Wikimedia Incubator incubatorwiki https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Incubator:Main_Page MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Media Special Talk User User talk Incubator Incubator talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Translations Translations talk Event Event talk 0 31013 7336725 7330578 2026-09-26T11:52:57Z PastelKos 2547710 7336725 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" border="1" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<div style="text-align: center;">Ἀμερική</div> | colspan="2" align="center" |[[File:Americas (orthographic projection).svg|frameless]] |- | style="vertical-align: top;" |'''Ὑποδιαιρέσεις''' |[[Wp/grc/Βόρειος Ἀμερική|Βόρειος Ἀμερική]]<br>[[Wp/grc/Νότιος Ἀμερική|Νότιος Ἀμερική]] |- |'''Ἐμβαδόν''' |42.549.000 χ² |- |'''Πλῆθος''' |964.920.000<ref name=":0">"[https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD World Economic Outlook]". IMF. 2018</ref> |- |'''[[Wp/grc/Ὅλον Ἐθνικὸν Ἀπότεγμα|ΟΕΑ]] <small>(GDP)</small>''' |$27,43 τρισ.<ref name=":0" /> |- |'''ΟΕΑ κατὰ κεφαλήν''' |$28.428<ref name=":0" /> |- |'''[[Wp/grc/Σημεῖον Ἀνθρωπίνης Προκοπῆς|ΣΑΠ]] <small>(HDI)</small>''' |[[File:Increase2.svg|frameless|11x11px]] 0,736 |- |'''Ζῶναι Ὥρας''' |UTC-10 ''–'' UTC |- | style="vertical-align: top;" |'''Μέγιστες Πόλεις''' |[[File:Flag of Brazil.svg|border|23x23px]] [[Wp/grc/Ἁγία Παυλούπολις (Βρασιλία)|Ἁγία Παυλούπολις]]<br>[[File:Flag of Mexico.svg|border|23x23px]] [[Wp/grc/Μεξικούπολις|Μεξικούπολις]]<br>[[File:Flag of Peru.svg|border|23x23px]] [[Wp/grc/Λίμα|Λίμα]]<br>[[File:Flag of the United States.svg|border|23x23px]] [[Wp/grc/Νέον Ἐβόρακον|Νέον Ἐβόρακον]]<br>[[File:Flag of Colombia.svg|border|23x23px]] [[Wp/grc/Βογοτά|Βογοτά]] |} Ἡ Ἀμερικὴ ἤπειρος ἐστὶ τῷ δυτικῷ ἡμισφαιρίῳ. Διαιρεῖται εἰς δύο μέρει, τὴν [[Wp/grc/Βόρειος Ἀμερική|Βόρειον]] καὶ τὴν [[Wp/grc/Νότιος Ἀμερική|Νότιον]] Ἀμερικήν. Περιέχει τὸ 8,3% τοῦ τῆς [[Wp/grc/Γῆ|Γῆς]] ἐμβαδοῦ καὶ τὸ 13,5% τοῦ παγκοσμίου πλήθους. == Ἱστορία == [[File:Landing of Columbus (2).jpg|left|thumb|219x219px|[[Wp/grc/Χριστόφορος Κολόμβος|Χριστόφορος Κολόμβος]] πρῶτον ἐμβαίνων ἐπὶ ἀμερικανικῆς γῆς]] Ἡ ἀμερικανικὴ ἱστορία οὐ συμπίπτει ἱστορικοῖς περιόδοις χρόνου τῇ [[Wp/grc/Εὐρωπαϊκὴ ἱστορία|εὐρωπαϊκῃ]] ἢ ἔτι τοῦ παλαιοῦ κόσμου.<ref>Willey, Philip; Phillips (1958). ''[[iarchive:methodtheoryinam1958will|Method and Theory in American Archaeology]]''. <small>ISBN 978-0-226-89888-9</small></ref> Ἄρχεται τῆς μεταναστάσεως τῶν αὐτοχθονῶν πληθῶν τῇ Ἀμερικῇ ἐκ τοῦ [[Wp/grc/Βερίγγιος Πορθμός|Βεριγγίου]],<ref>"[https://web.archive.org/web/20110501094643/https://genographic.nationalgeographic.com/genographic/atlas.html?era=e003 Atlas of the Human Journey-The Genographic Project]". ''National Geographic Society'',</ref> ἃ κατέστησαν εὐδόξους καὶ ἐπιφανεῖς πολιτείας (αὐτίκα οἱ Ἀστέκοι, οἱ Ἴνκαι, οἱ Μάϋαι καὶ οἱ Μισσισσίππιοι). Τὸ 1492, ὁ Χριστόφορος Κολόμβος ἐποίησε τὴν πρώτην ἐμμένουσα συνάντησιν μεταξὺ [[Wp/grc/Εὐρώπη|Εὐρώπης]] καὶ Ἀμερικῆς.<ref>Encyclopædia Britannica, 1993, Vol. 16, ''Christopher Columbus''</ref> Ἐνθένδε, ἡ Εὐρώπη ψαύει τῶν ἀμερικανικῶν πραγμάτων, ἰδρύσασα πολλὰς ἀποικίας πάσῃ τῇ ἠπείρῳ.<ref>Taylor, Alan (2001). ''[[iarchive:americancolonies00tayl|American Colonies]]''. New York: Pen<bdi>guin Books. <nowiki>ISBN 9780142002100</nowiki>.</bdi></ref> Δυστυχῶς, ἥδε ἡ εἰσβολὴ παρεσκεύασε τὸν ἀφανισμὸ τούτων τῶν πολιτισμῶν καὶ τὸν θάνατον τοῦ 95% τῶν αὐτοχθονῶν κατοίκων.<ref>"[https://www.pbs.org/gunsgermssteel/variables/smallpox.html The Story Of... Smallpox]". ''Pbs.org''</ref> Τὸν ιη' καὶ ιθ' αἰώναν, σχεδὸν πᾶσαι αἱ ἀποικίαι (πλήν τινῶν κτήσεων) ἐκτήσαντο τὴν σφετέραν αὐτονομίαν. === Ἔτυμον === Οὕτως ἐπωνομάσθη ἀπὸ τοῦ [[Wp/grc/Ἀμέρικος Οὐεσπούκιος|Ἀμερίκου Οὐεσπούκιου]].<ref>Toby Lester, "Putting America on the Map"</ref> Πρώτη χρῆσις τοῦ ὀνόματος «Ἀμερικὴ» ἐν ἑνὶ πινάκι τοῦ 1507 ὑπὸ τοῦ Μαρτίνου Ὑλακομύλου ἦν == Κατάλογος Χωρῶν == {| class="references-small sortable wikitable" ! class="unsortable" style="line-height:95%; width:2em" |Σημεῖον ! class="unsortable" style="line-height:95%; width:2em" |Πίναξ !Κοινὸν καὶ δημόσιον ὄνομα ἑλληνιστί: !Κοινὸν καὶ δημόσιον ὄνομα τῇ σφετέρᾳ γλῶσσᾳ<ref>"[https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/9th-uncsgn-docs/UNGEGN%20WG%20Country%20Names%20Document%20-%20August%202009.pdf UNGEGN List of Country Names]" ''(UNGEGN Κατάλογος Ὀνομάτων Χωρῶν)'' - Ἀναλαβὸν τῇ 03/11/2020</ref> !Μητρόπολις<ref>"[http://publications.europa.eu/code/en/en-5000500.htm#fn-tw1 List of countries, territories and currencies]" ''(Κατάλογος Χωρῶν καὶ Νομισμάτων)'', Europa</ref> !Ἐμβαδόν (χ²)<ref>"[https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2008/Table03.pdf Demographic Yearbook - Table 3: Population by sex, annual rate of population increase, surface area and density]" Ἀναλαβὸν τῇ 03/11/2020</ref> !Πλῆθος |- |[[File:Flag of Saint Lucia.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Saint Lucia on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Ἁγία Λουκία (χώρα τῆς Μέσης Ἀμερικῆς)|Ἁγία Λουκία]] |[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Saint Lucia'' |[[Wp/grc/Κάστρις|Κάστρις]] [[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Castries'' |539 |165.595 |- |[[File:Flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Saint Vincent and the Grenadines on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδίνες|Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδίνες]] |[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Saint Vincent and the Grenadines'' |[[Wp/grc/Βασιλευόπολις|Βασιλευόπολις]] [[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Kingstown'' |389 |109.991 |- |[[File:Flag of Saint Kitts and Nevis.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Saint Kitts and Nevis on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Ἅγιος Χριστόφορος καὶ Νίβης|Ἅγιος Χριστόφορος καὶ Νίβης]] Κοινοπολιτεία τοῦ Ἁγίου Χριστοφόρου καὶ Νίβου |[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Saint Kitts and Nevis - Federation of Saint Christopher and Nevis'' |[[Wp/grc/Βαστέρρη|Βαστέρρη]] [[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Basseterre'' |261 |46.204 |- |[[File:Flag of Haiti.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Haiti on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Ἁϊτή|Ἁϊτή]] Πολιτεία τῆς Ἁϊτῆς |[[Wp/grc/Γαλλικὴ Γλῶσσα|Γαλλιστί]]: ''Haïti - République d'Haïti'' Ἁϊτιστί: ''Ayiti - Repiblik d Ayiti'' |[[Wp/grc/Πριγκηπολιμήν|Πριγκηπολιμήν]] [[Wp/grc/Γαλλικὴ Γλῶσσα|Γαλλιστί]]: ''Port-au-Prince'' Ἁϊτιστί: ''Pòtoprens'' |27.750 |11.439.646 |- |[[File:Flag of Antigua and Barbuda.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Antigua and Barbuda on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Ἀντικόα καὶ Βαρβοῦδα|Ἀντικόα καὶ Βαρβοῦδα]] |[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Antigua and Barbuda'' |[[Wp/grc/Ἁγία Ἰωαννούπολις (Ἀντιγία καὶ Βαρβύδη)|Ἁγία Ἰωαννούπολις]] [[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''St. John's'' |442 |81.799 |- |[[File:Flag of Argentina.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Argentina on the globe (+all claims) (Chile centered).svg|alt=|frameless|124x124px]] |[[Wp/grc/Ἀργεντίνη|Ἀργεντίνη]] Ἀργεντινία Πολιτεία |Ἱσπανιστί: ''Argentina'' - ''República Argentina'' |[[Wp/grc/Εὐαερόπολις|Εὐαερόπολις]] Ἱσπανιστί: ''Buenos Aires'' |2.780.400 |40.117.096 |- |[[File:Flag of the Bahamas.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:The Bahamas on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Βαᾶμαι|Βαᾶμαι]] Κοινοπολιτεία τῶν Βααμῶν |[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''The Bahamas - Commonwealth of The Bahamas'' |[[Wp/grc/Νασσαῦον|Νασσαῦον]] [[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Nassau'' |13.943 |351.461 |- |[[File:Flag of Barbados.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Barbados on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Βαρβαδώς|Βαρβαδώς]] |[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Barbados'' |[[Wp/grc/Γεφυρόπολις|Γεφυρόπολις]] [[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Bridgetown'' |430 |277.821 |- |[[File:Flag of Belize.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Belize on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Βελίζη|Βελίζη]] |[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Belize'' |[[Wp/grc/Βελμοπᾶνον|Βελμοπᾶνον]] [[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Belmopan'' |22.966 |324.528 |- |[[File:Bandera de Bolivia (Estado).svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Bolivia on the globe (South America centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Βολιβία|Βολιβία]] Πολυεθνικὸν Κοινὸν τῶν Βολιβίων |Ἱσπανιστί: ''Bolivia - Estado Plurinacional de Bolivia'' Ἀϋμαριστί: ''Wuliwya - Wuliwya Suyu'' Γουαρανιστί: ''Vorívia - Tetã Hetãvoregua Vorívia'' Κεσουϊστί: ''Wuliwiya - Wuliwiya Achka Aylluska Mamallaqta'' |[[Wp/grc/Εἰρήνη|Εἰρήνη]] (διοικητική), [[Wp/grc/Σύκρη|Σύκρη]] (συνταγματική) Ἱσπανιστί: ''La Paz - Sucre'' Ἀϋμαριστί: ''Chuqi Yapu - Sukri'' Γουαρανιστί: ''La Paz - Sucre'' Κεσουιστί: ''Chuqiyapu - Chuqichaka'' |1.098.581 |11.428.245 |- |[[File:Flag of Brazil.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Brazil on the globe (South America centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Βρασιλία|Βρασιλία]] Ὁμόσπονδη Πολιτεία τῆς Βρασιλίας |[[Wp/grc/Λυσιτανικὴ Γλῶσσα|Λυσιτανιστί]]: ''Brasil -'' ''República Federativa do Brasil'' |[[Wp/grc/Βρασιλία (πόλις)|Βρασιλία]] [[Wp/grc/Λυσιτανικὴ Γλῶσσα|Λυσιτανιστί]]: ''Brasília'' |8.514.877 |210.147.125 |- |[[File:Flag of Grenada.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Grenada on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Γρενάδη|Γρενάδη]] |[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Grenada'' |[[Wp/grc/Ἁγία Γεωργιούπολις (Γρενάδη)|Ἁγία Γεωργιούπολις]] [[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''St. George's'' |344 |111.454 |- |[[File:Flag of Guatemala.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Guatemala on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Γoυατιμάλη|Γουατιμάλη]] Πολιτεία τῆς Γουατιμάλης |Ἱσπανιστί: ''Guatemala - República de Guatemala'' |[[Wp/grc/Γoυατιμαλόπολις|Γουατιμαλόπολις]] Ἱσπανιστί: ''Ciudad de Guatemala'' |108.889 |17.263.239 |- |[[File:Flag of Guyana.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Guyana on the globe (South America centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Γυιανή|Γυιανή]] Συμβλητικὴ Πολιτεία τῆς Γυιανῆς |[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Guyana - Co‑operative Republic of Guyana'' |[[Wp/grc/Γεωργιούπολις (Γυιάνα)|Γεωργιούπολις]] [[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Georgetown'' |214.969 |747.884 |- |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Dominican Republic on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Δομινικανὴ Πολιτεία|Δομινικανὴ Πολιτεία]] |Ἱσπανιστί: ''República Dominicana'' |[[Wp/grc/Ἅγιος Δομήνικος|Ἅγιος Δομίνικος]] Ἱσπανιστί: ''Santo Domingo'' |48.671 |9.445.281 |- |[[File:Flag of Dominica.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Dominica on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Δομινίκη|Δομινίκη]] Κοινοπολιτεία τῆς Δομινίκης |[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Dominica - Commonwealth of Dominica'' |[[Wp/grc/Ῥοσώ|Ῥοσώ]] [[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Roseau'' |751 |71.293 |- |[[File:Flag of Venezuela.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Venezuela on the globe (South America centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Ἐνετιόλη|Ἐνετιόλη]] Βολιβαριανὴ Πολιτεία τῆς Ἐνετιόλης |Ἱσπανιστί: ''Venezuela - República Bolivariana de Venezuela'' |[[Wp/grc/Καράκαι|Καράκαι]] Ἱσπανιστί: ''Caracas'' |912.050 |28.887.118 |- |[[File:Flag of the United States.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:United States on the globe (North America centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς|Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς]] |[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''United States of America'' Ἱσπανιστί: ''Estados Unidos de América'' |[[Wp/grc/Οὐασιγκτών (Δ.Κ.)|Οὐασιγκτών]] [[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Washington'' Ἱσπανιστί: ''Washington'' |9.629.091 |308.745.538 |- |[[File:Flag of Jamaica.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Jamaica on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Ἰαμαϊκή|Ἰαμαϊκή]] |[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Jamaica'' |[[Wp/grc/Βασιλευόπολις (Ἰαμαϊκή)|Βασιλευόπολις]] [[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Kingston'' |10.991 |2.697.983 |- |[[File:Flag of Ecuador.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Ecuador on the globe (South America centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Ἰσημερινός|Ἰσημερινός]] Πολιτεία τοῦ Ἰσημερινοῦ |Ἱσπανιστί: ''Ecuador - República del Ecuador'' Κεσουϊστί: ''Ikwayur - Ikwayur Runaq Imayka'' |[[Wp/grc/Κῖτον|Κῖτον]] Ἱσπανιστί: ''Quito'' Κεσουϊστί: ''Kitu'' |256.369 |17.084.358 |- |[[File:Flag of Canada (Pantone).svg|alt=|frameless|100x100px|border]] |[[File:Canada on the globe (North America centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Κανάδη|Κανάδη]] |[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Canada'' [[Wp/grc/Γαλλικὴ Γλῶσσα|Γαλλιστί]]: ''Canada'' |[[Wp/grc/Ὀτταύα|Ὀτταύα]] [[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Ottawa'' [[Wp/grc/Γαλλικὴ Γλῶσσα|Γαλλιστί]]: ''Ottawa'' |9.984.670 |35.151.728 |- |[[File:Flag of Colombia.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Colombia on the globe (South America centered).svg|alt=|frameless|124x124px]] |[[Wp/grc/Κολομβία|Κολομβία]] Πολιτεία τῆς Κολομβίας |Ἱσπανιστί: ''Colombia - República de Colombia'' |[[Wp/grc/Βογοτά|Βογοτά]] Ἱσπανιστί: ''Bogotá'' |1.141.748 |50.372.424 |- |[[File:Flag of Cuba.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Cuba on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|124x124px]] |[[Wp/grc/Κοῦβα|Κοῦβα]] Πολιτεία τῆς Κούβης |Ἱσπανιστί: ''Cuba - República de Cuba'' |[[Wp/grc/Αὑανή|Αὑανή]] Ἱσπανιστί: ''Havana'' |109.886 |11.193.470 |- |[[File:Flag of Mexico.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Mexico on the globe (North America centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Μεξικόν|Μεξικόν]] Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τοῦ Μεξικοῦ |Ἱσπανιστί: ''México'' - ''Estados Unidos Mexicanos'' Ναουατλιστί: ''Mēxihco - Mēxihcatl Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl'' |[[Wp/grc/Μεξικούπολις|Μεξικούπολις]] Ἱσπανιστί: ''Ciudad de México'' Ναουατλιστί: ''Āltepētl Mēxihco'' |1.964.375 |128.649.565 |- |[[File:Flag of Nicaragua.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Nicaragua on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Νικαράγουα|Νικαράγουα]] Πολιτεία τῆς Νικαραγούας |Ἱσπανιστί: ''Nicaragua - República de Nicaragua'' |[[Wp/grc/Μανάγουα|Μανάγουα]] Ἱσπανιστί: ''Managua'' |130.373 |6.167.237 |- | |[[File:Honduras on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Ὁνδοῦρα|Ὁνδοῦρα]] Πολιτεία τῆς Ὁνδούρας |Ἱσπανιστί: ''Honduras - República de Honduras'' |[[Wp/grc/Τεγουσιγάλπη|Τεγουσιγάλπη]] Ἱσπανιστί: ''Tegucigalpa'' |112.492 |8.303.771 |- |[[File:Flag of Uruguay.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Uruguay on the globe (South America centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Οὐρογυάς|Οὐρογυάς]] Ἀμφήλιος Πολιτεία τῆς Οὐρογυάδος |Ἱσπανιστί: ''Uruguay - República Oriental del Uruguay'' |[[Wp/grc/Μοντευιδέον|Μοντευιδέον]] Ἱσπανιστί: ''Montevideo'' |176.215 |3.390.077 |- |[[File:Flag of Panama.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Panama on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Πανάμη|Πανάμη]] Πολιτεία τῆς Πανάμης |Ἱσπανιστί: ''Panamá - República de Panamá'' |[[Wp/grc/Παναμόπολις|Παναμόπολις]] Ἱσπανιστί: ''Ciudad de Panamá'' |75.417 |3.405.813 |- |[[File:Flag of Paraguay.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Paraguay on the globe (South America centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Παραγυάς|Παραγυάς]] Πολιτεία τῆς Παραγυάδος |Ἱσπανιστί: ''Paraguay - República del Paraguay'' Γουαρανιστί: ''Paraguái'' - ''Tetã Paraguái'' |[[Wp/grc/Ἀνάληψις|Ἀνάληψις]] Ἱσπανιστί: ''Asunción'' |406.752 |7.292.672 |- |[[File:Flag of Peru.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Peru on the globe (South America centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Πηρυβίη|Πηρυβία]] Πολιτεία τῆς Πηρυβίας |Ἱσπανιστί: ''Perú - República del Perú'' Ἀϋμαριστί: ''Piruw - Piruw Suyu'' Κεσουϊστί: ''Piruw - Piruw Ripuwlika'' |[[Wp/grc/Λίμα|Λίμα]] Ἱσπανιστί: ''Lima'' Ἀϋμαριστί: ''Lima'' Κεσουϊστί: ''Limaq'' |1.285.216 |31.237.385 |- |[[File:Flag of Costa Rica (state).svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Costa Rica on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|124x124px]] |[[Wp/grc/Πλουσία Ἀκτή|Πλουσία Ἀκτή]] Πολιτεία τῆς Πλουσίας Ἀκτῆς |Ἱσπανιστί: ''Costa Rica - República de Costa Rica'' |[[Wp/grc/Ἁγία Ἰωσηφόπολις|Ἁγία Ἰωσηφόπολις]] Ἱσπανιστί: ''San José'' |51.100 |4.999.441 |- |[[File:Flag of Suriname.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Suriname on the globe (South America centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Σουρινάμη|Σουρινάμη]] Πολιτεία τῆς Σουρινάμης |Βαταυϊστί: ''Suriname -Republiek Suriname'' |[[Wp/grc/Παραμαρίβον|Παραμαρίβον]] Βαταυϊστί: ''Paramaribo'' |163.820 |541.638 |- |[[File:Flag of El Salvador.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:El Salvador on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|124x124px]] |[[Wp/grc/Σωτηρία|Σωτηρία]] Πολιτεία τῆς Σωτηρίας |Ἱσπανιστί: ''El Salvador - República de El Salvador'' |[[Wp/grc/Ἅγιος Σωτήρ|Ἅγιος Σωτήρ]] Ἱσπανιστί: ''San Salvador'' |21.041 |6.420.746 |- |[[File:Flag of Trinidad and Tobago.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Trinidad and Tobago on the globe (Caribbean special) (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Τριὰς καὶ Ταβάκον|Τριὰς καὶ Ταβάκον]] Πολιτεία τῆς Τριάδος καὶ Ταβάκου |[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Trinidad and Tobago - Republic of Trinidad and Tobago'' |[[Wp/grc/Ἱσπανολιμήν|Ἱσπανολιμήν]] [[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Port of Spain'' |5.130 |1.328.019 |- |[[File:Flag of Chile.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Chile on the globe (+Antarctica claims) (Easter Islands special) (Chile centered).svg|alt=|frameless|124x124px]] |[[Wp/grc/Χῖλις|Χῖλις]] Πολιτεία τῆς Χίλεως |Ἱσπανιστί: ''Chile - República de Chile'' |[[Wp/grc/Ἁγία Ἰακωβούπολις|Ἀγία Ἰακωβούπολις]] Ἱσπανιστί: ''Santiago'' |756.102 |17.574.003 |} == Γεωγραφία == === Ποταμοί === [[File:Πίναξ τῶν Ποταμῶν τῆς Ἀμερικῆς.png|thumb|433x433px|Πίναξ τινῶν τῶν Ποταμῶν τῆς Ἀμερικῆς]] * (1) [[Wp/grc/Ἰουκόνος|Ἰουκόνος]] * (2) [[Wp/grc/Κολωρᾶδος|Κολωρᾶδος]] * (3) [[Wp/grc/Βραῦος|Βραῦος]] * (4) [[Wp/grc/Ἀρκάνσας|Ἀρκάνσας]] * (5) [[Wp/grc/Μισσούρης|Μισσούρης]] * (6) [[Wp/grc/Μισσισσιππής (ποταμός)|Μισσισσιππής]] * (7) [[Wp/grc/Ὀῗος|Ὀῗος]] * (8) [[Wp/grc/Ἅγιος Λαυρέντιος (Ποταμός)|Ἅγιος Λαυρέντιος]] * (9) [[Wp/grc/Κονεκτικούτης (ποταμός)|Κοννεκτικούτης]] * (10) [[Wp/grc/Ὀρινόκος|Ὀρινόκος]] * (11) [[Wp/grc/Μέλας Ποταμός|Μέλας]] * (12) [[Wp/grc/Ἀμαζόνιος|Ἀμαζόνιος]] * (13) [[Wp/grc/Πῦρος|Πῦρος]] * (14) [[Wp/grc/Μαδείρας|Μαδείρας]] * (15) [[Wp/grc/Τοκάντις|Τοκάντις]] * (16) [[Wp/grc/Παραγύας|Παραγύας]] * (17) [[Wp/grc/Οὐρογύας|Οὐρογύας]] == Πηγαί == <references /> == Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι == {{Wp/grc/Κοινά|Americas|Ἀμερική}}{{Wp/grc/Ἤπειροι τῆς Γῆς}}{{Wp/grc/Χῶραι τῆς Ἀμερικῆς}}{{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc/Ἀμερική|!]] [[Category:Wp/grc|Αμερική]] {{INTERWIKI|Q828}} m22pp6ycoocpo7t0ingplv7q1wosd3b 0 39705 7336619 6514096 2026-09-26T10:19:42Z PastelKos 2547710 7336619 wikitext text/x-wiki {{Wp/grc/Χώρα |Ὄνομα ἑλληνιστί=Ἰσλανδία |Ὄνομα τῇ ἐκείνων γλώσσᾳ=Ísland |Σημεῖον=Flag_of_Iceland.svg |Ἐπίσημα=Coat_of_arms_of_Iceland.svg |Ὄνομα Ἐπισήματος=Θυρεός |Ὕμνος=Lofsöngur |Ὕμνος ἑλληνιστί=Ὕμνος |Ἐπίγραμμα=Οὐδέν |Ἐπίγραμμα ἑλληνιστί= |Πίναξ=Iceland_(orthographic_projection).svg |Πρωτεύουσα=[[File:ISL_Reykjavik_COA.svg|basic|20px]] [[Wp/grc/Ῥεϋκιαυίξ|Ῥεϋκιαυίξ]]<br>[[File:WMA button2b.png|frameless|15x15px]] [https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Iceland&params=64_08_N_21_56_W_type:city 64°08′N 21°56′W] |Μέγιστη πόλις=[[Wp/grc/Ῥεϋκιαυίξ|Ῥεϋκιαυίξ]] |Πολίτευμα=Προεδρευομένη Κοινοβουλευτικὴ Πολιτεία |Ὄνομα ἡγεμόνος τῶν κοινῶν=Πρόεδρος |Ἡγεμὼν τῶν κοινῶν=Χάλλα Τομασντότιρ |Ὄνομα ἡγεμόνος κυβερνήσεως=Πρωθυπουργός |Ἡγεμὼν κυβερνήσεως=Κρίστρουν Φροσταντότιρ |Πᾶν ἐμβαδόν=102.775<ref>[https://web.archive.org/web/20150315001109/http://www.ruv.is/frett/island-er-minna-en-talid-var «Ísland er minna en talið var»]. ''RÚV''. 26 Φεβρουαρίου 2015.</ref> |Ποσοστὸν ὕδατος=2,07<ref>«[https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER# Surface water and surface water change]», (OECD)</ref> |Μέγιστον ὕψος=2.110 |Βραχύτατον ὕψος=0 |Πλῆθος=315.556<ref>[https://statice.is/publications/news-archive/inhabitants/census-2011-main-results/ «Census 2011 - Main results»]. ''www.statice.is''</ref> |Πυκνότης πλήθους=3,5 |Πᾶν ΟΕΑ (PPP)=$19,8 δισ.<ref name=:0>[https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=176,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2019&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 «Iceland»]. ''IMF.org''</ref> |Κατὰ κεφαλὴν ΟΕΑ (PPP)=$54.482<ref name=:0/> |Πᾶν ΟΕΑ (Λεγόμενον)=$20,8 δισ.<ref name=:0/> |Κατὰ κεφαλὴν ΟΕΑ (Λεγόμενον)=$57.189<ref name=:0/> |ΣΑΠ=[[File:Increase2.svg|frameless|11x11px]] 0,949 <span style="color:darkgreen;">μάλα ὑψηλόν</span> (4η)<ref>''[http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene]'' (PDF). United Nations Development Programme. 15 December 2020</ref> |Δημόσιαι γλῶσσαι=[[Wp/grc/Ἰσλανδικὴ Γλῶσσα|Ἰσλανδική]] |Νόμισμα=Ἰσλανδικὴ Κορώνη (kr, ISK) |Ζώνη ὥρας=UTC |Κλήσεως κῶδιξ=<nowiki>+</nowiki>354 |Ὁδήγησις=δεξιᾷ |Internet TLD=.is |Ἱστοσελίς=[https://www.government.is government.is] }} Ἡ '''Ἰσλανδία''' ἢ '''Παγετοῦ Γαία'''<ref>Edward Wells (1704), ''Τῆς πάλαι καὶ τῆς νῦν οἰκουμένης περιήγησις''<br/><blockquote>Ἐνθάδε πρωτίστη, Νορβηγίδος ἀντὶ ἀρούρης,<br/>νῆσος ἀπειρεσίη ἀναφαίνεται, ἧς περὶ γαῖαν<br/>πηγετὸν αἰὲν ἴδοι τις ὑπαὶ κρυμοῖο παγέντα:<br/>κἢν τόθι ἀέναον φλεγέθει πῦρ οὔρεος Ἥκλης<br/>'''πηγετοῦ''' οὖν '''γαίην''' ἄνδρες διεφημίξαντο (στ. 1067-71)</blockquote></ref> (''[[Wp/grc/Ἰσλανδικὴ Γλῶσσα|Ἰσλανδιστί]]'': Ísland {{Wp/grc/IPA|/ˈistlant/}}) χῶρα τις ἑστῶσα ἐστὶ εἰς πρὸς βορρᾶν τοῦ [[Wp/grc/Ἀτλαντικὸς Ὠκεανός|Ἀτλαντικοῦ Ὠκεανοῦ]], ἄγχι τῆς [[Wp/grc/Εὐρώπη|Εὐρώπης]]. Ἡ μητρόπολις αὐτῆς ὁ [[Wp/grc/Ῥεϋκιαυίξ|Ῥεϋκιαυίξ]] ἐστι. ==Ἱστορία τῆς Ἰσλανδίας== ===Ἀποικισμός=== Κατὰ τὴν Περὶ τῆς Κατοικήσεως Βίβλον (Landnámabók), ἐν ἔτει 874, [[Wp/grc/Σκανδιναυία|Σκανδιναυὸς]] ἡγεμών τις, ὀνόματι Ἰγγολφὼρ Ἀναρσών (Ingólfur Arnarson), τήνδε τὴν χῶραν βεβαίως ἐκατοίκισεν. ===Αὐτονομία=== Ὕστερον τῶν [[Wp/grc/Ναπολεόντιοι Πόλεμοι|Ναπολεοντείων]] ἐν Εὐρώπῃ πολέμων, ἐν ἔτει 1814, τὸ κράτος [[Wp/grc/Δανία-Νορουηγία|Δανίας-Νορουηγίας]] διεσπάσθη εἰς δύο βασιλείας διὰ τῆς ἐν Κιέλῳ Συνθήκης. Ἡ Ἰσλανδία παρέμεινεν ἔδαφος ὑπὸ [[Wp/grc/Δανία|δανικὴς]] ἀρχῆς. Ἡ Ἰσλανδία ἐν τῷ [[Wp/grc/Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος|Δευτέρῳ Παγκοσμίῳ Πολέμῳ]] (μετὰ Δανίας) ἐκποδὼν ἔστησε ἀμφοτέροις. Καταληφθείσης τῆς Δανίας ὑπὸ τῶν Γερμανῶν, ἔδοξεν τῷ Κοινοβουλίῳ τῆς Ἰσλανδίας τὸ ἀναλαβεῖν τῶν εὐθυνῶν τοῦ Δανοῦ βασιλέως, καὶ τὸ ἐλέγχειν τὰς διεθνεῖς σχέσεις τῆς Δανίας. Διὰ δημοψηφίσματός τινος ἐν ἔτει 1944 τῷ 97 % τοῦ πληθυσμοῦ ἔδοξεν τὸ διαλῦσαι τὴν μετὰ τῆς Δανίας ἕνωσιν καὶ τῷ 95% τὸ συστῆναι ἕναν δῆμον. Ἐν ἔτει 1949 ἡ Ἰσλανδία εἰσῆλθεν ἐν ταῖς [[Wp/grc/Σπονδαὶ Βορειοατλαντικῆς Συστάσεως|Σπονδαῖς Βορειοτλαντικῆς Συστάσεως]]. ==Γεωγραφία== ===Ὄρη=== * [[Wp/grc/Ἥκλη|Ἥκλη]] (''Hekla'') ==Πηγαί== <references/> == Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι == {{Wp/grc/Commonscat|Iceland|τῆς Ἰσλανδίας}} {{Wp/grc/Χῶραι τῆς Εὐρώπης}} {{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc/Ἰσλανδία|!]] [[Category:Wp/grc/Νησιωτικαὶ Χῶραι]] [[Category:Wp/grc]] {{INTERWIKI|Q189}} imgqr671hxoo1fyh9873m3pqer1dha5 4 60355 7336483 7180863 2026-09-26T00:14:00Z ~2026-51781-87 2710392 7336483 wikitext text/x-wiki {{noexternallanglinks}} <templatestyles src="Incubator:Main Page/styles.css" /> :''<small>You can read this page in other languages. The language menu is [[#languages|here]].</small>'' <div class="mainpage-box"> <div id="mf-welcome">[[File:Wikimedia logo family complete-current.svg|180px|right|Fundação Wikimedia hehehe]] <h1 style="border-bottom: none;">Bem-vindo/da à Incubadora da Wikimédia!</h1> Esta é a '''[[Special:MyLanguage/I:About|Incubadora da Wikimédia]]''', onde as possíveis wikis dos projetos da Wikimédia nas versões do novo idioma da [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia:Wikipedia|Wikipédia]], [[m:Special:MyLanguage/Wikibooks:Wikibooks|Wikilivros]], [[:m:Special:MyLanguage/Wikiquote:Wikiquote|Wikicitações]], [[:m:Special:MyLanguage/Wiktionary:Wiktionary|Wikcionário]] e [[:m:Special:MyLanguage/Wikivoyage|Wikivoyage|Wikiviagens]] podem ser organizadas, escritas, testadas e provar que merecem ser alojadas pela [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation|Fundação Wikimédia]]. Apesar das wikis de testes na Incubadora da Wikimédia não recebem os seus próprios domínios da wiki, estas podem ser lidas e editadas como qualquer outra wiki dos projetos da Wikimédia. As novas versões de idioma da [[m:Special:MyLanguage/Wikiversity|Wikiversidade]], deverão ir para [[betawikiversity:|Beta Wikiversidade]], e essas da [[m:Wikisource|Wikisource]] para [[s:mul:|Wikisource Multilingue]]. Não pode iniciar aqui um projeto totalmente novo. Poderá começar apenas uma nova versão de idioma de um projeto existente. Se quiser começar um novo projeto, vá para [[:m:Special:MyLanguage/Proposals for new projects|Propostas para novos projetos]] (Apenas em Inglês), ou consulte [[m:Wikispore|Wikispore]] se pretender criar um teste. </div> <div style="clear: both;"><hr style="clear: both; display: none;" /></div> </div> <!-- WIKIS a.k.a. INCUBATING WIKIS a.k.a. TEST WIKIS a.k.a. TEST LANGUAGES a.k.a. DEVELOPMENT WIKIS a.k.a. ... :-) --> <div id="mainpage-wikis" class="mainpage-box"> === [[Special:MyLanguage/Incubator:Wikis|Incubação de wikis]] === <!--<div id="mf-search"> {{Special:SearchWiki}} </div>--> <div class="plainlinks editsection">[[{{fullurl:Incubator:Featured wikis|action=edit}} {{lcfirst:{{int:edit}}}}]]</div> Aqui tem algumas wikis ativas: {{Incubator:Featured wikis}} <div id="mf-allwikis" style="font-size:115%; padding:.2em;">''Para uma lista completa de wikis da Wikimedia Incubadora, consulte '''[[Special:MyLanguage/I:Wikis|Incubadora:Wikis]]'''.''</div> </div> <!-- HOW TO USE THIS WIKI & NEWS --> {| style="padding:0; margin:0; width:100%;" cellspacing="0" | rowspan="3" class="mainpage-box" style="width:55%;" valign="top" | ==== Como começar uma nova wiki de testes ==== Se está aqui para iniciar uma nova edição de idioma de um projeto, pode encontrar toda a informação no [[Special:MyLanguage/Help:Manual|Manual]]. Por favor, leia a [[Special:MyLanguage/I:Policy|política]] local. Algumas regras importantes: * Você precisa de um [[I:ISO 639|código de idioma]] válido (explicado no [[Special:MyLanguage/Help:Manual|Manual]]), se não tiver um, pode solicitar um, ou vá para [[https://incubator.miraheze.org/wiki/Main_Page|Incubator Plus 2.0]]. * Iniciar uma wiki de teste aqui não significa que ela será automaticamente aceite pela Wikimedia; primeiro, precisa que esta seja aprovada antes pelo [[m:Langcom|comité de Idiomas]]. Consulte [[m:Requests for new languages|Pedidos de novos idiomas]] para mais informação. * Por favor, respeite as convenções de nomenclatura para o idioma que deseja testar, para facilitar futuras migrações de páginas para uma eventual wiki própria. Todas as suas páginas de teste (incluindo predefinições e categorias) precisam receber um nome exclusivo (utilizando-se um prefixo) e coerente. ==== Como contribuir com uma wiki de testes na Incubadora ==== Se tiver conhecimentos de um idioma que atualmente tem uma wiki de testes aqui, é fortemente incentivado para contribuir para essa wiki de testes. Por favor, dê o prefixo correto a todas as páginas que criar. [[Help:FAQ#Prefix|Mais informação sobre prefixos]]. | rowspan="3" style="width:3%;" | | class="mainpage-box" style="width:42%;" valign="top" | <div class="plainlinks editsection">[[{{fullurl:Special:MyLanguage/Incubator:News|action=edit}} {{lcfirst:{{int:edit}}}}]]</div> ==== [[Special:MyLanguage/Incubator:News|{{msg|currentevents|{{SUBPAGENAME}}}}]] ==== {{msg|News|{{SUBPAGENAME}}|local|ns=Incubator}} |- | style="height:25px;" | |- | class="mainpage-box" valign="top" | '''Contacto/Ajuda:''' * [[Incubator:Community Portal|Portal da Comunidade]], para todas as questões * [ircs://irc.libera.chat/wikimedia-incubator Canal IRC #wikimedia-incubator] (<span class="plainlinks">[https://kiwiirc.com/nextclient/irc.libera.chat/?