 wikitext text/x-wiki '''<big>Linos Ngompek</big>''' (owazairwe 19 Okwamunaana 1977) n'omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], omurwanirizi w'obuhangwa bw'ensi kandi obwahati memba omu ishengyero ry'eihanga ahabwa Kibanda North County omu Disiturikiti ya Kiryandongo omu ishengyero ry'omurundi gwa ikumi na gumwe ahansi y'ekibiina kya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]], arikuheereza nk'omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'ebyokwerinda n'enshonga z'omunda omu ihanga. == Obuto bwe n'obwegyese bwe. == Ngompek akazaarwa ebiro 19 Okwamunaana 1977 omu disiturikiti ya Pakwach. Abazaire be hamwe n'abanyaanyazi bakafuruka baaza omu disiturikiti ya Kiryandongo aha muheru gw'emyaka ya 1980. Akashoma purayimare ye aha ishomero rya Bunyoro Catholic School hamwe na [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] ahabw'obwegyese bwe obwaheiguru, akatunga diguri y'okubanza omu sayansi y'okurinda eby'obuhangwa omuri 2003. == Omurimo gw'okukora. == Omu 2003, Ngompek akakora nk'omwegyesa aha Bishop Cyprian Kihangire omuri Luzira, Uganda.Yaaheereza nka RDC atakabaire memba w'eishengyero obu yaasingire Taban Amin omwijukuru w'owaabaireho omwebembezi wa Uganda Idi Amin Dada n'oburuuru 10,710. Ngompek akatooranwa kuba omujwekyerwa wa disiturikiti ya Masaka omu kwezi kwa kabiri 2014. Akakora nka RDC wa Kiryandongo omu mwaka nigwo gumwe. Ngompek akakora nka Resident District Commissioner wa Agago Disiturikiti atakatandikire kuheereza nka mukuru w'akakiiko k'eby'okwerinda omu disiturikiti ya Kiryandongo omwaka 2021 gutakahikire. Naayebembera ekitongore kya Ngompek Foundation ekirikuhwera abaana kutunga obwegyese burungi. == Ebirabo n'okusiimwa. == Omu mizaano y'omu ishengyero ry'amahanga ga burugwa izooba bwa Afirika, Ngompek akaheebwa ekirabo kya Golden Glove ahabwa omukwatsi murungi w'omupiira. == Reeba n'ebindi. == * Eishengyero rya Uganda. == Eby'okureeberaho == apms99mu9yp57d9izktcglauchobc4a 7254693 7254688 2026-07-18T07:28:47Z Ainomugisha Brendah 2608909 HYPERLINK 7254693 wikitext text/x-wiki '''<big>Linos Ngompek</big>''' (owazairwe 19 Okwamunaana 1977) n'omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], omurwanirizi w'obuhangwa bw'ensi kandi obwahati memba omu ishengyero ry'eihanga ahabwa Kibanda North County omu Disiturikiti ya Kiryandongo omu ishengyero ry'omurundi gwa ikumi na gumwe ahansi y'ekibiina kya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]], arikuheereza nk'omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'ebyokwerinda n'enshonga z'omunda omu ihanga. == Obuto bwe n'obwegyese bwe. == Ngompek akazaarwa ebiro 19 Okwamunaana 1977 omu disiturikiti ya Pakwach. Abazaire be hamwe n'abanyaanyazi bakafuruka baaza omu disiturikiti ya Kiryandongo aha muheru gw'emyaka ya 1980. Akashoma purayimare ye aha ishomero rya Bunyoro Catholic School hamwe na [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] ahabw'obwegyese bwe obwaheiguru, akatunga diguri y'okubanza omu sayansi y'okurinda eby'obuhangwa omuri 2003. == Omurimo gw'okukora. == Omu 2003, Ngompek akakora nk'omwegyesa aha Bishop Cyprian Kihangire omuri Luzira, Uganda.Yaaheereza nka RDC atakabaire memba w'eishengyero obu yaasingire Taban Amin omwijukuru w'owaabaireho omwebembezi wa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] Idi Amin Dada n'oburuuru 10,710. Ngompek akatooranwa kuba omujwekyerwa wa disiturikiti ya Masaka omu kwezi kwa kabiri 2014. Akakora nka RDC wa Kiryandongo omu mwaka nigwo gumwe. Ngompek akakora nka Resident District Commissioner wa Agago Disiturikiti atakatandikire kuheereza nka mukuru w'akakiiko k'eby'okwerinda omu disiturikiti ya Kiryandongo omwaka 2021 gutakahikire. Naayebembera ekitongore kya Ngompek Foundation ekirikuhwera abaana kutunga obwegyese burungi. == Ebirabo n'okusiimwa. == Omu mizaano y'omu ishengyero ry'amahanga ga burugwa izooba bwa Afirika, Ngompek akaheebwa ekirabo kya Golden Glove ahabwa omukwatsi murungi w'omupiira. == Reeba n'ebindi. == * Eishengyero rya Uganda. == Eby'okureeberaho == eb2t2wkj9r909urnqh7nrkl51ebe9sn 7254695 7254693 2026-07-18T07:29:37Z Ainomugisha Brendah 2608909 HYPERLINK 7254695 wikitext text/x-wiki '''<big>Linos Ngompek</big>''' (owazairwe 19 Okwamunaana 1977) n'omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], omurwanirizi w'obuhangwa bw'ensi kandi obwahati memba omu ishengyero ry'eihanga ahabwa Kibanda North County omu Disiturikiti ya Kiryandongo omu ishengyero ry'omurundi gwa ikumi na gumwe ahansi y'ekibiina kya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]], arikuheereza nk'omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'ebyokwerinda n'enshonga z'omunda omu ihanga. == Obuto bwe n'obwegyese bwe. == Ngompek akazaarwa ebiro 19 Okwamunaana 1977 omu disiturikiti ya Pakwach. Abazaire be hamwe n'abanyaanyazi bakafuruka baaza omu disiturikiti ya Kiryandongo aha muheru gw'emyaka ya 1980. Akashoma purayimare ye aha ishomero rya Bunyoro Catholic School hamwe na [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] ahabw'obwegyese bwe obwaheiguru, akatunga diguri y'okubanza omu sayansi y'okurinda eby'obuhangwa omuri 2003. == Omurimo gw'okukora. == Omu 2003, Ngompek akakora nk'omwegyesa aha Bishop Cyprian Kihangire omuri Luzira, Uganda.Yaaheereza nka RDC atakabaire memba w'eishengyero obu yaasingire Taban Amin omwijukuru w'owaabaireho omwebembezi wa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] Idi Amin Dada n'oburuuru 10,710. Ngompek akatooranwa kuba omujwekyerwa wa disiturikiti ya [[Wp/nyn/Masaka|Masaka]] omu kwezi kwa kabiri 2014. Akakora nka RDC wa Kiryandongo omu mwaka nigwo gumwe. Ngompek akakora nka Resident District Commissioner wa Agago Disiturikiti atakatandikire kuheereza nka mukuru w'akakiiko k'eby'okwerinda omu disiturikiti ya Kiryandongo omwaka 2021 gutakahikire. Naayebembera ekitongore kya Ngompek Foundation ekirikuhwera abaana kutunga obwegyese burungi. == Ebirabo n'okusiimwa. == Omu mizaano y'omu ishengyero ry'amahanga ga burugwa izooba bwa Afirika, Ngompek akaheebwa ekirabo kya Golden Glove ahabwa omukwatsi murungi w'omupiira. == Reeba n'ebindi. == * Eishengyero rya Uganda. == Eby'okureeberaho == 62yi4a61734a0kv0tlk71hdbzp1ygmd 7254697 7254695 2026-07-18T07:31:02Z Ainomugisha Brendah 2608909 HYPERLINK 7254697 wikitext text/x-wiki '''<big>Linos Ngompek</big>''' (owazairwe 19 Okwamunaana 1977) n'omunyabyabutegyeki omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], omurwanirizi w'obuhangwa bw'ensi kandi obwahati memba omu ishengyero ry'eihanga ahabwa Kibanda North County omu Disiturikiti ya Kiryandongo omu ishengyero ry'omurundi gwa ikumi na gumwe ahansi y'ekibiina kya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]], arikuheereza nk'omuhwezi wa mukuru w'akakiiko k'ebyokwerinda n'enshonga z'omunda omu ihanga. == Obuto bwe n'obwegyese bwe. == Ngompek akazaarwa ebiro 19 Okwamunaana 1977 omu disiturikiti ya Pakwach. Abazaire be hamwe n'abanyaanyazi bakafuruka baaza omu disiturikiti ya Kiryandongo aha muheru gw'emyaka ya 1980. Akashoma purayimare ye aha ishomero rya Bunyoro Catholic School hamwe na [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] ahabw'obwegyese bwe obwaheiguru, akatunga diguri y'okubanza omu sayansi y'okurinda eby'obuhangwa omuri 2003. == Omurimo gw'okukora. == Omu 2003, Ngompek akakora nk'omwegyesa aha Bishop Cyprian Kihangire omuri Luzira, Uganda.Yaaheereza nka RDC atakabaire memba w'eishengyero obu yaasingire Taban Amin omwijukuru w'owaabaireho omwebembezi wa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] Idi Amin Dada n'oburuuru 10,710. Ngompek akatooranwa kuba omujwekyerwa wa disiturikiti ya [[Wp/nyn/Masaka|Masaka]] omu kwezi kwa kabiri 2014. Akakora nka RDC wa Kiryandongo omu mwaka nigwo gumwe. Ngompek akakora nka Resident District Commissioner wa Agago Disiturikiti atakatandikire kuheereza nka mukuru w'akakiiko k'eby'okwerinda omu disiturikiti ya Kiryandongo omwaka 2021 gutakahikire. Naayebembera ekitongore kya Ngompek Foundation ekirikuhwera abaana kutunga obwegyese burungi. == Ebirabo n'okusiimwa. == Omu mizaano y'omu ishengyero ry'amahanga ga burugwa izooba bwa Afirika, Ngompek akaheebwa ekirabo kya Golden Glove ahabwa omukwatsi murungi w'omupiira. == Reeba n'ebindi. == * [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|Eishengyero rya Uganda.]] == Eby'okureeberaho == 1i9b4tjixaz0qiiis0100av1b82nj2z 0 3791207 7254646 2026-07-18T07:15:52Z CLARE AMUTUKWATSE 2694569 I have translated the article of Christine Bukenya Ssendawula 7254646 wikitext text/x-wiki Christine Bukenya SsendawulaOmwebembezi w'eihanga rya Uganda kandi omukiiki omukazi owa disiturikiti ya Kyankwanzi omu ishengyero rya ikumi na rimwe omu ishengyero rya Uganda ahansi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya National Resistance Movement. Omurimo gw'eby'obutegyeki. Ashutama aha kakiiko k'eby'obwegyese omu ishengyero rya Uganda.[6][7] Aketaba omu rukiiko rw'ebitongore by'abantu ekyarugiremu okushaba okugaruka kushwijuma ebicweka ebiri omu iteeka ry'omutaano erya East African Crude Pipeline Special Provisions bill eririkuzibira okukoresa amajuta na gaasi omu ihanga. Orunyiriri rw'abanyakibiina omu ishengyero rya ikumi na rimwe omuri Yuganda. Obuhabuzi oburikuruga aheeru. Omukutu gwa ishengyero rya Uganda. Eby'okureeberaho. [[Category:Wp/nyn]] gccitrtjk8ldaoc0ufiq8d7i05dwdet 3 3791208 7254647 2026-07-18T07:15:52Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7254647 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 07:15, 18 July 2026 (UTC) 1pbe9miiholtpvgnbzjfn8tjsltj8p5 0 3791209 7254650 2026-07-18T07:16:20Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=伊拉理氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Yīlālǐ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[ilari hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[伊拉理]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hū..." 7254650 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=伊拉理氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Yīlālǐ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[ilari hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[伊拉理]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei dehi nadaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷四十七-->[M]. [[Category:Wt/mnc|伊]] f1jbb36yn3ym98gz6otatt6olzs5ncq 0 3791210 7254651 2026-07-18T07:16:21Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=虎尔哈氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Hǔ'ěrhā shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[hūrha hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[虎爾哈]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, h..." 7254651 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=虎尔哈氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Hǔ'ěrhā shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[hūrha hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[虎爾哈]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei dehi jakūci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷四十八-->[M]. [[Category:Wt/mnc|虎]] 0nuwzp8urms1eitvfcs0t2l53m7ers2 0 3791211 7254652 2026-07-18T07:16:22Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=苏佳氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Sūjiā shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[sugiya hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[蘇佳]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo,..." 7254652 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=苏佳氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Sūjiā shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[sugiya hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[蘇佳]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei dehi jakūci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷四十八-->[M]. [[Category:Wt/mnc|蘇]] lgr40qxoz57ocy5k4c0tszdb2y1q5sm 0 3791212 7254653 2026-07-18T07:16:23Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=温彻亨氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wēnchèhēng shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[uncehen hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[温徹亨]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuh..." 7254653 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=温彻亨氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wēnchèhēng shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[uncehen hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[温徹亨]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei dehi jakūci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷四十八-->[M]. [[Category:Wt/mnc|温]] 6lttyuzlwe5jmbjut5m1k8s159rujsy 0 3791213 7254654 2026-07-18T07:16:25Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=温察氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wēnchá shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[unca hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[温察]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo,..." 7254654 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=温察氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wēnchá shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[unca hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[温察]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei dehi jakūci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷四十八-->[M]. [[Category:Wt/mnc|温]] 996gt67o2b0fi17pjmeg8oxxtn0jsbd 0 3791214 7254655 2026-07-18T07:16:26Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=哲尔德氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Zhéěrdé shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[jerde hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[哲爾徳]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, h..." 7254655 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=哲尔德氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Zhéěrdé shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[jerde hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[哲爾徳]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei dehi jakūci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷四十八-->[M]. [[Category:Wt/mnc|哲]] gfqi03a7tvy7r19222biw7g4s8vlxys 0 3791215 7254656 2026-07-18T07:16:28Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=额苏理氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Ésūlǐ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[esuri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[額蘇理]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūn..." 7254656 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=额苏理氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Ésūlǐ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[esuri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[額蘇理]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei dehi uyuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷四十九-->[M]. [[Category:Wt/mnc|額]] oy5mzhnykn8e05vudqqousdmjexjizz 0 3791216 7254657 2026-07-18T07:16:28Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=吴鲁氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wúlǔ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[Wt/mnc/uru hala|uru hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/吳魯|吳魯]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi h..." 7254657 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=吴鲁氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wúlǔ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[Wt/mnc/uru hala|uru hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/吳魯|吳魯]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei dehi uyuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷四十九-->[M]. [[Category:Wt/mnc|吳]] 7kzdfb0dvcqs8dywisdd9bmg5hkecuq 0 3791217 7254658 2026-07-18T07:16:30Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=觉禅氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Juéchán shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[giocan hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[覺禪]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng je..." 7254658 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=觉禅氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Juéchán shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[giocan hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[覺禪]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei dehi uyuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷四十九-->[M]. [[Category:Wt/mnc|覺]] 73ili7eu1r6vsy6mjm22yrp9be8kgcf 0 3791218 7254659 2026-07-18T07:16:31Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=科奇理氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Kēqílǐ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[kokiri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[科奇理]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, h..." 7254659 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=科奇理氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Kēqílǐ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[kokiri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[科奇理]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei dehi uyuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷四十九-->[M]. [[Category:Wt/mnc|科]] e13v3mue8b0wkjv15phbcof8wc61qhu 0 3791219 7254660 2026-07-18T07:16:32Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=把尔达氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Bǎ'ěrdá shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[barda hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[把爾達]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, h..." 7254660 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=把尔达氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Bǎ'ěrdá shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[barda hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[把爾達]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei dehi uyuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷四十九-->[M]. [[Category:Wt/mnc|把]] 2hjxmlp80op26h9xwi2x9mm189kn7vd 0 3791220 7254661 2026-07-18T07:16:33Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=尼沙氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Níshā shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[niša hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[尼沙]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo,..." 7254661 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=尼沙氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Níshā shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[niša hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[尼沙]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei dehi uyuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷四十九-->[M]. [[Category:Wt/mnc|尼]] j5jjnuglc7f66uu47kngxbctufvia39 0 3791221 7254662 2026-07-18T07:16:34Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=托活洛氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Tuōhuóluò shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[tohoro hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[托活洛]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha,..." 7254662 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=托活洛氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Tuōhuóluò shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[tohoro hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[托活洛]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei dehi uyuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷四十九-->[M]. [[Category:Wt/mnc|托]] s6aohcvsvpcl5tblk4e2ymfc61nvxgd 0 3791222 7254663 2026-07-18T07:16:40Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=阿穆鲁氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Āmùlǔ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[Wt/mnc/amuru hala|amuru hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/阿穆鲁|阿穆鲁]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyan..." 7254663 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=阿穆鲁氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Āmùlǔ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[Wt/mnc/amuru hala|amuru hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/阿穆鲁|阿穆鲁]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susaici debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十-->[M]. [[Category:Wt/mnc|阿]] 3wlj05jwhgbljxaakx2nu6j6s831i80 0 3791223 7254664 2026-07-18T07:16:41Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=索尔多氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Suǒ'ěrduō shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[soldo hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[索爾多]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha,..." 7254664 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=索尔多氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Suǒ'ěrduō shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[soldo hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[索爾多]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susaici debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十-->[M]. [[Category:Wt/mnc|索]] 1pchs54kof3lphuc7ojsiefvdduvijd 0 3791224 7254665 2026-07-18T07:16:42Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=俞尔库勒氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Yú'ěrkùlè shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[yurkure hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[俞爾庫勒]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei ba..." 7254665 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=俞尔库勒氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Yú'ěrkùlè shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[yurkure hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[俞爾庫勒]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susaici debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十-->[M]. [[Category:Wt/mnc|俞]] 58qjtr27eoc5oxx6z821lm6bjf79wlr 0 3791225 7254666 2026-07-18T07:16:42Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=满扎氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Mǎnzhā shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[manja hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[滿扎]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo,..." 7254666 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=满扎氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Mǎnzhā shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[manja hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[滿扎]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susaici debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十-->[M]. [[Category:Wt/mnc|滿]] scr7jmmrmd1f7u366uuoku1vjpf2ekg 0 3791226 7254667 2026-07-18T07:16:44Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=烏色氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wūsè shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[use hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[烏色]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ort..." 7254667 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=烏色氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wūsè shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[use hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[烏色]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susaici debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十-->[M]. [[Category:Wt/mnc|烏]] n5h62omf7yn37re7mseiut28n1ccysx 0 3791227 7254668 2026-07-18T07:16:45Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=佑祜鲁氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Yòuhùlǔ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[iohuru hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[佑祜魯]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, h..." 7254668 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=佑祜鲁氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Yòuhùlǔ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[iohuru hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[佑祜魯]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susaici debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十-->[M]. [[Category:Wt/mnc|佑]] 3f18x81mo99cruw3cj0l5ps23eyhami 0 3791228 7254669 2026-07-18T07:16:46Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=图色理氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Túsèlǐ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[tuseri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[圖色理]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, h..." 7254669 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=图色理氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Túsèlǐ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[tuseri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[圖色理]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susaici debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十-->[M]. [[Category:Wt/mnc|圖]] fhy5pl93ji37cniwoduvw453cgsbhvs 0 3791229 7254670 2026-07-18T07:16:49Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=温特赫氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wēntèhè shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[Wt/mnc/untehe hala|untehe hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/温特赫|温特赫]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongk..." 7254670 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=温特赫氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wēntèhè shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[Wt/mnc/untehe hala|untehe hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/温特赫|温特赫]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susaici debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十-->[M]. [[Category:Wt/mnc|温]] 1k4hjjwqm1r4ishrqvue88n5ilg2ra2 0 3791230 7254671 2026-07-18T07:16:50Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=梅勒氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Méilè shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[meile hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[梅勒]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo,..." 7254671 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=梅勒氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Méilè shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[meile hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[梅勒]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susaici debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十-->[M]. [[Category:Wt/mnc|梅]] g54pr1mfdirkxoe6teo43jvdxu8uw7m 0 3791231 7254672 2026-07-18T07:16:51Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=博和理氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Bóhélǐ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[bohori hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[博和理]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, h..." 7254672 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=博和理氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Bóhélǐ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[bohori hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[博和理]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susaici debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十-->[M]. [[Category:Wt/mnc|博]] guk2ub0isu2rr4e68pipe40zc3uqaa8 0 3791232 7254703 2026-07-18T07:36:08Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=伊拉理}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Yīlālǐ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[ilari]], [[Wt/mnc/ilari hala|ilari hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[伊拉理氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga..." 7254703 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=伊拉理}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Yīlālǐ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[ilari]], [[Wt/mnc/ilari hala|ilari hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[伊拉理氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei dehi nadaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷四十七-->[M]. [[Category:Wt/mnc|伊]] q4xijpa24w7fzhqrilurt3k2g3psqb6 0 3791233 7254704 2026-07-18T07:36:09Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=虎尔哈}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Hǔ'ěrhā |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[hūrha]], [[Wt/mnc/hūrha hala|hūrha hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/虎爾哈氏|虎爾哈氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i..." 7254704 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=虎尔哈}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Hǔ'ěrhā |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[hūrha]], [[Wt/mnc/hūrha hala|hūrha hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/虎爾哈氏|虎爾哈氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei dehi jakūci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷四十八-->[M]. [[Category:Wt/mnc|虎]] i5hzt1wkdai8o1ng7fhszkjtuh25tb0 0 3791234 7254705 2026-07-18T07:36:11Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=苏佳}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Sūjiā |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[sugiya]], [[Wt/mnc/sugiya hala|sugiya hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[蘇佳氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwa..." 7254705 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=苏佳}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Sūjiā |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[sugiya]], [[Wt/mnc/sugiya hala|sugiya hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[蘇佳氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei dehi jakūci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷四十八-->[M]. [[Category:Wt/mnc|蘇]] a3cx7kuz2rynaxtr3kg06v3v57ddtlt 0 3791235 7254706 2026-07-18T07:36:11Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=温彻亨}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wēnchèhēng |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[uncehen]], [[Wt/mnc/uncehen hala|uncehen hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[温徹亨氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yon..." 7254706 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=温彻亨}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wēnchèhēng |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[uncehen]], [[Wt/mnc/uncehen hala|uncehen hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[温徹亨氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei dehi jakūci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷四十八-->[M]. [[Category:Wt/mnc|温]] d8ye96nbqpcjf01451f7l50cfbcq1q6 0 3791236 7254707 2026-07-18T07:36:12Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=哲尔德}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Zhéěrdé |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[jerde]], [[Wt/mnc/jerde hala|jerde hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[哲爾徳氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga..." 7254707 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=哲尔德}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Zhéěrdé |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[jerde]], [[Wt/mnc/jerde hala|jerde hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[哲爾徳氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei dehi jakūci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷四十八-->[M]. [[Category:Wt/mnc|哲]] o7dha79u7k6u9b3hf4jxaxokopooxbl 0 3791237 7254708 2026-07-18T07:36:14Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=额苏理}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Ésūlǐ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[esuri]], [[Wt/mnc/esuri hala|esuri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[額蘇理氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga h..." 7254708 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=额苏理}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Ésūlǐ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[esuri]], [[Wt/mnc/esuri hala|esuri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[額蘇理氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei dehi uyuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷四十九-->[M]. [[Category:Wt/mnc|額]] 74q0oiy0ub9a6106jraiizauv057a0x 0 3791238 7254709 2026-07-18T07:36:17Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=温察}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wēnchá |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[unca]], [[Wt/mnc/unca hala|unca hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[温察氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi..." 7254709 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=温察}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wēnchá |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[unca]], [[Wt/mnc/unca hala|unca hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[温察氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei dehi jakūci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷四十八-->[M]. [[Category:Wt/mnc|温]] 51ihthqbtczalrfphmx4xsmic2e6ou9 0 3791239 7254710 2026-07-18T07:36:20Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=吴鲁}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wúlǔ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[uru]], [[Wt/mnc/uru hala|uru hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[吳魯氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei..." 7254710 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=吴鲁}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wúlǔ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[uru]], [[Wt/mnc/uru hala|uru hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[吳魯氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei dehi uyuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷四十九-->[M]. [[Category:Wt/mnc|吳]] hwxp3bs3lbdbr92yimmczmvfemlg608 0 3791240 7254711 2026-07-18T07:36:21Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=觉禅}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Juéchán |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[giocan]], [[Wt/mnc/giocan hala|giocan hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[覺禪氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hū..." 7254711 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=觉禅}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Juéchán |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[giocan]], [[Wt/mnc/giocan hala|giocan hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[覺禪氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei dehi uyuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷四十九-->[M]. [[Category:Wt/mnc|覺]] 54l4op8rcbrilwlip0g3sv2rc48i594 0 3791241 7254712 2026-07-18T07:36:22Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=科奇理}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Kēqílǐ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[kokiri]], [[Wt/mnc/kokiri hala|kokiri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[科奇理氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyang..." 7254712 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=科奇理}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Kēqílǐ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[kokiri]], [[Wt/mnc/kokiri hala|kokiri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[科奇理氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei dehi uyuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷四十九-->[M]. [[Category:Wt/mnc|科]] 0srztrkbbrfkc9m84tvvary2nl76eco 0 3791242 7254713 2026-07-18T07:36:24Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=尼沙}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Níshā |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[niša]], [[Wt/mnc/niša hala|niša hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[尼沙氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangd..." 7254713 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=尼沙}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Níshā |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[niša]], [[Wt/mnc/niša hala|niša hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[尼沙氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei dehi uyuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷四十九-->[M]. [[Category:Wt/mnc|尼]] n3trq2lm3g8auzgzitn8ixsheetba10 0 3791243 7254714 2026-07-18T07:36:25Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=把尔达}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Bǎ'ěrdá |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[barda]], [[Wt/mnc/barda hala|barda hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[把爾達氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga..." 7254714 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=把尔达}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Bǎ'ěrdá |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[barda]], [[Wt/mnc/barda hala|barda hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[把爾達氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei dehi uyuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷四十九-->[M]. [[Category:Wt/mnc|把]] n298x1s2w1i7x73g1cxsqeu7bmdvk49 0 3791244 7254715 2026-07-18T07:36:25Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=托活洛}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Tuōhuóluò |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[tohoro]], [[Wt/mnc/tohoro hala|tohoro hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[托活洛氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiy..." 7254715 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=托活洛}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Tuōhuóluò |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[tohoro]], [[Wt/mnc/tohoro hala|tohoro hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[托活洛氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei dehi uyuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷四十九-->[M]. [[Category:Wt/mnc|托]] kngp4i345hvblyu9z6zczn4l4yfbdep 0 3791245 7254716 2026-07-18T07:36:26Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=阿穆鲁}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Āmùlǔ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[amuru]], [[Wt/mnc/amuru hala|amuru hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[阿穆鲁氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga h..." 7254716 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=阿穆鲁}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Āmùlǔ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[amuru]], [[Wt/mnc/amuru hala|amuru hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[阿穆鲁氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susaici debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十-->[M]. [[Category:Wt/mnc|阿]] liy50qy83cea1naf4gzecq82dbt7eu3 0 3791246 7254717 2026-07-18T07:36:27Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=索尔多}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Suǒ'ěrduō |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[soldo]], [[Wt/mnc/soldo hala|soldo hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[索爾多氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyang..." 