#wikimedia-incubator converse externamente]</span>) |} <!-- SISTER PROJECTS --> <div id="mainpage-sisterprojects" class="mainpage-box"> === [[Special:MyLanguage/Incubator:Wikimedia projects|Projetos associados]] === A [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation|Fundação Wikimédia]] opera outros diversos projetos [[w:Wikipedia:Multilingual coordination|multilingue]] e projetos de [[w:Wikipedia:Copyrights|conteúdo livre]]: <div class="wminc-mainpage-sisterprojects"> <div class="wminc-mainpage-sisterproject"><!-- --><span>[[File:Wikipedia-logo.svg|35x35px|Wikipédia]]</span><!-- --><span>[[w:pt:|'''Wikipédia''']]<br />A enciclopédia livre</span><!-- --></div> <div class="wminc-mainpage-sisterproject"><!-- --><span>[[File:Wiktionary-logo.svg|35x35px|Wikcionário]]</span><!-- --><span>[[wikt:pt:|'''Wikcionário''']]<br />Dicionário e dicionário de sinónimos</span><!-- --></div> <div class="wminc-mainpage-sisterproject"><!-- --><span>[[File:Wikisource-logo.svg|35x35px|Wikisource]]</span><!-- --><span>[[s:pt:|'''Wikisource''']]<br/>Biblioteca de conteúdo livre</span><!-- --></div> <div class="wminc-mainpage-sisterproject"><!-- --><span>[[File:Wikiquote-logo.svg|35x35px|Wikicitações]]</span><!-- --><span>[[q:pt:Main Page|'''Wikicitações''']]<br />Coleção de citações</span><!-- --></div> <div class="wminc-mainpage-sisterproject"><!-- --><span>[[File:Wikibooks-logo.svg|35x35px|Wikilivros]]</span><!-- --><span>[[b:pt:|'''Wikilivros''']]<br />Livros de texto e manuais livres</span><!-- --></div> <div class="wminc-mainpage-sisterproject"><!-- --><span>[[File:Wikiversity logo 2017.svg|35x35px|Wikiversidade]]</span><!-- --><span>[[:betawikiversity:|'''Wikiversidade''']]<br />A universidade livre</span><!-- --></div> <div class="wminc-mainpage-sisterproject"><!-- --><span>[[File:Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg|35x35px|Wikivoyage]]</span><!-- --><span>[[voy:pt:|'''Wikiviagens''']]<br />O guia de viagens on-line livre</span><!-- --></div> <div class="wminc-mainpage-sisterproject"><!-- --><span>[[File:Wikispecies-logo.svg|35x35px|Wikiespécies]]</span><!-- --><span>[[species:|'''Wikiespécies''']]<br />Diretoria das espécies</span><!-- --></div> <div class="wminc-mainpage-sisterproject"><!-- --><span>[[File:Wikidata-logo.svg|35x35px|Wikidata]]</span><!-- --><span>[[d:|'''Wikidados''']]<br />A base de conhecimentos livre</span><!-- --></div> <div class="wminc-mainpage-sisterproject"><!-- --><span>[[File:Commons-logo.svg|35x35px|Wikimedia Commons]]</span><!-- --><span>[[commons:Página principal|'''Wikimedia Commons''']]<br />Repositório de multimédia partilhada</span><!-- --></div> <div class="wminc-mainpage-sisterproject"><!-- --><span>[[File:Wikimedia Community Logo.svg|35x35px|Meta-Wiki]]</span><!-- --><span>[[m:|'''Meta-Wiki''']]<br />Coordenação dos projetos de Wikimedia</span><!-- --></div> <div class="wminc-mainpage-sisterproject"><!-- --><span>[[File:MediaWiki-2020-icon.svg|35x35px|MediaWiki]]</span><!-- --><span>[[mw:|'''MediaWiki''']]<br />Desenvolvimento de programas da wiki</span><!-- --></div> <div class="wminc-mainpage-sisterproject"><!-- --><span>[[File:Wikifunctions-logo.svg|35x35px|Wikifunctions]]</span><!-- --><span>[[f:|'''Wikifunctions''']]<br />Biblioteca de funções</span><!-- --></div> </div> </div> <span id="languages"></span> <small><languages/></small> __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ <includeonly> [[Category:Incubator:(all){{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|Main Page||/{{SUBPAGENAME}}}}]] [[Category:Incubator:(all)| ]] </includeonly> 3mn56naefu5ncwlwn7thxw1ijfuputj 0 69801 7336607 7330522 2026-09-26T10:02:50Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Wp/grc/Πηρυβίη]] to [[Wp/grc/Πηρυβία]] 7330518 wikitext text/x-wiki [[File:Flag of Peru.svg|thumb|right|150px|Σημεῖον τῆς Πηρυβίας]] Ἡ '''Πηρυβία'''<ref>Edward Wells (1704), ''Τῆς πάλαι καὶ τῆς νῦν οἰκουμένης περιήγησις''<br/><blockquote>Τῇ δ' ἔπι, Πηρυβίη, ἀφνειότατον πέδον Ἰνδῶν (στ. 1044)</blockquote></ref> χώρα τις ἐν τῇ Νοτίῳ [[Wp/grc/Ἀμερική|Ἀμερικῇ]], ἧς ἡ πόλις ἡ πρωτεύουσα ἐστὶ ἡ [[Wp/grc/Λίμα|Λίμα]] καὶ κυρία γλῶσσα ἡ [[Wp/grc/Ἱσπανικὴ γλῶττα|ἱσπανική]]. Ἡ Πηρυβία ἔχει 29.546.963 πολίτας (ἔτει 2009). ==Πηγαί== <references/> ==Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι== {{Wp/grc/Commonscat|Peru|τῆς Πηρυβίας}} {{Wp/grc/Χῶραι τῆς Ἀμερικῆς}} {{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc/Πηρυβία]] [[Category:Wp/grc]] {{INTERWIKI|Q419}} oa81btzccj6ke6si2terjz2t8ka8e42 7336612 7336607 2026-09-26T10:07:05Z PastelKos 2547710 7336612 wikitext text/x-wiki [[File:Flag of Peru.svg|thumb|right|150px|Σημεῖον τῆς Πηρυβίας]] Ἡ '''Πηρυβία'''<ref>Edward Wells (1704), ''Τῆς πάλαι καὶ τῆς νῦν οἰκουμένης περιήγησις''<br/><blockquote>Τῇ δ' ἔπι, Πηρυβίη, ἀφνειότατον πέδον Ἰνδῶν<br/>ἀργυροῦ ἀσπεσίην γὰρ ἔχει χρυσοῦ τε γενέθλην,<br/>ἐνθάδε καὶ Λίμης εὖ ναιόμενον πτολίεθρον (στ. 1044-6)</blockquote></ref> χώρα τις ἐν τῇ Νοτίῳ [[Wp/grc/Ἀμερική|Ἀμερικῇ]], ἧς ἡ πόλις ἡ πρωτεύουσα ἐστὶ ἡ [[Wp/grc/Λίμα|Λίμα]] καὶ κυρία γλῶσσα ἡ [[Wp/grc/Ἱσπανικὴ γλῶττα|ἱσπανική]]. Ἡ Πηρυβία ἔχει 29.546.963 πολίτας (ἔτει 2009). ==Πηγαί== <references/> ==Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι== {{Wp/grc/Commonscat|Peru|τῆς Πηρυβίας}} {{Wp/grc/Χῶραι τῆς Ἀμερικῆς}} {{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc/Πηρυβία]] [[Category:Wp/grc]] {{INTERWIKI|Q419}} cejiynzauebuyp7r0gkwd4pd1qbqfxw 7336615 7336612 2026-09-26T10:08:38Z PastelKos 2547710 7336615 wikitext text/x-wiki [[File:Flag of Peru.svg|thumb|right|150px|Σημεῖον τῆς Πηρυβίας]] Ἡ '''Πηρυβία'''<ref>Edward Wells (1704), ''Τῆς πάλαι καὶ τῆς νῦν οἰκουμένης περιήγησις''<br/><blockquote>Τῇ δ' ἔπι, '''Πηρυβίη''', ἀφνειότατον πέδον Ἰνδῶν<br/>ἀργυροῦ ἀσπεσίην γὰρ ἔχει χρυσοῦ τε γενέθλην,<br/>ἐνθάδε καὶ Λίμης εὖ ναιόμενον πτολίεθρον (στ. 1044-6)</blockquote></ref> χώρα τις ἐν τῇ Νοτίῳ [[Wp/grc/Ἀμερική|Ἀμερικῇ]], ἧς ἡ πόλις ἡ πρωτεύουσα ἐστὶ ἡ [[Wp/grc/Λίμα|Λίμα]] καὶ κυρία γλῶσσα ἡ [[Wp/grc/Ἱσπανικὴ γλῶττα|ἱσπανική]]. Ἡ Πηρυβία ἔχει 29.546.963 πολίτας (ἔτει 2009). ==Πηγαί== <references/> ==Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι== {{Wp/grc/Commonscat|Peru|τῆς Πηρυβίας}} {{Wp/grc/Χῶραι τῆς Ἀμερικῆς}} {{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc/Πηρυβία]] [[Category:Wp/grc]] {{INTERWIKI|Q419}} 46djadv05aallx319ale089vvfnhimp 0 79474 7336311 6078179 2026-09-25T14:25:51Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336311 wikitext text/x-wiki [[File:As17-148-22727.jpg|thumb|Yóok'ol kaab]] [[File:Glacial iceberg in Argentina.jpg|thumb|249x249px|''Ja’'']] [[File:Water droplet blue bg05.jpg|thumb|248x248px|''Ja’'']] '''Ja''''e' (ti' ''proto''maaya '''[[:en:wiktionary:Reconstruction:Proto-Mayan/haʼ|*haʼ]]''', ich káastlan t'aan: ''agua'') beeta'an ikil u nupikubáa ka'ap'éel ''átomo [[:es:Hidrógeno|hidrógeno]]'' yéetel jump'éel ''átomo [[:es:Oxigeno|oxígeno]]'' (H₂O). Ku páajtal u yila'al xan bey [[Wp/yua/Bat|bat]]<nowiki/>e' wáa yooxol. Jump'éel ba'al jach k'ajóolta'an yóok'ol kaab yéetel yaan xan ti' uláak' yóok'olkaabo'ob tu'ux ku béeytal u kaxta'al bey bate' wáa bey yooxole'. K'a'ana'an tia'al u síijil yéetel u páajtal u yantal óoli' tuláakal [[Wp/yua/Kuxtal|kuxtal]]. ''Ja'<nowiki/>''e' ku bulik maanal 71% [[Wp/yua/Yóok'ol kaab|yóok'ol kaab]]. Maanal 96,5% ja'e' ti' yaan ichil [[Wp/yua/K'áak'náab|k'áak'náabo'ob]]<nowiki/>e'. Bato'ob yaan casquetes polareso'obe' ku much'ik 1,74%, 1.72% ja' p'aatalo', ti' yaan yáanal lu'ume', ka'alikil le 0,04% p'aatalo', t'oxpaja'an ichil, ak'alche'ob, áalkab ja'ob, múuyalo'ob yéetel ba'alo'ob kuxa'antako'ob. ''Ja'''e' mantats' táan un suut yooxolil, ku lúubul bey cháake' yéetel ku bin tak káak'náab. [[Category:Wp/yua/Janalo'ob]] [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q283}} n8uuw8677fs2fw47fwrl2bdp6z452jc 7336316 7336311 2026-09-25T14:45:47Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336316 wikitext text/x-wiki [[File:Hydrogen and oxygen react to form water.png|thumb|H₂O]] [[File:Water cycle flowchart.png|thumb|U ''ciclo''il ja’]] [[File:As17-148-22727.jpg|thumb|Yóok'ol kaab]] [[File:Glacial iceberg in Argentina.jpg|thumb|249x249px|''Ja’''|left]] [[File:Composición corporal humana.png|thumb|253x253px|''Ti' u wíinkilal máak'']] '''Ja''''e' (ti' ''proto''maaya '''[[:en:wiktionary:Reconstruction:Proto-Mayan/haʼ|*haʼ]]''', ich káastlan t'aan: ''agua'') beeta'an ikil u nupikubáa ka'ap'éel ''átomo [[:es:Hidrógeno|hidrógeno]]'' yéetel jump'éel ''átomo [[:es:Oxigeno|oxígeno]]'' (H₂O). Ku páajtal u yila'al xan bey [[Wp/yua/Bat|bat]]<nowiki/>e' wáa yooxol. Jump'éel ba'al jach k'ajóolta'an yóok'ol kaab yéetel yaan xan ti' uláak' yóok'olkaabo'ob tu'ux ku béeytal u kaxta'al bey bate' wáa bey yooxole'. K'a'ana'an tia'al u síijil yéetel u páajtal u yantal óoli' tuláakal [[Wp/yua/Kuxtal|kuxtal]]. ''Ja'<nowiki/>''e' ku bulik maanal 71% [[Wp/yua/Yóok'ol kaab|yóok'ol kaab]]. Maanal 96,5% ja'e' ti' yaan ichil [[Wp/yua/K'áak'náab|k'áak'náabo'ob]]<nowiki/>e'. Bato'ob yaan casquetes polareso'obe' ku much'ik 1,74%, 1.72% ja' p'aatalo', ti' yaan yáanal lu'ume', ka'alikil le 0,04% p'aatalo', t'oxpaja'an ichil, ak'alche'ob, áalkab ja'ob, múuyalo'ob yéetel ba'alo'ob kuxa'antako'ob. ''Ja'''e' mantats' táan un suut yooxolil, ku lúubul bey cháake' yéetel ku bin tak káak'náab. [[Category:Wp/yua/Janalo'ob]] [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q283}} s54nbyw6qjb24tjznj9o1li278xasoj 0 87494 7336346 7236500 2026-09-25T16:13:09Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku yutskinta'al ts'íib 7336346 wikitext text/x-wiki [[File:Starr-130516-4477-Musa x paradisiaca-Dwarf Brazilian apple fruit-CTAHR UH Maui-Maui (25184707926).jpg|thumb|249x249px|Ja'as ''k'an (Musa x paradisiaca)'']] Le '''ja'as'''o' (''Musa × paradisiaca'' yéetel ''Musa acuminata'' yéetel ''Musa balbisiana'') jump'éel pak'áal ku meyajta'al ti' ya'ab lu'umo'ob ichil u yóok'ol kaab, yéetel jach ya'ab ku pa'ak'al ichil ''Yucatán''. Le pak'áala' nojoch yéetel chowak u le', ma' seen ka'anali', bek'ech u nak', yéetel yaan u ja'il yéetel ya'ax u paach. Ya'ax u yich le ja'as chéen lu'ubsa'ak tu k'abo'; ichil u taal u tajale' ku k'aantal, ba'ale' yaan u jejeláasil ja'as ku p'áatal ya'ax, wáaj ku suut u boonil ti' chak, k'an, boox wáaj ''káafej'', je'ex u jejeláasil. [[File:Starr-140614-4560-Musa acuminata-Dwarf Cuban Red fruit-Hawea Pl Olinda-Maui (25216873236).jpg|thumb|332x332px|Ja'as ''chak wa ja'as boox (Musa acuminata)'']] Ma' chéen jump'éel u nojochil u yich le pak'áalo', bey xan u boonil yéetel u chowakil ku jejeláastal. Le ''ja'as''a' mina'an u neek'; chéen u wi' ku pa'ak'al, tumen le jejeláasil ku ts'aik ma'alob u meyajil. U le' le ja'aso' ku ch'a'abal uti'al u to'obol waajo'ob, je'el bix chachakwaaj, noj waaj yéetel u p'óok'ol mukbil waaj; bey xan ku meyaj bey u maak píb yéetel u maak ki'iwaj. Yaan ya'ab u jejeláasil ja'as. Ichil le asab k'ajóolta'ano'ob yaan: == Ja'as k'an == ''Botánicamente'', le ja'asa' jump'éel ''cultivo'' ti' ''Musa acuminata'' (''Grupo Cavendish, AAA''). Le ''grupo'' maas ya'ab ku pa'ak'al yéetel ku koonol ichil yóok'ol kaab.[[File:Starr-121108-0840-Musa x paradisiaca-Iholena Maia Lele variety fruit-Pali o Waipio-Maui (24569636943).jpg|thumb|Ja'as ''manzano (Musa × paradisiaca)'']]Le ''ja'as k'ano''' jump'éel u jejeláasil ja'as jach ya'ab ku ja'anta'al ichil ''Yucatán'' yéetel tu láakal ''México''. U yichil chowak, táanil yéetel ya'ax u paach ichil u paakatil, ba'ale' ku suut k'an le paacho' wa sáamak. U wi' jach ki', suuts' yéetel yaan u ki'boonil, tumen le ba'alo' ku ja'anta'al ''fresco'', ba'ale' xan ku meyajta'al ichil ''postres, licuados'' yéetel jejeláas ja'analo'ob. Le ja'as k'ano' yaan ya'ab ''carbohidratos, fibra dietética, potasio, vitamina B6 yéetel vitamina C'', ba'alo'ob ku ts'áaik muuk', ku yaantik u meyajil le muk'il wíinkilal yéetel ku táan u yáantik u toj óolal. == Ja'as chak wa ja'as boox == ''Botánicamente'' jump'éel ''cultivo'' ti' ''Musa acuminata'' (''Grupo Red Dacca, AAA'').[[File:Starr-130214-1561-Musa acuminata-Cv Rose fruit-Waihee-Maui (24575100444).jpg|thumb|Ja'as ''dominico (Musa acuminata)'']]Le ''ja'as chak''o', wa ku t'aanal xan ''ja'as boox'' ichil juntúul yaan kaajo'ob, ku k'ajóolta'al tumen u chakchak, boox wa ''káafej'' u paach. U wi' jach suuts', jach ki' yéetel yaan u ki'boonil ku yila'al bey u ki'il ''frambuesa'' wa ''mango''. Le jejeláasil ja'asa' ku ja'anta'al ''fresco'', ba'ale' xan ku meyajta'al ichil ''dulces, postres'' yéetel ''bebidas''. Le ''ja'as chak''o' yaan ''vitaminas A, B6'' yéetel ''C,'' bey xan ''minerales'' yéetel ''antioxidantes'' ku ts'áaik u chakchakil u paach. Le ''nutrientes'' lela' ku yaantik u toj óolal yéetel ku kanáantik le wíinkilal.[[File:Musa balbisiana 245083782.jpg|thumb|Ja'as ''macho'' ''(Musa × paradisiaca)'']] == Ja'as ''manzano'' == ''Botánicamente'' leti' jump'éel ''cultivo'' ti' ''Musa × paradisiaca'' (''Grupo Silk, AAB)'', ku taal tu xak' ''Musa acuminata'' yéetel ''Musa balbisiana''. Le ja'as ''manzano''o' ku k'aba'etik bey je'ela' tumen u ki'boonil yéetel u ki' wi'il ku yila'al bey u ki' ''manzana'' wa sáamak. U yich ma' jach chowak, ba'ale' jach bek'ech yéetel táanil. U wi' suuts' yéetel jach ki'. [[File:Fried ripe plantain Ja.jpg|thumb|Ja'as ''macho'' ''frito'' ''(Musa × paradisiaca)'']] [[File:Chips made from plantain.jpg|thumb|Ja'as ''macho'' ti' ''frituras'' ''(Musa × paradisiaca)'']] [[File:Musa acuminata Gran Canaria 1.JPG|thumb|Ja'as ''enano (Musa acuminata)'']]Le ja'asa' ku ja'anta'al ''fresco'', ba'ale' xan ku meyajta'al ichil ''postres'' yéetel jejeláas ja'analo'ob. Le ''ja'as manzano''o''<nowiki/>''' yaan ''fibra, potasio, vitamina C'' yéetel ''vitamina B6'', ba'alo'ob ku yaantik u meyajil le náakal, le muk'il yéetel u toj óolal le wíinkilal. == Ja'as ''dominico'' == ''Botánicamente'' leti' jump'éel ''cultivo'' ti' ''Musa × paradisiaca'' (''Grupo Dominico'' wa ''Lady Finger, AAB''). Le ''ja'as dominico''o' ku ts'áaik chan yicho'ob, táanilo'ob yéetel jach ki' u wi'. Tumen le ba'alo' jach ya'ab ku ja'anta'al ''fresco''. U wi' suuts' yéetel yaan u ki'boonil, tumen jach ki'imak óol ku ja'anta'al tumen paalalo'ob yéetel nojoch máako'ob. Le ''ja'as dominico''o' yaan ''carbohidratos, fibra, potasio, magnesio'' yéetel ''vitaminas'' ichil le ''grupo'' ''B'', ba'alo'ob ku ts'áaik muuk' yéetel ku yaantik u meyajil le wíinkilal. == Ja'as ''macho'' == ''Botánicamente'' leti' jump'éel cultivo ti' ''Musa × paradisiaca'' (''Plantain, Grupo AAB''). Le ''ja'as macho''o' ku k'ajóolta'al tumen u nojochil yich, u bek'echil yéetel u p'íits'il u paach. Ma' suuk u ja'anta'al ''crudo''; ku ja'anta'al wa ''hervido'', wa p'íibil, wa taats', wa ichil jejeláas ''guisos'' yéetel ja'analo'ob ''tradicionales''. Ichil u janalil ''Yucatán'' yéetel tu láakal ''Méexiko'' jach k'a'abet uti'al u meyajil ja'analo'ob ''dulces'' yéetel ''salados''. Le ''ja'as macho''o' yaan ya'ab ''carbohidratos complejos, fibra, potasio, magnesio'' yéetel ''vitaminas A'' yéetel ''C'', tumen le ba'alo' jump'éel janal ku ts'áaik ya'ab muuk' yéetel utsil ti' le wíinkilal. == Ja'as ''enano'' == ''Botánicamente'' leti' jump'éel ''cultivo'' ti' ''Musa acuminata'' (''Dwarf Cavendish, Grupo AAA''). [[File:Green food.jpg|thumb|Le' le ja'aso' ku ch'a'abal uti'al u to'obol waajo'ob]] Le ''ja'as enano''o' ku k'aba'etik bey je'ela' tumen ma' jach nojoch u che', bey xan ma'alob u pa'akal yéetel u jóok'ol u yich. U yich ''mediano'', ku suut k'an u paach wa sáamak yéetel u wi' suuts', ki' yéetel yaan u ki'boonil. Le jejeláasil ja'asa' jump'éel ti' le asab ya'ab ku pa'ak'al tumen u ya'abtal u yich yéetel u ma'alobil uti'al u koonol. Le ''ja'as enano''o' yaan ''carbohidratos, potasio, vitamina B6, vitamina C'' yéetel ''fibra'', ba'alo'ob ku yaantik u ts'áabal muuk', u meyajil le muk'il yéetel le ''nervioso sistema'', bey xan ku yaantik u toj óolal le wíinkilal. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q503}} 41ynqftel4a7gbexnak00hfp9upn96g 0 100586 7336340 7324844 2026-09-25T15:59:43Z Ziv 2602720 ([[c:GR|GR]]) [[File:Marcos Iván Vilchez Ruiz - Daz Zuvr, en Traje Folclórico de Huipil en Telpaneca (Madriz).png]] → [[File:Marcos Iván Vílchez Ruiz - Daz Zuvr, en Traje Folclórico de Huipil en Telpaneca (Madriz).png]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 7336340 wikitext text/x-wiki [[File:Women in common traditional garments Yucatan, Mexico 1923.tif|thumb|Ko’olelo’ob yéetel u nook’ suuk u k’amik ti’ Yucatán, ja'ab 1923.]] '''Iipíil''' (ku taal ti’ ''[[Wp/yua/Náhuatl|náhuatl]]'': ''huipilli'' ‘''blusa o vestido adornado''’), ku ya’ala’al xan ti’ iipíil tu petenil ''Yucatán'', jump’éel u úuchben búuk u sijnáal kajnáalilo’ob yétel ''mestizos'' tu noojol [[Wp/yua/México|''México'']] yéetel ''Centroamérica''. Jump’éel chowak nook’, suukile’ beeta’an yéetel ka’ajaats wa óoxjaats chowak kan anay nook’, ku nu’up’ul tu tséelo’ob yéetel chuuy, ''cinta'' wa u tíitichal nook’, je’ek’ab ka’anal utia’al u kaalil yéetel, wa nup’a’an u tséelo’obe’ ku p’a’atal u joolil utia’al uk’abil. Jump’éel úuchben iipíil, le ku k’a’abetkuunsa’al utia’al kili’ichkuunajo’, suukana’anile’ sakalbil u beeta’al yéetel juntats’ ichil ku ji’it’il u jats’utsil, wa ku chu’uyul, wa yéetel ''cinta'', wáa ''encajes'' ku ta’ak’al ti’. Ba’ale’, yaan xan iipilo’ob beeta’an yéetel mambil nook’. Jejeláas bix u chowakil jump’éel iipíil, yaane’ kóom chen utia’al u pixik u ka’analil u wíinklal máak wa chowak tak u k’uchul lu’um. Tu yóok’lal bix jump’éel iipile’ ku yojéelta’al ba’ax u ch’i’ibal máak takik wa ba’ax kaajil u taal, tumeen tuláakal kaaj yaan u jela’anil bix u sakaltik yéetel ba’ax ku bisik u chuuyil wa bix ku u xa’ak’til u chuuyil. Le kili’ich iipilo’ ku meyaj utia’al ts’o’okol beel, muknáal, xunáano’ob wa tak utia’al u nook’ ''santos''. Le iipilo’ ku búukinta’al tumeen xsijnáal ko’olelo’ob tuláakal u péetlu’umil ''Mesoamérica'' (tu noojol ''México'' tak tu chúumuk lu’umil ''América'') kex wa ka’anal u ch’i’ibal wa ma’ tak ya’abach ja’ab ma’ayli’ k’uchuk sak wíiniko’ob wey ''America''e’. Tak bejla’e’ lela’ jump’éel nook’ ya’ab u búukinta’al. Tu’ux jach chika’an u búukionta’ale’ tu méek’táanlu’umilo’ob ''Chiapas'', ''Yucatán'', ''Quintana Roo, Oaxaca,'' ''Tabasco,'' ''Campeche, Hidalgo, Michoacán'' (tu’ux ku k’aaba’ta’al huenango), ''Veracruz'' yéetel ''Morelos''. Tu kaajil ''Cuetzalan'', ''Puebla''e’ ja’abmanja’ab ku beeta’al jump’éel u máank’inalil ''café'' yéetel iipíil k’aaba’ta’an ''Feria del Huipil'' ''y del Café'', káaj tu ja’abil 1949. Jump’éel iipíile’ suukile’ sak, táats ka’anal tak kaabal, núup’ chuya’an tu tséel, chen ku p’a’atal u joolil utia’al u k’abilo’ob yéetel jump’éel tu ka’analil utia’al u kaalil. U kaalil, u k’abil yéetel u kaabalile’ chuya’an jejeláas u jats’uts boonilo’ob. Tu lu’umil ''Yucataan''e’, yáanal le iipilo’ ku bin jump’éel júuk nook’ ku k’aaba’ta’al piik ich maayt’aan, suuka’anil chuya’an chen tu kaabalil. Le ka’aj k’uch sak wíiniko’ob, ichil ''siglo'' XVI, u ko’olelilo’ob ''Yucataan''e’ suuk u máano’ob chaknuul tu t’e’et’ tak ka’anal. Le aj k’iino’ob taalo’ob yéetel le sak wíiniko’obo’ tu tukultajo’obe’ lelo’ ma’ no’oja’an tu táan u paakato’obi’, ka’ tu beetaj u pixik u yiimo’ob yéetel jump’éel búuk k’aaba’ta’ab guaypil wa güipil, jump’éel t’aan ku taal ti’ huipilli, jump’éel t’aan nahuatl u taal. Le nook’ táanili’ u búukinta’al táantanxel lu’umilo’ob ''México''e’, ku beeta’al yéetel óoxxóot’ nook’ ken nu’upuke’ ku beetik jump’éel búuk yaan ka’ap’éel u joolil utia’al u k’abil yéetel u láak’ jump’éel utia’al u kaalil. Le búuko’ ku k’uchul tu píix wa tak tu yook máax takik, tu’ux ku juljit’ta’al u k’u’uk’mel kuutsja’ wa ku chu’uyul yéetel u tso’otsel t’u’ul utia’al u jats’utskuunsa’al. Bey siijlil le iipil ku ta’akal bejlao’. Diego López de Cogolludoe’, ku t’aan tu yóok’lal le nook’a’. == Bixij == <gallery> File:Huipil de Pantelhó, Chiapas.jpg|''Chiapas'' File:Tunkan Maia Yucatan.jpg|''Yucatán'' File:6Cobá - Village Mayan's women Souvenir makers.JPG|''Quintana Roo'' File:Huipil oaxaqueño.jpg|''Oaxaca'' File:Villahermosa Tabasco Mexico 2012 01.jpg|''Tabasco'' File:Huipil de Campeche.jpg|''Campeche'' File:Traje tipico del Estado de Hidalgo.jpg|''Hidalgo'' File:Mujer con Vestimenta típica.jpg|''Michoacán'' File:Cocina totonaca.jpg|''Veracruz'' File:Collectie Wereldmuseum, RV-4880-216d, 'Huipil'.jpg|''Morelos'' File:Collectie Wereldmuseum, RV-4880-476a, 'Huipil'.jpg|''Puebla'' File:MX TV CLAUSURA 2 FERIA DE LA MUÑECA.jpg|''Querétaro'' </gallery> === ''El Salvador'' === Tu noj lu’umil El ''Salvador''e’ ku k’aaba’ta’al huipil, chen ti’ le ku takik le ko’olelo’ob ku pixik chen tu t’e’et’ tak tu kaabalil u wíinklalo’. Le huipilo’ jump’éel nukuch nojoch nook’ síijil ichil le yáax kúultuurilo’ob ''Mesoamérica'', yéetel ku beetik yéetel ''telar de cintura'', ku yáantal u xookilo’ob, u xíiwilo’ob yéetel u jejeláas ts’íibo’ob ku ye’esik u ''kúultuuril'' yéetel u kaajal le máako’ob ku takiko’ob. Ichil ''El Salvador'', le huipilo’ jach k’ajóolta’an ichil le almehen t’aano’ob ''Náhuat'' yéetel ichil u suukilo’ob le ''pueblos originarios'', ba’ale’ bejla’e’ ma’ ya’ab máako’ob ku yúuchul u yéeytal, chen ichil nojoch k’iino’ob, u meyajil folklórico yéetel u kanáantaj u ''patrimonio cultural''. === ''Guatemala'' === Bejla’e’ tu noj lu’umil ''Guatemala''e’ jach ya’ab u ta’akal iipíil, tu’ux u ya’abil u sijnáal kajnáalilo’ob je’el bix ''K’iche’ob, Q’eqchi’, Kaqchikel'' yéetel ''Mam'', ichil u láak’o’obe’, min oli’ u chúumuk u kajnáalilo’obe’, xuulul ku takiko’ob iipíil. Le iipíilo’ ma’ chéen jump’éel nook’; jump’éel ts’íib ku ye’esik u ''kúultuuril'', u tsikbalil yéetel u k’ajlayil le kaajilo’ob. U jejeláas xíiwilo’ob, u boonilo’ob yéetel u meyajil chuuyo’ ku ts’áik u na’atik ba’ax kaajal tu taal le máak, ba’ax u suukil yéetel ba’ax u nojil u meyaj. Ya’ab iipíilo’ob ku chuuyta’al yéetel ''telar de cintura'', jump’éel noj meyaj ku páajtal tu yáax máako’ob ''Mesoamérica''. Bejla’e’, yaan ya’ab ko’olelo’ob mayao’ob ku kanáantiko’ob le meyaja’, ku beetiko’ob iipíil yo’osal u suut kuxa’an u ''patrimonio cultural'' yéetel u tsolik u jejeláas ''kúultuuril Guatemala''. === ''Nicaragua'' === ''Nicaragua''e’ le iipilo’ ku ya’ala’al xan ti’ “''traje del mestizaje''”, tumen ku yaantal ichil u meyajil u múuch’ul u kúultuuril le ''pueblos originarios'' yéetel le táanilo’ob ''europeos''. Le ''traje''o’ suuk u yúuchul taksa’al ichil u nojoch k’iino’ob, ''bailes folklóricos'' yéetel u ja’abililo’ob kaaj, yéetel ku beetik yéetel jump’éel ''blusa, enagua, pañuelo, cintas'' yéetel jejeláas ''bordados''. Ichil u ja’abil 2023, le Huipil ''Nicaragüense'' ts’a’ab u k’aaba’ bey ''Patrimonio Inmaterial, Artístico'' yéetel ''Cultural de la Nación'', tumen u noj tuukulil yéetel u k’áat chi’ ti’ u ''identidad cultural'' le nojoch lu’umo’. Ku ya’alal xan u “''Vestido de Fiesta de nuestros Pueblos''”, tumen ku ye’esik u yuumil u suukil yéetel u kúultuuril le jejeláas kaajilo’ob ''Nicaragua''.<gallery> File:Nantzin Sixta 3.jpg|''El Salvador'' File:Huipil uit Guatemala, asset r1TFYieq8HskgcKCWKs0h9sy.jpg|''Guatemala'' File:Marcos Iván Vílchez Ruiz - Daz Zuvr, en Traje Folclórico de Huipil en Telpaneca (Madriz).png|''Nicaragua'' </gallery> == ''Terno'' == [[File:Centro_de_Textiles_del_Mundo_Maya_3.jpg|thumb|''Terno'' ''Yucatán'']]U ''terno''il ''Yucataan''e jump’éel nook’ ku búukinta’al tumen ko’olel, jach jats’uts yéetel jach no’j, Suuk u beeta’al yéetel óoxp’éel jaats: # Iipíil # Fustán # Jubón Suuk u yantal ti’ chuuy yéetel u jejeláas jats’utsilo’ob. Jach k’ajóolta’an tu k’iino’ob ki’imak óolal, ''vaquerías'' yéetel jejeláas cha’anil tu lu’umil ''Yucatán''.<gallery class="center"> File:Terno típico de Yucatán.jpg|U chuupule' kul ''terno (''u nook’il suuka’anil ko’olelo’ob ''Yucatán''e’'')'' File:Niñez maya.jpg|''Terno''<nowiki/>'ob (jump’éel múuch’ mejen xiibo’ob, mejen paalal yéetel táankelem wíiniko’ob, ''Peto'') File:Mujeres vistiendo el terno - Motul, Yucatán.jpg|Ko’olelo’ob ku búukinta’al u ''terno''il – ''Motul'' </gallery> [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Nook']] [[Category:Wp/yua/U miatsil Yucatán]] {{INTERWIKI|Q3269820}} hcrcqrb6o53498ibkdwikyk26r9wl80 0 103881 7336363 7263494 2026-09-25T17:36:09Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku yutskinta'al ts'íib 7336363 wikitext text/x-wiki [[Image:Cuniculus paca.jpg|thumb|251x251px|right|Jaaleb]] Le '''jaaleb'''o' (''Cuniculus paca'', ich káastelan: ''tepezcuintle'') juntúul nojoch ba'alche' (''roedor'') ku kuxtal ichil le k'áaxo'ob tu'ux yaan ja' yéetel ichil lu'umilo'ob tu'ux yaan ya'ab che'ob. Yaan u nojoch bak'el, u boonile' chak chukwa' yéetel sak u tso'otsel tu ts'éelilo'ob, ba'ax ku k'a'abetik u yáantal tu paachil le k'áaxo'. Ku jóok'ol u xíimbal ich áak'ab, tumen áak'abk'íin ku kaxantik u yo'och. [[File:HumedoTepezc 02.jpg|thumb|Jaaleb'ob]] Le '''jaaleb'''o' ku jaantik ''u yich pak'áal'', pak'alo'ob, je'el bix, neek'o'ob yéetel áak'al xíiw. Yaan u meyaj ichil le k'áaxo' tumen ku p'áatak u ne'ek' tu'ux ku bin, ka ts'áabik u yáantal u paakalil ya'ab che'ob. Béey xan, le jaalebo' jump'éel k'a'ana'an ba'alche' ti' u je'ets'el le k'áax yéetel u kuxtal ya'ab uláak' ba'alo'ob. Ti' ''Yucatán'' yéetel uláak' lu'umilo'ob ti' ''México'' yéetel ''Centroamérica'', le jaalebo' ku kuxa'an tu yo'osal le k'áaxo'ob ''tropicales'' yéetel tu yáanal che'ob yaan ja'. Ku beetik u kúuchil ichil u'ulab wa ''túneles'' ku páatak ichil lu'um, tu'ux ku kanáantik u báakel yéetel u paalalo'ob. Tak tu láak' le jaalebo' yaan u yáabtal tumen u jats'uts' kuxtal, waaye' yaan u yáanal k'áas tumen u ch'a'ik tumen máako'ob, u luk'sik le k'áaxo'ob yéetel u xu'ulsik u kúuchil kuxtal. Le ba'alche'a' yaan u kanáantbil tumen ya'ab a'almajt'aano'ob yéetel ''leyes ambientales'', tumen jach k'a'ana'an ti' u je'ets'el le ''naturaleza'' yéetel u yaantal u kuxtalil le k'áaxo'. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'ob]] {{INTERWIKI|Q33936}} pzexh8h2wqzy9odvdfxyen36vjft75x 0 104367 7336371 7236581 2026-09-25T17:48:54Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku yutskinta'al ts'íib 7336371 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Xóot Lu'umil Jalapa'''<br>'''Departamento de Jalapa'''</big></big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat_of_arms_of_Jalapa.png|125px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:JalapaGUAT.PNG|300px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Lu'umil | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[File:Flag of Guatemala.svg|border|25px]] [[Wp/yua/Watemáala|Watemáala]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíinik | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 1 909 965 (est. 2009) <ref>[https://web.archive.org/web/20110527065510/http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=36&Itemid=234 Proyecciones de la población de México 2005-2050] utia'al [[Wp/yua/CONAPO|CONAPO]].</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Área | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 38 402 [[Wp/yua/Km²|km²]] |- |} '''''Jalapa''''' (káastlan t'aan: ''Jalapa'') u k'aaba' junp'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Watemáala|Guatemala]]. Xook yéetel 955.400 utia'al wíinik. ''Jalapa'' jump'éel noj kaaj yéetel u noj kaajil le ''departamento'' ''Jalapa'' ti' ''Guatemala''. U k'aaba' ts'o'ok u taal ti' le t'aano' ''náhuatl'' ''Xalapan'', bey u yéetel "lu'um tu'ux yaan ja' ichil lu'um suus". Le kaaja' yaan ichil u nohol-láak' tséel ''Guatemala'', ti' juntúul lu'um ya'ab witsilo'ob yéetel lu'um ku meentik ma'alob meyajil pak'áal. Tumen u ja'ats'uts' k'iin yéetel u k'exikil ja', ya'ab máako'ob ku k'aaba'tik '''"'''''La Morena Climatológica de Oriente".'' Ka'ach u lu'umil le kaaja' ku kajtalob ti' le ''pueblo''<nowiki/>'ob ''poqomam, xinka'' yéetel pipil. Ti' u ts'ookil le ''conquista española'', ''Jalapa'' túun ts'o'ok u béeytal u noj kaajil yéetel u meyajil noj kaaj. Ti' ja'ab 1873 ts'o'ok u meyajil le ''departamento'' ''Jalapa'', ka' le kaaja' k'uchul u noj kaajil. Bejla'e' ''Jalapa'' jump'éel kúuchil ku meyajtiko'ob u ''gobierno'', u noj kaambal yéetel u meyajil noj kaajo'ob ichil le ''departamento''. Le lu'uma' k'ajóolta'an tumen u meyajil pak'áal. Ku pak'ik nal, bu'ul, ''café'', p’aak, ''repollo, brócoli'' yéetel ya'ab uláak' pak'áalo'ob. Xan yaan u meyaj ''artesanal'', bey u meyajil k'áan, lu'umil ts'íib, múul meyaj ti' che', yéetel u meyajil luuch. Ti' u tuukulil máako'ob yaan ya'ab k'ay, paax yéetel noj k'iino'ob ku ka'ansiko'ob u suku'unil yéetel u k'ajlayil le kaaja'. [[File:Jalapa, Guatemala - panoramio.jpg|thumb|305x305px|''Jalapa, Guatemala'']] ''Jalapa'' jump'éel kaaj ku yáantik u k'áat chi'oba' tumen u ja'ats'uts' yóok'ol kaab, u yuumil kaajo'ob yéetel u k'áaxil meyaj. Le kaaja' yaan u páajtal u meentik noj meyaj ti' kaambal, toj óolal yéetel u kuxtalil u máasewalo'ob, tumen lela' junp'éel noj kúuchil k'a'abet ichil ''Guatemala''. == Kan Siyan ==<!--Historia--> == U Xookil Lu'umil Kaab ==<!--Geografía--> == U Xookil Taak'inil Meyaj ==<!--Economía--> == Almejen ==<!--Política--> == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q795441}} lisap8ci7cq2m8sm0uae6v59kq5a5wr 7336375 7336371 2026-09-25T18:35:20Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336375 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Xóot Lu'umil Jalapa'''<br>'''Departamento de Jalapa'''</big></big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat_of_arms_of_Jalapa.png|125px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:JalapaGUAT.PNG|300px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Lu'umil | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[File:Flag of Guatemala.svg|border|25px]] [[Wp/yua/Watemáala|''Guatemala'']] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíinik | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 1 909 965 (est. 2009) <ref>[https://web.archive.org/web/20110527065510/http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=36&Itemid=234 Proyecciones de la población de México 2005-2050] utia'al [[Wp/yua/CONAPO|CONAPO]].</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Área | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 38 402 [[Wp/yua/Km²|km²]] |- |} '''''Jalapa''''' (káastlan t'aan: ''Jalapa'') u k'aaba' junp'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Watemáala|Guatemala]]. Xook yéetel 955.400 utia'al wíinik. ''Jalapa'' jump'éel noj kaaj yéetel u noj kaajil le ''departamento'' ''Jalapa'' ti' ''Guatemala''. U k'aaba' ts'o'ok u taal ti' le t'aano' ''náhuatl'' ''Xalapan'', bey u yéetel "lu'um tu'ux yaan ja' ichil lu'um suus". Le kaaja' yaan ichil u nohol-láak' tséel ''Guatemala'', ti' juntúul lu'um ya'ab witsilo'ob yéetel lu'um ku meentik ma'alob meyajil pak'áal. Tumen u ja'ats'uts' k'iin yéetel u k'exikil ja', ya'ab máako'ob ku k'aaba'tik '''"'''''La Morena Climatológica de Oriente".'' Ka'ach u lu'umil le kaaja' ku kajtalob ti' le ''pueblo''<nowiki/>'ob ''poqomam, xinka'' yéetel pipil. Ti' u ts'ookil le ''conquista española'', ''Jalapa'' túun ts'o'ok u béeytal u noj kaajil yéetel u meyajil noj kaaj. Ti' ja'ab 1873 ts'o'ok u meyajil le ''departamento'' ''Jalapa'', ka' le kaaja' k'uchul u noj kaajil. Bejla'e' ''Jalapa'' jump'éel kúuchil ku meyajtiko'ob u ''gobierno'', u noj kaambal yéetel u meyajil noj kaajo'ob ichil le ''departamento''. Le lu'uma' k'ajóolta'an tumen u meyajil pak'áal. Ku pak'ik nal, '''bu'ul, ''café'', p’aak, ''repollo, brócoli'' yéetel ya'ab uláak' pak'áalo'ob. Xan yaan u meyaj ''artesanal'', bey u meyajil k'áan, lu'umil ts'íib, múul meyaj ti' che', yéetel u meyajil luuch. Ti' u tuukulil máako'ob yaan ya'ab k'ay,''' paax yéetel noj k'iino'ob ku ka'ansiko'ob u suku'unil yéetel u k'ajlayil le kaaja'. [[File:Jalapa-Collage.jpg|thumb|Múuch’ul oochelo’ob ti’al ''Jalapa'']] ''Jalapa'' jump'éel kaaj ku yáantik u k'áat chi'oba' tumen u ja'ats'uts' yóok'ol kaab, u yuumil kaajo'ob yéetel u k'áaxil meyaj. Le kaaja' yaan u páajtal u meentik noj meyaj ti' kaambal, toj óolal yéetel u kuxtalil u máasewalo'ob, tumen lela' jump'éel noj kúuchil k'a'abet ichil ''Guatemala''.<gallery mode="nolines"> File:Maiz dulce.png|Naal </gallery> == Kan Siyan ==<!--Historia--> == U Xookil Lu'umil Kaab ==<!--Geografía--> == U Xookil Taak'inil Meyaj ==<!--Economía--> == Almejen ==<!--Política--> == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q795441}} 0hwzm3iivq36s8iln6pvirx8hbkd6vg 7336379 7336375 2026-09-25T18:38:35Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336379 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Xóot Lu'umil Jalapa'''<br>'''Departamento de Jalapa'''</big></big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat_of_arms_of_Jalapa.png|125px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:JalapaGUAT.PNG|300px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Lu'umil | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[File:Flag of Guatemala.svg|border|25px]] [[Wp/yua/Watemáala|''Guatemala'']] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíinik | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 1 909 965 (est. 2009) <ref>[https://web.archive.org/web/20110527065510/http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=36&Itemid=234 Proyecciones de la población de México 2005-2050] utia'al [[Wp/yua/CONAPO|CONAPO]].</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Área | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 38 402 [[Wp/yua/Km²|km²]] |- |} '''''Jalapa''''' (káastlan t'aan: ''Jalapa'') u k'aaba' junp'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Watemáala|Guatemala]]. Xook yéetel 955.400 utia'al wíinik. ''Jalapa'' jump'éel noj kaaj yéetel u noj kaajil le ''departamento'' ''Jalapa'' ti' ''Guatemala''. U k'aaba' ts'o'ok u taal ti' le t'aano' ''náhuatl'' ''Xalapan'', bey u yéetel "lu'um tu'ux yaan ja' ichil lu'um suus". Le kaaja' yaan ichil u nohol-láak' tséel ''Guatemala'', ti' juntúul lu'um ya'ab witsilo'ob yéetel lu'um ku meentik ma'alob meyajil pak'áal. Tumen u ja'ats'uts' k'iin yéetel u k'exikil ja', ya'ab máako'ob ku k'aaba'tik '''"'''''La Morena Climatológica de Oriente".'' Ka'ach u lu'umil le kaaja' ku kajtalob ti' le ''pueblo''<nowiki/>'ob ''poqomam, xinka'' yéetel pipil. Ti' u ts'ookil le ''conquista española'', ''Jalapa'' túun ts'o'ok u béeytal u noj kaajil yéetel u meyajil noj kaaj. Ti' ja'ab 1873 ts'o'ok u meyajil le ''departamento'' ''Jalapa'', ka' le kaaja' k'uchul u noj kaajil. Bejla'e' ''Jalapa'' jump'éel kúuchil ku meyajtiko'ob u ''gobierno'', u noj kaambal yéetel u meyajil noj kaajo'ob ichil le ''departamento''. Le lu'uma' k'ajóolta'an tumen u meyajil pak'áal. Ku pak'ik nal, bu'ul, ''café'', '''p’aak, ''repollo, brócoli'' yéetel ya'ab uláak' pak'áalo'ob. Xan yaan u meyaj ''artesanal'', bey u meyajil k'áan, lu'umil ts'íib, múul meyaj ti' che', yéetel u meyajil luuch. Ti' u tuukulil máako'ob yaan ya'ab k'ay,''' paax yéetel noj k'iino'ob ku ka'ansiko'ob u suku'unil yéetel u k'ajlayil le kaaja'. [[File:Jalapa-Collage.jpg|thumb|Múuch’ul oochelo’ob ti’al ''Jalapa'']] ''Jalapa'' jump'éel kaaj ku yáantik u k'áat chi'oba' tumen u ja'ats'uts' yóok'ol kaab, u yuumil kaajo'ob yéetel u k'áaxil meyaj. Le kaaja' yaan u páajtal u meentik noj meyaj ti' kaambal, toj óolal yéetel u kuxtalil u máasewalo'ob, tumen lela' jump'éel noj kúuchil k'a'abet ichil ''Guatemala''.<gallery mode="nolines"> File:Maiz dulce.png|Naal File:Frijol 2.jpg|Bu'ul File:Visita al Beneficio del Café Pastores Sacatepequez Guatemala - Bodega del café.jpg|''Café'' </gallery> == Kan Siyan ==<!--Historia--> == U Xookil Lu'umil Kaab ==<!--Geografía--> == U Xookil Taak'inil Meyaj ==<!--Economía--> == Almejen ==<!--Política--> == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q795441}} ejw4lihe79j6j1v40ckkm4gvtdo9rhq 7336381 7336379 2026-09-25T18:42:14Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336381 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Xóot Lu'umil Jalapa'''<br>'''Departamento de Jalapa'''</big></big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat_of_arms_of_Jalapa.png|125px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:JalapaGUAT.PNG|300px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Lu'umil | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[File:Flag of Guatemala.svg|border|25px]] [[Wp/yua/Watemáala|''Guatemala'']] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíinik | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 1 909 965 (est. 2009) <ref>[https://web.archive.org/web/20110527065510/http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=36&Itemid=234 Proyecciones de la población de México 2005-2050] utia'al [[Wp/yua/CONAPO|CONAPO]].</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Área | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 38 402 [[Wp/yua/Km²|km²]] |- |} '''''Jalapa''''' (káastlan t'aan: ''Jalapa'') u k'aaba' junp'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Watemáala|Guatemala]]. Xook yéetel 955.400 utia'al wíinik. ''Jalapa'' jump'éel noj kaaj yéetel u noj kaajil le ''departamento'' ''Jalapa'' ti' ''Guatemala''. U k'aaba' ts'o'ok u taal ti' le t'aano' ''náhuatl'' ''Xalapan'', bey u yéetel "lu'um tu'ux yaan ja' ichil lu'um suus". Le kaaja' yaan ichil u nohol-láak' tséel ''Guatemala'', ti' juntúul lu'um ya'ab witsilo'ob yéetel lu'um ku meentik ma'alob meyajil pak'áal. Tumen u ja'ats'uts' k'iin yéetel u k'exikil ja', ya'ab máako'ob ku k'aaba'tik '''"'''''La Morena Climatológica de Oriente".'' Ka'ach u lu'umil le kaaja' ku kajtalob ti' le ''pueblo''<nowiki/>'ob ''poqomam, xinka'' yéetel pipil. Ti' u ts'ookil le ''conquista española'', ''Jalapa'' túun ts'o'ok u béeytal u noj kaajil yéetel u meyajil noj kaaj. Ti' ja'ab 1873 ts'o'ok u meyajil le ''departamento'' ''Jalapa'', ka' le kaaja' k'uchul u noj kaajil. Bejla'e' ''Jalapa'' jump'éel kúuchil ku meyajtiko'ob u ''gobierno'', u noj kaambal yéetel u meyajil noj kaajo'ob ichil le ''departamento''. Le lu'uma' k'ajóolta'an tumen u meyajil pak'áal. Ku pak'ik nal, bu'ul, ''café'', p’aak, ''repollo, brócoli'' '''yéetel ya'ab uláak' pak'áalo'ob. Xan yaan u meyaj ''artesanal'', bey u meyajil k'áan, lu'umil ts'íib, múul meyaj ti' che', yéetel u meyajil luuch. Ti' u tuukulil máako'ob yaan ya'ab k'ay,''' paax yéetel noj k'iino'ob ku ka'ansiko'ob u suku'unil yéetel u k'ajlayil le kaaja'. [[File:Jalapa-Collage.jpg|thumb|Múuch’ul oochelo’ob ti’al ''Jalapa'']] ''Jalapa'' jump'éel kaaj ku yáantik u k'áat chi'oba' tumen u ja'ats'uts' yóok'ol kaab, u yuumil kaajo'ob yéetel u k'áaxil meyaj. Le kaaja' yaan u páajtal u meentik noj meyaj ti' kaambal, toj óolal yéetel u kuxtalil u máasewalo'ob, tumen lela' jump'éel noj kúuchil k'a'abet ichil ''Guatemala''.<gallery mode="nolines"> File:Maiz dulce.png|Naal File:Frijol 2.jpg|Bu'ul File:Visita al Beneficio del Café Pastores Sacatepequez Guatemala - Bodega del café.jpg|''Café'' File:Enjoy A Delicious Chow Mein (63231929).jpeg|''Brócoli'' </gallery> == Kan Siyan ==<!--Historia--> == U Xookil Lu'umil Kaab ==<!--Geografía--> == U Xookil Taak'inil Meyaj ==<!--Economía--> == Almejen ==<!--Política--> == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q795441}} 8b46aunxh9wrng2d3r1vou0numbeioo 7336383 7336381 2026-09-25T18:47:13Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336383 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Xóot Lu'umil Jalapa'''<br>'''Departamento de Jalapa'''</big></big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat_of_arms_of_Jalapa.png|125px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:JalapaGUAT.PNG|300px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Lu'umil | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[File:Flag of Guatemala.svg|border|25px]] [[Wp/yua/Watemáala|''Guatemala'']] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíinik | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 1 909 965 (est. 2009) <ref>[https://web.archive.org/web/20110527065510/http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=36&Itemid=234 Proyecciones de la población de México 2005-2050] utia'al [[Wp/yua/CONAPO|CONAPO]].</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Área | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 38 402 [[Wp/yua/Km²|km²]] |- |} '''''Jalapa''''' (káastlan t'aan: ''Jalapa'') u k'aaba' junp'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Watemáala|Guatemala]]. Xook yéetel 955.400 utia'al wíinik. ''Jalapa'' jump'éel noj kaaj yéetel u noj kaajil le ''departamento'' ''Jalapa'' ti' ''Guatemala''. U k'aaba' ts'o'ok u taal ti' le t'aano' ''náhuatl'' ''Xalapan'', bey u yéetel "lu'um tu'ux yaan ja' ichil lu'um suus". Le kaaja' yaan ichil u nohol-láak' tséel ''Guatemala'', ti' juntúul lu'um ya'ab witsilo'ob yéetel lu'um ku meentik ma'alob meyajil pak'áal. Tumen u ja'ats'uts' k'iin yéetel u k'exikil ja', ya'ab máako'ob ku k'aaba'tik '''"'''''La Morena Climatológica de Oriente".'' Ka'ach u lu'umil le kaaja' ku kajtalob ti' le ''pueblo''<nowiki/>'ob ''poqomam, xinka'' yéetel pipil. Ti' u ts'ookil le ''conquista española'', ''Jalapa'' túun ts'o'ok u béeytal u noj kaajil yéetel u meyajil noj kaaj. Ti' ja'ab 1873 ts'o'ok u meyajil le ''departamento'' ''Jalapa'', ka' le kaaja' k'uchul u noj kaajil. Bejla'e' ''Jalapa'' jump'éel kúuchil ku meyajtiko'ob u ''gobierno'', u noj kaambal yéetel u meyajil noj kaajo'ob ichil le ''departamento''. Le lu'uma' k'ajóolta'an tumen u meyajil pak'áal. Ku pak'ik nal, bu'ul, ''café'', p’aak, ''repollo, brócoli'' yéetel ya'ab uláak' pak'áalo'ob. Xan yaan u meyaj '''''artesanal'', bey u meyajil k'áan, lu'umil ts'íib, múul meyaj ti' che', yéetel u meyajil luuch. Ti' u tuukulil máako'ob yaan ya'ab k'ay,''' paax yéetel noj k'iino'ob ku ka'ansiko'ob u suku'unil yéetel u k'ajlayil le kaaja'. [[File:Jalapa-Collage.jpg|thumb|Múuch’ul oochelo’ob ti’al ''Jalapa'']] ''Jalapa'' jump'éel kaaj ku yáantik u k'áat chi'oba' tumen u ja'ats'uts' yóok'ol kaab, u yuumil kaajo'ob yéetel u k'áaxil meyaj. Le kaaja' yaan u páajtal u meentik noj meyaj ti' kaambal, toj óolal yéetel u kuxtalil u máasewalo'ob, tumen lela' jump'éel noj kúuchil k'a'abet ichil ''Guatemala''.<gallery mode="nolines"> File:Maiz dulce.png|Naal File:Frijol 2.jpg|Bu'ul File:Visita al Beneficio del Café Pastores Sacatepequez Guatemala - Bodega del café.jpg|''Café'' File:Enjoy A Delicious Chow Mein (63231929).jpeg|''Brócoli'' File:Cultivo de sandía en guatemala- 2014-07-04 02-46.jpg|Chak bojonja’ </gallery> == Kan Siyan ==<!--Historia--> == U Xookil Lu'umil Kaab ==<!--Geografía--> == U Xookil Taak'inil Meyaj ==<!--Economía--> == Almejen ==<!--Política--> == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q795441}} c38fvve1u27m0jigjbpagurx585xg3f 7336385 7336383 2026-09-25T18:53:16Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336385 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Xóot Lu'umil Jalapa'''<br>'''Departamento de Jalapa'''</big></big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat_of_arms_of_Jalapa.png|125px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:JalapaGUAT.PNG|300px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Lu'umil | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[File:Flag of Guatemala.svg|border|25px]] [[Wp/yua/Watemáala|''Guatemala'']] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíinik | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 1 909 965 (est. 2009) <ref>[https://web.archive.org/web/20110527065510/http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=36&Itemid=234 Proyecciones de la población de México 2005-2050] utia'al [[Wp/yua/CONAPO|CONAPO]].</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Área | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 38 402 [[Wp/yua/Km²|km²]] |- |} '''''Jalapa''''' (káastlan t'aan: ''Jalapa'') u k'aaba' junp'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Watemáala|Guatemala]]. Xook yéetel 955.400 utia'al wíinik. ''Jalapa'' jump'éel noj kaaj yéetel u noj kaajil le ''departamento'' ''Jalapa'' ti' ''Guatemala''. U k'aaba' ts'o'ok u taal ti' le t'aano' ''náhuatl'' ''Xalapan'', bey u yéetel "lu'um tu'ux yaan ja' ichil lu'um suus". Le kaaja' yaan ichil u nohol-láak' tséel ''Guatemala'', ti' juntúul lu'um ya'ab witsilo'ob yéetel lu'um ku meentik ma'alob meyajil pak'áal. Tumen u ja'ats'uts' k'iin yéetel u k'exikil ja', ya'ab máako'ob ku k'aaba'tik '''"'''''La Morena Climatológica de Oriente".'' Ka'ach u lu'umil le kaaja' ku kajtalob ti' le ''pueblo''<nowiki/>'ob ''poqomam, xinka'' yéetel pipil. Ti' u ts'ookil le ''conquista española'', ''Jalapa'' túun ts'o'ok u béeytal u noj kaajil yéetel u meyajil noj kaaj. Ti' ja'ab 1873 ts'o'ok u meyajil le ''departamento'' ''Jalapa'', ka' le kaaja' k'uchul u noj kaajil. Bejla'e' ''Jalapa'' jump'éel kúuchil ku meyajtiko'ob u ''gobierno'', u noj kaambal yéetel u meyajil noj kaajo'ob ichil le ''departamento''. Le lu'uma' k'ajóolta'an tumen u meyajil pak'áal. Ku pak'ik nal, bu'ul, ''café'', p’aak, ''repollo, brócoli'' yéetel ya'ab uláak' pak'áalo'ob. Xan yaan u meyaj '''''artesanal'', bey u meyajil k'áan, lu'umil ts'íib, múul meyaj ti' che', yéetel u meyajil luuch. Ti' u tuukulil máako'ob yaan ya'ab k'ay,''' paax yéetel noj k'iino'ob ku ka'ansiko'ob u suku'unil yéetel u k'ajlayil le kaaja'. [[File:Jalapa-Collage.jpg|thumb|Múuch’ul oochelo’ob ti’al ''Jalapa'']] ''Jalapa'' jump'éel kaaj ku yáantik u k'áat chi'oba' tumen u ja'ats'uts' yóok'ol kaab, u yuumil kaajo'ob yéetel u k'áaxil meyaj. Le kaaja' yaan u páajtal u meentik noj meyaj ti' kaambal, toj óolal yéetel u kuxtalil u máasewalo'ob, tumen lela' jump'éel noj kúuchil k'a'abet ichil ''Guatemala''.<gallery mode="nolines"> File:Maiz dulce.png|Naal File:Frijol 2.jpg|Bu'ul File:Visita al Beneficio del Café Pastores Sacatepequez Guatemala - Bodega del café.jpg|''Café'' File:Enjoy A Delicious Chow Mein (63231929).jpeg|''Brócoli'' File:Cultivo de sandía en guatemala- 2014-07-04 02-46.jpg|Chak bojonja’ File:SanFranciscoPetenGuatemala2015 09.jpeg|''Palma africana'' File:Sumpango.JPG|''Sumpango'' </gallery> == Kan Siyan ==<!--Historia--> == U Xookil Lu'umil Kaab ==<!--Geografía--> == U Xookil Taak'inil Meyaj ==<!--Economía--> == Almejen ==<!--Política--> == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q795441}} 4lx3090p1o2jq7uuu7bwu1v91qcwzu2 7336387 7336385 2026-09-25T18:55:59Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336387 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Xóot Lu'umil Jalapa'''<br>'''Departamento de Jalapa'''</big></big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat_of_arms_of_Jalapa.png|125px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:JalapaGUAT.PNG|300px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Lu'umil | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[File:Flag of Guatemala.svg|border|25px]] [[Wp/yua/Watemáala|''Guatemala'']] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíinik | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 1 909 965 (est. 2009) <ref>[https://web.archive.org/web/20110527065510/http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=36&Itemid=234 Proyecciones de la población de México 2005-2050] utia'al [[Wp/yua/CONAPO|CONAPO]].</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Área | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 38 402 [[Wp/yua/Km²|km²]] |- |} '''''Jalapa''''' (káastlan t'aan: ''Jalapa'') u k'aaba' junp'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Watemáala|Guatemala]]. Xook yéetel 955.400 utia'al wíinik. ''Jalapa'' jump'éel noj kaaj yéetel u noj kaajil le ''departamento'' ''Jalapa'' ti' ''Guatemala''. U k'aaba' ts'o'ok u taal ti' le t'aano' ''náhuatl'' ''Xalapan'', bey u yéetel "lu'um tu'ux yaan ja' ichil lu'um suus". Le kaaja' yaan ichil u nohol-láak' tséel ''Guatemala'', ti' juntúul lu'um ya'ab witsilo'ob yéetel lu'um ku meentik ma'alob meyajil pak'áal. Tumen u ja'ats'uts' k'iin yéetel u k'exikil ja', ya'ab máako'ob ku k'aaba'tik '''"'''''La Morena Climatológica de Oriente".'' Ka'ach u lu'umil le kaaja' ku kajtalob ti' le ''pueblo''<nowiki/>'ob ''poqomam, xinka'' yéetel pipil. Ti' u ts'ookil le ''conquista española'', ''Jalapa'' túun ts'o'ok u béeytal u noj kaajil yéetel u meyajil noj kaaj. Ti' ja'ab 1873 ts'o'ok u meyajil le ''departamento'' ''Jalapa'', ka' le kaaja' k'uchul u noj kaajil. Bejla'e' ''Jalapa'' jump'éel kúuchil ku meyajtiko'ob u ''gobierno'', u noj kaambal yéetel u meyajil noj kaajo'ob ichil le ''departamento''. Le lu'uma' k'ajóolta'an tumen u meyajil pak'áal. Ku pak'ik nal, bu'ul, ''café'', p’aak, ''repollo, brócoli'' yéetel ya'ab uláak' pak'áalo'ob. Xan yaan u meyaj '''''artesanal'', bey u meyajil k'áan, lu'umil ts'íib, múul meyaj ti' che', yéetel u meyajil luuch. Ti' u tuukulil máako'ob yaan ya'ab k'ay,''' paax yéetel noj k'iino'ob ku ka'ansiko'ob u suku'unil yéetel u k'ajlayil le kaaja'. [[File:Jalapa-Collage.jpg|thumb|Múuch’ul oochelo’ob ti’al ''Jalapa'']] ''Jalapa'' jump'éel kaaj ku yáantik u k'áat chi'oba' tumen u ja'ats'uts' yóok'ol kaab, u yuumil kaajo'ob yéetel u k'áaxil meyaj. Le kaaja' yaan u páajtal u meentik noj meyaj ti' kaambal, toj óolal yéetel u kuxtalil u máasewalo'ob, tumen lela' jump'éel noj kúuchil k'a'abet ichil ''Guatemala''.<gallery mode="nolines"> File:Maiz dulce.png|Nal File:Frijol 2.jpg|Bu'ul File:Agricultura de San Raymundo.jpg|Nal yéetel bu'ul File:Visita al Beneficio del Café Pastores Sacatepequez Guatemala - Bodega del café.jpg|''Café'' File:Enjoy A Delicious Chow Mein (63231929).jpeg|''Brócoli'' File:Cultivo de sandía en guatemala- 2014-07-04 02-46.jpg|Chak bojonja’ File:SanFranciscoPetenGuatemala2015 09.jpeg|''Palma africana'' File:Sumpango.JPG|''Sumpango'' </gallery> == Kan Siyan ==<!--Historia--> == U Xookil Lu'umil Kaab ==<!--Geografía--> == U Xookil Taak'inil Meyaj ==<!--Economía--> == Almejen ==<!--Política--> == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q795441}} glyjwb29w97lzt4aewdedsdrh8o9ed5 7336389 7336387 2026-09-25T19:03:01Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336389 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Xóot Lu'umil Jalapa'''<br>'''Departamento de Jalapa'''</big></big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat_of_arms_of_Jalapa.png|125px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:JalapaGUAT.PNG|300px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Lu'umil | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[File:Flag of Guatemala.svg|border|25px]] [[Wp/yua/Watemáala|''Guatemala'']] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíinik | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 1 909 965 (est. 2009) <ref>[https://web.archive.org/web/20110527065510/http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=36&Itemid=234 Proyecciones de la población de México 2005-2050] utia'al [[Wp/yua/CONAPO|CONAPO]].</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Área | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 38 402 [[Wp/yua/Km²|km²]] |- |} '''''Jalapa''''' (káastlan t'aan: ''Jalapa'') u k'aaba' junp'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Watemáala|Guatemala]]. Xook yéetel 955.400 utia'al wíinik. ''Jalapa'' jump'éel noj kaaj yéetel u noj kaajil le ''departamento'' ''Jalapa'' ti' ''Guatemala''. U k'aaba' ts'o'ok u taal ti' le t'aano' ''náhuatl'' ''Xalapan'', bey u yéetel "lu'um tu'ux yaan ja' ichil lu'um suus". Le kaaja' yaan ichil u nohol-láak' tséel ''Guatemala'', ti' juntúul lu'um ya'ab witsilo'ob yéetel lu'um ku meentik ma'alob meyajil pak'áal. Tumen u ja'ats'uts' k'iin yéetel u k'exikil ja', ya'ab máako'ob ku k'aaba'tik '''"'''''La Morena Climatológica de Oriente".'' Ka'ach u lu'umil le kaaja' ku kajtalob ti' le ''pueblo''<nowiki/>'ob ''poqomam, xinka'' yéetel pipil. Ti' u ts'ookil le ''conquista española'', ''Jalapa'' túun ts'o'ok u béeytal u noj kaajil yéetel u meyajil noj kaaj. Ti' ja'ab 1873 ts'o'ok u meyajil le ''departamento'' ''Jalapa'', ka' le kaaja' k'uchul u noj kaajil. Bejla'e' ''Jalapa'' jump'éel kúuchil ku meyajtiko'ob u ''gobierno'', u noj kaambal yéetel u meyajil noj kaajo'ob ichil le ''departamento''. Le lu'uma' k'ajóolta'an tumen u meyajil pak'áal. Ku pak'ik nal, bu'ul, ''café'', p’aak, ''repollo, brócoli'' yéetel ya'ab uláak' pak'áalo'ob. Xan yaan u meyaj k'ab, bey u '''meyajil k'áan, lu'umil ts'íib, múul meyaj ti' che', yéetel u meyajil luuch. Ti' u tuukulil máako'ob yaan ya'ab k'ay,''' paax yéetel noj k'iino'ob ku ka'ansiko'ob u suku'unil yéetel u k'ajlayil le kaaja'. [[File:Jalapa-Collage.jpg|thumb|Múuch’ul oochelo’ob ti’al ''Jalapa'']] ''Jalapa'' jump'éel kaaj ku yáantik u k'áat chi'oba' tumen u ja'ats'uts' yóok'ol kaab, u yuumil kaajo'ob yéetel u k'áaxil meyaj. Le kaaja' yaan u páajtal u meentik noj meyaj ti' kaambal, toj óolal yéetel u kuxtalil u máasewalo'ob, tumen lela' jump'éel noj kúuchil k'a'abet ichil ''Guatemala''. == Pak'áalo'ob == <gallery mode="nolines"> File:Maiz dulce.png|Nal File:Frijol 2.jpg|Bu'ul File:Agricultura de San Raymundo.jpg|Nal yéetel bu'ul File:Visita al Beneficio del Café Pastores Sacatepequez Guatemala - Bodega del café.jpg|''Café'' File:Enjoy A Delicious Chow Mein (63231929).jpeg|''Brócoli'' File:Cultivo de sandía en guatemala- 2014-07-04 02-46.jpg|Chak bojonja’ File:SanFranciscoPetenGuatemala2015 09.jpeg|''Palma africana'' File:Sumpango.JPG|''Sumpango'' </gallery> == Meyaj k'ab == <gallery mode="nolines"> File:2010.05.12.120416 Mercado artesanías Guatemala City.jpg|Meyaj k'ab </gallery> == Kan Siyan ==<!--Historia--> == U Xookil Lu'umil Kaab ==<!--Geografía--> == U Xookil Taak'inil Meyaj ==<!--Economía--> == Almejen ==<!--Política--> == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q795441}} 8xp3a9livwprq83lqaflft0nw7mue2k 7336390 7336389 2026-09-25T19:04:02Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336390 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Xóot Lu'umil Jalapa'''<br>'''Departamento de Jalapa'''</big></big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat_of_arms_of_Jalapa.png|125px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:JalapaGUAT.PNG|300px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Lu'umil | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[File:Flag of Guatemala.svg|border|25px]] [[Wp/yua/Watemáala|''Guatemala'']] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíinik | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 1 909 965 (est. 2009) <ref>[https://web.archive.org/web/20110527065510/http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=36&Itemid=234 Proyecciones de la población de México 2005-2050] utia'al [[Wp/yua/CONAPO|CONAPO]].</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Área | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 38 402 [[Wp/yua/Km²|km²]] |- |} '''''Jalapa''''' (káastlan t'aan: ''Jalapa'') u k'aaba' jump'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Watemáala|Guatemala]]. Xook yéetel 955.400 utia'al wíinik. ''Jalapa'' jump'éel noj kaaj yéetel u noj kaajil le ''departamento'' ''Jalapa'' ti' ''Guatemala''. U k'aaba' ts'o'ok u taal ti' le t'aano' ''náhuatl'' ''Xalapan'', bey u yéetel "lu'um tu'ux yaan ja' ichil lu'um suus". Le kaaja' yaan ichil u nohol-láak' tséel ''Guatemala'', ti' juntúul lu'um ya'ab witsilo'ob yéetel lu'um ku meentik ma'alob meyajil pak'áal. Tumen u ja'ats'uts' k'iin yéetel u k'exikil ja', ya'ab máako'ob ku k'aaba'tik '''"'''''La Morena Climatológica de Oriente".'' Ka'ach u lu'umil le kaaja' ku kajtalob ti' le ''pueblo''<nowiki/>'ob ''poqomam, xinka'' yéetel pipil. Ti' u ts'ookil le ''conquista española'', ''Jalapa'' túun ts'o'ok u béeytal u noj kaajil yéetel u meyajil noj kaaj. Ti' ja'ab 1873 ts'o'ok u meyajil le ''departamento'' ''Jalapa'', ka' le kaaja' k'uchul u noj kaajil. Bejla'e' ''Jalapa'' jump'éel kúuchil ku meyajtiko'ob u ''gobierno'', u noj kaambal yéetel u meyajil noj kaajo'ob ichil le ''Departamento''. Le lu'uma' k'ajóolta'an tumen u meyajil pak'áal. Ku pak'ik nal, bu'ul, ''café'', p’aak, ''repollo, brócoli'' yéetel ya'ab uláak' pak'áalo'ob. Xan yaan u meyaj k'ab, bey u '''meyajil k'áan, lu'umil ts'íib, múul meyaj ti' che', yéetel u meyajil luuch. Ti' u tuukulil máako'ob yaan ya'ab k'ay,''' paax yéetel noj k'iino'ob ku ka'ansiko'ob u suku'unil yéetel u k'ajlayil le kaaja'. [[File:Jalapa-Collage.jpg|thumb|Múuch’ul oochelo’ob ti’al ''Jalapa'']] ''Jalapa'' jump'éel kaaj ku yáantik u k'áat chi'oba' tumen u ja'ats'uts' yóok'ol kaab, u yuumil kaajo'ob yéetel u k'áaxil meyaj. Le kaaja' yaan u páajtal u meentik noj meyaj ti' kaambal, toj óolal yéetel u kuxtalil u máasewalo'ob, tumen lela' jump'éel noj kúuchil k'a'abet ichil ''Guatemala''. == Pak'áalo'ob == <gallery mode="nolines"> File:Maiz dulce.png|Nal File:Frijol 2.jpg|Bu'ul File:Agricultura de San Raymundo.jpg|Nal yéetel bu'ul File:Visita al Beneficio del Café Pastores Sacatepequez Guatemala - Bodega del café.jpg|''Café'' File:Enjoy A Delicious Chow Mein (63231929).jpeg|''Brócoli'' File:Cultivo de sandía en guatemala- 2014-07-04 02-46.jpg|Chak bojonja’ File:SanFranciscoPetenGuatemala2015 09.jpeg|''Palma africana'' File:Sumpango.JPG|''Sumpango'' </gallery> == Meyaj k'ab == <gallery mode="nolines"> File:2010.05.12.120416 Mercado artesanías Guatemala City.jpg|Meyaj k'ab File:2010.05.12.115023 Blusa mercado artesanías Guatemala City.jpg|No'ók </gallery> == Kan Siyan ==<!