7254717 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=索尔多}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Suǒ'ěrduō |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[soldo]], [[Wt/mnc/soldo hala|soldo hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[索爾多氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susaici debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十-->[M]. [[Category:Wt/mnc|索]] gu8a24v9u7vi7gou6xuvixniz92ppiz 0 3791247 7254718 2026-07-18T07:36:28Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=俞尔库勒}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Yú'ěrkùlè |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[yurkure]], [[Wt/mnc/yurkure hala|yurkure hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[俞爾庫勒氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzu..." 7254718 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=俞尔库勒}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Yú'ěrkùlè |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[yurkure]], [[Wt/mnc/yurkure hala|yurkure hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[俞爾庫勒氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susaici debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十-->[M]. [[Category:Wt/mnc|俞]] km1m0wlh1fg08yt5wn30ooxmzpm6k13 0 3791248 7254719 2026-07-18T07:36:29Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=满扎}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Mǎnzhā |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[manja]], [[Wt/mnc/manja hala|manja hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[滿扎氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwang..." 7254719 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=满扎}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Mǎnzhā |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[manja]], [[Wt/mnc/manja hala|manja hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[滿扎氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susaici debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十-->[M]. [[Category:Wt/mnc|滿]] niepx3e5cqj5yg2hm0pipyy8lhim47g 0 3791249 7254720 2026-07-18T07:36:30Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=烏色}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wūsè |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[use]], [[Wt/mnc/use hala|use hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[烏色氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei..." 7254720 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=烏色}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wūsè |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[use]], [[Wt/mnc/use hala|use hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[烏色氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susaici debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十-->[M]. [[Category:Wt/mnc|烏]] kertpmid3ltsdpu0yis5xnyulp7esgc 0 3791250 7254721 2026-07-18T07:36:31Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=佑祜鲁}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Yòuhùlǔ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[iohuru]], [[Wt/mnc/iohuru hala|iohuru hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[佑祜魯氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyan..." 7254721 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=佑祜鲁}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Yòuhùlǔ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[iohuru]], [[Wt/mnc/iohuru hala|iohuru hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[佑祜魯氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susaici debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十-->[M]. [[Category:Wt/mnc|佑]] ok31t3mk32ivjlhysxrot9waikqzcgk 0 3791251 7254722 2026-07-18T07:36:32Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=图色理}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Túsèlǐ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[tuseri]], [[Wt/mnc/tuseri hala|tuseri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[圖色理氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyang..." 7254722 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=图色理}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Túsèlǐ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[tuseri]], [[Wt/mnc/tuseri hala|tuseri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[圖色理氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susaici debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十-->[M]. [[Category:Wt/mnc|圖]] 7z6c5jyzc1r3ni26z4dgswh1flto7qx 0 3791252 7254723 2026-07-18T07:36:32Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=温特赫}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wēntèhè |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[untehe]], [[Wt/mnc/untehe hala|untehe hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[温特赫氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyan..." 7254723 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=温特赫}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wēntèhè |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[untehe]], [[Wt/mnc/untehe hala|untehe hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[温特赫氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susaici debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十-->[M]. [[Category:Wt/mnc|温]] qwsdoau4qrpfhr8x65smuyd9l6m0n6h 0 3791253 7254724 2026-07-18T07:36:34Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=梅勒}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Méilè |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[meile]], [[Wt/mnc/meile hala|meile hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[梅勒氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangd..." 7254724 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=梅勒}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Méilè |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[meile]], [[Wt/mnc/meile hala|meile hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[梅勒氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susaici debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十-->[M]. [[Category:Wt/mnc|梅]] of4rhy1c1fyj1m0ahqtltvouxqh9zw3 0 3791254 7254725 2026-07-18T07:36:35Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=博和理}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Bóhélǐ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[bohori]], [[Wt/mnc/bohori hala|bohori hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[博和理氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyang..." 7254725 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=博和理}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Bóhélǐ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== #(hala) [[bohori]], [[Wt/mnc/bohori hala|bohori hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[博和理氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susaici debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十-->[M]. [[Category:Wt/mnc|博]] fpd1v3zdzjqwnygzcce7m7ff9bqv97l 0 3791255 7254806 2026-07-18T08:39:24Z ~2026-40275-40 2694586 Created page with "'''Paw Patrol'''. Keith Chapman. Spin Master Entertainment. Guru Studio. TVOKids. TVOntario. Nickelodeon. Nick Jr. 2013. [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q15106029}}" 7254806 wikitext text/x-wiki '''Paw Patrol'''. Keith Chapman. Spin Master Entertainment. Guru Studio. TVOKids. TVOntario. Nickelodeon. Nick Jr. 2013. [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q15106029}} 6z2427zonx918v12goevlmervwjliei 0 3791256 7254829 2026-07-18T08:58:55Z Detingker.s 2692278 Created page with "== {{Wt/sas/lang|sas}} == {{Wt/sas/-head-|sas}} {{Wt/sas/-v-|sas}} # pas tè lampaq-lampaq lèq kèbon, muq araq dui tamè jok lampak naè #: adoh! araq dui nònjòk tipaq naeqh [[Category:Wt/sas]]" 7254829 wikitext text/x-wiki == {{Wt/sas/lang|sas}} == {{Wt/sas/-head-|sas}} {{Wt/sas/-v-|sas}} # pas tè lampaq-lampaq lèq kèbon, muq araq dui tamè jok lampak naè #: adoh! araq dui nònjòk tipaq naeqh [[Category:Wt/sas]] 5dtyrq0pvq2glvy779otwx9q24b5d11 0 3791257 7254832 2026-07-18T09:01:01Z Detingker.s 2692278 Created page with "== {{Wt/sas/lang|id}} == {{Wt/sas/-head-|id}} {{Wt/sas/-v-|id}} # ketika Anda berjalan di kebun, lalu kaki Anda tertancap oleh duri #: aduh! kakiku tertancap duri #: waduh gawat! ban motorku bocor tertancap duri [[Category:Wt/sas]]" 7254832 wikitext text/x-wiki == {{Wt/sas/lang|id}} == {{Wt/sas/-head-|id}} {{Wt/sas/-v-|id}} # ketika Anda berjalan di kebun, lalu kaki Anda tertancap oleh duri #: aduh! kakiku tertancap duri #: waduh gawat! ban motorku bocor tertancap duri [[Category:Wt/sas]] sn1g44f2hcjwkojie891k65bapaalwe 10 3791258 7254835 2026-07-18T09:03:08Z Adithyak1997 2494813 തിരിച്ചുവിടൽ താൾ സൃഷ്ടിച്ചു 7254835 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Wy/ml/UNESCO World Heritage Site]] 2craslctly38iey18t8h6m00vbbfjzh 10 3791259 7254843 2026-07-18T09:13:53Z Oronnistwa 2658918 /* */ 7254843 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Documentation}}</noinclude> {{Infobox | bodystyle = width: 23em; | titlestyle = background-color: #cd0000; color: white; font-size: 125%; | abovestyle = background-color: #cd0000; color: white; font-size: 125%; | above = {{{non_kout|{{{non_ofisyèl|}}}}}} | image1 = {{{drapo|}}} | caption1 = {{{lejann|}}} | image2 = {{{blason|}}} | caption2 = {{{lejann_blason|}}} | image3 = {{{kat|}}} | caption3 = {{{lejann_kat|}}} | label1 = '''Non ofisyèl''' | data1 = {{{non_ofisyèl|}}} | label2 = '''Kapital''' | data2 = {{{kapital|}}} | label3 = '''Pi gran vil''' | data3 = {{{pi_gran_vil|}}} | label4 = '''Lang ofisyèl''' | data4 = {{{lang_ofisyèl|}}} | label5 = '''Lang nasyonal''' | data5 = {{{lang_nasyonal|}}} | label6 = '''Gouvènman''' | data6 = {{{gouvènman|}}} | label7 = '''Chèf a Leta''' | data7 = {{{chèf_leta|}}} | label8 = '''Chèf a gouvènman''' | data8 = {{{chèf_gouvènman|}}} | label9 = '''Endepandans''' | data9 = {{{endepandans|}}} | label10 = '''Dat fondasyon''' | data10 = {{{dat_fondasyon|}}} | label11 = '''Sipèfisi''' | data11 = {{{sipèfisi|}}} | label12 = '''Popilasyon''' | data12 = {{{popilasyon|}}} | label13 = '''Densité''' | data13 = {{{densité|}}} | label14 = '''Monè''' | data14 = {{{monè|}}} | label15 = '''Fizo orè''' | data15 = {{{fizo_orè|}}} | label16 = '''Kòd ISO''' | data16 = {{{kòd_iso|}}} | label17 = '''Kòd téléfòn''' | data17 = {{{kòd_téléfòn|}}} | label18 = '''Domèn entènèt''' | data18 = {{{domèn|}}} | label19 = '''Sit entènèt ofisyèl''' | data19 = {{{sit_ofisyèl|}}} }} <noinclude> {{Dokimantasyon}} </noinclude> lkttkqndldhmgc5e0wa2dk45w68prjf 7254890 7254843 2026-07-18T09:48:43Z Oronnistwa 2658918 Blanked the page 7254890 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 10 3791260 7254848 2026-07-18T09:23:12Z Oronnistwa 2658918 /* */ 7254848 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" |- ! colspan="2" style="font-size:125%; background:#d20000; color:white;" | {{{non_kout|Non a péyi-la}}} |- | colspan="2" style="text-align:center;" | {{{drapo|}}} |- | colspan="2" style="text-align:center;" | {{{blason|}}} |- | colspan="2" style="text-align:center;" | {{{lejann|}}} |- ! Non ofisyèl | {{{non_ofisyèl|}}} |- ! Kapital | {{{kapital|}}} |- ! Pi gran vil | {{{pi_gran_vil|}}} |- ! Lang ofisyèl | {{{lang_ofisyèl|}}} |- ! Lang nasyonal | {{{lang_nasyonal|}}} |- ! Gwoup ètnik | {{{gwoup_ètnik|}}} |- ! Non pou moun-la | {{{démonim|}}} |- ! Gouvènman | {{{gouvèlman|}}} |- ! Chèf a Léta | {{{chèf_leta|}}} |- ! Chèf a gouvènman | {{{chèf_gouvèlman|}}} |- ! Parlèman | {{{parlèman|}}} |- ! Dat fondasyon | {{{dat_fondasyon|}}} |- ! Sipèfisi | {{{sipèfisi|}}} |- ! Popilasyon | {{{popilasyon|}}} |- ! Dansité | {{{dansité|}}} |- ! PIB | {{{PIB|}}} |- ! Lajan | {{{lajan|}}} |- ! Fizo orè | {{{fizo_orè|}}} |- ! Koté a kondwi | {{{koté_a_kondwi|}}} |- ! Kòd ISO | {{{kòd_iso|}}} |- ! Kòd téléfòn | {{{kòd_téléfòn|}}} |- ! Domèn entènèt | {{{domèn|}}} |- ! Sit entènèt ofisyèl | {{{sit_ofisyèl|}}} |} 810yrz2gqjoxw5r46c7lmkmix21qv5j 7254849 7254848 2026-07-18T09:23:46Z Oronnistwa 2658918 /* */ 7254849 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" |- ! colspan="2" style="font-size:125%; background:#d20000; color:white;" | {{{non_kout|Non a péyi-la}}} |- | colspan="2" style="text-align:center;" | {{{drapo|}}} |- | colspan="2" style="text-align:center;" | {{{blason|}}} |- | colspan="2" style="text-align:center;" | {{{lejann|}}} |- ! Non ofisyèl | {{{non_ofisyèl|}}} |- ! Kapital | {{{kapital|}}} |- ! Pi gran vil | {{{pi_gran_vil|}}} |- ! Lang ofisyèl | {{{lang_ofisyèl|}}} |- ! Lang nasyonal | {{{lang_nasyonal|}}} |- ! Gwoup ètnik | {{{gwoup_ètnik|}}} |- ! Non pou moun-la | {{{démonim|}}} |- ! Gouvèlman | {{{gouvèlman|}}} |- ! Chèf a Léta | {{{chèf_leta|}}} |- ! Chèf a gouvènman | {{{chèf_gouvèlman|}}} |- ! Parlèman | {{{parlèman|}}} |- ! Dat fondasyon | {{{dat_fondasyon|}}} |- ! Sipèfisi | {{{sipèfisi|}}} |- ! Popilasyon | {{{popilasyon|}}} |- ! Dansité | {{{dansité|}}} |- ! PIB | {{{PIB|}}} |- ! Lajan | {{{lajan|}}} |- ! Fizo orè | {{{fizo_orè|}}} |- ! Koté a kondwi | {{{koté_a_kondwi|}}} |- ! Kòd ISO | {{{kòd_iso|}}} |- ! Kòd téléfòn | {{{kòd_téléfòn|}}} |- ! Domèn entènèt | {{{domèn|}}} |- ! Sit entènèt ofisyèl | {{{sit_ofisyèl|}}} |} mdqlryhm150hwuch259rd5as5av5qvh 7254853 7254849 2026-07-18T09:30:24Z Oronnistwa 2658918 /* */ 7254853 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" |- ! colspan="2" style="font-size:125%; background:#d40000; color:white;" | {{{non_kout|Non a péyi-la}}} |- | colspan="2" style="text-align:center;" | {{{drapo|}}} |- ! Kapital | {{{kapital|}}} |- ! Pi gran vil | {{{pi_gran_vil|}}} |- ! Lang ofisyèl | {{{lang_ofisyèl|}}} |- ! Lang lokal | {{{lang_lokal|}}} |- ! Gouvènman | {{{gouvèlman|}}} |- ! Chèf a Léta | {{{chèf_leta|}}} |- ! Chèf a gouvèlman | {{{chèf_gouvèlman|}}} |- ! Sipèfisi | {{{sipèfisi|}}} |- ! Popilasyon | {{{popilasyon|}}} |- ! Lajan | {{{Lajan|}}} |- ! Fizo orè | {{{fizo_orè|}}} |- ! Kòd ISO | {{{kòd_iso|}}} |- ! Kòd téléfòn | {{{kòd_téléfòn|}}} |- ! Domèn entènèt | {{{domèn|}}} |} <noinclude> == Ègzanp ==<pre> {{Infobòks péyi | non_kout = Montserrat | drapo = [[Fichier:Flag of Montserrat.svg|150px]] | kapital = [[Plymouth]] | pi_gran_vil = [[Brades]] | lang_ofisyèl = [[Anglé]] | lang_lokak = | gouvèlman = Téritwa britanik outre-mè | chèf_leta = [[Charles III]] | chèf_gouvèlman = | sipèfisi = 102 km² | popilasyon = 4 386 | lajan = [[Dola a Karayib lès]] | fizo_orè = UTC−4 | kòd_iso = MS | kòd_téléfòn = +1 664 | domèn = .ms }} </pre>=== Résilta === {{Infobòks péyi | non_kout = Montserrat | drapo = [[Fichier:Flag of Montserrat.svg|150px]] | kapital = [[Plymouth]] | pi_gran_vil = [[Brades]] | lang_ofisyèl = [[Anglé]] | gouvènman = Téritwa britanik outre-mè | chèf_leta = [[Charles III]] | sipèfisi = 102 km² | popilasyon = 4 386 | monè = [[Dola a Karayib lès]] | fizo_orè = UTC−4 | kòd_iso = MS | kòd_téléfòn = +1 664 | domèn = .ms }} </noinclude> gzckxza18wamqqbgvkrfgpd8ezuimkn 10 3791261 7254861 2026-07-18T09:37:09Z Oronnistwa 2658918 /* */ 7254861 wikitext text/x-wiki <noinclude> {{Documentation | content = {{Modèl:Infobòks péyi/doc}} }} </noinclude><noinclude> == Sèvi èvè modèl-la =={{Enfobòks Péyi | non_kout = Montserrat | drapo = [[Fichier:Flag of Montserrat.svg|150px]] | kapital = [[Plymouth]] | pi_gran_vil = [[Brades]] | lang_ofisyèl = [[Anglé]] | lang_nasyonal = | gouvènman = Téritwa britanik outre-mè | chèf_leta = [[Charles III]] | chèf_gouvèlman = | sipèfisi = 102 km² | popilasyon = 4 386 | monè = [[Dola a Karayib lès]] | fizo_orè = UTC−4 | kòd_iso = MS | kòd_téléfòn = +1 664 | domèn = .ms }} === Kòd === <pre> {{Infobòks péyi | non_kout = Montserrat | drapo = [[Fichier:Flag of Montserrat.svg|150px]] | kapital = [[Plymouth]] | pi_gran_vil = [[Brades]] | lang_ofisyèl = [[Anglé]] | lang_nasyonal = | gouvènman = Téritwa britanik outre-mè | chèf_leta = [[Charles III]] | chèf_gouvènman = | sipèfisi = 102 km² | popilasyon = 4 386 | monè = [[Dola a Karayib lès]] | fizo_orè = UTC−4 | kòd_iso = MS | kòd_téléfòn = +1 664 | domèn = .ms }} </pre>== Paramèt == {| class="wikitable" ! Paramèt ! Sa i ka sèvi pou-y |- | <code>non_kout</code> Non kout a péyi-la. <code>drapo</code> Drapo a péyi-la. - <code>blason</code> Blason a péyi-la. - <code>kapital</code> Kapital a péyi-la. - <code>pi_gran_vil</code> Vil-la ki ni plis moun. - <code>lang_ofisyèl</code> Lang ofisyèl a péyi-la. - <code>lang_nasyonal</code> Lang nasyonal a péyi-la. - <code>gouvènman</code> Kalité a gouvènman-la. - <code>chèf_leta</code> Non a chèf a Léta. - <code>chèf_gouvènman</code> Non a chèf a gouvènman. - <code>sipèfisi</code> Sipèfisi a péyi-la. - <code>popilasyon</code> Kantité moun ki ka viv adan péyi-la. - <code>densité</code> Kantité moun pa km². - <code>monè</code> Monè péyi-la. - <code>fizo_orè</code> Fizo orè a péyi-la. - <code>kòd_iso</code> Kòd ISO a péyi-la. - <code>kòd_téléfòn</code> Kòd téléfòn entènasyonal. - <code>domèn</code> Domèn entènèt a péyi-la. - <code>sit_ofisyèl</code> Sit entènèt ofisyèl a péyi-la. } == Gade osi == * [[Template:Wp/gcf/Péyi]] </noinclude> kcbdh5mmlhaixcrysgekvc2j8cdslew 7254862 7254861 2026-07-18T09:38:33Z Oronnistwa 2658918 /* */ 7254862 wikitext text/x-wiki <noinclude> {{Documentation | content = {{Template:Wp/gcf/Enfobòks péyi/doc}} }} </noinclude><noinclude> == Sèvi èvè modèl-la =={{Enfobòks Péyi | non_kout = Montserrat | drapo = [[Fichier:Flag of Montserrat.svg|150px]] | kapital = [[Plymouth]] | pi_gran_vil = [[Brades]] | lang_ofisyèl = [[Anglé]] | lang_nasyonal = | gouvènman = Téritwa britanik outre-mè | chèf_leta = [[Charles III]] | chèf_gouvèlman = | sipèfisi = 102 km² | popilasyon = 4 386 | monè = [[Dola a Karayib lès]] | fizo_orè = UTC−4 | kòd_iso = MS | kòd_téléfòn = +1 664 | domèn = .ms }} === Kòd === <pre> {{Infobòks péyi | non_kout = Montserrat | drapo = [[Fichier:Flag of Montserrat.svg|150px]] | kapital = [[Plymouth]] | pi_gran_vil = [[Brades]] | lang_ofisyèl = [[Anglé]] | lang_nasyonal = | gouvènman = Téritwa britanik outre-mè | chèf_leta = [[Charles III]] | chèf_gouvènman = | sipèfisi = 102 km² | popilasyon = 4 386 | monè = [[Dola a Karayib lès]] | fizo_orè = UTC−4 | kòd_iso = MS | kòd_téléfòn = +1 664 | domèn = .ms }} </pre>== Paramèt == {| class="wikitable" ! Paramèt ! Sa i ka sèvi pou-y |- | <code>non_kout</code> Non kout a péyi-la. <code>drapo</code> Drapo a péyi-la. - <code>blason</code> Blason a péyi-la. - <code>kapital</code> Kapital a péyi-la. - <code>pi_gran_vil</code> Vil-la ki ni plis moun. - <code>lang_ofisyèl</code> Lang ofisyèl a péyi-la. - <code>lang_nasyonal</code> Lang nasyonal a péyi-la. - <code>gouvènman</code> Kalité a gouvènman-la. - <code>chèf_leta</code> Non a chèf a Léta. - <code>chèf_gouvènman</code> Non a chèf a gouvènman. - <code>sipèfisi</code> Sipèfisi a péyi-la. - <code>popilasyon</code> Kantité moun ki ka viv adan péyi-la. - <code>densité</code> Kantité moun pa km². - <code>monè</code> Monè péyi-la. - <code>fizo_orè</code> Fizo orè a péyi-la. - <code>kòd_iso</code> Kòd ISO a péyi-la. - <code>kòd_téléfòn</code> Kòd téléfòn entènasyonal. - <code>domèn</code> Domèn entènèt a péyi-la. - <code>sit_ofisyèl</code> Sit entènèt ofisyèl a péyi-la. } == Gade osi == * [[Template:Wp/gcf/Péyi]] </noinclude> knnmm9xgdyavz2r7ch0t6dqqrvhr323 10 3791262 7254864 2026-07-18T09:38:57Z Oronnistwa 2658918 Created page with "{| class="infobox" |- ! colspan="2" style="font-size:125%; background:#d40000; color:white;" | {{{non_kout|Non a péyi-la}}} |- | colspan="2" style="text-align:center;" | {{{drapo|}}} |- ! Kapital | {{{kapital|}}} |- ! Pi gran vil | {{{pi_gran_vil|}}} |- ! Lang ofisyèl | {{{lang_ofisyèl|}}} |- ! Lang nasyonal | {{{lang_nasyonal|}}} |- ! Gouvènman | {{{gouvènman|}}} |- ! Chèf a Léta | {{{chèf_leta|}}} |- ! Chèf a gouvènman | {{{chèf_gouvènman|}}} |- ! Sipèfisi..." 7254864 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" |- ! colspan="2" style="font-size:125%; background:#d40000; color:white;" | {{{non_kout|Non a péyi-la}}} |- | colspan="2" style="text-align:center;" | {{{drapo|}}} |- ! Kapital | {{{kapital|}}} |- ! Pi gran vil | {{{pi_gran_vil|}}} |- ! Lang ofisyèl | {{{lang_ofisyèl|}}} |- ! Lang nasyonal | {{{lang_nasyonal|}}} |- ! Gouvènman | {{{gouvènman|}}} |- ! Chèf a Léta | {{{chèf_leta|}}} |- ! Chèf a gouvènman | {{{chèf_gouvènman|}}} |- ! Sipèfisi | {{{sipèfisi|}}} |- ! Popilasyon | {{{popilasyon|}}} |- ! Monè | {{{monè|}}} |- ! Fizo orè | {{{fizo_orè|}}} |- ! Kòd ISO | {{{kòd_iso|}}} |- ! Kòd téléfòn | {{{kòd_téléfòn|}}} |- ! Domèn entènèt | {{{domèn|}}} |} <noinclude> == Ègzanp ==<pre> {{Infobòks péyi | non_kout = Montserrat | drapo = [[Fichier:Flag of Montserrat.svg|150px]] | kapital = [[Plymouth]] | pi_gran_vil = [[Brades]] | lang_ofisyèl = [[Anglé]] | lang_nasyonal = | gouvènman = Téritwa britanik outre-mè | chèf_leta = [[Charles III]] | chèf_gouvènman = | sipèfisi = 102 km² | popilasyon = 4 386 | monè = [[Dola a Karayib lès]] | fizo_orè = UTC−4 | kòd_iso = MS | kòd_téléfòn = +1 664 | domèn = .ms }} </pre>=== Résilta === {{Infobòks péyi | non_kout = Montserrat | drapo = [[Fichier:Flag of Montserrat.svg|150px]] | kapital = [[Plymouth]] | pi_gran_vil = [[Brades]] | lang_ofisyèl = [[Anglé]] | gouvènman = Téritwa britanik outre-mè | chèf_leta = [[Charles III]] | sipèfisi = 102 km² | popilasyon = 4 386 | monè = [[Dola a Karayib lès]] | fizo_orè = UTC−4 | kòd_iso = MS | kòd_téléfòn = +1 664 | domèn = .ms }} </noinclude> c23efytfn2tg3lppnadp1bpnv3xxyoi 0 3791263 7254867 2026-07-18T09:40:36Z Аноним какой-то 2657971 /* */ 7254867 wikitext text/x-wiki {{test wiki | status = tocreate | language = Kituba (DRC) | meta = no }} 510t9vz1qv9qwcxrbvafc4ct6tqdtqj 3 3791264 7254874 2026-07-18T09:42:08Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7254874 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 09:42, 18 July 2026 (UTC) imzfdzjz6p8f7im3czmcdtv06cnyw2s 10 3791265 7254880 2026-07-18T09:44:48Z Oronnistwa 2658918 Created page with "{{Wp/gcf/" 7254880 wikitext text/x-wiki {{Wp/gcf/ mj3qjnosp3bzlngmqnl18gpyyiln8uv 10 3791266 7254892 2026-07-18T09:49:07Z Пан Хаунд 2 2597454 Copied content from [[meta: Template MoreInfo]]. See source page history for attribution. 7254892 wikitext text/x-wiki [[File: Question.svg|15px|alt=]] '''More information needed ''' npurokai6x5c32v0zd7ny9in21je80b 0 3791267 7254904 2026-07-18T10:03:47Z Abdulmuddalib Iabrahim Salisu 2694599 Created page with "'''Al-Mu’tassimu Billahi Muhibbuddin Sultan Abdul Halim Mu'adzam Shah ibni Almarhum Sultan Badlishah''' (28 Nuwamba 1927 - 11 Satumba 2017) shine Sultan na 28th na Kedah, yana mulki daga 1958 zuwa 2017. Ya yi aiki a matsayin Yang di-Pertuan Agong na Malaysia na biyar daga shekarar 1970 zuwa 1975, kuma a matsayin Yang di-Pertuan Agong na 14 daga 2011 zuwa 2016. Shi ne shugaba na farko kuma daya tilo da ya yi sarauta a matsayin Yang di-Pertuan Agong sau biyu, da kuma maf..." 7254904 wikitext text/x-wiki '''Al-Mu’tassimu Billahi Muhibbuddin Sultan Abdul Halim Mu'adzam Shah ibni Almarhum Sultan Badlishah''' (28 Nuwamba 1927 - 11 Satumba 2017) shine Sultan na 28th na Kedah, yana mulki daga 1958 zuwa 2017. Ya yi aiki a matsayin Yang di-Pertuan Agong na Malaysia na biyar daga shekarar 1970 zuwa 1975, kuma a matsayin Yang di-Pertuan Agong na 14 daga 2011 zuwa 2016. Shi ne shugaba na farko kuma daya tilo da ya yi sarauta a matsayin Yang di-Pertuan Agong sau biyu, da kuma mafi tsufa da aka zaba a ofishin. Nan da nan kafin rasuwarsa, shi ne sarki na biyu mafi dadewa a kan karagar mulki a duniya bayan Sarauniya Elizabeth ta biyu ta Burtaniya. == Tarihin Rayuwa == === Farkon aiki === An haife shi a Istana Anak Bukit kusa da Alor Setar a matsayin Tunku Abdul Halim ibni Tunku Badlishah, shi ne na biyu, amma babban da ya tsira, na Sultan Badlishah (1894 &#x2013; 1958; yayi sarauta 1943 &#x2013; 1958), wanda daga baya ya zama Sarkin Kedah na 28. Daga zuriyar Malay da Thai, mahaifiyarsa ita ce gimbiya Haifaffiyar Kedah Tunku Sofiah binti Tunku Mahmud (an haife ta a ranar 29 ga Afrilu 1899), wacce ta mutu a wani hatsarin mota a ranar 28 ga Fabrairu 1934. Kakan mahaifiyar Abdul Halim, Tunku Mahmud, ya taba zama ''Raja Muda'' ( magaji ) a kan karagar Kedah. [[Category:Wq/ha]] 0uqrs1nlfzf1a2trnhdzkkbuzmdsot1 10 3791268 7254905 2026-07-18T10:05:43Z Oronnistwa 2658918 Created page with "== Kijan pou sèvi èvè modèl-lasa == Kopyé-kolé kòd-lasa anlè paj a on péyi : <pre> {{Wp/gcf/Péyi | name = | native_name = | flag = | coat-of-arms = | map = | capital = | pi_gwo_vil = | official_language = | fòmasyon = | dat_endépandans = | endépandans_ki_moun = | gouvènman = | president = | chèf_léta..." 7254905 wikitext text/x-wiki == Kijan pou sèvi èvè modèl-lasa == Kopyé-kolé kòd-lasa anlè paj a on péyi : <pre> {{Wp/gcf/Péyi | name = | native_name = | flag = | coat-of-arms = | map = | capital = | pi_gwo_vil = | official_language = | fòmasyon = | dat_endépandans = | endépandans_ki_moun = | gouvènman = | president = | chèf_léta = | sipèfisi = | habitants = | dansité = | pib = | idh = | Anthem = | Currency = | fizo_orè = | kòd_entènèt = | endikatif_telefonik = }} </pre> [[Kategori:Modèl]] p5tnqldlqi46k1zri31mabkhah91rmd 7254908 7254905 2026-07-18T10:08:19Z Oronnistwa 2658918 /* Kijan pou sèvi èvè modèl-lasa */ 7254908 wikitext text/x-wiki == Kijan pou sèvi èvè modèl-lasa == Kopyé-kolé kòd-lasa anlè paj a on péyi : <pre> {{Wp/gcf/Péyi | name = | native_name = | flag = | coat-of-arms = | map = | capital = | pi_gwo_vil = | official_language = | local_languag = | fòmasyon = | dat_endépandans = | endépandans_ki_moun = | gouvèlman = | president = | chèf_léta = | sipèfisi = | habitants = | dansité = | pib = | idh = | Anthem = | Currency = | fizo_orè = | kòd_entènèt = | endikatif_telefonik = }} </pre> [[Kategori:Modèl]] awen9a24juvxztfej8n67cupsy5yrrj 7254911 7254908 2026-07-18T10:09:14Z Oronnistwa 2658918 /* Kijan pou sèvi èvè modèl-lasa */ 7254911 wikitext text/x-wiki == Kijan pou sèvi èvè modèl-lasa == Kopyé-kolé kòd-lasa anlè paj a on péyi : <pre> {{Wp/gcf/Péyi | name = | native_name = | flag = | coat-of-arms = | map = | capital = | pi_gwo_vil = | official_language = | local_languag = | fòmasyon = | dat_endépandans = | endépandans_ki_moun = | gouvèlman = | president = | chèf_léta = | sipèfisi = | habitants = | dansité = | pib = | idh = | Anthem = | Currency = | fizo_orè = | kòd_entènèt = | endikatif_telefonik = }} </pre> [[Kategori:Wp/gcf/Modèl]] 4fbg6uda7blrj1usyuyclqc1y58vmr3 7254912 7254911 2026-07-18T10:10:17Z Oronnistwa 2658918 /* Kijan pou sèvi èvè modèl-lasa */ 7254912 wikitext text/x-wiki == Kijan pou sèvi èvè modèl-lasa == Kopyé-kolé kòd-lasa anlè paj a on péyi : <pre> {{Wp/gcf/Péyi | name = | native_name = | flag = | coat-of-arms = | map = | capital = | pi_gwo_vil = | official_language = | local_languag = | fòmasyon = | dat_endépandans = | endépandans_ki_moun = | gouvèlman = | president = | chèf_léta = | sipèfisi = | habitants = | dansité = | pib = | idh = | Anthem = | Currency = | fizo_orè = | kòd_entènèt = | endikatif_telefonik = }} </pre> [[Categori:Wp/gcf/Modèl]] nxpacccz2v5ugu98smytnhw0ajbs2rw 7254913 7254912 2026-07-18T10:11:40Z Oronnistwa 2658918 /* Kijan pou sèvi èvè modèl-lasa */ 7254913 wikitext text/x-wiki == Kijan pou sèvi èvè modèl-lasa == Kopyé-kolé kòd-lasa anlè paj a on péyi : <pre> {{Wp/gcf/Péyi | name = | native_name = | flag = | coat-of-arms = | map = | capital = | pi_gwo_vil = | official_language = | local_languag = | fòmasyon = | dat_endépandans = | endépandans_ki_moun = | gouvèlman = | president = | chèf_léta = | sipèfisi = | habitants = | dansité = | pib = | idh = | Anthem = | Currency = | fizo_orè = | kòd_entènèt = | endikatif_telefonik = }} </pre> [[Category:Wp/gcf/Modèl]] kl6r14ev1ylavuoydnx2ua9pmnsh9zh 7254915 7254913 2026-07-18T10:14:05Z Oronnistwa 2658918 /* */ 7254915 wikitext text/x-wiki == Ègzanp == {{Wp/gcf/Péyi | name = Sennengal | native_name = République du Sénégal | flag = Flag of Senegal.svg | coat-of-arms = Coat of arms of Senegal.svg | map = Senegal (orthographic projection).svg | capital = Dakar | pi_gwo_vil = Dakar | official_language = Fransé (ofisyèl), Wolof (nasyonal) | fòmasyon = Modèl:Ès-kòd lwa | dat_endépandans = 4 avril 1960 | endépandans_ki_moun = Lafrans | gouvènman = Répirblik parlamantè | president = Bassirou Diomaye Faye | chèf_léta = Ousmane Sonko (Prémye minis) | sipèfisi = 196722 | habitants = 18032473 | dansité = 92 | pib = $31 milya | idh = 0.512 | Anthem = Le Lion rouge | Currency = Fran CFA (XOF) | fizo_orè = UTC+0 | kòd_entènèt = .sn | endikatif_telefonik = +221 }} == Kijan pou sèvi èvè modèl-lasa == Kopyé-kolé kòd-lasa anlè paj a on péyi : <pre> {{Wp/gcf/Péyi | name = | native_name = | flag = | coat-of-arms = | map = | capital = | pi_gwo_vil = | official_language = | local_languag = | fòmasyon = | dat_endépandans = | endépandans_ki_moun = | gouvèlman = | president = | chèf_léta = | sipèfisi = | habitants = | dansité = | pib = | idh = | Anthem = | Currency = | fizo_orè = | kòd_entènèt = | endikatif_telefonik = }} </pre> [[Category:Wp/gcf/Modèl]] auwq3276o1r547jt6lhwd5k3pm0czna 7254916 7254915 2026-07-18T10:15:11Z Oronnistwa 2658918 7254916 wikitext text/x-wiki == Kijan pou sèvi èvè modèl-lasa == Kopyé-kolé kòd-lasa anlè paj a on péyi : <pre> {{Wp/gcf/Péyi | name = | native_name = | flag = | coat-of-arms = | map = | capital = | pi_gwo_vil = | official_language = | local_languag = | fòmasyon = | dat_endépandans = | endépandans_ki_moun = | gouvèlman = | president = | chèf_léta = | sipèfisi = | habitants = | dansité = | pib = | idh = | Anthem = | Currency = | fizo_orè = | kòd_entènèt = | endikatif_telefonik = }} </pre> == Ègzanp == {{Wp/gcf/Péyi | name = Sennengal | native_name = République du Sénégal | flag = Flag of Senegal.svg | coat-of-arms = Coat of arms of Senegal.svg | map = Senegal (orthographic projection).svg | capital = Dakar | pi_gwo_vil = Dakar | official_language = Fransé (ofisyèl), Wolof (nasyonal) | fòmasyon = Modèl:Ès-kòd lwa | dat_endépandans = 4 avril 1960 | endépandans_ki_moun = Lafrans | gouvènman = Répirblik parlamantè | president = Bassirou Diomaye Faye | chèf_léta = Ousmane Sonko (Prémye minis) | sipèfisi = 196722 | habitants = 18032473 | dansité = 92 | pib = $31 milya | idh = 0.512 | Anthem = Le Lion rouge | Currency = Fran CFA (XOF) | fizo_orè = UTC+0 | kòd_entènèt = .sn | endikatif_telefonik = +221 }} [[Category:Wp/gcf/Modèl]] qmirgsh1i80lm4ws2cihnpd0ffovpzm 7254918 7254916 2026-07-18T10:21:46Z Oronnistwa 2658918 7254918 wikitext text/x-wiki == Kijan pou sèvi èvè modèl-lasa == Kopyé-kolé kòd-lasa anlè paj a on péyi : <pre> {{Wp/gcf/Péyi | non = | non_natal = | drapo = | anmwari = | kat = | Kapital = | pi_gwo_vil = | lang_ofisyèl = | lang_lokal = | fòwmasyon = | dat_endépandans = | endépandans_ki_moun = | gouvèlman = | prézidan = | chèf_léta = | sipèfisi = | Popilasyon = | dansité = | pib = | idh = | Im = | Monnè = | fizo_orè = | kòd_entènèt = | endikatif_pòwtab = }} </pre> == Ègzanp == {{Wp/gcf/Péyi | name = Sennengal | native_name = République du Sénégal | flag = Flag of Senegal.svg | coat-of-arms = Coat of arms of Senegal.svg | map = Senegal (orthographic projection).svg | capital = Dakar | pi_gwo_vil = Dakar | official_language = Fransé (ofisyèl), Wolof (nasyonal) | fòmasyon = Modèl:Ès-kòd lwa | dat_endépandans = 4 avril 1960 | endépandans_ki_moun = Lafrans | gouvènman = Répirblik parlamantè | president = Bassirou Diomaye Faye | chèf_léta = Ousmane Sonko (Prémye minis) | sipèfisi = 196722 | habitants = 18032473 | dansité = 92 | pib = $31 milya | idh = 0.512 | Anthem = Le Lion rouge | Currency = Fran CFA (XOF) | fizo_orè = UTC+0 | kòd_entènèt = .sn | endikatif_telefonik = +221 }} [[Category:Wp/gcf/Modèl]] ax4bgq58c4gf3eskaovszl5wa3ktymn 7254920 7254918 2026-07-18T10:24:32Z Oronnistwa 2658918 /* Ègzanp */ 7254920 wikitext text/x-wiki == Kijan pou sèvi èvè modèl-lasa == Kopyé-kolé kòd-lasa anlè paj a on péyi : <pre> {{Wp/gcf/Péyi | non = | non_natal = | drapo = | anmwari = | kat = | Kapital = | pi_gwo_vil = | lang_ofisyèl = | lang_lokal = | fòwmasyon = | dat_endépandans = | endépandans_ki_moun = | gouvèlman = | prézidan = | chèf_léta = | sipèfisi = | Popilasyon = | dansité = | pib = | idh = | Im = | Monnè = | fizo_orè = | kòd_entènèt = | endikatif_pòwtab = }} </pre> == Ègzanp == {{Wp/gcf/Péyi | name = Sennengal | native_name = République du Sénégal | flag = Flag of Senegal.svg | coat-of-arms = Coat of arms of Senegal.svg | map = Senegal (orthographic projection).svg | capital = Dakar | pi_gwo_vil = Dakar | official_language = Fransé (ofisyèl), Wolof (nasyonal) | fòmasyon = Modèl:Ès-kòd lwa | dat_endépandans = 4 avril 1960 | endépandans_ki_moun = Lafrans | gouvèlman = Répirblik parlamantè | prézidan = Bassirou Diomaye Faye | chèf_léta = Ousmane Sonko (Prémye minis) | sipèfisi = 196722 | Popilasyon = 18032473 | dansité = 92 | pib = $31 milya | idh = 0.512 | Im = Le Lion rouge | Monnè = Fran CFA (XOF) | fizo_orè = UTC+0 | kòd_entènèt = .sn | endikatif_téléfonik = +221 }} [[Category:Wp/gcf/Modèl]] geoj4ym57my0ht5wfrmkfnb6bh27x50 7254923 7254920 2026-07-18T10:27:53Z Oronnistwa 2658918 /* Ègzanp */ 7254923 wikitext text/x-wiki == Kijan pou sèvi èvè modèl-lasa == Kopyé-kolé kòd-lasa anlè paj a on péyi : <pre> {{Wp/gcf/Péyi | non = | non_natal = | drapo = | anmwari = | kat = | Kapital = | pi_gwo_vil = | lang_ofisyèl = | lang_lokal = | fòwmasyon = | dat_endépandans = | endépandans_ki_moun = | gouvèlman = | prézidan = | chèf_léta = | sipèfisi = | Popilasyon = | dansité = | pib = | idh = | Im = | Monnè = | fizo_orè = | kòd_entènèt = | endikatif_pòwtab = }} </pre> == Ègzanp == {{Wp/gcf/Péyi | name = Sennengal | native_name = République du Sénégal | flag = Flag of Senegal.svg | coat-of-arms = Coat of arms of Senegal.svg | map = Senegal (orthographic projection).svg | capital = Dakar | pi_gwo_vil = Dakar | official_language = Fransé (ofisyèl), Wolof (nasyonal) | fòmasyon = | dat_endépandans = 4 avril 1960 | endépandans_ki_moun = Lafrans | gouvènman = Repiblik parlamantè | president = Bassirou Diomaye Faye | chèf_léta = Ousmane Sonko (Premyé minis) | sipèfisi = 196722 | habitants = 18032473 | dansité = 92 | pib = $31 milyar | idh = 0.512 | Anthem = Le Lion rouge | Currency = Fran CFA (XOF) | fizo_orè = UTC+0 | kòd_entènèt = .sn | endikatif_telefonik = +221 }} [[Category:Wp/gcf/Modèl]] tj0uof2to2oh7yyw17qh7bseyhlgoa3 7254972 7254923 2026-07-18T10:58:17Z Oronnistwa 2658918 /* Kijan pou sèvi èvè modèl-lasa */ 7254972 wikitext text/x-wiki == Kijan pou sèvi èvè modèl-lasa == Kopyé-kolé kòd-lasa anlè paj a on péyi : <pre> {{Wp/gcf/Péyi | non = | non_natal = | drapo = | anmwari = | kat = | Boultè = | Kapital = | pi_gwo_vil = | lang_ofisyèl = | lang_lokal = | fòwmasyon = | dat_endépandans = | endépandans_ki_moun = | gouvèlman = | prézidan = | chèf_léta = | sipèfisi = | Popilasyon = | dansité = | pib = | idh = | Im = | Monnè = | fizo_orè = | kòd_entènèt = | endikatif_pòwtab = }} </pre> == Ègzanp == {{Wp/gcf/Péyi | name = Sennengal | native_name = République du Sénégal | flag = Flag of Senegal.svg | coat-of-arms = Coat of arms of Senegal.svg | map = Senegal (orthographic projection).svg | capital = Dakar | pi_gwo_vil = Dakar | official_language = Fransé (ofisyèl), Wolof (nasyonal) | fòmasyon = | dat_endépandans = 4 avril 1960 | endépandans_ki_moun = Lafrans | gouvènman = Repiblik parlamantè | president = Bassirou Diomaye Faye | chèf_léta = Ousmane Sonko (Premyé minis) | sipèfisi = 196722 | habitants = 18032473 | dansité = 92 | pib = $31 milyar | idh = 0.512 | Anthem = Le Lion rouge | Currency = Fran CFA (XOF) | fizo_orè = UTC+0 | kòd_entènèt = .sn | endikatif_telefonik = +221 }} [[Category:Wp/gcf/Modèl]] g86o1v2soir7gw8v5ndlmkz4bk3pc0w 0 3791269 7254907 2026-07-18T10:06:28Z Abdulmuddalib Iabrahim Salisu 2694599 Created page with "'''Abdel-Halim Mahmoud''' (Arabic) (12 ga watan Mayu 1910- 17 ga watan Oktoba aka haife shi a shekarar 1978; 2 Jumaada al-awal 1328 AH - 14 Al-Qi Canaldah 1398 AH) ya yi aiki a matsayin Babban Imam na al-Azhar daga 1973 har zuwa mutuwarsa a shekarar 1978. Wasu sun kira shi "mai son zuciya da ƙaunatacce" a san shi da tsarin zamani na koyarwa a Jami’ar Al-Azhar, yana wa'azi da daidaitawa da kuma rungumar kimiyya ta zamani a matsayin aikin addini. == Ƙuruciya == An hai..." 7254907 wikitext text/x-wiki '''Abdel-Halim Mahmoud''' (Arabic) (12 ga watan Mayu 1910- 17 ga watan Oktoba aka haife shi a shekarar 1978; 2 Jumaada al-awal 1328 AH - 14 Al-Qi Canaldah 1398 AH) ya yi aiki a matsayin Babban Imam na al-Azhar daga 1973 har zuwa mutuwarsa a shekarar 1978. Wasu sun kira shi "mai son zuciya da ƙaunatacce" a san shi da tsarin zamani na koyarwa a Jami’ar Al-Azhar, yana wa'azi da daidaitawa da kuma rungumar kimiyya ta zamani a matsayin aikin addini. == Ƙuruciya == An haifi Abdel-Halim Mahmoud a ranar 12 ga Mayun shekarar 1910 a ƙauyen Abou Ahmed (yanzu Al Salam), a cikin Gwamnatin Sharqia, kilomita 50 a arewa maso gabashin Alkahira, Misira. Ya haddace [[Wq/ha/Alqur'ani mai girma|Alkur'ani]] tun yana ƙarami sannan ya fara karatunsa a [[Wq/ha/Jami'ar Al-Azhar|Jami'ar Al-Azhar]] inda ya kammala a 1932. Daga nan ya ci gaba da karatunsa a Faransa, inda ya sami digiri na biyu a Falsafa daga Jami'ar Paris - La Sorbonne a 1940. [[Category:Wq/ha]] ic8d2l7p1jxo4joxo7o5qigskq7q358 0 3791270 7254910 2026-07-18T10:09:13Z Abdulmuddalib Iabrahim Salisu 2694599 Created page with "'''Asma Halim''' (An haife ta a shekara ta 1921) ƴar ƙasar Misira, ma'ikaciyar jarida kuma Marubuciya. [[Category:Wq/ha]]" 7254910 wikitext text/x-wiki '''Asma Halim''' (An haife ta a shekara ta 1921) ƴar ƙasar Misira, ma'ikaciyar jarida kuma Marubuciya. [[Category:Wq/ha]] 752y8v8nmonel7g8c62g7bbp9q28tma 3 3791271 7254927 2026-07-18T10:29:33Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7254927 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 10:29, 18 July 2026 (UTC) 3uxc1d1vmnx7b3mh7ytg2ode9g0w7e1 10 3791272 7254944 2026-07-18T10:40:15Z Oronnistwa 2658918 Created page with "== Kijan pou sèvi ak modèl-lasa == Kopyé-kolé kòd-lasa anlè paj a on téritwa (kon Gwadloup, Matinik...) : <pre> {{Wp/gcf/Téritwa | name = | native_name = | flag = | coat-of-arms = | map = | Country = | capital = | official_language = | status = | monas = | gouvènè = | leader = | sipèfisi..." 