--Historia--> == U Xookil Lu'umil Kaab ==<!--Geografía--> == U Xookil Taak'inil Meyaj ==<!--Economía--> == Almejen ==<!--Política--> == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q795441}} ozef52i6kyme8gcnymaiq26416wqd9y 7336392 7336390 2026-09-25T19:14:58Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336392 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Xóot Lu'umil Jalapa'''<br>'''Departamento de Jalapa'''</big></big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat_of_arms_of_Jalapa.png|125px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:JalapaGUAT.PNG|300px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Lu'umil | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[File:Flag of Guatemala.svg|border|25px]] [[Wp/yua/Watemáala|''Guatemala'']] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíinik | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 1 909 965 (est. 2009) <ref>[https://web.archive.org/web/20110527065510/http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=36&Itemid=234 Proyecciones de la población de México 2005-2050] utia'al [[Wp/yua/CONAPO|CONAPO]].</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Área | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 38 402 [[Wp/yua/Km²|km²]] |- |} '''''Jalapa''''' (káastlan t'aan: ''Jalapa'') u k'aaba' jump'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Watemáala|Guatemala]]. Xook yéetel 955.400 utia'al wíinik. ''Jalapa'' jump'éel noj kaaj yéetel u noj kaajil le ''Departamento'' ''Jalapa'' ti' ''Guatemala''. U k'aaba' ts'o'ok u taal ti' le t'aano' ''náhuatl'' ''Xalapan'', bey u yéetel "lu'um tu'ux yaan ja' ichil lu'um suus". Le kaaja' yaan ichil u nohol-láak' tséel ''Guatemala'', ti' juntúul lu'um ya'ab witsilo'ob yéetel lu'um ku meentik ma'alob meyajil pak'áal. Tumen u ja'ats'uts' k'iin yéetel u k'exikil ja', ya'ab máako'ob ku k'aaba'tik '''"'''''La Morena Climatológica de Oriente".'' Ka'ach u lu'umil le kaaja' ku kajtalob ti' le ''pueblo''<nowiki/>'ob ''poqomam, xinka'' yéetel pipil. Ti' u ts'ookil le ''conquista española'', ''Jalapa'' túun ts'o'ok u béeytal u noj kaajil yéetel u meyajil noj kaaj. Ti' ja'ab 1873 ts'o'ok u meyajil le ''Departamento'' ''Jalapa'', ka' le kaaja' k'uchul u noj kaajil. Bejla'e' ''Jalapa'' jump'éel kúuchil ku meyajtiko'ob u ''gobierno'', u noj kaambal yéetel u meyajil noj kaajo'ob ichil le ''Departamento''. Le lu'uma' k'ajóolta'an tumen u meyajil pak'áal. Ku pak'ik nal, bu'ul, ''café'', p’aak, ''repollo, brócoli'' yéetel ya'ab uláak' pak'áalo'ob. Xan yaan u meyaj k'ab, bey u '''meyajil k'áan, lu'umil ts'íib, múul meyaj ti' che', yéetel u meyajil luuch. Ti' u tuukulil máako'ob yaan ya'ab k'ay,''' paax yéetel noj k'iino'ob ku ka'ansiko'ob u suku'unil yéetel u k'ajlayil le kaaja'. [[File:Jalapa-Collage.jpg|thumb|Múuch’ul oochelo’ob ti’al ''Jalapa'']] ''Jalapa'' jump'éel kaaj ku yáantik u k'áat chi'oba' tumen u ja'ats'uts' yóok'ol kaab, u yuumil kaajo'ob yéetel u k'áaxil meyaj. Le kaaja' yaan u páajtal u meentik noj meyaj ti' kaambal, toj óolal yéetel u kuxtalil u máasewalo'ob, tumen lela' jump'éel noj kúuchil k'a'abet ichil ''Guatemala''. == Pak'áalo'ob == <gallery mode="nolines"> File:Maiz dulce.png|Nal File:Frijol 2.jpg|Bu'ul File:Agricultura de San Raymundo.jpg|Nal yéetel bu'ul File:Visita al Beneficio del Café Pastores Sacatepequez Guatemala - Bodega del café.jpg|''Café'' File:Enjoy A Delicious Chow Mein (63231929).jpeg|''Brócoli'' File:Cultivo de sandía en guatemala- 2014-07-04 02-46.jpg|Chak bojonja’ File:SanFranciscoPetenGuatemala2015 09.jpeg|''Palma africana'' File:Sumpango.JPG|''Sumpango'' </gallery> == Meyaj k'ab == <gallery mode="nolines"> File:2010.05.12.120416 Mercado artesanías Guatemala City.jpg|Meyaj k'ab File:2010.05.12.115023 Blusa mercado artesanías Guatemala City.jpg|No'ók File:2010.05.12.115800 Máscara mercado artesanías Guatemala City.jpg|P’o’ </gallery> == Kan Siyan ==<!--Historia--> == U Xookil Lu'umil Kaab ==<!--Geografía--> == U Xookil Taak'inil Meyaj ==<!--Economía--> == Almejen ==<!--Política--> == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q795441}} fulch1p2s40c22s2d5pqi9len4pmsyn 7336394 7336392 2026-09-25T19:18:00Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336394 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Xóot Lu'umil Jalapa'''<br>'''Departamento de Jalapa'''</big></big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat_of_arms_of_Jalapa.png|125px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:JalapaGUAT.PNG|300px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Lu'umil | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[File:Flag of Guatemala.svg|border|25px]] [[Wp/yua/Watemáala|''Guatemala'']] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíinik | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 1 909 965 (est. 2009) <ref>[https://web.archive.org/web/20110527065510/http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=36&Itemid=234 Proyecciones de la población de México 2005-2050] utia'al [[Wp/yua/CONAPO|CONAPO]].</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Área | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 38 402 [[Wp/yua/Km²|km²]] |- |} '''''Jalapa''''' (káastlan t'aan: ''Jalapa'') u k'aaba' jump'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Watemáala|Guatemala]]. Xook yéetel 955.400 utia'al wíinik. ''Jalapa'' jump'éel noj kaaj yéetel u noj kaajil le ''Departamento'' ''Jalapa'' ti' ''Guatemala''. U k'aaba' ts'o'ok u taal ti' le t'aano' ''náhuatl'' ''Xalapan'', bey u yéetel "lu'um tu'ux yaan ja' ichil lu'um suus". Le kaaja' yaan ichil u nohol-láak' tséel ''Guatemala'', ti' juntúul lu'um ya'ab witsilo'ob yéetel lu'um ku meentik ma'alob meyajil pak'áal. Tumen u ja'ats'uts' k'iin yéetel u k'exikil ja', ya'ab máako'ob ku k'aaba'tik '''"'''''La Morena Climatológica de Oriente".'' Ka'ach u lu'umil le kaaja' ku kajtalob ti' le ''pueblo''<nowiki/>'ob ''poqomam, xinka'' yéetel pipil. Ti' u ts'ookil le ''conquista española'', ''Jalapa'' túun ts'o'ok u béeytal u noj kaajil yéetel u meyajil noj kaaj. Ti' ja'ab 1873 ts'o'ok u meyajil le ''Departamento'' ''Jalapa'', ka' le kaaja' k'uchul u noj kaajil. Bejla'e' ''Jalapa'' jump'éel kúuchil ku meyajtiko'ob u ''gobierno'', u noj kaambal yéetel u meyajil noj kaajo'ob ichil le ''Departamento''. Le lu'uma' k'ajóolta'an tumen u meyajil pak'áal. Ku pak'ik nal, bu'ul, ''café'', p’aak, ''repollo, brócoli'' yéetel ya'ab uláak' pak'áalo'ob. Xan yaan u meyaj k'ab, bey u '''meyajil k'áan, lu'umil ts'íib, múul meyaj ti' che', yéetel u meyajil luuch. Ti' u tuukulil máako'ob yaan ya'ab k'ay,''' paax yéetel noj k'iino'ob ku ka'ansiko'ob u suku'unil yéetel u k'ajlayil le kaaja'. [[File:Jalapa-Collage.jpg|thumb|Múuch’ul oochelo’ob ti’al ''Jalapa'']] ''Jalapa'' jump'éel kaaj ku yáantik u k'áat chi'oba' tumen u ja'ats'uts' yóok'ol kaab, u yuumil kaajo'ob yéetel u k'áaxil meyaj. Le kaaja' yaan u páajtal u meentik noj meyaj ti' kaambal, toj óolal yéetel u kuxtalil u máasewalo'ob, tumen lela' jump'éel noj kúuchil k'a'abet ichil ''Guatemala''. == Pak'áalo'ob == <gallery mode="nolines"> File:Maiz dulce.png|Nal File:Frijol 2.jpg|Bu'ul File:Agricultura de San Raymundo.jpg|Nal yéetel bu'ul File:Visita al Beneficio del Café Pastores Sacatepequez Guatemala - Bodega del café.jpg|''Café'' File:Enjoy A Delicious Chow Mein (63231929).jpeg|''Brócoli'' File:Cultivo de sandía en guatemala- 2014-07-04 02-46.jpg|Chak bojonja’ File:SanFranciscoPetenGuatemala2015 09.jpeg|''Palma africana'' File:Sumpango.JPG|''Sumpango'' </gallery> == Meyaj k'ab == <gallery mode="nolines"> File:2010.05.12.120416 Mercado artesanías Guatemala City.jpg|Meyaj k'ab File:2010.05.12.115023 Blusa mercado artesanías Guatemala City.jpg|No'ók File:2010.05.12.115800 Máscara mercado artesanías Guatemala City.jpg|P’o’ File:Artesanía de Guatemala (alex-s).jpg|Meyaj k'ab </gallery> == Kan Siyan ==<!--Historia--> == U Xookil Lu'umil Kaab ==<!--Geografía--> == U Xookil Taak'inil Meyaj ==<!--Economía--> == Almejen ==<!--Política--> == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q795441}} 4gvrt8j84m6ukscbt8fkcpynn8v6k2v 7336396 7336394 2026-09-25T19:21:37Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336396 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Xóot Lu'umil Jalapa'''<br>'''Departamento de Jalapa'''</big></big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat_of_arms_of_Jalapa.png|125px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:JalapaGUAT.PNG|300px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Lu'umil | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[File:Flag of Guatemala.svg|border|25px]] [[Wp/yua/Watemáala|''Guatemala'']] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíinik | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 1 909 965 (est. 2009) <ref>[https://web.archive.org/web/20110527065510/http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=36&Itemid=234 Proyecciones de la población de México 2005-2050] utia'al [[Wp/yua/CONAPO|CONAPO]].</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Área | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 38 402 [[Wp/yua/Km²|km²]] |- |} '''''Jalapa''''' (káastlan t'aan: ''Jalapa'') u k'aaba' jump'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Watemáala|Guatemala]]. Xook yéetel 955.400 utia'al wíinik. ''Jalapa'' jump'éel noj kaaj yéetel u noj kaajil le ''Departamento'' ''Jalapa'' ti' ''Guatemala''. U k'aaba' ts'o'ok u taal ti' le t'aano' ''náhuatl'' ''Xalapan'', bey u yéetel "lu'um tu'ux yaan ja' ichil lu'um suus". Le kaaja' yaan ichil u nohol-láak' tséel ''Guatemala'', ti' juntúul lu'um ya'ab witsilo'ob yéetel lu'um ku meentik ma'alob meyajil pak'áal. Tumen u ja'ats'uts' k'iin yéetel u k'exikil ja', ya'ab máako'ob ku k'aaba'tik '''"'''''La Morena Climatológica de Oriente".'' Ka'ach u lu'umil le kaaja' ku kajtalob ti' le ''pueblo''<nowiki/>'ob ''poqomam, xinka'' yéetel pipil. Ti' u ts'ookil le ''conquista española'', ''Jalapa'' túun ts'o'ok u béeytal u noj kaajil yéetel u meyajil noj kaaj. Ti' ja'ab 1873 ts'o'ok u meyajil le ''Departamento'' ''Jalapa'', ka' le kaaja' k'uchul u noj kaajil. Bejla'e' ''Jalapa'' jump'éel kúuchil ku meyajtiko'ob u ''gobierno'', u noj kaambal yéetel u meyajil noj kaajo'ob ichil le ''Departamento''. Le lu'uma' k'ajóolta'an tumen u meyajil pak'áal. Ku pak'ik nal, bu'ul, ''café'', p’aak, ''repollo, brócoli'' yéetel ya'ab uláak' pak'áalo'ob. Xan yaan u meyaj k'ab, bey u '''meyajil k'áan, lu'umil ts'íib, múul meyaj ti' che', yéetel u meyajil luuch. Ti' u tuukulil máako'ob yaan ya'ab k'ay,''' paax yéetel noj k'iino'ob ku ka'ansiko'ob u suku'unil yéetel u k'ajlayil le kaaja'. [[File:Jalapa-Collage.jpg|thumb|Múuch’ul oochelo’ob ti’al ''Jalapa'']] ''Jalapa'' jump'éel kaaj ku yáantik u k'áat chi'oba' tumen u ja'ats'uts' yóok'ol kaab, u yuumil kaajo'ob yéetel u k'áaxil meyaj. Le kaaja' yaan u páajtal u meentik noj meyaj ti' kaambal, toj óolal yéetel u kuxtalil u máasewalo'ob, tumen lela' jump'éel noj kúuchil k'a'abet ichil ''Guatemala''. == Pak'áalo'ob == <gallery mode="nolines"> File:Maiz dulce.png|Nal File:Frijol 2.jpg|Bu'ul File:Agricultura de San Raymundo.jpg|Nal yéetel bu'ul File:Visita al Beneficio del Café Pastores Sacatepequez Guatemala - Bodega del café.jpg|''Café'' File:Enjoy A Delicious Chow Mein (63231929).jpeg|''Brócoli'' File:Cultivo de sandía en guatemala- 2014-07-04 02-46.jpg|Chak bojonja’ File:SanFranciscoPetenGuatemala2015 09.jpeg|''Palma africana'' File:Sumpango.JPG|''Sumpango'' </gallery> == Meyaj k'ab == <gallery mode="nolines"> File:2010.05.12.120416 Mercado artesanías Guatemala City.jpg|Meyaj k'ab File:2010.05.12.115023 Blusa mercado artesanías Guatemala City.jpg|No'ók File:2010.05.12.115800 Máscara mercado artesanías Guatemala City.jpg|P’o’ File:Artesanía de Guatemala (alex-s).jpg|Meyaj k'ab File:Kite Festival Guatemala-25.jpg|U Paaxil Noj Páapagaayo’ob ''Guatemala'' </gallery> == Kan Siyan ==<!--Historia--> == U Xookil Lu'umil Kaab ==<!--Geografía--> == U Xookil Taak'inil Meyaj ==<!--Economía--> == Almejen ==<!--Política--> == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q795441}} 9u2bm91u6iua8y3csv29rpwbc2aw1s1 7336400 7336396 2026-09-25T19:25:57Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336400 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Xóot Lu'umil Jalapa'''<br>'''Departamento de Jalapa'''</big></big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat_of_arms_of_Jalapa.png|125px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:JalapaGUAT.PNG|300px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Lu'umil | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[File:Flag of Guatemala.svg|border|25px]] [[Wp/yua/Watemáala|''Guatemala'']] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíinik | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 1 909 965 (est. 2009) <ref>[https://web.archive.org/web/20110527065510/http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=36&Itemid=234 Proyecciones de la población de México 2005-2050] utia'al [[Wp/yua/CONAPO|CONAPO]].</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Área | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 38 402 [[Wp/yua/Km²|km²]] |- |} '''''Jalapa''''' (káastlan t'aan: ''Jalapa'') u k'aaba' jump'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Watemáala|Guatemala]]. Xook yéetel 955.400 utia'al wíinik. ''Jalapa'' jump'éel noj kaaj yéetel u noj kaajil le ''Departamento'' ''Jalapa'' ti' ''Guatemala''. U k'aaba' ts'o'ok u taal ti' le t'aano' ''náhuatl'' ''Xalapan'', bey u yéetel "lu'um tu'ux yaan ja' ichil lu'um suus". Le kaaja' yaan ichil u nohol-láak' tséel ''Guatemala'', ti' juntúul lu'um ya'ab witsilo'ob yéetel lu'um ku meentik ma'alob meyajil pak'áal. Tumen u ja'ats'uts' k'iin yéetel u k'exikil ja', ya'ab máako'ob ku k'aaba'tik '''"'''''La Morena Climatológica de Oriente".'' Ka'ach u lu'umil le kaaja' ku kajtalob ti' le ''pueblo''<nowiki/>'ob ''poqomam, xinka'' yéetel pipil. Ti' u ts'ookil le ''conquista española'', ''Jalapa'' túun ts'o'ok u béeytal u noj kaajil yéetel u meyajil noj kaaj. Ti' ja'ab 1873 ts'o'ok u meyajil le ''Departamento'' ''Jalapa'', ka' le kaaja' k'uchul u noj kaajil. Bejla'e' ''Jalapa'' jump'éel kúuchil ku meyajtiko'ob u ''gobierno'', u noj kaambal yéetel u meyajil noj kaajo'ob ichil le ''Departamento''. Le lu'uma' k'ajóolta'an tumen u meyajil pak'áal. Ku pak'ik nal, bu'ul, ''café'', p’aak, ''repollo, brócoli'' yéetel ya'ab uláak' pak'áalo'ob. Xan yaan u meyaj k'ab, bey u meyajil k'áan, lu'umil ts'íib, múul meyaj ti' che', yéetel u meyajil luuch. Ti' u tuukulil máako'ob yaan ya'ab '''k'ay,''' paax yéetel noj k'iino'ob ku ka'ansiko'ob u suku'unil yéetel u k'ajlayil le kaaja'. [[File:Jalapa-Collage.jpg|thumb|Múuch’ul oochelo’ob ti’al ''Jalapa'']] ''Jalapa'' jump'éel kaaj ku yáantik u k'áat chi'oba' tumen u ja'ats'uts' yóok'ol kaab, u yuumil kaajo'ob yéetel u k'áaxil meyaj. Le kaaja' yaan u páajtal u meentik noj meyaj ti' kaambal, toj óolal yéetel u kuxtalil u máasewalo'ob, tumen lela' jump'éel noj kúuchil k'a'abet ichil ''Guatemala''. == Pak'áalo'ob == <gallery mode="nolines"> File:Maiz dulce.png|Nal File:Frijol 2.jpg|Bu'ul File:Agricultura de San Raymundo.jpg|Nal yéetel bu'ul File:Visita al Beneficio del Café Pastores Sacatepequez Guatemala - Bodega del café.jpg|''Café'' File:Enjoy A Delicious Chow Mein (63231929).jpeg|''Brócoli'' File:Cultivo de sandía en guatemala- 2014-07-04 02-46.jpg|Chak bojonja’ File:SanFranciscoPetenGuatemala2015 09.jpeg|''Palma africana'' File:Sumpango.JPG|''Sumpango'' </gallery> == Meyaj k'ab == <gallery mode="nolines"> File:2010.05.12.120416 Mercado artesanías Guatemala City.jpg|Meyaj k'ab File:2010.05.12.115023 Blusa mercado artesanías Guatemala City.jpg|No'ók File:2010.05.12.115800 Máscara mercado artesanías Guatemala City.jpg|P’o’ File:Artesanía de Guatemala (alex-s).jpg|Meyaj k'ab File:Kite Festival Guatemala-25.jpg|U Paaxil Noj Páapagaayo’ob File:Festival de Sumpango 25.jpg|U Paaxil ''Sumpango'' </gallery> == Kan Siyan ==<!--Historia--> == U Xookil Lu'umil Kaab ==<!--Geografía--> == U Xookil Taak'inil Meyaj ==<!--Economía--> == Almejen ==<!--Política--> == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q795441}} tbsmd77pvbn0d4zun47mmahn89o1dp6 7336401 7336400 2026-09-25T19:29:42Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336401 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Xóot Lu'umil Jalapa'''<br>'''Departamento de Jalapa'''</big></big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat_of_arms_of_Jalapa.png|125px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:JalapaGUAT.PNG|300px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Lu'umil | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[File:Flag of Guatemala.svg|border|25px]] [[Wp/yua/Watemáala|''Guatemala'']] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíinik | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 1 909 965 (est. 2009) <ref>[https://web.archive.org/web/20110527065510/http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=36&Itemid=234 Proyecciones de la población de México 2005-2050] utia'al [[Wp/yua/CONAPO|CONAPO]].</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Área | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 38 402 [[Wp/yua/Km²|km²]] |- |} '''''Jalapa''''' (káastlan t'aan: ''Jalapa'') u k'aaba' jump'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Watemáala|Guatemala]]. Xook yéetel 955.400 utia'al wíinik. ''Jalapa'' jump'éel noj kaaj yéetel u noj kaajil le ''Departamento'' ''Jalapa'' ti' ''Guatemala''. U k'aaba' ts'o'ok u taal ti' le t'aano' ''náhuatl'' ''Xalapan'', bey u yéetel "lu'um tu'ux yaan ja' ichil lu'um suus". Le kaaja' yaan ichil u nohol-láak' tséel ''Guatemala'', ti' juntúul lu'um ya'ab witsilo'ob yéetel lu'um ku meentik ma'alob meyajil pak'áal. Tumen u ja'ats'uts' k'iin yéetel u k'exikil ja', ya'ab máako'ob ku k'aaba'tik '''"'''''La Morena Climatológica de Oriente".'' Ka'ach u lu'umil le kaaja' ku kajtalob ti' le ''pueblo''<nowiki/>'ob ''poqomam, xinka'' yéetel pipil. Ti' u ts'ookil le ''conquista española'', ''Jalapa'' túun ts'o'ok u béeytal u noj kaajil yéetel u meyajil noj kaaj. Ti' ja'ab 1873 ts'o'ok u meyajil le ''Departamento'' ''Jalapa'', ka' le kaaja' k'uchul u noj kaajil. Bejla'e' ''Jalapa'' jump'éel kúuchil ku meyajtiko'ob u ''gobierno'', u noj kaambal yéetel u meyajil noj kaajo'ob ichil le ''Departamento''. Le lu'uma' k'ajóolta'an tumen u meyajil pak'áal. Ku pak'ik nal, bu'ul, ''café'', p’aak, ''repollo, brócoli'' yéetel ya'ab uláak' pak'áalo'ob. Xan yaan u meyaj k'ab, bey u meyajil k'áan, lu'umil ts'íib, múul meyaj ti' che', yéetel u meyajil luuch. Ti' u tuukulil máako'ob yaan ya'ab k'ay, paax yéetel noj k'iino'ob ku ka'ansiko'ob u suku'unil yéetel u k'ajlayil le kaaja'. [[File:Jalapa-Collage.jpg|thumb|Múuch’ul oochelo’ob ti’al ''Jalapa'']] ''Jalapa'' jump'éel kaaj ku yáantik u k'áat chi'oba' tumen u ja'ats'uts' yóok'ol kaab, u yuumil kaajo'ob yéetel u k'áaxil meyaj. Le kaaja' yaan u páajtal u meentik noj meyaj ti' kaambal, toj óolal yéetel u kuxtalil u máasewalo'ob, tumen lela' jump'éel noj kúuchil k'a'abet ichil ''Guatemala''. == Pak'áalo'ob == <gallery mode="nolines"> File:Maiz dulce.png|Nal File:Frijol 2.jpg|Bu'ul File:Agricultura de San Raymundo.jpg|Nal yéetel bu'ul File:Visita al Beneficio del Café Pastores Sacatepequez Guatemala - Bodega del café.jpg|''Café'' File:Enjoy A Delicious Chow Mein (63231929).jpeg|''Brócoli'' File:Cultivo de sandía en guatemala- 2014-07-04 02-46.jpg|Chak bojonja’ File:SanFranciscoPetenGuatemala2015 09.jpeg|''Palma africana'' File:Sumpango.JPG|''Sumpango'' </gallery> == Meyaj k'ab == <gallery mode="nolines"> File:2010.05.12.120416 Mercado artesanías Guatemala City.jpg|Meyaj k'ab File:2010.05.12.115023 Blusa mercado artesanías Guatemala City.jpg|No'ók File:2010.05.12.115800 Máscara mercado artesanías Guatemala City.jpg|P’o’ File:Artesanía de Guatemala (alex-s).jpg|Meyaj k'ab File:Kite Festival Guatemala-25.jpg|U Paaxil Noj Páapagaayo’ob File:Festival de Sumpango 25.jpg|U Paaxil ''Sumpango'' </gallery> == K'ay yéetel, paax == <gallery mode="nolines"> File:Tocadores de Marimba 01.JPG|U Páaxob ''Marimba'' </gallery> == Kan Siyan ==<!--Historia--> == U Xookil Lu'umil Kaab ==<!--Geografía--> == U Xookil Taak'inil Meyaj ==<!--Economía--> == Almejen ==<!--Política--> == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q795441}} 38hjv4i1ute156278rhoikm53pfl7pr 7336404 7336401 2026-09-25T19:32:37Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336404 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Xóot Lu'umil Jalapa'''<br>'''Departamento de Jalapa'''</big></big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat_of_arms_of_Jalapa.png|125px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:JalapaGUAT.PNG|300px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Lu'umil | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[File:Flag of Guatemala.svg|border|25px]] [[Wp/yua/Watemáala|''Guatemala'']] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíinik | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 1 909 965 (est. 2009) <ref>[https://web.archive.org/web/20110527065510/http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=36&Itemid=234 Proyecciones de la población de México 2005-2050] utia'al [[Wp/yua/CONAPO|CONAPO]].</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Área | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 38 402 [[Wp/yua/Km²|km²]] |- |} '''''Jalapa''''' (káastlan t'aan: ''Jalapa'') u k'aaba' jump'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Watemáala|Guatemala]]. Xook yéetel 955.400 utia'al wíinik. ''Jalapa'' jump'éel noj kaaj yéetel u noj kaajil le ''Departamento'' ''Jalapa'' ti' ''Guatemala''. U k'aaba' ts'o'ok u taal ti' le t'aano' ''náhuatl'' ''Xalapan'', bey u yéetel "lu'um tu'ux yaan ja' ichil lu'um suus". Le kaaja' yaan ichil u nohol-láak' tséel ''Guatemala'', ti' juntúul lu'um ya'ab witsilo'ob yéetel lu'um ku meentik ma'alob meyajil pak'áal. Tumen u ja'ats'uts' k'iin yéetel u k'exikil ja', ya'ab máako'ob ku k'aaba'tik '''"'''''La Morena Climatológica de Oriente".'' Ka'ach u lu'umil le kaaja' ku kajtalob ti' le ''pueblo''<nowiki/>'ob ''poqomam, xinka'' yéetel pipil. Ti' u ts'ookil le ''conquista española'', ''Jalapa'' túun ts'o'ok u béeytal u noj kaajil yéetel u meyajil noj kaaj. Ti' ja'ab 1873 ts'o'ok u meyajil le ''Departamento'' ''Jalapa'', ka' le kaaja' k'uchul u noj kaajil. Bejla'e' ''Jalapa'' jump'éel kúuchil ku meyajtiko'ob u ''gobierno'', u noj kaambal yéetel u meyajil noj kaajo'ob ichil le ''Departamento''. Le lu'uma' k'ajóolta'an tumen u meyajil pak'áal. Ku pak'ik nal, bu'ul, ''café'', p’aak, ''repollo, brócoli'' yéetel ya'ab uláak' pak'áalo'ob. Xan yaan u meyaj k'ab, bey u meyajil k'áan, lu'umil ts'íib, múul meyaj ti' che', yéetel u meyajil luuch. Ti' u tuukulil máako'ob yaan ya'ab k'ay, paax yéetel noj k'iino'ob ku ka'ansiko'ob u suku'unil yéetel u k'ajlayil le kaaja'. [[File:Jalapa-Collage.jpg|thumb|Múuch’ul oochelo’ob ti’al ''Jalapa'']] ''Jalapa'' jump'éel kaaj ku yáantik u k'áat chi'oba' tumen u ja'ats'uts' yóok'ol kaab, u yuumil kaajo'ob yéetel u k'áaxil meyaj. Le kaaja' yaan u páajtal u meentik noj meyaj ti' kaambal, toj óolal yéetel u kuxtalil u máasewalo'ob, tumen lela' jump'éel noj kúuchil k'a'abet ichil ''Guatemala''. == Pak'áalo'ob == <gallery mode="nolines"> File:Maiz dulce.png|Nal File:Frijol 2.jpg|Bu'ul File:Agricultura de San Raymundo.jpg|Nal yéetel bu'ul File:Visita al Beneficio del Café Pastores Sacatepequez Guatemala - Bodega del café.jpg|''Café'' File:Enjoy A Delicious Chow Mein (63231929).jpeg|''Brócoli'' File:Cultivo de sandía en guatemala- 2014-07-04 02-46.jpg|Chak bojonja’ File:SanFranciscoPetenGuatemala2015 09.jpeg|''Palma africana'' File:Sumpango.JPG|''Sumpango'' </gallery> == Meyaj k'ab == <gallery mode="nolines"> File:2010.05.12.120416 Mercado artesanías Guatemala City.jpg|Meyaj k'ab File:2010.05.12.115023 Blusa mercado artesanías Guatemala City.jpg|No'ók File:2010.05.12.115800 Máscara mercado artesanías Guatemala City.jpg|P’o’ File:Artesanía de Guatemala (alex-s).jpg|Meyaj k'ab File:Kite Festival Guatemala-25.jpg|U Paaxil Noj Páapagaayo’ob File:Festival de Sumpango 25.jpg|U Paaxil ''Sumpango'' </gallery> == K'ay yéetel, paax == <gallery mode="nolines"> File:Tocadores de Marimba 01.JPG|U Páaxob ''Marimba'' File:Mayan Melodies.jpg|U páaxal k’aayilo’ob úuchben yéetel u nu’ukulo’ob k’aay ti’al u kaajalo’ob </gallery> == Kan Siyan ==<!--Historia--> == U Xookil Lu'umil Kaab ==<!--Geografía--> == U Xookil Taak'inil Meyaj ==<!--Economía--> == Almejen ==<!--Política--> == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q795441}} hiubxlhhdmx7u3gqn6vcmir7zewwksq 7336406 7336404 2026-09-25T19:35:04Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336406 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Xóot Lu'umil Jalapa'''<br>'''Departamento de Jalapa'''</big></big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat_of_arms_of_Jalapa.png|125px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:JalapaGUAT.PNG|300px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Lu'umil | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[File:Flag of Guatemala.svg|border|25px]] [[Wp/yua/Watemáala|''Guatemala'']] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíinik | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 1 909 965 (est. 2009) <ref>[https://web.archive.org/web/20110527065510/http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=36&Itemid=234 Proyecciones de la población de México 2005-2050] utia'al [[Wp/yua/CONAPO|CONAPO]].</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Área | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 38 402 [[Wp/yua/Km²|km²]] |- |} '''''Jalapa''''' (káastlan t'aan: ''Jalapa'') u k'aaba' jump'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Watemáala|Guatemala]]. Xook yéetel 955.400 utia'al wíinik. ''Jalapa'' jump'éel noj kaaj yéetel u noj kaajil le ''Departamento'' ''Jalapa'' ti' ''Guatemala''. U k'aaba' ts'o'ok u taal ti' le t'aano' ''náhuatl'' ''Xalapan'', bey u yéetel "lu'um tu'ux yaan ja' ichil lu'um suus". Le kaaja' yaan ichil u nohol-láak' tséel ''Guatemala'', ti' juntúul lu'um ya'ab witsilo'ob yéetel lu'um ku meentik ma'alob meyajil pak'áal. Tumen u ja'ats'uts' k'iin yéetel u k'exikil ja', ya'ab máako'ob ku k'aaba'tik '''"'''''La Morena Climatológica de Oriente".'' Ka'ach u lu'umil le kaaja' ku kajtalob ti' le ''pueblo''<nowiki/>'ob ''poqomam, xinka'' yéetel pipil. Ti' u ts'ookil le ''conquista española'', ''Jalapa'' túun ts'o'ok u béeytal u noj kaajil yéetel u meyajil noj kaaj. Ti' ja'ab 1873 ts'o'ok u meyajil le ''Departamento'' ''Jalapa'', ka' le kaaja' k'uchul u noj kaajil. Bejla'e' ''Jalapa'' jump'éel kúuchil ku meyajtiko'ob u ''gobierno'', u noj kaambal yéetel u meyajil noj kaajo'ob ichil le ''Departamento''. Le lu'uma' k'ajóolta'an tumen u meyajil pak'áal. Ku pak'ik nal, bu'ul, ''café'', p’aak, ''repollo, brócoli'' yéetel ya'ab uláak' pak'áalo'ob. Xan yaan u meyaj k'ab, bey u meyajil k'áan, lu'umil ts'íib, múul meyaj ti' che', yéetel u meyajil luuch. Ti' u tuukulil máako'ob yaan ya'ab k'ay, paax yéetel noj k'iino'ob ku ka'ansiko'ob u suku'unil yéetel u k'ajlayil le kaaja'. [[File:Jalapa-Collage.jpg|thumb|Múuch’ul oochelo’ob ti’al ''Jalapa'']] ''Jalapa'' jump'éel kaaj ku yáantik u k'áat chi'oba' tumen u ja'ats'uts' yóok'ol kaab, u yuumil kaajo'ob yéetel u k'áaxil meyaj. Le kaaja' yaan u páajtal u meentik noj meyaj ti' kaambal, toj óolal yéetel u kuxtalil u máasewalo'ob, tumen lela' jump'éel noj kúuchil k'a'abet ichil ''Guatemala''. == Pak'áalo'ob == <gallery mode="nolines"> File:Maiz dulce.png|Nal File:Frijol 2.jpg|Bu'ul File:Agricultura de San Raymundo.jpg|Nal yéetel bu'ul File:Visita al Beneficio del Café Pastores Sacatepequez Guatemala - Bodega del café.jpg|''Café'' File:Enjoy A Delicious Chow Mein (63231929).jpeg|''Brócoli'' File:Cultivo de sandía en guatemala- 2014-07-04 02-46.jpg|Chak bojonja’ File:SanFranciscoPetenGuatemala2015 09.jpeg|''Palma africana'' File:Sumpango.JPG|''Sumpango'' </gallery> == Meyaj k'ab == <gallery mode="nolines"> File:2010.05.12.120416 Mercado artesanías Guatemala City.jpg|Meyaj k'ab File:2010.05.12.115023 Blusa mercado artesanías Guatemala City.jpg|No'ók File:2010.05.12.115800 Máscara mercado artesanías Guatemala City.jpg|P’o’ File:Artesanía de Guatemala (alex-s).jpg|Meyaj k'ab File:Kite Festival Guatemala-25.jpg|U Paaxil Noj Páapagaayo’ob File:Festival de Sumpango 25.jpg|U Paaxil ''Sumpango'' </gallery> == K'ay yéetel, paax == <gallery mode="nolines"> File:Tocadores de Marimba 01.JPG|U Páaxob ''Marimba'' File:Mayan Melodies.jpg|U páaxal k’aayilo’ob úuchben yéetel u nu’ukulo’ob k’aay ti’al u kaajalo’ob File:071220 tortugas chinchines.JPG|Nu’ukulo’ob k’aayil ti’al u k’iinil ''Navidad'' tI' ''Guatemala'' </gallery> == Kan Siyan ==<!