7254944 wikitext text/x-wiki == Kijan pou sèvi ak modèl-lasa == Kopyé-kolé kòd-lasa anlè paj a on téritwa (kon Gwadloup, Matinik...) : <pre> {{Wp/gcf/Téritwa | name = | native_name = | flag = | coat-of-arms = | map = | Country = | capital = | official_language = | status = | monas = | gouvènè = | leader = | sipèfisi = | population = | dansité = | Anthem = | Currency = | fizo_orè = | kòd_entènèt = | endikatif_telefonik = }} </pre> [[Category:Wp/gcf/Modèl]] opiquu7xxfi918wvsiwjhi0vyg2dphe 7254951 7254944 2026-07-18T10:44:07Z Oronnistwa 2658918 7254951 wikitext text/x-wiki == Kijan pou sèvi ak modèl-lasa == Kopyé-kolé kòd-lasa anlè paj a on téritwa (kon Gwadloup, Matinik...) : <pre> {{Wp/gcf/Téritwa | name = | native_name = | flag = | coat-of-arms = | map = | Country = | capital = | official_language = | status = | monas = | gouvènè = | leader = | sipèfisi = | population = | dansité = | Anthem = | Currency = | fizo_orè = | kòd_entènèt = | endikatif_telefonik = }} </pre> == Ègzanp == {{Wp/gcf/Téritwa | name = Awouba | native_name = Aruba | flag = Flag of Aruba.svg | coat-of-arms = Coat of arms of Aruba.svg | map = Aruba on the globe (Americas centered).svg | Country = Wayòm a Péyi-Ba | capital = Oranjestad | pi_gwo_vil = Oranjestad | official_language = Olandé, Papiamento | status = Leta otonòm a Wayòm a Péyi-Ba | fòmasyon = | dat_fòmasyon = 1é janvyé 1986 | monas = Willem-Alexander (Rwa) | gouvènè = Alfonso Boekhoudt | leader = Evelyn Wever-Croes (Premyé minis) | sipèfisi = 180 | population = 106277 | dansité = 590 | pib = $3.5 milyar | idh = 0.902 | Anthem = Aruba Dushi Tera | Currency = Florin awoubenn (AWG) | fizo_orè = UTC-4 | kòd_entènèt = .aw | endikatif_telefonik = +297 }} [[Category:Wp/gcf/Modèl]] kw5urce7ypkcxetp9237oeuolxa5wkq 0 3791273 7254957 2026-07-18T10:47:15Z Gbirua123 2565499 add text 7254957 wikitext text/x-wiki 𑢫𑣃𑣜𑣃 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣉𑣕𑣉𑣊 𑣓𑣁𑣖 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑢹𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑢯𑣂𑣕𑣂 𑣔𑣉 𑢹𑣉𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈 𑣈𑣞𑣃 𑣁𑣍𑣎𑣁 𑣕𑣈𑣔𑣉 𑣌𑣁𑣌𑣉 𑣖𑣁𑣓𑣁𑣕𑣂𑣍 𑣕𑣁𑣆𑣌𑣂𑣓𑣁. 𑢷𑣉𑣜𑣉𑣊 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣉𑣌𑣉𑣈 𑣉𑣌𑣉𑣈 𑣔𑣉 𑣞𑣈𑣊𑣋𑣈𑣚 𑣗𑣂𑣛𑣁𑣉 𑣜𑣈𑣌𑣉 𑣁𑣏𑣃 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢫𑣃𑣜𑣃 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣔𑣉 𑣗𑣉𑣆𑣋𑣁𑣀𑣓𑣂𑣌𑣉*, 𑢷𑣈𑣗𑣉𑣙𑣁𑣜𑣂𑣌𑣉𑣕𑣁* 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣆𑣔𑣂 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣔𑣉 𑣗𑣃𑣋𑣂 𑣆𑣗𑣂𑣚 𑣙𑣁𑣕𑣁𑣊𑣁𑣓 𑣙𑣉𑣉 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣄 𑣁𑣈𑣕𑣈 𑣁𑣘𑣁𑣓𑣁𑣜 𑣆𑣜𑣂 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣎𑣂𑣌 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗𑣜𑣈 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣚𑣉𑣄 𑣕𑣈, 𑣇𑣏𑣁𑣜𑣉𑣐𑣉(𑣌𑣁𑣎𑣂𑣉𑣊), 𑣇𑣆𑣕𑣂𑣙𑣁𑣞𑣂𑣌 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣁𑣀𑣞𑣌𑣜𑣃𑣕𑣂𑣌𑣉* 𑣘𑣁𑣍𑣎𑣁 𑣌𑣈𑣈𑣕𑣈 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣈𑣓𑣁. 𑢨𑣓𑣁 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣞𑣈𑣅𑣁𑣓 𑣋𑣈𑣅𑣁𑣓 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣗𑣃𑣛𑣁𑣁-𑣗𑣃𑣛𑣂𑣌𑣉 𑣈𑣁 𑣖𑣁𑣓𑣁𑣕𑣂𑣍 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢾𑣁𑣖𑣁𑣎𑣂𑣌𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈 𑣓𑣈𑣚 𑣌𑣈𑣈 𑣜𑣈𑣔𑣉 𑣏𑣂𑣖𑣂𑣓𑣁𑣊 𑣏𑣁𑣗𑣁 𑣈𑣁𑣓 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 "𑢾𑣂𑣔𑣁 𑢹𑣉𑣜𑣁 𑢾𑣃𑣞𑣁𑣜 𑢡𑣌𑣁𑣛𑣁"(𑢵𑣂𑣊𑣋𑣃𑣅𑣁𑣓𑣁 𑢳𑣂𑣗𑣉𑣓𑣔𑣙𑣉𑣓 𑢡𑣀𑣌𑣁 𑣩𑣤𑣠𑣤/𑣨𑣨𑣣-𑣡𑣩𑣧𑣥-𑣧𑣠) 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣉𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜 𑣜𑣈 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣗𑣂𑣗𑣁𑣔 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣘𑣁𑣆𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣔𑣁𑣗𑣂𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣩𑣠 𑣔𑣉𑣌𑣉𑣌𑣉 𑣜𑣈 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣕𑣉𑣔𑣁𑣜𑣉𑣌𑣉 𑣜𑣈 𑣈𑣞𑣒𑣜𑣉𑣈𑣞𑣂𑣁𑣒𑣂𑣌 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣘𑣉𑣜𑣂𑣗𑣁𑣜 𑣞𑣉𑣖𑣉𑣓𑣔𑣉𑣜𑣈 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣔𑣃𑣁𑣜𑣁 𑣉𑣕𑣉𑣊 𑣓𑣁𑣖 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣚𑣃𑣆 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣖𑣃𑣚𑣂 𑣗𑣃𑣋𑣂𑣓 𑣈𑣑𑣌𑣁 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣈𑣕𑣈 𑣗𑣃𑣋𑣂𑣓 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣞𑣁𑣚𑣁𑣉𑣄 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣡𑣩𑣨𑣣 𑣜𑣈 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣊𑣞𑣉𑣔𑣉 𑣞𑣂.𑣈𑣖. 𑣞𑣂𑣊 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣇𑣖𑣗𑣃𑣚𑣜𑣈 𑣎𑣉𑣑𑣁 𑣜𑣈 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑢾𑣂𑣔𑣁 𑢹𑣉𑣜𑣁 𑢾𑣃𑣞𑣁𑣜 𑢡𑣌𑣁𑣛𑣁 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁𑣜𑣂 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣞𑣓𑣉𑣁𑣜 𑣎𑣁𑣖𑣔𑣁 𑣁𑣔𑣂𑣗𑣁𑣞𑣂 𑣙𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣖𑣃𑣓𑣃 𑣞𑣁𑣞𑣁𑣊𑣌𑣂𑣜 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎, 𑣙𑣉𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣈𑣞𑣉𑣞𑣂𑣁𑣞𑣁𑣓 𑣜𑣈𑣓 𑣔𑣂𑣚𑣂 𑣌𑣃𑣘𑣃𑣚 𑣌𑣉 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁, 𑢷𑣂𑣙𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣓 𑣗𑣃𑣔𑣂-𑣎𑣂𑣗𑣂 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣕𑣁𑣓 𑣌𑣉𑣁-𑣌𑣃𑣆 𑣌𑣉 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣞𑣈𑣗𑣂𑣌𑣉 𑣈𑣚𑣁𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣜𑣈𑣓 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣋𑣁𑣚𑣁𑣊 𑣇𑣔𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣓 𑣌𑣉 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁, 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢼𑣉𑣋𑣙𑣃𑣓𑣁𑣕 𑢸𑣃𑣜𑣕𑣂, 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣈𑣁𑣖 𑢬𑣁𑣚𑣃𑣓𑣑𑣂𑣁, 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑢸𑣃𑣜𑣃𑣞𑣉𑣕𑣉𑣖 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖 𑣈𑣕𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣁𑣌𑣉 𑣋𑣈 𑣉𑣕𑣉𑣊 𑣓𑣁𑣖 𑣏𑣂 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣓𑣁𑣖 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣎𑣁𑣉 𑣞𑣁𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣚𑣈𑣑𑣁. 𑢳𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣎𑣉𑣌𑣁 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣈 𑣉𑣗𑣙𑣁𑣗* 𑣕𑣈 𑣏𑣂𑣖𑣂𑣓𑣁𑣊 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣌𑣁𑣁 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣔𑣁𑣆 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢨𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣡𑣩𑣨𑣤 𑣉𑣌𑣒𑣉𑣗𑣉𑣜 𑣏𑣁𑣓𑣑𑣃𑣄 𑣜𑣈 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣖𑣂𑣞𑣁 𑣘𑣂𑣅𑣁𑣖 𑣖𑣁𑣙𑣁 𑣔𑣂𑣓 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣁 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢳𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄  𑢷𑣂𑣙𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣎𑣂𑣌 𑣈𑣕𑣉𑣁𑣓 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈𑣓 𑣈𑣚𑣁 𑣔𑣉𑣚𑣁 𑣌𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂 𑣌𑣉 𑣋𑣈 𑣌𑣈𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣌𑣈𑣁 𑣓𑣈𑣚 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣚𑣁 𑣁𑣈𑣕𑣈 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣁 𑣖𑣉𑣕𑣁𑣖𑣉𑣕 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢼𑣉𑣋𑣙𑣃 𑢳𑣁𑣕𑣙 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍𑣁𑣄 𑣔𑣃𑣗 𑣇𑣖𑣗𑣃𑣚 𑣜𑣈 𑣋𑣈𑣚 𑣖𑣂𑣑 𑣙𑣉𑣉 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣗𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣖𑣁𑣓𑣕𑣁𑣓 𑣙𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣉𑣘𑣂 𑣓𑣁𑣕 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖, 𑢾𑣉𑣓𑣁𑣕𑣉𑣓 𑢶𑢣𑣓𑣑𑣁, 𑢶𑣉𑣙𑣈𑣓𑣔𑣜𑣁 𑢳𑣁𑣋,  𑢾𑣁𑣇 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁, 𑢾𑣉𑣓𑣁𑣕𑣉𑣓 𑢯𑣁𑣕𑣁𑣜, 𑢾𑣁𑣋𑣃 𑢾𑣁𑣖𑣁𑣑, 𑢷𑣙𑣉𑣋𑣉𑣗𑣁𑣓 𑢯𑣁𑣕𑣁𑣜, 𑢯𑣉𑣒𑣜𑣁𑣅 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁, 𑢴𑣃𑣜𑣋𑣁 𑢾𑣃𑣜𑣂𑣓, 𑢷𑣉𑣛𑣉𑣜𑣁𑣖 𑢸𑣁𑣒𑣘𑣂𑣊𑣃𑣁, 𑣈𑣖𑣁𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑢯𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣈𑣓 𑣖𑣁𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉𑣋𑣈 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣉𑣚 𑣕𑣁𑣑 𑣚𑣂𑣉𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣉𑣚 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣗𑣉𑣆𑣋𑣁𑣓𑣂𑣌 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣏𑣁𑣚-𑣏𑣉𑣚𑣉𑣓 𑣞𑣁𑣜𑣂𑣕𑣈 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣓 𑣕𑣁𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑣗𑣁𑣓𑣉 𑣈𑣓𑣁 𑣌𑣉 𑣕𑣃𑣚𑣁-𑣖𑣁𑣚𑣁 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢧𑣘𑣉-𑣞𑣉𑣔𑣉𑣞𑣅𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣂𑣕𑣂 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣓𑣁𑣖 𑣡𑣤𑣒𑣂 𑣕𑣁𑣊𑣋𑣁𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣏𑣂𑣓𑣁 𑣌𑣉 𑣏𑣂 𑣕𑣃𑣛𑣁𑣄 𑣌𑣉 (Check points) 𑣌𑣉 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣚𑣉𑣄 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣖𑣂𑣑 𑣌𑣁𑣈𑣕 𑣁𑣘𑣁𑣓𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣕𑣈 𑣙𑣁𑣜𑣂-𑣋𑣉𑣁𑣜𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣆𑣏𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢾𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣁𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁-𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣓𑣁𑣖 𑣕𑣁𑣑 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣌𑣉𑣔𑣉 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣎𑣁𑣉 𑣞𑣁𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑣉𑣚 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣈𑣓𑣁 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚𑣈𑣅𑣁𑣓 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣈𑣓𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣓 𑣕𑣁𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑣗𑣁𑣓𑣉 𑣖𑣁𑣓𑣅𑣁𑣕𑣁 𑣌𑣉 𑣈𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣘𑣁𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉 𑣁𑣌𑣉 𑣋𑣈 𑣉𑣓𑣑𑣉𑣊 𑣕𑣁𑣑 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣌𑣉𑣔𑣉 𑣌𑣉 𑣇𑣜𑣃𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣕𑣈 𑣡𑣤 𑣒𑣂𑣑𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚 𑣓𑣂𑣕𑣂𑣜 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣋𑣈(𑣡𑣡/𑣢) 𑣋𑣃𑣛𑣂 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣈 𑣌𑣉 𑣈𑣖 𑣚𑣈𑣓𑣁. == 𑢹𑣉𑣉 𑢾𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣗𑣁𑣆 𑣌𑣈𑣓 𑢫𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣓𑣃𑣕𑣃𑣖 𑣌𑣉 𑣚𑣁𑣕𑣁𑣜 𑣜𑣈 𑣉𑣚 𑣁𑣊𑣌𑣁 𑣁𑣌𑣁𑣓𑣁; == # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢸𑣃𑣜𑣃𑣞𑣉𑣕𑣉𑣖 𑢫𑣉𑣑𑣞𑣉𑣜𑣁 : 𑢽𑣜𑣃𑣞𑣒𑣂 𑢺𑣂𑣘𑣂 𑣏𑣈𑣕𑣁𑣓 𑣜𑣈 𑣉𑣚𑣁 𑣌𑣁𑣓 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣈 𑣜𑣈 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣒𑣂𑣂𑣌𑣂 𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁. # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣒 𑢾𑣉𑣊𑣋𑣜𑣁𑣖 𑢾𑣂𑣓𑣔𑣃 𑢾𑣃𑣜𑣂𑣓 : 𑢩𑣁𑣜 𑢡𑣊𑣌𑣁𑣋𑣁𑣜, 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣉𑣚 𑣌𑣈𑣓 𑣌𑣂𑣍 𑣓𑣂𑣎𑣈 𑣘𑣜𑣉𑣔𑣁𑣓 𑢾𑣃𑣜𑣂𑣓 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣕𑣁𑣆𑣌𑣂𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣕𑣈𑣔𑣉 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣙𑣉𑣉 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣙𑣂𑣞𑣁𑣗𑣕𑣈 𑣘𑣃.𑣗.𑣘𑣃 𑣇𑣔𑣃𑣗𑣈 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈 𑣥𑣤𑣒𑣂 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣕𑣁𑣆𑣌𑣂𑣓𑣁. # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣅𑣁𑣓 𑢬𑣁𑣚𑣃𑣓𑣑𑣂𑣁 : 𑢩𑣚 𑢯𑣂𑣕𑣂, 𑣓𑣈𑣓 𑣜𑣈 𑣣𑣦 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣂𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣔𑣈𑣗𑣓𑣁𑣋𑣜𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣜𑣃𑣃𑣘 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣁𑣈𑣕 𑣗𑣁𑣆 𑣁𑣌𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣃𑣃𑣛𑣃 𑣔𑣉 𑣘𑣂𑣅𑣁 𑣁𑣛𑣁𑣊 (Phonetics) 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣖𑣂𑣞𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂 𑣓𑣁𑣖𑣉𑣄 𑣕𑣁𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣉𑣚 𑣏𑣈𑣙𑣈𑣜𑣁 𑣜𑣈 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣌𑣁 𑣖𑣁𑣓𑣁𑣕𑣂𑣍 𑣈𑣁𑣓𑣁. # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢼𑣁𑣋𑣙𑣃𑣓𑣁𑣕 𑢸𑣃𑣜𑣕𑣂 : 𑢹𑣉𑣉 𑢩𑣚, 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣖𑣃𑣃𑣛𑣃 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣚𑣉𑣄 𑣕𑣈 𑣗𑣁𑣐𑣂𑣅𑣁 𑣋𑣈𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣔𑣉 𑣓𑣈𑣓 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣗𑣉𑣜𑣉 𑣖𑣁𑣛𑣁 𑣜𑣈 𑣔𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣞𑣃𑣃𑣜 𑣁𑣛𑣁𑣊 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣌𑣉𑣖𑣎𑣉𑣜 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣗𑣉𑣆𑣋𑣁𑣓𑣂𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣚 𑣏𑣉𑣚𑣉𑣓𑣜𑣈 𑣒𑣂𑣂𑣌𑣂 𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁. # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢸𑣃𑣜𑣃𑣞𑣉𑣕𑣉𑣖 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖 : 𑢡𑣔𑣂𑣊 𑢡𑣊𑣌𑣁, 𑣘𑣃𑣜𑣁𑣛𑣂𑣌𑣉 𑣔𑣁𑣜𑣁 𑣕𑣈 𑣣𑣠 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣗𑣁𑣆𑣅𑣁 𑣌𑣁𑣓𑣁. 𑢳𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣖𑣁𑣕𑣜𑣉 𑣗𑣁𑣜 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣀 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣃𑣃𑣜 𑣁𑣛𑣁𑣊 𑣗𑣁𑣆𑣅𑣁 𑣌𑣁𑣓 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄𑣁. 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣃𑣃𑣜 𑣁𑣛𑣁𑣊 𑣌𑣉 𑣘𑣃.𑣉.𑣘𑣃 𑣗𑣁𑣆 𑣚𑣈𑣈 𑣜𑣈 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣓 𑣕𑣁𑣓𑣁. # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢼𑣉𑣙𑣂𑣔𑣁𑣞 𑢾𑣂𑣊 𑢳𑣁𑣋 : 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁𑣜𑣂 𑢷𑣁𑣛𑣂 𑣙𑣂𑣞𑣂𑣜, 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂𑣜𑣈 𑣣𑣠 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣖𑣁𑣛𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣓𑣈𑣓 𑣋𑣈𑣅 𑣗𑣁𑣜 𑣜𑣉𑣌𑣉𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣁𑣛𑣁𑣊 𑣞𑣃𑣃𑣜 𑣋𑣈 𑣓𑣁𑣖𑣈𑣅𑣁𑣓𑣁 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣈𑣒𑣁𑣄 𑣌𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣎𑣁𑣉 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁.𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 : 𑢹𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑢯𑣂𑣕𑣂, 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈 𑣣𑣢 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣖𑣁𑣛𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄𑣁, 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣈𑣞𑣒𑣜𑣉𑣈𑣞𑣂𑣁𑣒𑣂c 𑣖𑣂𑣓𑣑𑣁 𑣞𑣁𑣗𑣂𑣓 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣉𑣆𑣕𑣂𑣙𑣁𑣞𑣂𑣌𑣉 𑣎𑣂𑣓𑣂𑣞 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣞𑣁𑣊𑣌𑣂𑣜 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣏𑣂 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣉𑣖𑣎𑣁𑣉 𑣏𑣂 𑣇𑣜𑣃𑣖 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄𑣁. 𑢬𑣉𑣚 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣔𑣁𑣓𑣁 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣋𑣈 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢧𑣘𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣂𑣕𑣂 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣞𑣉𑣔𑣉𑣞𑣅𑣉 𑣌𑣉 𑣓𑣁𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣁 𑣏𑣂 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣞𑣃𑣃𑣜 𑣁𑣛𑣁𑣊 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣉𑣗𑣉𑣔𑣉 𑣌𑣉 𑣘𑣃.𑣉.𑣘𑣃 𑣇𑣘𑣉𑣎𑣃𑣌𑣕𑣉* 𑣏𑣉𑣚𑣉𑣓𑣕𑣈 𑣗𑣁𑣆 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣁𑣄𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣜𑣃𑣃𑣘 𑣈𑣕 𑣞𑣉𑣘𑣉𑣖𑣎𑣁𑣉 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣉𑣄𑣁.  𑢳𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂𑣜𑣈 𑣡𑣠 𑣞𑣉𑣜𑣉 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣢𑣡 𑣗𑣈𑣍𑣎𑣉𑣓 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣖𑣃𑣃𑣛𑣃 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣈𑣞𑣒𑣜𑣉-𑣈𑣞𑣂𑣁𑣒𑣂𑣌 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣗𑣂𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣔𑣉 𑣌𑣉 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣇𑣏𑣏𑣁𑣜𑣉𑣓 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣉𑣝𑣌𑣉𑣜 𑣉𑣚 𑣁𑣔𑣁𑣈 𑣜𑣈𑣁𑣄𑣗 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣓𑣁𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢼𑣂𑣅𑣁𑣖 𑣞𑣁𑣖𑣂𑣕𑣂 𑣜𑣈 𑣁𑣌𑣂𑣍𑣁𑣄 𑣘𑣜𑣉𑣕𑣂 𑣓𑣂𑣗𑣈𑣔𑣉𑣓 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣉𑣓𑣉𑣚 𑣔𑣉 𑣞𑣂𑣔𑣁 𑣙𑣉𑣜𑣁 𑣞𑣃𑣞𑣁𑣜 𑣁𑣌𑣁𑣛𑣁 𑣜𑣈𑣓 𑣖𑣃𑣕𑣃𑣌𑣃𑣚 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣌𑣂𑣍 𑣏𑣁𑣚 𑣚𑣈𑣑𑣁. 𑢳𑣈𑣓 𑣘𑣜𑣉𑣂𑣕 𑣗𑣈𑣔𑣉𑣓𑣏𑣂 𑣁𑣜𑣔𑣁𑣞 𑣏𑣈𑣕𑣁𑣓 𑣜𑣈 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣖𑣂𑣞𑣁 𑣗𑣂𑣏𑣁𑣜 𑣗𑣁𑣆 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣉𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜 𑣜𑣈 𑣩 𑣎𑣃𑣃𑣓 𑣡𑣩𑣨𑣥 𑣜𑣈 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣉𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜 𑣜𑣈𑣓 𑢦𑣍𑣎𑣂𑣓𑣂𑣁𑣜𑣂𑣊 𑢦𑣓𑣞𑣒𑣂𑣏𑣃𑣒 𑣜𑣈 𑢬𑣙𑣉𑣓𑣑-𑣤 𑣜𑣈 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣓 𑣖𑣃𑣕𑣃𑣌𑣃𑣚 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑢷𑣁𑣋𑣈 𑢫𑣉𑣗𑣉𑣜𑣔𑣙𑣉𑣓 𑣗𑣙𑣃.𑢸𑣃. 𑣖𑣉𑣓𑣕𑣜𑣂 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣌𑣂𑣍 𑣌𑣁𑣎 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚 𑣚𑣈𑣑𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣋𑣈 𑣏𑣂𑣖𑣂𑣓𑣁𑣊 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣙𑣉𑣉 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈𑣓 𑣆𑣗𑣂𑣚 𑣙𑣁𑣕𑣁𑣊𑣁𑣓 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣎𑣂𑣌𑣉 𑣙𑣁𑣋𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂𑣌𑣉 𑣔𑣃𑣗 𑣔𑣈𑣊𑣋𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂 𑣌𑣉𑣕𑣈𑣋𑣈 𑣖𑣉𑣛𑣈 𑣞𑣉𑣔𑣉𑣞𑣅𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣕𑣃𑣚𑣁 𑣖𑣁𑣚𑣁 𑣞𑣁𑣖𑣂𑣕𑣂 (Review Committee) 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣆 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣚𑣁𑣕𑣁𑣈 𑣜𑣈 𑣉𑣚𑣁 𑣌𑣁𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁 𑣌𑣉 𑣓𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣖𑣂𑣒𑣂 𑣜𑣈𑣓 𑣘𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣓𑣈𑣚 𑣌𑣉𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣈𑣓𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣋𑣈 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣕𑣈 𑣖𑣃𑣏𑣁𑣑 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣌𑣉 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣌𑣈𑣑𑣁. # 𑢱𑣜. 𑢼𑣁𑣖 𑢴𑣁𑣅𑣁𑣚 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 (𑢵𑣁𑣆𑣌𑣈𑣓 𑣇𑣘-𑣌𑣃𑣛𑣉𑣘𑣉𑣕𑣂 𑢼𑣁𑣍𑣏𑣂 𑣗𑣂.𑣗𑣂) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢼𑣃𑣃𑣘 𑢾𑣂𑣊 𑢸𑣂𑣊𑣋𑣃𑣁 ( 𑢵𑣁𑣆 𑣌𑣈𑣓 𑣘𑣜𑣉𑣔𑣙𑣁𑣓 𑣉𑣔𑣅𑣁𑣘𑣉𑣌𑣉 𑣙𑣁𑣒 𑢫𑣁𑣖𑣁𑣜𑣂𑣁 𑣇𑣏.𑣗𑣂) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣁𑣇 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢷𑣉𑣉𑣛𑣜𑣁𑣖 𑢸𑣁𑣒𑣘𑣂𑣊𑣋𑣃𑣁. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣉𑣘𑣁𑣚 𑢫𑣁𑣋𑣁𑣜𑣁𑣆 (𑢹𑣈𑣑 𑣖𑣁𑣞𑣒𑣉𑣜 𑢬𑣃𑣖𑣁𑣜𑣑𑣃𑣊𑣋𑣂 𑣇𑣏.𑣗𑣂) 𑢾𑣂𑣔𑣁 𑣙𑣉𑣜𑣁 𑣞𑣃𑣞𑣁𑣜 𑣁𑣌𑣁𑣛𑣁 𑣜𑣈𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣡𑣩𑣨𑣤 𑣉𑣌𑣒𑣉𑣗𑣉𑣜 𑣜𑣈 𑢮𑣉𑣑𑣁 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣗𑣁𑣆𑣁 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣙𑣃𑣓𑣑𑣂 𑣃𑣔𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣓𑣁𑣖 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣜𑣉𑣕𑣂𑣗𑣈𑣔𑣉𑣓 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣑𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣌𑣉 𑣃𑣔𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣓 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑢫𑣉𑣗𑣉𑣜𑣔𑣉𑣓 𑢷𑣁𑣋𑣈 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣚𑣁𑣑  𑣌𑣂𑣍𑣈.  𑣓𑣂𑣎𑣈 𑢷𑣁𑣋𑣈 𑢫𑣉𑣗𑣉𑣜𑣔𑣙𑣉𑣓 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣓𑣈𑣚 𑣞𑣉𑣎𑣈 𑣌𑣁𑣈𑣕 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣓𑣁𑣊 𑣜𑣈 𑣑𑣁𑣌𑣕𑣉𑣜 𑢼𑣁𑣖 𑣔𑣁𑣅𑣁𑣖 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣌𑣂𑣍 𑣈𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢾𑣁𑣚𑣁-𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣗𑣃𑣋𑣂 𑣚𑣈𑣌𑣁 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣖𑣃𑣚𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣁𑣏𑣃𑣅𑣁𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑣙𑣃𑣛𑣂𑣊 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣈 𑣗𑣂𑣕𑣈𑣜 𑣜𑣈 𑣔𑣈𑣊𑣋𑣁 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣚𑣉𑣄 𑣗𑣁𑣆 𑣁𑣌𑣁𑣓 (𑣘𑣜𑣉𑣂𑣕 𑣗𑣈𑣔𑣉𑣓) (𑣗𑣁𑣆 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂) 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢯𑣂𑣌𑣈 𑣕𑣈 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣙𑣉𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣓𑣁𑣊 𑣜𑣈 𑣓𑣈𑣚𑣈 𑣌𑣁𑣓 𑣘𑣁𑣓𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣌𑣉 𑣌𑣁 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉𑣔𑣉 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣉𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣌𑣉 𑣔𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣑 𑣌𑣉𑣁 𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣗𑣃𑣋𑣂 𑣏𑣂 𑣗𑣁𑣛𑣂𑣎 𑣚𑣂𑣘𑣂𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁𑣅𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣗𑣃𑣋𑣂 𑣖𑣁𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣙𑣃𑣓𑣑𑣂 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁 𑣖𑣂𑣞𑣂𑣌𑣉 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢨𑣓𑣁 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣆. 𑣎𑣃𑣚𑣁𑣆 𑣡𑣩𑣨𑣥 𑣜𑣈 𑢼𑣁𑣍𑣏𑣂 𑢷𑣂𑣞𑣟𑣁𑣗𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅 𑣜𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁 𑣖𑣂𑣞𑣂𑣌𑣉 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣌𑣙𑣈𑣕𑣜𑣂𑣅 𑣗𑣙𑣁𑣞𑣁 𑣜𑣁𑣍𑣏𑣂𑣜𑣈 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚 𑣜𑣈𑣓 𑣔𑣉𑣛𑣉 𑣜𑣈𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣓𑣁𑣊 𑣎𑣉𑣑𑣁𑣜𑣈 𑣙𑣃𑣓𑣑𑣂 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣆(𑣧-𑣁𑣆𑣅𑣁) 𑣎𑣉𑣓 𑣙𑣉𑣉 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉𑣈 𑣕𑣈 𑣖𑣉𑣒𑣈 𑣤 (𑣤-𑣘𑣃𑣓𑣑𑣂𑣅𑣁) 𑣙𑣉𑣉 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉 𑣗𑣈𑣒𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣓 𑣖𑣉𑣓𑣑𑣉𑣘 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣙𑣃𑣎𑣃𑣄 𑣞𑣈𑣒𑣈𑣜 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉𑣁 𑣗𑣈𑣒𑣁 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣁𑣌𑣉 𑣗𑣈𑣘𑣈𑣒𑣁 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣁𑣌𑣉 𑣉𑣓𑣑𑣉𑣊 𑣕𑣁𑣑 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣏𑣂𑣖𑣂𑣓 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄 𑣈𑣓𑣁 𑣌𑣉 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚𑣈 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣓𑣁. 𑢨𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣈𑣓𑣈𑣒𑣈𑣄 𑣜𑣈 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣖𑣃𑣌𑣂𑣁 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣋𑣈 𑣉𑣚𑣕𑣁𑣑 𑣉𑣓𑣑𑣉𑣊 𑣕𑣁𑣑 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣁𑣅𑣁𑣖. 𑣗𑣂𑣍𑣋𑣁𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣗𑣂𑣍𑣋𑣁𑣓 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣉𑣚 𑣗𑣂𑣍𑣎𑣁𑣓, 𑣗𑣈𑣗𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣏𑣁𑣚𑣂 𑣏𑣉𑣚𑣉𑣓 𑣌𑣉 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣈𑣞𑣒𑣜𑣉𑣈𑣞𑣂𑣁𑣒𑣂𑣌 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣘𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣇𑣔𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑣓𑣁𑣄 𑣔𑣉 𑣓𑣈𑣓 𑣗𑣁𑣆𑣅𑣁 𑣌𑣁𑣓 𑣁𑣌𑣁𑣛𑣁 𑣋𑣈 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣌𑣉𑣋𑣈 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣖𑣂𑣞𑣁 𑣗𑣉𑣆𑣋𑣁𑣓𑣂𑣌 𑣗𑣂𑣌𑣁𑣞 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣇𑣔𑣃𑣗 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚𑣈 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣕𑣈 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣝𑣂𑣌𑣁 𑣞𑣉𑣖𑣂𑣕𑣂 (Education Board) 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣋𑣉𑣒𑣉𑣓 19th 20th 𑣈𑣘𑣜𑣂𑣚 𑣡𑣩𑣨𑣦 𑣜𑣈 𑣞𑣂𑣊𑣑𑣁 (𑣖𑣉𑣅𑣃𑣜𑣗𑣉𑣍 𑣉𑣑𑣂𑣝𑣁) 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣗𑣁𑣆𑣅𑣁 𑣌𑣁𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣆𑣑𑣈 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣋𑣈𑣌𑣉 𑣈𑣅𑣁 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 (𑢹𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣇𑣔𑣙𑣃𑣗 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚) 𑢮𑣂𑣊𑣌𑣘𑣁𑣓𑣂 𑣑𑣁. # 𑢼𑣁𑣖 𑢴𑣁𑣅𑣁𑣚 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 ( 𑢸𑣜𑣉𑣔𑣙𑣁𑣅𑣘𑣉𑣌𑣉 𑢷𑣂𑣗𑣙𑣁𑣋 𑢡𑣔𑣁𑣌𑣅𑣁) 𑣎𑣉𑣓𑣉 𑣎𑣁𑣕𑣂𑣅 𑣌𑣙𑣈𑣕𑣜𑣂𑣅 𑣗𑣙𑣁𑣞𑣁 𑣗𑣂𑣗𑣙𑣁𑣋 𑢼𑣁𑣍𑣏𑣂 𑢷𑣂𑣞𑣟𑣁𑣗𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅. # 𑢸𑣜𑣉𑣘𑣙𑣈𑣞𑣉𑣜 𑢷𑣉𑣛𑣉𑣜𑣁𑣖 𑢸𑣁𑣒𑣘𑣂𑣊𑣋𑣃𑣁 (𑢸𑣜𑣉𑣔𑣅𑣁𑣘𑣉𑣌) 𑣎𑣉𑣓𑣉 𑣎𑣁𑣕𑣂𑣅 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣌𑣙𑣈𑣕𑣜𑣂𑣅 𑣗𑣙𑣁𑣞𑣁 𑣗𑣂𑣗𑣙𑣁𑣋 𑢼𑣁𑣍𑣏𑣂 𑢷𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢷𑣁𑣋𑣈 𑢫𑣉𑣗𑣉𑣜𑣔𑣉𑣓 (𑢷𑣂𑣔𑣁𑣅𑣁𑣌 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣉𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢴𑣈𑣗𑣈𑣓𑣑𑣜𑣉 𑢳𑣁𑣕 𑢯𑣁𑣖𑣘𑣂𑣁 ( 𑣗𑣂𑣔𑣁𑣅𑣁𑣌) 𑢩𑣔𑣉𑣌𑣅𑣉 𑣎𑣂𑣚𑣁 𑣘𑣉𑣜𑣂𑣞𑣉𑣔 𑣞𑣂𑣊 𑣗𑣃𑣆 𑣏𑣁𑣆𑣗𑣁𑣞𑣁. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣁𑣋𑣃 𑢾𑣁𑣖𑣁𑣑 ( 𑣘𑣜𑣉𑣔𑣙𑣁𑣓 𑣘𑣉𑣌𑣉) 𑣈𑣞.𑣈𑣞 𑣇𑣏𑣏 𑢷𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅 𑣙𑣁𑣞𑣃𑣜 𑢾𑣂𑣍𑣗𑣃𑣖. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢹𑣁𑣜𑣂𑣏𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢾𑣂𑣜𑣌𑣁 ( 𑢮𑣂𑣊𑣌𑣘𑣁𑣓𑣂). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣅𑣁𑣖 𑢹𑣈𑣞𑣁𑣄 ( 𑢾𑣉𑣙𑣁𑣅𑣁𑣌 𑢾𑣂𑣌𑣙𑣅𑣁 𑢬𑣃𑣖𑣁𑣜𑣑𑣃𑣊𑣋𑣂 𑣇𑣏𑣏 𑢷𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣁𑣇 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁 (𑢸𑣜𑣁. 𑢾𑣈 𑣘𑣉𑣍𑣏𑣁𑣅𑣁𑣕 𑣗𑣂𑣌𑣁𑣞 𑣘𑣉𑣔𑣁𑣕𑣂𑣌𑣁𑣜 𑣗𑣉𑣜𑣌𑣉𑣒) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣅𑣁𑣖 𑢵𑣂𑣜𑣂𑣁 (𑢾𑣉𑣏𑣂𑣗) 𑢾𑣂𑣔𑣁 𑢹𑣉𑣜𑣁 𑢾𑣃𑣞𑣁𑣜 𑣁𑣌𑣁𑣛𑣁, 𑣙𑣁𑣕𑣃 𑣙𑣁𑣕𑣓𑣁𑣗𑣈𑣛𑣁 𑣌𑣃𑣞𑣃𑣖𑣂 𑣗𑣚𑣉𑣌 𑣉𑣑𑣂𑣝𑣁. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣃𑣜𑣁 𑢷𑣁𑣓𑣑𑣜𑣁 (𑣗𑣙𑣃.𑣘𑣃. 𑣖𑣁𑣞𑣒𑣉𑣜) 𑣙𑣁𑣕𑣃 𑢼𑣁𑣎𑣁𑣗𑣁𑣞𑣁 (𑢾𑣂𑣍𑣗𑣙𑣃𑣖). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢯𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢹𑣁𑣀𑣞𑣔𑣁𑣄 (𑢹𑣁𑣕𑣃 𑣕𑣁𑣚𑣁𑣗𑣃𑣜𑣃, 𑢾𑣂𑣍𑣗𑣙𑣃𑣖) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢴𑣁𑣞𑣉𑣜𑣉𑣕𑣂 𑢸𑣁𑣛𑣈𑣁 ( 𑢹𑣁𑣕𑣃 𑢮𑣁𑣖𑣗𑣃𑣐𑣂 𑣘𑣉𑣞𑣒-𑣌𑣉𑣜𑣉𑣑𑣁𑣘𑣁𑣛, 𑢬𑣂𑣍𑣎𑣂𑣜𑣂) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣉𑣗𑣂𑣗𑣔𑣉 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 ( 𑢵𑣁𑣆𑣌𑣈𑣓 𑣞𑣁𑣀𑣞𑣁𑣔) 𑢬𑣂𑣍𑣎𑣂𑣜𑣂, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣅𑣁𑣖 𑢾𑣂𑣜𑣌𑣁 (𑣖𑣁𑣞𑣒𑣉𑣜) 𑢲𑣃𑣓𑣒𑣁𑣌𑣁𑣒𑣁, 𑢾𑣂𑣍𑣗𑣙𑣃𑣖. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢼𑣉𑣋𑣙𑣃𑣓𑣁𑣕 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖 (𑢵𑣁𑣆𑣌𑣈𑣓 𑢷𑣂𑣔𑣙𑣁𑣅𑣁𑣌, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢴𑣃𑣜𑣋𑣁 𑢯𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢬𑣈𑣜𑣁𑣆 (𑢮𑣉𑣑𑣁, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢹𑣁𑣜𑣂𑣏𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢹𑣁𑣆𑣗𑣃𑣜𑣃 (𑢹𑣁𑣕𑣃 𑢶𑣉𑣔𑣃𑣗𑣉𑣓, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢷𑣙𑣉𑣋𑣉𑣗𑣁𑣓 𑢯𑣁𑣕𑣁𑣜 ( 𑢹𑣁𑣕𑣃 𑢾𑣁𑣜𑣗𑣂𑣚, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣉𑣘𑣂𑣓𑣁𑣕 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖 ( 𑢾𑣂𑣔𑣁 𑢹𑣉𑣜𑣁 𑢾𑣃𑣞𑣁𑣜 𑢡𑣌𑣁𑣛𑣁 ( 𑢼𑣂𑣎𑣉𑣜𑣗 𑢷𑣈𑣀𑣌 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣉𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣂𑣔𑣈𑣞𑣉𑣜 𑢵𑣂𑣅𑣃 ( 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑢫𑣉𑣖𑣌𑣈) 𑢼𑣂𑣎𑣁𑣜𑣗 𑢷𑣈𑣀𑣌 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣁𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). 𑢨𑣓𑣌𑣁 𑣋𑣈 𑣓𑣈𑣚𑣈𑣌𑣁 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣖𑣉𑣕𑣁-𑣖𑣉𑣕𑣉 𑣆𑣂𑣔 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣗𑣈𑣗𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣏𑣈𑣈𑣜𑣁 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣙𑣃𑣔𑣁 𑣜𑣈 𑣈𑣕𑣉𑣓𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣗𑣃 𑣖𑣁𑣓𑣁𑣕𑣂𑣍𑣈𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣡𑣠 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣡𑣡 𑣑𑣂𑣞𑣈𑣖𑣗𑣉𑣜 𑣡𑣩𑣩𑣤 𑣜𑣈 𑢹𑣉𑣉 𑢷𑣙𑣁𑣞𑣁 𑢾𑣁𑣙𑣂𑣕𑣅𑣁 𑣓𑣂𑣕𑣂𑣜 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑢯𑣁𑣆𑣗𑣁𑣞𑣁 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣎𑣁𑣉 𑣞𑣁𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣕𑣈 𑣘𑣁𑣆𑣚𑣁 𑣕𑣈 𑣗𑣁𑣜𑣞𑣂𑣊 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 (𑣢𑣦𑣢) 𑢷𑣁𑣜 𑢾𑣉 𑢸𑣈 𑣙𑣂𑣞𑣂 𑣗𑣁𑣜 𑣙𑣉 𑣘𑣜𑣉𑣕𑣂𑣓𑣂𑣔𑣂 𑣔𑣃𑣁𑣜𑣁 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣁𑣜 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣆𑣜𑣂 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑢹𑣂𑣜𑣁 𑢽𑣃𑣞𑣂𑣚𑣁 𑢵𑣂𑣜𑣂𑣁 (𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁) 𑣈𑣓 𑣔𑣂𑣘𑣂𑣚𑣂 𑣕𑣁𑣆𑣌𑣈𑣓 𑣞𑣁𑣀𑣞𑣉𑣔𑣉 𑣌𑣂𑣓 𑣔𑣂𑣚𑣂 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑢨𑣓𑣁 𑣔𑣂𑣚𑣂 𑣜𑣈 𑢾𑣁𑣀𑣞𑣉𑣔𑣉 𑢵𑣂𑣜𑣂𑣁 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣗𑣈𑣒𑣁𑣓 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣁𑣌𑣂𑣓𑣁𑣄 𑣏𑣈𑣕𑣁𑣓 𑣜𑣈 𑣉𑣞𑣃𑣗𑣂𑣔𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁 𑣕𑣉𑣜𑣁𑣊 𑣓𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣌𑣁𑣌𑣂𑣍 𑣙𑣃𑣎𑣃𑣄 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 ‍𑣙𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣆𑣏𑣂 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣕𑣈  𑢯𑣉𑣓𑣔𑣜𑣉 𑢷𑣙𑣃𑣞𑣉𑣐 𑢴𑣈𑣉𑣋𑣁𑣖 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣞𑣁𑣁𑣜 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣌𑣂𑣍 𑣕𑣂𑣊𑣋𑣃 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣘𑣈𑣛𑣁 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢩𑣓𑣉𑣓𑣕𑣉 𑢬𑣃𑣖𑣁𑣜 𑢸𑣂𑣊𑣋𑣃𑣁( 𑢵𑣁𑣆𑣌𑣈𑣓 𑢾𑣉𑣀𑣞𑣉𑣔). 𑣈𑣓𑣌𑣂𑣍𑣁𑣄 𑣌𑣃𑣜𑣃-𑣖𑣃𑣒𑣃 𑣕𑣈 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣉𑣑𑣂𑣝𑣁, 𑣗𑣂𑣙𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣓 𑣗𑣃𑣔𑣙𑣂-𑣎𑣂𑣗𑣂𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣎𑣂𑣌 𑣞𑣉𑣀𑣞𑣕𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣉𑣖𑣗𑣉𑣓𑣔𑣉 𑣘𑣜𑣉𑣕𑣂 𑣓𑣂𑣔𑣂𑣌𑣉 𑣓𑣁𑣀 𑣌𑣉 𑣞𑣉𑣀𑣞𑣉𑣔𑣉 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣜𑣁𑣁𑣎 𑣓𑣂𑣕𑣂 𑣌𑣉𑣜𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣖𑣗𑣉𑣓𑣔𑣉 𑣓𑣈𑣕𑣁 𑣌𑣉 𑣋𑣈 𑣎𑣂𑣖𑣁𑣔𑣁𑣜𑣂 𑣁𑣈𑣜𑣕𑣈 𑣜𑣁𑣀𑣞𑣁 𑣌𑣉 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑢹𑣉𑣉, 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣈𑣒𑣁𑣄 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣕𑣃𑣛𑣉𑣓𑣁 𑣜𑣈 𑣎𑣉𑣌𑣁 𑣈𑣞𑣃 𑣗𑣁𑣐𑣂𑣈 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣌𑣉 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁 𑢦𑣊𑣋𑣃𑣚 𑣏𑣃𑣓𑣑𑣃𑣚 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑢹𑣂𑣓𑣔𑣂, 𑢦𑣊𑣜𑣈𑣎 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣒𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣋𑣈 𑣞𑣉𑣗𑣔𑣉 𑣋𑣁𑣚𑣕𑣂 𑣌𑣉 𑣙𑣉𑣉𑣜𑣈 𑣈𑣞𑣃 𑣜𑣉𑣌𑣉𑣖 𑣞𑣉𑣗𑣔𑣉 𑣜𑣈 𑢵𑣉𑣘𑣁𑣊, 𑢶𑣁𑣄, 𑢹𑣈𑣞𑣈𑣈, 𑢼𑣁𑣏𑣁𑣖, 𑢼𑣈𑣛𑣈𑣄, 𑢦𑣜, 𑢹𑣃𑣁𑣄, 𑢾𑣉𑣔𑣁 𑣈𑣖𑣁𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣔𑣉 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣋𑣈 𑣞𑣁𑣘𑣁 𑣞𑣁𑣘𑣁 𑣉𑣚 𑣔𑣁𑣆𑣉𑣄 𑣕𑣁𑣓𑣁. 𑢧𑣛𑣃𑣄 𑣗𑣂𑣏𑣁𑣜 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣓𑣈𑣚𑣈𑣁𑣓𑣁 𑣎𑣈 𑣜𑣉𑣖𑣁𑣓 𑣗𑣉𑣜𑣓𑣉 𑣖𑣁𑣛𑣁 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣋𑣈 𑣙𑣃𑣛𑣂𑣊 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣘𑣚  𑣗𑣉𑣜𑣓𑣉 𑣖𑣁𑣛𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄𑣁. 𑣞𑣁𑣍𑣎𑣃𑣌𑣕𑣉 𑣚𑣂𑣘𑣂  𑣔𑣉 𑣗𑣁𑣓𑣉𑣄𑣁. 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣜𑣈 𑣞𑣁𑣊𑣌𑣈𑣕𑣂𑣌𑣉 𑣞𑣉𑣗𑣔𑣉 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣜𑣁𑣞𑣁𑣅𑣉𑣓 𑣞𑣁𑣞𑣕𑣜𑣉 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣃𑣕𑣜𑣉 𑣋𑣈 𑣞𑣉𑣙𑣎𑣉𑣋 𑣘𑣃𑣜𑣁𑣘𑣃𑣜𑣂 𑣇𑣔𑣃𑣗𑣈 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣉𑣄 𑣕𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣁𑣁 𑣔𑣉 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣌𑣉𑣖𑣘𑣃𑣒𑣉𑣜 𑣕𑣈𑣉 𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣘𑣁 𑣆𑣜𑣂 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣕𑣈𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣘𑣁 𑣆𑣜𑣂 𑣔𑣁𑣆 𑣋𑣈𑣁. 𑢹𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣙𑣉𑣉 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣔𑣉𑣉𑣓𑣂 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣃𑣛𑣃𑣊 𑣌𑣉 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣚𑣉𑣄 𑣕𑣈 𑣉𑣚𑣈 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣗𑣁𑣛𑣂𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣓 𑣕𑣁𑣓𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣋𑣈 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣔𑣉 𑣈𑣞𑣃 𑣗𑣃𑣋𑣂𑣓 𑣋𑣈𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣌𑣉 𑣜𑣁𑣀𑣞𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣉𑣚 𑣕𑣈𑣋𑣈 𑣗𑣃 𑣈𑣕𑣉𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣌𑣉 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢼𑣁𑣆𑣎 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣌𑣈𑣓𑣔𑣜𑣉 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣉𑣖𑣗𑣉𑣓𑣔𑣉𑣜𑣈 𑣙𑣁𑣁𑣕𑣁 𑣌𑣁𑣒𑣌𑣉 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣌𑣙𑣈𑣕𑣜𑣂𑣅 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣃𑣃𑣘 𑣕𑣈 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑣖𑣉𑣙𑣁𑣗𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅 𑣁𑣗𑣁𑣄 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄𑣁.  𑣘𑣜𑣁𑣆𑣖𑣈𑣜𑣂 𑣆𑣞𑣌𑣃𑣚 𑣜𑣈 𑣉𑣚 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣈𑣕𑣉𑣓 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣌𑣁𑣎𑣂𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢾𑣂𑣍𑣗𑣙𑣃𑣖 𑣜𑣈𑣓𑣂𑣄 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢩𑣖𑣂𑣕 𑢬𑣙𑣃𑣜𑣈𑣓𑣈 𑣓𑣈𑣁𑣄 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣋𑣈𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣖𑣁𑣞𑣒𑣉𑣜 𑣌𑣉 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣕𑣈 𑣈𑣕𑣉𑣓 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣗𑣁𑣛𑣁 𑢮𑣙𑣂𑣌𑣘𑣁𑣓𑣂( 𑣒𑣉𑣓𑣒𑣉) 𑣘𑣉𑣍𑣏𑣁𑣈𑣕𑣜𑣈 𑣈𑣕𑣉𑣓 𑣞𑣉𑣀𑣞𑣕𑣁𑣓 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣁𑣞𑣁 𑣁𑣝𑣁 𑣈𑣖𑣁𑣑 𑣌𑣉𑣁 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣁𑣈𑣜𑣕𑣈 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢯𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢹𑣁𑣀𑣞𑣔𑣁𑣄 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢱𑣉𑣗𑣉𑣜𑣉 𑢷𑣃𑣛𑣂𑣃𑣚𑣂 𑣁𑣄 𑣈𑣚𑣁 𑣔𑣉𑣚𑣁 𑣕𑣈 𑣈𑣕𑣉𑣓 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣌𑣉 𑣞𑣈𑣞𑣈𑣓 𑣕𑣁𑣆𑣌𑣂𑣓𑣁. 𑢨𑣓 𑣁𑣏𑣓𑣗 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣎𑣉𑣗𑣁𑣗 𑣈𑣓𑣈 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣕𑣈 𑣢𑣦.𑣠𑣢.𑣡𑣩𑣩𑣦 𑣜𑣈 𑣙𑣉𑣉 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣞𑣁𑣙𑣂𑣕𑣅𑣁 𑣓𑣂𑣕𑣂𑣜𑣈 𑣔𑣉𑣛𑣉 𑣜𑣂𑣌𑣁𑣈 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣋𑣈 𑣖𑣂𑣈𑣁 𑣈𑣞𑣃 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣎𑣁𑣕𑣁𑣜𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣎𑣁𑣉 𑣞𑣁𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣏𑣁𑣆𑣗𑣁𑣞𑣁 𑣜𑣈 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢶𑣃𑣓𑣃𑣁 𑣔𑣉𑣝𑣕𑣃𑣜 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣙𑣉𑣉 𑣌𑣉 𑣗𑣁𑣎𑣁 𑣗𑣁𑣎𑣁𑣓𑣁𑣓𑣕𑣈 𑣌𑣉 𑣉𑣓𑣑𑣉𑣊𑣈 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣎𑣁𑣕𑣁𑣜𑣁 𑣜𑣈 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣃𑣜𑣈𑣓𑣔𑣜𑣉 𑢾𑣃𑣓𑣑𑣂, 𑢬𑣁𑣚𑣈𑣞𑣉𑣜 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁, 𑢬𑣈.𑢸𑣂. 𑢾𑣈𑣒 𑢾𑣉𑣈, 𑢴𑣈𑣗𑣈𑣓𑣑𑣜𑣉𑣓𑣁𑣕 𑢯𑣁𑣖𑣘𑣂𑣁, 𑢾𑣁𑣋𑣃 𑢾𑣁𑣖𑣁𑣑, 𑢶𑣁𑣓𑣞𑣂𑣊 𑢷𑣁𑣊𑣌𑣂𑣜𑣁, 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣅𑣁𑣖 𑢫𑣁𑣋𑣁𑣜𑣁𑣆, 𑢯𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢹𑣁𑣀𑣞𑣔𑣁𑣄 𑣈𑣖𑣁𑣓 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣎𑣁𑣕𑣁𑣜𑣁 𑣜𑣈 𑣌𑣁𑣒𑣁 𑣌𑣉 𑣁𑣈𑣜 𑣏𑣁𑣓𑣑𑣁𑣊 𑣚𑣈𑣑𑣁.  𑢾𑣂𑣍𑣗𑣙𑣃𑣖 𑢮𑣁𑣖𑣞𑣈𑣔𑣘𑣃𑣜 𑣜𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣕𑣃𑣜𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂𑣌𑣉. 𑢸𑣁𑣁𑣛𑣉 𑣕𑣁𑣓 𑣌𑣃𑣆 𑣙𑣉𑣓𑣌𑣉 𑣕𑣈 𑣖𑣂𑣂 𑣑𑣁𑣁𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣉 𑣌𑣉 𑣎𑣃𑣖𑣃𑣜 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣌𑣁𑣎𑣂𑣅 𑣕𑣁𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑣆𑣖𑣂 𑣎𑣁𑣌𑣈𑣑 𑣙𑣉𑣉 𑣌𑣉 𑣎𑣃𑣖𑣃𑣜 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣜𑣈 𑣏𑣃𑣆𑣚𑣁 𑣎𑣁𑣌𑣈𑣑 𑣌𑣁𑣌𑣉 𑣓𑣈𑣚 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣎𑣁𑣕𑣁𑣜𑣁 𑣜𑣈𑣓 𑣖𑣃𑣃𑣛𑣃 𑣏𑣂 𑣗𑣃𑣒𑣁 𑣌𑣁𑣖𑣂 𑣌𑣉𑣔𑣉 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢴𑣈𑣗𑣈𑣓𑣔𑣜𑣉𑣓𑣁𑣕 𑢯𑣁𑣖𑣘𑣂𑣁, 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣁𑣋𑣃 𑢾𑣁𑣖𑣁𑣑, 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢶𑣁𑣓𑣞𑣂𑣊 𑢷𑣁𑣊𑣌𑣂𑣜𑣁, 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣉𑣕𑣂𑣞 𑣏𑣉𑣓𑣔𑣜𑣉 𑢷𑣃𑣛𑣂𑣇𑣚𑣂 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣂𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣎𑣁𑣕𑣁𑣜𑣁 𑣜𑣈𑣓 𑣘𑣜𑣉𑣕𑣂 𑣓𑣂𑣔𑣂𑣌𑣉 𑣓𑣃𑣕𑣃𑣖𑣁𑣓 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢩𑣖𑣂𑣕 𑢬𑣙𑣃𑣜𑣈𑣓 𑣌𑣉 𑣁𑣗𑣃𑣁𑣄 𑣖𑣁𑣓𑣅𑣁𑣕𑣁 𑣞𑣁𑣌𑣁𑣖 𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣚𑣁𑣎𑣁. 𑢷𑣃𑣋𑣂𑣓 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣉𑣚 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣆𑣞𑣌𑣃𑣚 𑣜𑣈 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣖𑣁𑣞𑣒𑣉𑣜 𑣌𑣉𑣋𑣈 𑣈𑣕𑣉 𑣆𑣜𑣂 𑣌𑣉 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣕𑣂𑣞𑣂𑣊𑣈 𑣕𑣈 𑣈𑣒𑣈𑣄 𑣈𑣁𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣁𑣝𑣁 𑣌𑣉 𑣈𑣖𑣁𑣑 𑣌𑣉𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣈𑣕 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣓𑣁𑣊 𑣜𑣈𑣋𑣈 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣉𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣎𑣂𑣚𑣁𑣞𑣂𑣌𑣙𑣅𑣁 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣌𑣈𑣁 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣉𑣁𑣄 𑣕𑣈 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣌𑣁𑣎𑣂𑣌𑣉 𑣈𑣅𑣉𑣗 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢨𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣁𑣗𑣃 𑣓𑣁𑣖 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁 𑣕𑣁𑣓𑣁 c𑣆 𑣙𑣉𑣉 (𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁) 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂𑣌𑣉𑣜𑣈 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣔𑣉 𑣕𑣂𑣞𑣂𑣊 𑣘𑣃𑣜𑣁 𑣘𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣗𑣃 𑣈𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣓𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣖𑣗𑣂𑣔𑣙𑣁𑣓 𑣜𑣈 𑣉𑣞𑣒𑣉𑣖 𑣞𑣃𑣏𑣂𑣜𑣈 𑣞𑣁𑣖𑣂𑣚 𑣆𑣜𑣂 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣂𑣔𑣙𑣁𑣓𑣕𑣉 𑣕𑣁𑣆 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢾𑣁𑣘𑣁 𑣞𑣁𑣘𑣁 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣕𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑢫𑣃𑣜𑣃 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍𑣁𑣄 𑣘𑣁𑣍𑣎𑣁 𑣓𑣁𑣖 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣂𑣕 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣔𑣉 𑣓𑣂𑣎𑣈𑣕𑣈 𑣞𑣁𑣗𑣂𑣓 𑣒𑣂𑣂𑣌 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣁𑣏𑣁𑣜 𑣗𑣈𑣗𑣁𑣜 𑣌𑣉𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣁𑣗𑣃 𑣜𑣁𑣌𑣁𑣗 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣗𑣂𑣑𑣁𑣉 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣌𑣃𑣜𑣃-𑣖𑣃𑣒𑣃 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣉𑣌𑣉𑣈 𑣌𑣁𑣗𑣃 𑣗𑣂𑣗𑣁𑣔𑣂𑣓𑣌𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣋𑣉𑣜𑣉𑣎 𑣕𑣁𑣆𑣓 𑣌𑣁𑣏𑣂 𑣡𑣨𑣩𑣤 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈. 𑣞𑣁𑣖𑣁 𑣞𑣁𑣖𑣁 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢶𑣉𑣊𑣋𑣉𑣚 𑣞𑣂𑣊 𑢷𑣉𑣗𑣉𑣊𑣋𑣁𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣌𑣂𑣍 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁 𑣎𑣈 𑣁𑣗𑣃 𑣓𑣈𑣁 𑣗𑣃 𑣁𑣘𑣁𑣓𑣁𑣜𑣈𑣁 𑣏𑣂 𑣗𑣁𑣓𑣉 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉𑣅𑣁𑣗𑣃 𑣏𑣂 𑣗𑣁𑣓𑣉 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣕𑣈 𑣏𑣁𑣗𑣁𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣁𑣄 𑣞𑣃𑣖𑣁𑣊 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣔𑣂𑣓 𑣏𑣁𑣚𑣃𑣓 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣉𑣚𑣈𑣅𑣁𑣗𑣃 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉𑣅𑣁𑣗𑣃 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣂𑣚𑣁𑣗𑣉𑣞 𑣏𑣂𑣚𑣂𑣌𑣁 𑣗𑣃 𑣗𑣁𑣆 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣉𑣁. 36sonb6bbfxwk09czodh761nrhctkqz 7254966 7254957 2026-07-18T10:56:15Z Gbirua123 2565499 Text edited 7254966 wikitext text/x-wiki 𑢫𑣃𑣜𑣃 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣉𑣕𑣉𑣊 𑣓𑣁𑣖 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑢹𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑢯𑣂𑣕𑣂 𑣔𑣉 𑢹𑣉𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈 𑣈𑣞𑣃 𑣁𑣍𑣎𑣁 𑣕𑣈𑣔𑣉 𑣌𑣁𑣌𑣉 𑣖𑣁𑣓𑣁𑣕𑣂𑣍 𑣕𑣁𑣆𑣌𑣂𑣓𑣁. 𑢷𑣉𑣜𑣉𑣊 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣉𑣌𑣉𑣈 𑣉𑣌𑣉𑣈 𑣔𑣉 𑣞𑣈𑣊𑣋𑣈𑣚 𑣗𑣂𑣛𑣁𑣉 𑣜𑣈𑣌𑣉 𑣁𑣏𑣃 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢫𑣃𑣜𑣃 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣔𑣉 𑣗𑣉𑣆𑣋𑣁𑣀𑣓𑣂𑣌𑣉*, 𑢷𑣈𑣗𑣉𑣙𑣁𑣜𑣂𑣌𑣉𑣕𑣁* 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣆𑣔𑣂 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣔𑣉 𑣗𑣃𑣋𑣂 𑣆𑣗𑣂𑣚 𑣙𑣁𑣕𑣁𑣊𑣁𑣓 𑣙𑣉𑣉 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣄 𑣁𑣈𑣕𑣈 𑣁𑣘𑣁𑣓𑣁𑣜 𑣆𑣜𑣂 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣎𑣂𑣌 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗𑣜𑣈 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣚𑣉𑣄 𑣕𑣈, 𑣇𑣏𑣁𑣜𑣉𑣐𑣉(𑣌𑣁𑣎𑣂𑣉𑣊), 𑣇𑣆𑣕𑣂𑣙𑣁𑣞𑣂𑣌 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣁𑣀𑣞𑣌𑣜𑣃𑣕𑣂𑣌𑣉* 𑣘𑣁𑣍𑣎𑣁 𑣌𑣈𑣈𑣕𑣈 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣈𑣓𑣁. 𑢨𑣓𑣁 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣞𑣈𑣅𑣁𑣓 𑣋𑣈𑣅𑣁𑣓 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣗𑣃𑣛𑣁𑣁-𑣗𑣃𑣛𑣂𑣌𑣉 𑣈𑣁 𑣖𑣁𑣓𑣁𑣕𑣂𑣍 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢾𑣁𑣖𑣁𑣎𑣂𑣌𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈 𑣓𑣈𑣚 𑣌𑣈𑣈 𑣜𑣈𑣔𑣉 𑣏𑣂𑣖𑣂𑣓𑣁𑣊 𑣏𑣁𑣗𑣁 𑣈𑣁𑣓 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 "𑢾𑣂𑣔𑣁 𑢹𑣉𑣜𑣁 𑢾𑣃𑣞𑣁𑣜 𑢡𑣌𑣁𑣛𑣁"(𑢵𑣂𑣊𑣋𑣃𑣅𑣁𑣓𑣁 𑢳𑣂𑣗𑣉𑣓𑣔𑣙𑣉𑣓 𑢡𑣀𑣌𑣁 𑣩𑣤𑣠𑣤/𑣨𑣨𑣣-𑣡𑣩𑣧𑣥-𑣧𑣠) 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣉𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜 𑣜𑣈 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣗𑣂𑣗𑣁𑣔 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣘𑣁𑣆𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣔𑣁𑣗𑣂𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣩𑣠 𑣔𑣉𑣌𑣉𑣌𑣉 𑣜𑣈 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣕𑣉𑣔𑣁𑣜𑣉𑣌𑣉 𑣜𑣈 𑣈𑣞𑣒𑣜𑣉𑣈𑣞𑣂𑣁𑣒𑣂𑣌 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣘𑣉𑣜𑣂𑣗𑣁𑣜 𑣞𑣉𑣖𑣉𑣓𑣔𑣉𑣜𑣈 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣔𑣃𑣁𑣜𑣁 𑣉𑣕𑣉𑣊 𑣓𑣁𑣖 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣚𑣃𑣆 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣖𑣃𑣚𑣂 𑣗𑣃𑣋𑣂𑣓 𑣈𑣑𑣌𑣁 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣈𑣕𑣈 𑣗𑣃𑣋𑣂𑣓 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣞𑣁𑣚𑣁𑣉𑣄 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣡𑣩𑣨𑣣 𑣜𑣈 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣊𑣞𑣉𑣔𑣉 𑣞𑣂.𑣈𑣖. 𑣞𑣂𑣊 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣇𑣖𑣗𑣃𑣚𑣜𑣈 𑣎𑣉𑣑𑣁 𑣜𑣈 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑢾𑣂𑣔𑣁 𑢹𑣉𑣜𑣁 𑢾𑣃𑣞𑣁𑣜 𑢡𑣌𑣁𑣛𑣁 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁𑣜𑣂 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣞𑣓𑣉𑣁𑣜 𑣎𑣁𑣖𑣔𑣁 𑣁𑣔𑣂𑣗𑣁𑣞𑣂 𑣙𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣖𑣃𑣓𑣃 𑣞𑣁𑣞𑣁𑣊𑣌𑣂𑣜 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎, 𑣙𑣉𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣈𑣞𑣉𑣞𑣂𑣁𑣞𑣁𑣓 𑣜𑣈𑣓 𑣔𑣂𑣚𑣂 𑣌𑣃𑣘𑣃𑣚 𑣌𑣉 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁, 𑢷𑣂𑣙𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣓 𑣗𑣃𑣔𑣂-𑣎𑣂𑣗𑣂 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣕𑣁𑣓 𑣌𑣉𑣁-𑣌𑣃𑣆 𑣌𑣉 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣞𑣈𑣗𑣂𑣌𑣉 𑣈𑣚𑣁𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣜𑣈𑣓 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣋𑣁𑣚𑣁𑣊 𑣇𑣔𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣓 𑣌𑣉 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁, 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢼𑣉𑣋𑣙𑣃𑣓𑣁𑣕 𑢸𑣃𑣜𑣕𑣂, 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣈𑣁𑣖 𑢬𑣁𑣚𑣃𑣓𑣑𑣂𑣁, 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑢸𑣃𑣜𑣃𑣞𑣉𑣕𑣉𑣖 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖 𑣈𑣕𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣁𑣌𑣉 𑣋𑣈 𑣉𑣕𑣉𑣊 𑣓𑣁𑣖 𑣏𑣂 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣓𑣁𑣖 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣎𑣁𑣉 𑣞𑣁𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣚𑣈𑣑𑣁. 𑢳𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣎𑣉𑣌𑣁 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣈 𑣉𑣗𑣙𑣁𑣗* 𑣕𑣈 𑣏𑣂𑣖𑣂𑣓𑣁𑣊 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣌𑣁𑣁 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣔𑣁𑣆 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢨𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣡𑣩𑣨𑣤 𑣉𑣌𑣒𑣉𑣗𑣉𑣜 𑣏𑣁𑣓𑣑𑣃𑣄 𑣜𑣈 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣖𑣂𑣞𑣁 𑣘𑣂𑣅𑣁𑣖 𑣖𑣁𑣙𑣁 𑣔𑣂𑣓 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣁 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢳𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄  𑢷𑣂𑣙𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣎𑣂𑣌 𑣈𑣕𑣉𑣁𑣓 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈𑣓 𑣈𑣚𑣁 𑣔𑣉𑣚𑣁 𑣌𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂 𑣌𑣉 𑣋𑣈 𑣌𑣈𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣌𑣈𑣁 𑣓𑣈𑣚 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣚𑣁 𑣁𑣈𑣕𑣈 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣁 𑣖𑣉𑣕𑣁𑣖𑣉𑣕 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢼𑣉𑣋𑣙𑣃 𑢳𑣁𑣕𑣙 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍𑣁𑣄 𑣔𑣃𑣗 𑣇𑣖𑣗𑣃𑣚 𑣜𑣈 𑣋𑣈𑣚 𑣖𑣂𑣑 𑣙𑣉𑣉 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣗𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣖𑣁𑣓𑣕𑣁𑣓 𑣙𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣉𑣘𑣂 𑣓𑣁𑣕 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖, 𑢾𑣉𑣓𑣁𑣕𑣉𑣓 𑢶𑢣𑣓𑣑𑣁, 𑢶𑣉𑣙𑣈𑣓𑣔𑣜𑣁 𑢳𑣁𑣋,  𑢾𑣁𑣇 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁, 𑢾𑣉𑣓𑣁𑣕𑣉𑣓 𑢯𑣁𑣕𑣁𑣜, 𑢾𑣁𑣋𑣃 𑢾𑣁𑣖𑣁𑣑, 𑢷𑣙𑣉𑣋𑣉𑣗𑣁𑣓 𑢯𑣁𑣕𑣁𑣜, 𑢯𑣉𑣒𑣜𑣁𑣅 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁, 𑢴𑣃𑣜𑣋𑣁 𑢾𑣃𑣜𑣂𑣓, 𑢷𑣉𑣛𑣉𑣜𑣁𑣖 𑢸𑣁𑣒𑣘𑣂𑣊𑣃𑣁, 𑣈𑣖𑣁𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑢯𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣈𑣓 𑣖𑣁𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉𑣋𑣈 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣉𑣚 𑣕𑣁𑣑 𑣚𑣂𑣉𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣉𑣚 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣗𑣉𑣆𑣋𑣁𑣓𑣂𑣌 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣏𑣁𑣚-𑣏𑣉𑣚𑣉𑣓 𑣞𑣁𑣜𑣂𑣕𑣈 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣓 𑣕𑣁𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑣗𑣁𑣓𑣉 𑣈𑣓𑣁 𑣌𑣉 𑣕𑣃𑣚𑣁-𑣖𑣁𑣚𑣁 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢧𑣘𑣉-𑣞𑣉𑣔𑣉𑣞𑣅𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣂𑣕𑣂 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣓𑣁𑣖 𑣡𑣤𑣒𑣂 𑣕𑣁𑣊𑣋𑣁𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣏𑣂𑣓𑣁 𑣌𑣉 𑣏𑣂 𑣕𑣃𑣛𑣁𑣄 𑣌𑣉 (Check points) 𑣌𑣉 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣚𑣉𑣄 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣖𑣂𑣑 𑣌𑣁𑣈𑣕 𑣁𑣘𑣁𑣓𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣕𑣈 𑣙𑣁𑣜𑣂-𑣋𑣉𑣁𑣜𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣆𑣏𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢾𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣁𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁-𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣓𑣁𑣖 𑣕𑣁𑣑 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣌𑣉𑣔𑣉 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣎𑣁𑣉 𑣞𑣁𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑣉𑣚 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣈𑣓𑣁 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚𑣈𑣅𑣁𑣓 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣈𑣓𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣓 𑣕𑣁𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑣗𑣁𑣓𑣉 𑣖𑣁𑣓𑣅𑣁𑣕𑣁 𑣌𑣉 𑣈𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣘𑣁𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉 𑣁𑣌𑣉 𑣋𑣈 𑣉𑣓𑣑𑣉𑣊 𑣕𑣁𑣑 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣌𑣉𑣔𑣉 𑣌𑣉 𑣇𑣜𑣃𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣕𑣈 𑣡𑣤 𑣒𑣂𑣑𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚 𑣓𑣂𑣕𑣂𑣜 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣋𑣈(𑣡𑣡/𑣢) 𑣋𑣃𑣛𑣂 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣈 𑣌𑣉 𑣈𑣖 𑣚𑣈𑣓𑣁. == 𑢹𑣉𑣉 𑢾𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣗𑣁𑣆 𑣌𑣈𑣓 𑢫𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣓𑣃𑣕𑣃𑣖 𑣌𑣉 𑣚𑣁𑣕𑣁𑣜 𑣜𑣈 𑣉𑣚 𑣁𑣊𑣌𑣁 𑣁𑣌𑣁𑣓𑣁; == # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢸𑣃𑣜𑣃𑣞𑣉𑣕𑣉𑣖 𑢫𑣉𑣑𑣞𑣉𑣜𑣁: 𑢽𑣜𑣃𑣞𑣒𑣂 𑢺𑣂𑣘𑣂 𑣏𑣈𑣕𑣁𑣓 𑣜𑣈 𑣉𑣚𑣁 𑣌𑣁𑣓 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣈 𑣜𑣈 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣒𑣂𑣂𑣌𑣂 𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁. # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣒 𑢾𑣉𑣊𑣋𑣜𑣁𑣖 𑢾𑣂𑣓𑣔𑣃 𑢾𑣃𑣜𑣂𑣓: 𑢩𑣁𑣜 𑢡𑣊𑣌𑣁𑣋𑣁𑣜, 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣉𑣚 𑣌𑣈𑣓 𑣌𑣂𑣍 𑣓𑣂𑣎𑣈 𑣘𑣜𑣉𑣔𑣁𑣓 𑢾𑣃𑣜𑣂𑣓 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣕𑣁𑣆𑣌𑣂𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣕𑣈𑣔𑣉 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣙𑣉𑣉 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣙𑣂𑣞𑣁𑣗𑣕𑣈 𑣘𑣃.𑣗.𑣘𑣃 𑣇𑣔𑣃𑣗𑣈 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈 𑣥𑣤𑣒𑣂 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣕𑣁𑣆𑣌𑣂𑣓𑣁. # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣅𑣁𑣓 𑢬𑣁𑣚𑣃𑣓𑣑𑣂𑣁: 𑢩𑣚 𑢯𑣂𑣕𑣂, 𑣓𑣈𑣓 𑣜𑣈 𑣣𑣦 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣂𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣔𑣈𑣗𑣓𑣁𑣋𑣜𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣜𑣃𑣃𑣘 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣁𑣈𑣕 𑣗𑣁𑣆 𑣁𑣌𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣃𑣃𑣛𑣃 𑣔𑣉 𑣘𑣂𑣅𑣁 𑣁𑣛𑣁𑣊 (Phonetics) 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣖𑣂𑣞𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂 𑣓𑣁𑣖𑣉𑣄 𑣕𑣁𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣉𑣚 𑣏𑣈𑣙𑣈𑣜𑣁 𑣜𑣈 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣌𑣁 𑣖𑣁𑣓𑣁𑣕𑣂𑣍 𑣈𑣁𑣓𑣁. # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢼𑣁𑣋𑣙𑣃𑣓𑣁𑣕 𑢸𑣃𑣜𑣕𑣂: 𑢹𑣉𑣉 𑢩𑣚, 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣖𑣃𑣃𑣛𑣃 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣚𑣉𑣄 𑣕𑣈 𑣗𑣁𑣐𑣂𑣅𑣁 𑣋𑣈𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣔𑣉 𑣓𑣈𑣓 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣗𑣉𑣜𑣉 𑣖𑣁𑣛𑣁 𑣜𑣈 𑣔𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣞𑣃𑣃𑣜 𑣁𑣛𑣁𑣊 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣌𑣉𑣖𑣎𑣉𑣜 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣗𑣉𑣆𑣋𑣁𑣓𑣂𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣚 𑣏𑣉𑣚𑣉𑣓𑣜𑣈 𑣒𑣂𑣂𑣌𑣂 𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁. # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢸𑣃𑣜𑣃𑣞𑣉𑣕𑣉𑣖 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖: 𑢡𑣔𑣂𑣊 𑢡𑣊𑣌𑣁, 𑣘𑣃𑣜𑣁𑣛𑣂𑣌𑣉 𑣔𑣁𑣜𑣁 𑣕𑣈 𑣣𑣠 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣗𑣁𑣆𑣅𑣁 𑣌𑣁𑣓𑣁. 𑢳𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣖𑣁𑣕𑣜𑣉 𑣗𑣁𑣜 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣀 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣃𑣃𑣜 𑣁𑣛𑣁𑣊 𑣗𑣁𑣆𑣅𑣁 𑣌𑣁𑣓 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄𑣁. 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣃𑣃𑣜 𑣁𑣛𑣁𑣊 𑣌𑣉 𑣘𑣃.𑣉.𑣘𑣃 𑣗𑣁𑣆 𑣚𑣈𑣈 𑣜𑣈 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣓 𑣕𑣁𑣓𑣁. # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢼𑣉𑣙𑣂𑣔𑣁𑣞 𑢾𑣂𑣊 𑢳𑣁𑣋: 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁𑣜𑣂 𑢷𑣁𑣛𑣂 𑣙𑣂𑣞𑣂𑣜, 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂𑣜𑣈 𑣣𑣠 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣖𑣁𑣛𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣓𑣈𑣓 𑣋𑣈𑣅 𑣗𑣁𑣜 𑣜𑣉𑣌𑣉𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣁𑣛𑣁𑣊 𑣞𑣃𑣃𑣜 𑣋𑣈 𑣓𑣁𑣖𑣈𑣅𑣁𑣓𑣁 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣈𑣒𑣁𑣄 𑣌𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣎𑣁𑣉 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁.𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 : 𑢹𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑢯𑣂𑣕𑣂, 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈 𑣣𑣢 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣖𑣁𑣛𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄𑣁, 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣈𑣞𑣒𑣜𑣉𑣈𑣞𑣂𑣁𑣒𑣂c 𑣖𑣂𑣓𑣑𑣁 𑣞𑣁𑣗𑣂𑣓 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣉𑣆𑣕𑣂𑣙𑣁𑣞𑣂𑣌𑣉 𑣎𑣂𑣓𑣂𑣞 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣞𑣁𑣊𑣌𑣂𑣜 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣏𑣂 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣉𑣖𑣎𑣁𑣉 𑣏𑣂 𑣇𑣜𑣃𑣖 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄𑣁. 𑢬𑣉𑣚 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣔𑣁𑣓𑣁 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣋𑣈 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢧𑣘𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣂𑣕𑣂 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣞𑣉𑣔𑣉𑣞𑣅𑣉 𑣌𑣉 𑣓𑣁𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣁 𑣏𑣂 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣞𑣃𑣃𑣜 𑣁𑣛𑣁𑣊 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣉𑣗𑣉𑣔𑣉 𑣌𑣉 𑣘𑣃.𑣉.𑣘𑣃 𑣇𑣘𑣉𑣎𑣃𑣌𑣕𑣉* 𑣏𑣉𑣚𑣉𑣓𑣕𑣈 𑣗𑣁𑣆 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣁𑣄𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣜𑣃𑣃𑣘 𑣈𑣕 𑣞𑣉𑣘𑣉𑣖𑣎𑣁𑣉 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣉𑣄𑣁.  𑢳𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂𑣜𑣈 𑣡𑣠 𑣞𑣉𑣜𑣉 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣢𑣡 𑣗𑣈𑣍𑣎𑣉𑣓 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣖𑣃𑣃𑣛𑣃 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣈𑣞𑣒𑣜𑣉-𑣈𑣞𑣂𑣁𑣒𑣂𑣌 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣗𑣂𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣔𑣉 𑣌𑣉 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣇𑣏𑣏𑣁𑣜𑣉𑣓 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣉𑣝𑣌𑣉𑣜 𑣉𑣚 𑣁𑣔𑣁𑣈 𑣜𑣈𑣁𑣄𑣗 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣓𑣁𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢼𑣂𑣅𑣁𑣖 𑣞𑣁𑣖𑣂𑣕𑣂 𑣜𑣈 𑣁𑣌𑣂𑣍𑣁𑣄 𑣘𑣜𑣉𑣕𑣂 𑣓𑣂𑣗𑣈𑣔𑣉𑣓 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣉𑣓𑣉𑣚 𑣔𑣉 𑣞𑣂𑣔𑣁 𑣙𑣉𑣜𑣁 𑣞𑣃𑣞𑣁𑣜 𑣁𑣌𑣁𑣛𑣁 𑣜𑣈𑣓 𑣖𑣃𑣕𑣃𑣌𑣃𑣚 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣌𑣂𑣍 𑣏𑣁𑣚 𑣚𑣈𑣑𑣁. 𑢳𑣈𑣓 𑣘𑣜𑣉𑣂𑣕 𑣗𑣈𑣔𑣉𑣓𑣏𑣂 𑣁𑣜𑣔𑣁𑣞 𑣏𑣈𑣕𑣁𑣓 𑣜𑣈 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣖𑣂𑣞𑣁 𑣗𑣂𑣏𑣁𑣜 𑣗𑣁𑣆 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣉𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜 𑣜𑣈 𑣩 𑣎𑣃𑣃𑣓 𑣡𑣩𑣨𑣥 𑣜𑣈 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣉𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜 𑣜𑣈𑣓 𑢦𑣍𑣎𑣂𑣓𑣂𑣁𑣜𑣂𑣊 𑢦𑣓𑣞𑣒𑣂𑣏𑣃𑣒 𑣜𑣈 𑢬𑣙𑣉𑣓𑣑-𑣤 𑣜𑣈 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣓 𑣖𑣃𑣕𑣃𑣌𑣃𑣚 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑢷𑣁𑣋𑣈 𑢫𑣉𑣗𑣉𑣜𑣔𑣙𑣉𑣓 𑣗𑣙𑣃.𑢸𑣃. 𑣖𑣉𑣓𑣕𑣜𑣂 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣌𑣂𑣍 𑣌𑣁𑣎 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚 𑣚𑣈𑣑𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣋𑣈 𑣏𑣂𑣖𑣂𑣓𑣁𑣊 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣙𑣉𑣉 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈𑣓 𑣆𑣗𑣂𑣚 𑣙𑣁𑣕𑣁𑣊𑣁𑣓 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣎𑣂𑣌𑣉 𑣙𑣁𑣋𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂𑣌𑣉 𑣔𑣃𑣗 𑣔𑣈𑣊𑣋𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂 𑣌𑣉𑣕𑣈𑣋𑣈 𑣖𑣉𑣛𑣈 𑣞𑣉𑣔𑣉𑣞𑣅𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣕𑣃𑣚𑣁 𑣖𑣁𑣚𑣁 𑣞𑣁𑣖𑣂𑣕𑣂 (Review Committee) 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣆 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣚𑣁𑣕𑣁𑣈 𑣜𑣈 𑣉𑣚𑣁 𑣌𑣁𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁 𑣌𑣉 𑣓𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣖𑣂𑣒𑣂 𑣜𑣈𑣓 𑣘𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣓𑣈𑣚 𑣌𑣉𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣈𑣓𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣋𑣈 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣕𑣈 𑣖𑣃𑣏𑣁𑣑 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣌𑣉 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣌𑣈𑣑𑣁. # 𑢱𑣜. 𑢼𑣁𑣖 𑢴𑣁𑣅𑣁𑣚 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 (𑢵𑣁𑣆𑣌𑣈𑣓 𑣇𑣘-𑣌𑣃𑣛𑣉𑣘𑣉𑣕𑣂 𑢼𑣁𑣍𑣏𑣂 𑣗𑣂.𑣗𑣂) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢼𑣃𑣃𑣘 𑢾𑣂𑣊 𑢸𑣂𑣊𑣋𑣃𑣁 ( 𑢵𑣁𑣆 𑣌𑣈𑣓 𑣘𑣜𑣉𑣔𑣙𑣁𑣓 𑣉𑣔𑣅𑣁𑣘𑣉𑣌𑣉 𑣙𑣁𑣒 𑢫𑣁𑣖𑣁𑣜𑣂𑣁 𑣇𑣏.𑣗𑣂) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣁𑣇 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢷𑣉𑣉𑣛𑣜𑣁𑣖 𑢸𑣁𑣒𑣘𑣂𑣊𑣋𑣃𑣁. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣉𑣘𑣁𑣚 𑢫𑣁𑣋𑣁𑣜𑣁𑣆 (𑢹𑣈𑣑 𑣖𑣁𑣞𑣒𑣉𑣜 𑢬𑣃𑣖𑣁𑣜𑣑𑣃𑣊𑣋𑣂 𑣇𑣏.𑣗𑣂) 𑢾𑣂𑣔𑣁 𑣙𑣉𑣜𑣁 𑣞𑣃𑣞𑣁𑣜 𑣁𑣌𑣁𑣛𑣁 𑣜𑣈𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣡𑣩𑣨𑣤 𑣉𑣌𑣒𑣉𑣗𑣉𑣜 𑣜𑣈 𑢮𑣉𑣑𑣁 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣗𑣁𑣆𑣁 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣙𑣃𑣓𑣑𑣂 𑣃𑣔𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣓𑣁𑣖 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣜𑣉𑣕𑣂𑣗𑣈𑣔𑣉𑣓 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣑𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣌𑣉 𑣃𑣔𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣓 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑢫𑣉𑣗𑣉𑣜𑣔𑣉𑣓 𑢷𑣁𑣋𑣈 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣚𑣁𑣑  𑣌𑣂𑣍𑣈.  𑣓𑣂𑣎𑣈 𑢷𑣁𑣋𑣈 𑢫𑣉𑣗𑣉𑣜𑣔𑣙𑣉𑣓 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣓𑣈𑣚 𑣞𑣉𑣎𑣈 𑣌𑣁𑣈𑣕 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣓𑣁𑣊 𑣜𑣈 𑣑𑣁𑣌𑣕𑣉𑣜 𑢼𑣁𑣖 𑣔𑣁𑣅𑣁𑣖 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣌𑣂𑣍 𑣈𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢾𑣁𑣚𑣁-𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣗𑣃𑣋𑣂 𑣚𑣈𑣌𑣁 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣖𑣃𑣚𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣁𑣏𑣃𑣅𑣁𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑣙𑣃𑣛𑣂𑣊 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣈 𑣗𑣂𑣕𑣈𑣜 𑣜𑣈 𑣔𑣈𑣊𑣋𑣁 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣚𑣉𑣄 𑣗𑣁𑣆 𑣁𑣌𑣁𑣓 (𑣘𑣜𑣉𑣂𑣕 𑣗𑣈𑣔𑣉𑣓) (𑣗𑣁𑣆 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂) 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢯𑣂𑣌𑣈 𑣕𑣈 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣙𑣉𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣓𑣁𑣊 𑣜𑣈 𑣓𑣈𑣚𑣈 𑣌𑣁𑣓 𑣘𑣁𑣓𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣌𑣉 𑣌𑣁 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉𑣔𑣉 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣉𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣌𑣉 𑣔𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣑 𑣌𑣉𑣁 𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣗𑣃𑣋𑣂 𑣏𑣂 𑣗𑣁𑣛𑣂𑣎 𑣚𑣂𑣘𑣂𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁𑣅𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣗𑣃𑣋𑣂 𑣖𑣁𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣙𑣃𑣓𑣑𑣂 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁 𑣖𑣂𑣞𑣂𑣌𑣉 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢨𑣓𑣁 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣆. 𑣎𑣃𑣚𑣁𑣆 𑣡𑣩𑣨𑣥 𑣜𑣈 𑢼𑣁𑣍𑣏𑣂 𑢷𑣂𑣞𑣟𑣁𑣗𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅 𑣜𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁 𑣖𑣂𑣞𑣂𑣌𑣉 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣌𑣙𑣈𑣕𑣜𑣂𑣅 𑣗𑣙𑣁𑣞𑣁 𑣜𑣁𑣍𑣏𑣂𑣜𑣈 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚 𑣜𑣈𑣓 𑣔𑣉𑣛𑣉 𑣜𑣈𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣓𑣁𑣊 𑣎𑣉𑣑𑣁𑣜𑣈 𑣙𑣃𑣓𑣑𑣂 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣆(𑣧-𑣁𑣆𑣅𑣁) 𑣎𑣉𑣓 𑣙𑣉𑣉 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉𑣈 𑣕𑣈 𑣖𑣉𑣒𑣈 𑣤 (𑣤-𑣘𑣃𑣓𑣑𑣂𑣅𑣁) 𑣙𑣉𑣉 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉 𑣗𑣈𑣒𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣓 𑣖𑣉𑣓𑣑𑣉𑣘 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣙𑣃𑣎𑣃𑣄 𑣞𑣈𑣒𑣈𑣜 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉𑣁 𑣗𑣈𑣒𑣁 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣁𑣌𑣉 𑣗𑣈𑣘𑣈𑣒𑣁 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣁𑣌𑣉 𑣉𑣓𑣑𑣉𑣊 𑣕𑣁𑣑 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣏𑣂𑣖𑣂𑣓 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄 𑣈𑣓𑣁 𑣌𑣉 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚𑣈 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣓𑣁. == 𑢨𑣎𑣃𑣌𑣈𑣞𑣁𑣓 𑣞𑣁𑣖𑣂𑣕𑣂 𑣋𑣉𑣒𑣉𑣓 𑣜𑣈 𑣖𑣂𑣞𑣁 𑣚𑣈𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣉 𑣌𑣉; == 𑢨𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣈𑣓𑣈𑣒𑣈𑣄 𑣜𑣈 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣖𑣃𑣌𑣂𑣁 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣋𑣈 𑣉𑣚𑣕𑣁𑣑 𑣉𑣓𑣑𑣉𑣊 𑣕𑣁𑣑 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣁𑣅𑣁𑣖. 𑣗𑣂𑣍𑣋𑣁𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣗𑣂𑣍𑣋𑣁𑣓 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣉𑣚 𑣗𑣂𑣍𑣎𑣁𑣓, 𑣗𑣈𑣗𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣏𑣁𑣚𑣂 𑣏𑣉𑣚𑣉𑣓 𑣌𑣉 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣈𑣞𑣒𑣜𑣉𑣈𑣞𑣂𑣁𑣒𑣂𑣌 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣘𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣇𑣔𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑣓𑣁𑣄 𑣔𑣉 𑣓𑣈𑣓 𑣗𑣁𑣆𑣅𑣁 𑣌𑣁𑣓 𑣁𑣌𑣁𑣛𑣁 𑣋𑣈 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣌𑣉𑣋𑣈 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣖𑣂𑣞𑣁 𑣗𑣉𑣆𑣋𑣁𑣓𑣂𑣌 𑣗𑣂𑣌𑣁𑣞 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣇𑣔𑣃𑣗 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚𑣈 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣕𑣈 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣝𑣂𑣌𑣁 𑣞𑣉𑣖𑣂𑣕𑣂 (Education Board) 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣋𑣉𑣒𑣉𑣓 19th 20th 𑣈𑣘𑣜𑣂𑣚 𑣡𑣩𑣨𑣦 𑣜𑣈 𑣞𑣂𑣊𑣑𑣁 (𑣖𑣉𑣅𑣃𑣜𑣗𑣉𑣍 𑣉𑣑𑣂𑣝𑣁) 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣗𑣁𑣆𑣅𑣁 𑣌𑣁𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣆𑣑𑣈 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣋𑣈𑣌𑣉 𑣈𑣅𑣁 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 (𑢹𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣇𑣔𑣙𑣃𑣗 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚) 𑢮𑣂𑣊𑣌𑣘𑣁𑣓𑣂 𑣑𑣁. # 𑢼𑣁𑣖 𑢴𑣁𑣅𑣁𑣚 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 ( 𑢸𑣜𑣉𑣔𑣙𑣁𑣅𑣘𑣉𑣌𑣉 𑢷𑣂𑣗𑣙𑣁𑣋 𑢡𑣔𑣁𑣌𑣅𑣁) 𑣎𑣉𑣓𑣉 𑣎𑣁𑣕𑣂𑣅 𑣌𑣙𑣈𑣕𑣜𑣂𑣅 𑣗𑣙𑣁𑣞𑣁 𑣗𑣂𑣗𑣙𑣁𑣋 𑢼𑣁𑣍𑣏𑣂 𑢷𑣂𑣞𑣟𑣁𑣗𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅. # 𑢸𑣜𑣉𑣘𑣙𑣈𑣞𑣉𑣜 𑢷𑣉𑣛𑣉𑣜𑣁𑣖 𑢸𑣁𑣒𑣘𑣂𑣊𑣋𑣃𑣁 (𑢸𑣜𑣉𑣔𑣅𑣁𑣘𑣉𑣌) 𑣎𑣉𑣓𑣉 𑣎𑣁𑣕𑣂𑣅 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣌𑣙𑣈𑣕𑣜𑣂𑣅 𑣗𑣙𑣁𑣞𑣁 𑣗𑣂𑣗𑣙𑣁𑣋 𑢼𑣁𑣍𑣏𑣂 𑢷𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢷𑣁𑣋𑣈 𑢫𑣉𑣗𑣉𑣜𑣔𑣉𑣓 (𑢷𑣂𑣔𑣁𑣅𑣁𑣌 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣉𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢴𑣈𑣗𑣈𑣓𑣑𑣜𑣉 𑢳𑣁𑣕 𑢯𑣁𑣖𑣘𑣂𑣁 ( 𑣗𑣂𑣔𑣁𑣅𑣁𑣌) 𑢩𑣔𑣉𑣌𑣅𑣉 𑣎𑣂𑣚𑣁 𑣘𑣉𑣜𑣂𑣞𑣉𑣔 𑣞𑣂𑣊 𑣗𑣃𑣆 𑣏𑣁𑣆𑣗𑣁𑣞𑣁. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣁𑣋𑣃 𑢾𑣁𑣖𑣁𑣑 ( 𑣘𑣜𑣉𑣔𑣙𑣁𑣓 𑣘𑣉𑣌𑣉) 𑣈𑣞.𑣈𑣞 𑣇𑣏𑣏 𑢷𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅 𑣙𑣁𑣞𑣃𑣜 𑢾𑣂𑣍𑣗𑣃𑣖. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢹𑣁𑣜𑣂𑣏𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢾𑣂𑣜𑣌𑣁 ( 𑢮𑣂𑣊𑣌𑣘𑣁𑣓𑣂). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣅𑣁𑣖 𑢹𑣈𑣞𑣁𑣄 ( 𑢾𑣉𑣙𑣁𑣅𑣁𑣌 𑢾𑣂𑣌𑣙𑣅𑣁 𑢬𑣃𑣖𑣁𑣜𑣑𑣃𑣊𑣋𑣂 𑣇𑣏𑣏 𑢷𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣁𑣇 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁 (𑢸𑣜𑣁. 𑢾𑣈 𑣘𑣉𑣍𑣏𑣁𑣅𑣁𑣕 𑣗𑣂𑣌𑣁𑣞 𑣘𑣉𑣔𑣁𑣕𑣂𑣌𑣁𑣜 𑣗𑣉𑣜𑣌𑣉𑣒) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣅𑣁𑣖 𑢵𑣂𑣜𑣂𑣁 (𑢾𑣉𑣏𑣂𑣗) 𑢾𑣂𑣔𑣁 𑢹𑣉𑣜𑣁 𑢾𑣃𑣞𑣁𑣜 𑣁𑣌𑣁𑣛𑣁, 𑣙𑣁𑣕𑣃 𑣙𑣁𑣕𑣓𑣁𑣗𑣈𑣛𑣁 𑣌𑣃𑣞𑣃𑣖𑣂 𑣗𑣚𑣉𑣌 𑣉𑣑𑣂𑣝𑣁. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣃𑣜𑣁 𑢷𑣁𑣓𑣑𑣜𑣁 (𑣗𑣙𑣃.𑣘𑣃. 𑣖𑣁𑣞𑣒𑣉𑣜) 𑣙𑣁𑣕𑣃 𑢼𑣁𑣎𑣁𑣗𑣁𑣞𑣁 (𑢾𑣂𑣍𑣗𑣙𑣃𑣖). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢯𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢹𑣁𑣀𑣞𑣔𑣁𑣄 (𑢹𑣁𑣕𑣃 𑣕𑣁𑣚𑣁𑣗𑣃𑣜𑣃, 𑢾𑣂𑣍𑣗𑣙𑣃𑣖) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢴𑣁𑣞𑣉𑣜𑣉𑣕𑣂 𑢸𑣁𑣛𑣈𑣁 ( 𑢹𑣁𑣕𑣃 𑢮𑣁𑣖𑣗𑣃𑣐𑣂 𑣘𑣉𑣞𑣒-𑣌𑣉𑣜𑣉𑣑𑣁𑣘𑣁𑣛, 𑢬𑣂𑣍𑣎𑣂𑣜𑣂) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣉𑣗𑣂𑣗𑣔𑣉 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 ( 𑢵𑣁𑣆𑣌𑣈𑣓 𑣞𑣁𑣀𑣞𑣁𑣔) 𑢬𑣂𑣍𑣎𑣂𑣜𑣂, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣅𑣁𑣖 𑢾𑣂𑣜𑣌𑣁 (𑣖𑣁𑣞𑣒𑣉𑣜) 𑢲𑣃𑣓𑣒𑣁𑣌𑣁𑣒𑣁, 𑢾𑣂𑣍𑣗𑣙𑣃𑣖. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢼𑣉𑣋𑣙𑣃𑣓𑣁𑣕 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖 (𑢵𑣁𑣆𑣌𑣈𑣓 𑢷𑣂𑣔𑣙𑣁𑣅𑣁𑣌, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢴𑣃𑣜𑣋𑣁 𑢯𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢬𑣈𑣜𑣁𑣆 (𑢮𑣉𑣑𑣁, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢹𑣁𑣜𑣂𑣏𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢹𑣁𑣆𑣗𑣃𑣜𑣃 (𑢹𑣁𑣕𑣃 𑢶𑣉𑣔𑣃𑣗𑣉𑣓, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢷𑣙𑣉𑣋𑣉𑣗𑣁𑣓 𑢯𑣁𑣕𑣁𑣜 ( 𑢹𑣁𑣕𑣃 𑢾𑣁𑣜𑣗𑣂𑣚, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣉𑣘𑣂𑣓𑣁𑣕 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖 ( 𑢾𑣂𑣔𑣁 𑢹𑣉𑣜𑣁 𑢾𑣃𑣞𑣁𑣜 𑢡𑣌𑣁𑣛𑣁 ( 𑢼𑣂𑣎𑣉𑣜𑣗 𑢷𑣈𑣀𑣌 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣉𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣂𑣔𑣈𑣞𑣉𑣜 𑢵𑣂𑣅𑣃 ( 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑢫𑣉𑣖𑣌𑣈) 𑢼𑣂𑣎𑣁𑣜𑣗 𑢷𑣈𑣀𑣌 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣁𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). 𑢨𑣓𑣌𑣁 𑣋𑣈 𑣓𑣈𑣚𑣈𑣌𑣁 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣖𑣉𑣕𑣁-𑣖𑣉𑣕𑣉 𑣆𑣂𑣔 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣗𑣈𑣗𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣏𑣈𑣈𑣜𑣁 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣙𑣃𑣔𑣁 𑣜𑣈 𑣈𑣕𑣉𑣓𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣗𑣃 𑣖𑣁𑣓𑣁𑣕𑣂𑣍𑣈𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣡𑣠 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣡𑣡 𑣑𑣂𑣞𑣈𑣖𑣗𑣉𑣜 𑣡𑣩𑣩𑣤 𑣜𑣈 𑢹𑣉𑣉 𑢷𑣙𑣁𑣞𑣁 𑢾𑣁𑣙𑣂𑣕𑣅𑣁 𑣓𑣂𑣕𑣂𑣜 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑢯𑣁𑣆𑣗𑣁𑣞𑣁 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣎𑣁𑣉 𑣞𑣁𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣕𑣈 𑣘𑣁𑣆𑣚𑣁 𑣕𑣈 𑣗𑣁𑣜𑣞𑣂𑣊 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 (𑣢𑣦𑣢) 𑢷𑣁𑣜 𑢾𑣉 𑢸𑣈 𑣙𑣂𑣞𑣂 𑣗𑣁𑣜 𑣙𑣉 𑣘𑣜𑣉𑣕𑣂𑣓𑣂𑣔𑣂 𑣔𑣃𑣁𑣜𑣁 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣁𑣜 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣆𑣜𑣂 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑢹𑣂𑣜𑣁 𑢽𑣃𑣞𑣂𑣚𑣁 𑢵𑣂𑣜𑣂𑣁 (𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁) 𑣈𑣓 𑣔𑣂𑣘𑣂𑣚𑣂 𑣕𑣁𑣆𑣌𑣈𑣓 𑣞𑣁𑣀𑣞𑣉𑣔𑣉 𑣌𑣂𑣓 𑣔𑣂𑣚𑣂 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑢨𑣓𑣁 𑣔𑣂𑣚𑣂 𑣜𑣈 𑢾𑣁𑣀𑣞𑣉𑣔𑣉 𑢵𑣂𑣜𑣂𑣁 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣗𑣈𑣒𑣁𑣓 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣁𑣌𑣂𑣓𑣁𑣄 𑣏𑣈𑣕𑣁𑣓 𑣜𑣈 𑣉𑣞𑣃𑣗𑣂𑣔𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁 𑣕𑣉𑣜𑣁𑣊 𑣓𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣌𑣁𑣌𑣂𑣍 𑣙𑣃𑣎𑣃𑣄 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 ‍𑣙𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣆𑣏𑣂 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣕𑣈  𑢯𑣉𑣓𑣔𑣜𑣉 𑢷𑣙𑣃𑣞𑣉𑣐 𑢴𑣈𑣉𑣋𑣁𑣖 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣞𑣁𑣁𑣜 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣌𑣂𑣍 𑣕𑣂𑣊𑣋𑣃 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣘𑣈𑣛𑣁 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢩𑣓𑣉𑣓𑣕𑣉 𑢬𑣃𑣖𑣁𑣜 𑢸𑣂𑣊𑣋𑣃𑣁( 𑢵𑣁𑣆𑣌𑣈𑣓 𑢾𑣉𑣀𑣞𑣉𑣔). 𑣈𑣓𑣌𑣂𑣍𑣁𑣄 𑣌𑣃𑣜𑣃-𑣖𑣃𑣒𑣃 𑣕𑣈 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣉𑣑𑣂𑣝𑣁, 𑣗𑣂𑣙𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣓 𑣗𑣃𑣔𑣙𑣂-𑣎𑣂𑣗𑣂𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣎𑣂𑣌 𑣞𑣉𑣀𑣞𑣕𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣉𑣖𑣗𑣉𑣓𑣔𑣉 𑣘𑣜𑣉𑣕𑣂 𑣓𑣂𑣔𑣂𑣌𑣉 𑣓𑣁𑣀 𑣌𑣉 𑣞𑣉𑣀𑣞𑣉𑣔𑣉 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣜𑣁𑣁𑣎 𑣓𑣂𑣕𑣂 𑣌𑣉𑣜𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣖𑣗𑣉𑣓𑣔𑣉 𑣓𑣈𑣕𑣁 𑣌𑣉 𑣋𑣈 𑣎𑣂𑣖𑣁𑣔𑣁𑣜𑣂 𑣁𑣈𑣜𑣕𑣈 𑣜𑣁𑣀𑣞𑣁 𑣌𑣉 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑢹𑣉𑣉, 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣈𑣒𑣁𑣄 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣕𑣃𑣛𑣉𑣓𑣁 𑣜𑣈 𑣎𑣉𑣌𑣁 𑣈𑣞𑣃 𑣗𑣁𑣐𑣂𑣈 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣌𑣉 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁 𑢦𑣊𑣋𑣃𑣚 𑣏𑣃𑣓𑣑𑣃𑣚 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑢹𑣂𑣓𑣔𑣂, 𑢦𑣊𑣜𑣈𑣎 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣒𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣋𑣈 𑣞𑣉𑣗𑣔𑣉 𑣋𑣁𑣚𑣕𑣂 𑣌𑣉 𑣙𑣉𑣉𑣜𑣈 𑣈𑣞𑣃 𑣜𑣉𑣌𑣉𑣖 𑣞𑣉𑣗𑣔𑣉 𑣜𑣈 𑢵𑣉𑣘𑣁𑣊, 𑢶𑣁𑣄, 𑢹𑣈𑣞𑣈𑣈, 𑢼𑣁𑣏𑣁𑣖, 𑢼𑣈𑣛𑣈𑣄, 𑢦𑣜, 𑢹𑣃𑣁𑣄, 𑢾𑣉𑣔𑣁 𑣈𑣖𑣁𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣔𑣉 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣋𑣈 𑣞𑣁𑣘𑣁 𑣞𑣁𑣘𑣁 𑣉𑣚 𑣔𑣁𑣆𑣉𑣄 𑣕𑣁𑣓𑣁. 𑢧𑣛𑣃𑣄 𑣗𑣂𑣏𑣁𑣜 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣓𑣈𑣚𑣈𑣁𑣓𑣁 𑣎𑣈 𑣜𑣉𑣖𑣁𑣓 𑣗𑣉𑣜𑣓𑣉 𑣖𑣁𑣛𑣁 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣋𑣈 𑣙𑣃𑣛𑣂𑣊 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣘𑣚  𑣗𑣉𑣜𑣓𑣉 𑣖𑣁𑣛𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄𑣁. 𑣞𑣁𑣍𑣎𑣃𑣌𑣕𑣉 𑣚𑣂𑣘𑣂  𑣔𑣉 𑣗𑣁𑣓𑣉𑣄𑣁. 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣜𑣈 𑣞𑣁𑣊𑣌𑣈𑣕𑣂𑣌𑣉 𑣞𑣉𑣗𑣔𑣉 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣜𑣁𑣞𑣁𑣅𑣉𑣓 𑣞𑣁𑣞𑣕𑣜𑣉 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣃𑣕𑣜𑣉 𑣋𑣈 𑣞𑣉𑣙𑣎𑣉𑣋 𑣘𑣃𑣜𑣁𑣘𑣃𑣜𑣂 𑣇𑣔𑣃𑣗𑣈 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣉𑣄 𑣕𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣁𑣁 𑣔𑣉 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣌𑣉𑣖𑣘𑣃𑣒𑣉𑣜 𑣕𑣈𑣉 𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣘𑣁 𑣆𑣜𑣂 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣕𑣈𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣘𑣁 𑣆𑣜𑣂 𑣔𑣁𑣆 𑣋𑣈𑣁. 𑢹𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣙𑣉𑣉 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣔𑣉𑣉𑣓𑣂 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣃𑣛𑣃𑣊 𑣌𑣉 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣚𑣉𑣄 𑣕𑣈 𑣉𑣚𑣈 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣗𑣁𑣛𑣂𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣓 𑣕𑣁𑣓𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣋𑣈 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣔𑣉 𑣈𑣞𑣃 𑣗𑣃𑣋𑣂𑣓 𑣋𑣈𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣌𑣉 𑣜𑣁𑣀𑣞𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣉𑣚 𑣕𑣈𑣋𑣈 𑣗𑣃 𑣈𑣕𑣉𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣌𑣉 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢼𑣁𑣆𑣎 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣌𑣈𑣓𑣔𑣜𑣉 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣉𑣖𑣗𑣉𑣓𑣔𑣉𑣜𑣈 𑣙𑣁𑣁𑣕𑣁 𑣌𑣁𑣒𑣌𑣉 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣌𑣙𑣈𑣕𑣜𑣂𑣅 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣃𑣃𑣘 𑣕𑣈 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑣖𑣉𑣙𑣁𑣗𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅 𑣁𑣗𑣁𑣄 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄𑣁.  𑣘𑣜𑣁𑣆𑣖𑣈𑣜𑣂 𑣆𑣞𑣌𑣃𑣚 𑣜𑣈 𑣉𑣚 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣈𑣕𑣉𑣓 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣌𑣁𑣎𑣂𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢾𑣂𑣍𑣗𑣙𑣃𑣖 𑣜𑣈𑣓𑣂𑣄 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢩𑣖𑣂𑣕 𑢬𑣙𑣃𑣜𑣈𑣓𑣈 𑣓𑣈𑣁𑣄 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣋𑣈𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣖𑣁𑣞𑣒𑣉𑣜 𑣌𑣉 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣕𑣈 𑣈𑣕𑣉𑣓 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣗𑣁𑣛𑣁 𑢮𑣙𑣂𑣌𑣘𑣁𑣓𑣂( 𑣒𑣉𑣓𑣒𑣉) 𑣘𑣉𑣍𑣏𑣁𑣈𑣕𑣜𑣈 𑣈𑣕𑣉𑣓 𑣞𑣉𑣀𑣞𑣕𑣁𑣓 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣁𑣞𑣁 𑣁𑣝𑣁 𑣈𑣖𑣁𑣑 𑣌𑣉𑣁 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣁𑣈𑣜𑣕𑣈 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢯𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢹𑣁𑣀𑣞𑣔𑣁𑣄 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢱𑣉𑣗𑣉𑣜𑣉 𑢷𑣃𑣛𑣂𑣃𑣚𑣂 𑣁𑣄 𑣈𑣚𑣁 𑣔𑣉𑣚𑣁 𑣕𑣈 𑣈𑣕𑣉𑣓 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣌𑣉 𑣞𑣈𑣞𑣈𑣓 𑣕𑣁𑣆𑣌𑣂𑣓𑣁. 𑢨𑣓 𑣁𑣏𑣓𑣗 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣎𑣉𑣗𑣁𑣗 𑣈𑣓𑣈 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣕𑣈 𑣢𑣦.𑣠𑣢.𑣡𑣩𑣩𑣦 𑣜𑣈 𑣙𑣉𑣉 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣞𑣁𑣙𑣂𑣕𑣅𑣁 𑣓𑣂𑣕𑣂𑣜𑣈 𑣔𑣉𑣛𑣉 𑣜𑣂𑣌𑣁𑣈 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣋𑣈 𑣖𑣂𑣈𑣁 𑣈𑣞𑣃 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣎𑣁𑣕𑣁𑣜𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣎𑣁𑣉 𑣞𑣁𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣏𑣁𑣆𑣗𑣁𑣞𑣁 𑣜𑣈 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢶𑣃𑣓𑣃𑣁 𑣔𑣉𑣝𑣕𑣃𑣜 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣙𑣉𑣉 𑣌𑣉 𑣗𑣁𑣎𑣁 𑣗𑣁𑣎𑣁𑣓𑣁𑣓𑣕𑣈 𑣌𑣉 𑣉𑣓𑣑𑣉𑣊𑣈 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣎𑣁𑣕𑣁𑣜𑣁 𑣜𑣈 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣃𑣜𑣈𑣓𑣔𑣜𑣉 𑢾𑣃𑣓𑣑𑣂, 𑢬𑣁𑣚𑣈𑣞𑣉𑣜 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁, 𑢬𑣈.𑢸𑣂. 𑢾𑣈𑣒 𑢾𑣉𑣈, 𑢴𑣈𑣗𑣈𑣓𑣑𑣜𑣉𑣓𑣁𑣕 𑢯𑣁𑣖𑣘𑣂𑣁, 𑢾𑣁𑣋𑣃 𑢾𑣁𑣖𑣁𑣑, 𑢶𑣁𑣓𑣞𑣂𑣊 𑢷𑣁𑣊𑣌𑣂𑣜𑣁, 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣅𑣁𑣖 𑢫𑣁𑣋𑣁𑣜𑣁𑣆, 𑢯𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢹𑣁𑣀𑣞𑣔𑣁𑣄 𑣈𑣖𑣁𑣓 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣎𑣁𑣕𑣁𑣜𑣁 𑣜𑣈 𑣌𑣁𑣒𑣁 𑣌𑣉 𑣁𑣈𑣜 𑣏𑣁𑣓𑣑𑣁𑣊 𑣚𑣈𑣑𑣁.  𑢾𑣂𑣍𑣗𑣙𑣃𑣖 𑢮𑣁𑣖𑣞𑣈𑣔𑣘𑣃𑣜 𑣜𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣕𑣃𑣜𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂𑣌𑣉. 𑢸𑣁𑣁𑣛𑣉 𑣕𑣁𑣓 𑣌𑣃𑣆 𑣙𑣉𑣓𑣌𑣉 𑣕𑣈 𑣖𑣂𑣂 𑣑𑣁𑣁𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣉 𑣌𑣉 𑣎𑣃𑣖𑣃𑣜 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣌𑣁𑣎𑣂𑣅 𑣕𑣁𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑣆𑣖𑣂 𑣎𑣁𑣌𑣈𑣑 𑣙𑣉𑣉 𑣌𑣉 𑣎𑣃𑣖𑣃𑣜 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣜𑣈 𑣏𑣃𑣆𑣚𑣁 𑣎𑣁𑣌𑣈𑣑 𑣌𑣁𑣌𑣉 𑣓𑣈𑣚 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣎𑣁𑣕𑣁𑣜𑣁 𑣜𑣈𑣓 𑣖𑣃𑣃𑣛𑣃 𑣏𑣂 𑣗𑣃𑣒𑣁 𑣌𑣁𑣖𑣂 𑣌𑣉𑣔𑣉 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢴𑣈𑣗𑣈𑣓𑣔𑣜𑣉𑣓𑣁𑣕 𑢯𑣁𑣖𑣘𑣂𑣁, 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣁𑣋𑣃 𑢾𑣁𑣖𑣁𑣑, 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢶𑣁𑣓𑣞𑣂𑣊 𑢷𑣁𑣊𑣌𑣂𑣜𑣁, 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣉𑣕𑣂𑣞 𑣏𑣉𑣓𑣔𑣜𑣉 𑢷𑣃𑣛𑣂𑣇𑣚𑣂 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣂𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣎𑣁𑣕𑣁𑣜𑣁 𑣜𑣈𑣓 𑣘𑣜𑣉𑣕𑣂 𑣓𑣂𑣔𑣂𑣌𑣉 𑣓𑣃𑣕𑣃𑣖𑣁𑣓 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢩𑣖𑣂𑣕 𑢬𑣙𑣃𑣜𑣈𑣓 𑣌𑣉 𑣁𑣗𑣃𑣁𑣄 𑣖𑣁𑣓𑣅𑣁𑣕𑣁 𑣞𑣁𑣌𑣁𑣖 𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣚𑣁𑣎𑣁. 𑢷𑣃𑣋𑣂𑣓 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣉𑣚 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣆𑣞𑣌𑣃𑣚 𑣜𑣈 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣖𑣁𑣞𑣒𑣉𑣜 𑣌𑣉𑣋𑣈 𑣈𑣕𑣉 𑣆𑣜𑣂 𑣌𑣉 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣕𑣂𑣞𑣂𑣊𑣈 𑣕𑣈 𑣈𑣒𑣈𑣄 𑣈𑣁𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣁𑣝𑣁 𑣌𑣉 𑣈𑣖𑣁𑣑 𑣌𑣉𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣈𑣕 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣓𑣁𑣊 𑣜𑣈𑣋𑣈 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣉𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣎𑣂𑣚𑣁𑣞𑣂𑣌𑣙𑣅𑣁 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣌𑣈𑣁 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣉𑣁𑣄 𑣕𑣈 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣌𑣁𑣎𑣂𑣌𑣉 𑣈𑣅𑣉𑣗 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢨𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣁𑣗𑣃 𑣓𑣁𑣖 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁 𑣕𑣁𑣓𑣁 c𑣆 𑣙𑣉𑣉 (𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁) 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂𑣌𑣉𑣜𑣈 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣔𑣉 𑣕𑣂𑣞𑣂𑣊 𑣘𑣃𑣜𑣁 𑣘𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣗𑣃 𑣈𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣓𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣖𑣗𑣂𑣔𑣙𑣁𑣓 𑣜𑣈 𑣉𑣞𑣒𑣉𑣖 𑣞𑣃𑣏𑣂𑣜𑣈 𑣞𑣁𑣖𑣂𑣚 𑣆𑣜𑣂 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣂𑣔𑣙𑣁𑣓𑣕𑣉 𑣕𑣁𑣆 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢾𑣁𑣘𑣁 𑣞𑣁𑣘𑣁 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣕𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑢫𑣃𑣜𑣃 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍𑣁𑣄 𑣘𑣁𑣍𑣎𑣁 𑣓𑣁𑣖 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣂𑣕 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣔𑣉 𑣓𑣂𑣎𑣈𑣕𑣈 𑣞𑣁𑣗𑣂𑣓 𑣒𑣂𑣂𑣌 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣁𑣏𑣁𑣜 𑣗𑣈𑣗𑣁𑣜 𑣌𑣉𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣁𑣗𑣃 𑣜𑣁𑣌𑣁𑣗 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣗𑣂𑣑𑣁𑣉 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣌𑣃𑣜𑣃-𑣖𑣃𑣒𑣃 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣉𑣌𑣉𑣈 𑣌𑣁𑣗𑣃 𑣗𑣂𑣗𑣁𑣔𑣂𑣓𑣌𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣋𑣉𑣜𑣉𑣎 𑣕𑣁𑣆𑣓 𑣌𑣁𑣏𑣂 𑣡𑣨𑣩𑣤 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈. 𑣞𑣁𑣖𑣁 𑣞𑣁𑣖𑣁 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢶𑣉𑣊𑣋𑣉𑣚 𑣞𑣂𑣊 𑢷𑣉𑣗𑣉𑣊𑣋𑣁𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣌𑣂𑣍 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁 𑣎𑣈 𑣁𑣗𑣃 𑣓𑣈𑣁 𑣗𑣃 𑣁𑣘𑣁𑣓𑣁𑣜𑣈𑣁 𑣏𑣂 𑣗𑣁𑣓𑣉 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉𑣅𑣁𑣗𑣃 𑣏𑣂 𑣗𑣁𑣓𑣉 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣕𑣈 𑣏𑣁𑣗𑣁𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣁𑣄 𑣞𑣃𑣖𑣁𑣊 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣔𑣂𑣓 𑣏𑣁𑣚𑣃𑣓 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣉𑣚𑣈𑣅𑣁𑣗𑣃 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉𑣅𑣁𑣗𑣃 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣂𑣚𑣁𑣗𑣉𑣞 𑣏𑣂𑣚𑣂𑣌𑣁 𑣗𑣃 𑣗𑣁𑣆 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣉𑣁. 1q6zfrpeqmicixu16ib740dmln5rwqb 7255018 7254966 2026-07-18T11:16:06Z Gbirua123 2565499 Text edited 7255018 wikitext text/x-wiki = 𑢹𑣉𑣉 𑢾𑣉𑣖𑣁𑣎 𑢺𑣁𑣙𑣂𑣑 𑢹𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑢯𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑢡𑣘𑣁𑣓𑣁𑣜 = 𑢫𑣃𑣜𑣃 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣉𑣕𑣉𑣊 𑣓𑣁𑣖 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑢹𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑢯𑣂𑣕𑣂 𑣔𑣉 𑢹𑣉𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈 𑣈𑣞𑣃 𑣁𑣍𑣎𑣁 𑣕𑣈𑣔𑣉 𑣌𑣁𑣌𑣉 𑣖𑣁𑣓𑣁𑣕𑣂𑣍 𑣕𑣁𑣆𑣌𑣂𑣓𑣁. 𑢷𑣉𑣜𑣉𑣊 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣉𑣌𑣉𑣈 𑣉𑣌𑣉𑣈 𑣔𑣉 𑣞𑣈𑣊𑣋𑣈𑣚 𑣗𑣂𑣛𑣁𑣉 𑣜𑣈𑣌𑣉 𑣁𑣏𑣃 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢫𑣃𑣜𑣃 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣔𑣉 𑣗𑣉𑣆𑣋𑣁𑣀𑣓𑣂𑣌𑣉*, 𑢷𑣈𑣗𑣉𑣙𑣁𑣜𑣂𑣌𑣉𑣕𑣁* 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣆𑣔𑣂 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣔𑣉 𑣗𑣃𑣋𑣂 𑣆𑣗𑣂𑣚 𑣙𑣁𑣕𑣁𑣊𑣁𑣓 𑣙𑣉𑣉 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣄 𑣁𑣈𑣕𑣈 𑣁𑣘𑣁𑣓𑣁𑣜 𑣆𑣜𑣂 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣎𑣂𑣌 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗𑣜𑣈 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣚𑣉𑣄 𑣕𑣈, 𑣇𑣏𑣁𑣜𑣉𑣐𑣉(𑣌𑣁𑣎𑣂𑣉𑣊), 𑣇𑣆𑣕𑣂𑣙𑣁𑣞𑣂𑣌 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣁𑣀𑣞𑣌𑣜𑣃𑣕𑣂𑣌𑣉* 𑣘𑣁𑣍𑣎𑣁 𑣌𑣈𑣈𑣕𑣈 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣈𑣓𑣁. 𑢨𑣓𑣁 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣞𑣈𑣅𑣁𑣓 𑣋𑣈𑣅𑣁𑣓 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣗𑣃𑣛𑣁𑣁-𑣗𑣃𑣛𑣂𑣌𑣉 𑣈𑣁 𑣖𑣁𑣓𑣁𑣕𑣂𑣍 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢾𑣁𑣖𑣁𑣎𑣂𑣌𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈 𑣓𑣈𑣚 𑣌𑣈𑣈 𑣜𑣈𑣔𑣉 𑣏𑣂𑣖𑣂𑣓𑣁𑣊 𑣏𑣁𑣗𑣁 𑣈𑣁𑣓 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 "𑢾𑣂𑣔𑣁 𑢹𑣉𑣜𑣁 𑢾𑣃𑣞𑣁𑣜 𑢡𑣌𑣁𑣛𑣁"(𑢵𑣂𑣊𑣋𑣃𑣅𑣁𑣓𑣁 𑢳𑣂𑣗𑣉𑣓𑣔𑣙𑣉𑣓 𑢡𑣀𑣌𑣁 𑣩𑣤𑣠𑣤/𑣨𑣨𑣣-𑣡𑣩𑣧𑣥-𑣧𑣠) 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣉𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜 𑣜𑣈 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣗𑣂𑣗𑣁𑣔 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣘𑣁𑣆𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣔𑣁𑣗𑣂𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣩𑣠 𑣔𑣉𑣌𑣉𑣌𑣉 𑣜𑣈 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣕𑣉𑣔𑣁𑣜𑣉𑣌𑣉 𑣜𑣈 𑣈𑣞𑣒𑣜𑣉𑣈𑣞𑣂𑣁𑣒𑣂𑣌 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣘𑣉𑣜𑣂𑣗𑣁𑣜 𑣞𑣉𑣖𑣉𑣓𑣔𑣉𑣜𑣈 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣔𑣃𑣁𑣜𑣁 𑣉𑣕𑣉𑣊 𑣓𑣁𑣖 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣚𑣃𑣆 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣖𑣃𑣚𑣂 𑣗𑣃𑣋𑣂𑣓 𑣈𑣑𑣌𑣁 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣈𑣕𑣈 𑣗𑣃𑣋𑣂𑣓 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣞𑣁𑣚𑣁𑣉𑣄 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣡𑣩𑣨𑣣 𑣜𑣈 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣊𑣞𑣉𑣔𑣉 𑣞𑣂.𑣈𑣖. 𑣞𑣂𑣊 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣇𑣖𑣗𑣃𑣚𑣜𑣈 𑣎𑣉𑣑𑣁 𑣜𑣈 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑢾𑣂𑣔𑣁 𑢹𑣉𑣜𑣁 𑢾𑣃𑣞𑣁𑣜 𑢡𑣌𑣁𑣛𑣁 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁𑣜𑣂 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣞𑣓𑣉𑣁𑣜 𑣎𑣁𑣖𑣔𑣁 𑣁𑣔𑣂𑣗𑣁𑣞𑣂 𑣙𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣖𑣃𑣓𑣃 𑣞𑣁𑣞𑣁𑣊𑣌𑣂𑣜 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎, 𑣙𑣉𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣈𑣞𑣉𑣞𑣂𑣁𑣞𑣁𑣓 𑣜𑣈𑣓 𑣔𑣂𑣚𑣂 𑣌𑣃𑣘𑣃𑣚 𑣌𑣉 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁, 𑢷𑣂𑣙𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣓 𑣗𑣃𑣔𑣂-𑣎𑣂𑣗𑣂 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣕𑣁𑣓 𑣌𑣉𑣁-𑣌𑣃𑣆 𑣌𑣉 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣞𑣈𑣗𑣂𑣌𑣉 𑣈𑣚𑣁𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣜𑣈𑣓 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣋𑣁𑣚𑣁𑣊 𑣇𑣔𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣓 𑣌𑣉 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁, 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢼𑣉𑣋𑣙𑣃𑣓𑣁𑣕 𑢸𑣃𑣜𑣕𑣂, 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣈𑣁𑣖 𑢬𑣁𑣚𑣃𑣓𑣑𑣂𑣁, 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑢸𑣃𑣜𑣃𑣞𑣉𑣕𑣉𑣖 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖 𑣈𑣕𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣁𑣌𑣉 𑣋𑣈 𑣉𑣕𑣉𑣊 𑣓𑣁𑣖 𑣏𑣂 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣓𑣁𑣖 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣎𑣁𑣉 𑣞𑣁𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣚𑣈𑣑𑣁. 𑢳𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣎𑣉𑣌𑣁 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣈 𑣉𑣗𑣙𑣁𑣗* 𑣕𑣈 𑣏𑣂𑣖𑣂𑣓𑣁𑣊 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣌𑣁𑣁 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣔𑣁𑣆 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢨𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣡𑣩𑣨𑣤 𑣉𑣌𑣒𑣉𑣗𑣉𑣜 𑣏𑣁𑣓𑣑𑣃𑣄 𑣜𑣈 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣖𑣂𑣞𑣁 𑣘𑣂𑣅𑣁𑣖 𑣖𑣁𑣙𑣁 𑣔𑣂𑣓 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣁 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢳𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄  𑢷𑣂𑣙𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣎𑣂𑣌 𑣈𑣕𑣉𑣁𑣓 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈𑣓 𑣈𑣚𑣁 𑣔𑣉𑣚𑣁 𑣌𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂 𑣌𑣉 𑣋𑣈 𑣌𑣈𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣌𑣈𑣁 𑣓𑣈𑣚 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣚𑣁 𑣁𑣈𑣕𑣈 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣁 𑣖𑣉𑣕𑣁𑣖𑣉𑣕 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢼𑣉𑣋𑣙𑣃 𑢳𑣁𑣕𑣙 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍𑣁𑣄 𑣔𑣃𑣗 𑣇𑣖𑣗𑣃𑣚 𑣜𑣈 𑣋𑣈𑣚 𑣖𑣂𑣑 𑣙𑣉𑣉 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣗𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣖𑣁𑣓𑣕𑣁𑣓 𑣙𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣉𑣘𑣂 𑣓𑣁𑣕 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖, 𑢾𑣉𑣓𑣁𑣕𑣉𑣓 𑢶𑢣𑣓𑣑𑣁, 𑢶𑣉𑣙𑣈𑣓𑣔𑣜𑣁 𑢳𑣁𑣋,  𑢾𑣁𑣇 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁, 𑢾𑣉𑣓𑣁𑣕𑣉𑣓 𑢯𑣁𑣕𑣁𑣜, 𑢾𑣁𑣋𑣃 𑢾𑣁𑣖𑣁𑣑, 𑢷𑣙𑣉𑣋𑣉𑣗𑣁𑣓 𑢯𑣁𑣕𑣁𑣜, 𑢯𑣉𑣒𑣜𑣁𑣅 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁, 𑢴𑣃𑣜𑣋𑣁 𑢾𑣃𑣜𑣂𑣓, 𑢷𑣉𑣛𑣉𑣜𑣁𑣖 𑢸𑣁𑣒𑣘𑣂𑣊𑣃𑣁, 𑣈𑣖𑣁𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑢯𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣈𑣓 𑣖𑣁𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉𑣋𑣈 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣉𑣚 𑣕𑣁𑣑 𑣚𑣂𑣉𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣉𑣚 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣗𑣉𑣆𑣋𑣁𑣓𑣂𑣌 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣏𑣁𑣚-𑣏𑣉𑣚𑣉𑣓 𑣞𑣁𑣜𑣂𑣕𑣈 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣓 𑣕𑣁𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑣗𑣁𑣓𑣉 𑣈𑣓𑣁 𑣌𑣉 𑣕𑣃𑣚𑣁-𑣖𑣁𑣚𑣁 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢧𑣘𑣉-𑣞𑣉𑣔𑣉𑣞𑣅𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣂𑣕𑣂 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣓𑣁𑣖 𑣡𑣤𑣒𑣂 𑣕𑣁𑣊𑣋𑣁𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣏𑣂𑣓𑣁 𑣌𑣉 𑣏𑣂 𑣕𑣃𑣛𑣁𑣄 𑣌𑣉 (Check points) 𑣌𑣉 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣚𑣉𑣄 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣖𑣂𑣑 𑣌𑣁𑣈𑣕 𑣁𑣘𑣁𑣓𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣕𑣈 𑣙𑣁𑣜𑣂-𑣋𑣉𑣁𑣜𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣆𑣏𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢾𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣁𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁-𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣓𑣁𑣖 𑣕𑣁𑣑 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣌𑣉𑣔𑣉 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣎𑣁𑣉 𑣞𑣁𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑣉𑣚 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣈𑣓𑣁 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚𑣈𑣅𑣁𑣓 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣈𑣓𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣓 𑣕𑣁𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑣗𑣁𑣓𑣉 𑣖𑣁𑣓𑣅𑣁𑣕𑣁 𑣌𑣉 𑣈𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣘𑣁𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉 𑣁𑣌𑣉 𑣋𑣈 𑣉𑣓𑣑𑣉𑣊 𑣕𑣁𑣑 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣌𑣉𑣔𑣉 𑣌𑣉 𑣇𑣜𑣃𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣕𑣈 𑣡𑣤 𑣒𑣂𑣑𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚 𑣓𑣂𑣕𑣂𑣜 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣋𑣈(𑣡𑣡/𑣢) 𑣋𑣃𑣛𑣂 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣈 𑣌𑣉 𑣈𑣖 𑣚𑣈𑣓𑣁. = 𑢹𑣉𑣉 𑢾𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣗𑣁𑣆 𑣌𑣈𑣓 𑢫𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣓𑣃𑣕𑣃𑣖 𑣌𑣉 𑣚𑣁𑣕𑣁𑣜 𑣜𑣈 𑣉𑣚 𑣁𑣊𑣌𑣁 𑣁𑣌𑣁𑣓𑣁; = # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢸𑣃𑣜𑣃𑣞𑣉𑣕𑣉𑣖 𑢫𑣉𑣑𑣞𑣉𑣜𑣁: 𑢽𑣜𑣃𑣞𑣒𑣂 𑢺𑣂𑣘𑣂 𑣏𑣈𑣕𑣁𑣓 𑣜𑣈 𑣉𑣚𑣁 𑣌𑣁𑣓 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣈 𑣜𑣈 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣒𑣂𑣂𑣌𑣂 𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁. # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣒 𑢾𑣉𑣊𑣋𑣜𑣁𑣖 𑢾𑣂𑣓𑣔𑣃 𑢾𑣃𑣜𑣂𑣓: 𑢩𑣁𑣜 𑢡𑣊𑣌𑣁𑣋𑣁𑣜, 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣉𑣚 𑣌𑣈𑣓 𑣌𑣂𑣍 𑣓𑣂𑣎𑣈 𑣘𑣜𑣉𑣔𑣁𑣓 𑢾𑣃𑣜𑣂𑣓 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣕𑣁𑣆𑣌𑣂𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣕𑣈𑣔𑣉 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣙𑣉𑣉 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣙𑣂𑣞𑣁𑣗𑣕𑣈 𑣘𑣃.