--Historia--> == U Xookil Lu'umil Kaab ==<!--Geografía--> == U Xookil Taak'inil Meyaj ==<!--Economía--> == Almejen ==<!--Política--> == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q795441}} chrjmc2uxr2uagc3pzlbf0zmbmzejnn 7336420 7336406 2026-09-25T19:42:37Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336420 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Xóot Lu'umil Jalapa'''<br>'''Departamento de Jalapa'''</big></big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat_of_arms_of_Jalapa.png|125px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:JalapaGUAT.PNG|300px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Lu'umil | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[File:Flag of Guatemala.svg|border|25px]] [[Wp/yua/Watemáala|''Guatemala'']] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíinik | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 1 909 965 (est. 2009) <ref>[https://web.archive.org/web/20110527065510/http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=36&Itemid=234 Proyecciones de la población de México 2005-2050] utia'al [[Wp/yua/CONAPO|CONAPO]].</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Área | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 38 402 [[Wp/yua/Km²|km²]] |- |} '''''Jalapa''''' (káastlan t'aan: ''Jalapa'') u k'aaba' jump'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Watemáala|Guatemala]]. Xook yéetel 955.400 utia'al wíinik. ''Jalapa'' jump'éel noj kaaj yéetel u noj kaajil le ''Departamento'' ''Jalapa'' ti' ''Guatemala''. U k'aaba' ts'o'ok u taal ti' le t'aano' ''náhuatl'' ''Xalapan'', bey u yéetel "lu'um tu'ux yaan ja' ichil lu'um suus". Le kaaja' yaan ichil u nohol-láak' tséel ''Guatemala'', ti' juntúul lu'um ya'ab witsilo'ob yéetel lu'um ku meentik ma'alob meyajil pak'áal. Tumen u ja'ats'uts' k'iin yéetel u k'exikil ja', ya'ab máako'ob ku k'aaba'tik '''"'''''La Morena Climatológica de Oriente".'' Ka'ach u lu'umil le kaaja' ku kajtalob ti' le ''pueblo''<nowiki/>'ob ''poqomam, xinka'' yéetel pipil. Ti' u ts'ookil le ''conquista española'', ''Jalapa'' túun ts'o'ok u béeytal u noj kaajil yéetel u meyajil noj kaaj. Ti' ja'ab 1873 ts'o'ok u meyajil le ''Departamento'' ''Jalapa'', ka' le kaaja' k'uchul u noj kaajil. Bejla'e' ''Jalapa'' jump'éel kúuchil ku meyajtiko'ob u ''gobierno'', u noj kaambal yéetel u meyajil noj kaajo'ob ichil le ''Departamento''. Le lu'uma' k'ajóolta'an tumen u meyajil pak'áal. Ku pak'ik nal, bu'ul, ''café'', p’aak, ''repollo, brócoli'' yéetel ya'ab uláak' pak'áalo'ob. Xan yaan u meyaj k'ab, bey u meyajil k'áan, lu'umil ts'íib, múul meyaj ti' che', yéetel u meyajil luuch. Ti' u tuukulil máako'ob yaan ya'ab k'ay, paax yéetel noj k'iino'ob ku ka'ansiko'ob u suku'unil yéetel u k'ajlayil le kaaja'. [[File:Jalapa-Collage.jpg|thumb|Múuch’ul oochelo’ob ti’al ''Jalapa'']] ''Jalapa'' jump'éel kaaj ku yáantik u k'áat chi'oba' tumen u ja'ats'uts' yóok'ol kaab, u yuumil kaajo'ob yéetel u k'áaxil meyaj. Le kaaja' yaan u páajtal u meentik noj meyaj ti' kaambal, toj óolal yéetel u kuxtalil u máasewalo'ob, tumen lela' jump'éel noj kúuchil k'a'abet ichil ''Guatemala''. == Pak'áalo'ob == <gallery mode="nolines"> File:Maiz dulce.png|Nal File:Frijol 2.jpg|Bu'ul File:Agricultura de San Raymundo.jpg|Nal yéetel bu'ul File:Visita al Beneficio del Café Pastores Sacatepequez Guatemala - Bodega del café.jpg|''Café'' File:Enjoy A Delicious Chow Mein (63231929).jpeg|''Brócoli'' File:Cultivo de sandía en guatemala- 2014-07-04 02-46.jpg|Chak bojonja’ File:SanFranciscoPetenGuatemala2015 09.jpeg|''Palma africana'' File:Sumpango.JPG|''Sumpango'' </gallery> == Meyaj k'ab == <gallery mode="nolines"> File:2010.05.12.120416 Mercado artesanías Guatemala City.jpg|Meyaj k'ab File:2010.05.12.115023 Blusa mercado artesanías Guatemala City.jpg|No'ók File:2010.05.12.115800 Máscara mercado artesanías Guatemala City.jpg|P’o’ File:Artesanía de Guatemala (alex-s).jpg|Meyaj k'ab File:Kite Festival Guatemala-25.jpg|U Paaxil Noj Páapagaayo’ob File:Festival de Sumpango 25.jpg|U Paaxil ''Sumpango'' </gallery> == K'ay yéetel, paax == <gallery mode="nolines"> File:Tocadores de Marimba 01.JPG|U Páaxob ''Marimba'' File:Mayan Melodies.jpg|U páaxal k’aayilo’ob úuchben yéetel u nu’ukulo’ob k’aay ti’al u kaajalo’ob File:071220 tortugas chinchines.JPG|Nu’ukulo’ob k’aayil ti’al u k’iinil ''Navidad'' tI' ''Guatemala'' File:Niños de La Esperanza disfrutan de Festival de Arte y Recreación - Xela 2018 03.jpg|U Paaxil Meentik yéetel Paak’al Óolal ''La Esperanza, Quetzaltenango'' File:Nebaj, Guatemala 2013 - banda tipica 01.jpg|Múuch’ul páaxalo’ob </gallery> == Kan Siyan ==<!--Historia--> == U Xookil Lu'umil Kaab ==<!--Geografía--> == U Xookil Taak'inil Meyaj ==<!--Economía--> == Almejen ==<!--Política--> == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q795441}} iautv7yx6d9q8ci0uw0vfpph7t2c4cz 7336425 7336420 2026-09-25T19:44:58Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336425 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Xóot Lu'umil Jalapa'''<br>'''Departamento de Jalapa'''</big></big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat_of_arms_of_Jalapa.png|125px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:JalapaGUAT.PNG|300px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Lu'umil | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[File:Flag of Guatemala.svg|border|25px]] [[Wp/yua/Watemáala|''Guatemala'']] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíinik | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 1 909 965 (est. 2009) <ref>[https://web.archive.org/web/20110527065510/http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=36&Itemid=234 Proyecciones de la población de México 2005-2050] utia'al [[Wp/yua/CONAPO|CONAPO]].</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Área | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 38 402 [[Wp/yua/Km²|km²]] |- |} '''''Jalapa''''' (káastlan t'aan: ''Jalapa'') u k'aaba' jump'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Watemáala|Guatemala]]. Xook yéetel 955.400 utia'al wíinik. ''Jalapa'' jump'éel noj kaaj yéetel u noj kaajil le ''Departamento'' ''Jalapa'' ti' ''Guatemala''. U k'aaba' ts'o'ok u taal ti' le t'aano' ''náhuatl'' ''Xalapan'', bey u yéetel "lu'um tu'ux yaan ja' ichil lu'um suus". Le kaaja' yaan ichil u nohol-láak' tséel ''Guatemala'', ti' juntúul lu'um ya'ab witsilo'ob yéetel lu'um ku meentik ma'alob meyajil pak'áal. Tumen u ja'ats'uts' k'iin yéetel u k'exikil ja', ya'ab máako'ob ku k'aaba'tik '''"'''''La Morena Climatológica de Oriente".'' Ka'ach u lu'umil le kaaja' ku kajtalob ti' le ''pueblo''<nowiki/>'ob ''poqomam, xinka'' yéetel pipil. Ti' u ts'ookil le ''conquista española'', ''Jalapa'' túun ts'o'ok u béeytal u noj kaajil yéetel u meyajil noj kaaj. Ti' ja'ab 1873 ts'o'ok u meyajil le ''Departamento'' ''Jalapa'', ka' le kaaja' k'uchul u noj kaajil. Bejla'e' ''Jalapa'' jump'éel kúuchil ku meyajtiko'ob u ''gobierno'', u noj kaambal yéetel u meyajil noj kaajo'ob ichil le ''Departamento''. Le lu'uma' k'ajóolta'an tumen u meyajil pak'áal. Ku pak'ik nal, bu'ul, ''café'', p’aak, ''repollo, brócoli'' yéetel ya'ab uláak' pak'áalo'ob. Xan yaan u meyaj k'ab, bey u meyajil k'áan, lu'umil ts'íib, múul meyaj ti' che', yéetel u meyajil luuch. Ti' u tuukulil máako'ob yaan ya'ab k'ay, paax yéetel noj k'iino'ob ku ka'ansiko'ob u suku'unil yéetel u k'ajlayil le kaaja'. [[File:Jalapa-Collage.jpg|thumb|Múuch’ul oochelo’ob ti’al ''Jalapa'']] ''Jalapa'' jump'éel kaaj ku yáantik u k'áat chi'oba' tumen u ja'ats'uts' yóok'ol kaab, u yuumil kaajo'ob yéetel u k'áaxil meyaj. Le kaaja' yaan u páajtal u meentik noj meyaj ti' kaambal, toj óolal yéetel u kuxtalil u máasewalo'ob, tumen lela' jump'éel noj kúuchil k'a'abet ichil ''Guatemala''. == Pak'áalo'ob == <gallery mode="nolines"> File:Maiz dulce.png|Nal File:Frijol 2.jpg|Bu'ul File:Agricultura de San Raymundo.jpg|Nal yéetel bu'ul File:Visita al Beneficio del Café Pastores Sacatepequez Guatemala - Bodega del café.jpg|''Café'' File:Enjoy A Delicious Chow Mein (63231929).jpeg|''Brócoli'' File:Cultivo de sandía en guatemala- 2014-07-04 02-46.jpg|Chak bojonja’ File:SanFranciscoPetenGuatemala2015 09.jpeg|''Palma africana'' File:Sumpango.JPG|''Sumpango'' </gallery> == Meyaj k'ab == <gallery mode="nolines"> File:2010.05.12.120416 Mercado artesanías Guatemala City.jpg|Meyaj k'ab File:2010.05.12.115023 Blusa mercado artesanías Guatemala City.jpg|No'ók File:2010.05.12.115800 Máscara mercado artesanías Guatemala City.jpg|P’o’ File:Artesanía de Guatemala (alex-s).jpg|Meyaj k'ab File:Kite Festival Guatemala-25.jpg|U Paaxil Noj Páapagaayo’ob File:Festival de Sumpango 25.jpg|U Paaxil ''Sumpango'' </gallery> == K'ay yéetel, paax == <gallery mode="nolines"> File:Tocadores de Marimba 01.JPG|U Páaxob ''Marimba'' File:Mayan Melodies.jpg|U páaxal k’aayilo’ob úuchben yéetel u nu’ukulo’ob k’aay ti’al u kaajalo’ob File:071220 tortugas chinchines.JPG|Nu’ukulo’ob k’aayil ti’al u k’iinil ''Navidad'' tI' ''Guatemala'' File:Niños de La Esperanza disfrutan de Festival de Arte y Recreación - Xela 2018 03.jpg|U Paaxil Meentik yéetel Paak’al Óolal ''La Esperanza, Quetzaltenango'' File:Nebaj, Guatemala 2013 - banda tipica 01.jpg|Múuch’ul páaxalo’ob File:Paseo de la Sexta, Guatemala City - Instrumento de cuerdas.jpg|U Bejil ''La Sexta, Guatemala'' – Nu’ukul k’aay yéetel ju’un. </gallery> == Kan Siyan ==<!--Historia--> == U Xookil Lu'umil Kaab ==<!--Geografía--> == U Xookil Taak'inil Meyaj ==<!--Economía--> == Almejen ==<!--Política--> == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q795441}} h5rztq5zrp30nug8lf7onjrttx4vbje 7336430 7336425 2026-09-25T19:53:15Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336430 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Xóot Lu'umil Jalapa'''<br>'''Departamento de Jalapa'''</big></big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat_of_arms_of_Jalapa.png|125px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:JalapaGUAT.PNG|300px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Lu'umil | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[File:Flag of Guatemala.svg|border|25px]] [[Wp/yua/Watemáala|''Guatemala'']] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíinik | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 1 909 965 (est. 2009) <ref>[https://web.archive.org/web/20110527065510/http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=36&Itemid=234 Proyecciones de la población de México 2005-2050] utia'al [[Wp/yua/CONAPO|CONAPO]].</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Área | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 38 402 [[Wp/yua/Km²|km²]] |- |} '''''Jalapa''''' (káastlan t'aan: ''Jalapa'') u k'aaba' jump'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Watemáala|Guatemala]]. Xook yéetel 955.400 utia'al wíinik. ''Jalapa'' jump'éel noj kaaj yéetel u noj kaajil le ''Departamento'' ''Jalapa'' ti' ''Guatemala''. U k'aaba' ts'o'ok u taal ti' le t'aano' ''náhuatl'' ''Xalapan'', bey u yéetel "lu'um tu'ux yaan ja' ichil lu'um suus". Le kaaja' yaan ichil u nohol-láak' tséel ''Guatemala'', ti' juntúul lu'um ya'ab witsilo'ob yéetel lu'um ku meentik ma'alob meyajil pak'áal. Tumen u ja'ats'uts' k'iin yéetel u k'exikil ja', ya'ab máako'ob ku k'aaba'tik '''"'''''La Morena Climatológica de Oriente".'' Ka'ach u lu'umil le kaaja' ku kajtalob ti' le ''pueblo''<nowiki/>'ob ''Poqomam, Xinka'' yéetel ''Pipil''. Ti' u ts'ookil le ''conquista española'', ''Jalapa'' túun ts'o'ok u béeytal u noj kaajil yéetel u meyajil noj kaaj. Ti' ja'ab 1873 ts'o'ok u meyajil le ''Departamento'' ''Jalapa'', ka' le kaaja' k'uchul u noj kaajil. Bejla'e' ''Jalapa'' jump'éel kúuchil ku meyajtiko'ob u ''gobierno'', u noj kaambal yéetel u meyajil noj kaajo'ob ichil le ''Departamento''. Le lu'uma' k'ajóolta'an tumen u meyajil pak'áal. Ku pak'ik nal, bu'ul, ''café'', p’aak, ''repollo, brócoli'' yéetel ya'ab uláak' pak'áalo'ob. Xan yaan u meyaj k'ab, bey u meyajil k'áan, lu'umil ts'íib, múul meyaj ti' che', yéetel u meyajil luuch. Ti' u tuukulil máako'ob yaan ya'ab k'ay, paax yéetel noj k'iino'ob ku ka'ansiko'ob u suku'unil yéetel u k'ajlayil le kaaja'. [[File:Jalapa-Collage.jpg|thumb|Múuch’ul oochelo’ob ti’al ''Jalapa'']] [[File:Statuette de la culture Pipil - Guatemala..jpg|thumb|Miatsil ''Pipil'']] ''Jalapa'' jump'éel kaaj ku yáantik u k'áat chi'oba' tumen u ja'ats'uts' yóok'ol kaab, u yuumil kaajo'ob yéetel u k'áaxil meyaj. Le kaaja' yaan u páajtal u meentik noj meyaj ti' kaambal, toj óolal yéetel u kuxtalil u máasewalo'ob, tumen lela' jump'éel noj kúuchil k'a'abet ichil ''Guatemala''. == Pak'áalo'ob == <gallery mode="nolines"> File:Maiz dulce.png|Nal File:Frijol 2.jpg|Bu'ul File:Agricultura de San Raymundo.jpg|Nal yéetel bu'ul File:Visita al Beneficio del Café Pastores Sacatepequez Guatemala - Bodega del café.jpg|''Café'' File:Enjoy A Delicious Chow Mein (63231929).jpeg|''Brócoli'' File:Cultivo de sandía en guatemala- 2014-07-04 02-46.jpg|Chak bojonja’ File:SanFranciscoPetenGuatemala2015 09.jpeg|''Palma africana'' File:Sumpango.JPG|''Sumpango'' </gallery> == Meyaj k'ab == <gallery mode="nolines"> File:2010.05.12.120416 Mercado artesanías Guatemala City.jpg|Meyaj k'ab File:2010.05.12.115023 Blusa mercado artesanías Guatemala City.jpg|No'ók File:2010.05.12.115800 Máscara mercado artesanías Guatemala City.jpg|P’o’ File:Artesanía de Guatemala (alex-s).jpg|Meyaj k'ab File:Kite Festival Guatemala-25.jpg|U Paaxil Noj Páapagaayo’ob File:Festival de Sumpango 25.jpg|U Paaxil ''Sumpango'' </gallery> == K'ay yéetel, paax == <gallery mode="nolines"> File:Tocadores de Marimba 01.JPG|U Páaxob ''Marimba'' File:Mayan Melodies.jpg|U páaxal k’aayilo’ob úuchben yéetel u nu’ukulo’ob k’aay ti’al u kaajalo’ob File:071220 tortugas chinchines.JPG|Nu’ukulo’ob k’aayil ti’al u k’iinil ''Navidad'' tI' ''Guatemala'' File:Niños de La Esperanza disfrutan de Festival de Arte y Recreación - Xela 2018 03.jpg|U Paaxil Meentik yéetel Paak’al Óolal ''La Esperanza, Quetzaltenango'' File:Nebaj, Guatemala 2013 - banda tipica 01.jpg|Múuch’ul páaxalo’ob File:Paseo de la Sexta, Guatemala City - Instrumento de cuerdas.jpg|U Bejil ''La Sexta, Guatemala'' – Nu’ukul k’aay yéetel ju’un. </gallery> == Kan Siyan ==<!--Historia--> == U Xookil Lu'umil Kaab ==<!--Geografía--> == U Xookil Taak'inil Meyaj ==<!--Economía--> == Almejen ==<!--Política--> == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q795441}} 5kz46ed35wek5dzhcvi4y6sssrsbxhl 7336434 7336430 2026-09-25T19:58:34Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336434 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Xóot Lu'umil Jalapa'''<br>'''Departamento de Jalapa'''</big></big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat_of_arms_of_Jalapa.png|125px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:JalapaGUAT.PNG|300px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Lu'umil | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[File:Flag of Guatemala.svg|border|25px]] [[Wp/yua/Watemáala|''Guatemala'']] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíinik | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 1 909 965 (est. 2009) <ref>[https://web.archive.org/web/20110527065510/http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=36&Itemid=234 Proyecciones de la población de México 2005-2050] utia'al [[Wp/yua/CONAPO|CONAPO]].</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Área | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 38 402 [[Wp/yua/Km²|km²]] |- |} '''''Jalapa''''' (káastlan t'aan: ''Jalapa'') u k'aaba' jump'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Watemáala|Guatemala]]. Xook yéetel 955.400 utia'al wíinik. ''Jalapa'' jump'éel noj kaaj yéetel u noj kaajil le ''Departamento'' ''Jalapa'' ti' ''Guatemala''. U k'aaba' ts'o'ok u taal ti' le t'aano' ''náhuatl'' ''Xalapan'', bey u yéetel "lu'um tu'ux yaan ja' ichil lu'um suus". Le kaaja' yaan ichil u nohol-láak' tséel ''Guatemala'', ti' juntúul lu'um ya'ab witsilo'ob yéetel lu'um ku meentik ma'alob meyajil pak'áal. Tumen u ja'ats'uts' k'iin yéetel u k'exikil ja', ya'ab máako'ob ku k'aaba'tik '''"'''''La Morena Climatológica de Oriente".'' Ka'ach u lu'umil le kaaja' ku kajtalob ti' le ''pueblo''<nowiki/>'ob ''Poqomam, Xinka'' yéetel ''Pipil''. Ti' u ts'ookil le ''conquista española'', ''Jalapa'' túun ts'o'ok u béeytal u noj kaajil yéetel u meyajil noj kaaj. Ti' ja'ab 1873 ts'o'ok u meyajil le ''Departamento'' ''Jalapa'', ka' le kaaja' k'uchul u noj kaajil. Bejla'e' ''Jalapa'' jump'éel kúuchil ku meyajtiko'ob u ''gobierno'', u noj kaambal yéetel u meyajil noj kaajo'ob ichil le ''Departamento''. Le lu'uma' k'ajóolta'an tumen u meyajil pak'áal. Ku pak'ik nal, bu'ul, ''café'', p’aak, ''repollo, brócoli'' yéetel ya'ab uláak' pak'áalo'ob. Xan yaan u meyaj k'ab, bey u meyajil k'áan, lu'umil ts'íib, múul meyaj ti' che', yéetel u meyajil luuch. Ti' u tuukulil máako'ob yaan ya'ab k'ay, paax yéetel noj k'iino'ob ku ka'ansiko'ob u suku'unil yéetel u k'ajlayil le kaaja'. [[File:Jalapa-Collage.jpg|thumb|Múuch’ul oochelo’ob ti’al ''Jalapa'']] [[File:Statuette de la culture Pipil - Guatemala..jpg|thumb|Miatsil ''Pipil'']] [[File:Pueblos Indigenas antes de la conquista El Salvador.svg|thumb|U p’íitil u kuxtal máakilo’ob i''ndígena'' tu lu’umil ''El Salvador'', ma’ili’ u k’uchul le ''españoles'': ''Náhuatl, Lenca, Kakawira wa Cacaopera, Xinca, Ch’orti’, mayao’ob, '''Poqomam''', mayao’ob, Chorotega''.]] ''Jalapa'' jump'éel kaaj ku yáantik u k'áat chi'oba' tumen u ja'ats'uts' yóok'ol kaab, u yuumil kaajo'ob yéetel u k'áaxil meyaj. Le kaaja' yaan u páajtal u meentik noj meyaj ti' kaambal, toj óolal yéetel u kuxtalil u máasewalo'ob, tumen lela' jump'éel noj kúuchil k'a'abet ichil ''Guatemala''. == Pak'áalo'ob == <gallery mode="nolines"> File:Maiz dulce.png|Nal File:Frijol 2.jpg|Bu'ul File:Agricultura de San Raymundo.jpg|Nal yéetel bu'ul File:Visita al Beneficio del Café Pastores Sacatepequez Guatemala - Bodega del café.jpg|''Café'' File:Enjoy A Delicious Chow Mein (63231929).jpeg|''Brócoli'' File:Cultivo de sandía en guatemala- 2014-07-04 02-46.jpg|Chak bojonja’ File:SanFranciscoPetenGuatemala2015 09.jpeg|''Palma africana'' File:Sumpango.JPG|''Sumpango'' </gallery> == Meyaj k'ab == <gallery mode="nolines"> File:2010.05.12.120416 Mercado artesanías Guatemala City.jpg|Meyaj k'ab File:2010.05.12.115023 Blusa mercado artesanías Guatemala City.jpg|No'ók File:2010.05.12.115800 Máscara mercado artesanías Guatemala City.jpg|P’o’ File:Artesanía de Guatemala (alex-s).jpg|Meyaj k'ab File:Kite Festival Guatemala-25.jpg|U Paaxil Noj Páapagaayo’ob File:Festival de Sumpango 25.jpg|U Paaxil ''Sumpango'' </gallery> == K'ay yéetel, paax == <gallery mode="nolines"> File:Tocadores de Marimba 01.JPG|U Páaxob ''Marimba'' File:Mayan Melodies.jpg|U páaxal k’aayilo’ob úuchben yéetel u nu’ukulo’ob k’aay ti’al u kaajalo’ob File:071220 tortugas chinchines.JPG|Nu’ukulo’ob k’aayil ti’al u k’iinil ''Navidad'' tI' ''Guatemala'' File:Niños de La Esperanza disfrutan de Festival de Arte y Recreación - Xela 2018 03.jpg|U Paaxil Meentik yéetel Paak’al Óolal ''La Esperanza, Quetzaltenango'' File:Nebaj, Guatemala 2013 - banda tipica 01.jpg|Múuch’ul páaxalo’ob File:Paseo de la Sexta, Guatemala City - Instrumento de cuerdas.jpg|U Bejil ''La Sexta, Guatemala'' – Nu’ukul k’aay yéetel ju’un. </gallery> == Kan Siyan ==<!--Historia--> == U Xookil Lu'umil Kaab ==<!--Geografía--> == U Xookil Taak'inil Meyaj ==<!--Economía--> == Almejen ==<!--Política--> == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q795441}} b5sqbi8za666zqxvr5ezcyapf1yfafp 7336445 7336434 2026-09-25T20:08:10Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336445 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Xóot Lu'umil Jalapa'''<br>'''Departamento de Jalapa'''</big></big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat_of_arms_of_Jalapa.png|125px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:JalapaGUAT.PNG|300px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Lu'umil | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[File:Flag of Guatemala.svg|border|25px]] [[Wp/yua/Watemáala|''Guatemala'']] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíinik | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 1 909 965 (est. 2009) <ref>[https://web.archive.org/web/20110527065510/http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=36&Itemid=234 Proyecciones de la población de México 2005-2050] utia'al [[Wp/yua/CONAPO|CONAPO]].</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Área | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 38 402 [[Wp/yua/Km²|km²]] |- |} '''''Jalapa''''' (káastlan t'aan: ''Jalapa'') u k'aaba' jump'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Watemáala|Guatemala]]. Xook yéetel 955.400 utia'al wíinik. ''Jalapa'' jump'éel noj kaaj yéetel u noj kaajil le ''Departamento'' ''Jalapa'' ti' ''Guatemala''. U k'aaba' ts'o'ok u taal ti' le t'aano' ''náhuatl'' ''Xalapan'', bey u yéetel "lu'um tu'ux yaan ja' ichil lu'um suus". Le kaaja' yaan ichil u nohol-láak' tséel ''Guatemala'', ti' juntúul lu'um ya'ab witsilo'ob yéetel lu'um ku meentik ma'alob meyajil pak'áal. Tumen u ja'ats'uts' k'iin yéetel u k'exikil ja', ya'ab máako'ob ku k'aaba'tik '''"'''''La Morena Climatológica de Oriente".'' Ka'ach u lu'umil le kaaja' ku kajtalob ti' le ''pueblo''<nowiki/>'ob ''Poqomam, Xinka'' yéetel ''Pipil''. Ti' u ts'ookil le ''conquista española'', ''Jalapa'' túun ts'o'ok u béeytal u noj kaajil yéetel u meyajil noj kaaj. Ti' ja'ab 1873 ts'o'ok u meyajil le ''Departamento'' ''Jalapa'', ka' le kaaja' k'uchul u noj kaajil. Bejla'e' ''Jalapa'' jump'éel kúuchil ku meyajtiko'ob u ''gobierno'', u noj kaambal yéetel u meyajil noj kaajo'ob ichil le ''Departamento''. Le lu'uma' k'ajóolta'an tumen u meyajil pak'áal. Ku pak'ik nal, bu'ul, ''café'', p’aak, ''repollo, brócoli'' yéetel ya'ab uláak' pak'áalo'ob. Xan yaan u meyaj k'ab, bey u meyajil k'áan, lu'umil ts'íib, múul meyaj ti' che', yéetel u meyajil luuch. Ti' u tuukulil máako'ob yaan ya'ab k'ay, paax yéetel noj k'iino'ob ku ka'ansiko'ob u suku'unil yéetel u k'ajlayil le kaaja'. [[File:Jalapa-Collage.jpg|thumb|Múuch’ul oochelo’ob ti’al ''Jalapa'']] [[File:Pueblos Indigenas antes de la conquista El Salvador.svg|thumb|U p’íitil u kuxtal máakilo’ob i''ndígena'' tu lu’umil ''El Salvador'', ma’ili’ u k’uchul le ''españoles'': ''Náhuatl, Lenca, Kakawira wa Cacaopera, Xinca, Ch’orti’, mayao’ob, '''Poqomam''', mayao’ob, Chorotega''.|left]] ''Jalapa'' jump'éel kaaj ku yáantik u k'áat chi'oba' tumen u ja'ats'uts' yóok'ol kaab, u yuumil kaajo'ob yéetel u k'áaxil meyaj. Le kaaja' yaan u páajtal u meentik noj meyaj ti' kaambal, toj óolal yéetel u kuxtalil u máasewalo'ob, tumen lela' jump'éel noj kúuchil k'a'abet ichil ''Guatemala''. [[File:Canal de Chiquimulilla, Taxisco 06.JPG|left|thumb|U k’áak’nalil ti’ le Xinka’ob tu’ux úuch ka’ach u kuxtalo’ob.]] [[File:Statuette de la culture Pipil - Guatemala..jpg|thumb|Miatsil ''Pipil'']] == Pak'áalo'ob == <gallery mode="nolines"> File:Maiz dulce.png|Nal File:Frijol 2.jpg|Bu'ul File:Agricultura de San Raymundo.jpg|Nal yéetel bu'ul File:Visita al Beneficio del Café Pastores Sacatepequez Guatemala - Bodega del café.jpg|''Café'' File:Enjoy A Delicious Chow Mein (63231929).jpeg|''Brócoli'' File:Cultivo de sandía en guatemala- 2014-07-04 02-46.jpg|Chak bojonja’ File:SanFranciscoPetenGuatemala2015 09.jpeg|''Palma africana'' File:Sumpango.JPG|''Sumpango'' </gallery> == Meyaj k'ab == <gallery mode="nolines"> File:2010.05.12.120416 Mercado artesanías Guatemala City.jpg|Meyaj k'ab File:2010.05.12.115023 Blusa mercado artesanías Guatemala City.jpg|No'ók File:2010.05.12.115800 Máscara mercado artesanías Guatemala City.jpg|P’o’ File:Artesanía de Guatemala (alex-s).jpg|Meyaj k'ab File:Kite Festival Guatemala-25.jpg|U Paaxil Noj Páapagaayo’ob File:Festival de Sumpango 25.jpg|U Paaxil ''Sumpango'' </gallery> == K'ay yéetel, paax == <gallery mode="nolines"> File:Tocadores de Marimba 01.JPG|U Páaxob ''Marimba'' File:Mayan Melodies.jpg|U páaxal k’aayilo’ob úuchben yéetel u nu’ukulo’ob k’aay ti’al u kaajalo’ob File:071220 tortugas chinchines.JPG|Nu’ukulo’ob k’aayil ti’al u k’iinil ''Navidad'' tI' ''Guatemala'' File:Niños de La Esperanza disfrutan de Festival de Arte y Recreación - Xela 2018 03.jpg|U Paaxil Meentik yéetel Paak’al Óolal ''La Esperanza, Quetzaltenango'' File:Nebaj, Guatemala 2013 - banda tipica 01.jpg|Múuch’ul páaxalo’ob File:Paseo de la Sexta, Guatemala City - Instrumento de cuerdas.jpg|U Bejil ''La Sexta, Guatemala'' – Nu’ukul k’aay yéetel ju’un. </gallery> == Kan Siyan ==<!--Historia--> == U Xookil Lu'umil Kaab ==<!--Geografía--> == U Xookil Taak'inil Meyaj ==<!--Economía--> == Almejen ==<!--Política--> == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q795441}} mzb3aqbxnecsvs7eqk9hdrky5g0z9lu 0 104718 7336317 7294988 2026-09-25T14:48:19Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku yutskinta'al ts'íib 7336317 wikitext text/x-wiki [[File:Dionigi, Bartolomeo – Il Calendario Gregoriano perpetuo, 1582 – BEIC 11306776.jpg|thumb|''Calendario Gregoriano perpetuo'', ja'ab 1582]] '''''Ja'ab''''' le ti'e' buka'aj u k'iino'ob ku bisik u ba'pachtik le lu'uma' u wíinkilal le k'iino', k'ajóoltane', ichil le ja'abo' yaan 12 wina'alob le je'elo' jejeláasil u k'iino'ob yaanti'ob, t'a''anexo''<nowiki/>' yaanti' 30 wa 31 k'iino'ob, ba'ale' yan jump'éele' chen 28 ba'ale' kaada kan p'éel ja'abe' ku k'uchul u bisik 29 k'iino'ob, lelo' ku ya'ala'al ja'ab ''bisiesto''. Le je'ela' ku beetik tumen u suuttal le lu'um tu yóok'ol le k'iino' ma' chéen 365 k'iino'ob, waye' táan u yaantal 365 k'iino'ob. Tumen le ba'alo', ku k'áat chi' u ts'áabal jump'éel k'iin kaada kan p'éel ja'ab yo'osal ma' u sáastal u ''calendario'' yéetel le meyajil ''astronómico''. Ba'ale' ma' tuláakal ja'ab ku ts'abal jump'éel k'iin: le ja'abo'ob ku ts'o'ok u xookil ichil 100 ma' ''bisiesto''<nowiki/>'ob, chéen wa ku páajtal u xookik ichil 400, bey tun ku bisiestojo'ob. Le ''sistema''o' ku ya'ala'al calendario gregoriano, le ku k'aaba'tik u ya'abtalil le yóok'ol kaaba' bejla'e'. Ichil u xo'okol k'íin ''griego'' a'alik tank bisik wey lu'umil ''México'', tuune' ku káajal u xo'okol le k'iino'ob ti u yáax k'íinil ti' u wina'alil ''enero'', yéetel ku ts'o'okol 31 ti u wi'ina'alil ''Diciembre'', ba'ale ichil le ''Ja'ab''o', je'el u maank'íinta'al jejeláas ba'alo'ob tumen ts'o'ok u máaan jump'éel ''ja'ab''''',''' wa ya'abo' le ka'aj yáax uchij, je'ex u k'íinil k'aba'ob, ''aniversario'', yéetel u láak'. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q577}} 1rmb2zc2mid1yx1cd4uaiaqrkmxzdm5 7336362 7336317 2026-09-25T17:32:14Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku yutskinta'al ts'íib 7336362 wikitext text/x-wiki [[File:Dionigi, Bartolomeo – Il Calendario Gregoriano perpetuo, 1582 – BEIC 11306776.jpg|thumb|''Calendario Gregoriano perpetuo'', ja'ab 1582]] Le '''''Ja'ab'''''o' buka'aj u k'iino'ob ku bisik u ba'pachtik le lu'uma' u wíinkilal le k'iino', k'ajóoltane', ichil le ja'abo' yaan 12 wina'alob le je'elo' jejeláasil u k'iino'ob yaanti'ob, t'a''anexo''<nowiki/>' yaanti' 30 wa 31 k'iino'ob, ba'ale' yan jump'éele' chen 28 ba'ale' kaada kan p'éel ja'abe' ku k'uchul u bisik 29 k'iino'ob, lelo' ku ya'ala'al ja'ab ''bisiesto''. Le je'ela' ku beetik tumen u suuttal le lu'um tu yóok'ol le k'iino' ma' chéen 365 k'iino'ob, waye' táan u yaantal 365 k'iino'ob. Tumen le ba'alo', ku k'áat chi' u ts'áabal jump'éel k'iin kaada kan p'éel ja'ab yo'osal ma' u sáastal u ''calendario'' yéetel le meyajil ''astronómico''. Ba'ale' ma' tuláakal ja'ab ku ts'abal jump'éel k'iin: le ja'abo'ob ku ts'o'ok u xookil ichil 100 ma' ''bisiesto''<nowiki/>'ob, chéen wa ku páajtal u xookik ichil 400, bey tun ku ''bisiesto''jo'ob. Le ''sistema''o' ku ya'ala'al ''calendario Gregoriano'', le ku k'aaba'tik u ya'abtalil le yóok'ol kaaba' bejla'e'. Ichil u xo'okol k'íin ''griego'' a'alik tank bisik wey lu'umil ''México'', tuune' ku káajal u xo'okol le k'iino'ob ti u yáax k'íinil ti' u wina'alil ''enero'', yéetel ku ts'o'okol 31 ti u wi'ina'alil ''Diciembre'', ba'ale ichil le ''Ja'ab''o', je'el u maank'íinta'al jejeláas ba'alo'ob tumen ts'o'ok u máaan jump'éel ''ja'ab''''',''' wa ya'abo' le ka'aj yáax uchij, je'ex u k'íinil k'aba'ob, ''aniversario'', yéetel u láak'. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q577}} gh5uvtdbwd3wfrlo4mzo948f1ibcmhh 0 110261 7336347 7236588 2026-09-25T16:16:33Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku yutskinta'al ts'íib 7336347 wikitext text/x-wiki [[File:Sandpaper.jpg|251x251px|thumb|Jaab]] * Káastlan t'aan: ''lija'' [[File:160312 Takenaka Carpentry Tools Museum Kobe Japan23bs10.jpg|thumb|Jaab]] Le '''jaab''' yaan u meyaj ti' u ts'áakik yéetel u su'uts'ik le che'o', le k'áanche'o' yéetel uláak' ''materiales''. Le jaabo' ku meyaj bey u t'aanil u páajtalil u paak'ach, ka béeyak u sáasil yéetel u jach ma'alob u yich. Ti' u kaajalil ''Yucatán'', le jaab ku meyaj tu meyajil ''carpintería'', tu meyajil u beetik naj, yéetel ti' u p'íit u ts'áakik le che'oba'. Yaan ''jaab'' ''fina'' yéetel ''jaab'' ''gruesa'', tu'ux le ''fina'' ku meyaj ti' u ts'áakik u sáasilil le che'o', yéetel le ''gruesa'' ku meyaj ti' u luk'sik le k'áas ts'íib yéetel le nojoch paak'ach. Le ''jaab'' suuk u beetik yéetel ju’un, nook' wa ''fibra'', tu'ux ku ts'áabal jump'éel k'áaxil ''mineral abrasivo'' bey óox (óxido) ''aluminio, carburo silicio'' yéetel uláak' ''materiales'' jach chicho'ob. Le ''minerales''o' ku páajtal u xu'uts'ik yéetel u ts'áakik le paak'ach ti' che', ''metal, plástico, vidrio'' yéetel uláak' ba'alo'ob. [[File:Artistas de la madera.jpg|thumb|''Ebanista' o''b]] Ti' u meyajil ''carpintería'' maaya yéetel ''moderna'', le jaab jach k'áanbal tumen ku ts'áakik le che' táan u páajtal u bo'otik ''pintura, barniz'' wa ''sellador''. Wa ma' tu jaabil ma'alob le che'o', mix ma'alob u yich le ''pintura'' wa le ''barnizo''<nowiki/>', tumen ma' tu ts'áakaj u paak'achil. Yaan xan ya'ab u noj bejil le jaabo', ku xookik tu ''granulación''. Le jaab yaan u ''número'' jach chichan (40, 60, 80) ku meyaj ti' u luk'sik u ya'ab paak'ach, ka le jaab yaan u ''número'' nohoch (220, 320 wa 400) ku meyaj ti' u jats'uts'ts'áakik yéetel u sáasilkúunsik le paak'ach sakbej. [[File:Southwest Virginia Museum (27779393293).jpg|thumb|Meyajo' e''banista'']] Ti' u meyajil jaab, k'abéet u kanáantik u wíinklil. Ma'alob u meyaj yéetel ''máscara'' yéetel ''lentes'' ti' kanáantik u yich yéetel u xik'in tumen le ''polvo'' ku jóok'ol tu jaabil le che' wa uláak' ''materiales''. Bey xan ma'alob u ts'áabal le jaab ich jump'éel ''soporte'' wa ''bloque'' tumen u páajtal u ts'áakik juntúulil yéetel u ma'alobkúunsik le meyaj. Le jaab jump'éel ''herramienta'' jach ma'alob yéetel ma' tu páajtal u k'uchul u meyajil ''carpintería, ebanistería'' yéetel u ts'áakik ya'abkach ba'alo'ob, tumen ku beetik ma'alob, jach sáasil yéetel jach uts' u yich le meyajo'. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alo'ob]] {{INTERWIKI|Q142274}} h7lc8qjtfzomf0wssirj1zjsh3zwzwm 0 113822 7336649 7324400 2026-09-26T10:54:13Z PastelKos 2547710 7336649 wikitext text/x-wiki {{Wp/grc/Χώρα |Ὄνομα ἑλληνιστί=Βαταυία |Ὄνομα τῇ ἐκείνων γλώσσᾳ=Nederland |Σημεῖον=Flag_of_the_Netherlands.svg |Ἐπίσημα=State_coat_of_arms_of_the_Netherlands.svg |Ὄνομα ἐπισήματος=Θυρεός |Ὕμνος=Wilhelmus |Ὕμνος ἑλληνιστί=Γουλιέλμος |Ἐπίγραμμα=Je maintiendrai |Ἐπίγραμμα ἑλληνιστί=Ἀνασχήσω |Πίναξ=EU-Netherlands.svg |Πρωτεύουσα=[[File:Insigne_Amstelodamensis.svg|basic|20px]] [[Wp/grc/Ἀμστελόδαμον|Ἀμστελόδαμον]]<br>[[File:WMA button2b.png|frameless|15x15px]] [https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Netherlands&params=52_22_N_4_53_E_type:city 52°22′N 4°53′E] |Μέγιστη πόλις=[[Wp/grc/Ἀμστελόδαμον|Ἀμστελόδαμον]] |Πολίτευμα=Βασιλευομένη Κοινοβουλευτικὴ Πολιτεία |Ὄνομα ἡγεμόνος τῶν κοινῶν=Βασιλεύς |Ἡγεμὼν τῶν κοινῶν=Γουλιέλμος-Ἀλέξανδρος |Ὄνομα ἡγεμόνος κυβερνήσεως=Πρωθυπουργός |Ἡγεμὼν κυβερνήσεως=Ἑρρῖκος Σχώφος |Πᾶν ἐμβαδόν=41.865<ref>"[http://www.waarstaatjeprovincie.nl/Paginas/Ruimtelijke%20ordening/Oppervlakte.aspx Oppervlakte]"</ref><ref>Zaken, Ministerie van Algemene (19 Μαΐου 2015). "[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? – Rijksoverheid.nl]". ''onderwerpen''.</ref> |Ποσοστὸν ὕδατος=10,32 |Μέγιστον ὕψος=887 |Βραχύτατον ὕψος=<nowiki>-</nowiki>7 |Πλῆθος=17.469.635<ref name=:1>"[https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/37230ned/table CBS Statline]". ''opendata.cbs.nl''.</ref> |Πυκνότης πλήθους=521 |Πᾶν ΟΕΑ (PPP)=$1,004 τρισ.<ref name=:0>"[https://www.imf.org/en/Publications/SPROLLs/world-economic-outlook-databases Netherlands]". International Monetary Fund.</ref> |Κατὰ κεφαλὴν ΟΕΑ (PPP)=$58.255.<ref name=:0/> |Πᾶν ΟΕΑ (Λεγόμενον)=$914 δισ.<ref name=:0/> |Κατὰ κεφαλὴν ΟΕΑ (Λεγόμενον)=$53.016<ref name=:0/> |ΣΑΠ=[[File:Increase2.svg|frameless|11x11px]] 0,944 <span style="color:darkgreen;">μάλα ὑψηλόν</span> (8η)<ref>''[http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocen]e'' (PDF). United Nations Development Programme. 15 December 2020</ref> |Δημόσιαι γλῶσσαι=Βαταυική |Νόμισμα=Εὐρώ (€, EUR)<br>Δολλάριον ΗΠΑ ($, USD, Καραϊβικῇ) |Ζώνη ὥρας=UTC+1 (Εὐρώπῃ)<br>UTC-4 (Καραϊβικῇ)<br><br>UTC+2 (Εὐρώπῃ, θέρει) |Κλήσεως κῶδιξ=<nowiki>+</nowiki>31, +599 |Ὁδήγησις=δεξιᾷ |Internet TLD=.nl<br>.bq |Ἱστοσελίς=[https://www.government.nl government.nl] }} Ἡ '''Βαταυία'''<ref>Daniel Heinsius (1602), ''De mirandis Bataviae,'' στ.1, ''Peplus Graecorum epigrammatum'': Ἵλαθι Δουσιάδη, τὰ τεῶν μεμάθηκα '''Βαταυῶν''', </ref><ref>Daniel Heinsius (1602), ''Ἐν τῷ παραπλέειν τὴν τῆς ἐρωμένης πατρίδα,'' στ.1, ''Peplus Graecorum epigrammatum'': Χαῖρε πόλι τριπόθητε, μακάρτατον ἄστυ '''Βαταύων'''·</ref> (''βαταυιστί'': Nederland {{Wp/grc/IPA|[ˈneːdərlɑnt]}}) χώρα ἔχουσα τὰ μάλιστα τῆς γῆς αὐτῆς ἐν τῇ [[Wp/grc/Εὐρώπη|Εὐρώπῃ]] καί τινα ἐν τῇ [[Wp/grc/Καρριβὶς Θάλασσα|Καρριβίδι]] ἐστί. Μέγιστον μέρος τῆς [[Wp/grc/Βασιλεία Βαταυίας|Βασιλείας Βαταυίας]]. Ἡ μητρόπολις αὐτῆς τὸ [[Wp/grc/Ἀμστελόδαμον|Ἀμστελόδαμον]] ἐστί. Τὰ νῦν, ή Βαταυία ἐστὶ μέλος τῆς [[Wp/grc/Εὐρωπαϊκὴ Ἕνωσις|Εὐρωπαϊκῆς Ἑνώσεως]]. ==Ἔτυμον== Ἐκ τῆς [[Wp/grc/Λατινικὴ γλῶττα|λατινικῆς]] ''Batavia'', ἐκ τῆς πρωτο-γερμανικῆς ''Batawjō'' σημαίνουσα «ἀγαθὴ νῆσος». Τὸ ἐγχώριον ὄνομα ''Nederland'' (Κάτω Χῶραι) λέγει τὸ χθαμαλὸν ὕψος τῆς χώρας. ==Γεωγραφία== [[File:2012-NL-prov-relief-3000.jpg|thumb|left|Τοπογραφικὸς πίναξ τῆς Βαταυίας|258x258px]] Ἡ χώρα ἐστὶ πεδινὴ μετὰ μέσου βραχέως ὕψους (~1μ.). Πολλὴ δὴ τῆς γῆς ὑπὸ τῆς θαλάσσης. Διαιρεῖται εἰς δύο ὑπὸ τοῦ [[Wp/grc/Ῥῆνος|Ῥήνου]]. Ἡμέρωκε νήσους πολλοὺς ἐκ τῆς θαλάσσης χρωμένη γέφυρας. Οἱ δῆμοι τῆς Καρριβίδος ὁμοῖαι ἄλλαις ταῖς Καρραβίδεσι νήσοις ἔχουσι μετὰ λευκῆς ἄμμου θῖνας καί εἰσι ἡφαιστειογενεῖς τῷ γένει. === Ὅροι === Ἡ Βαταυία γειτνιάει τῇ [[Wp/grc/Γερμανία|Γερμανίᾳ]], τῷ [[Wp/grc/Βέλγιον|Βελγίῳ]] καὶ τῷ [[Wp/grc/Λουξεμβοῦργον|Λουξεμβούργῳ]]. ===Διαιρέσεις=== Ἡ χώρα ἐστὶ μέλος τῆς [[Wp/grc/Βασίλειον τῆς Βαταυίας|Βασιλείας Βαταυίας]] καὶ διαιρεῖται εἰς 12 ἐπαρχίας καὶ 355 δήμους. Ἔτι δ' ἔχει καὶ τρεῖς εἰδικοὺς δήμους ἐν τῇ Καρριβίδι ([[Wp/grc/Εὐάερος Νῆσος|Εὐάερος Νῆσος]], [[Wp/grc/Σάβη|Σάβη]], [[Wp/grc/Εὐσταθία|Εὐσταθία]]). ==Δημογραφία== Ἔχει 17.469.635 πολίτας.<ref name=:0/> ===Πόλεις=== {|style="background:#FDFDFD;border:1px solid #d0d0d0;padding:.2em;margin:auto;" |- ! colspan="5" style="background:#CCCCFF" |10 Μέγιστες Πόλεις τῆς Βαταυίας<ref>"[https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/37230ned/table?ts=1574365385886 CBS Statline]". ''opendata.cbs.nl''.</ref> |- | rowspan="10" | {| ![[File:Amsterdam canal view from Westerkerk Flickr pic.jpg|frameless|150x150px]] |- |<div class="center">Ἀμστελόδαμον</div> |- ![[File:Rotterdam (6970397299).jpg|frameless|150x150px]] |- |<div class="center">Ῥοτερόδαμον</div> |} |background:#F0F0F0"|Α |[[Wp/grc/Ἀμστελόδαμον|Ἀμστελόδαμον]] |872.680 | rowspan="10" | {| ![[File:Den Haag Het Strijkijzer Blick von der Aussichtsterrasse 12.jpg|frameless|150x150px]] |- |<div class="center">Ἅγη</div> |- ![[File:Domuitzicht8.jpg|frameless|150x150px]] |- |<div class="center">Οὐτρέχτη</div> |} |- |background:#F0F0F0"|Β |[[Wp/grc/Ῥοτερόδαμον|Ῥοτερόδαμον]] |650.711 |- |background:#F0F0F0"|Γ |[[Wp/grc/Ἅγη|Ἅγη]] |544.766 |- |background:#F0F0F0"|Δ |[[Wp/grc/Οὐτρέχτη|Οὐτρέχτη]] |357.179 |- |background:#F0F0F0"|Ε |[[Wp/grc/Εἰνδωβία|Εἰνδωβία]] |234.235 |- |background:#F0F0F0"|Ϝ |[[Wp/grc/Γρωνίγγη|Γρωνίγγη]] |232.826 |- |background:#F0F0F0"|Ζ |[[Wp/grc/Τιλλιβοῦργον|Τιλλιβοῦργον]] |219.632 |- |background:#F0F0F0"|Η |[[Wp/grc/Ἀλμήρη|Ἀλμήρη]] |211.514 |- |background:#F0F0F0"|Θ |[[Wp/grc/Βρήδα|Βρήδα]] |184.403 |- |background:#F0F0F0"|Ι |[[Wp/grc/Νεομάγον|Νεομάγον]] |177.818 |} ==Πηγαί== <references/> == Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι == {{Wp/grc/Commonscat|The Netherlands|τῆς Βαταυίας}} {{Wp/grc/Βασίλειον τῆς Βαταυίας}} {{Wp/grc/Χῶραι τῆς Εὐρώπης}} {{Wp/grc/Χῶραι_μέλη_τῆς_Εὐρωπαϊκῆς_Ἑνώσεως}} {{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc/Βαταυία|!]] [[Category:Wp/grc/Χῶραι τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἑνώσεως]] [[Category:Wp/grc]] {{INTERWIKI|Q55}} alzhgdgna2lk2bc3nzirhpk6aujglz0 7336653 7336649 2026-09-26T10:56:02Z PastelKos 2547710 /* Γεωγραφία */ 7336653 wikitext text/x-wiki {{Wp/grc/Χώρα |Ὄνομα ἑλληνιστί=Βαταυία |Ὄνομα τῇ ἐκείνων γλώσσᾳ=Nederland |Σημεῖον=Flag_of_the_Netherlands.svg |Ἐπίσημα=State_coat_of_arms_of_the_Netherlands.svg |Ὄνομα ἐπισήματος=Θυρεός |Ὕμνος=Wilhelmus |Ὕμνος ἑλληνιστί=Γουλιέλμος |Ἐπίγραμμα=Je maintiendrai |Ἐπίγραμμα ἑλληνιστί=Ἀνασχήσω |Πίναξ=EU-Netherlands.svg |Πρωτεύουσα=[[File:Insigne_Amstelodamensis.svg|basic|20px]] [[Wp/grc/Ἀμστελόδαμον|Ἀμστελόδαμον]]<br>[[File:WMA button2b.png|frameless|15x15px]] [https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Netherlands&params=52_22_N_4_53_E_type:city 52°22′N 4°53′E] |Μέγιστη πόλις=[[Wp/grc/Ἀμστελόδαμον|Ἀμστελόδαμον]] |Πολίτευμα=Βασιλευομένη Κοινοβουλευτικὴ Πολιτεία |Ὄνομα ἡγεμόνος τῶν κοινῶν=Βασιλεύς |Ἡγεμὼν τῶν κοινῶν=Γουλιέλμος-Ἀλέξανδρος |Ὄνομα ἡγεμόνος κυβερνήσεως=Πρωθυπουργός |Ἡγεμὼν κυβερνήσεως=Ἑρρῖκος Σχώφος |Πᾶν ἐμβαδόν=41.865<ref>"[http://www.waarstaatjeprovincie.nl/Paginas/Ruimtelijke%20ordening/Oppervlakte.aspx Oppervlakte]"</ref><ref>Zaken, Ministerie van Algemene (19 Μαΐου 2015). "[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? – Rijksoverheid.nl]". ''onderwerpen''.</ref> |Ποσοστὸν ὕδατος=10,32 |Μέγιστον ὕψος=887 |Βραχύτατον ὕψος=<nowiki>-</nowiki>7 |Πλῆθος=17.469.635<ref name=:1>"[https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/37230ned/table CBS Statline]". ''opendata.cbs.nl''.</ref> |Πυκνότης πλήθους=521 |Πᾶν ΟΕΑ (PPP)=$1,004 τρισ.<ref name=:0>"[https://www.imf.org/en/Publications/SPROLLs/world-economic-outlook-databases Netherlands]". International Monetary Fund.</ref> |Κατὰ κεφαλὴν ΟΕΑ (PPP)=$58.255.<ref name=:0/> |Πᾶν ΟΕΑ (Λεγόμενον)=$914 δισ.<ref name=:0/> |Κατὰ κεφαλὴν ΟΕΑ (Λεγόμενον)=$53.016<ref name=:0/> |ΣΑΠ=[[File:Increase2.svg|frameless|11x11px]] 0,944 <span style="color:darkgreen;">μάλα ὑψηλόν</span> (8η)<ref>''[http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocen]e'' (PDF). United Nations Development Programme. 15 December 2020</ref> |Δημόσιαι γλῶσσαι=Βαταυική |Νόμισμα=Εὐρώ (€, EUR)<br>Δολλάριον ΗΠΑ ($, USD, Καραϊβικῇ) |Ζώνη ὥρας=UTC+1 (Εὐρώπῃ)<br>UTC-4 (Καραϊβικῇ)<br><br>UTC+2 (Εὐρώπῃ, θέρει) |Κλήσεως κῶδιξ=<nowiki>+</nowiki>31, +599 |Ὁδήγησις=δεξιᾷ |Internet TLD=.nl<br>.bq |Ἱστοσελίς=[https://www.government.nl government.nl] }} Ἡ '''Βαταυία'''<ref>Daniel Heinsius (1602), ''De mirandis Bataviae,'' στ.1, ''Peplus Graecorum epigrammatum'': Ἵλαθι Δουσιάδη, τὰ τεῶν μεμάθηκα '''Βαταυῶν''', </ref><ref>Daniel Heinsius (1602), ''Ἐν τῷ παραπλέειν τὴν τῆς ἐρωμένης πατρίδα,'' στ.1, ''Peplus Graecorum epigrammatum'': Χαῖρε πόλι τριπόθητε, μακάρτατον ἄστυ '''Βαταύων'''·</ref> (''βαταυιστί'': Nederland {{Wp/grc/IPA|[ˈneːdərlɑnt]}}) χώρα ἔχουσα τὰ μάλιστα τῆς γῆς αὐτῆς ἐν τῇ [[Wp/grc/Εὐρώπη|Εὐρώπῃ]] καί τινα ἐν τῇ [[Wp/grc/Καρριβὶς Θάλασσα|Καρριβίδι]] ἐστί. Μέγιστον μέρος τῆς [[Wp/grc/Βασιλεία Βαταυίας|Βασιλείας Βαταυίας]]. Ἡ μητρόπολις αὐτῆς τὸ [[Wp/grc/Ἀμστελόδαμον|Ἀμστελόδαμον]] ἐστί. Τὰ νῦν, ή Βαταυία ἐστὶ μέλος τῆς [[Wp/grc/Εὐρωπαϊκὴ Ἕνωσις|Εὐρωπαϊκῆς Ἑνώσεως]]. ==Ἔτυμον== Ἐκ τῆς [[Wp/grc/Λατινικὴ γλῶττα|λατινικῆς]] ''Batavia'', ἐκ τῆς πρωτο-γερμανικῆς ''Batawjō'' σημαίνουσα «ἀγαθὴ νῆσος». Τὸ ἐγχώριον ὄνομα ''Nederland'' (Κάτω Χῶραι) λέγει τὸ χθαμαλὸν ὕψος τῆς χώρας. ==Γεωγραφία== [[File:2012-NL-prov-relief-3000.jpg|thumb|left|Τοπογραφικὸς πίναξ τῆς Βαταυίας|258x258px]] Ἡ χώρα ἐστὶ πεδινὴ μετὰ μέσου βραχέως ὕψους (~1μ.). Πολλὴ δὴ τῆς γῆς ὑπὸ τῆς θαλάσσης. Διαιρεῖται εἰς δύο ὑπὸ τοῦ [[Wp/grc/Ῥῆνος|Ῥήνου]]. Ἡμέρωκε νήσους πολλοὺς ἐκ τῆς θαλάσσης χρωμένη γέφυρας. Οἱ δῆμοι τῆς Καρριβίδος ὁμοῖαι ἄλλαις ταῖς [[Wp/grc/Καρριβὶς Θάλασσα|Καρριβίδεσι]] νήσοις ἔχουσι μετὰ λευκῆς ἄμμου θῖνας καί εἰσι ἡφαιστειογενεῖς τῷ γένει. === Ὅροι === Ἡ Βαταυία γειτνιάει τῇ [[Wp/grc/Γερμανία|Γερμανίᾳ]], τῷ [[Wp/grc/Βέλγιον|Βελγίῳ]] καὶ τῷ [[Wp/grc/Λουξεμβοῦργον|Λουξεμβούργῳ]]. ===Διαιρέσεις=== Ἡ χώρα ἐστὶ μέλος τῆς [[Wp/grc/Βασίλειον τῆς Βαταυίας|Βασιλείας Βαταυίας]] καὶ διαιρεῖται εἰς 12 ἐπαρχίας καὶ 355 δήμους. Ἔτι δ' ἔχει καὶ τρεῖς εἰδικοὺς δήμους ἐν τῇ Καρριβίδι ([[Wp/grc/Εὐάερος Νῆσος|Εὐάερος Νῆσος]], [[Wp/grc/Σάβη|Σάβη]], [[Wp/grc/Εὐσταθία|Εὐσταθία]]). ==Δημογραφία== Ἔχει 17.469.635 πολίτας.<ref name=:0/> ===Πόλεις=== {|style="background:#FDFDFD;border:1px solid #d0d0d0;padding:.2em;margin:auto;" |- ! colspan="5" style="background:#CCCCFF" |10 Μέγιστες Πόλεις τῆς Βαταυίας<ref>"[https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/37230ned/table?ts=1574365385886 CBS Statline]". ''opendata.cbs.nl''.</ref> |- | rowspan="10" | {| ![[File:Amsterdam canal view from Westerkerk Flickr pic.jpg|frameless|150x150px]] |- |<div class="center">Ἀμστελόδαμον</div> |- ![[File:Rotterdam (6970397299).jpg|frameless|150x150px]] |- |<div class="center">Ῥοτερόδαμον</div> |} |background:#F0F0F0"|Α |[[Wp/grc/Ἀμστελόδαμον|Ἀμστελόδαμον]] |872.680 | rowspan="10" | {| ![[File:Den Haag Het Strijkijzer Blick von der Aussichtsterrasse 12.jpg|frameless|150x150px]] |- |<div class="center">Ἅγη</div> |- ![[File:Domuitzicht8.jpg|frameless|150x150px]] |- |<div class="center">Οὐτρέχτη</div> |} |- |background:#F0F0F0"|Β |[[Wp/grc/Ῥοτερόδαμον|Ῥοτερόδαμον]] |650.711 |- |background:#F0F0F0"|Γ |[[Wp/grc/Ἅγη|Ἅγη]] |544.766 |- |background:#F0F0F0"|Δ |[[Wp/grc/Οὐτρέχτη|Οὐτρέχτη]] |357.179 |- |background:#F0F0F0"|Ε |[[Wp/grc/Εἰνδωβία|Εἰνδωβία]] |234.235 |- |background:#F0F0F0"|Ϝ |[[Wp/grc/Γρωνίγγη|Γρωνίγγη]] |232.826 |- |background:#F0F0F0"|Ζ |[[Wp/grc/Τιλλιβοῦργον|Τιλλιβοῦργον]] |219.632 |- |background:#F0F0F0"|Η |[[Wp/grc/Ἀλμήρη|Ἀλμήρη]] |211.514 |- |background:#F0F0F0"|Θ |[[Wp/grc/Βρήδα|Βρήδα]] |184.403 |- |background:#F0F0F0"|Ι |[[Wp/grc/Νεομάγον|Νεομάγον]] |177.818 |} ==Πηγαί== <references/> == Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι == {{Wp/grc/Commonscat|The Netherlands|τῆς Βαταυίας}} {{Wp/grc/Βασίλειον τῆς Βαταυίας}} {{Wp/grc/Χῶραι τῆς Εὐρώπης}} {{Wp/grc/Χῶραι_μέλη_τῆς_Εὐρωπαϊκῆς_Ἑνώσεως}} {{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc/Βαταυία|!]] [[Category:Wp/grc/Χῶραι τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἑνώσεως]] [[Category:Wp/grc]] {{INTERWIKI|Q55}} 2xztoc4gbn6qo7i61k307wij7hwhgkn 0 114692 7336678 5600238 2026-09-26T11:42:30Z PastelKos 2547710 7336678 wikitext text/x-wiki [[File:Rihanna Fenty 2018.png|thumb|200px|Ῥιάννα τῷ 2018]] '''Ῥοβέρτη Ῥιάννα Φέντι''' ([[Wp/grc/Ἀγγλικὴ γλῶττα|ἀγγλιστὶ]] ''Robyn Rihanna Fenty'', γεννηθεῖσα τῇ 20 Φεβρουαρίου ͵αϡπηʹ (1988)), Ῥονάλδου ἐπιμελητοῦ ἀποθήκης καὶ μητρὸς Μονίκης, [[Wp/grc/Ὠιδή|ᾠδὸς]] γένει [[Wp/grc/Βαρβαδώ|Βαρβαδοῦς]], μουσικὴν [[Wp/grc/Μουσικὴ λεωφιλής|λεωφιλῆ]] τε καὶ [[Wp/grc/Μουσικὴ ῥυθμοκυανῆ|ῥυθμοκυανῆν]] ᾄδουσα, τὸ δὲ [[Wp/grc/Ἆθλον Γράμμι|Γράμμι ἆθλον]] ἐνακὶς ἐνεγκαμένη, καὶ πλείω ἢ πεντακοσίας καὶ δισχιλίας μυριάδας πεπρακυῖα [[Wp/grc/Φωνογράφημα|φωνογραφημάτων]] πλουσιωτάτη γέγονε πάντων τῶν νῦν θηλειῶν [[Wp/grc/Μουσική|μουσικῶν]]. == Έξωτερικοι σύνδεσμοι == {{Wp/grc/Commonscat|Rihanna|τῆς Ῥιάννης}} * [http://www.rihanna.de/ Σύνδεσμος τῆς Ῥιάννας] [[Category:Wp/grc/Γεννήσεις τοῦ 1988]] [[Category:Wp/grc/Ζωοὶ ἄνθρωποι]] [[Category:Wp/grc/Μουσικοὶ τῆς Βαρβαδῶς]] [[Category:Wp/grc]] {{DEFAULTSORT:Ριαννα}} {{INTERWIKI|Q36844}} hwe3mn3mg0l5wungkyysfcssaxexbwz 7336679 7336678 2026-09-26T11:42:46Z PastelKos 2547710 /* Έξωτερικοι σύνδεσμοι */ 7336679 wikitext text/x-wiki [[File:Rihanna Fenty 2018.png|thumb|200px|Ῥιάννα τῷ 2018]] '''Ῥοβέρτη Ῥιάννα Φέντι''' ([[Wp/grc/Ἀγγλικὴ γλῶττα|ἀγγλιστὶ]] ''Robyn Rihanna Fenty'', γεννηθεῖσα τῇ 20 Φεβρουαρίου ͵αϡπηʹ (1988)), Ῥονάλδου ἐπιμελητοῦ ἀποθήκης καὶ μητρὸς Μονίκης, [[Wp/grc/Ὠιδή|ᾠδὸς]] γένει [[Wp/grc/Βαρβαδώ|Βαρβαδοῦς]], μουσικὴν [[Wp/grc/Μουσικὴ λεωφιλής|λεωφιλῆ]] τε καὶ [[Wp/grc/Μουσικὴ ῥυθμοκυανῆ|ῥυθμοκυανῆν]] ᾄδουσα, τὸ δὲ [[Wp/grc/Ἆθλον Γράμμι|Γράμμι ἆθλον]] ἐνακὶς ἐνεγκαμένη, καὶ πλείω ἢ πεντακοσίας καὶ δισχιλίας μυριάδας πεπρακυῖα [[Wp/grc/Φωνογράφημα|φωνογραφημάτων]] πλουσιωτάτη γέγονε πάντων τῶν νῦν θηλειῶν [[Wp/grc/Μουσική|μουσικῶν]]. == Έξωτερικοι σύνδεσμοι == {{Wp/grc/Commonscat|Rihanna|τῆς Ῥιάννης}} * [http://www.rihanna.de/ Σύνδεσμος τῆς Ῥιάννας] [[Category:Wp/grc/Γεννήσεις τοῦ 1988]] [[Category:Wp/grc/Ζωοὶ ἄνθρωποι]] [[Category:Wp/grc/Μουσικοὶ τῆς Βαρβαδοῦς]] [[Category:Wp/grc]] {{DEFAULTSORT:Ριαννα}} {{INTERWIKI|Q36844}} 0vvptkahj2u8cttcy4wm0p59yhs8k85 7336721 7336679 2026-09-26T11:51:01Z PastelKos 2547710 7336721 wikitext text/x-wiki [[File:Rihanna Fenty 2018.png|thumb|200px|Ῥιάννα τῷ 2018]] '''Ῥοβέρτη Ῥιάννα Φέντι''' ([[Wp/grc/Ἀγγλικὴ γλῶττα|ἀγγλιστὶ]] ''Robyn Rihanna Fenty'', γεννηθεῖσα τῇ 20 Φεβρουαρίου ͵αϡπηʹ (1988)), Ῥονάλδου ἐπιμελητοῦ ἀποθήκης καὶ μητρὸς Μονίκης, [[Wp/grc/Ὠιδή|ᾠδὸς]] γένει [[Wp/grc/Βαρβαδώς|Βαρβαδοῦς]], μουσικὴν [[Wp/grc/Μουσικὴ λεωφιλής|λεωφιλῆ]] τε καὶ [[Wp/grc/Μουσικὴ ῥυθμοκυανῆ|ῥυθμοκυανῆν]] ᾄδουσα, τὸ δὲ [[Wp/grc/Ἆθλον Γράμμι|Γράμμι ἆθλον]] ἐνακὶς ἐνεγκαμένη, καὶ πλείω ἢ πεντακοσίας καὶ δισχιλίας μυριάδας πεπρακυῖα [[Wp/grc/Φωνογράφημα|φωνογραφημάτων]] πλουσιωτάτη γέγονε πάντων τῶν νῦν θηλειῶν [[Wp/grc/Μουσική|μουσικῶν]]. == Έξωτερικοι σύνδεσμοι == {{Wp/grc/Commonscat|Rihanna|τῆς Ῥιάννης}} * [http://www.rihanna.de/ Σύνδεσμος τῆς Ῥιάννας] [[Category:Wp/grc/Γεννήσεις τοῦ 1988]] [[Category:Wp/grc/Ζωοὶ ἄνθρωποι]] [[Category:Wp/grc/Μουσικοὶ τῆς Βαρβαδοῦς]] [[Category:Wp/grc]] {{DEFAULTSORT:Ριαννα}} {{INTERWIKI|Q36844}} l8wk5vtnqtaud9zj839ptg2by3b03b7 0 115809 7336458 7236649 2026-09-25T20:23:42Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336458 wikitext text/x-wiki [[File:Jalapa en Tabasco.svg|thumb|300px|Tu'ux yaan Jalapa ti' ''Tabasco'']] [[File:Villahermosa collage.jpg|thumb|U múuch’balil ''Villahermosa'']] '''''Jalapa''''' jump'éel ''municipio'' yéetel u noj kaajil ichil le ''estado''o' ''[[Wp/yua/Tabasco|Tabasco]]'', ''[[Wp/yua/México|México]]''. U k'aaba' taal ti' le t'aan ''[[Wp/yua/Náhuatl|náhuatl]]'' "''Xālapan''", je'el u k'áat chi'oba' "tu'ux yaan lu'um suus ti' chi' ja'". Le kaaja' yaan tu nojolil ''[[Wp/yua/Villahermosa|Villahermosa]]'', yéetel yaan u yóok'ol lu'umil ku yaantal ya'ab ja', yo'ok'ol le yáaxk'áaxo'ob yéetel noj ja'o'ob ku meentik ma'alob lu'um ti' pak'áal. Ka'ach u kúuchil kajtalil le yokol kaab maaya yéetel chontalo'ob. Ti' ja'ab 1524, tu'ux máan [[Wp/yua/Hernán Cortés|Hernán Cortés]] yéetel [[Wp/yua/Bernal Díaz del Castillo|Bernal Díaz del Castillo]] ichil u xíimbal tu béel ''[[Wp/yua/Honduras|Honduras]]'', ts'íibtajob u yilik juntúul kaaj k'aaba'e' ''Zagoatán'', ku tuukulta'al u ts'ook u meyajil ichil le lu'um tu'ux bejla'e' yaan ''Jalapa''. Ti' le ''siglo''il XIX, le kaaja' yaan u páajtal ichil u p'iisib k'áax yéetel u máanil u láajtalil ''México'', bey xan ti' 1873 ts'o'ok u je'ets'el jump'éel '''''ingenio azucarero''''' ku meyajtik ''vapor'', u yáax ichil ''Tabasco''. [[File:Jalapa Tabasco dulces típicos.jpg|thumb|304x304px|Ch'ujuk suku'unil]] Bejla'e' le meyajil u kaaja' ku k'uchul ichil '''pak'áal, wakax''' meyaj, yéetel noj kaxtik meyaj. Ku pak'ik '''[[Wp/yua/Nal|nal]], ''[[Wp/yua/Caña|caña]]'', [[Wp/yua/Ja'as|ja'as]], [[Wp/yua/Kakaw|kakaw]]''' yéetel ya'ab che'ob ku ts'áak u kuxtalil máako'ob. Xan k'ajóolta'an tumen u meyajil ch'ujuko'ob meenta’an yéetel k’ab wa ''artesanales, '''rompope''', '''queso''''' yéetel '''''pastas frutas''''' ku p'i'ik ichil le' '''joloche''', ba'ax ku yaantal u noj suku'unil le kaaja'. '''''Jalapa''''' jump'éel kaaj ku k'ajóolta'al tumen u ja'ats'uts' lu'umil, u meyajil u máasewalo'ob yéetel u k'áat chi'ik u suku'unil ''Tabasco''. Le kaaja' ku ts'áik u yáanal meyaj ti' pak'áal, kaxtik yéetel '''''turismo cultural'',''' tumen lela' ku béeytal u yúuchul jump'éel k'i'ik'el kúuchil ichil le ''estado''o'. == Tu'ux ch'a'abij == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U méek'tankaajilo'ob Tabasco]] {{INTERWIKI|Q2669496}} 4af1qw9qj66oq5n5hsi9ik31x4waegb 7336460 7336458 2026-09-25T20:30:58Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336460 wikitext text/x-wiki [[File:Jalapa en Tabasco.svg|thumb|300px|Tu'ux yaan Jalapa ti' ''Tabasco'']] [[File:Villahermosa collage.jpg|thumb|U múuch’balil ''Villahermosa'']] '''''Jalapa''''' jump'éel ''municipio'' yéetel u noj kaajil ichil le ''estado''o' ''[[Wp/yua/Tabasco|Tabasco]]'', ''[[Wp/yua/México|México]]''. U k'aaba' taal ti' le t'aan ''[[Wp/yua/Náhuatl|náhuatl]]'' "''Xālapan''", je'el u k'áat chi'oba' "tu'ux yaan lu'um suus ti' chi' ja'". Le kaaja' yaan tu nojolil ''[[Wp/yua/Villahermosa|Villahermosa]]'', yéetel yaan u yóok'ol lu'umil ku yaantal ya'ab ja', yo'ok'ol le yáaxk'áaxo'ob yéetel noj ja'o'ob ku meentik ma'alob lu'um ti' pak'áal. Ka'ach u kúuchil kajtalil le yokol kaab maaya yéetel chontalo'ob. Ti' ja'ab 1524, tu'ux máan [[Wp/yua/Hernán Cortés|Hernán Cortés]] yéetel [[Wp/yua/Bernal Díaz del Castillo|Bernal Díaz del Castillo]] ichil u xíimbal tu béel ''[[Wp/yua/Honduras|Honduras]]'', ts'íibtajob u yilik juntúul kaaj k'aaba'e' ''Zagoatán'', ku tuukulta'al u ts'ook u meyajil ichil le lu'um tu'ux bejla'e' yaan ''Jalapa''. Ti' le ''siglo''il XIX, le kaaja' yaan u páajtal ichil u p'iisib k'áax yéetel u máanil u láajtalil ''México'', bey xan ti' 1873 ts'o'ok u je'ets'el jump'éel '''''i'''ngenio azucarero'' ku meyajtik ''vapor'', u yáax ichil ''Tabasco''. [[File:Jalapa Tabasco dulces típicos.jpg|thumb|304x304px|Ch'ujuk suku'unil]] Bejla'e' le meyajil u kaaja' ku k'uchul ichil pak'áal, wakax meyaj, yéetel noj kaxtik meyaj. Ku pak'ik '''[[Wp/yua/Nal|nal]], ''[[Wp/yua/Caña|caña]]'', [[Wp/yua/Ja'as|ja'as]], [[Wp/yua/Kakaw|kakaw]]''' yéetel ya'ab che'ob ku ts'áak u kuxtalil máako'ob. Xan k'ajóolta'an tumen u meyajil ch'ujuko'ob meenta’an yéetel k’ab wa ''artesanales, '''rompope''', '''queso''''' yéetel '''''pastas frutas''''' ku p'i'ik ichil le' '''joloche''', ba'ax ku yaantal u noj suku'unil le kaaja'.<gallery mode="nolines"> File:Calfs in Tabasco 2020.jpg|Wakax File:Pozol, masa de pozol y dulces típicos tabasqueños.jpg|Pozol, u ju'uch pozol yéetel ch’ujuko’ob </gallery>'''''Jalapa''''' jump'éel kaaj ku k'ajóolta'al tumen u ja'ats'uts' lu'umil, u meyajil u máasewalo'ob yéetel u k'áat chi'ik u suku'unil ''Tabasco''. Le kaaja' ku ts'áik u yáanal meyaj ti' pak'áal, kaxtik yéetel '''''turismo cultural'',''' tumen lela' ku béeytal u yúuchul jump'éel k'i'ik'el kúuchil ichil le ''estado''o'. == Tu'ux ch'a'abij == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U méek'tankaajilo'ob Tabasco]] {{INTERWIKI|Q2669496}} k9xvl9gyp37nm37rrg7pxy1vhtj95n9 7336461 7336460 2026-09-25T20:33:33Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336461 wikitext text/x-wiki [[File:Jalapa en Tabasco.svg|thumb|300px|Tu'ux yaan Jalapa ti' ''Tabasco'']] [[File:Villahermosa collage.jpg|thumb|U múuch’balil ''Villahermosa'']] '''''Jalapa''''' jump'éel ''municipio'' yéetel u noj kaajil ichil le ''estado''o' ''[[Wp/yua/Tabasco|Tabasco]]'', ''[[Wp/yua/México|México]]''. U k'aaba' taal ti' le t'aan ''[[Wp/yua/Náhuatl|náhuatl]]'' "''Xālapan''", je'el u k'áat chi'oba' "tu'ux yaan lu'um suus ti' chi' ja'". Le kaaja' yaan tu nojolil ''[[Wp/yua/Villahermosa|Villahermosa]]'', yéetel yaan u yóok'ol lu'umil ku yaantal ya'ab ja', yo'ok'ol le yáaxk'áaxo'ob yéetel noj ja'o'ob ku meentik ma'alob lu'um ti' pak'áal. Ka'ach u kúuchil kajtalil le yokol kaab maaya yéetel chontalo'ob. Ti' ja'ab 1524, tu'ux máan [[Wp/yua/Hernán Cortés|Hernán Cortés]] yéetel [[Wp/yua/Bernal Díaz del Castillo|Bernal Díaz del Castillo]] ichil u xíimbal tu béel ''[[Wp/yua/Honduras|Honduras]]'', ts'íibtajob u yilik juntúul kaaj k'aaba'e' ''Zagoatán'', ku tuukulta'al u ts'ook u meyajil ichil le lu'um tu'ux bejla'e' yaan ''Jalapa''. Ti' le ''siglo''il XIX, le kaaja' yaan u páajtal ichil u p'iisib k'áax yéetel u máanil u láajtalil ''México'', bey xan ti' 1873 ts'o'ok u je'ets'el jump'éel '''''i'''ngenio azucarero'' ku meyajtik ''vapor'', u yáax ichil ''Tabasco''. [[File:Jalapa Tabasco dulces típicos.jpg|thumb|304x304px|Ch'ujuk suku'unil]] Bejla'e' le meyajil u kaaja' ku k'uchul ichil pak'áal, wakax meyaj, yéetel noj kaxtik meyaj. Ku pak'ik '''[[Wp/yua/Nal|nal]], ''[[Wp/yua/Caña|caña]]'', [[Wp/yua/Ja'as|ja'as]],''' [[Wp/yua/Kakaw|kakaw]] yéetel ya'ab che'ob ku ts'áak u kuxtalil máako'ob. Xan k'ajóolta'an tumen u meyajil ch'ujuko'ob meenta’an yéetel k’ab wa ''artesanales, '''rompope''', '''queso''''' yéetel '''''pastas frutas''''' ku p'i'ik ichil le' '''joloche''', ba'ax ku yaantal u noj suku'unil le kaaja'.<gallery mode="nolines"> File:Calfs in Tabasco 2020.jpg|Wakax File:Pozol, masa de pozol y dulces típicos tabasqueños.jpg|Pozol, u ju'uch pozol yéetel ch’ujuko’ob File:T05 Tabasco (115684485).jpeg|Kakaw </gallery>'''''Jalapa''''' jump'éel kaaj ku k'ajóolta'al tumen u ja'ats'uts' lu'umil, u meyajil u máasewalo'ob yéetel u k'áat chi'ik u suku'unil ''Tabasco''. Le kaaja' ku ts'áik u yáanal meyaj ti' pak'áal, kaxtik yéetel '''''turismo cultural'',''' tumen lela' ku béeytal u yúuchul jump'éel k'i'ik'el kúuchil ichil le ''estado''o'. == Tu'ux ch'a'abij == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U méek'tankaajilo'ob Tabasco]] {{INTERWIKI|Q2669496}} 4c1rsd565ue531xofsysawrwa4wjwzy 7336462 7336461 2026-09-25T20:34:29Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336462 wikitext text/x-wiki [[File:Jalapa en Tabasco.svg|thumb|300px|Tu'ux yaan Jalapa ti' ''Tabasco'']] [[File:Villahermosa collage.jpg|thumb|U múuch’balil ''Villahermosa'']] '''''Jalapa''''' jump'éel ''municipio'' yéetel u noj kaajil ichil le ''estado''o' ''[[Wp/yua/Tabasco|Tabasco]]'', ''[[Wp/yua/México|México]]''. U k'aaba' taal ti' le t'aan ''[[Wp/yua/Náhuatl|náhuatl]]'' "''Xālapan''", je'el u k'áat chi'oba' "tu'ux yaan lu'um suus ti' chi' ja'". Le kaaja' yaan tu nojolil ''[[Wp/yua/Villahermosa|Villahermosa]]'', yéetel yaan u yóok'ol lu'umil ku yaantal ya'ab ja', yo'ok'ol le yáaxk'áaxo'ob yéetel noj ja'o'ob ku meentik ma'alob lu'um ti' pak'áal. Ka'ach u kúuchil kajtalil le yokol kaab maaya yéetel chontalo'ob. Ti' ja'ab 1524, tu'ux máan [[Wp/yua/Hernán Cortés|Hernán Cortés]] yéetel [[Wp/yua/Bernal Díaz del Castillo|Bernal Díaz del Castillo]] ichil u xíimbal tu béel ''[[Wp/yua/Honduras|Honduras]]'', ts'íibtajob u yilik juntúul kaaj k'aaba'e' ''Zagoatán'', ku tuukulta'al u ts'ook u meyajil ichil le lu'um tu'ux bejla'e' yaan ''Jalapa''. Ti' le ''siglo''il XIX, le kaaja' yaan u páajtal ichil u p'iisib k'áax yéetel u máanil u láajtalil ''México'', bey xan ti' 1873 ts'o'ok u je'ets'el jump'éel '''''i'''ngenio azucarero'' ku meyajtik ''vapor'', u yáax ichil ''Tabasco''. [[File:Jalapa Tabasco dulces típicos.jpg|thumb|304x304px|Ch'ujuk suku'unil]] Bejla'e' le meyajil u kaaja' ku k'uchul ichil pak'áal, wakax meyaj, yéetel noj kaxtik meyaj. Ku pak'ik '''[[Wp/yua/Nal|nal]], ''[[Wp/yua/Caña|caña]]'',''' [[Wp/yua/Ja'as|ja'as]], [[Wp/yua/Kakaw|kakaw]] yéetel ya'ab che'ob ku ts'áak u kuxtalil máako'ob. Xan k'ajóolta'an tumen u meyajil ch'ujuko'ob meenta’an yéetel k’ab wa ''artesanales, '''rompope''', '''queso''''' yéetel '''''pastas frutas''''' ku p'i'ik ichil le' '''joloche''', ba'ax ku yaantal u noj suku'unil le kaaja'.