𑣗.𑣘𑣃 𑣇𑣔𑣃𑣗𑣈 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈 𑣥𑣤𑣒𑣂 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣕𑣁𑣆𑣌𑣂𑣓𑣁. # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣅𑣁𑣓 𑢬𑣁𑣚𑣃𑣓𑣑𑣂𑣁: 𑢩𑣚 𑢯𑣂𑣕𑣂, 𑣓𑣈𑣓 𑣜𑣈 𑣣𑣦 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣂𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣔𑣈𑣗𑣓𑣁𑣋𑣜𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣜𑣃𑣃𑣘 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣁𑣈𑣕 𑣗𑣁𑣆 𑣁𑣌𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣃𑣃𑣛𑣃 𑣔𑣉 𑣘𑣂𑣅𑣁 𑣁𑣛𑣁𑣊 (Phonetics) 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣖𑣂𑣞𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂 𑣓𑣁𑣖𑣉𑣄 𑣕𑣁𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣉𑣚 𑣏𑣈𑣙𑣈𑣜𑣁 𑣜𑣈 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣌𑣁 𑣖𑣁𑣓𑣁𑣕𑣂𑣍 𑣈𑣁𑣓𑣁. # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢼𑣁𑣋𑣙𑣃𑣓𑣁𑣕 𑢸𑣃𑣜𑣕𑣂: 𑢹𑣉𑣉 𑢩𑣚, 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣖𑣃𑣃𑣛𑣃 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣚𑣉𑣄 𑣕𑣈 𑣗𑣁𑣐𑣂𑣅𑣁 𑣋𑣈𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣔𑣉 𑣓𑣈𑣓 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣗𑣉𑣜𑣉 𑣖𑣁𑣛𑣁 𑣜𑣈 𑣔𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣞𑣃𑣃𑣜 𑣁𑣛𑣁𑣊 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣌𑣉𑣖𑣎𑣉𑣜 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣗𑣉𑣆𑣋𑣁𑣓𑣂𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣚 𑣏𑣉𑣚𑣉𑣓𑣜𑣈 𑣒𑣂𑣂𑣌𑣂 𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁. # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢸𑣃𑣜𑣃𑣞𑣉𑣕𑣉𑣖 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖: 𑢡𑣔𑣂𑣊 𑢡𑣊𑣌𑣁, 𑣘𑣃𑣜𑣁𑣛𑣂𑣌𑣉 𑣔𑣁𑣜𑣁 𑣕𑣈 𑣣𑣠 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣗𑣁𑣆𑣅𑣁 𑣌𑣁𑣓𑣁. 𑢳𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣖𑣁𑣕𑣜𑣉 𑣗𑣁𑣜 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣀 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣃𑣃𑣜 𑣁𑣛𑣁𑣊 𑣗𑣁𑣆𑣅𑣁 𑣌𑣁𑣓 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄𑣁. 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣃𑣃𑣜 𑣁𑣛𑣁𑣊 𑣌𑣉 𑣘𑣃.𑣉.𑣘𑣃 𑣗𑣁𑣆 𑣚𑣈𑣈 𑣜𑣈 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣓 𑣕𑣁𑣓𑣁. # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢼𑣉𑣙𑣂𑣔𑣁𑣞 𑢾𑣂𑣊 𑢳𑣁𑣋: 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁𑣜𑣂 𑢷𑣁𑣛𑣂 𑣙𑣂𑣞𑣂𑣜, 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂𑣜𑣈 𑣣𑣠 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣖𑣁𑣛𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣓𑣈𑣓 𑣋𑣈𑣅 𑣗𑣁𑣜 𑣜𑣉𑣌𑣉𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣁𑣛𑣁𑣊 𑣞𑣃𑣃𑣜 𑣋𑣈 𑣓𑣁𑣖𑣈𑣅𑣁𑣓𑣁 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣈𑣒𑣁𑣄 𑣌𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣎𑣁𑣉 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁.𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 : 𑢹𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑢯𑣂𑣕𑣂, 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈 𑣣𑣢 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣖𑣁𑣛𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄𑣁, 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣈𑣞𑣒𑣜𑣉𑣈𑣞𑣂𑣁𑣒𑣂c 𑣖𑣂𑣓𑣑𑣁 𑣞𑣁𑣗𑣂𑣓 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣉𑣆𑣕𑣂𑣙𑣁𑣞𑣂𑣌𑣉 𑣎𑣂𑣓𑣂𑣞 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣞𑣁𑣊𑣌𑣂𑣜 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣏𑣂 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣉𑣖𑣎𑣁𑣉 𑣏𑣂 𑣇𑣜𑣃𑣖 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄𑣁. 𑢬𑣉𑣚 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣔𑣁𑣓𑣁 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣋𑣈 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢧𑣘𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣂𑣕𑣂 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣞𑣉𑣔𑣉𑣞𑣅𑣉 𑣌𑣉 𑣓𑣁𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣁 𑣏𑣂 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣞𑣃𑣃𑣜 𑣁𑣛𑣁𑣊 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣉𑣗𑣉𑣔𑣉 𑣌𑣉 𑣘𑣃.𑣉.𑣘𑣃 𑣇𑣘𑣉𑣎𑣃𑣌𑣕𑣉* 𑣏𑣉𑣚𑣉𑣓𑣕𑣈 𑣗𑣁𑣆 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣁𑣄𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣜𑣃𑣃𑣘 𑣈𑣕 𑣞𑣉𑣘𑣉𑣖𑣎𑣁𑣉 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣉𑣄𑣁.  𑢳𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂𑣜𑣈 𑣡𑣠 𑣞𑣉𑣜𑣉 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣢𑣡 𑣗𑣈𑣍𑣎𑣉𑣓 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣖𑣃𑣃𑣛𑣃 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣈𑣞𑣒𑣜𑣉-𑣈𑣞𑣂𑣁𑣒𑣂𑣌 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣗𑣂𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣔𑣉 𑣌𑣉 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣇𑣏𑣏𑣁𑣜𑣉𑣓 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣉𑣝𑣌𑣉𑣜 𑣉𑣚 𑣁𑣔𑣁𑣈 𑣜𑣈𑣁𑣄𑣗 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣓𑣁𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢼𑣂𑣅𑣁𑣖 𑣞𑣁𑣖𑣂𑣕𑣂 𑣜𑣈 𑣁𑣌𑣂𑣍𑣁𑣄 𑣘𑣜𑣉𑣕𑣂 𑣓𑣂𑣗𑣈𑣔𑣉𑣓 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣉𑣓𑣉𑣚 𑣔𑣉 𑣞𑣂𑣔𑣁 𑣙𑣉𑣜𑣁 𑣞𑣃𑣞𑣁𑣜 𑣁𑣌𑣁𑣛𑣁 𑣜𑣈𑣓 𑣖𑣃𑣕𑣃𑣌𑣃𑣚 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣌𑣂𑣍 𑣏𑣁𑣚 𑣚𑣈𑣑𑣁. 𑢳𑣈𑣓 𑣘𑣜𑣉𑣂𑣕 𑣗𑣈𑣔𑣉𑣓𑣏𑣂 𑣁𑣜𑣔𑣁𑣞 𑣏𑣈𑣕𑣁𑣓 𑣜𑣈 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣖𑣂𑣞𑣁 𑣗𑣂𑣏𑣁𑣜 𑣗𑣁𑣆 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣉𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜 𑣜𑣈 𑣩 𑣎𑣃𑣃𑣓 𑣡𑣩𑣨𑣥 𑣜𑣈 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣉𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜 𑣜𑣈𑣓 𑢦𑣍𑣎𑣂𑣓𑣂𑣁𑣜𑣂𑣊 𑢦𑣓𑣞𑣒𑣂𑣏𑣃𑣒 𑣜𑣈 𑢬𑣙𑣉𑣓𑣑-𑣤 𑣜𑣈 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣓 𑣖𑣃𑣕𑣃𑣌𑣃𑣚 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑢷𑣁𑣋𑣈 𑢫𑣉𑣗𑣉𑣜𑣔𑣙𑣉𑣓 𑣗𑣙𑣃.𑢸𑣃. 𑣖𑣉𑣓𑣕𑣜𑣂 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣌𑣂𑣍 𑣌𑣁𑣎 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚 𑣚𑣈𑣑𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣋𑣈 𑣏𑣂𑣖𑣂𑣓𑣁𑣊 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣙𑣉𑣉 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈𑣓 𑣆𑣗𑣂𑣚 𑣙𑣁𑣕𑣁𑣊𑣁𑣓 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣎𑣂𑣌𑣉 𑣙𑣁𑣋𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂𑣌𑣉 𑣔𑣃𑣗 𑣔𑣈𑣊𑣋𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂 𑣌𑣉𑣕𑣈𑣋𑣈 𑣖𑣉𑣛𑣈 𑣞𑣉𑣔𑣉𑣞𑣅𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣕𑣃𑣚𑣁 𑣖𑣁𑣚𑣁 𑣞𑣁𑣖𑣂𑣕𑣂 (Review Committee) 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣆 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣚𑣁𑣕𑣁𑣈 𑣜𑣈 𑣉𑣚𑣁 𑣌𑣁𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁 𑣌𑣉 𑣓𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣖𑣂𑣒𑣂 𑣜𑣈𑣓 𑣘𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣓𑣈𑣚 𑣌𑣉𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣈𑣓𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣋𑣈 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣕𑣈 𑣖𑣃𑣏𑣁𑣑 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣌𑣉 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣌𑣈𑣑𑣁. # 𑢱𑣜. 𑢼𑣁𑣖 𑢴𑣁𑣅𑣁𑣚 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 (𑢵𑣁𑣆𑣌𑣈𑣓 𑣇𑣘-𑣌𑣃𑣛𑣉𑣘𑣉𑣕𑣂 𑢼𑣁𑣍𑣏𑣂 𑣗𑣂.𑣗𑣂) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢼𑣃𑣃𑣘 𑢾𑣂𑣊 𑢸𑣂𑣊𑣋𑣃𑣁 ( 𑢵𑣁𑣆 𑣌𑣈𑣓 𑣘𑣜𑣉𑣔𑣙𑣁𑣓 𑣉𑣔𑣅𑣁𑣘𑣉𑣌𑣉 𑣙𑣁𑣒 𑢫𑣁𑣖𑣁𑣜𑣂𑣁 𑣇𑣏.𑣗𑣂) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣁𑣇 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢷𑣉𑣉𑣛𑣜𑣁𑣖 𑢸𑣁𑣒𑣘𑣂𑣊𑣋𑣃𑣁. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣉𑣘𑣁𑣚 𑢫𑣁𑣋𑣁𑣜𑣁𑣆 (𑢹𑣈𑣑 𑣖𑣁𑣞𑣒𑣉𑣜 𑢬𑣃𑣖𑣁𑣜𑣑𑣃𑣊𑣋𑣂 𑣇𑣏.𑣗𑣂) 𑢾𑣂𑣔𑣁 𑣙𑣉𑣜𑣁 𑣞𑣃𑣞𑣁𑣜 𑣁𑣌𑣁𑣛𑣁 𑣜𑣈𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣡𑣩𑣨𑣤 𑣉𑣌𑣒𑣉𑣗𑣉𑣜 𑣜𑣈 𑢮𑣉𑣑𑣁 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣗𑣁𑣆𑣁 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣙𑣃𑣓𑣑𑣂 𑣃𑣔𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣓𑣁𑣖 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣜𑣉𑣕𑣂𑣗𑣈𑣔𑣉𑣓 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣑𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣌𑣉 𑣃𑣔𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣓 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑢫𑣉𑣗𑣉𑣜𑣔𑣉𑣓 𑢷𑣁𑣋𑣈 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣚𑣁𑣑  𑣌𑣂𑣍𑣈.  𑣓𑣂𑣎𑣈 𑢷𑣁𑣋𑣈 𑢫𑣉𑣗𑣉𑣜𑣔𑣙𑣉𑣓 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣓𑣈𑣚 𑣞𑣉𑣎𑣈 𑣌𑣁𑣈𑣕 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣓𑣁𑣊 𑣜𑣈 𑣑𑣁𑣌𑣕𑣉𑣜 𑢼𑣁𑣖 𑣔𑣁𑣅𑣁𑣖 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣌𑣂𑣍 𑣈𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢾𑣁𑣚𑣁-𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣗𑣃𑣋𑣂 𑣚𑣈𑣌𑣁 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣖𑣃𑣚𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣁𑣏𑣃𑣅𑣁𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑣙𑣃𑣛𑣂𑣊 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣈 𑣗𑣂𑣕𑣈𑣜 𑣜𑣈 𑣔𑣈𑣊𑣋𑣁 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣚𑣉𑣄 𑣗𑣁𑣆 𑣁𑣌𑣁𑣓 (𑣘𑣜𑣉𑣂𑣕 𑣗𑣈𑣔𑣉𑣓) (𑣗𑣁𑣆 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂) 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢯𑣂𑣌𑣈 𑣕𑣈 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣙𑣉𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣓𑣁𑣊 𑣜𑣈 𑣓𑣈𑣚𑣈 𑣌𑣁𑣓 𑣘𑣁𑣓𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣌𑣉 𑣌𑣁 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉𑣔𑣉 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣉𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣌𑣉 𑣔𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣑 𑣌𑣉𑣁 𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣗𑣃𑣋𑣂 𑣏𑣂 𑣗𑣁𑣛𑣂𑣎 𑣚𑣂𑣘𑣂𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁𑣅𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣗𑣃𑣋𑣂 𑣖𑣁𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣙𑣃𑣓𑣑𑣂 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁 𑣖𑣂𑣞𑣂𑣌𑣉 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢨𑣓𑣁 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣆. 𑣎𑣃𑣚𑣁𑣆 𑣡𑣩𑣨𑣥 𑣜𑣈 𑢼𑣁𑣍𑣏𑣂 𑢷𑣂𑣞𑣟𑣁𑣗𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅 𑣜𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁 𑣖𑣂𑣞𑣂𑣌𑣉 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣌𑣙𑣈𑣕𑣜𑣂𑣅 𑣗𑣙𑣁𑣞𑣁 𑣜𑣁𑣍𑣏𑣂𑣜𑣈 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚 𑣜𑣈𑣓 𑣔𑣉𑣛𑣉 𑣜𑣈𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣓𑣁𑣊 𑣎𑣉𑣑𑣁𑣜𑣈 𑣙𑣃𑣓𑣑𑣂 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣆(𑣧-𑣁𑣆𑣅𑣁) 𑣎𑣉𑣓 𑣙𑣉𑣉 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉𑣈 𑣕𑣈 𑣖𑣉𑣒𑣈 𑣤 (𑣤-𑣘𑣃𑣓𑣑𑣂𑣅𑣁) 𑣙𑣉𑣉 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉 𑣗𑣈𑣒𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣓 𑣖𑣉𑣓𑣑𑣉𑣘 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣙𑣃𑣎𑣃𑣄 𑣞𑣈𑣒𑣈𑣜 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉𑣁 𑣗𑣈𑣒𑣁 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣁𑣌𑣉 𑣗𑣈𑣘𑣈𑣒𑣁 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣁𑣌𑣉 𑣉𑣓𑣑𑣉𑣊 𑣕𑣁𑣑 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣏𑣂𑣖𑣂𑣓 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄 𑣈𑣓𑣁 𑣌𑣉 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚𑣈 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣓𑣁. = 𑢨𑣎𑣃𑣌𑣈𑣞𑣁𑣓 𑣞𑣁𑣖𑣂𑣕𑣂 𑣋𑣉𑣒𑣉𑣓 𑣜𑣈 𑣖𑣂𑣞𑣁 𑣚𑣈𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣉 𑣌𑣉; = 𑢨𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣈𑣓𑣈𑣒𑣈𑣄 𑣜𑣈 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣖𑣃𑣌𑣂𑣁 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣋𑣈 𑣉𑣚𑣕𑣁𑣑 𑣉𑣓𑣑𑣉𑣊 𑣕𑣁𑣑 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣁𑣅𑣁𑣖. 𑣗𑣂𑣍𑣋𑣁𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣗𑣂𑣍𑣋𑣁𑣓 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣉𑣚 𑣗𑣂𑣍𑣎𑣁𑣓, 𑣗𑣈𑣗𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣏𑣁𑣚𑣂 𑣏𑣉𑣚𑣉𑣓 𑣌𑣉 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣈𑣞𑣒𑣜𑣉𑣈𑣞𑣂𑣁𑣒𑣂𑣌 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣘𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣇𑣔𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑣓𑣁𑣄 𑣔𑣉 𑣓𑣈𑣓 𑣗𑣁𑣆𑣅𑣁 𑣌𑣁𑣓 𑣁𑣌𑣁𑣛𑣁 𑣋𑣈 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣌𑣉𑣋𑣈 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣖𑣂𑣞𑣁 𑣗𑣉𑣆𑣋𑣁𑣓𑣂𑣌 𑣗𑣂𑣌𑣁𑣞 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣇𑣔𑣃𑣗 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚𑣈 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣕𑣈 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣝𑣂𑣌𑣁 𑣞𑣉𑣖𑣂𑣕𑣂 (Education Board) 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣋𑣉𑣒𑣉𑣓 19th 20th 𑣈𑣘𑣜𑣂𑣚 𑣡𑣩𑣨𑣦 𑣜𑣈 𑣞𑣂𑣊𑣑𑣁 (𑣖𑣉𑣅𑣃𑣜𑣗𑣉𑣍 𑣉𑣑𑣂𑣝𑣁) 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣗𑣁𑣆𑣅𑣁 𑣌𑣁𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣆𑣑𑣈 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣋𑣈𑣌𑣉 𑣈𑣅𑣁 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 (𑢹𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣇𑣔𑣙𑣃𑣗 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚) 𑢮𑣂𑣊𑣌𑣘𑣁𑣓𑣂 𑣑𑣁. # 𑢼𑣁𑣖 𑢴𑣁𑣅𑣁𑣚 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 ( 𑢸𑣜𑣉𑣔𑣙𑣁𑣅𑣘𑣉𑣌𑣉 𑢷𑣂𑣗𑣙𑣁𑣋 𑢡𑣔𑣁𑣌𑣅𑣁) 𑣎𑣉𑣓𑣉 𑣎𑣁𑣕𑣂𑣅 𑣌𑣙𑣈𑣕𑣜𑣂𑣅 𑣗𑣙𑣁𑣞𑣁 𑣗𑣂𑣗𑣙𑣁𑣋 𑢼𑣁𑣍𑣏𑣂 𑢷𑣂𑣞𑣟𑣁𑣗𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅. # 𑢸𑣜𑣉𑣘𑣙𑣈𑣞𑣉𑣜 𑢷𑣉𑣛𑣉𑣜𑣁𑣖 𑢸𑣁𑣒𑣘𑣂𑣊𑣋𑣃𑣁 (𑢸𑣜𑣉𑣔𑣅𑣁𑣘𑣉𑣌) 𑣎𑣉𑣓𑣉 𑣎𑣁𑣕𑣂𑣅 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣌𑣙𑣈𑣕𑣜𑣂𑣅 𑣗𑣙𑣁𑣞𑣁 𑣗𑣂𑣗𑣙𑣁𑣋 𑢼𑣁𑣍𑣏𑣂 𑢷𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢷𑣁𑣋𑣈 𑢫𑣉𑣗𑣉𑣜𑣔𑣉𑣓 (𑢷𑣂𑣔𑣁𑣅𑣁𑣌 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣉𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢴𑣈𑣗𑣈𑣓𑣑𑣜𑣉 𑢳𑣁𑣕 𑢯𑣁𑣖𑣘𑣂𑣁 ( 𑣗𑣂𑣔𑣁𑣅𑣁𑣌) 𑢩𑣔𑣉𑣌𑣅𑣉 𑣎𑣂𑣚𑣁 𑣘𑣉𑣜𑣂𑣞𑣉𑣔 𑣞𑣂𑣊 𑣗𑣃𑣆 𑣏𑣁𑣆𑣗𑣁𑣞𑣁. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣁𑣋𑣃 𑢾𑣁𑣖𑣁𑣑 ( 𑣘𑣜𑣉𑣔𑣙𑣁𑣓 𑣘𑣉𑣌𑣉) 𑣈𑣞.𑣈𑣞 𑣇𑣏𑣏 𑢷𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅 𑣙𑣁𑣞𑣃𑣜 𑢾𑣂𑣍𑣗𑣃𑣖. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢹𑣁𑣜𑣂𑣏𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢾𑣂𑣜𑣌𑣁 ( 𑢮𑣂𑣊𑣌𑣘𑣁𑣓𑣂). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣅𑣁𑣖 𑢹𑣈𑣞𑣁𑣄 ( 𑢾𑣉𑣙𑣁𑣅𑣁𑣌 𑢾𑣂𑣌𑣙𑣅𑣁 𑢬𑣃𑣖𑣁𑣜𑣑𑣃𑣊𑣋𑣂 𑣇𑣏𑣏 𑢷𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣁𑣇 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁 (𑢸𑣜𑣁. 𑢾𑣈 𑣘𑣉𑣍𑣏𑣁𑣅𑣁𑣕 𑣗𑣂𑣌𑣁𑣞 𑣘𑣉𑣔𑣁𑣕𑣂𑣌𑣁𑣜 𑣗𑣉𑣜𑣌𑣉𑣒) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣅𑣁𑣖 𑢵𑣂𑣜𑣂𑣁 (𑢾𑣉𑣏𑣂𑣗) 𑢾𑣂𑣔𑣁 𑢹𑣉𑣜𑣁 𑢾𑣃𑣞𑣁𑣜 𑣁𑣌𑣁𑣛𑣁, 𑣙𑣁𑣕𑣃 𑣙𑣁𑣕𑣓𑣁𑣗𑣈𑣛𑣁 𑣌𑣃𑣞𑣃𑣖𑣂 𑣗𑣚𑣉𑣌 𑣉𑣑𑣂𑣝𑣁. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣃𑣜𑣁 𑢷𑣁𑣓𑣑𑣜𑣁 (𑣗𑣙𑣃.𑣘𑣃. 𑣖𑣁𑣞𑣒𑣉𑣜) 𑣙𑣁𑣕𑣃 𑢼𑣁𑣎𑣁𑣗𑣁𑣞𑣁 (𑢾𑣂𑣍𑣗𑣙𑣃𑣖). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢯𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢹𑣁𑣀𑣞𑣔𑣁𑣄 (𑢹𑣁𑣕𑣃 𑣕𑣁𑣚𑣁𑣗𑣃𑣜𑣃, 𑢾𑣂𑣍𑣗𑣙𑣃𑣖) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢴𑣁𑣞𑣉𑣜𑣉𑣕𑣂 𑢸𑣁𑣛𑣈𑣁 ( 𑢹𑣁𑣕𑣃 𑢮𑣁𑣖𑣗𑣃𑣐𑣂 𑣘𑣉𑣞𑣒-𑣌𑣉𑣜𑣉𑣑𑣁𑣘𑣁𑣛, 𑢬𑣂𑣍𑣎𑣂𑣜𑣂) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣉𑣗𑣂𑣗𑣔𑣉 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 ( 𑢵𑣁𑣆𑣌𑣈𑣓 𑣞𑣁𑣀𑣞𑣁𑣔) 𑢬𑣂𑣍𑣎𑣂𑣜𑣂, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣅𑣁𑣖 𑢾𑣂𑣜𑣌𑣁 (𑣖𑣁𑣞𑣒𑣉𑣜) 𑢲𑣃𑣓𑣒𑣁𑣌𑣁𑣒𑣁, 𑢾𑣂𑣍𑣗𑣙𑣃𑣖. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢼𑣉𑣋𑣙𑣃𑣓𑣁𑣕 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖 (𑢵𑣁𑣆𑣌𑣈𑣓 𑢷𑣂𑣔𑣙𑣁𑣅𑣁𑣌, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢴𑣃𑣜𑣋𑣁 𑢯𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢬𑣈𑣜𑣁𑣆 (𑢮𑣉𑣑𑣁, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢹𑣁𑣜𑣂𑣏𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢹𑣁𑣆𑣗𑣃𑣜𑣃 (𑢹𑣁𑣕𑣃 𑢶𑣉𑣔𑣃𑣗𑣉𑣓, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢷𑣙𑣉𑣋𑣉𑣗𑣁𑣓 𑢯𑣁𑣕𑣁𑣜 ( 𑢹𑣁𑣕𑣃 𑢾𑣁𑣜𑣗𑣂𑣚, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣉𑣘𑣂𑣓𑣁𑣕 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖 ( 𑢾𑣂𑣔𑣁 𑢹𑣉𑣜𑣁 𑢾𑣃𑣞𑣁𑣜 𑢡𑣌𑣁𑣛𑣁 ( 𑢼𑣂𑣎𑣉𑣜𑣗 𑢷𑣈𑣀𑣌 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣉𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣂𑣔𑣈𑣞𑣉𑣜 𑢵𑣂𑣅𑣃 ( 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑢫𑣉𑣖𑣌𑣈) 𑢼𑣂𑣎𑣁𑣜𑣗 𑢷𑣈𑣀𑣌 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣁𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). 𑢨𑣓𑣌𑣁 𑣋𑣈 𑣓𑣈𑣚𑣈𑣌𑣁 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣖𑣉𑣕𑣁-𑣖𑣉𑣕𑣉 𑣆𑣂𑣔 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣗𑣈𑣗𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣏𑣈𑣈𑣜𑣁 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣙𑣃𑣔𑣁 𑣜𑣈 𑣈𑣕𑣉𑣓𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣗𑣃 𑣖𑣁𑣓𑣁𑣕𑣂𑣍𑣈𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣡𑣠 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣡𑣡 𑣑𑣂𑣞𑣈𑣖𑣗𑣉𑣜 𑣡𑣩𑣩𑣤 𑣜𑣈 𑢹𑣉𑣉 𑢷𑣙𑣁𑣞𑣁 𑢾𑣁𑣙𑣂𑣕𑣅𑣁 𑣓𑣂𑣕𑣂𑣜 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑢯𑣁𑣆𑣗𑣁𑣞𑣁 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣎𑣁𑣉 𑣞𑣁𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣕𑣈 𑣘𑣁𑣆𑣚𑣁 𑣕𑣈 𑣗𑣁𑣜𑣞𑣂𑣊 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 (𑣢𑣦𑣢) 𑢷𑣁𑣜 𑢾𑣉 𑢸𑣈 𑣙𑣂𑣞𑣂 𑣗𑣁𑣜 𑣙𑣉 𑣘𑣜𑣉𑣕𑣂𑣓𑣂𑣔𑣂 𑣔𑣃𑣁𑣜𑣁 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣁𑣜 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣆𑣜𑣂 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑢹𑣂𑣜𑣁 𑢽𑣃𑣞𑣂𑣚𑣁 𑢵𑣂𑣜𑣂𑣁 (𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁) 𑣈𑣓 𑣔𑣂𑣘𑣂𑣚𑣂 𑣕𑣁𑣆𑣌𑣈𑣓 𑣞𑣁𑣀𑣞𑣉𑣔𑣉 𑣌𑣂𑣓 𑣔𑣂𑣚𑣂 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑢨𑣓𑣁 𑣔𑣂𑣚𑣂 𑣜𑣈 𑢾𑣁𑣀𑣞𑣉𑣔𑣉 𑢵𑣂𑣜𑣂𑣁 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣗𑣈𑣒𑣁𑣓 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣁𑣌𑣂𑣓𑣁𑣄 𑣏𑣈𑣕𑣁𑣓 𑣜𑣈 𑣉𑣞𑣃𑣗𑣂𑣔𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁 𑣕𑣉𑣜𑣁𑣊 𑣓𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣌𑣁𑣌𑣂𑣍 𑣙𑣃𑣎𑣃𑣄 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 ‍𑣙𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣆𑣏𑣂 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣕𑣈  𑢯𑣉𑣓𑣔𑣜𑣉 𑢷𑣙𑣃𑣞𑣉𑣐 𑢴𑣈𑣉𑣋𑣁𑣖 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣞𑣁𑣁𑣜 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣌𑣂𑣍 𑣕𑣂𑣊𑣋𑣃 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣘𑣈𑣛𑣁 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢩𑣓𑣉𑣓𑣕𑣉 𑢬𑣃𑣖𑣁𑣜 𑢸𑣂𑣊𑣋𑣃𑣁( 𑢵𑣁𑣆𑣌𑣈𑣓 𑢾𑣉𑣀𑣞𑣉𑣔). 𑣈𑣓𑣌𑣂𑣍𑣁𑣄 𑣌𑣃𑣜𑣃-𑣖𑣃𑣒𑣃 𑣕𑣈 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣉𑣑𑣂𑣝𑣁, 𑣗𑣂𑣙𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣓 𑣗𑣃𑣔𑣙𑣂-𑣎𑣂𑣗𑣂𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣎𑣂𑣌 𑣞𑣉𑣀𑣞𑣕𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣉𑣖𑣗𑣉𑣓𑣔𑣉 𑣘𑣜𑣉𑣕𑣂 𑣓𑣂𑣔𑣂𑣌𑣉 𑣓𑣁𑣀 𑣌𑣉 𑣞𑣉𑣀𑣞𑣉𑣔𑣉 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣜𑣁𑣁𑣎 𑣓𑣂𑣕𑣂 𑣌𑣉𑣜𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣖𑣗𑣉𑣓𑣔𑣉 𑣓𑣈𑣕𑣁 𑣌𑣉 𑣋𑣈 𑣎𑣂𑣖𑣁𑣔𑣁𑣜𑣂 𑣁𑣈𑣜𑣕𑣈 𑣜𑣁𑣀𑣞𑣁 𑣌𑣉 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑢹𑣉𑣉, 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣈𑣒𑣁𑣄 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣕𑣃𑣛𑣉𑣓𑣁 𑣜𑣈 𑣎𑣉𑣌𑣁 𑣈𑣞𑣃 𑣗𑣁𑣐𑣂𑣈 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣌𑣉 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁 𑢦𑣊𑣋𑣃𑣚 𑣏𑣃𑣓𑣑𑣃𑣚 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑢹𑣂𑣓𑣔𑣂, 𑢦𑣊𑣜𑣈𑣎 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣒𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣋𑣈 𑣞𑣉𑣗𑣔𑣉 𑣋𑣁𑣚𑣕𑣂 𑣌𑣉 𑣙𑣉𑣉𑣜𑣈 𑣈𑣞𑣃 𑣜𑣉𑣌𑣉𑣖 𑣞𑣉𑣗𑣔𑣉 𑣜𑣈 𑢵𑣉𑣘𑣁𑣊, 𑢶𑣁𑣄, 𑢹𑣈𑣞𑣈𑣈, 𑢼𑣁𑣏𑣁𑣖, 𑢼𑣈𑣛𑣈𑣄, 𑢦𑣜, 𑢹𑣃𑣁𑣄, 𑢾𑣉𑣔𑣁 𑣈𑣖𑣁𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣔𑣉 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣋𑣈 𑣞𑣁𑣘𑣁 𑣞𑣁𑣘𑣁 𑣉𑣚 𑣔𑣁𑣆𑣉𑣄 𑣕𑣁𑣓𑣁. 𑢧𑣛𑣃𑣄 𑣗𑣂𑣏𑣁𑣜 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣓𑣈𑣚𑣈𑣁𑣓𑣁 𑣎𑣈 𑣜𑣉𑣖𑣁𑣓 𑣗𑣉𑣜𑣓𑣉 𑣖𑣁𑣛𑣁 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣋𑣈 𑣙𑣃𑣛𑣂𑣊 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣘𑣚  𑣗𑣉𑣜𑣓𑣉 𑣖𑣁𑣛𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄𑣁. 𑣞𑣁𑣍𑣎𑣃𑣌𑣕𑣉 𑣚𑣂𑣘𑣂  𑣔𑣉 𑣗𑣁𑣓𑣉𑣄𑣁. 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣜𑣈 𑣞𑣁𑣊𑣌𑣈𑣕𑣂𑣌𑣉 𑣞𑣉𑣗𑣔𑣉 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣜𑣁𑣞𑣁𑣅𑣉𑣓 𑣞𑣁𑣞𑣕𑣜𑣉 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣃𑣕𑣜𑣉 𑣋𑣈 𑣞𑣉𑣙𑣎𑣉𑣋 𑣘𑣃𑣜𑣁𑣘𑣃𑣜𑣂 𑣇𑣔𑣃𑣗𑣈 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣉𑣄 𑣕𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣁𑣁 𑣔𑣉 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣌𑣉𑣖𑣘𑣃𑣒𑣉𑣜 𑣕𑣈𑣉 𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣘𑣁 𑣆𑣜𑣂 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣕𑣈𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣘𑣁 𑣆𑣜𑣂 𑣔𑣁𑣆 𑣋𑣈𑣁. 𑢹𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣙𑣉𑣉 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣔𑣉𑣉𑣓𑣂 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣃𑣛𑣃𑣊 𑣌𑣉 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣚𑣉𑣄 𑣕𑣈 𑣉𑣚𑣈 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣗𑣁𑣛𑣂𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣓 𑣕𑣁𑣓𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣋𑣈 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣔𑣉 𑣈𑣞𑣃 𑣗𑣃𑣋𑣂𑣓 𑣋𑣈𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣌𑣉 𑣜𑣁𑣀𑣞𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣉𑣚 𑣕𑣈𑣋𑣈 𑣗𑣃 𑣈𑣕𑣉𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣌𑣉 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢼𑣁𑣆𑣎 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣌𑣈𑣓𑣔𑣜𑣉 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣉𑣖𑣗𑣉𑣓𑣔𑣉𑣜𑣈 𑣙𑣁𑣁𑣕𑣁 𑣌𑣁𑣒𑣌𑣉 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣌𑣙𑣈𑣕𑣜𑣂𑣅 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣃𑣃𑣘 𑣕𑣈 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑣖𑣉𑣙𑣁𑣗𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅 𑣁𑣗𑣁𑣄 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄𑣁.  𑣘𑣜𑣁𑣆𑣖𑣈𑣜𑣂 𑣆𑣞𑣌𑣃𑣚 𑣜𑣈 𑣉𑣚 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣈𑣕𑣉𑣓 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣌𑣁𑣎𑣂𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢾𑣂𑣍𑣗𑣙𑣃𑣖 𑣜𑣈𑣓𑣂𑣄 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢩𑣖𑣂𑣕 𑢬𑣙𑣃𑣜𑣈𑣓𑣈 𑣓𑣈𑣁𑣄 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣋𑣈𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣖𑣁𑣞𑣒𑣉𑣜 𑣌𑣉 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣕𑣈 𑣈𑣕𑣉𑣓 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣗𑣁𑣛𑣁 𑢮𑣙𑣂𑣌𑣘𑣁𑣓𑣂( 𑣒𑣉𑣓𑣒𑣉) 𑣘𑣉𑣍𑣏𑣁𑣈𑣕𑣜𑣈 𑣈𑣕𑣉𑣓 𑣞𑣉𑣀𑣞𑣕𑣁𑣓 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣁𑣞𑣁 𑣁𑣝𑣁 𑣈𑣖𑣁𑣑 𑣌𑣉𑣁 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣁𑣈𑣜𑣕𑣈 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢯𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢹𑣁𑣀𑣞𑣔𑣁𑣄 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢱𑣉𑣗𑣉𑣜𑣉 𑢷𑣃𑣛𑣂𑣃𑣚𑣂 𑣁𑣄 𑣈𑣚𑣁 𑣔𑣉𑣚𑣁 𑣕𑣈 𑣈𑣕𑣉𑣓 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣌𑣉 𑣞𑣈𑣞𑣈𑣓 𑣕𑣁𑣆𑣌𑣂𑣓𑣁. 𑢨𑣓 𑣁𑣏𑣓𑣗 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣎𑣉𑣗𑣁𑣗 𑣈𑣓𑣈 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣕𑣈 𑣢𑣦.𑣠𑣢.𑣡𑣩𑣩𑣦 𑣜𑣈 𑣙𑣉𑣉 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣞𑣁𑣙𑣂𑣕𑣅𑣁 𑣓𑣂𑣕𑣂𑣜𑣈 𑣔𑣉𑣛𑣉 𑣜𑣂𑣌𑣁𑣈 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣋𑣈 𑣖𑣂𑣈𑣁 𑣈𑣞𑣃 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣎𑣁𑣕𑣁𑣜𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣎𑣁𑣉 𑣞𑣁𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣏𑣁𑣆𑣗𑣁𑣞𑣁 𑣜𑣈 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢶𑣃𑣓𑣃𑣁 𑣔𑣉𑣝𑣕𑣃𑣜 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣙𑣉𑣉 𑣌𑣉 𑣗𑣁𑣎𑣁 𑣗𑣁𑣎𑣁𑣓𑣁𑣓𑣕𑣈 𑣌𑣉 𑣉𑣓𑣑𑣉𑣊𑣈 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣎𑣁𑣕𑣁𑣜𑣁 𑣜𑣈 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣃𑣜𑣈𑣓𑣔𑣜𑣉 𑢾𑣃𑣓𑣑𑣂, 𑢬𑣁𑣚𑣈𑣞𑣉𑣜 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁, 𑢬𑣈.𑢸𑣂. 𑢾𑣈𑣒 𑢾𑣉𑣈, 𑢴𑣈𑣗𑣈𑣓𑣑𑣜𑣉𑣓𑣁𑣕 𑢯𑣁𑣖𑣘𑣂𑣁, 𑢾𑣁𑣋𑣃 𑢾𑣁𑣖𑣁𑣑, 𑢶𑣁𑣓𑣞𑣂𑣊 𑢷𑣁𑣊𑣌𑣂𑣜𑣁, 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣅𑣁𑣖 𑢫𑣁𑣋𑣁𑣜𑣁𑣆, 𑢯𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢹𑣁𑣀𑣞𑣔𑣁𑣄 𑣈𑣖𑣁𑣓 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣎𑣁𑣕𑣁𑣜𑣁 𑣜𑣈 𑣌𑣁𑣒𑣁 𑣌𑣉 𑣁𑣈𑣜 𑣏𑣁𑣓𑣑𑣁𑣊 𑣚𑣈𑣑𑣁.  𑢾𑣂𑣍𑣗𑣙𑣃𑣖 𑢮𑣁𑣖𑣞𑣈𑣔𑣘𑣃𑣜 𑣜𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣕𑣃𑣜𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂𑣌𑣉. 𑢸𑣁𑣁𑣛𑣉 𑣕𑣁𑣓 𑣌𑣃𑣆 𑣙𑣉𑣓𑣌𑣉 𑣕𑣈 𑣖𑣂𑣂 𑣑𑣁𑣁𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣉 𑣌𑣉 𑣎𑣃𑣖𑣃𑣜 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣌𑣁𑣎𑣂𑣅 𑣕𑣁𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑣆𑣖𑣂 𑣎𑣁𑣌𑣈𑣑 𑣙𑣉𑣉 𑣌𑣉 𑣎𑣃𑣖𑣃𑣜 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣜𑣈 𑣏𑣃𑣆𑣚𑣁 𑣎𑣁𑣌𑣈𑣑 𑣌𑣁𑣌𑣉 𑣓𑣈𑣚 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣎𑣁𑣕𑣁𑣜𑣁 𑣜𑣈𑣓 𑣖𑣃𑣃𑣛𑣃 𑣏𑣂 𑣗𑣃𑣒𑣁 𑣌𑣁𑣖𑣂 𑣌𑣉𑣔𑣉 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢴𑣈𑣗𑣈𑣓𑣔𑣜𑣉𑣓𑣁𑣕 𑢯𑣁𑣖𑣘𑣂𑣁, 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣁𑣋𑣃 𑢾𑣁𑣖𑣁𑣑, 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢶𑣁𑣓𑣞𑣂𑣊 𑢷𑣁𑣊𑣌𑣂𑣜𑣁, 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣉𑣕𑣂𑣞 𑣏𑣉𑣓𑣔𑣜𑣉 𑢷𑣃𑣛𑣂𑣇𑣚𑣂 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣂𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣎𑣁𑣕𑣁𑣜𑣁 𑣜𑣈𑣓 𑣘𑣜𑣉𑣕𑣂 𑣓𑣂𑣔𑣂𑣌𑣉 𑣓𑣃𑣕𑣃𑣖𑣁𑣓 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢩𑣖𑣂𑣕 𑢬𑣙𑣃𑣜𑣈𑣓 𑣌𑣉 𑣁𑣗𑣃𑣁𑣄 𑣖𑣁𑣓𑣅𑣁𑣕𑣁 𑣞𑣁𑣌𑣁𑣖 𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣚𑣁𑣎𑣁. 𑢷𑣃𑣋𑣂𑣓 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣉𑣚 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣆𑣞𑣌𑣃𑣚 𑣜𑣈 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣖𑣁𑣞𑣒𑣉𑣜 𑣌𑣉𑣋𑣈 𑣈𑣕𑣉 𑣆𑣜𑣂 𑣌𑣉 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣕𑣂𑣞𑣂𑣊𑣈 𑣕𑣈 𑣈𑣒𑣈𑣄 𑣈𑣁𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣁𑣝𑣁 𑣌𑣉 𑣈𑣖𑣁𑣑 𑣌𑣉𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣈𑣕 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣓𑣁𑣊 𑣜𑣈𑣋𑣈 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣉𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣎𑣂𑣚𑣁𑣞𑣂𑣌𑣙𑣅𑣁 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣌𑣈𑣁 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣉𑣁𑣄 𑣕𑣈 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣌𑣁𑣎𑣂𑣌𑣉 𑣈𑣅𑣉𑣗 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢨𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣁𑣗𑣃 𑣓𑣁𑣖 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁 𑣕𑣁𑣓𑣁 c𑣆 𑣙𑣉𑣉 (𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁) 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂𑣌𑣉𑣜𑣈 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣔𑣉 𑣕𑣂𑣞𑣂𑣊 𑣘𑣃𑣜𑣁 𑣘𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣗𑣃 𑣈𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣓𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣖𑣗𑣂𑣔𑣙𑣁𑣓 𑣜𑣈 𑣉𑣞𑣒𑣉𑣖 𑣞𑣃𑣏𑣂𑣜𑣈 𑣞𑣁𑣖𑣂𑣚 𑣆𑣜𑣂 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣂𑣔𑣙𑣁𑣓𑣕𑣉 𑣕𑣁𑣆 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢾𑣁𑣘𑣁 𑣞𑣁𑣘𑣁 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣕𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑢫𑣃𑣜𑣃 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍𑣁𑣄 𑣘𑣁𑣍𑣎𑣁 𑣓𑣁𑣖 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣂𑣕 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣔𑣉 𑣓𑣂𑣎𑣈𑣕𑣈 𑣞𑣁𑣗𑣂𑣓 𑣒𑣂𑣂𑣌 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣁𑣏𑣁𑣜 𑣗𑣈𑣗𑣁𑣜 𑣌𑣉𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣁𑣗𑣃 𑣜𑣁𑣌𑣁𑣗 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣗𑣂𑣑𑣁𑣉 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣌𑣃𑣜𑣃-𑣖𑣃𑣒𑣃 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣉𑣌𑣉𑣈 𑣌𑣁𑣗𑣃 𑣗𑣂𑣗𑣁𑣔𑣂𑣓𑣌𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣋𑣉𑣜𑣉𑣎 𑣕𑣁𑣆𑣓 𑣌𑣁𑣏𑣂 𑣡𑣨𑣩𑣤 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈. 𑣞𑣁𑣖𑣁 𑣞𑣁𑣖𑣁 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢶𑣉𑣊𑣋𑣉𑣚 𑣞𑣂𑣊 𑢷𑣉𑣗𑣉𑣊𑣋𑣁𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣌𑣂𑣍 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁 𑣎𑣈 𑣁𑣗𑣃 𑣓𑣈𑣁 𑣗𑣃 𑣁𑣘𑣁𑣓𑣁𑣜𑣈𑣁 𑣏𑣂 𑣗𑣁𑣓𑣉 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉𑣅𑣁𑣗𑣃 𑣏𑣂 𑣗𑣁𑣓𑣉 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣕𑣈 𑣏𑣁𑣗𑣁𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣁𑣄 𑣞𑣃𑣖𑣁𑣊 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣔𑣂𑣓 𑣏𑣁𑣚𑣃𑣓 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣉𑣚𑣈𑣅𑣁𑣗𑣃 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉𑣅𑣁𑣗𑣃 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣂𑣚𑣁𑣗𑣉𑣞 𑣏𑣂𑣚𑣂𑣌𑣁 𑣗𑣃 𑣗𑣁𑣆 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣉𑣁. i4pypwesqet7tzs6svguaj9906o7vea 7255019 7255018 2026-07-18T11:16:56Z Gbirua123 2565499 Text edited 7255019 wikitext text/x-wiki == 𑢹𑣉𑣉 𑢾𑣉𑣖𑣁𑣎 𑢺𑣁𑣙𑣂𑣑 𑢹𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑢯𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑢡𑣘𑣁𑣓𑣁𑣜 == 𑢫𑣃𑣜𑣃 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣉𑣕𑣉𑣊 𑣓𑣁𑣖 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑢹𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑢯𑣂𑣕𑣂 𑣔𑣉 𑢹𑣉𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈 𑣈𑣞𑣃 𑣁𑣍𑣎𑣁 𑣕𑣈𑣔𑣉 𑣌𑣁𑣌𑣉 𑣖𑣁𑣓𑣁𑣕𑣂𑣍 𑣕𑣁𑣆𑣌𑣂𑣓𑣁. 𑢷𑣉𑣜𑣉𑣊 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣉𑣌𑣉𑣈 𑣉𑣌𑣉𑣈 𑣔𑣉 𑣞𑣈𑣊𑣋𑣈𑣚 𑣗𑣂𑣛𑣁𑣉 𑣜𑣈𑣌𑣉 𑣁𑣏𑣃 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢫𑣃𑣜𑣃 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣔𑣉 𑣗𑣉𑣆𑣋𑣁𑣀𑣓𑣂𑣌𑣉*, 𑢷𑣈𑣗𑣉𑣙𑣁𑣜𑣂𑣌𑣉𑣕𑣁* 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣆𑣔𑣂 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣔𑣉 𑣗𑣃𑣋𑣂 𑣆𑣗𑣂𑣚 𑣙𑣁𑣕𑣁𑣊𑣁𑣓 𑣙𑣉𑣉 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣄 𑣁𑣈𑣕𑣈 𑣁𑣘𑣁𑣓𑣁𑣜 𑣆𑣜𑣂 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣎𑣂𑣌 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗𑣜𑣈 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣚𑣉𑣄 𑣕𑣈, 𑣇𑣏𑣁𑣜𑣉𑣐𑣉(𑣌𑣁𑣎𑣂𑣉𑣊), 𑣇𑣆𑣕𑣂𑣙𑣁𑣞𑣂𑣌 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣁𑣀𑣞𑣌𑣜𑣃𑣕𑣂𑣌𑣉* 𑣘𑣁𑣍𑣎𑣁 𑣌𑣈𑣈𑣕𑣈 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣈𑣓𑣁. 𑢨𑣓𑣁 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣞𑣈𑣅𑣁𑣓 𑣋𑣈𑣅𑣁𑣓 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣗𑣃𑣛𑣁𑣁-𑣗𑣃𑣛𑣂𑣌𑣉 𑣈𑣁 𑣖𑣁𑣓𑣁𑣕𑣂𑣍 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢾𑣁𑣖𑣁𑣎𑣂𑣌𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈 𑣓𑣈𑣚 𑣌𑣈𑣈 𑣜𑣈𑣔𑣉 𑣏𑣂𑣖𑣂𑣓𑣁𑣊 𑣏𑣁𑣗𑣁 𑣈𑣁𑣓 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 "𑢾𑣂𑣔𑣁 𑢹𑣉𑣜𑣁 𑢾𑣃𑣞𑣁𑣜 𑢡𑣌𑣁𑣛𑣁"(𑢵𑣂𑣊𑣋𑣃𑣅𑣁𑣓𑣁 𑢳𑣂𑣗𑣉𑣓𑣔𑣙𑣉𑣓 𑢡𑣀𑣌𑣁 𑣩𑣤𑣠𑣤/𑣨𑣨𑣣-𑣡𑣩𑣧𑣥-𑣧𑣠) 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣉𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜 𑣜𑣈 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣗𑣂𑣗𑣁𑣔 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣘𑣁𑣆𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣔𑣁𑣗𑣂𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣩𑣠 𑣔𑣉𑣌𑣉𑣌𑣉 𑣜𑣈 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣕𑣉𑣔𑣁𑣜𑣉𑣌𑣉 𑣜𑣈 𑣈𑣞𑣒𑣜𑣉𑣈𑣞𑣂𑣁𑣒𑣂𑣌 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣘𑣉𑣜𑣂𑣗𑣁𑣜 𑣞𑣉𑣖𑣉𑣓𑣔𑣉𑣜𑣈 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣔𑣃𑣁𑣜𑣁 𑣉𑣕𑣉𑣊 𑣓𑣁𑣖 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣚𑣃𑣆 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣖𑣃𑣚𑣂 𑣗𑣃𑣋𑣂𑣓 𑣈𑣑𑣌𑣁 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣈𑣕𑣈 𑣗𑣃𑣋𑣂𑣓 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣞𑣁𑣚𑣁𑣉𑣄 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣡𑣩𑣨𑣣 𑣜𑣈 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣊𑣞𑣉𑣔𑣉 𑣞𑣂.𑣈𑣖. 𑣞𑣂𑣊 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣇𑣖𑣗𑣃𑣚𑣜𑣈 𑣎𑣉𑣑𑣁 𑣜𑣈 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑢾𑣂𑣔𑣁 𑢹𑣉𑣜𑣁 𑢾𑣃𑣞𑣁𑣜 𑢡𑣌𑣁𑣛𑣁 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁𑣜𑣂 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣞𑣓𑣉𑣁𑣜 𑣎𑣁𑣖𑣔𑣁 𑣁𑣔𑣂𑣗𑣁𑣞𑣂 𑣙𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣖𑣃𑣓𑣃 𑣞𑣁𑣞𑣁𑣊𑣌𑣂𑣜 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎, 𑣙𑣉𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣈𑣞𑣉𑣞𑣂𑣁𑣞𑣁𑣓 𑣜𑣈𑣓 𑣔𑣂𑣚𑣂 𑣌𑣃𑣘𑣃𑣚 𑣌𑣉 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁, 𑢷𑣂𑣙𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣓 𑣗𑣃𑣔𑣂-𑣎𑣂𑣗𑣂 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣕𑣁𑣓 𑣌𑣉𑣁-𑣌𑣃𑣆 𑣌𑣉 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣞𑣈𑣗𑣂𑣌𑣉 𑣈𑣚𑣁𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣜𑣈𑣓 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣋𑣁𑣚𑣁𑣊 𑣇𑣔𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣓 𑣌𑣉 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁, 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢼𑣉𑣋𑣙𑣃𑣓𑣁𑣕 𑢸𑣃𑣜𑣕𑣂, 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣈𑣁𑣖 𑢬𑣁𑣚𑣃𑣓𑣑𑣂𑣁, 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑢸𑣃𑣜𑣃𑣞𑣉𑣕𑣉𑣖 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖 𑣈𑣕𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣁𑣌𑣉 𑣋𑣈 𑣉𑣕𑣉𑣊 𑣓𑣁𑣖 𑣏𑣂 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣓𑣁𑣖 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣎𑣁𑣉 𑣞𑣁𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣚𑣈𑣑𑣁. 𑢳𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣎𑣉𑣌𑣁 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣈 𑣉𑣗𑣙𑣁𑣗* 𑣕𑣈 𑣏𑣂𑣖𑣂𑣓𑣁𑣊 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣌𑣁𑣁 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣔𑣁𑣆 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢨𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣡𑣩𑣨𑣤 𑣉𑣌𑣒𑣉𑣗𑣉𑣜 𑣏𑣁𑣓𑣑𑣃𑣄 𑣜𑣈 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣖𑣂𑣞𑣁 𑣘𑣂𑣅𑣁𑣖 𑣖𑣁𑣙𑣁 𑣔𑣂𑣓 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣁 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢳𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄  𑢷𑣂𑣙𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣎𑣂𑣌 𑣈𑣕𑣉𑣁𑣓 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈𑣓 𑣈𑣚𑣁 𑣔𑣉𑣚𑣁 𑣌𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂 𑣌𑣉 𑣋𑣈 𑣌𑣈𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣌𑣈𑣁 𑣓𑣈𑣚 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣚𑣁 𑣁𑣈𑣕𑣈 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣁 𑣖𑣉𑣕𑣁𑣖𑣉𑣕 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢼𑣉𑣋𑣙𑣃 𑢳𑣁𑣕𑣙 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍𑣁𑣄 𑣔𑣃𑣗 𑣇𑣖𑣗𑣃𑣚 𑣜𑣈 𑣋𑣈𑣚 𑣖𑣂𑣑 𑣙𑣉𑣉 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣗𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣖𑣁𑣓𑣕𑣁𑣓 𑣙𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣉𑣘𑣂 𑣓𑣁𑣕 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖, 𑢾𑣉𑣓𑣁𑣕𑣉𑣓 𑢶𑢣𑣓𑣑𑣁, 𑢶𑣉𑣙𑣈𑣓𑣔𑣜𑣁 𑢳𑣁𑣋,  𑢾𑣁𑣇 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁, 𑢾𑣉𑣓𑣁𑣕𑣉𑣓 𑢯𑣁𑣕𑣁𑣜, 𑢾𑣁𑣋𑣃 𑢾𑣁𑣖𑣁𑣑, 𑢷𑣙𑣉𑣋𑣉𑣗𑣁𑣓 𑢯𑣁𑣕𑣁𑣜, 𑢯𑣉𑣒𑣜𑣁𑣅 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁, 𑢴𑣃𑣜𑣋𑣁 𑢾𑣃𑣜𑣂𑣓, 𑢷𑣉𑣛𑣉𑣜𑣁𑣖 𑢸𑣁𑣒𑣘𑣂𑣊𑣃𑣁, 𑣈𑣖𑣁𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑢯𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣈𑣓 𑣖𑣁𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉𑣋𑣈 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣉𑣚 𑣕𑣁𑣑 𑣚𑣂𑣉𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣉𑣚 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣗𑣉𑣆𑣋𑣁𑣓𑣂𑣌 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣏𑣁𑣚-𑣏𑣉𑣚𑣉𑣓 𑣞𑣁𑣜𑣂𑣕𑣈 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣓 𑣕𑣁𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑣗𑣁𑣓𑣉 𑣈𑣓𑣁 𑣌𑣉 𑣕𑣃𑣚𑣁-𑣖𑣁𑣚𑣁 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢧𑣘𑣉-𑣞𑣉𑣔𑣉𑣞𑣅𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣂𑣕𑣂 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣓𑣁𑣖 𑣡𑣤𑣒𑣂 𑣕𑣁𑣊𑣋𑣁𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣏𑣂𑣓𑣁 𑣌𑣉 𑣏𑣂 𑣕𑣃𑣛𑣁𑣄 𑣌𑣉 (Check points) 𑣌𑣉 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣚𑣉𑣄 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣖𑣂𑣑 𑣌𑣁𑣈𑣕 𑣁𑣘𑣁𑣓𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣕𑣈 𑣙𑣁𑣜𑣂-𑣋𑣉𑣁𑣜𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣆𑣏𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢾𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣁𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁-𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣓𑣁𑣖 𑣕𑣁𑣑 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣌𑣉𑣔𑣉 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣎𑣁𑣉 𑣞𑣁𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑣉𑣚 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣈𑣓𑣁 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚𑣈𑣅𑣁𑣓 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣈𑣓𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣓 𑣕𑣁𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑣗𑣁𑣓𑣉 𑣖𑣁𑣓𑣅𑣁𑣕𑣁 𑣌𑣉 𑣈𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣘𑣁𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉 𑣁𑣌𑣉 𑣋𑣈 𑣉𑣓𑣑𑣉𑣊 𑣕𑣁𑣑 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣌𑣉𑣔𑣉 𑣌𑣉 𑣇𑣜𑣃𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣕𑣈 𑣡𑣤 𑣒𑣂𑣑𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚 𑣓𑣂𑣕𑣂𑣜 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣋𑣈(𑣡𑣡/𑣢) 𑣋𑣃𑣛𑣂 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣈 𑣌𑣉 𑣈𑣖 𑣚𑣈𑣓𑣁. == 𑢹𑣉𑣉 𑢾𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣗𑣁𑣆 𑣌𑣈𑣓 𑢫𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣓𑣃𑣕𑣃𑣖 𑣌𑣉 𑣚𑣁𑣕𑣁𑣜 𑣜𑣈 𑣉𑣚 𑣁𑣊𑣌𑣁 𑣁𑣌𑣁𑣓𑣁; == # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢸𑣃𑣜𑣃𑣞𑣉𑣕𑣉𑣖 𑢫𑣉𑣑𑣞𑣉𑣜𑣁: 𑢽𑣜𑣃𑣞𑣒𑣂 𑢺𑣂𑣘𑣂 𑣏𑣈𑣕𑣁𑣓 𑣜𑣈 𑣉𑣚𑣁 𑣌𑣁𑣓 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣈 𑣜𑣈 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣒𑣂𑣂𑣌𑣂 𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁. # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣒 𑢾𑣉𑣊𑣋𑣜𑣁𑣖 𑢾𑣂𑣓𑣔𑣃 𑢾𑣃𑣜𑣂𑣓: 𑢩𑣁𑣜 𑢡𑣊𑣌𑣁𑣋𑣁𑣜, 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣉𑣚 𑣌𑣈𑣓 𑣌𑣂𑣍 𑣓𑣂𑣎𑣈 𑣘𑣜𑣉𑣔𑣁𑣓 𑢾𑣃𑣜𑣂𑣓 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣕𑣁𑣆𑣌𑣂𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣕𑣈𑣔𑣉 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣙𑣉𑣉 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣙𑣂𑣞𑣁𑣗𑣕𑣈 𑣘𑣃.𑣗.𑣘𑣃 𑣇𑣔𑣃𑣗𑣈 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈 𑣥𑣤𑣒𑣂 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣕𑣁𑣆𑣌𑣂𑣓𑣁. # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣅𑣁𑣓 𑢬𑣁𑣚𑣃𑣓𑣑𑣂𑣁: 𑢩𑣚 𑢯𑣂𑣕𑣂, 𑣓𑣈𑣓 𑣜𑣈 𑣣𑣦 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣂𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣔𑣈𑣗𑣓𑣁𑣋𑣜𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣜𑣃𑣃𑣘 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣁𑣈𑣕 𑣗𑣁𑣆 𑣁𑣌𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣃𑣃𑣛𑣃 𑣔𑣉 𑣘𑣂𑣅𑣁 𑣁𑣛𑣁𑣊 (Phonetics) 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣖𑣂𑣞𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂 𑣓𑣁𑣖𑣉𑣄 𑣕𑣁𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣉𑣚 𑣏𑣈𑣙𑣈𑣜𑣁 𑣜𑣈 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣌𑣁 𑣖𑣁𑣓𑣁𑣕𑣂𑣍 𑣈𑣁𑣓𑣁. # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢼𑣁𑣋𑣙𑣃𑣓𑣁𑣕 𑢸𑣃𑣜𑣕𑣂: 𑢹𑣉𑣉 𑢩𑣚, 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣖𑣃𑣃𑣛𑣃 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣚𑣉𑣄 𑣕𑣈 𑣗𑣁𑣐𑣂𑣅𑣁 𑣋𑣈𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣔𑣉 𑣓𑣈𑣓 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣗𑣉𑣜𑣉 𑣖𑣁𑣛𑣁 𑣜𑣈 𑣔𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣞𑣃𑣃𑣜 𑣁𑣛𑣁𑣊 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣌𑣉𑣖𑣎𑣉𑣜 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣗𑣉𑣆𑣋𑣁𑣓𑣂𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣚 𑣏𑣉𑣚𑣉𑣓𑣜𑣈 𑣒𑣂𑣂𑣌𑣂 𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁. # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢸𑣃𑣜𑣃𑣞𑣉𑣕𑣉𑣖 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖: 𑢡𑣔𑣂𑣊 𑢡𑣊𑣌𑣁, 𑣘𑣃𑣜𑣁𑣛𑣂𑣌𑣉 𑣔𑣁𑣜𑣁 𑣕𑣈 𑣣𑣠 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣗𑣁𑣆𑣅𑣁 𑣌𑣁𑣓𑣁. 𑢳𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣖𑣁𑣕𑣜𑣉 𑣗𑣁𑣜 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣀 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣃𑣃𑣜 𑣁𑣛𑣁𑣊 𑣗𑣁𑣆𑣅𑣁 𑣌𑣁𑣓 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄𑣁. 