<gallery mode="nolines"> File:Calfs in Tabasco 2020.jpg|Wakax File:Pozol, masa de pozol y dulces típicos tabasqueños.jpg|Pozol, u ju'uch pozol yéetel ch’ujuko’ob File:T05 Tabasco (115684485).jpeg|Kakaw File:Tabasco Platanos asados.jpg|Ja'as </gallery>'''''Jalapa''''' jump'éel kaaj ku k'ajóolta'al tumen u ja'ats'uts' lu'umil, u meyajil u máasewalo'ob yéetel u k'áat chi'ik u suku'unil ''Tabasco''. Le kaaja' ku ts'áik u yáanal meyaj ti' pak'áal, kaxtik yéetel '''''turismo cultural'',''' tumen lela' ku béeytal u yúuchul jump'éel k'i'ik'el kúuchil ichil le ''estado''o'. == Tu'ux ch'a'abij == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U méek'tankaajilo'ob Tabasco]] {{INTERWIKI|Q2669496}} ptobou1njvgb5an8wnfan9jtjo4c7ad 7336464 7336462 2026-09-25T20:41:51Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336464 wikitext text/x-wiki [[File:Jalapa en Tabasco.svg|thumb|300px|Tu'ux yaan Jalapa ti' ''Tabasco'']] [[File:Villahermosa collage.jpg|thumb|U múuch’balil ''Villahermosa'']] '''''Jalapa''''' jump'éel ''municipio'' yéetel u noj kaajil ichil le ''estado''o' ''[[Wp/yua/Tabasco|Tabasco]]'', ''[[Wp/yua/México|México]]''. U k'aaba' taal ti' le t'aan ''[[Wp/yua/Náhuatl|náhuatl]]'' "''Xālapan''", je'el u k'áat chi'oba' "tu'ux yaan lu'um suus ti' chi' ja'". Le kaaja' yaan tu nojolil ''[[Wp/yua/Villahermosa|Villahermosa]]'', yéetel yaan u yóok'ol lu'umil ku yaantal ya'ab ja', yo'ok'ol le yáaxk'áaxo'ob yéetel noj ja'o'ob ku meentik ma'alob lu'um ti' pak'áal. Ka'ach u kúuchil kajtalil le yokol kaab maaya yéetel chontalo'ob. Ti' ja'ab 1524, tu'ux máan [[Wp/yua/Hernán Cortés|Hernán Cortés]] yéetel [[Wp/yua/Bernal Díaz del Castillo|Bernal Díaz del Castillo]] ichil u xíimbal tu béel ''[[Wp/yua/Honduras|Honduras]]'', ts'íibtajob u yilik juntúul kaaj k'aaba'e' ''Zagoatán'', ku tuukulta'al u ts'ook u meyajil ichil le lu'um tu'ux bejla'e' yaan ''Jalapa''. Ti' le ''siglo''il XIX, le kaaja' yaan u páajtal ichil u p'iisib k'áax yéetel u máanil u láajtalil ''México'', bey xan ti' 1873 ts'o'ok u je'ets'el jump'éel '''''i'''ngenio azucarero'' ku meyajtik ''vapor'', u yáax ichil ''Tabasco''. Bejla'e' le meyajil u kaaja' ku k'uchul ichil pak'áal, wakax meyaj, yéetel noj kaxtik meyaj. Ku pak'ik [[Wp/yua/Nal|nal]], ''[[Wp/yua/Caña|caña]]''''',''' [[Wp/yua/Ja'as|ja'as]], [[Wp/yua/Kakaw|kakaw]] yéetel ya'ab che'ob ku ts'áak u kuxtalil máako'ob. Xan k'ajóolta'an tumen u meyajil ch'ujuko'ob meenta’an yéetel k’ab wa ''artesanales, rompope, queso'' yéetel ''pastas frutas'' ku p'i'ik ichil le' '''joloche''', ba'ax ku yaantal u noj suku'unil le kaaja'.<gallery mode="nolines"> File:Calfs in Tabasco 2020.jpg|Wakax File:Pozol, masa de pozol y dulces típicos tabasqueños.jpg|Pozol, u ju'uch pozol yéetel ch’ujuko’ob File:T05 Tabasco (115684485).jpeg|Kakaw File:Tabasco Platanos asados.jpg|Ja'as File:Molienda de maíz para pozol tabasqueño.jpg|Ixíim (nal) File:Jalapa Tabasco dulces típicos.jpg|Ch'ujuk suku'unil </gallery>'''''Jalapa''''' jump'éel kaaj ku k'ajóolta'al tumen u ja'ats'uts' lu'umil, u meyajil u máasewalo'ob yéetel u k'áat chi'ik u suku'unil ''Tabasco''. Le kaaja' ku ts'áik u yáanal meyaj ti' pak'áal, kaxtik yéetel '''''turismo cultural'',''' tumen lela' ku béeytal u yúuchul jump'éel k'i'ik'el kúuchil ichil le ''estado''o'. == Tu'ux ch'a'abij == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U méek'tankaajilo'ob Tabasco]] {{INTERWIKI|Q2669496}} 7p478ucg0sqtzlj2lo8nv7can3myeg5 7336465 7336464 2026-09-25T21:00:29Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336465 wikitext text/x-wiki [[File:Jalapa en Tabasco.svg|thumb|300px|Tu'ux yaan Jalapa ti' ''Tabasco'']] [[File:Villahermosa collage.jpg|thumb|U múuch’balil ''Villahermosa'']] '''''Jalapa''''' jump'éel ''municipio'' yéetel u noj kaajil ichil le ''estado''o' ''[[Wp/yua/Tabasco|Tabasco]]'', ''[[Wp/yua/México|México]]''. U k'aaba' taal ti' le t'aan ''[[Wp/yua/Náhuatl|náhuatl]]'' "''Xālapan''", je'el u k'áat chi'oba' "tu'ux yaan lu'um suus ti' chi' ja'". Le kaaja' yaan tu nojolil ''[[Wp/yua/Villahermosa|Villahermosa]]'', yéetel yaan u yóok'ol lu'umil ku yaantal ya'ab ja', yo'ok'ol le yáaxk'áaxo'ob yéetel noj ja'o'ob ku meentik ma'alob lu'um ti' pak'áal. Ka'ach u kúuchil kajtalil le yokol kaab maaya yéetel chontalo'ob. Ti' ja'ab 1524, tu'ux máan [[Wp/yua/Hernán Cortés|Hernán Cortés]] yéetel [[Wp/yua/Bernal Díaz del Castillo|Bernal Díaz del Castillo]] ichil u xíimbal tu béel ''[[Wp/yua/Honduras|Honduras]]'', ts'íibtajob u yilik juntúul kaaj k'aaba'e' ''Zagoatán'', ku tuukulta'al u ts'ook u meyajil ichil le lu'um tu'ux bejla'e' yaan ''Jalapa''. Ti' le ''siglo''il XIX, le kaaja' yaan u páajtal ichil u p'iisib k'áax yéetel u máanil u láajtalil ''México'', bey xan ti' 1873 ts'o'ok u je'ets'el jump'éel '''''i'''ngenio azucarero'' ku meyajtik ''vapor'', u yáax ichil ''Tabasco''. Bejla'e' le meyajil u kaaja' ku k'uchul ichil pak'áal, wakax meyaj, yéetel noj kaxtik meyaj. Ku pak'ik [[Wp/yua/Nal|nal]], ''[[Wp/yua/Caña|caña]]''''',''' [[Wp/yua/Ja'as|ja'as]], [[Wp/yua/Kakaw|kakaw]] yéetel ya'ab che'ob ku ts'áak u kuxtalil máako'ob. Xan k'ajóolta'an tumen u meyajil ch'ujuko'ob meenta’an yéetel k’ab wa ''artesanales, rompope, queso'' yéetel ''pastas frutas'' ku p'i'ik ichil le' '''joloche''', ba'ax ku yaantal u noj suku'unil le kaaja'.<gallery mode="nolines"> File:Calfs in Tabasco 2020.jpg|Wakax File:Pozol, masa de pozol y dulces típicos tabasqueños.jpg|Pozol, u ju'uch pozol yéetel ch’ujuko’ob File:T05 Tabasco (115684485).jpeg|Kakaw File:Tabasco Platanos asados.jpg|Ja'as File:Molienda de maíz para pozol tabasqueño.jpg|Ixíim (nal) File:Jalapa Tabasco dulces típicos.jpg|Ch'ujuk suku'unil File:Tabasco Dulces típicos.jpg|Ch'ujuk suku'unil </gallery>'''''Jalapa''''' jump'éel kaaj ku k'ajóolta'al tumen u ja'ats'uts' lu'umil, u meyajil u máasewalo'ob yéetel u k'áat chi'ik u suku'unil ''Tabasco''. Le kaaja' ku ts'áik u yáanal meyaj ti' pak'áal, kaxtik yéetel '''''turismo cultural'',''' tumen lela' ku béeytal u yúuchul jump'éel k'i'ik'el kúuchil ichil le ''estado''o'. == Tu'ux ch'a'abij == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U méek'tankaajilo'ob Tabasco]] {{INTERWIKI|Q2669496}} q0jwlw3iof9diys8mdswyiknq4rgbuj 7336466 7336465 2026-09-25T21:01:43Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336466 wikitext text/x-wiki [[File:Jalapa en Tabasco.svg|thumb|300px|Tu'ux yaan Jalapa ti' ''Tabasco'']] [[File:Villahermosa collage.jpg|thumb|U múuch’balil ''Villahermosa'']] '''''Jalapa''''' jump'éel ''municipio'' yéetel u noj kaajil ichil le ''estado''o' ''[[Wp/yua/Tabasco|Tabasco]]'', ''[[Wp/yua/México|México]]''. U k'aaba' taal ti' le t'aan ''[[Wp/yua/Náhuatl|náhuatl]]'' "''Xālapan''", je'el u k'áat chi'oba' "tu'ux yaan lu'um suus ti' chi' ja'". Le kaaja' yaan tu nojolil ''[[Wp/yua/Villahermosa|Villahermosa]]'', yéetel yaan u yóok'ol lu'umil ku yaantal ya'ab ja', yo'ok'ol le yáaxk'áaxo'ob yéetel noj ja'o'ob ku meentik ma'alob lu'um ti' pak'áal. Ka'ach u kúuchil kajtalil le yokol kaab maaya yéetel chontalo'ob. Ti' ja'ab 1524, tu'ux máan [[Wp/yua/Hernán Cortés|Hernán Cortés]] yéetel [[Wp/yua/Bernal Díaz del Castillo|Bernal Díaz del Castillo]] ichil u xíimbal tu béel ''[[Wp/yua/Honduras|Honduras]]'', ts'íibtajob u yilik juntúul kaaj k'aaba'e' ''Zagoatán'', ku tuukulta'al u ts'ook u meyajil ichil le lu'um tu'ux bejla'e' yaan ''Jalapa''. Ti' le ''siglo''il XIX, le kaaja' yaan u páajtal ichil u p'iisib k'áax yéetel u máanil u láajtalil ''México'', bey xan ti' 1873 ts'o'ok u je'ets'el jump'éel '''''i'''ngenio azucarero'' ku meyajtik ''vapor'', u yáax ichil ''Tabasco''. Bejla'e' le meyajil u kaaja' ku k'uchul ichil pak'áal, wakax meyaj, yéetel noj kaxtik meyaj. Ku pak'ik [[Wp/yua/Nal|nal]], ''[[Wp/yua/Caña|caña]]''''',''' [[Wp/yua/Ja'as|ja'as]], [[Wp/yua/Kakaw|kakaw]] yéetel ya'ab che'ob ku ts'áak u kuxtalil máako'ob. Xan k'ajóolta'an tumen u meyajil ch'ujuko'ob meenta’an yéetel k’ab wa ''artesanales, rompope, queso'' yéetel ''pastas frutas'' ku p'i'ik ichil le' '''joloche''', ba'ax ku yaantal u noj suku'unil le kaaja'.<gallery mode="nolines"> File:Calfs in Tabasco 2020.jpg|Wakax File:Pozol, masa de pozol y dulces típicos tabasqueños.jpg|Pozol, u ju'uch pozol yéetel ch’ujuko’ob File:T05 Tabasco (115684485).jpeg|Kakaw File:Tabasco Platanos asados.jpg|Ja'as File:Molienda de maíz para pozol tabasqueño.jpg|Ixíim (nal) File:Jalapa Tabasco dulces típicos.jpg|Ch'ujuk suku'unil File:Tabasco Dulces típicos.jpg|Ch'ujuk suku'unil File:Tabasco Dulce de plátano.jpg|Ch'ujuk ja'as </gallery>'''''Jalapa''''' jump'éel kaaj ku k'ajóolta'al tumen u ja'ats'uts' lu'umil, u meyajil u máasewalo'ob yéetel u k'áat chi'ik u suku'unil ''Tabasco''. Le kaaja' ku ts'áik u yáanal meyaj ti' pak'áal, kaxtik yéetel '''''turismo cultural'',''' tumen lela' ku béeytal u yúuchul jump'éel k'i'ik'el kúuchil ichil le ''estado''o'. == Tu'ux ch'a'abij == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U méek'tankaajilo'ob Tabasco]] {{INTERWIKI|Q2669496}} 8g00wqnj0p9a6rvrm4e6lby9c51s3gz 7336467 7336466 2026-09-25T21:02:45Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336467 wikitext text/x-wiki [[File:Jalapa en Tabasco.svg|thumb|300px|Tu'ux yaan Jalapa ti' ''Tabasco'']] [[File:Villahermosa collage.jpg|thumb|U múuch’balil ''Villahermosa'']] '''''Jalapa''''' jump'éel ''municipio'' yéetel u noj kaajil ichil le ''estado''o' ''[[Wp/yua/Tabasco|Tabasco]]'', ''[[Wp/yua/México|México]]''. U k'aaba' taal ti' le t'aan ''[[Wp/yua/Náhuatl|náhuatl]]'' "''Xālapan''", je'el u k'áat chi'oba' "tu'ux yaan lu'um suus ti' chi' ja'". Le kaaja' yaan tu nojolil ''[[Wp/yua/Villahermosa|Villahermosa]]'', yéetel yaan u yóok'ol lu'umil ku yaantal ya'ab ja', yo'ok'ol le yáaxk'áaxo'ob yéetel noj ja'o'ob ku meentik ma'alob lu'um ti' pak'áal. Ka'ach u kúuchil kajtalil le yokol kaab maaya yéetel chontalo'ob. Ti' ja'ab 1524, tu'ux máan [[Wp/yua/Hernán Cortés|Hernán Cortés]] yéetel [[Wp/yua/Bernal Díaz del Castillo|Bernal Díaz del Castillo]] ichil u xíimbal tu béel ''[[Wp/yua/Honduras|Honduras]]'', ts'íibtajob u yilik juntúul kaaj k'aaba'e' ''Zagoatán'', ku tuukulta'al u ts'ook u meyajil ichil le lu'um tu'ux bejla'e' yaan ''Jalapa''. Ti' le ''siglo''il XIX, le kaaja' yaan u páajtal ichil u p'iisib k'áax yéetel u máanil u láajtalil ''México'', bey xan ti' 1873 ts'o'ok u je'ets'el jump'éel '''''i'''ngenio azucarero'' ku meyajtik ''vapor'', u yáax ichil ''Tabasco''. Bejla'e' le meyajil u kaaja' ku k'uchul ichil pak'áal, wakax meyaj, yéetel noj kaxtik meyaj. Ku pak'ik [[Wp/yua/Nal|nal]], ''[[Wp/yua/Caña|caña]]''''',''' [[Wp/yua/Ja'as|ja'as]], [[Wp/yua/Kakaw|kakaw]] yéetel ya'ab che'ob ku ts'áak u kuxtalil máako'ob. Xan k'ajóolta'an tumen u meyajil ch'ujuko'ob meenta’an yéetel k’ab wa ''artesanales, rompope, queso'' yéetel ''pastas frutas'' ku p'i'ik ichil le' '''joloche''', ba'ax ku yaantal u noj suku'unil le kaaja'.<gallery mode="nolines"> File:Calfs in Tabasco 2020.jpg|Wakax File:Pozol, masa de pozol y dulces típicos tabasqueños.jpg|Pozol, u ju'uch pozol yéetel ch’ujuko’ob File:T05 Tabasco (115684485).jpeg|Kakaw File:Tabasco Platanos asados.jpg|Ja'as File:Molienda de maíz para pozol tabasqueño.jpg|Ixíim (nal) File:Jalapa Tabasco dulces típicos.jpg|Ch'ujuk suku'unil File:Tabasco Dulces típicos.jpg|Ch'ujuk suku'unil File:Tabasco Dulce de plátano.jpg|Ch'ujuk ja'as File:Tabasco Dulce de calabaza.jpg|Ch'ujuk k'uum </gallery>'''''Jalapa''''' jump'éel kaaj ku k'ajóolta'al tumen u ja'ats'uts' lu'umil, u meyajil u máasewalo'ob yéetel u k'áat chi'ik u suku'unil ''Tabasco''. Le kaaja' ku ts'áik u yáanal meyaj ti' pak'áal, kaxtik yéetel '''''turismo cultural'',''' tumen lela' ku béeytal u yúuchul jump'éel k'i'ik'el kúuchil ichil le ''estado''o'. == Tu'ux ch'a'abij == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U méek'tankaajilo'ob Tabasco]] {{INTERWIKI|Q2669496}} 1ulfeygtgomvfz5mtu9q29dkxs7jbd3 7336468 7336467 2026-09-25T21:04:21Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7336468 wikitext text/x-wiki [[File:Jalapa en Tabasco.svg|thumb|300px|Tu'ux yaan Jalapa ti' ''Tabasco'']] [[File:Villahermosa collage.jpg|thumb|U múuch’balil ''Villahermosa'']] '''''Jalapa''''' jump'éel ''municipio'' yéetel u noj kaajil ichil le ''estado''o' ''[[Wp/yua/Tabasco|Tabasco]]'', ''[[Wp/yua/México|México]]''. U k'aaba' taal ti' le t'aan ''[[Wp/yua/Náhuatl|náhuatl]]'' "''Xālapan''", je'el u k'áat chi'oba' "tu'ux yaan lu'um suus ti' chi' ja'". Le kaaja' yaan tu nojolil ''[[Wp/yua/Villahermosa|Villahermosa]]'', yéetel yaan u yóok'ol lu'umil ku yaantal ya'ab ja', yo'ok'ol le yáaxk'áaxo'ob yéetel noj ja'o'ob ku meentik ma'alob lu'um ti' pak'áal. Ka'ach u kúuchil kajtalil le yokol kaab maaya yéetel chontalo'ob. Ti' ja'ab 1524, tu'ux máan [[Wp/yua/Hernán Cortés|Hernán Cortés]] yéetel [[Wp/yua/Bernal Díaz del Castillo|Bernal Díaz del Castillo]] ichil u xíimbal tu béel ''[[Wp/yua/Honduras|Honduras]]'', ts'íibtajob u yilik juntúul kaaj k'aaba'e' ''Zagoatán'', ku tuukulta'al u ts'ook u meyajil ichil le lu'um tu'ux bejla'e' yaan ''Jalapa''. Ti' le ''siglo''il XIX, le kaaja' yaan u páajtal ichil u p'iisib k'áax yéetel u máanil u láajtalil ''México'', bey xan ti' 1873 ts'o'ok u je'ets'el jump'éel '''''i'''ngenio azucarero'' ku meyajtik ''vapor'', u yáax ichil ''Tabasco''. Bejla'e' le meyajil u kaaja' ku k'uchul ichil pak'áal, wakax meyaj, yéetel noj kaxtik meyaj. Ku pak'ik [[Wp/yua/Nal|nal]], ''[[Wp/yua/Caña|caña]]''''',''' [[Wp/yua/Ja'as|ja'as]], [[Wp/yua/Kakaw|kakaw]] yéetel ya'ab che'ob ku ts'áak u kuxtalil máako'ob. Xan k'ajóolta'an tumen u meyajil ch'ujuko'ob meenta’an yéetel k’ab wa ''artesanales, rompope, queso'' yéetel ''pastas frutas'' ku p'i'ik ichil le' '''joloche''', ba'ax ku yaantal u noj suku'unil le kaaja'.<gallery mode="nolines"> File:Calfs in Tabasco 2020.jpg|Wakax File:Pozol, masa de pozol y dulces típicos tabasqueños.jpg|Pozol, u ju'uch pozol yéetel ch’ujuko’ob File:T05 Tabasco (115684485).jpeg|Kakaw File:Tabasco Platanos asados.jpg|Ja'as File:Molienda de maíz para pozol tabasqueño.jpg|Ixíim (nal) File:Jalapa Tabasco dulces típicos.jpg|Ch'ujuk suku'unil File:Tabasco Dulces típicos.jpg|Ch'ujuk suku'unil File:Tabasco Dulce de plátano.jpg|Ch'ujuk ja'as File:Tabasco Dulce de calabaza.jpg|Ch'ujuk k'uum File:Tabasco Dulce de coco tierno.jpg|Ch'ujuk ''coco'' </gallery>'''''Jalapa''''' jump'éel kaaj ku k'ajóolta'al tumen u ja'ats'uts' lu'umil, u meyajil u máasewalo'ob yéetel u k'áat chi'ik u suku'unil ''Tabasco''. Le kaaja' ku ts'áik u yáanal meyaj ti' pak'áal, kaxtik yéetel '''''turismo cultural'',''' tumen lela' ku béeytal u yúuchul jump'éel k'i'ik'el kúuchil ichil le ''estado''o'. == Tu'ux ch'a'abij == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U méek'tankaajilo'ob Tabasco]] {{INTERWIKI|Q2669496}} 7elxkbu4gbnnbktik39cyqejjh8cism 0 132078 7336616 7330521 2026-09-26T10:08:44Z PastelKos 2547710 7336616 wikitext text/x-wiki [[File:Lima Plaza Mayor1.jpg|thumb|250px|right|Λίμα: ἡ ἀγορά ἡ μέγιστη (ἱσπανιστί: ''Plaza Mayor'')]] [[File:Flag of Lima.svg|thumb|100px|left|Σημεῖον τῆς Λίμης]] Ἡ '''Λίμα'''<ref>Edward Wells (1704), ''Τῆς πάλαι καὶ τῆς νῦν οἰκουμένης περιήγησις''<br/><blockquote>Τῇ δ' ἔπι, Πηρυβίη, ἀφνειότατον πέδον Ἰνδῶν<br/>ἀργυροῦ ἀσπεσίην γὰρ ἔχει χρυσοῦ τε γενέθλην,<br/>ἐνθάδε καὶ '''Λίμης''' εὖ ναιόμενον πτολίεθρον (στ. 1044-6)</blockquote></ref> (ἱσπανιστί: ''Lima'') ἡ πόλις ἡ μέγιστη καὶ ἡ πρωτεύουσα τῆς [[Wp/grc/Πηρυβία|Πηρυβίας]] ἐστί. Ἡ Λίμα έχει 7.605.742 πολίτας (ἔτει 2007). ==Πηγαί== <references/> ==Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι== {{Wp/grc/Commonscat|Lima|τῆς Λίμης}} {{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc]] [[Category:Wp/grc/Πόλεις τῆς Πηρυβίας]] {{INTERWIKI|Q2868}} jqim3xwx8frzlhueuivg9jqy1oz6a4f 0 144867 7336645 7191109 2026-09-26T10:50:55Z PastelKos 2547710 7336645 wikitext text/x-wiki {{Wp/grc/Χώρα |Ὄνομα ἑλληνιστί=Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς |Ὄνομα τῇ ἐκείνων γλώσσᾳ=United States of America |Σημεῖον=Flag of the United States.svg |Ἐπίσημα=Greater coat of arms of the United States.svg |Ὄνομα Ἐπισήματος=Θυρεός |Ὕμνος=The Star-Spangled Banner |Ὕμνος ἑλληνιστί=Τὸ Ἀστερόεν Σημεῖον |Ἐπίγραμμα=In God We Trust<ref>[https://www.law.cornell.edu/uscode/text/36/302 36 U.S.C. § 302]</ref> |Ἐπίγραμμα ἑλληνιστί=Τῷ Θεῷ Πιστεύομεν |Πίναξ=USA_orthographic.svg |Μητρόπολις=[[File:Flag of Washington, D.C.svg|basic|20px]] [[Wp/grc/Οὐασιγκτών (Δ.Κ.)|Οὐασιγκτών (Δ.Κ.)]]<br>[[File:WMA button2b.png|frameless|15x15px]] [https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=United_States&params=38_53_N_77_01_W_ 38°53′N 77°01′W] |Μέγιστη πόλις=[[File:Flag_of_New_York_City.svg|basic|20px]] [[Wp/grc/Νέον Ἐβόρακον|Νέον Ἐβόρακον]]<br>[[File:WMA button2b.png|frameless|15x15px]] [https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=United_States&params=40_43_N_74_00_W_ 40°43′N 74°00′W] |Πολίτευμα=Προεδρικὴ Συμπολιτεία |Ὄνομα ἡγεμόνος τῶν κοινῶν=Πρόεδρος |Ἡγεμὼν τῶν κοινῶν=[[Wp/grc/Δόναλδος Τράμπος|Δόναλδος Τράμπος]] |Ὄνομα ἡγεμόνος κυβερνήσεως=Ἀντιπρόεδρος |Ἡγεμὼν κυβερνήσεως=Ἰ. Δ. Οὐάνκιος |Πᾶν ἐμβαδόν=3.796.742<ref name=:1>«[https://www.census.gov/geo/reference/state-area.html State Area Measurements and Internal Point Coordinates]», ''census.gov''</ref> |Ποσοστὸν ὕδατος=4,66 |Μέγιστον ὕψος=6.190,5 |Βραχύτατον ὕψος=<nowiki>-</nowiki>85 |Πλῆθος=308.745.538 (2010)<ref name=:2>«[https://www2.census.gov/programs-surveys/popest/tables/2010-2019/state/totals/nst-est2019-01.xlsx?# Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2010 to July 1, 2019]»</ref> |Πυκνότης πλήθους=33,6 |Πᾶν ΟΕΑ (PPP)=$20,807 τρισ.<ref name=:0> «[[https://en.wikipedia.org/wiki/United_States#cite_note-IMFWEOUS-18 World Economic Outlook Database, October 2020]». ''IMF.org''</ref> |Κατὰ κεφαλὴν ΟΕΑ (PPP)=$63.051<ref name=:0/> |Πᾶν ΟΕΑ (Λεγόμενον)=$20,807 τρισ.<ref name=:0/> |Κατὰ κεφαλὴν ΟΕΑ (Λεγόμενον)=$63.051<ref name=:0/> |ΣΑΠ=[[File:Increase2.svg|frameless|11x11px]] 0,926 <span style="color:darkgreen;">μάλα ὑψηλόν</span> (17η)<ref>''[http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene]'' (PDF). United Nations Development Programme. 15 December 2020</ref> |Δημόσιαι γλῶσσαι=Οὐδεμία <small>(νομίμως)</small> |Νόμισμα=Δολλάριον τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν ($) (USD) |Ζώνη ὥρας=UTC−12-+11<br>UTC+2 (θέρει) |Κλήσεως κῶδιξ=<nowiki>+</nowiki>1 |Ὁδήγησις=δεξιᾷ |Internet TLD=.us<br>.pr, .as, .gu, .mp, .vi ''(ἐν ταῖς κτήσεσι)'' |Ἱστοσελίς=[https://www.usa.gov usa.gov] }} Αἱ '''Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς''' ('''ΗΠΑ'''), ἄλλως γνωστὴ ὡς '''Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι''' ἢ ἁπλῶς '''Ἀμερικὴ''' (''[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ γλῶττα|ἀγγλιστί]]'': United States of America {{Wp/grc/IPA|/juː.ˌnaɪ.tɨd ˌsteɪts əv əˈmɛɹ.ɨ.kə/}}), χώρα τὰ μάλιστα ἐν τῷ [[Wp/grc/Βόρειος Ἀμερική|βορρᾷ]] τῆς [[Wp/grc/Ἀμερική|Ἀμερικῆς]] ἐστι. Περιέχουσα 3,8 ἑκατομμύρια τετραγωνικὰ χιλιόμετρα ἐμβαδοῦ ἐστι ἡ τετάρτη ἢ τρίτη μέγιστη χώρα τῆς οἰκουμένης. Ἔχουσα δὲ 308 ἑκατομμύρια πολίτας ἡ τρίτη κατὰ πλῆθος μέγιστή ἐστι. Ἡ χώρα συνίσταται ὑπὸ Ν' [[Wp/grc/Πολιτεῖαι καὶ κτήσεις τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς|Πολιτειῶν]], ἑνὸς Ὁμοσπόνδου Δήμου, πέντε Κτήσεων καὶ ἄλλων τοιούτων. Ἡ μητρόπολις αὐτῶν ἡ [[Wp/grc/Οὐασιγκτών (Δ.Κ.)|Οὐασιγκτὼν]] καὶ ἡ δὲ μεγίστη πόλις τὸ [[Wp/grc/Νέον Ἐβόρακον|Νέον Ἐβόρακον]]. Παρὰ τὴν ἐν πλούτῳ καὶ προσόδῳ μεγάλην ἀνισότητα, ἡ χώρα ἐστὶ μία τῶν τοῦ κόσμου πλουσιοτάτων μετὰ μεγάλης ἐπιδόσεως. Τὸ Ὅλον Ἐθνικὸν Ἀπότεγμα (GDP) τῆς χώρας ἐστὶ τὸ μέγιστον τοῦ κόσμου. Εἰσάγει τὰ πλεῖστα ἀγαθὰ κἀν τῷ ἐξάγειν ἡ δευτέρα μεγίστη. Ἡ κυρία στρατιωτικὴ δύναμις τῆς οἰκουμένης ἥπερ συνεχῶς παρατείνει τὴν αὐτῆς ἀρχὴν ἐν τοιαύτῃ. ==Ἔτυμον== Οὕτως ἐπωνομάσθη ὑπὸ τοῦ ὁδοιπόρου Ἀμερίκου Οὐεσπουκίου<ref>Toby Lester, «Putting America on the Map»</ref> ὃς πρῶτος τὰς νέας χώρας ἐσκέψατο διάφοραι τῆς [[Wp/grc/Ἀσία|Ἀσίας]] εἶναι. Πρώτη χρῆσις τοῦ ὀνόματος «Ἀμερικὴ» ἐν ἑνὶ πινάκι τοῦ 1507 ὑπὸ τοῦ Μαρτίνου Ὑλακομύλου ἦν ==Ἱστορία== ===Πρὸ τῆς Εὐρωπαίων ἀφίξεως=== [[File:66000251-2CO.jpg|thumb|200px|left|Τὸ Ἀνάκτορον τῶν Κρημνῶν κτισθὲν 1190-1260]] Ἡ ἀμερικανικὴ ἱστορία ἄρχεται τῆς μεταναστάσεως τῶν αὐτοχθόνων πληθῶν τῇ Ἀμερικῇ ἐκ τοῦ Βεριγγίου,<ref>«[https://web.archive.org/web/20110501094643/https://genographic.nationalgeographic.com/genographic/atlas.html?era=e003 Atlas of the Human Journey-The Genographic Project]». ''National Geographic Society''</ref> ἃ κατέστησαν εὐδόξους καὶ ἐπιφανεῖς πολιτισμούς. Ὁ Μισσισσίππιος πολιτισμὸς, ὅσπερ δὴ παρὰ τῷ [[Wp/grc/Μισσισσιππής|Μισσισσιππῇ]] ἦν, ἔκτισε πολλὲς γεωργίαν σὺν μεγάλῃ ἀρχιτεκτονικῇ ἔχουσαι πόλεις ἐξ ὧν μεγίστη ἡ Καοκία.<ref>Lockard, Craig (2010). ''[https://books.google.gr/books?id=k91sCgAAQBAJ&pg=PA315&redir_esc=y Societies, Networks, and Transitions, Volume B: From 600 to 1750]''. Cengage Learning. ISBN 978-1-111-79083-7, σελ. 315</ref><ref>Martinez, Donna; Sage, Grace; Ono, Azusa (2016). ''[https://books.google.gr/books?id=2HjEDAAAQBAJ&pg=PA4&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Urban American Indians: Reclaiming Native Space: Reclaiming Native Space]''. ABC-CLIO. ISBN 978-1-4408-3208-6, σελ. 4</ref> Παρὰ ταῖς Μεγάλαις Λίμναις ἤκμασε ὁ πολιτισμὸς τῶν Ὁδινοσώνων μεταξὺ ἄλλων τὲ Ἀλγωνκουϊανῶν φυλῶν αἳ ᾤκουν ὅλην τοῦ [[Wp/grc/Ἀτλαντικὸς Ὠκεανός|Ἀτλαντικοῦ]] ἀκτήν.<ref>Dean R. Snow (1994). ''[https://books.google.gr/books?id=P7e82KQoX6IC&q=iroquois+basque&pg=PA1&redir_esc=y The Iroquois]''. Blackwell Publishers, Ltd. ISBN 978-1-55786-938-8.</ref> Ἐν τῇ χώρᾳ μεταξὺ τῆς [[Wp/grc/Οὔτα|Οὔτης]], τῆς [[Wp/grc/Ἀρισῶνα|Ἀρισώνης]], τοῦ [[Wp/grc/Κολωρᾶδον|Κολωράδου]] καὶ τοῦ [[Wp/grc/Νέον Μεξικόν|Νέου Μεξικοῦ]] ἦν ὁ πολιτισμὸς τῶν Πουέβλων ὃς ἔκτισε θαυμαστὰς πόλεις ἐγγὺς ἢ ὑπὸ κρημνῶν.<ref>«[https://www.britannica.com/topic/Ancestral-Pueblo-culture Ancestral Pueblo culture]» ''Encyclopædia Britannica''</ref> ===Ἀποικίαι καὶ Αὐτονομία=== [[File:Non-Native_Nations_Claim_over_NAFTA_countries_1750.png|thumb|200px|left|Ἀξιώσεις Εὐρωπαίων ἐπὶ τῆς [[Wp/grc/Βόρειος Ἀμερική|Βορείου Ἀμερικῆς]] (1750)]] [[File:Declaration_of_Independence_(1819),_by_John_Trumbull.jpg|thumb|200px|left|''Κύρηγμα Αὐτονομίας'', ζωγράφημα τοῦ John Trumbull]] Τὸ 1492, ὁ Χριστόφορος Κολόμβος ἐποίησε τὴν πρώτην ἐμμένουσα συνάντησιν μεταξὺ [[Wp/grc/Εὐρώπη|Εὐρώπης]] καὶ Ἀμερικῆς.<ref>Encyclopædia Britannica, 1993, Vol. 16, ''Christopher Columbus''</ref> Τάχα δ’ εἶτα Εὐρωπαῖοι ἦρξαν οἰκίσαντες ἀποικίας ἀνὰ τὴν ἤπειρον. Ἐν τῇ σημερινῇ τῶν ΗΠΑ χώρᾳ, οἱ [[Wp/grc/Ἱσπανία|Ἱσπανοὶ]] ἔμαρψαν τὴν [[Wp/grc/Ἀνθεμόεσσα|Ἀνθεμόεσσαν]] καὶ πᾶσαν τὴν δύσιν (σύν τε τῇ [[Wp/grc/Καλιφορνία|Καλιφορνίᾳ]] καὶ τῇ [[Wp/grc/Τεξία|Τεξίᾳ]] αἳ ἂν τῷ μέλλοντι ἐπανέσταντο),<ref>Fernando Operé (2008). ''[https://books.google.gr/books?id=QhjWMnKYZfIC&pg=PA1&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Indian Captivity in Spanish America: Frontier Narratives]''. University of Virginia Press. σελ. 1. ISBN 978-0-8139-2587-5.</ref> οἱ [[Wp/grc/Γαλλία|Γάλλοι]] τὴν χώραν ἐκ [[Wp/grc/Λουδοβικία|Λουδοβικίας]] μέχρι τῆς [[Wp/grc/Οὐισκωνσινία|Οὐισκωνσινίας]]<ref>Christine Marie Petto (2007). ''[https://books.google.gr/books?id=9ZiaAAAAQBAJ&pg=PA125&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false When France Was King of Cartography: The Patronage and Production of Maps in Early Modern France]''. Lexington Books. σελ. 125. ISBN 978-0-7391-6247-7.</ref> καὶ οἱ [[Wp/grc/Ἡνωμένη Βασιλεία|Βρεττανοὶ]] τὴν ἀνατολικὴν ἀκτήν. Αἱ τοιούτων ἀποικίαι ὠνομάσθησαν "τρεισκαίδεκα ἀποικίαι" ἐπεὶ τοσαίδε ἦν.<ref>James E. Seelye Jr.; Shawn Selby (2018). ''[https://books.google.gr/books?id=YgVnDwAAQBAJ&pg=PA344&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Shaping North America: From Exploration to the American Revolution (3 volumes)]''. ABC-CLIO. σελ. 344. ISBN 978-1-4408-3669-5.</ref> Ἔτι δὲ καὶ οἱ [[Wp/grc/Σουηκία|Σουηκοί]] τε καὶ οἱ [[Wp/grc/Βαταυΐα|Βαταυοὶ]] ἐπεπείραντο ἱδρῦσαι ἀποικίαι ἀλλ’ αἵδε οὐ παρέμειναν. Ἐν ταῖς πρώταις ἀποικίαις, ἡ κατάστασις δεινὴ καὶ αἱ κακουργίαι πλεῖσται. Εἰ καὶ οἱ αὐτόχθονες κάτοικοι ἐβοήθησον τοῖς ἀποίκοις δίδοντές τε αὐτοῖς ὕλες καὶ βρῶμα καὶ παιδεύσαντες αὐτοὺς γεωργεῖν ἀραβόσιτον καὶ φασήλους, οὗτοι ἀντέλαβον μόνον θάνατον καὶ καταστροφὴν πολιτισμοῦ καὶ δοξῶν.<ref>Ripper, 2008 σελ. 5</ref><ref>Calloway, Colin G. (1998). ''New Worlds for All: Indians, Europeans, and the Remaking of Early America''. JHU Press. σελ. 229. ISBN 978-0-8018-5959-5.</ref><ref>Joseph, Paul (2016). ''The Sage Encyclopedia of War: Social Science Perspectives''. Sage Publications. ISBN 978-1-4833-5988-5. σελ. 590</ref> Αἱ φερόμεναι ὑπὸ τῶν Εὐρωπαίων νόσοι (ὡς ἐπὶ πολὺ ''Variola'' καὶ ''Μorbilli'')<ref>«''[https://books.google.com/books?id=qubTdDk1H3IC&pg=PA205 The Cambridge encyclopedia of human paleopathology]''». Arthur C. Aufderheide, Conrado Rodríguez-Martín, Odin Langsjoen (1998). Cambridge University Press. σελ. 205. ISBN 978-0-521-55203-5</ref> ἀπέκτανον πλείστους τοῦ πλήθους.<ref>Cook, Noble (1998). [https://books.google.gr/books?id=dvjNyZTFrS4C&redir_esc=y ''Born to Die: Disease and New World Conquest, 1492–1650'']. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-62730-6.</ref> Τότε ἦρξαν τῆς μεταφορᾶς ἀνθρώπων ἐκ τῆς [[Wp/grc/Λιβύη|Λιβύης]] ἵνα δοῦλοι ποιηθῶσι.<ref>Jackson, L. P. (1924). «Elizabethan Seamen and the African Slave Trade». ''The Journal of Negro History''. 9 (1): 1–17. doi:10.2307/2713432. JSTOR 2713432. S2CID 150232893.</ref> Αἱ τρεισκαίδεκα ἀποικίαι ([[Wp/grc/Βόρειος Καρολῖνα|Βόρειος Καρολῖνα]] ‧ [[Wp/grc/Γεωργία (Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς)|Γεωργία]] ‧ [[Wp/grc/Γῆ Μαριάμ|Γῆ Μαριάμ]] ‧ [[Wp/grc/Δελαυέρη|Δελαυέρη]] ‧ [[Wp/grc/Κοννεκτικούτη|Κοννεκτικούτη]] ‧ [[Wp/grc/Μασσαχουσέττη|Μασσαχουσέττη]] ‧ [[Wp/grc/Νέα Ἁντωνία|Νέα Ἁντωνία]] ‧ [[Wp/grc/Νέα Καισάρεια|Νέα Καισάρεια]] ‧ [[Wp/grc/Νέον Ἐβόρακον (πολιτεία)|Νέον Ἐβόρακον]] ‧ [[Wp/grc/Νότιος Καρολῖνα|Νότιος Καρολῖνα]] ‧ [[Wp/grc/Οὐιργινία|Οὐιργινία]] ‧ [[Wp/grc/Πενσυλουανία|Πενσυλουανία]] ‧ [[Wp/grc/Ῥοδόνησος|Ῥοδόνησος]]) μετέσχον ὅμοιαι τῇ Μεγάλῃ Βρεττανίᾳ ἐν τῷ ἑπταετῇ πολέμῳ. Ὅδε ἦν οἷος δαπανηρός, ὥστε τὰ τέλη καὶ οἱ φόροι ἔδει αὐξηθῆναι. Ταύτη ἡ αὔξησις αἴτια ἦν γε μᾶλλον μίσους τῶν ἀποικιῶν πρὸς τὴν Βρετταννίαν. Σχοῦσαί τινα αὐτονομίαν ἐβουλήθησαν κτᾶσθαι τελείαν. Τὴν 4ην Ἰουλίου 1776 (ἢ νῦν ἑορτάζῃ ὑπὸ τῶν Ἀμερικανῶν ὡς ἐθνικὴ ἑορτὴ)<ref>Fabian Young, Alfred; Nash, Gary B.; Raphael, Ray (2011). ''Revolutionary Founders: Rebels, Radicals, and Reformers in the Making of the Nation''. Random House Digital. σελ. 4–7. ISBN 978-0-307-27110-5.</ref> ἔγραψαν τὸ κύρηγμα αὐτονομίας. Τὸ 1783 ἔλαβε δημοσίᾳ τὴν αὐτῆς αὐτονομία. Τὸ 1787 ἐγράφθη τὸ Κατάστημα τῶν ΗΠΑ καὶ ὁ [[Wp/grc/Γεώργιος Οὐασιγκτών|Γεώργιος Οὐασιγκτὼν]] ἐποιήθη ὁ πρῶτος πρόεδρος.{{Wp/grc/Ῥῆσις|Ὅτι αἵδε αἱ Ἡνωμέναι Ἀποικίαι εἰσί, καὶ δικαίως δεῖ εἶναι, ἐλεύθεραι καὶ αὐτόνομαι Πολιτεῖαι, ὅτι λελυμέναι εἰσὶ ἐκ πάσης πρὸς τὸ Βρεττανικὸν Στέμα πίστεως, καὶ πᾶσα τοιαύτων σύνδεσις μετὰ τῆς Μεγάλης Βρεττανίας χρὴ παντελῶς διαλύεσθαι· ὅτι δεῖ βουλεύσεσθαι ὑμῖν ἀνύτεσθαι τὴν ξένων δυνάμεων βοηθείαν καὶ συμπολιτεία τὶς μορφῶται ἵνα τὰς πολιτείας μᾶλλον ἀγαθῶς συνέχῃ|ἐκ τοῦ Κηρύγματος Αὐτονομίας τῶν ΗΠΑ}} ===Ἔκτασις καὶ Ἐμφύλιος=== [[File:U.S. Territorial Acquisitions.png|thumb|200px|left|Ἔκτασις τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν]] [[File:Chickamauga.jpg|thumb|200px|left|Μάχη τῆς Χικαμώγης (1863)]] Ἥδε ἡ εἰρηνὴ οὐκ ἔμεινεν ὡς πάλιν πολέμιαι τῇ Βρεττανίᾳ ἐγένοντο τὸ 1812, ἐν ᾧ ἔκαυσαν οἱ [[Wp/grc/Καναδᾶς|Καναδοὶ]] τὸν Λευκὸν Οἶκον. Ὡς ἐπὶ πᾶν εἰπεῖν, ὁ 19ος αἰὼν ἦν ὁ αἰὼν τῆς ἐκτάσεως. Ζητήσαντες πλοῦτον, καινὴν γῆν καὶ ἀγροὺς ἦρξαν πρὸς δύσιν χωρήσαντες,<ref name=:3>Carlisle, Rodney P.; Golson, J. Geoffrey (2007). ''[https://books.google.com/books?id=ka6LxulZaEwC&q=territorial+expansion+United+States+"manifest+destiny" Manifest Destiny and the Expansion of America. Turning Points in History Series]''. ABC-CLIO. σελ. 238. ISBN 978-1-85109-833-0.</ref> οὕτως πολεμήσαντες τοῖς ἐκεῖ αὐτόχθοσι κατοικουμένοις. Κτησάμενοι τὴν κτήσιν τῆς [[Wp/grc/Λουδοβικία|Λουδοβικίας]] τὸ 1803 ἐδιπλασίασαν τὸ τότε ἐμβαδὸν τῆς χώρας.<ref>«[https://web.archive.org/web/20210501042928/https://www.nps.gov/jeff/learn/historyculture/upload/louisiana_purchase.pdf Louisiana Purchase]» (PDF). National Park Services.</ref> Τὸ 1819 παρέλαβον τὴν [[Wp/grc/Ἀνθεμόεσσα|Ἀνθεμόεσσαν]]<ref>Klose, Nelson; Jones, Robert F. (1994). ''[https://archive.org/details/unitedstateshist00klos_0/page/150 United States History to 1877]''. Barron's Educational Series. σελ. 150. ISBN 978-0-8120-1834-9.</ref> καὶ τὸ 1845 τὴν Πολιτείαν τῆς [[Wp/grc/Τεξία|Τεξίας]].<ref>Morrison, Michael A. (28 Ἀπριλίου 1997). ''[https://books.google.gr/books?id=YTaxzMlkVEMC&pg=PA13&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Slavery and the American West: The Eclipse of Manifest Destiny and the Coming of the Civil War]''. University of North Carolina Press. σελ. 13–21. ISBN 978-0-8078-4796-1.</ref> Ὑπὸ τῶν τοῦ [[Wp/grc/Ὄρεγον|Ὀρέγου]] Σπονδῶν μετὰ τῆς Μεγάλης Βρεττανίας ἐδόθησαν αἱ σημεριναὶ βορειοανατολικαὶ πολιτεῖαι.<ref>Kemp, Roger L. (2010). ''[https://books.google.com/books?id=JHawgM-WnlUC&pg=PA180 Documents of American Democracy: A Collection of Essential Works. McFarland]''. σελ. 180. ISBN 978-0-7864-4210-2.</ref> Εἶτα τῆς νίκης ἐπὶ τοῦ [[Wp/grc/Μεξικόν|Μεξικοῦ]] (ὅτ' ἔλαβον σὺν ἄλλαις τὴν [[Wp/grc/Καλιφορνία|Καλιφορνίαν]] καὶ τὴν Τεξίαν), οἱ ὅροι αὐτῶν ἐν τῇ ἠπείρῳ ἐμορφώθησαν σχεδὸν ὅπως τὰ νῦν, ποιήσαντες τὰς ΗΠΑ ἀπὸ [[Wp/grc/Ἀτλαντικὸς Ὠκεανός|ὠκεανοῦ]] πρὸς [[Wp/grc/Εἰρηνικὸς Ὠκεανός|ὠκεανὸν]] τείνεσθαι.