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣃𑣃𑣜 𑣁𑣛𑣁𑣊 𑣌𑣉 𑣘𑣃.𑣉.𑣘𑣃 𑣗𑣁𑣆 𑣚𑣈𑣈 𑣜𑣈 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣓 𑣕𑣁𑣓𑣁. # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢼𑣉𑣙𑣂𑣔𑣁𑣞 𑢾𑣂𑣊 𑢳𑣁𑣋: 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁𑣜𑣂 𑢷𑣁𑣛𑣂 𑣙𑣂𑣞𑣂𑣜, 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂𑣜𑣈 𑣣𑣠 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣖𑣁𑣛𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣓𑣈𑣓 𑣋𑣈𑣅 𑣗𑣁𑣜 𑣜𑣉𑣌𑣉𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣁𑣛𑣁𑣊 𑣞𑣃𑣃𑣜 𑣋𑣈 𑣓𑣁𑣖𑣈𑣅𑣁𑣓𑣁 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣈𑣒𑣁𑣄 𑣌𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣎𑣁𑣉 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁.𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 : 𑢹𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑢯𑣂𑣕𑣂, 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈 𑣣𑣢 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣖𑣁𑣛𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄𑣁, 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣈𑣞𑣒𑣜𑣉𑣈𑣞𑣂𑣁𑣒𑣂c 𑣖𑣂𑣓𑣑𑣁 𑣞𑣁𑣗𑣂𑣓 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣉𑣆𑣕𑣂𑣙𑣁𑣞𑣂𑣌𑣉 𑣎𑣂𑣓𑣂𑣞 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣞𑣁𑣊𑣌𑣂𑣜 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣏𑣂 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣉𑣖𑣎𑣁𑣉 𑣏𑣂 𑣇𑣜𑣃𑣖 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄𑣁. 𑢬𑣉𑣚 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣔𑣁𑣓𑣁 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣋𑣈 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢧𑣘𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣂𑣕𑣂 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣞𑣉𑣔𑣉𑣞𑣅𑣉 𑣌𑣉 𑣓𑣁𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣁 𑣏𑣂 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣞𑣃𑣃𑣜 𑣁𑣛𑣁𑣊 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣉𑣗𑣉𑣔𑣉 𑣌𑣉 𑣘𑣃.𑣉.𑣘𑣃 𑣇𑣘𑣉𑣎𑣃𑣌𑣕𑣉* 𑣏𑣉𑣚𑣉𑣓𑣕𑣈 𑣗𑣁𑣆 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣁𑣄𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣜𑣃𑣃𑣘 𑣈𑣕 𑣞𑣉𑣘𑣉𑣖𑣎𑣁𑣉 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣉𑣄𑣁.  𑢳𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂𑣜𑣈 𑣡𑣠 𑣞𑣉𑣜𑣉 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣢𑣡 𑣗𑣈𑣍𑣎𑣉𑣓 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣖𑣃𑣃𑣛𑣃 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣈𑣞𑣒𑣜𑣉-𑣈𑣞𑣂𑣁𑣒𑣂𑣌 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣗𑣂𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣔𑣉 𑣌𑣉 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣇𑣏𑣏𑣁𑣜𑣉𑣓 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣉𑣝𑣌𑣉𑣜 𑣉𑣚 𑣁𑣔𑣁𑣈 𑣜𑣈𑣁𑣄𑣗 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣓𑣁𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢼𑣂𑣅𑣁𑣖 𑣞𑣁𑣖𑣂𑣕𑣂 𑣜𑣈 𑣁𑣌𑣂𑣍𑣁𑣄 𑣘𑣜𑣉𑣕𑣂 𑣓𑣂𑣗𑣈𑣔𑣉𑣓 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣉𑣓𑣉𑣚 𑣔𑣉 𑣞𑣂𑣔𑣁 𑣙𑣉𑣜𑣁 𑣞𑣃𑣞𑣁𑣜 𑣁𑣌𑣁𑣛𑣁 𑣜𑣈𑣓 𑣖𑣃𑣕𑣃𑣌𑣃𑣚 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣌𑣂𑣍 𑣏𑣁𑣚 𑣚𑣈𑣑𑣁. 𑢳𑣈𑣓 𑣘𑣜𑣉𑣂𑣕 𑣗𑣈𑣔𑣉𑣓𑣏𑣂 𑣁𑣜𑣔𑣁𑣞 𑣏𑣈𑣕𑣁𑣓 𑣜𑣈 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣖𑣂𑣞𑣁 𑣗𑣂𑣏𑣁𑣜 𑣗𑣁𑣆 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣉𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜 𑣜𑣈 𑣩 𑣎𑣃𑣃𑣓 𑣡𑣩𑣨𑣥 𑣜𑣈 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣉𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜 𑣜𑣈𑣓 𑢦𑣍𑣎𑣂𑣓𑣂𑣁𑣜𑣂𑣊 𑢦𑣓𑣞𑣒𑣂𑣏𑣃𑣒 𑣜𑣈 𑢬𑣙𑣉𑣓𑣑-𑣤 𑣜𑣈 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣓 𑣖𑣃𑣕𑣃𑣌𑣃𑣚 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑢷𑣁𑣋𑣈 𑢫𑣉𑣗𑣉𑣜𑣔𑣙𑣉𑣓 𑣗𑣙𑣃.𑢸𑣃. 𑣖𑣉𑣓𑣕𑣜𑣂 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣌𑣂𑣍 𑣌𑣁𑣎 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚 𑣚𑣈𑣑𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣋𑣈 𑣏𑣂𑣖𑣂𑣓𑣁𑣊 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣙𑣉𑣉 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈𑣓 𑣆𑣗𑣂𑣚 𑣙𑣁𑣕𑣁𑣊𑣁𑣓 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣎𑣂𑣌𑣉 𑣙𑣁𑣋𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂𑣌𑣉 𑣔𑣃𑣗 𑣔𑣈𑣊𑣋𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂 𑣌𑣉𑣕𑣈𑣋𑣈 𑣖𑣉𑣛𑣈 𑣞𑣉𑣔𑣉𑣞𑣅𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣕𑣃𑣚𑣁 𑣖𑣁𑣚𑣁 𑣞𑣁𑣖𑣂𑣕𑣂 (Review Committee) 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣆 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣚𑣁𑣕𑣁𑣈 𑣜𑣈 𑣉𑣚𑣁 𑣌𑣁𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁 𑣌𑣉 𑣓𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣖𑣂𑣒𑣂 𑣜𑣈𑣓 𑣘𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣓𑣈𑣚 𑣌𑣉𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣈𑣓𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣋𑣈 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣕𑣈 𑣖𑣃𑣏𑣁𑣑 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣌𑣉 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣌𑣈𑣑𑣁. # 𑢱𑣜. 𑢼𑣁𑣖 𑢴𑣁𑣅𑣁𑣚 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 (𑢵𑣁𑣆𑣌𑣈𑣓 𑣇𑣘-𑣌𑣃𑣛𑣉𑣘𑣉𑣕𑣂 𑢼𑣁𑣍𑣏𑣂 𑣗𑣂.𑣗𑣂) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢼𑣃𑣃𑣘 𑢾𑣂𑣊 𑢸𑣂𑣊𑣋𑣃𑣁 ( 𑢵𑣁𑣆 𑣌𑣈𑣓 𑣘𑣜𑣉𑣔𑣙𑣁𑣓 𑣉𑣔𑣅𑣁𑣘𑣉𑣌𑣉 𑣙𑣁𑣒 𑢫𑣁𑣖𑣁𑣜𑣂𑣁 𑣇𑣏.𑣗𑣂) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣁𑣇 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢷𑣉𑣉𑣛𑣜𑣁𑣖 𑢸𑣁𑣒𑣘𑣂𑣊𑣋𑣃𑣁. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣉𑣘𑣁𑣚 𑢫𑣁𑣋𑣁𑣜𑣁𑣆 (𑢹𑣈𑣑 𑣖𑣁𑣞𑣒𑣉𑣜 𑢬𑣃𑣖𑣁𑣜𑣑𑣃𑣊𑣋𑣂 𑣇𑣏.𑣗𑣂) 𑢾𑣂𑣔𑣁 𑣙𑣉𑣜𑣁 𑣞𑣃𑣞𑣁𑣜 𑣁𑣌𑣁𑣛𑣁 𑣜𑣈𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣡𑣩𑣨𑣤 𑣉𑣌𑣒𑣉𑣗𑣉𑣜 𑣜𑣈 𑢮𑣉𑣑𑣁 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣗𑣁𑣆𑣁 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣙𑣃𑣓𑣑𑣂 𑣃𑣔𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣓𑣁𑣖 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣜𑣉𑣕𑣂𑣗𑣈𑣔𑣉𑣓 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣑𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣌𑣉 𑣃𑣔𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣓 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑢫𑣉𑣗𑣉𑣜𑣔𑣉𑣓 𑢷𑣁𑣋𑣈 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣚𑣁𑣑  𑣌𑣂𑣍𑣈.  𑣓𑣂𑣎𑣈 𑢷𑣁𑣋𑣈 𑢫𑣉𑣗𑣉𑣜𑣔𑣙𑣉𑣓 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣓𑣈𑣚 𑣞𑣉𑣎𑣈 𑣌𑣁𑣈𑣕 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣓𑣁𑣊 𑣜𑣈 𑣑𑣁𑣌𑣕𑣉𑣜 𑢼𑣁𑣖 𑣔𑣁𑣅𑣁𑣖 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣌𑣂𑣍 𑣈𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢾𑣁𑣚𑣁-𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣗𑣃𑣋𑣂 𑣚𑣈𑣌𑣁 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣖𑣃𑣚𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣁𑣏𑣃𑣅𑣁𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑣙𑣃𑣛𑣂𑣊 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣈 𑣗𑣂𑣕𑣈𑣜 𑣜𑣈 𑣔𑣈𑣊𑣋𑣁 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣚𑣉𑣄 𑣗𑣁𑣆 𑣁𑣌𑣁𑣓 (𑣘𑣜𑣉𑣂𑣕 𑣗𑣈𑣔𑣉𑣓) (𑣗𑣁𑣆 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂) 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢯𑣂𑣌𑣈 𑣕𑣈 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣙𑣉𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣓𑣁𑣊 𑣜𑣈 𑣓𑣈𑣚𑣈 𑣌𑣁𑣓 𑣘𑣁𑣓𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣌𑣉 𑣌𑣁 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉𑣔𑣉 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣉𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣌𑣉 𑣔𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣑 𑣌𑣉𑣁 𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣗𑣃𑣋𑣂 𑣏𑣂 𑣗𑣁𑣛𑣂𑣎 𑣚𑣂𑣘𑣂𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁𑣅𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣗𑣃𑣋𑣂 𑣖𑣁𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣙𑣃𑣓𑣑𑣂 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁 𑣖𑣂𑣞𑣂𑣌𑣉 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢨𑣓𑣁 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣆. 𑣎𑣃𑣚𑣁𑣆 𑣡𑣩𑣨𑣥 𑣜𑣈 𑢼𑣁𑣍𑣏𑣂 𑢷𑣂𑣞𑣟𑣁𑣗𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅 𑣜𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁 𑣖𑣂𑣞𑣂𑣌𑣉 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣌𑣙𑣈𑣕𑣜𑣂𑣅 𑣗𑣙𑣁𑣞𑣁 𑣜𑣁𑣍𑣏𑣂𑣜𑣈 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚 𑣜𑣈𑣓 𑣔𑣉𑣛𑣉 𑣜𑣈𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣓𑣁𑣊 𑣎𑣉𑣑𑣁𑣜𑣈 𑣙𑣃𑣓𑣑𑣂 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣆(𑣧-𑣁𑣆𑣅𑣁) 𑣎𑣉𑣓 𑣙𑣉𑣉 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉𑣈 𑣕𑣈 𑣖𑣉𑣒𑣈 𑣤 (𑣤-𑣘𑣃𑣓𑣑𑣂𑣅𑣁) 𑣙𑣉𑣉 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉 𑣗𑣈𑣒𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣓 𑣖𑣉𑣓𑣑𑣉𑣘 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣙𑣃𑣎𑣃𑣄 𑣞𑣈𑣒𑣈𑣜 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉𑣁 𑣗𑣈𑣒𑣁 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣁𑣌𑣉 𑣗𑣈𑣘𑣈𑣒𑣁 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣁𑣌𑣉 𑣉𑣓𑣑𑣉𑣊 𑣕𑣁𑣑 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣏𑣂𑣖𑣂𑣓 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄 𑣈𑣓𑣁 𑣌𑣉 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚𑣈 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣓𑣁. == 𑢨𑣎𑣃𑣌𑣈𑣞𑣁𑣓 𑣞𑣁𑣖𑣂𑣕𑣂 𑣋𑣉𑣒𑣉𑣓 𑣜𑣈 𑣖𑣂𑣞𑣁 𑣚𑣈𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣉 𑣌𑣉; == 𑢨𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣈𑣓𑣈𑣒𑣈𑣄 𑣜𑣈 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣖𑣃𑣌𑣂𑣁 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣋𑣈 𑣉𑣚𑣕𑣁𑣑 𑣉𑣓𑣑𑣉𑣊 𑣕𑣁𑣑 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣁𑣅𑣁𑣖. 𑣗𑣂𑣍𑣋𑣁𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣗𑣂𑣍𑣋𑣁𑣓 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣉𑣚 𑣗𑣂𑣍𑣎𑣁𑣓, 𑣗𑣈𑣗𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣏𑣁𑣚𑣂 𑣏𑣉𑣚𑣉𑣓 𑣌𑣉 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣈𑣞𑣒𑣜𑣉𑣈𑣞𑣂𑣁𑣒𑣂𑣌 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣘𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣇𑣔𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑣓𑣁𑣄 𑣔𑣉 𑣓𑣈𑣓 𑣗𑣁𑣆𑣅𑣁 𑣌𑣁𑣓 𑣁𑣌𑣁𑣛𑣁 𑣋𑣈 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣌𑣉𑣋𑣈 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣖𑣂𑣞𑣁 𑣗𑣉𑣆𑣋𑣁𑣓𑣂𑣌 𑣗𑣂𑣌𑣁𑣞 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣇𑣔𑣃𑣗 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚𑣈 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣕𑣈 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣝𑣂𑣌𑣁 𑣞𑣉𑣖𑣂𑣕𑣂 (Education Board) 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣋𑣉𑣒𑣉𑣓 19th 20th 𑣈𑣘𑣜𑣂𑣚 𑣡𑣩𑣨𑣦 𑣜𑣈 𑣞𑣂𑣊𑣑𑣁 (𑣖𑣉𑣅𑣃𑣜𑣗𑣉𑣍 𑣉𑣑𑣂𑣝𑣁) 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣗𑣁𑣆𑣅𑣁 𑣌𑣁𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣆𑣑𑣈 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣋𑣈𑣌𑣉 𑣈𑣅𑣁 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 (𑢹𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣇𑣔𑣙𑣃𑣗 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚) 𑢮𑣂𑣊𑣌𑣘𑣁𑣓𑣂 𑣑𑣁. # 𑢼𑣁𑣖 𑢴𑣁𑣅𑣁𑣚 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 ( 𑢸𑣜𑣉𑣔𑣙𑣁𑣅𑣘𑣉𑣌𑣉 𑢷𑣂𑣗𑣙𑣁𑣋 𑢡𑣔𑣁𑣌𑣅𑣁) 𑣎𑣉𑣓𑣉 𑣎𑣁𑣕𑣂𑣅 𑣌𑣙𑣈𑣕𑣜𑣂𑣅 𑣗𑣙𑣁𑣞𑣁 𑣗𑣂𑣗𑣙𑣁𑣋 𑢼𑣁𑣍𑣏𑣂 𑢷𑣂𑣞𑣟𑣁𑣗𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅. # 𑢸𑣜𑣉𑣘𑣙𑣈𑣞𑣉𑣜 𑢷𑣉𑣛𑣉𑣜𑣁𑣖 𑢸𑣁𑣒𑣘𑣂𑣊𑣋𑣃𑣁 (𑢸𑣜𑣉𑣔𑣅𑣁𑣘𑣉𑣌) 𑣎𑣉𑣓𑣉 𑣎𑣁𑣕𑣂𑣅 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣌𑣙𑣈𑣕𑣜𑣂𑣅 𑣗𑣙𑣁𑣞𑣁 𑣗𑣂𑣗𑣙𑣁𑣋 𑢼𑣁𑣍𑣏𑣂 𑢷𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢷𑣁𑣋𑣈 𑢫𑣉𑣗𑣉𑣜𑣔𑣉𑣓 (𑢷𑣂𑣔𑣁𑣅𑣁𑣌 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣉𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢴𑣈𑣗𑣈𑣓𑣑𑣜𑣉 𑢳𑣁𑣕 𑢯𑣁𑣖𑣘𑣂𑣁 ( 𑣗𑣂𑣔𑣁𑣅𑣁𑣌) 𑢩𑣔𑣉𑣌𑣅𑣉 𑣎𑣂𑣚𑣁 𑣘𑣉𑣜𑣂𑣞𑣉𑣔 𑣞𑣂𑣊 𑣗𑣃𑣆 𑣏𑣁𑣆𑣗𑣁𑣞𑣁. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣁𑣋𑣃 𑢾𑣁𑣖𑣁𑣑 ( 𑣘𑣜𑣉𑣔𑣙𑣁𑣓 𑣘𑣉𑣌𑣉) 𑣈𑣞.𑣈𑣞 𑣇𑣏𑣏 𑢷𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅 𑣙𑣁𑣞𑣃𑣜 𑢾𑣂𑣍𑣗𑣃𑣖. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢹𑣁𑣜𑣂𑣏𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢾𑣂𑣜𑣌𑣁 ( 𑢮𑣂𑣊𑣌𑣘𑣁𑣓𑣂). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣅𑣁𑣖 𑢹𑣈𑣞𑣁𑣄 ( 𑢾𑣉𑣙𑣁𑣅𑣁𑣌 𑢾𑣂𑣌𑣙𑣅𑣁 𑢬𑣃𑣖𑣁𑣜𑣑𑣃𑣊𑣋𑣂 𑣇𑣏𑣏 𑢷𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣁𑣇 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁 (𑢸𑣜𑣁. 𑢾𑣈 𑣘𑣉𑣍𑣏𑣁𑣅𑣁𑣕 𑣗𑣂𑣌𑣁𑣞 𑣘𑣉𑣔𑣁𑣕𑣂𑣌𑣁𑣜 𑣗𑣉𑣜𑣌𑣉𑣒) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣅𑣁𑣖 𑢵𑣂𑣜𑣂𑣁 (𑢾𑣉𑣏𑣂𑣗) 𑢾𑣂𑣔𑣁 𑢹𑣉𑣜𑣁 𑢾𑣃𑣞𑣁𑣜 𑣁𑣌𑣁𑣛𑣁, 𑣙𑣁𑣕𑣃 𑣙𑣁𑣕𑣓𑣁𑣗𑣈𑣛𑣁 𑣌𑣃𑣞𑣃𑣖𑣂 𑣗𑣚𑣉𑣌 𑣉𑣑𑣂𑣝𑣁. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣃𑣜𑣁 𑢷𑣁𑣓𑣑𑣜𑣁 (𑣗𑣙𑣃.𑣘𑣃. 𑣖𑣁𑣞𑣒𑣉𑣜) 𑣙𑣁𑣕𑣃 𑢼𑣁𑣎𑣁𑣗𑣁𑣞𑣁 (𑢾𑣂𑣍𑣗𑣙𑣃𑣖). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢯𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢹𑣁𑣀𑣞𑣔𑣁𑣄 (𑢹𑣁𑣕𑣃 𑣕𑣁𑣚𑣁𑣗𑣃𑣜𑣃, 𑢾𑣂𑣍𑣗𑣙𑣃𑣖) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢴𑣁𑣞𑣉𑣜𑣉𑣕𑣂 𑢸𑣁𑣛𑣈𑣁 ( 𑢹𑣁𑣕𑣃 𑢮𑣁𑣖𑣗𑣃𑣐𑣂 𑣘𑣉𑣞𑣒-𑣌𑣉𑣜𑣉𑣑𑣁𑣘𑣁𑣛, 𑢬𑣂𑣍𑣎𑣂𑣜𑣂) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣉𑣗𑣂𑣗𑣔𑣉 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 ( 𑢵𑣁𑣆𑣌𑣈𑣓 𑣞𑣁𑣀𑣞𑣁𑣔) 𑢬𑣂𑣍𑣎𑣂𑣜𑣂, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣅𑣁𑣖 𑢾𑣂𑣜𑣌𑣁 (𑣖𑣁𑣞𑣒𑣉𑣜) 𑢲𑣃𑣓𑣒𑣁𑣌𑣁𑣒𑣁, 𑢾𑣂𑣍𑣗𑣙𑣃𑣖. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢼𑣉𑣋𑣙𑣃𑣓𑣁𑣕 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖 (𑢵𑣁𑣆𑣌𑣈𑣓 𑢷𑣂𑣔𑣙𑣁𑣅𑣁𑣌, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢴𑣃𑣜𑣋𑣁 𑢯𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢬𑣈𑣜𑣁𑣆 (𑢮𑣉𑣑𑣁, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢹𑣁𑣜𑣂𑣏𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢹𑣁𑣆𑣗𑣃𑣜𑣃 (𑢹𑣁𑣕𑣃 𑢶𑣉𑣔𑣃𑣗𑣉𑣓, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢷𑣙𑣉𑣋𑣉𑣗𑣁𑣓 𑢯𑣁𑣕𑣁𑣜 ( 𑢹𑣁𑣕𑣃 𑢾𑣁𑣜𑣗𑣂𑣚, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣉𑣘𑣂𑣓𑣁𑣕 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖 ( 𑢾𑣂𑣔𑣁 𑢹𑣉𑣜𑣁 𑢾𑣃𑣞𑣁𑣜 𑢡𑣌𑣁𑣛𑣁 ( 𑢼𑣂𑣎𑣉𑣜𑣗 𑢷𑣈𑣀𑣌 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣉𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣂𑣔𑣈𑣞𑣉𑣜 𑢵𑣂𑣅𑣃 ( 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑢫𑣉𑣖𑣌𑣈) 𑢼𑣂𑣎𑣁𑣜𑣗 𑢷𑣈𑣀𑣌 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣁𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). 𑢨𑣓𑣌𑣁 𑣋𑣈 𑣓𑣈𑣚𑣈𑣌𑣁 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣖𑣉𑣕𑣁-𑣖𑣉𑣕𑣉 𑣆𑣂𑣔 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣗𑣈𑣗𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣏𑣈𑣈𑣜𑣁 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣙𑣃𑣔𑣁 𑣜𑣈 𑣈𑣕𑣉𑣓𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣗𑣃 𑣖𑣁𑣓𑣁𑣕𑣂𑣍𑣈𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣡𑣠 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣡𑣡 𑣑𑣂𑣞𑣈𑣖𑣗𑣉𑣜 𑣡𑣩𑣩𑣤 𑣜𑣈 𑢹𑣉𑣉 𑢷𑣙𑣁𑣞𑣁 𑢾𑣁𑣙𑣂𑣕𑣅𑣁 𑣓𑣂𑣕𑣂𑣜 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑢯𑣁𑣆𑣗𑣁𑣞𑣁 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣎𑣁𑣉 𑣞𑣁𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣕𑣈 𑣘𑣁𑣆𑣚𑣁 𑣕𑣈 𑣗𑣁𑣜𑣞𑣂𑣊 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 (𑣢𑣦𑣢) 𑢷𑣁𑣜 𑢾𑣉 𑢸𑣈 𑣙𑣂𑣞𑣂 𑣗𑣁𑣜 𑣙𑣉 𑣘𑣜𑣉𑣕𑣂𑣓𑣂𑣔𑣂 𑣔𑣃𑣁𑣜𑣁 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣁𑣜 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣆𑣜𑣂 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑢹𑣂𑣜𑣁 𑢽𑣃𑣞𑣂𑣚𑣁 𑢵𑣂𑣜𑣂𑣁 (𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁) 𑣈𑣓 𑣔𑣂𑣘𑣂𑣚𑣂 𑣕𑣁𑣆𑣌𑣈𑣓 𑣞𑣁𑣀𑣞𑣉𑣔𑣉 𑣌𑣂𑣓 𑣔𑣂𑣚𑣂 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑢨𑣓𑣁 𑣔𑣂𑣚𑣂 𑣜𑣈 𑢾𑣁𑣀𑣞𑣉𑣔𑣉 𑢵𑣂𑣜𑣂𑣁 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣗𑣈𑣒𑣁𑣓 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣁𑣌𑣂𑣓𑣁𑣄 𑣏𑣈𑣕𑣁𑣓 𑣜𑣈 𑣉𑣞𑣃𑣗𑣂𑣔𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁 𑣕𑣉𑣜𑣁𑣊 𑣓𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣌𑣁𑣌𑣂𑣍 𑣙𑣃𑣎𑣃𑣄 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 ‍𑣙𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣆𑣏𑣂 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣕𑣈  𑢯𑣉𑣓𑣔𑣜𑣉 𑢷𑣙𑣃𑣞𑣉𑣐 𑢴𑣈𑣉𑣋𑣁𑣖 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣞𑣁𑣁𑣜 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣌𑣂𑣍 𑣕𑣂𑣊𑣋𑣃 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣘𑣈𑣛𑣁 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢩𑣓𑣉𑣓𑣕𑣉 𑢬𑣃𑣖𑣁𑣜 𑢸𑣂𑣊𑣋𑣃𑣁( 𑢵𑣁𑣆𑣌𑣈𑣓 𑢾𑣉𑣀𑣞𑣉𑣔). 𑣈𑣓𑣌𑣂𑣍𑣁𑣄 𑣌𑣃𑣜𑣃-𑣖𑣃𑣒𑣃 𑣕𑣈 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣉𑣑𑣂𑣝𑣁, 𑣗𑣂𑣙𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣓 𑣗𑣃𑣔𑣙𑣂-𑣎𑣂𑣗𑣂𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣎𑣂𑣌 𑣞𑣉𑣀𑣞𑣕𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣉𑣖𑣗𑣉𑣓𑣔𑣉 𑣘𑣜𑣉𑣕𑣂 𑣓𑣂𑣔𑣂𑣌𑣉 𑣓𑣁𑣀 𑣌𑣉 𑣞𑣉𑣀𑣞𑣉𑣔𑣉 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣜𑣁𑣁𑣎 𑣓𑣂𑣕𑣂 𑣌𑣉𑣜𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣖𑣗𑣉𑣓𑣔𑣉 𑣓𑣈𑣕𑣁 𑣌𑣉 𑣋𑣈 𑣎𑣂𑣖𑣁𑣔𑣁𑣜𑣂 𑣁𑣈𑣜𑣕𑣈 𑣜𑣁𑣀𑣞𑣁 𑣌𑣉 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑢹𑣉𑣉, 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣈𑣒𑣁𑣄 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣕𑣃𑣛𑣉𑣓𑣁 𑣜𑣈 𑣎𑣉𑣌𑣁 𑣈𑣞𑣃 𑣗𑣁𑣐𑣂𑣈 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣌𑣉 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁 𑢦𑣊𑣋𑣃𑣚 𑣏𑣃𑣓𑣑𑣃𑣚 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑢹𑣂𑣓𑣔𑣂, 𑢦𑣊𑣜𑣈𑣎 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣒𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣋𑣈 𑣞𑣉𑣗𑣔𑣉 𑣋𑣁𑣚𑣕𑣂 𑣌𑣉 𑣙𑣉𑣉𑣜𑣈 𑣈𑣞𑣃 𑣜𑣉𑣌𑣉𑣖 𑣞𑣉𑣗𑣔𑣉 𑣜𑣈 𑢵𑣉𑣘𑣁𑣊, 𑢶𑣁𑣄, 𑢹𑣈𑣞𑣈𑣈, 𑢼𑣁𑣏𑣁𑣖, 𑢼𑣈𑣛𑣈𑣄, 𑢦𑣜, 𑢹𑣃𑣁𑣄, 𑢾𑣉𑣔𑣁 𑣈𑣖𑣁𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣔𑣉 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣋𑣈 𑣞𑣁𑣘𑣁 𑣞𑣁𑣘𑣁 𑣉𑣚 𑣔𑣁𑣆𑣉𑣄 𑣕𑣁𑣓𑣁. 𑢧𑣛𑣃𑣄 𑣗𑣂𑣏𑣁𑣜 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣓𑣈𑣚𑣈𑣁𑣓𑣁 𑣎𑣈 𑣜𑣉𑣖𑣁𑣓 𑣗𑣉𑣜𑣓𑣉 𑣖𑣁𑣛𑣁 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣋𑣈 𑣙𑣃𑣛𑣂𑣊 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣘𑣚  𑣗𑣉𑣜𑣓𑣉 𑣖𑣁𑣛𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄𑣁. 𑣞𑣁𑣍𑣎𑣃𑣌𑣕𑣉 𑣚𑣂𑣘𑣂  𑣔𑣉 𑣗𑣁𑣓𑣉𑣄𑣁. 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣜𑣈 𑣞𑣁𑣊𑣌𑣈𑣕𑣂𑣌𑣉 𑣞𑣉𑣗𑣔𑣉 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣜𑣁𑣞𑣁𑣅𑣉𑣓 𑣞𑣁𑣞𑣕𑣜𑣉 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣃𑣕𑣜𑣉 𑣋𑣈 𑣞𑣉𑣙𑣎𑣉𑣋 𑣘𑣃𑣜𑣁𑣘𑣃𑣜𑣂 𑣇𑣔𑣃𑣗𑣈 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣉𑣄 𑣕𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣁𑣁 𑣔𑣉 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣌𑣉𑣖𑣘𑣃𑣒𑣉𑣜 𑣕𑣈𑣉 𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣘𑣁 𑣆𑣜𑣂 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣕𑣈𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣘𑣁 𑣆𑣜𑣂 𑣔𑣁𑣆 𑣋𑣈𑣁. 𑢹𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣙𑣉𑣉 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣔𑣉𑣉𑣓𑣂 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣃𑣛𑣃𑣊 𑣌𑣉 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣚𑣉𑣄 𑣕𑣈 𑣉𑣚𑣈 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣗𑣁𑣛𑣂𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣓 𑣕𑣁𑣓𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣋𑣈 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣔𑣉 𑣈𑣞𑣃 𑣗𑣃𑣋𑣂𑣓 𑣋𑣈𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣌𑣉 𑣜𑣁𑣀𑣞𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣉𑣚 𑣕𑣈𑣋𑣈 𑣗𑣃 𑣈𑣕𑣉𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣌𑣉 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢼𑣁𑣆𑣎 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣌𑣈𑣓𑣔𑣜𑣉 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣉𑣖𑣗𑣉𑣓𑣔𑣉𑣜𑣈 𑣙𑣁𑣁𑣕𑣁 𑣌𑣁𑣒𑣌𑣉 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣌𑣙𑣈𑣕𑣜𑣂𑣅 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣃𑣃𑣘 𑣕𑣈 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑣖𑣉𑣙𑣁𑣗𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅 𑣁𑣗𑣁𑣄 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄𑣁.  𑣘𑣜𑣁𑣆𑣖𑣈𑣜𑣂 𑣆𑣞𑣌𑣃𑣚 𑣜𑣈 𑣉𑣚 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣈𑣕𑣉𑣓 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣌𑣁𑣎𑣂𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢾𑣂𑣍𑣗𑣙𑣃𑣖 𑣜𑣈𑣓𑣂𑣄 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢩𑣖𑣂𑣕 𑢬𑣙𑣃𑣜𑣈𑣓𑣈 𑣓𑣈𑣁𑣄 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣋𑣈𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣖𑣁𑣞𑣒𑣉𑣜 𑣌𑣉 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣕𑣈 𑣈𑣕𑣉𑣓 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣗𑣁𑣛𑣁 𑢮𑣙𑣂𑣌𑣘𑣁𑣓𑣂( 𑣒𑣉𑣓𑣒𑣉) 𑣘𑣉𑣍𑣏𑣁𑣈𑣕𑣜𑣈 𑣈𑣕𑣉𑣓 𑣞𑣉𑣀𑣞𑣕𑣁𑣓 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣁𑣞𑣁 𑣁𑣝𑣁 𑣈𑣖𑣁𑣑 𑣌𑣉𑣁 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣁𑣈𑣜𑣕𑣈 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢯𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢹𑣁𑣀𑣞𑣔𑣁𑣄 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢱𑣉𑣗𑣉𑣜𑣉 𑢷𑣃𑣛𑣂𑣃𑣚𑣂 𑣁𑣄 𑣈𑣚𑣁 𑣔𑣉𑣚𑣁 𑣕𑣈 𑣈𑣕𑣉𑣓 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣌𑣉 𑣞𑣈𑣞𑣈𑣓 𑣕𑣁𑣆𑣌𑣂𑣓𑣁. 𑢨𑣓 𑣁𑣏𑣓𑣗 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣎𑣉𑣗𑣁𑣗 𑣈𑣓𑣈 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣕𑣈 𑣢𑣦.𑣠𑣢.𑣡𑣩𑣩𑣦 𑣜𑣈 𑣙𑣉𑣉 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣞𑣁𑣙𑣂𑣕𑣅𑣁 𑣓𑣂𑣕𑣂𑣜𑣈 𑣔𑣉𑣛𑣉 𑣜𑣂𑣌𑣁𑣈 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣋𑣈 𑣖𑣂𑣈𑣁 𑣈𑣞𑣃 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣎𑣁𑣕𑣁𑣜𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣎𑣁𑣉 𑣞𑣁𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣏𑣁𑣆𑣗𑣁𑣞𑣁 𑣜𑣈 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢶𑣃𑣓𑣃𑣁 𑣔𑣉𑣝𑣕𑣃𑣜 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣙𑣉𑣉 𑣌𑣉 𑣗𑣁𑣎𑣁 𑣗𑣁𑣎𑣁𑣓𑣁𑣓𑣕𑣈 𑣌𑣉 𑣉𑣓𑣑𑣉𑣊𑣈 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣎𑣁𑣕𑣁𑣜𑣁 𑣜𑣈 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣃𑣜𑣈𑣓𑣔𑣜𑣉 𑢾𑣃𑣓𑣑𑣂, 𑢬𑣁𑣚𑣈𑣞𑣉𑣜 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁, 𑢬𑣈.𑢸𑣂. 𑢾𑣈𑣒 𑢾𑣉𑣈, 𑢴𑣈𑣗𑣈𑣓𑣑𑣜𑣉𑣓𑣁𑣕 𑢯𑣁𑣖𑣘𑣂𑣁, 𑢾𑣁𑣋𑣃 𑢾𑣁𑣖𑣁𑣑, 𑢶𑣁𑣓𑣞𑣂𑣊 𑢷𑣁𑣊𑣌𑣂𑣜𑣁, 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣅𑣁𑣖 𑢫𑣁𑣋𑣁𑣜𑣁𑣆, 𑢯𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢹𑣁𑣀𑣞𑣔𑣁𑣄 𑣈𑣖𑣁𑣓 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣎𑣁𑣕𑣁𑣜𑣁 𑣜𑣈 𑣌𑣁𑣒𑣁 𑣌𑣉 𑣁𑣈𑣜 𑣏𑣁𑣓𑣑𑣁𑣊 𑣚𑣈𑣑𑣁.  𑢾𑣂𑣍𑣗𑣙𑣃𑣖 𑢮𑣁𑣖𑣞𑣈𑣔𑣘𑣃𑣜 𑣜𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣕𑣃𑣜𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂𑣌𑣉. 𑢸𑣁𑣁𑣛𑣉 𑣕𑣁𑣓 𑣌𑣃𑣆 𑣙𑣉𑣓𑣌𑣉 𑣕𑣈 𑣖𑣂𑣂 𑣑𑣁𑣁𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣉 𑣌𑣉 𑣎𑣃𑣖𑣃𑣜 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣌𑣁𑣎𑣂𑣅 𑣕𑣁𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑣆𑣖𑣂 𑣎𑣁𑣌𑣈𑣑 𑣙𑣉𑣉 𑣌𑣉 𑣎𑣃𑣖𑣃𑣜 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣜𑣈 𑣏𑣃𑣆𑣚𑣁 𑣎𑣁𑣌𑣈𑣑 𑣌𑣁𑣌𑣉 𑣓𑣈𑣚 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣎𑣁𑣕𑣁𑣜𑣁 𑣜𑣈𑣓 𑣖𑣃𑣃𑣛𑣃 𑣏𑣂 𑣗𑣃𑣒𑣁 𑣌𑣁𑣖𑣂 𑣌𑣉𑣔𑣉 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢴𑣈𑣗𑣈𑣓𑣔𑣜𑣉𑣓𑣁𑣕 𑢯𑣁𑣖𑣘𑣂𑣁, 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣁𑣋𑣃 𑢾𑣁𑣖𑣁𑣑, 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢶𑣁𑣓𑣞𑣂𑣊 𑢷𑣁𑣊𑣌𑣂𑣜𑣁, 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣉𑣕𑣂𑣞 𑣏𑣉𑣓𑣔𑣜𑣉 𑢷𑣃𑣛𑣂𑣇𑣚𑣂 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣂𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣎𑣁𑣕𑣁𑣜𑣁 𑣜𑣈𑣓 𑣘𑣜𑣉𑣕𑣂 𑣓𑣂𑣔𑣂𑣌𑣉 𑣓𑣃𑣕𑣃𑣖𑣁𑣓 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢩𑣖𑣂𑣕 𑢬𑣙𑣃𑣜𑣈𑣓 𑣌𑣉 𑣁𑣗𑣃𑣁𑣄 𑣖𑣁𑣓𑣅𑣁𑣕𑣁 𑣞𑣁𑣌𑣁𑣖 𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣚𑣁𑣎𑣁. 𑢷𑣃𑣋𑣂𑣓 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣉𑣚 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣆𑣞𑣌𑣃𑣚 𑣜𑣈 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣖𑣁𑣞𑣒𑣉𑣜 𑣌𑣉𑣋𑣈 𑣈𑣕𑣉 𑣆𑣜𑣂 𑣌𑣉 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣕𑣂𑣞𑣂𑣊𑣈 𑣕𑣈 𑣈𑣒𑣈𑣄 𑣈𑣁𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣁𑣝𑣁 𑣌𑣉 𑣈𑣖𑣁𑣑 𑣌𑣉𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣈𑣕 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣓𑣁𑣊 𑣜𑣈𑣋𑣈 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣉𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣎𑣂𑣚𑣁𑣞𑣂𑣌𑣙𑣅𑣁 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣌𑣈𑣁 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣉𑣁𑣄 𑣕𑣈 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣌𑣁𑣎𑣂𑣌𑣉 𑣈𑣅𑣉𑣗 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢨𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣁𑣗𑣃 𑣓𑣁𑣖 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁 𑣕𑣁𑣓𑣁 c𑣆 𑣙𑣉𑣉 (𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁) 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂𑣌𑣉𑣜𑣈 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣔𑣉 𑣕𑣂𑣞𑣂𑣊 𑣘𑣃𑣜𑣁 𑣘𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣗𑣃 𑣈𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣓𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣖𑣗𑣂𑣔𑣙𑣁𑣓 𑣜𑣈 𑣉𑣞𑣒𑣉𑣖 𑣞𑣃𑣏𑣂𑣜𑣈 𑣞𑣁𑣖𑣂𑣚 𑣆𑣜𑣂 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣂𑣔𑣙𑣁𑣓𑣕𑣉 𑣕𑣁𑣆 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢾𑣁𑣘𑣁 𑣞𑣁𑣘𑣁 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣕𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑢫𑣃𑣜𑣃 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍𑣁𑣄 𑣘𑣁𑣍𑣎𑣁 𑣓𑣁𑣖 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣂𑣕 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣔𑣉 𑣓𑣂𑣎𑣈𑣕𑣈 𑣞𑣁𑣗𑣂𑣓 𑣒𑣂𑣂𑣌 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣁𑣏𑣁𑣜 𑣗𑣈𑣗𑣁𑣜 𑣌𑣉𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣁𑣗𑣃 𑣜𑣁𑣌𑣁𑣗 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣗𑣂𑣑𑣁𑣉 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣌𑣃𑣜𑣃-𑣖𑣃𑣒𑣃 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣉𑣌𑣉𑣈 𑣌𑣁𑣗𑣃 𑣗𑣂𑣗𑣁𑣔𑣂𑣓𑣌𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣋𑣉𑣜𑣉𑣎 𑣕𑣁𑣆𑣓 𑣌𑣁𑣏𑣂 𑣡𑣨𑣩𑣤 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈. 𑣞𑣁𑣖𑣁 𑣞𑣁𑣖𑣁 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢶𑣉𑣊𑣋𑣉𑣚 𑣞𑣂𑣊 𑢷𑣉𑣗𑣉𑣊𑣋𑣁𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣌𑣂𑣍 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁 𑣎𑣈 𑣁𑣗𑣃 𑣓𑣈𑣁 𑣗𑣃 𑣁𑣘𑣁𑣓𑣁𑣜𑣈𑣁 𑣏𑣂 𑣗𑣁𑣓𑣉 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉𑣅𑣁𑣗𑣃 𑣏𑣂 𑣗𑣁𑣓𑣉 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣕𑣈 𑣏𑣁𑣗𑣁𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣁𑣄 𑣞𑣃𑣖𑣁𑣊 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣔𑣂𑣓 𑣏𑣁𑣚𑣃𑣓 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣉𑣚𑣈𑣅𑣁𑣗𑣃 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉𑣅𑣁𑣗𑣃 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣂𑣚𑣁𑣗𑣉𑣞 𑣏𑣂𑣚𑣂𑣌𑣁 𑣗𑣃 𑣗𑣁𑣆 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣉𑣁. 0eortiz5b0yhm3b24yhcm7264s50zq6 7255060 7255019 2026-07-18T11:28:18Z Gbirua123 2565499 Text edited 7255060 wikitext text/x-wiki 𑢹𑣉𑣉 𑢾𑣉𑣖𑣁𑣎 𑢺𑣁𑣙𑣂𑣑 𑢹𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑢯𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑢡𑣘𑣁𑣓𑣁𑣜 𑢫𑣃𑣜𑣃 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣉𑣕𑣉𑣊 𑣓𑣁𑣖 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑢹𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑢯𑣂𑣕𑣂 𑣔𑣉 𑢹𑣉𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈 𑣈𑣞𑣃 𑣁𑣍𑣎𑣁 𑣕𑣈𑣔𑣉 𑣌𑣁𑣌𑣉 𑣖𑣁𑣓𑣁𑣕𑣂𑣍 𑣕𑣁𑣆𑣌𑣂𑣓𑣁. 𑢷𑣉𑣜𑣉𑣊 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣉𑣌𑣉𑣈 𑣉𑣌𑣉𑣈 𑣔𑣉 𑣞𑣈𑣊𑣋𑣈𑣚 𑣗𑣂𑣛𑣁𑣉 𑣜𑣈𑣌𑣉 𑣁𑣏𑣃 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢫𑣃𑣜𑣃 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣔𑣉 𑣗𑣉𑣆𑣋𑣁𑣀𑣓𑣂𑣌𑣉*, 𑢷𑣈𑣗𑣉𑣙𑣁𑣜𑣂𑣌𑣉𑣕𑣁* 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣆𑣔𑣂 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣔𑣉 𑣗𑣃𑣋𑣂 𑣆𑣗𑣂𑣚 𑣙𑣁𑣕𑣁𑣊𑣁𑣓 𑣙𑣉𑣉 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣄 𑣁𑣈𑣕𑣈 𑣁𑣘𑣁𑣓𑣁𑣜 𑣆𑣜𑣂 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣎𑣂𑣌 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗𑣜𑣈 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣚𑣉𑣄 𑣕𑣈, 𑣇𑣏𑣁𑣜𑣉𑣐𑣉(𑣌𑣁𑣎𑣂𑣉𑣊), 𑣇𑣆𑣕𑣂𑣙𑣁𑣞𑣂𑣌 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣁𑣀𑣞𑣌𑣜𑣃𑣕𑣂𑣌𑣉* 𑣘𑣁𑣍𑣎𑣁 𑣌𑣈𑣈𑣕𑣈 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣈𑣓𑣁. 𑢨𑣓𑣁 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣞𑣈𑣅𑣁𑣓 𑣋𑣈𑣅𑣁𑣓 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣗𑣃𑣛𑣁𑣁-𑣗𑣃𑣛𑣂𑣌𑣉 𑣈𑣁 𑣖𑣁𑣓𑣁𑣕𑣂𑣍 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢾𑣁𑣖𑣁𑣎𑣂𑣌𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈 𑣓𑣈𑣚 𑣌𑣈𑣈 𑣜𑣈𑣔𑣉 𑣏𑣂𑣖𑣂𑣓𑣁𑣊 𑣏𑣁𑣗𑣁 𑣈𑣁𑣓 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 "𑢾𑣂𑣔𑣁 𑢹𑣉𑣜𑣁 𑢾𑣃𑣞𑣁𑣜 𑢡𑣌𑣁𑣛𑣁"(𑢵𑣂𑣊𑣋𑣃𑣅𑣁𑣓𑣁 𑢳𑣂𑣗𑣉𑣓𑣔𑣙𑣉𑣓 𑢡𑣀𑣌𑣁 𑣩𑣤𑣠𑣤/𑣨𑣨𑣣-𑣡𑣩𑣧𑣥-𑣧𑣠) 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣉𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜 𑣜𑣈 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣗𑣂𑣗𑣁𑣔 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣘𑣁𑣆𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣔𑣁𑣗𑣂𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣩𑣠 𑣔𑣉𑣌𑣉𑣌𑣉 𑣜𑣈 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣕𑣉𑣔𑣁𑣜𑣉𑣌𑣉 𑣜𑣈 𑣈𑣞𑣒𑣜𑣉𑣈𑣞𑣂𑣁𑣒𑣂𑣌 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣘𑣉𑣜𑣂𑣗𑣁𑣜 𑣞𑣉𑣖𑣉𑣓𑣔𑣉𑣜𑣈 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣔𑣃𑣁𑣜𑣁 𑣉𑣕𑣉𑣊 𑣓𑣁𑣖 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣚𑣃𑣆 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣖𑣃𑣚𑣂 𑣗𑣃𑣋𑣂𑣓 𑣈𑣑𑣌𑣁 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣈𑣕𑣈 𑣗𑣃𑣋𑣂𑣓 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣞𑣁𑣚𑣁𑣉𑣄 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣡𑣩𑣨𑣣 𑣜𑣈 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣊𑣞𑣉𑣔𑣉 𑣞𑣂.𑣈𑣖. 𑣞𑣂𑣊 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣇𑣖𑣗𑣃𑣚𑣜𑣈 𑣎𑣉𑣑𑣁 𑣜𑣈 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑢾𑣂𑣔𑣁 𑢹𑣉𑣜𑣁 𑢾𑣃𑣞𑣁𑣜 𑢡𑣌𑣁𑣛𑣁 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁𑣜𑣂 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣞𑣓𑣉𑣁𑣜 𑣎𑣁𑣖𑣔𑣁 𑣁𑣔𑣂𑣗𑣁𑣞𑣂 𑣙𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣖𑣃𑣓𑣃 𑣞𑣁𑣞𑣁𑣊𑣌𑣂𑣜 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎, 𑣙𑣉𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣈𑣞𑣉𑣞𑣂𑣁𑣞𑣁𑣓 𑣜𑣈𑣓 𑣔𑣂𑣚𑣂 𑣌𑣃𑣘𑣃𑣚 𑣌𑣉 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁, 𑢷𑣂𑣙𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣓 𑣗𑣃𑣔𑣂-𑣎𑣂𑣗𑣂 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣕𑣁𑣓 𑣌𑣉𑣁-𑣌𑣃𑣆 𑣌𑣉 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣞𑣈𑣗𑣂𑣌𑣉 𑣈𑣚𑣁𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣜𑣈𑣓 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣋𑣁𑣚𑣁𑣊 𑣇𑣔𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣓 𑣌𑣉 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁, 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢼𑣉𑣋𑣙𑣃𑣓𑣁𑣕 𑢸𑣃𑣜𑣕𑣂, 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣈𑣁𑣖 𑢬𑣁𑣚𑣃𑣓𑣑𑣂𑣁, 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑢸𑣃𑣜𑣃𑣞𑣉𑣕𑣉𑣖 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖 𑣈𑣕𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣁𑣌𑣉 𑣋𑣈 𑣉𑣕𑣉𑣊 𑣓𑣁𑣖 𑣏𑣂 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣓𑣁𑣖 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣎𑣁𑣉 𑣞𑣁𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣚𑣈𑣑𑣁. 𑢳𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣎𑣉𑣌𑣁 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣈 𑣉𑣗𑣙𑣁𑣗* 𑣕𑣈 𑣏𑣂𑣖𑣂𑣓𑣁𑣊 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣌𑣁𑣁 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣔𑣁𑣆 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢨𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣡𑣩𑣨𑣤 𑣉𑣌𑣒𑣉𑣗𑣉𑣜 𑣏𑣁𑣓𑣑𑣃𑣄 𑣜𑣈 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣖𑣂𑣞𑣁 𑣘𑣂𑣅𑣁𑣖 𑣖𑣁𑣙𑣁 𑣔𑣂𑣓 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣁 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢳𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄  𑢷𑣂𑣙𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣎𑣂𑣌 𑣈𑣕𑣉𑣁𑣓 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈𑣓 𑣈𑣚𑣁 𑣔𑣉𑣚𑣁 𑣌𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂 𑣌𑣉 𑣋𑣈 𑣌𑣈𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣌𑣈𑣁 𑣓𑣈𑣚 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣚𑣁 𑣁𑣈𑣕𑣈 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣁 𑣖𑣉𑣕𑣁𑣖𑣉𑣕 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢼𑣉𑣋𑣙𑣃 𑢳𑣁𑣕𑣙 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍𑣁𑣄 𑣔𑣃𑣗 𑣇𑣖𑣗𑣃𑣚 𑣜𑣈 𑣋𑣈𑣚 𑣖𑣂𑣑 𑣙𑣉𑣉 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣗𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣖𑣁𑣓𑣕𑣁𑣓 𑣙𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣉𑣘𑣂 𑣓𑣁𑣕 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖, 𑢾𑣉𑣓𑣁𑣕𑣉𑣓 𑢶𑢣𑣓𑣑𑣁, 𑢶𑣉𑣙𑣈𑣓𑣔𑣜𑣁 𑢳𑣁𑣋,  𑢾𑣁𑣇 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁, 𑢾𑣉𑣓𑣁𑣕𑣉𑣓 𑢯𑣁𑣕𑣁𑣜, 𑢾𑣁𑣋𑣃 𑢾𑣁𑣖𑣁𑣑, 𑢷𑣙𑣉𑣋𑣉𑣗𑣁𑣓 𑢯𑣁𑣕𑣁𑣜, 𑢯𑣉𑣒𑣜𑣁𑣅 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁, 𑢴𑣃𑣜𑣋𑣁 𑢾𑣃𑣜𑣂𑣓, 𑢷𑣉𑣛𑣉𑣜𑣁𑣖 𑢸𑣁𑣒𑣘𑣂𑣊𑣃𑣁, 𑣈𑣖𑣁𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑢯𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣈𑣓 𑣖𑣁𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉𑣋𑣈 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣉𑣚 𑣕𑣁𑣑 𑣚𑣂𑣉𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣉𑣚 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣗𑣉𑣆𑣋𑣁𑣓𑣂𑣌 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣏𑣁𑣚-𑣏𑣉𑣚𑣉𑣓 𑣞𑣁𑣜𑣂𑣕𑣈 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣓 𑣕𑣁𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑣗𑣁𑣓𑣉 𑣈𑣓𑣁 𑣌𑣉 𑣕𑣃𑣚𑣁-𑣖𑣁𑣚𑣁 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢧𑣘𑣉-𑣞𑣉𑣔𑣉𑣞𑣅𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣂𑣕𑣂 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣓𑣁𑣖 𑣡𑣤𑣒𑣂 𑣕𑣁𑣊𑣋𑣁𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣏𑣂𑣓𑣁 𑣌𑣉 𑣏𑣂 𑣕𑣃𑣛𑣁𑣄 𑣌𑣉 (Check points) 𑣌𑣉 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣚𑣉𑣄 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣖𑣂𑣑 𑣌𑣁𑣈𑣕 𑣁𑣘𑣁𑣓𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣕𑣈 𑣙𑣁𑣜𑣂-𑣋𑣉𑣁𑣜𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣆𑣏𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢾𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣁𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁-𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣓𑣁𑣖 𑣕𑣁𑣑 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣌𑣉𑣔𑣉 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣎𑣁𑣉 𑣞𑣁𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑣉𑣚 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣈𑣓𑣁 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚𑣈𑣅𑣁𑣓 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣈𑣓𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣓 𑣕𑣁𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑣗𑣁𑣓𑣉 𑣖𑣁𑣓𑣅𑣁𑣕𑣁 𑣌𑣉 𑣈𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣘𑣁𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉 𑣁𑣌𑣉 𑣋𑣈 𑣉𑣓𑣑𑣉𑣊 𑣕𑣁𑣑 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣌𑣉𑣔𑣉 𑣌𑣉 𑣇𑣜𑣃𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣕𑣈 𑣡𑣤 𑣒𑣂𑣑𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚 𑣓𑣂𑣕𑣂𑣜 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣋𑣈(𑣡𑣡/𑣢) 𑣋𑣃𑣛𑣂 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣈 𑣌𑣉 𑣈𑣖 𑣚𑣈𑣓𑣁. == 𑢹𑣉𑣉 𑢾𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣗𑣁𑣆 𑣌𑣈𑣓 𑢫𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣓𑣃𑣕𑣃𑣖 𑣌𑣉 𑣚𑣁𑣕𑣁𑣜 𑣜𑣈 𑣉𑣚 𑣁𑣊𑣌𑣁 𑣁𑣌𑣁𑣓𑣁; == # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢸𑣃𑣜𑣃𑣞𑣉𑣕𑣉𑣖 𑢫𑣉𑣑𑣞𑣉𑣜𑣁: 𑢽𑣜𑣃𑣞𑣒𑣂 𑢺𑣂𑣘𑣂 𑣏𑣈𑣕𑣁𑣓 𑣜𑣈 𑣉𑣚𑣁 𑣌𑣁𑣓 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣈 𑣜𑣈 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣒𑣂𑣂𑣌𑣂 𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁. # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣒 𑢾𑣉𑣊𑣋𑣜𑣁𑣖 𑢾𑣂𑣓𑣔𑣃 𑢾𑣃𑣜𑣂𑣓: 𑢩𑣁𑣜 𑢡𑣊𑣌𑣁𑣋𑣁𑣜, 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣉𑣚 𑣌𑣈𑣓 𑣌𑣂𑣍 𑣓𑣂𑣎𑣈 𑣘𑣜𑣉𑣔𑣁𑣓 𑢾𑣃𑣜𑣂𑣓 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣕𑣁𑣆𑣌𑣂𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣕𑣈𑣔𑣉 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣙𑣉𑣉 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣙𑣂𑣞𑣁𑣗𑣕𑣈 𑣘𑣃.𑣗.𑣘𑣃 𑣇𑣔𑣃𑣗𑣈 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈 𑣥𑣤𑣒𑣂 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣕𑣁𑣆𑣌𑣂𑣓𑣁. # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣅𑣁𑣓 𑢬𑣁𑣚𑣃𑣓𑣑𑣂𑣁: 𑢩𑣚 𑢯𑣂𑣕𑣂, 𑣓𑣈𑣓 𑣜𑣈 𑣣𑣦 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣂𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣔𑣈𑣗𑣓𑣁𑣋𑣜𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣜𑣃𑣃𑣘 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣁𑣈𑣕 𑣗𑣁𑣆 𑣁𑣌𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣃𑣃𑣛𑣃 𑣔𑣉 𑣘𑣂𑣅𑣁 𑣁𑣛𑣁𑣊 (Phonetics) 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣖𑣂𑣞𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂 𑣓𑣁𑣖𑣉𑣄 𑣕𑣁𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣉𑣚 𑣏𑣈𑣙𑣈𑣜𑣁 𑣜𑣈 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣌𑣁 𑣖𑣁𑣓𑣁𑣕𑣂𑣍 𑣈𑣁𑣓𑣁. # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢼𑣁𑣋𑣙𑣃𑣓𑣁𑣕 𑢸𑣃𑣜𑣕𑣂: 𑢹𑣉𑣉 𑢩𑣚, 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣖𑣃𑣃𑣛𑣃 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣚𑣉𑣄 𑣕𑣈 𑣗𑣁𑣐𑣂𑣅𑣁 𑣋𑣈𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣔𑣉 𑣓𑣈𑣓 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣗𑣉𑣜𑣉 𑣖𑣁𑣛𑣁 𑣜𑣈 𑣔𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣞𑣃𑣃𑣜 𑣁𑣛𑣁𑣊 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣌𑣉𑣖𑣎𑣉𑣜 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣗𑣉𑣆𑣋𑣁𑣓𑣂𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣚 𑣏𑣉𑣚𑣉𑣓𑣜𑣈 𑣒𑣂𑣂𑣌𑣂 𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁. # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢸𑣃𑣜𑣃𑣞𑣉𑣕𑣉𑣖 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖: 𑢡𑣔𑣂𑣊 𑢡𑣊𑣌𑣁, 𑣘𑣃𑣜𑣁𑣛𑣂𑣌𑣉 𑣔𑣁𑣜𑣁 𑣕𑣈 𑣣𑣠 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣗𑣁𑣆𑣅𑣁 𑣌𑣁𑣓𑣁. 𑢳𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣖𑣁𑣕𑣜𑣉 𑣗𑣁𑣜 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣀 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣃𑣃𑣜 𑣁𑣛𑣁𑣊 𑣗𑣁𑣆𑣅𑣁 𑣌𑣁𑣓 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄𑣁. 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣃𑣃𑣜 𑣁𑣛𑣁𑣊 𑣌𑣉 𑣘𑣃.𑣉.𑣘𑣃 𑣗𑣁𑣆 𑣚𑣈𑣈 𑣜𑣈 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣓 𑣕𑣁𑣓𑣁. # 𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢼𑣉𑣙𑣂𑣔𑣁𑣞 𑢾𑣂𑣊 𑢳𑣁𑣋: 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁𑣜𑣂 𑢷𑣁𑣛𑣂 𑣙𑣂𑣞𑣂𑣜, 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂𑣜𑣈 𑣣𑣠 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣖𑣁𑣛𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣓𑣈𑣓 𑣋𑣈𑣅 𑣗𑣁𑣜 𑣜𑣉𑣌𑣉𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣁𑣛𑣁𑣊 𑣞𑣃𑣃𑣜 𑣋𑣈 𑣓𑣁𑣖𑣈𑣅𑣁𑣓𑣁 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣈𑣒𑣁𑣄 𑣌𑣉 𑣞𑣉𑣖𑣎𑣁𑣉 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁.𑢸𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 : 𑢹𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑢯𑣂𑣕𑣂, 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈 𑣣𑣢 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣖𑣁𑣛𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄𑣁, 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣈𑣞𑣒𑣜𑣉𑣈𑣞𑣂𑣁𑣒𑣂c 𑣖𑣂𑣓𑣑𑣁 𑣞𑣁𑣗𑣂𑣓 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣉𑣆𑣕𑣂𑣙𑣁𑣞𑣂𑣌𑣉 𑣎𑣂𑣓𑣂𑣞 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣞𑣁𑣊𑣌𑣂𑣜 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣏𑣂 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣉𑣖𑣎𑣁𑣉 𑣏𑣂 𑣇𑣜𑣃𑣖 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄𑣁. 𑢬𑣉𑣚 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣔𑣁𑣓𑣁 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣋𑣈 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢧𑣘𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣂𑣕𑣂 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣞𑣉𑣔𑣉𑣞𑣅𑣉 𑣌𑣉 𑣓𑣁𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣁 𑣏𑣂 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣞𑣃𑣃𑣜 𑣁𑣛𑣁𑣊 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣉𑣗𑣉𑣔𑣉 𑣌𑣉 𑣘𑣃.𑣉.𑣘𑣃 𑣇𑣘𑣉𑣎𑣃𑣌𑣕𑣉* 𑣏𑣉𑣚𑣉𑣓𑣕𑣈 𑣗𑣁𑣆 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣁𑣄𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣜𑣃𑣃𑣘 𑣈𑣕 𑣞𑣉𑣘𑣉𑣖𑣎𑣁𑣉 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣉𑣄𑣁.  𑢳𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂𑣜𑣈 𑣡𑣠 𑣞𑣉𑣜𑣉 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣢𑣡 𑣗𑣈𑣍𑣎𑣉𑣓 𑣗𑣉𑣜𑣉𑣓 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣖𑣃𑣃𑣛𑣃 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣈𑣞𑣒𑣜𑣉-𑣈𑣞𑣂𑣁𑣒𑣂𑣌 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣗𑣂𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣔𑣉 𑣌𑣉 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣇𑣏𑣏𑣁𑣜𑣉𑣓 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣉𑣝𑣌𑣉𑣜 𑣉𑣚 𑣁𑣔𑣁𑣈 𑣜𑣈𑣁𑣄𑣗 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣓𑣁𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢼𑣂𑣅𑣁𑣖 𑣞𑣁𑣖𑣂𑣕𑣂 𑣜𑣈 𑣁𑣌𑣂𑣍𑣁𑣄 𑣘𑣜𑣉𑣕𑣂 𑣓𑣂𑣗𑣈𑣔𑣉𑣓 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣉𑣓𑣉𑣚 𑣔𑣉 𑣞𑣂𑣔𑣁 𑣙𑣉𑣜𑣁 𑣞𑣃𑣞𑣁𑣜 𑣁𑣌𑣁𑣛𑣁 𑣜𑣈𑣓 𑣖𑣃𑣕𑣃𑣌𑣃𑣚 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣌𑣂𑣍 𑣏𑣁𑣚 𑣚𑣈𑣑𑣁. 𑢳𑣈𑣓 𑣘𑣜𑣉𑣂𑣕 𑣗𑣈𑣔𑣉𑣓𑣏𑣂 𑣁𑣜𑣔𑣁𑣞 𑣏𑣈𑣕𑣁𑣓 𑣜𑣈 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣖𑣂𑣞𑣁 𑣗𑣂𑣏𑣁𑣜 𑣗𑣁𑣆 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣉𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜 𑣜𑣈 𑣩 𑣎𑣃𑣃𑣓 𑣡𑣩𑣨𑣥 𑣜𑣈 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣉𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜 𑣜𑣈𑣓 𑢦𑣍𑣎𑣂𑣓𑣂𑣁𑣜𑣂𑣊 𑢦𑣓𑣞𑣒𑣂𑣏𑣃𑣒 𑣜𑣈 𑢬𑣙𑣉𑣓𑣑-𑣤 𑣜𑣈 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣓 𑣖𑣃𑣕𑣃𑣌𑣃𑣚 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑢷𑣁𑣋𑣈 𑢫𑣉𑣗𑣉𑣜𑣔𑣙𑣉𑣓 𑣗𑣙𑣃.𑢸𑣃. 𑣖𑣉𑣓𑣕𑣜𑣂 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣌𑣂𑣍 𑣌𑣁𑣎 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚 𑣚𑣈𑣑𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣋𑣈 𑣏𑣂𑣖𑣂𑣓𑣁𑣊 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣙𑣉𑣉 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈𑣓 𑣆𑣗𑣂𑣚 𑣙𑣁𑣕𑣁𑣊𑣁𑣓 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣎𑣂𑣌𑣉 𑣙𑣁𑣋𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂𑣌𑣉 𑣔𑣃𑣗 𑣔𑣈𑣊𑣋𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂 𑣌𑣉𑣕𑣈𑣋𑣈 𑣖𑣉𑣛𑣈 𑣞𑣉𑣔𑣉𑣞𑣅𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣕𑣃𑣚𑣁 𑣖𑣁𑣚𑣁 𑣞𑣁𑣖𑣂𑣕𑣂 (Review Committee) 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣆 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣚𑣁𑣕𑣁𑣈 𑣜𑣈 𑣉𑣚𑣁 𑣌𑣁𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁 𑣌𑣉 𑣓𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣖𑣂𑣒𑣂 𑣜𑣈𑣓 𑣘𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣓𑣈𑣚 𑣌𑣉𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣈𑣓𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣋𑣈 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣕𑣈 𑣖𑣃𑣏𑣁𑣑 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣌𑣉 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣌𑣈𑣑𑣁. # 𑢱𑣜. 𑢼𑣁𑣖 𑢴𑣁𑣅𑣁𑣚 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 (𑢵𑣁𑣆𑣌𑣈𑣓 𑣇𑣘-𑣌𑣃𑣛𑣉𑣘𑣉𑣕𑣂 𑢼𑣁𑣍𑣏𑣂 𑣗𑣂.𑣗𑣂) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢼𑣃𑣃𑣘 𑢾𑣂𑣊 𑢸𑣂𑣊𑣋𑣃𑣁 ( 𑢵𑣁𑣆 𑣌𑣈𑣓 𑣘𑣜𑣉𑣔𑣙𑣁𑣓 𑣉𑣔𑣅𑣁𑣘𑣉𑣌𑣉 𑣙𑣁𑣒 𑢫𑣁𑣖𑣁𑣜𑣂𑣁 𑣇𑣏.𑣗𑣂) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣁𑣇 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢷𑣉𑣉𑣛𑣜𑣁𑣖 𑢸𑣁𑣒𑣘𑣂𑣊𑣋𑣃𑣁. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣉𑣘𑣁𑣚 𑢫𑣁𑣋𑣁𑣜𑣁𑣆 (𑢹𑣈𑣑 𑣖𑣁𑣞𑣒𑣉𑣜 𑢬𑣃𑣖𑣁𑣜𑣑𑣃𑣊𑣋𑣂 𑣇𑣏.𑣗𑣂) 𑢾𑣂𑣔𑣁 𑣙𑣉𑣜𑣁 𑣞𑣃𑣞𑣁𑣜 𑣁𑣌𑣁𑣛𑣁 𑣜𑣈𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣡𑣩𑣨𑣤 𑣉𑣌𑣒𑣉𑣗𑣉𑣜 𑣜𑣈 𑢮𑣉𑣑𑣁 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣗𑣁𑣆𑣁 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣙𑣃𑣓𑣑𑣂 𑣃𑣔𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣓𑣁𑣖 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣜𑣉𑣕𑣂𑣗𑣈𑣔𑣉𑣓 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣑𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣌𑣉 𑣃𑣔𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣓 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑢫𑣉𑣗𑣉𑣜𑣔𑣉𑣓 𑢷𑣁𑣋𑣈 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣚𑣁𑣑  𑣌𑣂𑣍𑣈.  𑣓𑣂𑣎𑣈 𑢷𑣁𑣋𑣈 𑢫𑣉𑣗𑣉𑣜𑣔𑣙𑣉𑣓 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣓𑣈𑣚 𑣞𑣉𑣎𑣈 𑣌𑣁𑣈𑣕 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣓𑣁𑣊 𑣜𑣈 𑣑𑣁𑣌𑣕𑣉𑣜 𑢼𑣁𑣖 𑣔𑣁𑣅𑣁𑣖 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣌𑣂𑣍 𑣈𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢾𑣁𑣚𑣁-𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣗𑣃𑣋𑣂 𑣚𑣈𑣌𑣁 𑣇𑣛𑣃𑣄 𑣖𑣃𑣚𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣁𑣏𑣃𑣅𑣁𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑣙𑣃𑣛𑣂𑣊 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣈 𑣗𑣂𑣕𑣈𑣜 𑣜𑣈 𑣔𑣈𑣊𑣋𑣁 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣚𑣉𑣄 𑣗𑣁𑣆 𑣁𑣌𑣁𑣓 (𑣘𑣜𑣉𑣂𑣕 𑣗𑣈𑣔𑣉𑣓) (𑣗𑣁𑣆 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂) 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢯𑣂𑣌𑣈 𑣕𑣈 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣙𑣉𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣓𑣁𑣊 𑣜𑣈 𑣓𑣈𑣚𑣈 𑣌𑣁𑣓 𑣘𑣁𑣓𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣌𑣉 𑣌𑣁 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉𑣔𑣉 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣉𑣁𑣄 𑣜𑣈𑣌𑣉 𑣔𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣑 𑣌𑣉𑣁 𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣗𑣃𑣋𑣂 𑣏𑣂 𑣗𑣁𑣛𑣂𑣎 𑣚𑣂𑣘𑣂𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁𑣅𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣗𑣃𑣋𑣂 𑣖𑣁𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣙𑣃𑣓𑣑𑣂 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁 𑣖𑣂𑣞𑣂𑣌𑣉 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢨𑣓𑣁 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣆. 𑣎𑣃𑣚𑣁𑣆 𑣡𑣩𑣨𑣥 𑣜𑣈 𑢼𑣁𑣍𑣏𑣂 𑢷𑣂𑣞𑣟𑣁𑣗𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅 𑣜𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁 𑣖𑣂𑣞𑣂𑣌𑣉 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣌𑣙𑣈𑣕𑣜𑣂𑣅 𑣗𑣙𑣁𑣞𑣁 𑣜𑣁𑣍𑣏𑣂𑣜𑣈 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚 𑣜𑣈𑣓 𑣔𑣉𑣛𑣉 𑣜𑣈𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣓𑣁𑣊 𑣎𑣉𑣑𑣁𑣜𑣈 𑣙𑣃𑣓𑣑𑣂 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣆(𑣧-𑣁𑣆𑣅𑣁) 𑣎𑣉𑣓 𑣙𑣉𑣉 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉𑣈 𑣕𑣈 𑣖𑣉𑣒𑣈 𑣤 (𑣤-𑣘𑣃𑣓𑣑𑣂𑣅𑣁) 𑣙𑣉𑣉 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉 𑣗𑣈𑣒𑣁 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣏𑣁𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣓 𑣖𑣉𑣓𑣑𑣉𑣘 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣙𑣃𑣎𑣃𑣄 𑣞𑣈𑣒𑣈𑣜 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣌𑣉𑣁 𑣗𑣈𑣒𑣁 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣁𑣌𑣉 𑣗𑣈𑣘𑣈𑣒𑣁 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣁𑣌𑣉 𑣉𑣓𑣑𑣉𑣊 𑣕𑣁𑣑 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣈𑣈𑣄 𑣏𑣂𑣖𑣂𑣓 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄 𑣈𑣓𑣁 𑣌𑣉 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚𑣈 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣓𑣁. == 𑢨𑣎𑣃𑣌𑣈𑣞𑣁𑣓 𑣞𑣁𑣖𑣂𑣕𑣂 𑣋𑣉𑣒𑣉𑣓 𑣜𑣈 𑣖𑣂𑣞𑣁 𑣚𑣈𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣉 𑣌𑣉; == 𑢨𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣈𑣓𑣈𑣒𑣈𑣄 𑣜𑣈 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣖𑣃𑣌𑣂𑣁 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣘𑣉𑣓𑣑𑣂𑣕 𑣋𑣈 𑣉𑣚𑣕𑣁𑣑 𑣉𑣓𑣑𑣉𑣊 𑣕𑣁𑣑 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣁𑣅𑣁𑣖. 𑣗𑣂𑣍𑣋𑣁𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣗𑣂𑣍𑣋𑣁𑣓 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣉𑣚 𑣗𑣂𑣍𑣎𑣁𑣓, 𑣗𑣈𑣗𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣏𑣁𑣚𑣂 𑣏𑣉𑣚𑣉𑣓 𑣌𑣉 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣈𑣞𑣒𑣜𑣉𑣈𑣞𑣂𑣁𑣒𑣂𑣌 𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣘𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣇𑣔𑣃𑣗 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑣓𑣁𑣄 𑣔𑣉 𑣓𑣈𑣓 𑣗𑣁𑣆𑣅𑣁 𑣌𑣁𑣓 𑣁𑣌𑣁𑣛𑣁 𑣋𑣈 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣌𑣉𑣋𑣈 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣖𑣂𑣞𑣁 𑣗𑣉𑣆𑣋𑣁𑣓𑣂𑣌 𑣗𑣂𑣌𑣁𑣞 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣇𑣔𑣃𑣗 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚𑣈 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣕𑣈 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣝𑣂𑣌𑣁 𑣞𑣉𑣖𑣂𑣕𑣂 (Education Board) 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣋𑣉𑣒𑣉𑣓 19th 20th 𑣈𑣘𑣜𑣂𑣚 𑣡𑣩𑣨𑣦 𑣜𑣈 𑣞𑣂𑣊𑣑𑣁 (𑣖𑣉𑣅𑣃𑣜𑣗𑣉𑣍 𑣉𑣑𑣂𑣝𑣁) 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣗𑣁𑣆𑣅𑣁 𑣌𑣁𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣆𑣑𑣈 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣋𑣈𑣌𑣉 𑣈𑣅𑣁 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 (𑢹𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣇𑣔𑣙𑣃𑣗 𑣖𑣁𑣜𑣞𑣁𑣚) 𑢮𑣂𑣊𑣌𑣘𑣁𑣓𑣂 𑣑𑣁. # 𑢼𑣁𑣖 𑢴𑣁𑣅𑣁𑣚 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 ( 𑢸𑣜𑣉𑣔𑣙𑣁𑣅𑣘𑣉𑣌𑣉 𑢷𑣂𑣗𑣙𑣁𑣋 𑢡𑣔𑣁𑣌𑣅𑣁) 𑣎𑣉𑣓𑣉 𑣎𑣁𑣕𑣂𑣅 𑣌𑣙𑣈𑣕𑣜𑣂𑣅 𑣗𑣙𑣁𑣞𑣁 𑣗𑣂𑣗𑣙𑣁𑣋 𑢼𑣁𑣍𑣏𑣂 𑢷𑣂𑣞𑣟𑣁𑣗𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅. # 𑢸𑣜𑣉𑣘𑣙𑣈𑣞𑣉𑣜 𑢷𑣉𑣛𑣉𑣜𑣁𑣖 𑢸𑣁𑣒𑣘𑣂𑣊𑣋𑣃𑣁 (𑢸𑣜𑣉𑣔𑣅𑣁𑣘𑣉𑣌) 𑣎𑣉𑣓𑣉 𑣎𑣁𑣕𑣂𑣅 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣌𑣙𑣈𑣕𑣜𑣂𑣅 𑣗𑣙𑣁𑣞𑣁 𑣗𑣂𑣗𑣙𑣁𑣋 𑢼𑣁𑣍𑣏𑣂 𑢷𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢷𑣁𑣋𑣈 𑢫𑣉𑣗𑣉𑣜𑣔𑣉𑣓 (𑢷𑣂𑣔𑣁𑣅𑣁𑣌 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣉𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢴𑣈𑣗𑣈𑣓𑣑𑣜𑣉 𑢳𑣁𑣕 𑢯𑣁𑣖𑣘𑣂𑣁 ( 𑣗𑣂𑣔𑣁𑣅𑣁𑣌) 𑢩𑣔𑣉𑣌𑣅𑣉 𑣎𑣂𑣚𑣁 𑣘𑣉𑣜𑣂𑣞𑣉𑣔 𑣞𑣂𑣊 𑣗𑣃𑣆 𑣏𑣁𑣆𑣗𑣁𑣞𑣁. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣁𑣋𑣃 𑢾𑣁𑣖𑣁𑣑 ( 𑣘𑣜𑣉𑣔𑣙𑣁𑣓 𑣘𑣉𑣌𑣉) 𑣈𑣞.𑣈𑣞 𑣇𑣏𑣏 𑢷𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅 𑣙𑣁𑣞𑣃𑣜 𑢾𑣂𑣍𑣗𑣃𑣖. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢹𑣁𑣜𑣂𑣏𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢾𑣂𑣜𑣌𑣁 ( 𑢮𑣂𑣊𑣌𑣘𑣁𑣓𑣂). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣅𑣁𑣖 𑢹𑣈𑣞𑣁𑣄 ( 𑢾𑣉𑣙𑣁𑣅𑣁𑣌 𑢾𑣂𑣌𑣙𑣅𑣁 𑢬𑣃𑣖𑣁𑣜𑣑𑣃𑣊𑣋𑣂 𑣇𑣏𑣏 𑢷𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣁𑣇 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁 (𑢸𑣜𑣁. 𑢾𑣈 𑣘𑣉𑣍𑣏𑣁𑣅𑣁𑣕 𑣗𑣂𑣌𑣁𑣞 𑣘𑣉𑣔𑣁𑣕𑣂𑣌𑣁𑣜 𑣗𑣉𑣜𑣌𑣉𑣒) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣅𑣁𑣖 𑢵𑣂𑣜𑣂𑣁 (𑢾𑣉𑣏𑣂𑣗) 𑢾𑣂𑣔𑣁 𑢹𑣉𑣜𑣁 𑢾𑣃𑣞𑣁𑣜 𑣁𑣌𑣁𑣛𑣁, 𑣙𑣁𑣕𑣃 𑣙𑣁𑣕𑣓𑣁𑣗𑣈𑣛𑣁 𑣌𑣃𑣞𑣃𑣖𑣂 𑣗𑣚𑣉𑣌 𑣉𑣑𑣂𑣝𑣁. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣃𑣜𑣁 𑢷𑣁𑣓𑣑𑣜𑣁 (𑣗𑣙𑣃.𑣘𑣃. 𑣖𑣁𑣞𑣒𑣉𑣜) 𑣙𑣁𑣕𑣃 𑢼𑣁𑣎𑣁𑣗𑣁𑣞𑣁 (𑢾𑣂𑣍𑣗𑣙𑣃𑣖). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢯𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢹𑣁𑣀𑣞𑣔𑣁𑣄 (𑢹𑣁𑣕𑣃 𑣕𑣁𑣚𑣁𑣗𑣃𑣜𑣃, 𑢾𑣂𑣍𑣗𑣙𑣃𑣖) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢴𑣁𑣞𑣉𑣜𑣉𑣕𑣂 𑢸𑣁𑣛𑣈𑣁 ( 𑢹𑣁𑣕𑣃 𑢮𑣁𑣖𑣗𑣃𑣐𑣂 𑣘𑣉𑣞𑣒-𑣌𑣉𑣜𑣉𑣑𑣁𑣘𑣁𑣛, 𑢬𑣂𑣍𑣎𑣂𑣜𑣂) # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣉𑣗𑣂𑣗𑣔𑣉 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 ( 𑢵𑣁𑣆𑣌𑣈𑣓 𑣞𑣁𑣀𑣞𑣁𑣔) 𑢬𑣂𑣍𑣎𑣂𑣜𑣂, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣅𑣁𑣖 𑢾𑣂𑣜𑣌𑣁 (𑣖𑣁𑣞𑣒𑣉𑣜) 𑢲𑣃𑣓𑣒𑣁𑣌𑣁𑣒𑣁, 𑢾𑣂𑣍𑣗𑣙𑣃𑣖. # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢼𑣉𑣋𑣙𑣃𑣓𑣁𑣕 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖 (𑢵𑣁𑣆𑣌𑣈𑣓 𑢷𑣂𑣔𑣙𑣁𑣅𑣁𑣌, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢴𑣃𑣜𑣋𑣁 𑢯𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢬𑣈𑣜𑣁𑣆 (𑢮𑣉𑣑𑣁, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢹𑣁𑣜𑣂𑣏𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢹𑣁𑣆𑣗𑣃𑣜𑣃 (𑢹𑣁𑣕𑣃 𑢶𑣉𑣔𑣃𑣗𑣉𑣓, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢷𑣙𑣉𑣋𑣉𑣗𑣁𑣓 𑢯𑣁𑣕𑣁𑣜 ( 𑢹𑣁𑣕𑣃 𑢾𑣁𑣜𑣗𑣂𑣚, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢫𑣉𑣘𑣂𑣓𑣁𑣕 𑢹𑣈𑣖𑣗𑣜𑣉𑣖 ( 𑢾𑣂𑣔𑣁 𑢹𑣉𑣜𑣁 𑢾𑣃𑣞𑣁𑣜 𑢡𑣌𑣁𑣛𑣁 ( 𑢼𑣂𑣎𑣉𑣜𑣗 𑢷𑣈𑣀𑣌 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣉𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). # 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣂𑣔𑣈𑣞𑣉𑣜 𑢵𑣂𑣅𑣃 ( 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑢫𑣉𑣖𑣌𑣈) 𑢼𑣂𑣎𑣁𑣜𑣗 𑢷𑣈𑣀𑣌 𑢷𑣙𑣃𑣗𑣁𑣓𑣈𑣞𑣉𑣜, 𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁). 𑢨𑣓𑣌𑣁 𑣋𑣈 𑣓𑣈𑣚𑣈𑣌𑣁 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣖𑣉𑣕𑣁-𑣖𑣉𑣕𑣉 𑣆𑣂𑣔 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣗𑣈𑣗𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣏𑣈𑣈𑣜𑣁 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣙𑣃𑣔𑣁 𑣜𑣈 𑣈𑣕𑣉𑣓𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣗𑣃 𑣖𑣁𑣓𑣁𑣕𑣂𑣍𑣈𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣏𑣁𑣓𑣁𑣗 𑣡𑣠 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣡𑣡 𑣑𑣂𑣞𑣈𑣖𑣗𑣉𑣜 𑣡𑣩𑣩𑣤 𑣜𑣈 𑢹𑣉𑣉 𑢷𑣙𑣁𑣞𑣁 𑢾𑣁𑣙𑣂𑣕𑣅𑣁 𑣓𑣂𑣕𑣂𑣜 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑢯𑣁𑣆𑣗𑣁𑣞𑣁 𑣌𑣉𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣎𑣁𑣉 𑣞𑣁𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣕𑣈 𑣘𑣁𑣆𑣚𑣁 𑣕𑣈 𑣗𑣁𑣜𑣞𑣂𑣊 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 (𑣢𑣦𑣢) 𑢷𑣁𑣜 𑢾𑣉 𑢸𑣈 𑣙𑣂𑣞𑣂 𑣗𑣁𑣜 𑣙𑣉 𑣘𑣜𑣉𑣕𑣂𑣓𑣂𑣔𑣂 𑣔𑣃𑣁𑣜𑣁 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣁𑣜 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣆𑣜𑣂 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑢹𑣂𑣜𑣁 𑢽𑣃𑣞𑣂𑣚𑣁 𑢵𑣂𑣜𑣂𑣁 (𑢩𑣑𑣂𑣝𑣁) 𑣈𑣓 𑣔𑣂𑣘𑣂𑣚𑣂 𑣕𑣁𑣆𑣌𑣈𑣓 𑣞𑣁𑣀𑣞𑣉𑣔𑣉 𑣌𑣂𑣓 𑣔𑣂𑣚𑣂 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑢨𑣓𑣁 𑣔𑣂𑣚𑣂 𑣜𑣈 𑢾𑣁𑣀𑣞𑣉𑣔𑣉 𑢵𑣂𑣜𑣂𑣁 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣗𑣈𑣒𑣁𑣓 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣁𑣌𑣂𑣓𑣁𑣄 𑣏𑣈𑣕𑣁𑣓 𑣜𑣈 𑣉𑣞𑣃𑣗𑣂𑣔𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁 𑣕𑣉𑣜𑣁𑣊 𑣓𑣈𑣓 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣌𑣁𑣌𑣂𑣍 𑣙𑣃𑣎𑣃𑣄 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 ‍𑣙𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣆𑣏𑣂 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣕𑣈  𑢯𑣉𑣓𑣔𑣜𑣉 𑢷𑣙𑣃𑣞𑣉𑣐 𑢴𑣈𑣉𑣋𑣁𑣖 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣞𑣁𑣁𑣜 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣌𑣂𑣍 𑣕𑣂𑣊𑣋𑣃 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣘𑣈𑣛𑣁 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢩𑣓𑣉𑣓𑣕𑣉 𑢬𑣃𑣖𑣁𑣜 𑢸𑣂𑣊𑣋𑣃𑣁( 𑢵𑣁𑣆𑣌𑣈𑣓 𑢾𑣉𑣀𑣞𑣉𑣔). 𑣈𑣓𑣌𑣂𑣍𑣁𑣄 𑣌𑣃𑣜𑣃-𑣖𑣃𑣒𑣃 𑣕𑣈 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣉𑣑𑣂𑣝𑣁, 𑣗𑣂𑣙𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣓 𑣗𑣃𑣔𑣙𑣂-𑣎𑣂𑣗𑣂𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣎𑣂𑣌 𑣞𑣉𑣀𑣞𑣕𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣉𑣖𑣗𑣉𑣓𑣔𑣉 𑣘𑣜𑣉𑣕𑣂 𑣓𑣂𑣔𑣂𑣌𑣉 𑣓𑣁𑣀 𑣌𑣉 𑣞𑣉𑣀𑣞𑣉𑣔𑣉 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣜𑣁𑣁𑣎 𑣓𑣂𑣕𑣂 𑣌𑣉𑣜𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣖𑣗𑣉𑣓𑣔𑣉 𑣓𑣈𑣕𑣁 𑣌𑣉 𑣋𑣈 𑣎𑣂𑣖𑣁𑣔𑣁𑣜𑣂 𑣁𑣈𑣜𑣕𑣈 𑣜𑣁𑣀𑣞𑣁 𑣌𑣉 𑣆𑣔𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢴𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑢹𑣉𑣉, 𑢶𑣃𑣓𑣑𑣁 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣈𑣒𑣁𑣄 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣕𑣃𑣛𑣉𑣓𑣁 𑣜𑣈 𑣎𑣉𑣌𑣁 𑣈𑣞𑣃 𑣗𑣁𑣐𑣂𑣈 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣌𑣉 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁 𑢦𑣊𑣋𑣃𑣚 𑣏𑣃𑣓𑣑𑣃𑣚 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑢹𑣂𑣓𑣔𑣂, 𑢦𑣊𑣜𑣈𑣎 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣒𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣋𑣈 𑣞𑣉𑣗𑣔𑣉 𑣋𑣁𑣚𑣕𑣂 𑣌𑣉 𑣙𑣉𑣉𑣜𑣈 𑣈𑣞𑣃 𑣜𑣉𑣌𑣉𑣖 𑣞𑣉𑣗𑣔𑣉 𑣜𑣈 𑢵𑣉𑣘𑣁𑣊, 𑢶𑣁𑣄, 𑢹𑣈𑣞𑣈𑣈, 𑢼𑣁𑣏𑣁𑣖, 𑢼𑣈𑣛𑣈𑣄, 𑢦𑣜, 𑢹𑣃𑣁𑣄, 𑢾𑣉𑣔𑣁 𑣈𑣖𑣁𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣔𑣉 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣋𑣈 𑣞𑣁𑣘𑣁 𑣞𑣁𑣘𑣁 𑣉𑣚 𑣔𑣁𑣆𑣉𑣄 𑣕𑣁𑣓𑣁. 𑢧𑣛𑣃𑣄 𑣗𑣂𑣏𑣁𑣜 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣓𑣈𑣚𑣈𑣁𑣓𑣁 𑣎𑣈 𑣜𑣉𑣖𑣁𑣓 𑣗𑣉𑣜𑣓𑣉 𑣖𑣁𑣛𑣁 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣋𑣈 𑣙𑣃𑣛𑣂𑣊 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣘𑣚  𑣗𑣉𑣜𑣓𑣉 𑣖𑣁𑣛𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄𑣁. 𑣞𑣁𑣍𑣎𑣃𑣌𑣕𑣉 𑣚𑣂𑣘𑣂  𑣔𑣉 𑣗𑣁𑣓𑣉𑣄𑣁. 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣜𑣈 𑣞𑣁𑣊𑣌𑣈𑣕𑣂𑣌𑣉 𑣞𑣉𑣗𑣔𑣉 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣜𑣁𑣞𑣁𑣅𑣉𑣓 𑣞𑣁𑣞𑣕𑣜𑣉 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣃𑣕𑣜𑣉 𑣋𑣈 𑣞𑣉𑣙𑣎𑣉𑣋 𑣘𑣃𑣜𑣁𑣘𑣃𑣜𑣂 𑣇𑣔𑣃𑣗𑣈 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣔𑣁𑣆𑣉𑣄 𑣕𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣁𑣁 𑣔𑣉 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣌𑣉𑣖𑣘𑣃𑣒𑣉𑣜 𑣕𑣈𑣉 𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣘𑣁 𑣆𑣜𑣂 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣕𑣈𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣘𑣁 𑣆𑣜𑣂 𑣔𑣁𑣆 𑣋𑣈𑣁. 𑢹𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣙𑣉𑣉 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣔𑣉𑣉𑣓𑣂 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣞𑣃𑣛𑣃𑣊 𑣌𑣉 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣚𑣉𑣄 𑣕𑣈 𑣉𑣚𑣈 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣗𑣁𑣛𑣂𑣁 𑣙𑣉𑣗𑣁𑣓 𑣕𑣁𑣓𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣌𑣉𑣋𑣈 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣔𑣉 𑣈𑣞𑣃 𑣗𑣃𑣋𑣂𑣓 𑣋𑣈𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣌𑣉 𑣜𑣁𑣀𑣞𑣁 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣓𑣈𑣓 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣉𑣚 𑣕𑣈𑣋𑣈 𑣗𑣃 𑣈𑣕𑣉𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣌𑣉 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑢼𑣁𑣆𑣎 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣌𑣈𑣓𑣔𑣜𑣉 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣉𑣖𑣗𑣉𑣓𑣔𑣉𑣜𑣈 𑣙𑣁𑣁𑣕𑣁 𑣌𑣁𑣒𑣌𑣉 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣌𑣙𑣈𑣕𑣜𑣂𑣅 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣜𑣃𑣃𑣘 𑣕𑣈 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑣖𑣉𑣙𑣁𑣗𑣂𑣔𑣅𑣁𑣚𑣁𑣅 𑣁𑣗𑣁𑣄 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄𑣁.  𑣘𑣜𑣁𑣆𑣖𑣈𑣜𑣂 𑣆𑣞𑣌𑣃𑣚 𑣜𑣈 𑣉𑣚 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣈𑣕𑣉𑣓 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣌𑣁𑣎𑣂𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢾𑣂𑣍𑣗𑣙𑣃𑣖 𑣜𑣈𑣓𑣂𑣄 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢩𑣖𑣂𑣕 𑢬𑣙𑣃𑣜𑣈𑣓𑣈 𑣓𑣈𑣁𑣄 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣋𑣈𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣖𑣁𑣞𑣒𑣉𑣜 𑣌𑣉 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣕𑣈 𑣈𑣕𑣉𑣓 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣗𑣁𑣛𑣁 𑢮𑣙𑣂𑣌𑣘𑣁𑣓𑣂( 𑣒𑣉𑣓𑣒𑣉) 𑣘𑣉𑣍𑣏𑣁𑣈𑣕𑣜𑣈 𑣈𑣕𑣉𑣓 𑣞𑣉𑣀𑣞𑣕𑣁𑣓 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣁𑣞𑣁 𑣁𑣝𑣁 𑣈𑣖𑣁𑣑 𑣌𑣉𑣁 𑣉𑣌𑣉𑣓𑣁 𑣁𑣈𑣜𑣕𑣈 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢯𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢹𑣁𑣀𑣞𑣔𑣁𑣄 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢱𑣉𑣗𑣉𑣜𑣉 𑢷𑣃𑣛𑣂𑣃𑣚𑣂 𑣁𑣄 𑣈𑣚𑣁 𑣔𑣉𑣚𑣁 𑣕𑣈 𑣈𑣕𑣉𑣓 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣘𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣌𑣉 𑣞𑣈𑣞𑣈𑣓 𑣕𑣁𑣆𑣌𑣂𑣓𑣁. 𑢨𑣓 𑣁𑣏𑣓𑣗 𑣞𑣉𑣜𑣌𑣁𑣜 𑣕𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣎𑣉𑣗𑣁𑣗 𑣈𑣓𑣈 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣕𑣈 𑣢𑣦.𑣠𑣢.𑣡𑣩𑣩𑣦 𑣜𑣈 𑣙𑣉𑣉 𑣙𑣁𑣅𑣁𑣖 𑣞𑣁𑣙𑣂𑣕𑣅𑣁 𑣓𑣂𑣕𑣂𑣜𑣈 𑣔𑣉𑣛𑣉 𑣜𑣂𑣌𑣁𑣈 𑣚𑣁𑣋𑣂𑣑 𑣋𑣈 𑣖𑣂𑣈𑣁 𑣈𑣞𑣃 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣎𑣁𑣕𑣁𑣜𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣁𑣎𑣁𑣉 𑣞𑣁𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣏𑣁𑣆𑣗𑣁𑣞𑣁 𑣜𑣈 𑣙𑣉𑣗𑣁 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢶𑣃𑣓𑣃𑣁 𑣔𑣉𑣝𑣕𑣃𑣜 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣙𑣉𑣉 𑣌𑣉 𑣗𑣁𑣎𑣁 𑣗𑣁𑣎𑣁𑣓𑣁𑣓𑣕𑣈 𑣌𑣉 𑣉𑣓𑣑𑣉𑣊𑣈 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣎𑣁𑣕𑣁𑣜𑣁 𑣜𑣈 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣃𑣜𑣈𑣓𑣔𑣜𑣉 𑢾𑣃𑣓𑣑𑣂, 𑢬𑣁𑣚𑣈𑣞𑣉𑣜 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁, 𑢬𑣈.𑢸𑣂. 𑢾𑣈𑣒 𑢾𑣉𑣈, 𑢴𑣈𑣗𑣈𑣓𑣑𑣜𑣉𑣓𑣁𑣕 𑢯𑣁𑣖𑣘𑣂𑣁, 𑢾𑣁𑣋𑣃 𑢾𑣁𑣖𑣁𑣑, 𑢶𑣁𑣓𑣞𑣂𑣊 𑢷𑣁𑣊𑣌𑣂𑣜𑣁, 𑢫𑣙𑣉𑣓𑣉𑣞𑣅𑣁𑣖 𑢫𑣁𑣋𑣁𑣜𑣁𑣆, 𑢯𑣉𑣜𑣉𑣓 𑢹𑣁𑣀𑣞𑣔𑣁𑣄 𑣈𑣖𑣁𑣓 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣖𑣁𑣜𑣁𑣊 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣎𑣁𑣕𑣁𑣜𑣁 𑣜𑣈 𑣌𑣁𑣒𑣁 𑣌𑣉 𑣁𑣈𑣜 𑣏𑣁𑣓𑣑𑣁𑣊 𑣚𑣈𑣑𑣁.  𑢾𑣂𑣍𑣗𑣙𑣃𑣖 𑢮𑣁𑣖𑣞𑣈𑣔𑣘𑣃𑣜 𑣜𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣕𑣃𑣜𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂𑣌𑣉. 𑢸𑣁𑣁𑣛𑣉 𑣕𑣁𑣓 𑣌𑣃𑣆 𑣙𑣉𑣓𑣌𑣉 𑣕𑣈 𑣖𑣂𑣂 𑣑𑣁𑣁𑣌𑣁 𑣙𑣉𑣉 𑣌𑣉 𑣎𑣃𑣖𑣃𑣜 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣌𑣁𑣎𑣂𑣅 𑣕𑣁𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑣆𑣖𑣂 𑣎𑣁𑣌𑣈𑣑 𑣙𑣉𑣉 𑣌𑣉 𑣎𑣃𑣖𑣃𑣜 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣜𑣈 𑣏𑣃𑣆𑣚𑣁 𑣎𑣁𑣌𑣈𑣑 𑣌𑣁𑣌𑣉 𑣓𑣈𑣚 𑣚𑣈𑣓𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣎𑣁𑣕𑣁𑣜𑣁 𑣜𑣈𑣓 𑣖𑣃𑣃𑣛𑣃 𑣏𑣂 𑣗𑣃𑣒𑣁 𑣌𑣁𑣖𑣂 𑣌𑣉𑣔𑣉 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢴𑣈𑣗𑣈𑣓𑣔𑣜𑣉𑣓𑣁𑣕 𑢯𑣁𑣖𑣘𑣂𑣁, 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣁𑣋𑣃 𑢾𑣁𑣖𑣁𑣑, 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢶𑣁𑣓𑣞𑣂𑣊 𑢷𑣁𑣊𑣌𑣂𑣜𑣁, 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢾𑣉𑣕𑣂𑣞 𑣏𑣉𑣓𑣔𑣜𑣉 𑢷𑣃𑣛𑣂𑣇𑣚𑣂 𑣌𑣉 𑣕𑣁𑣆 𑣌𑣂𑣓𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣎𑣁𑣚𑣁𑣊𑣋𑣂 𑣎𑣁𑣕𑣁𑣜𑣁 𑣜𑣈𑣓 𑣘𑣜𑣉𑣕𑣂 𑣓𑣂𑣔𑣂𑣌𑣉 𑣓𑣃𑣕𑣃𑣖𑣁𑣓 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢩𑣖𑣂𑣕 𑢬𑣙𑣃𑣜𑣈𑣓 𑣌𑣉 𑣁𑣗𑣃𑣁𑣄 𑣖𑣁𑣓𑣅𑣁𑣕𑣁 𑣞𑣁𑣌𑣁𑣖 𑣌𑣉 𑣏𑣁𑣚𑣁𑣎𑣁. 𑢷𑣃𑣋𑣂𑣓 𑣚𑣈𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣉𑣚 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉 𑣆𑣞𑣌𑣃𑣚 𑣜𑣈 𑣖𑣈𑣓𑣁𑣄 𑣁𑣌𑣁𑣓 𑣖𑣁𑣞𑣒𑣉𑣜 𑣌𑣉𑣋𑣈 𑣈𑣕𑣉 𑣆𑣜𑣂 𑣌𑣉 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣕𑣂𑣞𑣂𑣊𑣈 𑣕𑣈 𑣈𑣒𑣈𑣄 𑣈𑣁𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣁𑣝𑣁 𑣌𑣉 𑣈𑣖𑣁𑣑 𑣌𑣉𑣁. 𑣈𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣈𑣕 𑣞𑣁𑣚𑣁 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣞𑣁𑣖𑣁𑣓𑣁𑣊 𑣜𑣈𑣋𑣈 𑣖𑣂𑣁𑣑 𑣉𑣁𑣄 𑣜𑣈 𑣎𑣂𑣚𑣁𑣞𑣂𑣌𑣙𑣅𑣁 𑣋𑣉𑣖𑣌𑣈 𑣌𑣉 𑣌𑣈𑣁 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣉𑣁𑣄 𑣕𑣈 𑣎𑣁𑣋𑣁𑣜 𑣌𑣁𑣎𑣂𑣌𑣉 𑣈𑣅𑣉𑣗 𑣈𑣁𑣓𑣁. 𑢨𑣓𑣁 𑣖𑣈𑣓𑣕𑣈 𑣁𑣗𑣃 𑣓𑣁𑣖 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣁 𑣕𑣁𑣓𑣁 c𑣆 𑣙𑣉𑣉 (𑣖𑣃𑣓𑣑𑣁) 𑣞𑣉𑣖𑣁𑣎 𑣜𑣈𑣓 𑣙𑣁𑣋𑣁-𑣖𑣂𑣞𑣂𑣌𑣉𑣜𑣈 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣕𑣂 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣔𑣉 𑣕𑣂𑣞𑣂𑣊 𑣘𑣃𑣜𑣁 𑣘𑣁𑣆𑣒𑣂 𑣗𑣃 𑣈𑣖 𑣌𑣈𑣑𑣁. 𑣁𑣓𑣑𑣉𑣄 𑣓𑣈𑣓 𑣞𑣉𑣖𑣗𑣂𑣔𑣙𑣁𑣓 𑣜𑣈 𑣉𑣞𑣒𑣉𑣖 𑣞𑣃𑣏𑣂𑣜𑣈 𑣞𑣁𑣖𑣂𑣚 𑣆𑣜𑣂 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣂𑣔𑣙𑣁𑣓𑣕𑣉 𑣕𑣁𑣆 𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑢾𑣁𑣘𑣁 𑣞𑣁𑣘𑣁 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣕𑣁𑣆𑣅𑣁𑣓𑣁 𑣏𑣂 𑢫𑣃𑣜𑣃 𑢺𑣁𑣌𑣉 𑢷𑣉𑣔𑣜𑣁 𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍𑣁𑣄 𑣘𑣁𑣍𑣎𑣁 𑣓𑣁𑣖 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣙𑣗𑣁𑣜𑣁𑣊𑣏𑣂𑣂𑣕 𑣚𑣂𑣘𑣂 𑣔𑣉 𑣓𑣂𑣎𑣈𑣕𑣈 𑣞𑣁𑣗𑣂𑣓 𑣒𑣂𑣂𑣌 𑣘𑣂𑣒𑣂𑣌𑣁 𑣁𑣏𑣁𑣜 𑣗𑣈𑣗𑣁𑣜 𑣌𑣉𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑣁𑣗𑣃 𑣜𑣁𑣌𑣁𑣗 𑣕𑣈𑣁𑣄 𑣗𑣂𑣑𑣁𑣉 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣌𑣃𑣜𑣃-𑣖𑣃𑣒𑣃 𑣌𑣁𑣕𑣈 𑣉𑣌𑣉𑣈 𑣌𑣁𑣗𑣃 𑣗𑣂𑣗𑣁𑣔𑣂𑣓𑣌𑣁. 𑣓𑣈𑣓 𑣋𑣉𑣜𑣉𑣎 𑣕𑣁𑣆𑣓 𑣌𑣁𑣏𑣂 𑣡𑣨𑣩𑣤 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈. 𑣞𑣁𑣖𑣁 𑣞𑣁𑣖𑣁 𑣔𑣃𑣓𑣃𑣗 𑣜𑣈 𑢹𑣂𑣜𑣚𑣁 𑢶𑣉𑣊𑣋𑣉𑣚 𑣞𑣂𑣊 𑢷𑣉𑣗𑣉𑣊𑣋𑣁𑣕𑣂𑣌𑣂𑣍 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣌𑣂𑣍 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣌𑣈𑣑𑣁 𑣎𑣈 𑣁𑣗𑣃 𑣓𑣈𑣁 𑣗𑣃 𑣁𑣘𑣁𑣓𑣁𑣜𑣈𑣁 𑣏𑣂 𑣗𑣁𑣓𑣉 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉𑣅𑣁𑣗𑣃 𑣏𑣂 𑣗𑣁𑣓𑣉 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣞𑣁𑣜𑣂 𑣕𑣈 𑣏𑣁𑣗𑣁𑣅𑣁𑣓𑣁. 𑣓𑣁𑣄 𑣞𑣃𑣖𑣁𑣊 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣞𑣉𑣗𑣈𑣓 𑣔𑣂𑣓 𑣏𑣁𑣚𑣃𑣓 𑣌𑣁𑣎𑣂 𑣉𑣚𑣈𑣅𑣁𑣗𑣃 𑣘𑣁𑣛𑣁𑣉𑣅𑣁𑣗𑣃 𑣓𑣈𑣓𑣁 𑣜𑣈𑣁𑣄 𑣞𑣂𑣚𑣁𑣗𑣉𑣞 𑣏𑣂𑣚𑣂𑣌𑣁 𑣗𑣃 𑣗𑣁𑣆 𑣔𑣁𑣆𑣅𑣉𑣁. fi6gwdhyjkygdm6519yd40wgbelcrxx 0 3791274 7254981 2026-07-18T11:05:40Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=噶努氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Gánǔ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[ganu hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[噶努]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, or..." 7254981 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=噶努氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Gánǔ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[ganu hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[噶努]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|噶]] d5i402f6t2sl37358r2f2gakdqd9f11 7255051 7254981 2026-07-18T11:23:58Z MiiCii 2522943 7255051 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=噶努氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Gánǔ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[Wt/mnc/ganu hala|ganu hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/噶努|噶努]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|噶]] tu8hru6ese5r41f8sxwrsl7a6uwxt4v 0 3791275 7254982 2026-07-18T11:05:47Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=钮颜氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Niǔyán shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[niowanggiyan hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[鈕顔]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hū..." 7254982 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=钮颜氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Niǔyán shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[niowanggiyan hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[鈕顔]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai emuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十一-->[M]. [[Category:Wt/mnc|鈕]] nne4tv0gkui29prke4vbnn3cwvftwbi 0 3791276 7254983 2026-07-18T11:05:48Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=扎拉理氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Zhālālǐ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[jalari hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[扎拉理]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, h..." 7254983 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=扎拉理氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Zhālālǐ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[jalari hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[扎拉理]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai emuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十一-->[M]. [[Category:Wt/mnc|扎]] 7mt0r62f2i0g93nzkw3hmsbe5vgwdvb 0 3791277 7254984 2026-07-18T11:05:48Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=乌尔古宸氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wū'ěrgǔchén shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[urgucen hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[烏爾古宸]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei..." 7254984 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=乌尔古宸氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wū'ěrgǔchén shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[urgucen hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[烏爾古宸]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai emuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十一-->[M]. [[Category:Wt/mnc|烏]] fykrh0r7n9rhopehcun4m4yh87brufq 0 3791278 7254985 2026-07-18T11:05:49Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=温都氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wēndū shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[undu hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[温都]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, o..." 7254985 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=温都氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wēndū shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[undu hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[温都]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai emuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十一-->[M]. [[Category:Wt/mnc|温]] n9za2tg8onw4a4qamkbylptuu1oofkz 0 3791279 7254986 2026-07-18T11:05:51Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=蒙古尔济氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Měnggǔ'ěrjì shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[urgucen hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[䝉古爾濟]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei..." 7254986 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=蒙古尔济氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Měnggǔ'ěrjì shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[urgucen hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[䝉古爾濟]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai emuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十一-->[M]. [[Category:Wt/mnc|䝉]] a0qi8n0ob6lcb1qhxu8zujnwh2zatgp 0 3791280 7254987 2026-07-18T11:05:51Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=阿礼哈氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Ālǐhā shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[aliha hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[阿禮哈]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūn..." 7254987 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=阿礼哈氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Ālǐhā shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[aliha hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[阿禮哈]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai emuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十一-->[M]. [[Category:Wt/mnc|阿]] kq77l38fjl8yf5ghlgsi57f4e8dtzny 0 3791281 7254988 2026-07-18T11:05:52Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=苏都理氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Sūdūlǐ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[suduri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[蘇都理]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, h..." 7254988 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=苏都理氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Sūdūlǐ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[suduri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[蘇都理]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai emuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十一-->[M]. [[Category:Wt/mnc|蘇]] qoov0yip7rxi3jwplvq4cf3arvy4h9u 0 3791282 7254989 2026-07-18T11:05:52Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=奇塔喇氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Qítǎlǎ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[kitara hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[竒塔喇]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, h..." 7254989 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=奇塔喇氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Qítǎlǎ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[kitara hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[竒塔喇]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai emuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十一-->[M]. [[Category:Wt/mnc|竒]] giflo0ap0cyuzgarmwdifv73uzz5ga9 0 3791283 7254990 2026-07-18T11:05:53Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=鄂托氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Ètuō shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[oto hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[鄂托]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ort..." 7254990 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=鄂托氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Ètuō shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[oto hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[鄂托]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai emuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十一-->[M]. [[Category:Wt/mnc|鄂]] 5qyvs9abrynpipoznbfze4wvri3wrgd 0 3791284 7254991 2026-07-18T11:05:53Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=洪吉理氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Hóngjílǐ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[hūnggiri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[洪吉理]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuh..." 7254991 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=洪吉理氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Hóngjílǐ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[hūnggiri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[洪吉理]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai emuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十一-->[M]. [[Category:Wt/mnc|洪]] eutq89j7b9xv297ck19gpttdwqyghzf 0 3791285 7254992 2026-07-18T11:05:53Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=墨尔哲勒氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Mò'ěrzhélè shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[meljere hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[墨爾哲勒]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei b..." 7254992 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=墨尔哲勒氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Mò'ěrzhélè shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[meljere hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[墨爾哲勒]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai juweci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十二-->[M]. [[Category:Wt/mnc|墨]] irnx3ft1s5sh6mmsofg80oq8k82qeil 0 3791286 7254993 2026-07-18T11:05:54Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=索齐勒氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Suǒqílè shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[socire hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[索齊勒]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, h..." 7254993 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=索齐勒氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Suǒqílè shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[socire hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[索齊勒]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai juweci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十二-->[M]. [[Category:Wt/mnc|索]] rarqk4w9m6g46vgcqqdhqivgqk2pimo 0 3791287 7254994 2026-07-18T11:05:55Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=托谟氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Tuōmó shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[tomo hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[托謨]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, o..." 7254994 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=托谟氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Tuōmó shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[tomo hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[托謨]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai juweci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十二-->[M]. [[Category:Wt/mnc|托]] q8ntdtjnv4q6robocjk4fvl4mc1076x 0 3791288 7254995 2026-07-18T11:05:55Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=汤务氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Tāngwù shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[tanggū hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[湯務]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng je..." 7254995 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=汤务氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Tāngwù shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[tanggū hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[湯務]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai juweci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十二-->[M]. [[Category:Wt/mnc|湯]] iys9pmikh2rzuvfs70cl75ywx1kadhv 0 3791289 7254996 2026-07-18T11:05:56Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=都拉喇氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Dūlālǎ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[dulara hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[都拉喇]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, h..." 7254996 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=都拉喇氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Dūlālǎ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[dulara hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[都拉喇]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai juweci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十二-->[M]. [[Category:Wt/mnc|都]] 4xwj90guyiftg7zjywb249uhu5flfr9 0 3791290 7254997 2026-07-18T11:05:56Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=墨尔迪勒氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Mò'ěrdílè shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[meldire hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[墨爾迪勒]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei ba..." 7254997 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=墨尔迪勒氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Mò'ěrdílè shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[meldire hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[墨爾迪勒]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai juweci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十二-->[M]. [[Category:Wt/mnc|墨]] szgb5e2ce8dc0r273094c5pdxsh7k0j 0 3791291 7254998 2026-07-18T11:05:57Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=喀尔达苏氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Kā'ěrdásū shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[kaldasu hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[喀爾達蘇]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei ba..." 7254998 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=喀尔达苏氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Kā'ěrdásū shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[kaldasu hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[喀爾達蘇]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai juweci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十二-->[M]. [[Category:Wt/mnc|喀]] cq3zrfwqynloruy2q2kzthqgdb5hsde 0 3791292 7254999 2026-07-18T11:05:57Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=赫舒理氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Hèshūlǐ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[hešuri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[赫舒理]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha,..." 7254999 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=赫舒理氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Hèshūlǐ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[hešuri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[赫舒理]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai juweci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十二-->[M]. [[Category:Wt/mnc|赫]] a1t72km4wgmdlufjrftn14fweqvuyj7 0 3791293 7255000 2026-07-18T11:05:58Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=辉罗氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Huīluó shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[hoilo hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[輝羅]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo,..." 7255000 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=辉罗氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Huīluó shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[hoilo hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[輝羅]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai juweci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十二-->[M]. [[Category:Wt/mnc|輝]] 2ap7gvqe95dz4jb0de7n4humfozisgo 0 3791294 7255001 2026-07-18T11:05:58Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=济礼氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=<!--mudan be toktobure unde.--> |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[jili hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[濟禮]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banj..." 7255001 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=济礼氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=<!--mudan be toktobure unde.--> |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[jili hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[濟禮]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|濟]] h0aftrjmmdnvsyvfjos0qvt9qdzb5yx 0 3791295 7255002 2026-07-18T11:05:59Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=乌尔汉氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wū'ěrhàn shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[urhan hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[烏爾漢]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, h..." 7255002 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=乌尔汉氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wū'ěrhàn shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[urhan hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[烏爾漢]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|烏]] 3aycoeggeas7l0aykv79z0s7hkzmew3 0 3791296 7255003 2026-07-18T11:05:59Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=赫宜氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Hèyí shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # absi arara be kemuni toktobure unde. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[赫宜]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei ba..." 7255003 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=赫宜氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Hèyí shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # absi arara be kemuni toktobure unde. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[赫宜]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|赫]] tnnh8mh91lqss3fr36s8tpq4yp8211q 0 3791297 7255004 2026-07-18T11:06:00Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=扎苏里}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=zhāsūlǐ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[jasuri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[扎蘇理]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūn..." 7255004 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=扎苏里}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=zhāsūlǐ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[jasuri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[扎蘇理]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|扎]] 8xkg4w4mmylmtp7bwn45y3696h55an5 0 3791298 7255005 2026-07-18T11:06:00Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=拜都氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Bàidū shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[baidu hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[拜都]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo,..." 7255005 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=拜都氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Bàidū shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[baidu hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[拜都]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|拜]] 26fiif8sl11h2g4cxff3ah9qh25i6j8 7255048 7255005 2026-07-18T11:23:52Z MiiCii 2522943 7255048 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=拜都氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Bàidū shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[Wt/mnc/baidu hala|baidu hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/拜都|拜都]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|拜]] t0f6r70z2h73rjr9glayi69zgb8gwy4 0 3791299 7255006 2026-07-18T11:06:01Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=赖布氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Làibù shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[laibu hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[賴布]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo,..." 7255006 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=赖布氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Làibù shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[laibu hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[賴布]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|賴]] gs5d4d8vmknzaiqrluusrqgrzl1niae 7255049 7255006 2026-07-18T11:23:54Z MiiCii 2522943 7255049 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=赖布氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Làibù shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[Wt/mnc/laibu hala|laibu hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/賴布|賴布]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|賴]] 2nahpejfloapqepl64iqbnssactq4pv 0 3791300 7255007 2026-07-18T11:06:02Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=布赛氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Bùsài shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[busai hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[布賽]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo,..." 7255007 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=布赛氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Bùsài shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[busai hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[布賽]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|布]] rzt9h0bsnihe9swmd64ndop263175dg 7255050 7255007 2026-07-18T11:23:56Z MiiCii 2522943 7255050 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=布赛氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Bùsài shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[Wt/mnc/busai hala|busai hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/布賽|布賽]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|布]] stl0ols0xsjnsup9nn7chxqhvzvflnx 0 3791301 7255008 2026-07-18T11:06:03Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=乌苏占氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=<!--mudan be toktobure unde.--> |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[usujan hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[烏蘇占]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi he..." 7255008 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=乌苏占氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=<!--mudan be toktobure unde.--> |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[usujan hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[烏蘇占]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|烏]] akbq5o21y70ys5ye05p6qtifbed99jc 7255052 7255008 2026-07-18T11:24:01Z MiiCii 2522943 7255052 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=乌苏占氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=<!--mudan be toktobure unde.--> |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[Wt/mnc/usujan hala|usujan hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/烏蘇占|烏蘇占]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|烏]] 9pzgx4imtlaqydeeihf4li7crxl0qpq 0 3791302 7255009 2026-07-18T11:06:04Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=尼奇理氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Níqílǐ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[nikiri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[尼竒理]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, h..." 7255009 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=尼奇理氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Níqílǐ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[nikiri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[尼竒理]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|尼]] 20wonn35bg3ymytk0xw2uruz39ysogq 7255053 7255009 2026-07-18T11:24:02Z MiiCii 2522943 7255053 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=尼奇理氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Níqílǐ shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[Wt/mnc/nikiri hala|nikiri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/尼竒理|尼竒理]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|尼]] 60p4wj3oilhqu0s9ggmtcgxjlg7vouk 0 3791303 7255010 2026-07-18T11:06:04Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=鄂谟拖氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Émótuō shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[omoto hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[鄂謨拖]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hū..." 7255010 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=鄂谟拖氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Émótuō shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[omoto hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[鄂謨拖]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|鄂]] 8fyjzrsutwqect10vqt5cv3xab37233 7255054 7255010 2026-07-18T11:24:06Z MiiCii 2522943 7255054 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=鄂谟拖氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Émótuō shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[Wt/mnc/omoto hala|omoto hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/鄂謨拖|鄂謨拖]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|鄂]] a7ncmemhv73m8m4hw5qut63iptoukvz 0 3791304 7255011 2026-07-18T11:06:05Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=董佳氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Dǒngjiā shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[dunggiya hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[董佳]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng..." 7255011 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=董佳氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Dǒngjiā shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[dunggiya hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[董佳]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|董]] oc2qarn1vun8gs9a5yfnjis8upggtqw 7255055 7255011 2026-07-18T11:24:11Z MiiCii 2522943 7255055 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=董佳氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Dǒngjiā shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[Wt/mnc/dunggiya hala|dunggiya hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/董佳|董佳]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|董]] l72sofgwlsrfoko7v41jy772ya2fq60 0 3791305 7255012 2026-07-18T11:06:08Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=阿克占氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Ākèzhān shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[akjan hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[阿克占]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, h..." 7255012 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=阿克占氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Ākèzhān shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[akjan hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[阿克占]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|阿]] bcwaif5mv7s6di3lx84aogfkj8ex0jo 7255022 7255012 2026-07-18T11:20:13Z MiiCii 2522943 7255022 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=阿克占氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=<!--mudan be toktobure unde--> |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[Wt/mnc/akjan hala|akjan hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/阿克占|阿克占]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|阿]] idp21te0rjc3m4mc5ezn2qs9k2ngvrc 0 3791306 7255013 2026-07-18T11:06:08Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=喀尔拉氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Kā'ěrlā shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[karla hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[喀爾拉]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, h..." 7255013 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=喀尔拉氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Kā'ěrlā shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[karla hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[喀爾拉]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|喀]] 07aq8uxngvt6jivhdumeiiv5r0egttw 0 3791307 7255014 2026-07-18T11:06:10Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=叶穆氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Yèmù shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[yemu hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[葉穆]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, or..." 7255014 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=叶穆氏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Yèmù shì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # [[yemu hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[葉穆]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|葉]] 78dgucx8pli4a289fv5wmyrdmaw3kq1 10 3791308 7255021 2026-07-18T11:18:25Z Oronnistwa 2658918 Created page with "== Kijan pou sèvi ak modèl-lasa == Kopyé-kolé kòd sa-la anlè paj a on lang (kon kréyòl gwadloupéyen, fransé, anglé...) : === Modèl tou pròp pou kopyé === <pre> {{Wp/gcf/Lang | name = | native_name = | map = | péyi = | réjyon = | locuteurs = | fanmi = | tip = | ofisyèl = | òganizasyon = | iso1 = | iso2 = | iso3..." 7255021 wikitext text/x-wiki == Kijan pou sèvi ak modèl-lasa == Kopyé-kolé kòd sa-la anlè paj a on lang (kon kréyòl gwadloupéyen, fransé, anglé...) : === Modèl tou pròp pou kopyé === <pre> {{Wp/gcf/Lang | name = | native_name = | map = | péyi = | réjyon = | locuteurs = | fanmi = | tip = | ofisyèl = | òganizasyon = | iso1 = | iso2 = | iso3 = }} </pre> === Égzanp pou kréyòl gwadloupéyen === Ou pé gadé ègzanp-lasa pou wè kijan sa ka mache : <pre> {{Wp/gcf/Lang | name = Kréyòl gwadloupéyen | native_name = Kréyòl gwadloupéyen / Kréyòl | map = | péyi = Gwadloup | locuteurs = anviwon 430 000 moun | fanmi = Lang kréyòl (Kréyòl a baz fransé) | tip = Alfabé laten | ofisyèl = Lang nasyonal/régional adan Gwadloup | òganizasyon = Académie de la Guadeloupe / Bann asosyasyon kiltirèl | iso3 = gcf }} </pre> [[Kategori:Modèl]] 6rd9727em4zwo8f6wbzkobkep6g65db 7255023 7255021 2026-07-18T11:21:14Z Oronnistwa 2658918 7255023 wikitext text/x-wiki == Kijan pou sèvi ak modèl-lasa == Kopyé-kolé kòd sa-la anlè paj a on lang (kon kréyòl gwadloupéyen, fransé, anglé...) : === Modèl tou pròp pou kopyé === <pre> {{Wp/gcf/Lang | name = | native_name = | map = | péyi = | réjyon = | locuteurs = | fanmi = | tip = | ofisyèl = | òganizasyon = | iso1 = | iso2 = | iso3 = }} </pre> === Égzanp pou kréyòl gwadloupéyen === Ou pé gadé ègzanp-lasa pou wè kijan sa ka mache : <pre> {{Wp/gcf/Lang | name = Kréyòl gwadloupéyen | native_name = Kréyòl gwadloupéyen / Kréyòl | map = | péyi = Gwadloup | locuteurs = anviwon 430 000 moun | fanmi = Lang kréyòl (Kréyòl a baz fransé) | tip = Alfabé laten | ofisyèl = Lang nasyonal/régional adan Gwadloup | òganizasyon = Académie de la Guadeloupe / Bann asosyasyon kiltirèl | iso3 = gcf }} </pre> == Rézilta == {{Wp/gcf/Langaj | name = Kréyòl ayisyen | native_name = Kreyòl ayisyen | map = Haïti (localisation).svg | péyi = Ayiti | réjyon = Karayib | locuteurs = anviwon 12 milyon moun | fanmi = Lang kréyòl (Kréyòl a baz fransé) | tip = Alfabé laten | ofisyèl = Lang ofisyèl adan Repiblik d Ayiti | òganizasyon = Akademi Kreyòl Ayisyen (AKA) | iso1 = ht | iso2 = hat | iso3 = hat }} [[Category:Wp/gcf/Modèl]] 8l4ww451ds0uu1alf5f02293xizcvm6 0 3791309 7255025 2026-07-18T11:22:54Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=钮颜}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Niǔyán |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[niowanggiyan]], [[Wt/mnc/niowanggiyan hala|niowanggiyan hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/鈕顔氏|鈕顔氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing..." 7255025 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=钮颜}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Niǔyán |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[niowanggiyan]], [[Wt/mnc/niowanggiyan hala|niowanggiyan hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/鈕顔氏|鈕顔氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai emuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十一-->[M]. [[Category:Wt/mnc|鈕]] 2p4v8xo44ap983vvlwyd3oysdqlt6un 0 3791310 7255026 2026-07-18T11:22:59Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=乌尔古宸}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wū'ěrgǔchén |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[Wt/mnc/urgucen|urgucen]], [[Wt/mnc/urgucen hala|urgucen hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/烏爾古宸氏|烏爾古宸氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara..." 7255026 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=乌尔古宸}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wū'ěrgǔchén |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[Wt/mnc/urgucen|urgucen]], [[Wt/mnc/urgucen hala|urgucen hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/烏爾古宸氏|烏爾古宸氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai emuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十一-->[M]. [[Category:Wt/mnc|烏]] 7k8ri33siwsrngkjvt1gfs5scj4kxxz 0 3791311 7255027 2026-07-18T11:22:59Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=扎拉理}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Zhālālǐ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[Wt/mnc/jalari|jalari]], [[Wt/mnc/jalari hala|jalari hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/扎拉理氏|扎拉理氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * d..." 7255027 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=扎拉理}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Zhālālǐ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[Wt/mnc/jalari|jalari]], [[Wt/mnc/jalari hala|jalari hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/扎拉理氏|扎拉理氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai emuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十一-->[M]. [[Category:Wt/mnc|扎]] t3qrppbeajabyhj2i34u0mqpnmtie1v 0 3791312 7255028 2026-07-18T11:23:01Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=温都}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wēndū |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[Wt/mnc/undu|undu]], [[Wt/mnc/undu hala|undu hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/温都氏|温都氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'ao..." 7255028 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=温都}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wēndū |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[Wt/mnc/undu|undu]], [[Wt/mnc/undu hala|undu hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/温都氏|温都氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai emuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十一-->[M]. [[Category:Wt/mnc|温]] 7yt5soiuqet90jw3i0d6gcexvmxaz1t 0 3791313 7255029 2026-07-18T11:23:03Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=蒙古尔济}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Měnggǔ'ěrjì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[Wt/mnc/urgucen|urgucen]], [[Wt/mnc/urgucen hala|urgucen hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/䝉古爾濟氏|䝉古爾濟氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara..." 7255029 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=蒙古尔济}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Měnggǔ'ěrjì |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[Wt/mnc/urgucen|urgucen]], [[Wt/mnc/urgucen hala|urgucen hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/䝉古爾濟氏|䝉古爾濟氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai emuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十一-->[M]. [[Category:Wt/mnc|䝉]] adboq4grw8ic9rke5k7qgvo72mni3hj 0 3791314 7255030 2026-07-18T11:23:05Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=阿礼哈}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Ālǐhā |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[Wt/mnc/aliha|aliha]], [[Wt/mnc/aliha hala|aliha hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/阿禮哈氏|阿禮哈氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing..." 7255030 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=阿礼哈}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Ālǐhā |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[Wt/mnc/aliha|aliha]], [[Wt/mnc/aliha hala|aliha hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/阿禮哈氏|阿禮哈氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai emuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十一-->[M]. [[Category:Wt/mnc|阿]] 1mkqpsoxwrc91bivuu3z35vcr7665ws 0 3791315 7255031 2026-07-18T11:23:07Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=苏都理}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Sūdūlǐ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[suduri]], [[Wt/mnc/suduri hala|suduri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[蘇都理氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyan..." 7255031 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=苏都理}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Sūdūlǐ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[suduri]], [[Wt/mnc/suduri hala|suduri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[蘇都理氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai emuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十一-->[M]. [[Category:Wt/mnc|蘇]] 8iu9072dbp1p92p2dpiw20drs7o9nih 0 3791316 7255032 2026-07-18T11:23:09Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=奇塔喇}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Qítǎlǎ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[kitara]], [[Wt/mnc/kitara hala|kitara hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[竒塔喇氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyan..." 7255032 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=奇塔喇}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Qítǎlǎ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[kitara]], [[Wt/mnc/kitara hala|kitara hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[竒塔喇氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai emuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十一-->[M]. [[Category:Wt/mnc|竒]] jcmuz4643nltx25auc620hntlx6b8r3 0 3791317 7255033 2026-07-18T11:23:10Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=鄂托}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Ètuō |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[oto]], [[Wt/mnc/oto hala|oto hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[鄂托氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hese..." 7255033 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=鄂托}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Ètuō |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[oto]], [[Wt/mnc/oto hala|oto hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[鄂托氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai emuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十一-->[M]. [[Category:Wt/mnc|鄂]] e1uk5hp28z8pqyxg2hw234iiuymczmk 0 3791318 7255034 2026-07-18T11:23:12Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=洪吉理}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Hóngjílǐ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[hūnggiri]], [[Wt/mnc/hūnggiri hala|hūnggiri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[洪吉理氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzun..." 7255034 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=洪吉理}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Hóngjílǐ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[hūnggiri]], [[Wt/mnc/hūnggiri hala|hūnggiri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[洪吉理氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai emuci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十一-->[M]. [[Category:Wt/mnc|洪]] cnk13e49qqsyhactl42u9sbwk1t27a9 0 3791319 7255035 2026-07-18T11:23:15Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=墨尔哲勒}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Mò'ěrzhélè |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[meljere]], [[Wt/mnc/meljere hala|meljere hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[墨爾哲勒氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aod..." 7255035 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=墨尔哲勒}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Mò'ěrzhélè |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[meljere]], [[Wt/mnc/meljere hala|meljere hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[墨爾哲勒氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai juweci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十二-->[M]. [[Category:Wt/mnc|墨]] t204b96p5ammzp438pog0i5l681743u 0 3791320 7255036 2026-07-18T11:23:17Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=索齐勒}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Suǒqílè |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[socire]], [[Wt/mnc/socire hala|socire hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[索齊勒氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiya..." 7255036 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=索齐勒}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Suǒqílè |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[socire]], [[Wt/mnc/socire hala|socire hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[索齊勒氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai juweci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十二-->[M]. [[Category:Wt/mnc|索]] 1pp2qybyzgz7x1sals3eayt8hlyvk9l 0 3791321 7255037 2026-07-18T11:23:24Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=托谟}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Tuōmó |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[tomo]], [[Wt/mnc/tomo hala|tomo hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[托謨氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi..." 7255037 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=托谟}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Tuōmó |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[tomo]], [[Wt/mnc/tomo hala|tomo hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[托謨氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai juweci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十二-->[M]. [[Category:Wt/mnc|托]] fuu70zivi1hh47pjhhlxigbw62alb9i 0 3791322 7255038 2026-07-18T11:23:26Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=汤务}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Tāngwù |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[tanggū]], [[Wt/mnc/tanggū hala|tanggū hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[湯務氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga..." 7255038 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=汤务}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Tāngwù |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[tanggū]], [[Wt/mnc/tanggū hala|tanggū hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[湯務氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai juweci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十二-->[M]. [[Category:Wt/mnc|湯]] nfs2hepchw8hgssopimzeb8phuartuo 0 3791323 7255039 2026-07-18T11:23:28Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=都拉喇}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Dūlālǎ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[dulara]], [[Wt/mnc/dulara hala|dulara hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[都拉喇氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyan..." 7255039 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=都拉喇}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Dūlālǎ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[dulara]], [[Wt/mnc/dulara hala|dulara hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[都拉喇氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai juweci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十二-->[M]. [[Category:Wt/mnc|都]] 6370cdhsblib7yddsoaldl4gcpp6ntj 0 3791324 7255040 2026-07-18T11:23:30Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=墨尔迪勒}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Mò'ěrdílè |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[meldire]], [[Wt/mnc/meldire hala|meldire hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[墨爾迪勒氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodz..." 7255040 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=墨尔迪勒}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Mò'ěrdílè |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[meldire]], [[Wt/mnc/meldire hala|meldire hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[墨爾迪勒氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai juweci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十二-->[M]. [[Category:Wt/mnc|墨]] dtnzugr5m7wkx65fumaf8fvyuj91a2r 0 3791325 7255041 2026-07-18T11:23:31Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=喀尔达苏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Kā'ěrdásū |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[kaldasu]], [[Wt/mnc/kaldasu hala|kaldasu hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[喀爾達蘇氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodz..." 7255041 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=喀尔达苏}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Kā'ěrdásū |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[kaldasu]], [[Wt/mnc/kaldasu hala|kaldasu hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[喀爾達蘇氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai juweci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十二-->[M]. [[Category:Wt/mnc|喀]] 8stb8zdbe4cr3d0fb98350g73tadfc5 0 3791326 7255042 2026-07-18T11:23:33Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=赫舒理}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Hèshūlǐ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[hešuri]], [[Wt/mnc/hešuri hala|hešuri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[赫舒理氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongk..." 7255042 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=赫舒理}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Hèshūlǐ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[hešuri]], [[Wt/mnc/hešuri hala|hešuri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[赫舒理氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai juweci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十二-->[M]. [[Category:Wt/mnc|赫]] kmd3p0z3dc7gnw54uz9kdxf8vs1qr9z 0 3791327 7255043 2026-07-18T11:23:35Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=辉罗}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Huīluó |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[hoilo]], [[Wt/mnc/hoilo hala|hoilo hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[輝羅氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwan..." 7255043 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=辉罗}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Huīluó |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[hoilo]], [[Wt/mnc/hoilo hala|hoilo hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[輝羅氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai juweci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十二-->[M]. [[Category:Wt/mnc|輝]] d4m21owkn1ilxxu8701x567h3truio8 0 3791328 7255044 2026-07-18T11:23:36Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=济礼}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=<!--mudan be toktobure unde.--> |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[jili]], [[Wt/mnc/jili hala|jili hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[濟禮氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung..." 7255044 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=济礼}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=<!--mudan be toktobure unde.--> |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[jili]], [[Wt/mnc/jili hala|jili hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[濟禮氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|濟]] fqvisth33xor08b8yis7s9k71sssr53 0 3791329 7255045 2026-07-18T11:23:38Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=乌尔汉}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wū'ěrhàn |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[urhan]], [[Wt/mnc/urhan hala|urhan hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[烏爾漢氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyang..." 7255045 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=乌尔汉}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Wū'ěrhàn |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[urhan]], [[Wt/mnc/urhan hala|urhan hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[烏爾漢氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|烏]] sj0z38x9021bwcwmh7d7b4ne90qahpz 0 3791330 7255046 2026-07-18T11:23:44Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=赫宜}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Hèyí |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # absi arara be kemuni toktobure unde. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[赫宜氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibu..." 7255046 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=赫宜}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Hèyí |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # absi arara be kemuni toktobure unde. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[赫宜氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|赫]] k8xjaqh39f01eatkmkv7yunuiolqr5q 0 3791331 7255047 2026-07-18T11:23:46Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=扎苏里}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=zhāsūlǐ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[jasuri]], [[Wt/mnc/jasuri hala|jasuri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[扎蘇理氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiya..." 7255047 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=扎苏里}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=zhāsūlǐ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[jasuri]], [[Wt/mnc/jasuri hala|jasuri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[扎蘇理氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|扎]] g4indc58ddlm5afc51068yt7cfqi7zw 0 3791332 7255056 2026-07-18T11:24:21Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=董佳}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Dǒngjiā |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[dunggiya]], [[Wt/mnc/dunggiya hala|dunggiya hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[董佳氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyan..." 7255056 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=董佳}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Dǒngjiā |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[dunggiya]], [[Wt/mnc/dunggiya hala|dunggiya hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[董佳氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|董]] bsvaihqv7cdyarxhyn6eomoy87a617u 7255068 7255056 2026-07-18T11:28:49Z MiiCii 2522943 7255068 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=董佳}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Dǒngjiā |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[Wt/mnc/dunggiya|dunggiya]], [[Wt/mnc/dunggiya hala|dunggiya hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/董佳氏|董佳氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|董]] 7dil90mjigugx30yud5lolxgueytnja 0 3791333 7255057 2026-07-18T11:24:22Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=阿克占}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=<!--mudan be toktobure unde--> |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[akjan]], [[Wt/mnc/akjan hala|akjan hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[阿克占氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g..." 7255057 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=阿克占}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=<!--mudan be toktobure unde--> |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[akjan]], [[Wt/mnc/akjan hala|akjan hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[阿克占氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|阿]] gtf6y09nstagdfz4m7mkfqcun0eab0n 0 3791334 7255058 2026-07-18T11:24:24Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=叶穆}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Yèmù |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[yemu]], [[Wt/mnc/yemu hala|yemu hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[葉穆氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi h..." 7255058 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=叶穆}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Yèmù |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[yemu]], [[Wt/mnc/yemu hala|yemu hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[葉穆氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|葉]] n82ulbqzy21s0mvhghzjql4rm5x2amv 0 3791335 7255059 2026-07-18T11:24:28Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=喀尔拉}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Kā'ěrlā |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[karla]], [[Wt/mnc/karla hala|karla hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[喀爾拉氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangg..." 7255059 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=喀尔拉}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Kā'ěrlā |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[karla]], [[Wt/mnc/karla hala|karla hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[喀爾拉氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|喀]] rjwf3dzufr7erb4oi4t7k99pydtall2 0 3791336 7255061 2026-07-18T11:28:40Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=拜都}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Bàidū |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[baidu]], [[Wt/mnc/baidu hala|baidu hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/拜都氏|拜都氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yon..." 7255061 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=拜都}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Bàidū |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[baidu]], [[Wt/mnc/baidu hala|baidu hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/拜都氏|拜都氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|拜]] c5r88vnouqpkwmycn1zfe677pe7qc4n 0 3791337 7255062 2026-07-18T11:28:41Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=赖布}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Làibù |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[laibu]], [[Wt/mnc/laibu hala|laibu hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/賴布氏|賴布氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yon..." 7255062 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=赖布}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Làibù |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[laibu]], [[Wt/mnc/laibu hala|laibu hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/賴布氏|賴布氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|賴]] gaqosctaf716my07bhh4yn31h4yxk3p 0 3791338 7255063 2026-07-18T11:28:43Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=布赛}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Bùsài |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[busai]], [[Wt/mnc/busai hala|busai hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/布賽氏|布賽氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yon..." 7255063 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=布赛}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Bùsài |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[busai]], [[Wt/mnc/busai hala|busai hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/布賽氏|布賽氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|布]] gyyzuy77nxyrr41ndha5bfmzpibaqt7 0 3791339 7255064 2026-07-18T11:28:44Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=噶努}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Gánǔ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[ganu]], [[Wt/mnc/ganu hala|ganu hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/噶努氏|噶努氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiy..." 7255064 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=噶努}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Gánǔ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[ganu]], [[Wt/mnc/ganu hala|ganu hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/噶努氏|噶努氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|噶]] 7rsyy18moo8ty3u0h3aal35i4kgj2xf 0 3791340 7255065 2026-07-18T11:28:46Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=乌苏占}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=<!--mudan be toktobure unde.--> |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[usujan]], [[Wt/mnc/usujan hala|usujan hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/烏蘇占氏|烏蘇占氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan..." 7255065 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=乌苏占}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=<!--mudan be toktobure unde.--> |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[usujan]], [[Wt/mnc/usujan hala|usujan hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/烏蘇占氏|烏蘇占氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|烏]] sgr2coelji9m6c8os6m76zg553thys5 0 3791341 7255066 2026-07-18T11:28:47Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=尼奇理}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Níqílǐ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[nikiri]], [[Wt/mnc/nikiri hala|nikiri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/尼竒理氏|尼竒理氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i..." 7255066 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=尼奇理}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Níqílǐ |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[nikiri]], [[Wt/mnc/nikiri hala|nikiri hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/尼竒理氏|尼竒理氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|尼]] 2rhartewu5zijr6e5mwysufrkih2spx 0 3791342 7255067 2026-07-18T11:28:48Z MiiCii 2522943 Created page with "=={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=鄂谟拖}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Émótuō |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[omoto]], [[Wt/mnc/omoto hala|omoto hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/鄂謨拖氏|鄂謨拖氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'..." 7255067 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-zh-}}== {{Wt/mnc/zh-forms|s=鄂谟拖}} ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== {{Wt/mnc/zh-pron |m=Émótuō |cat=n }} ==={{Wt/mnc/-proper.noun-}}=== # (hala) [[omoto]], [[Wt/mnc/omoto hala|omoto hala]]. === {{Wt/mnc/MongolUnicode|lang=mnc|ᡩᠠᠯᠵᡳᠩᡤᠠ ᠮᡝᠶᡝᠨ}} daljingga meyen === * [[Wt/mnc/鄂謨拖氏|鄂謨拖氏]] == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == * daicing gurun -i g'aodzung yongkiyangga hūwangdi hesei banjibuha, hūng jeo, ortai se hese be dahame banjibuha, han -i araha jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithei susai ilaci debtelin<!--八旗满洲氏族通谱 卷五十三-->[M]. [[Category:Wt/mnc|鄂]] 3bbi3iu1hyyntxni98y62j8vho7da9d