<ref name=:3/><ref>McIlwraith, Thomas F.; Muller, Edward K. (2001). ''[https://archive.org/details/northamericahist00mcil/page/61/mode/2up North America: The Historical Geography of a Changing Continent]''. Rowman & Littlefield. σελ. 61. ISBN 978-0-7425-0019-8.</ref> Αἱ διαφοραὶ περὶ τῆς τῶν μελανῶν ἀμερικανῶν δουλείας τόσον ηὐξύσαντο, ὥστε ἡ χώρα ἐμφυλίῳ πολέμῳ ἡγήσαιτο δίχα διελομένη εἰς βόρειον καὶ νότιον (Σύσπονδαι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς ὑπὸ ΙΑ' πολιτειῶν συνθεῖσαι, ''Confederate States of America'') μέρος.<ref>Stuart Murray (2004). ''[https://books.google.gr/books?id=bJ_sy7mmmxQC&pg=PA76&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Atlas of American Military History. Infobase Publishing]''. σελ. 76. ISBN 978-1-4381-3025-5.<br>Harold T. Lewis (2001). ''[https://books.google.gr/books?id=kr-xNru5vZkC&pg=PA53&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Christian Social Witness. Rowman & Littlefield]''. σελ. 53. ISBN 978-1-56101-188-9.</ref> Τάδε δὴ ἐγένοντο ὑπὸ τῆς [[Wp/grc/Ἄβραμος Λίγκων|Ἀβράμου Λίγκωνος]] προεδρίας, ὃς κατὰ μικρὸν ἐτέλεσε ἐπὶ ταῖς συσπόνδοις νικῶν. Μέντοι γέ, οὐκ εἶδε τὸ τέλος τοῦ πολέμου ὡς θεωρήσας κωμῳδίαν τινὰ ἐφονεύθη. Ἐν τούτῳ 616.222<ref>Toward a Social History of the American Civil War Exploratory Essays, Cambridge University Press, 1990, σελὶς 4.</ref> –1.000.000+<ref>Hacker, J. David (20 Σεπτεμβρίου 2011). «[https://opinionator.blogs.nytimes.com/2011/09/20/recounting-the-dead/ Recounting the Dead]». ''The New York Times''. Associated Press.</ref> πολῖται ἀπέθανον. [[Wp/grc/Ὀδυσσεὺς Σ. Γράντης|Ὀδυσσεὺς Σ. Γράντης]] ὅστις ἐν τῷ ἐμφυλίῳ ἐπολέμησε, εἶτ' ἐγένετο πρόεδρος τῶν ΗΠΑ. Ἐὰν καὶ ὁ πόλεμος τελευτήσῃ εἰς τὸ δούλων ἐλευθεροῦν, αἱ τε αὐτοῖς δοθεῖσαι πληγαί, καὶ ἡ κατ' αὐτῶν φυλετοκρατία καὶ βία οὐκ ἔπαυσαν. Μετὰ τὸν πόλεμον, ἤρχθη ἡ ἐπισκευὴ τοῦ Νότου ὅσπερ ὑπ' αὐτοῦ μάλα ἐβλάφθη, οὐχ ἥκιστα ἡ οἰκονομία ἐκείνου. {{Wp/grc/Ῥῆσις|Καὶ κράτους ἕνεκα, καὶ ἐπ' αὐτὸ τοῦτο, κελεύω καὶ κηρύσσω πάντας τῶν ἐν τοιαύταις πολιτεῖαις κατεχομένων δούλων, εἶναι, καὶ ἐντεῦθεν ἔσεσθαι, ἐλεύθεροι.| [[Wp/grc/Ἄβραμος Λίγκων|Ἄβραμος Λίγκων]]|ἐκ τοῦ Ἐλευθερώσεως Κηρύγματος}} ===Ἐκβιομηχάνισις, Οἰκονομικὴ Ἐλάττωσις καὶ Παγκόσμιοι Πόλεμοι=== [[File:Ellis Island in 1905.jpg|thumb|200px|left|Ἡ Ἠλίου Νῆσος διὰ ἧς ἦλθον ἐν ταῖς ΗΠΑ πολλοὶ Εὐρωπαῖοι]] [[File:Lange-MigrantMother02.jpg|thumb|200px|right|Δωροθέας Λάγγης ''«Μετανάστρια Μήτηρ»'' ληφθεῖσα ἐν τῇ Οἰκονομικῇ Ἐλαττώσει]] [[File:Raising_the_Flag_on_Iwo_Jima,_larger_-_edit1.jpg|thumb|200px|left|Ὕψωσις τοῦ Ἀμερικανικοῦ Σημείου ἐν τῇ Ἰουοῖ Ἴμῃ (1945)]] Ἡ τῆς χώρας ἐκβιομηχάνισις ἤρξατο βοηθεῖσα ὑπὸ τῆς ἐφευρέσεως τοῦ τηλεγράφου καὶ τῆς σιδηροδρόμων κτίσεως ἐκταθεῖσα πάσῃ τῇ γῇ αὐτῆς. Αἱ δὲ πόλεις εἶτα ηὐξύθησαν κατὰ πλῆθος ὑπὸ τῆς ἐφευρέσεως τῶν ἠλεκτρικῶν λαμπτήρων καὶ τοῦ τηλεφώνου<ref>Winchester, Simon (2013). ''[https://archive.org/details/isbn_9780062079602 The men who United the States]''. Harper Collins. σελ. 351, 385. ISBN 978-0-06-207960-2.</ref> καὶ ὑπὸ τῆς ἐν αἷς μεταναστάσεως [[Wp/grc/Εὐρώπη|Εὐρωπαίων]] (αὐτίκα ἀπὸ τῆς [[Wp/grc/Ἰέρνη|Ἰέρνης]], τῆς [[Wp/grc/Ἰταλία|Ἰταλίας]], τῆς [[Wp/grc/Γερμανία|Γερμανίας]]) καὶ ἄλλων ἀνθρώπων (αὐτίκα ἀπὸ τῶν [[Wp/grc/Σινῶν Δημοτικὴ Πολιτεία|Σινῶν Δημοτικὴν Πολιτείαν]]). Οὕτως τάχα ἐγένοντο ἡ μεγίστη οἰκονομία τῆς Οἰκουμένης. Αἵδε αἱ οἰκονομικαί τε καὶ κοινωνικαὶ ἀλλαγαὶ ἐποίησαν ἵδρυσιν κοινωνικοκρατικῶν ἑταιρίων καὶ συνδικοκρατικῶν συστάσεων.<ref>Zinn, Howard (2005). ''A People's History of the United States''. Harper Perennial Modern Classics, σελ. 321–357. ISBN 978-0-06-083865-2.</ref> Ἔτι δε καὶ αἱ γυναῖκες ἐκτήσαντο τὰ αὐτῶν δίκαια. Ἅμα τοῖσδε, ἦρξαν μὲν τοὺς αὐτόχθονες ἐν τῇ χώρᾳ ἀκόντως ἀναστήσαντες καὶ ἐν εἰδικοῖς χωρίοις θέντες καὶ δὲ ἐδάφη ἐκτὸς τῶν ὁμόρων κτησάμενοι (αὐτίκα ἡ [[Wp/grc/Βορική|Βορική]], ἡ [[Wp/grc/Γουάμη|Γουάμη]] καὶ αἱ [[Wp/grc/Φιλιππῖναι|Φιλιππῖναι]] ἐκ τῆς [[Wp/grc/Ἱσπανία|Ἱσπανίας]],<ref>[https://history.state.gov/milestones/1866-1898/spanish-american-war «The Spanish–American War, 1898»]. ''Office of the Historian''</ref> ἡ [[Wp/grc/Ἀλάσκα|Ἀλάσκα]] ἐκ τῆς [[Wp/grc/Ῥωσσία|Ῥωσσίας]],<ref>[https://history.state.gov/milestones/1866-1898/alaska-purchase «Purchase of Alaska, 1867»]. ''Office of the Historian''</ref> αἱ [[Wp/grc/Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι|Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι]] ἐκ τῆς [[Wp/grc/Δανία|Δανίας]], ἡ [[Wp/grc/Αὑαΐα|Αὑαΐα]] ἧς ἡ μοναρχία κατελύθη καὶ ἡ [[Wp/grc/Ἀμερικανικὴ Σαμόα|Ἀμερικανικὴ Σαμόα]] ἥπερ ἐξηνύσθη). Οὗσαι ὅθ' ὁ πρῶτος παγκόσμιος πόλεμος ἤρχθη οὐδέτεραι, τῇ συμφρωνήσει ''(Entente)'' εἶτα προσέθεντο. Ὁ [[Wp/grc/Οὐδρόος Οὐίλσων|Οὐδρόος Οὐίλσων]] γὲ τῥοπὴν εἶχε τῆς συγγραφῆς τῶν σπονδῶν ἐν [[Wp/grc/Λουκοτοκία|Λουκοτοκίᾳ]]. Εἰ καὶ χρόνον βραχὺν μετὰ τοῦ πολέμου ἡ οἰκονομία ἦν ἀκμαία, τὸ 1929 τὸ χρηματιστήριον τοῦ Νέου Ἐβοράκου κατερρήχθη καὶ ἡγήσατο ταῖς Ἡνωμέναις Πολιτείαις σὺν πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ οἰκονομικῆς ἐλαττώσεως. Ἐν δὲ τῷ [[Wp/grc/Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος|δευτέρῳ παγκοσμίῳ πολέμῳ]], ὑπὸ τῆς [[Wp/grc/Ἰαπωνία|Ἰαπωνίας]] τὴν 7ην Δεκεμβρίου 1941 προσβληθεῖσαι, συνεμάχησαν τοῖς συμμάχοις ὅπως ἂν τὰς τοῦ Ἄξονος Δυνάμεις (τὴν [[Wp/grc/Γερμανία|Γερμανίαν]], τὴν [[Wp/grc/Ἰαπωνία|Ἰαπωνίαν]], τὴν [[Wp/grc/Ἰταλία|Ἰταλίαν]] κ.α.) νικήσωσι. Ἀληθῶς δὴ ἡ μετοχὴ αὐτῶν ἐν ταῖς μάχαις τὲ καὶ ἐν τῇ παρασκεύῃ ἐφοδίων διὰ τοὺς ἄλλους συμμάχους ἦν ἀξιόλογος. Ἐν τῷ Αὐγούστῳ 1945, αἱ ΗΠΑ ἔρριψαν δύο ἀτομικὰ βόμβα ἐν τῇ Ἱροσίμῃ καὶ τῷ Ναγασάκῳ ἀναγκάσασαι τὴν Ἰαπωνίαν παραδιδόναι οὕτω τελέσασαι τὸν Β' Παγκόσμιον. ===Ψυχρὸς Πόλεμος καὶ ὁ Νῦν Χρόνος=== [[File:President Ronald Reagan and Soviet General Secretary Gorbachev at The First Summit in Geneva Switzerland - DPLA - b534f3d00bb05c3cc293789b180d2116.jpg|thumb|200px|left|Ὁ [[Wp/grc/Ῥονάλδος Ῥήγανος|Ῥονάλδος Ῥήγανος]] καὶ ὁ Μιχαὴλ Γορβαχεῦος διαλεχθέντες ἐν Γενεύῃ (1985)]] [[File:Buzz Aldrin and the U.S. flag on the Moon - GPN-2001-000012.jpg|thumb|200px|right|Ὁ Buzz Aldrin τιθεὶς τὸ ἀμερικανικὸν σημεῖον ἐπὶ τῇ [[Wp/grc/Σελήνη|Σελήνῃ]] (1969)]] [[File:WTC_smoking_on_9-11.jpeg|thumb|200px|left|Τὼ διδύμω πύργω ἐν [[Wp/grc/Νέον Ἐβόρακον|Νέῳ Ἐβοράκῳ]] προσβληθέντε ὑπὸ ἰσλαμιστῶν τρομοκρατῶν (2001)]] Μετὰ τὸν πόλεμον, αἱ ΗΠΑ πρὸς τὴν [[Wp/grc/Σοβιετικὴ Ἕνωσις|Σοβιετικὴν Ἕνωσιν]] περὶ ἰσχύος, δόξης, ὅπλων καὶ ὡς ἐπὶ πᾶν εἰπεῖν τοῦ δύνασθαι παρὰ τῇ οἰκουμένῃ ἠγωνίζοντο. Ἥδε ἡ ἅμιλλα ὠνομάσθη «Ψυχρὸς Πόλεμος» ἣ προσῆκε τῇ αὐτῶν διαφορᾷ περὶ τῶν [[Wp/grc/Οἰκονομικά|οἰκονομικῶν]] προαιρέσεων (αἱ μὲν εἶχον τὴν κεφαλαιοκρατίαν, ἡ δὲ κοινοκτημονοκρατίαν).<ref>Wagg, Stephen; Andrews, David (2012). ''[https://books.google.gr/books?id=qmjLR5YyUhEC&pg=PR11&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false East Plays West: Sport and the Cold War]''. Routledge. σελ. 11. ISBN 978-1-134-24167-5.</ref> Αὗται εὐθέως οὐκ ἐπολέμησαν ἀλλὰ τρόπῳ ᾧ ἐν ἐμφυλίῳ πολέμω τινὶ αἱ ΗΠΑ εὖ εὐφρόνουν τοὺς μὲν καὶ οἱ Σοβιετικοὶ τοὺς δὲ (αὐτίκα ἐν τῇ Κορέᾳ καὶ ἐν τῇ Οὐιετνάμῃ). Ὅπλων δὴ καὶ ἐπὶ οἰκουμένης ἀρχῆς προυμάχοντο ἔτι ἐπιστήμης καὶ διαστήματος περιοδείας. Ὅδε ὁ λεγόμενος «Διαστήματος Ἀγὼν» ἤρχθη ὑπὸ τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως τὸν πρῶτον τεχνητὸν δορυφόρον καθελκυσάσης τὸ 1957 καὶ ἐτελέσθη ὑπὸ τῆς Ἀμερικανῶν ἀποβάσεως ἀνθρώπων ἐν τῇ [[Wp/grc/Σελήνη|Σελήνῃ]].<ref>Collins, Michael (1988). ''[https://archive.org/details/liftoff00coll Liftoff: The Story of America's Adventure in Space]''. New York: Grove Press.</ref> Εἴπερ δὴ ἤρχοντο ἐξορθοῦντες, ἡ διάλυσις τῆς Σοβετικῆς Ἑνώσεως τὸ 1991 τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν κόσμου δυναστείαν κατέλιπεν καὶ τὸν Ψυχρὸν Πόλεμον ἔληξε.<ref>Charles Krauthammer, «The Unipolar Moment», Foreign Affairs, 70/1, (Winter 1990/1), 23–33.</ref><ref>Howell, Buddy Wayne (2006). ''[https://books.google.gr/books?id=LctvjhxJ-bsC&redir_esc=y The Rhetoric of Presidential Summit Diplomacy: Ronald Reagan and the U.S.-Soviet Summits, 1985–1988]''. Texas A&M University. δ. 352. ISBN 978-0-549-41658-6.</ref><ref>Paul R. Pillar (2001). ''[https://archive.org/details/terrorismusforei00pill Terrorism and U.S. Foreign Policy]''. Brookings Institution Press. σελ. 57. ISBN 978-0-8157-0004-3.</ref><ref>Akis Kalaitzidis; Gregory W. Streich (2011). ''[https://books.google.gr/books?id=tzwYzL9KcwEC&pg=PA313&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false U.S. Foreign Policy: A Documentary and Reference Guide]''. ABC-CLIO. σελ. 313. ISBN 978-0-313-38375-5.</ref> Μετὰ τὴν διάλυσιν, τὰ ἐν τῇ Ἐγγὺς Ἀνατολῇ εὐσταθῆ οὐκ ἦσαν καὶ τήν [[Wp/grc/Μεσοποταμία τῶν Περσῶν|Μεσοποταμίαν τῶν Περσῶν]] πολέμιον [[Wp/grc/Κουβέϊτον|Κουβεΐτῳ]] ἐγένετο. Αἱ ΗΠΑ τότε δ' εἰσέβαλον ὅπως ἂν τὸν πόλεμον παύσωσι καὶ τὸν Σαδδᾶμον Οὑσαΐνον ἐκ προεδρίας ἐκβάλωσι.<ref>[https://www.britannica.com/event/Persian-Gulf-War «Persian Gulf War»]. ''Encyclopædia Britannica''</ref> Αὐταῖς κἄλλαι τεσσαράκοντα καὶ τέσσαρες χῶραι προσέθηκαν.<ref>[https://web.archive.org/web/20190412060905/https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a234743.pdf «DESERT SHIELD AND DESERT STORM A CHRONOLOGY AND TROOP LIST FOR THE 1990–1991 PERSIAN GULF CRISIS»] (PDF). ''apps.dtic.mil''</ref> Τὴν 9ην Σεπτεμβρίου 2001 πρὸς τὼ ἐν [[Wp/grc/Νέον Ἐβόρακον|Νέω Ἐβοράκῳ]] διδύμω πύργω καὶ Πεντάγωνον ἰσλαμισταὶ τρομοκράται εἰσέπεσον ἀποκτείναντες σχεδὸν τρισχιλίους ἀνθρώπους.<ref>[https://video.foxnews.com/v/1151859712001/flashback-911-as-it-happened/ «Flashback 9/11: As It Happened»]. ''Fox News''</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20131017215138/http://www.cbsnews.com/8301-201_162-57510234/america-remembers-sept-11-attacks-11-years-later/ «America remembers Sept. 11 attacks 11 years later»]. ''CBS News''</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210509162213/http://edition.cnn.com/SPECIALS/2001/trade.center/multimedia.day.html «Day of Terror Video Archive»]. ''CNN''</ref> [[Wp/grc/Γεώργιος Οὐ. Βοῦς|Γεώργιος Οὐ. Βοῦς]] ταύταις ἀποκριθεὶς ἦρξε τὸν λεγόμενον «Κατὰ Τρόμου Πόλεμον» πόλεμοι ἐν [[Wp/grc/Μεσοποταμία τῶν Περσῶν|Μεσοποταμίᾳ τῶν Περσῶν]] πάλιν καὶ ἐν [[Wp/grc/Βακτρία|Βακτρίᾳ]] ὅτῳ περιέσχοντο.<ref>Walsh, Kenneth T. (9 Δεκεμβρίου 2008). [https://www.usnews.com/news/articles/2008/12/09/the-war-on-terror-is-critical-to-president-george-w-bushs-legacy «The 'War on Terror' Is Critical to President George W. Bush's Legacy»]. ''U.S. News & World Report''.</ref><ref>Atkins, Stephen E. (2011). ''[https://books.google.gr/books?id=PDDIgWRN_HQC&pg=PA210&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The 9/11 Encyclopedia: Second Edition]''. ABC-CLIO. δ. 872. ISBN 978-1-59884-921-9.</ref> Ἡ τοῦ 2008 οἰκονομικὴ ἐλλάτωσις μάλα τῶν ΗΠΑ ῥοπὴν εἶχε<ref>Hilsenrath, Jon; Ng, Serena; Paletta, Damian (18 Σεπτεμβρίου 2008). [https://www.wsj.com/articles/SB122169431617549947 «Worst Crisis Since '30s, With No End Yet in Sight»]. ''The Wall Street Journal''.</ref> καὶ τήνδε ἐπειράθη οἰκῆσαι ὁ [[Wp/grc/Βαράκος Ὀβάμας|Βαράκος Ὀβάμας]], ὁ πρῶτος μελανὸς μερικανὸς πρόεδρος.<ref>[https://www.history.com/this-day-in-history/barack-obama-elected-as-americas-first-black-president «Barack Obama elected as America's first black president»]. ''History.com. A&E Television Networks, LLC''. 31 Ὀκτωβρίου 2019.</ref> ==Γεωγραφία== [[File:USA topo en.jpg|350px|thumb|right|Γεωγραφικὸς πίναξ τῶν ΗΠΑ]] Τὸ τῶν ΗΠΑ ἐμβαδὸν 3.796.742 χ² ἐστί,<ref name=:1/> οὕτως ποιοῦν τὴν χώραν τρίτην ἢ τετάρτην μεγίστην τῆς οἰκουμένης (μάχεται ταῖς [[Wp/grc/Σῖναι|Σίναις]] περὶ τῆς τρίτης τάξεως). Ἡ [[Wp/grc/Ἀλάσκα|Ἀλάσκα]] ἡ μέγιστη τῶν πολιτειῶν (1.477.953 χ², 38,9%) καὶ ἡ [[Wp/grc/Ῥοδόνησος|Ῥοδόνησος]] ἡ μείστη (2.678 χ², 0.07%). Τὰ παρὰ τῷ [[Wp/grc/Ἀτλαντικὸς Ὠκεανός|Ἀτλαντικῷ]] πεδία, οὗ πολλαὶ τῶν παλαιῶν καὶ μεγάλων πόλεων τῆς χώρας κατοικοῦν, ἡσσῶνται Ἀππαλαχίων ρῶν ἃ διαιροῦσι τάδε ἀπὸ τῶν Μεγάλων Λιμνῶν. Ἐν τῷ μέσῳ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν ἡ ποταμῶν σύστασις [[Wp/grc/Μισσισσιππής|Μισσισσιπποῦ]]-[[Wp/grc/Μισσούρης|Μισσούρου]] (ἥτις τέλος ἐν τῷ [[Wp/grc/Κόλπος τοῦ Μεξικοῦ|Κόλπῳ τοῦ Μεξικοῦ]] λαμβάνει) ῥεῖ ποιοῦσα μεγάλον, πλατὺ καὶ μάλα πάμφορον πεδίον. Εἶτα δὲ πρὸς τὴν ἀνατολὴν εἰσὶ τὰ Πετρώδη Ὄρη ὧν ἡ ὑψηλοτάτη κορυφὴ 4.300 μ. ἐστὶ ἐν τῷ [[Wp/grc/Κολωρᾶδον|Κολωράδῳ]].<ref>Harms, Nicole. «Facts About the Rocky Mountain Range». ''[https://web.archive.org/web/20220212094150/https://traveltips.usatoday.com/rocky-mountain-range-11967.html Travel Tips]''. USA Today</ref> Τέλος, παρὰ τῷ [[Wp/grc/Εἰρηνικὸς Ὠκεανός|Εἰρηνικῷ]] ἄλση δασέα εἰσί. Τὸ Δηνάλιον ἐν τῇ [[Wp/grc/Ἀλάσκα|Ἀλάσκῃ]] τὸ μέγιστον ὄρος τῆς χώρας ἐστὶ (6.190,5 μ). ===Διαιρέσεις=== {{Wp/grc/Κυρία Ἐγγραφή|wp/grc/Πολιτεῖαι καὶ κτήσεις τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς}} <imagemap> File:Map of the US with the State Abreviations.png|right|350px rect 1323 820 1400 872 [[Wp/grc/Ἀλαβάμα|Ἀλαβάμα]] rect 199 872 278 1035 [[Wp/grc/Ἀλάσκα|Ἀλάσκα]] rect 1551 985 1619 1036 [[Wp/grc/Ἀνθεμόεσσα|Ἀνθεμόεσσα]] rect 372 711 458 772 [[Wp/grc/Ἀρισωνή|Ἀρισωνή]] rect 1093 736 1181 790 [[Wp/grc/Ἀρκανσία|Ἀρκανσία]] rect 555 1114 617 1164 [[Wp/grc/Αὑαΐα|Αὑαΐα]] rect 823 157 907 210 [[Wp/grc/Βόρειος Δακώτα|Βόρειος Δακώτα]] rect 1611 643 1697 695 [[Wp/grc/Βόρειος Καρολίνα|Βόρειος Καρολίνα]] rect 1450 814 1534 863 [[Wp/grc/Γεωργία|Γεωργία]] rect 1875 585 1956 630 [[Wp/grc/Γῆ Μαριάμ|Γῆ Μαριάμ]] rect 1919 520 1992 565 [[Wp/grc/Δελαυέρη|Δελαυέρη]] rect 1489 533 1589 585 [[Wp/grc/Δυτικὴ Οὐιργινία|Δυτικὴ Οὐιργινία]] rect 367 272 424 321 [[Wp/grc/Ἴδαον|Ἴδαον]] rect 1206 477 1260 532 [[Wp/grc/Ἰλλινοισία|Ἰλλινοισία]] rect 1318 491 1377 542 [[Wp/grc/Ἰνδιανή|Ἰνδιανή]] rect 1057 405 1118 457 [[Wp/grc/Ἴουα|Ἴουα]] rect 411 505 490 557 [[Wp/grc/Οὔτα|Οὔτα]] rect 98 560 182 613 [[Wp/grc/Καλιφορνία|Καλιφορνία]] rect 885 566 966 621 [[Wp/grc/Κανσία|Κανσία]] rect 1821 129 1907 180 [[Wp/grc/Κενομανία|Κενομανία]] rect 1380 586 1461 640 [[Wp/grc/Κεντακία|Κεντακία]] rect 624 533 716 591 [[Wp/grc/Κολωρᾶδον|Κολωρᾶδον]] rect 1880 421 1962 473 [[Wp/grc/Κοννεκτικούτη|Κοννεκτικούτη]] rect 1111 928 1187 983 [[Wp/grc/Λουδοβικία|Λουδοβικία]] rect 1582 140 1669 189 [[Wp/grc/Μασσαχουσέττη|Μασσαχουσέττη]] rect 1001 223 1087 270 [[Wp/grc/Μιννεσώτα|Μιννεσώτα]] rect 1191 805 1290 871 [[Wp/grc/Μισσισσιππία|Μισσισσιππία]] rect 1085 576 1179 630 [[Wp/grc/Μισσουρία|Μισσουρία]] rect 1350 337 1415 388 [[Wp/grc/Μισιγάνη|Μισιγάνη]] rect 529 146 616 201 [[Wp/grc/Ὀρεινή|Ὀρεινή]] rect 1592 16 1684 71 [[Wp/grc/Νέα Ἁντωνία|Νέα Ἁντωνία]] rect 1747 423 1819 473 [[Wp/grc/Νέα Καισάρεια|Νέα Καισάρεια]] rect 851 429 936 483 [[Wp/grc/Νεβράσκα|Νεβράσκα]] rect 1652 284 1738 338 [[Wp/grc/Νέον Ἐβόρακον (πολιτεία)|Νέον Ἐβόρακον]] rect 580 744 670 799 [[Wp/grc/Νέον Μεξικόν|Νέον Μεξικόν]] rect 242 453 326 504 [[Wp/grc/Χιονώδης|Χιονώδης]] rect 830 297 912 349 [[Wp/grc/Νότιος Δακώτα|Νότιος Δακώτα]] rect 1542 739 1623 787 [[Wp/grc/Νότιος Καρολίνα|Νότιος Καρολίνα]] rect 1414 458 1496 508 [[Wp/grc/Ὀῗον|Ὀῗον]] rect 144 218 239 275 [[Wp/grc/Ὄρεγον|Ὄρεγον]] rect 210 65 303 114 [[Wp/grc/Οὐασινγκτών (πολιτεία)|Οὐασινγκτών]] rect 1598 553 1688 605 [[Wp/grc/Οὐιργινία|Οὐϊργινία]] rect 1167 282 1246 341 [[Wp/grc/Οὐσκωνσινία|Οὐσκωνσινία]] rect 565 335 662 400 [[Wp/grc/Οὐιομίνη|Οὐιομίνη]] rect 1591 399 1673 454 [[Wp/grc/Πενσυλουανία|Πενσυλουανία]] rect 1872 347 1934 402 [[Wp/grc/Ῥοδόνησος|Ῥοδόνησος]] rect 1320 676 1401 729[[Wp/grc/Τεννεσσεία|Τεννεσσεία]] rect 839 892 926 947 [[Wp/grc/Τεξία|Τεξία]] rect 1597 78 1682 133 [[Wp/grc/Χλωρὸν Ὄρος|Χλωρὸν Ὄρος]] rect 910 715 1003 767 [[Wp/grc/Ὠκλαώμα|Ὠκλαώμα]] rect 1441 1083 1503 1133 [[Wp/grc/Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι|Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι]] rect 1188 1089 1264 1140 [[Wp/grc/Ἀμερικανικὴ Σαμόα|Ἀμερικανικὴ Σαμόα]] rect 1097 1089 1185 1140 [[Wp/grc/Βόρειοι Μαριᾶναι Νῆσοι|Βόρειοι Μαριᾶναι Νῆσοι]] rect 1006 1089 1088 1140 [[Wp/grc/Γουάμη|Γουάμη]] rect 1315 1083 1393 1133 [[Wp/grc/Βορική|Βορική]] </imagemap> Αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς συντίθενται ὑπὸ πεντήκοντα πολιτειῶν οὖσαι αἱ σφετέραι κεφάλαιαι διαιρέσεις. Αἱ 48 πρόσχωροι πολιτεῖαι - πᾶσαι τῶν πολιτειῶν πλὴν τῆς [[Wp/grc/Ἀλάσκα|Ἀλάσκης]] καὶ τῆς [[Wp/grc/Αὑαΐα|Αὑαΐας]] - ὀνομάζονται «Ὅμοροι Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι» (ἀγγλιστί: Contiguous United States) ἢ «Κάτω ΗΠΑ» (ἀγγλιστί: Lower US). Ἡ Ἀλάσκα χωρίζεται τῶν Ὁμόρων ἀπὸ τοῦ [[Wp/grc/Καναδᾶς|Καναδοῦ]] καὶ ἡ Αὑαΐα ἀπὸ τοῦ [[Wp/grc/Εἰρηνικὸς Ὠκεανός|Εἰρηνικοῦ Ὠκεανοῦ]]. Σὺν ταῖς κτήσεσι ([[Wp/grc/Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι|Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι]], [[Wp/grc/Ἀμερικανικὴ Σαμόα|Ἀμερικανικὴ Σαμόα]], [[Wp/grc/Βόρειοι Μαριᾶναι Νῆσοι|Βόρειοι Μαριᾶναι Νῆσοι]], [[Wp/grc/Γουάμη|Γουάμη]], [[Wp/grc/Βορική|Βορική]]), καὶ τινὰς ἄλλας οἰκουμένας καὶ ἐρήμους νήσους ἔχει ἀνὰ τὸν Εἰρηνικὸν καὶ τὴν Καραϊβικὴν θάλασσαν. Ἐν ἀρχῇ ἔσχε μόνον τρισκαίδεκα πολιτείας. ==Δημογραφία== Ἡ ἀπογραφὴ τοῦ 2010 δείκνυσι ὡς 308.745.538 πολῖται οἰκοῦσι ἐν ταῖς ΗΠΑ.<ref name=:2/> ===Πόλεις=== Αἱ ΗΠΑ πολλὰς πόλεις καὶ κώμας ἔχουσι. Κάτω εἰσὶ αἱ εἴκοσι μέγισται. {| class="mw-collapsible" style="background:#FFFFFF;border:1px solid #d0d0d0;padding:.2em;margin:auto;font-size:90%;" |- ! colspan="10" style="background:#CCCCFF" |20 μέγιστες πόλεις τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν |- ! style="background:#CCCCFF"| ! style="background:#CCCCFF"|Τάξις ! style="background:#CCCCFF"|Πόλις ! style="background:#CCCCFF"|Πολιτεία ! style="background:#CCCCFF"|Πλῆθος ! style="background:#CCCCFF"|Τάξις ! style="background:#CCCCFF"|Πόλις ! style="background:#CCCCFF"|Πολιτεία ! style="background:#CCCCFF"|Πλῆθος ! style="background:#CCCCFF"| |- | rowspan="10" | {| ![[File:Manhattan3 amk.jpg|frameless|100px]] |- |<div class="center">Νέον Ἐβόρακον</div> |- ![[File:LA Skyline Mountains2.jpg|frameless|100px]] |- |<div class="center">Ἀγγελόπολις</div> |} | style="text-align:center;background:#EAECF0"|Α |[[Wp/grc/Νέον Ἐβόρακον|Νέον Ἐβόρακον]] |[[Wp/grc/Νέον Ἐβόρακον (πολιτεία)|Νέον Ἐβόρακον]] |8.175.133 | style="text-align:center;background:#EAECF0"|ΙΑ |Ἰαξωνόπολις |[[Wp/grc/Ἀνθεμόεσσα|Ἀνθεμόεσσα]] |821.784 | rowspan="10" | {| ![[File:ChicagovanafSearsTower.jpg|frameless|100px]] |- |<div class="center">Σικᾶγον</div> |- ![[File:Panoramic_Houston_skyline.jpg|frameless|100px]] |- |<div class="center">Οὑστωνία</div> |} |- | style="text-align:center;background:#EAECF0"|Β |[[Wp/grc/Ἀγγελόπολις|Ἀγγελόπολις]] |[[Wp/grc/Καλιφορνία|Καλιφορνία]] |3.792.621 | style="text-align:center;background:#EAECF0"|ΙΒ |Ἰνδιανάπολις |[[Wp/grc/Ἰνδιάνη|Ἰνδιάνη]] |820.445 |- | style="text-align:center;background:#EAECF0"|Γ |[[Wp/grc/Σικᾶγον|Σικᾶγον]] |[[Wp/grc/Ἰλλινοισία|Ἰλλινοισία]] |2.695.598 | style="text-align:center;background:#EAECF0"|ΙΓ |[[Wp/grc/Ἁγία Φραγκισκούπολις|Ἁγ. Φραγκισκούπολις]] |[[Wp/grc/Καλιφορνία|Καλιφορνία]] |805.235 |- | style="text-align:center;background:#EAECF0"|Δ |[[Wp/grc/Οὑστωνία|Οὑστωνία]] |[[Wp/grc/Τεξία|Τεξία]] |2.100.263 | style="text-align:center;background:#EAECF0"|ΙΔ |Αὐγούστα |[[Wp/grc/Τεξία|Τεξία]] |790.390 |- | style="text-align:center;background:#EAECF0"|Ε |[[Wp/grc/Φιλαδέλφεια (Πενσυλουανία)|Φιλαδέλφεια]] |[[Wp/grc/Πενσυλουανία|Πενσυλουανία]] |1.526.006 | style="text-align:center;background:#EAECF0"|ΙΕ |Κολομβούπολις |[[Wp/grc/Ὀῗον|Ὀῗον]] |787.033 |- | style="text-align:center;background:#EAECF0"|Ϝ |Φοῖνιξ |[[Wp/grc/Ἀρισῶνα|Ἀρισῶνα]] |1.445.632 | style="text-align:center;background:#EAECF0"|ΙϜ |Οὐορθέντιον Φρούριον |[[Wp/grc/Τεξία|Τεξία]] |741.206 |- | style="text-align:center;background:#EAECF0"|Ζ |[[Wp/grc/Ἁγία Ἀντωνιούπολις (Τεξία)|Ἅγ. Ἀντωνιούπολις]] |[[Wp/grc/Τεξία|Τεξία]] |1.327.407 | style="text-align:center;background:#EAECF0"|ΙΖ |Καρολῖνον |[[Wp/grc/Βόρειος Καρολῖνα|Β. Καρολῖνα]] |731.424 |- | style="text-align:center;background:#EAECF0"|Η |Ἁγ. Διδακούπολις |[[Wp/grc/Καλιφορνία|Καλιφορνία]] |1.307.402 | style="text-align:center;background:#EAECF0"|ΙΗ |Δητρόϊτον |[[Wp/grc/Μισιγάνη|Μισιγάνη]] |713.777 |- | style="text-align:center;background:#EAECF0"|Θ |Δαλλάσιον |[[Wp/grc/Τεξία|Τεξία]] |1.197.816 | style="text-align:center;background:#EAECF0"|ΙΘ |Πόρος |[[Wp/grc/Τεξία|Τεξία]] |649.121 |- | style="text-align:center;background:#EAECF0"|Ι |Ἁγ. Ἰωσηφόπολις |[[Wp/grc/Καλιφορνία|Καλιφορνία]] |945.942 | style="text-align:center;background:#EAECF0"|Κ |Μέμφις |[[Wp/grc/Τεννεσσεία|Τεννεσσεία]] |646.889 |- | colspan="10" style=";text-align:center;background:#DDDDFF"|<small>'''''Πηγή: Ἀπογραφὴ 2010'''''</small> |} ==Πολιτικὴ καὶ Κυβέρνησις== Ἡ πολιτεία τῶν ΗΠΑ ἐστὶ μία τῶν παλαιοτέρων τῆς οἰκουμένης. Διαιρεῖται εἰς τρία μέρη, ὁμοία πλείσταις τῶν δημοκρατικῶν χωρῶν, τὸ νομοθετικόν, τὸ ἐκτελεστικὸν καὶ τὸ δικαστικὸν κρᾶτος. * '''Νομοθετικόν:''' Τὸ διθάλαμον Κογκρέσσον (συντεθὲν ὑπὸ τῆς Γερουσίας καὶ τῆς Βουλῆς τῶν Προαιρετῶν) ὃ δύναται ὁμοσπόνδους νόμους τιθέναι, πολέμους ἀναδεικνύναι, σπονδὰς δοκιμάζειν, ἐπὶ τοῖς οἰκονομικοῖς πράγμασι ἄρχειν καὶ εἰσαγγέλλειν περί τινος πολιτικοῦ ἔτι καὶ ἐνεργῶν τῆς κυβερνήσεως μελῶν. * '''Ἐκτελεστικόν:''' Ὁ Πρόεδρος τῶν ΗΠΑ ὁ ἡγεμὼν τῶν κοινῶν ἐστί, ἐφιστάμενος τῇ τῆς χώρας κυβερνήσει καὶ κύριος στρατηγὸς τοῦ στρατοῦ. Δεῖ οἷ ἀρνεῖσθαι περὶ νόμων βουλεύματα ἐπικυροῦν πρὶν τάδε πρὸς ψῆφον τεθεῖεν. Ὑπουργοὺς καθίστησι καὶ ἄλλους ἄρχοντας οἵπερ τὰ πολιτικὰ πάσης τῆς πολιτείας τὲ καὶ τῶν πολιτειῶν ῥυθμίζουσι. * '''Δικαστικόν:''' Τὸ Ἀνώτατον Δικαστήριον καὶ τὰ κατώτερα ὁμόσπονδα δικαστήρια, ὧν οἱ δικασταὶ ὑπὸ τοῦ προέδρου καὶ τῆς γερουσίας πρόκεινται, τοὺς νόμους ἑρμηνεύουσι καὶ τοὺς μὴ Καταστήματι συμφάντες καθαιροῦσι. ===Πρόεδρος=== {{Wp/grc/Κυρία Ἐγγραφή|wp/grc/Πρόεδρος τῶν ΗΠΑ|wp/grc/Κατάλογος Προέδρων τῶν ΗΠΑ}} Ὁ Πρόεδρος τῶν ΗΠΑ δὶς δύναται ἀρχὴν τεσσάρων ἐτῶν ἄρχειν. Τὰ νῦν πρόεδρός ἐστι ὁ [[Wp/grc/Δόναλδος Τράμπος|Δόναλδος Τράμπος]]. ===Ἑταιρείαι=== Ἐν ταῖς ΗΠΑ δύο πολιτικαὶ ἑταιρείαι τὰ πολλὰ κρατοῦσι τῶν κοινῶν· ἡ [[Wp/grc/Δημοκρατικὴ ἑταιρεία (ΗΠΑ)|δημοκρατική]] τε καὶ ἡ [[Wp/grc/Ῥησπουβλικὴ ἑταιρεία (ΗΠΑ)|ῥησπουβλική]]. Σύμβολον τῶν δημοκρατικῶν ὁ [[Wp/grc/Ὄνος|ὄνος]], τῶν δὲ ῥησπουβλικῶν ὁ [[Wp/grc/Ἐλέφας|ἐλέφας]]. <gallery> File:Capitol Building Full View.jpg|Τὸ Καπιτώλιον τῶν ΗΠΑ οὗ ἐστι τὸ Κογκρέσσον τῶν ΗΠΑ File:WhiteHouseSouthFacade.JPG|Ὁ Λευκὸς Οἶκος ὅπου ζῇ ὁ ἕκαστος Πρόεδρος τῶν ΗΠΑ File:USSupremeCourtWestFacade.JPG|Τὸ Ἀνώτατον Δικαστήριον τῶν ΗΠΑ </gallery> ==Πηγαί== <references/> == Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι == {{Wp/grc/Commonscat|United States|τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς}} * [https://www.usa.gov Δημοσία ἱστοσελὶς τῆς τῶν ΗΠΑ κυβερνήσεως] * [[c:Atlas_of_the_United_States|Πίνακαι περὶ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν ἐκ τῶν Οὐικικοινῶν]] {{Wp/grc/Πολιτεῖαι_καὶ_κτήσεις_τῶν_ΗΠΑ}} {{Wp/grc/Χῶραι τῆς Ἀμερικῆς}} {{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc/Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς|!]] [[Category:Wp/grc]] {{DEFAULTSORT:Ηνωμέναι Πολιτείας}} <!--Other languages--> {{INTERWIKI|Q30}} dewaksm22z9a4n5xnj58118pshvfrj3 7336647 7336645 2026-09-26T10:52:20Z PastelKos 2547710 7336647 wikitext text/x-wiki {{Wp/grc/Χώρα |Ὄνομα ἑλληνιστί=Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς |Ὄνομα τῇ ἐκείνων γλώσσᾳ=United States of America |Σημεῖον=Flag of the United States.svg |Ἐπίσημα=Greater coat of arms of the United States.svg |Ὄνομα Ἐπισήματος=Θυρεός |Ὕμνος=The Star-Spangled Banner |Ὕμνος ἑλληνιστί=Τὸ Ἀστερόεν Σημεῖον |Ἐπίγραμμα=In God We Trust<ref>[https://www.law.cornell.edu/uscode/text/36/302 36 U.S.C. § 302]</ref> |Ἐπίγραμμα ἑλληνιστί=Τῷ Θεῷ Πιστεύομεν |Πίναξ=USA_orthographic.svg |Μητρόπολις=[[File:Flag of Washington, D.C.svg|basic|20px]] [[Wp/grc/Οὐασιγκτών (Δ.Κ.)|Οὐασιγκτών (Δ.Κ.)]]<br>[[File:WMA button2b.png|frameless|15x15px]] [https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=United_States&params=38_53_N_77_01_W_ 38°53′N 77°01′W] |Μέγιστη πόλις=[[File:Flag_of_New_York_City.svg|basic|20px]] [[Wp/grc/Νέον Ἐβόρακον|Νέον Ἐβόρακον]]<br>[[File:WMA button2b.png|frameless|15x15px]] [https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=United_States&params=40_43_N_74_00_W_ 40°43′N 74°00′W] |Πολίτευμα=Προεδρικὴ Συμπολιτεία |Ὄνομα ἡγεμόνος τῶν κοινῶν=Πρόεδρος |Ἡγεμὼν τῶν κοινῶν=[[Wp/grc/Δόναλδος Τράμπος|Δόναλδος Τράμπος]] |Ὄνομα ἡγεμόνος κυβερνήσεως=Ἀντιπρόεδρος |Ἡγεμὼν κυβερνήσεως=Ἰ. Δ. Οὐάνκιος |Πᾶν ἐμβαδόν=3.796.742<ref name=:1>«[https://www.census.gov/geo/reference/state-area.html State Area Measurements and Internal Point Coordinates]», ''census.gov''</ref> |Ποσοστὸν ὕδατος=4,66 |Μέγιστον ὕψος=6.190,5 |Βραχύτατον ὕψος=<nowiki>-</nowiki>85 |Πλῆθος=308.745.538 (2010)<ref name=:2>«[https://www2.census.gov/programs-surveys/popest/tables/2010-2019/state/totals/nst-est2019-01.xlsx?# Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2010 to July 1, 2019]»</ref> |Πυκνότης πλήθους=33,6 |Πᾶν ΟΕΑ (PPP)=$20,807 τρισ.<ref name=:0> «[[https://en.wikipedia.org/wiki/United_States#cite_note-IMFWEOUS-18 World Economic Outlook Database, October 2020]». ''IMF.org''</ref> |Κατὰ κεφαλὴν ΟΕΑ (PPP)=$63.051<ref name=:0/> |Πᾶν ΟΕΑ (Λεγόμενον)=$20,807 τρισ.<ref name=:0/> |Κατὰ κεφαλὴν ΟΕΑ (Λεγόμενον)=$63.051<ref name=:0/> |ΣΑΠ=[[File:Increase2.svg|frameless|11x11px]] 0,926 <span style="color:darkgreen;">μάλα ὑψηλόν</span> (17η)<ref>''[http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene]'' (PDF). United Nations Development Programme. 15 December 2020</ref> |Δημόσιαι γλῶσσαι=Οὐδεμία <small>(νομίμως)</small> |Νόμισμα=Δολλάριον τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν ($) (USD) |Ζώνη ὥρας=UTC−12-+11<br>UTC+2 (θέρει) |Κλήσεως κῶδιξ=<nowiki>+</nowiki>1 |Ὁδήγησις=δεξιᾷ |Internet TLD=.us<br>.pr, .as, .gu, .mp, .vi ''(ἐν ταῖς κτήσεσι)'' |Ἱστοσελίς=[https://www.usa.gov usa.gov] }} Αἱ '''Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς''' ('''ΗΠΑ'''), ἄλλως γνωστὴ ὡς '''Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι''' ἢ ἁπλῶς '''Ἀμερικὴ''' (''[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ γλῶττα|ἀγγλιστί]]'': United States of America {{Wp/grc/IPA|/juː.ˌnaɪ.tɨd ˌsteɪts əv əˈmɛɹ.ɨ.kə/}}), χώρα τὰ μάλιστα ἐν τῷ [[Wp/grc/Βόρειος Ἀμερική|βορρᾷ]] τῆς [[Wp/grc/Ἀμερική|Ἀμερικῆς]] ἐστι. Περιέχουσα 3,8 ἑκατομμύρια τετραγωνικὰ χιλιόμετρα ἐμβαδοῦ ἐστι ἡ τετάρτη ἢ τρίτη μέγιστη χώρα τῆς οἰκουμένης. Ἔχουσα δὲ 308 ἑκατομμύρια πολίτας ἡ τρίτη κατὰ πλῆθος μέγιστή ἐστι. Ἡ χώρα συνίσταται ὑπὸ Ν' [[Wp/grc/Πολιτεῖαι καὶ κτήσεις τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς|Πολιτειῶν]], ἑνὸς Ὁμοσπόνδου Δήμου, πέντε Κτήσεων καὶ ἄλλων τοιούτων. Ἡ μητρόπολις αὐτῶν ἡ [[Wp/grc/Οὐασιγκτών (Δ.Κ.)|Οὐασιγκτὼν]] καὶ ἡ δὲ μεγίστη πόλις τὸ [[Wp/grc/Νέον Ἐβόρακον|Νέον Ἐβόρακον]]. Παρὰ τὴν ἐν πλούτῳ καὶ προσόδῳ μεγάλην ἀνισότητα, ἡ χώρα ἐστὶ μία τῶν τοῦ κόσμου πλουσιοτάτων μετὰ μεγάλης ἐπιδόσεως. Τὸ Ὅλον Ἐθνικὸν Ἀπότεγμα (GDP) τῆς χώρας ἐστὶ τὸ μέγιστον τοῦ κόσμου. Εἰσάγει τὰ πλεῖστα ἀγαθὰ κἀν τῷ ἐξάγειν ἡ δευτέρα μεγίστη. Ἡ κυρία στρατιωτικὴ δύναμις τῆς οἰκουμένης ἥπερ συνεχῶς παρατείνει τὴν αὐτῆς ἀρχὴν ἐν τοιαύτῃ. ==Ἔτυμον== Οὕτως ἐπωνομάσθη ὑπὸ τοῦ ὁδοιπόρου Ἀμερίκου Οὐεσπουκίου<ref>Toby Lester, «Putting America on the Map»</ref> ὃς πρῶτος τὰς νέας χώρας ἐσκέψατο διάφοραι τῆς [[Wp/grc/Ἀσία|Ἀσίας]] εἶναι. Πρώτη χρῆσις τοῦ ὀνόματος «Ἀμερικὴ» ἐν ἑνὶ πινάκι τοῦ 1507 ὑπὸ τοῦ Μαρτίνου Ὑλακομύλου ἦν ==Ἱστορία== ===Πρὸ τῆς Εὐρωπαίων ἀφίξεως=== [[File:66000251-2CO.jpg|thumb|200px|left|Τὸ Ἀνάκτορον τῶν Κρημνῶν κτισθὲν 1190-1260]] Ἡ ἀμερικανικὴ ἱστορία ἄρχεται τῆς μεταναστάσεως τῶν αὐτοχθόνων πληθῶν τῇ Ἀμερικῇ ἐκ τοῦ Βεριγγίου,<ref>«[https://web.archive.org/web/20110501094643/https://genographic.nationalgeographic.com/genographic/atlas.html?era=e003 Atlas of the Human Journey-The Genographic Project]». ''National Geographic Society''</ref> ἃ κατέστησαν εὐδόξους καὶ ἐπιφανεῖς πολιτισμούς. Ὁ Μισσισσίππιος πολιτισμὸς, ὅσπερ δὴ παρὰ τῷ [[Wp/grc/Μισσισσιππής|Μισσισσιππῇ]] ἦν, ἔκτισε πολλὲς γεωργίαν σὺν μεγάλῃ ἀρχιτεκτονικῇ ἔχουσαι πόλεις ἐξ ὧν μεγίστη ἡ Καοκία.<ref>Lockard, Craig (2010). ''[https://books.google.gr/books?id=k91sCgAAQBAJ&pg=PA315&redir_esc=y Societies, Networks, and Transitions, Volume B: From 600 to 1750]''. Cengage Learning. ISBN 978-1-111-79083-7, σελ. 315</ref><ref>Martinez, Donna; Sage, Grace; Ono, Azusa (2016). ''[https://books.google.gr/books?id=2HjEDAAAQBAJ&pg=PA4&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Urban American Indians: Reclaiming Native Space: Reclaiming Native Space]''. ABC-CLIO. ISBN 978-1-4408-3208-6, σελ. 4</ref> Παρὰ ταῖς Μεγάλαις Λίμναις ἤκμασε ὁ πολιτισμὸς τῶν Ὁδινοσώνων μεταξὺ ἄλλων τὲ Ἀλγωνκουϊανῶν φυλῶν αἳ ᾤκουν ὅλην τοῦ [[Wp/grc/Ἀτλαντικὸς Ὠκεανός|Ἀτλαντικοῦ]] ἀκτήν.<ref>Dean R. Snow (1994). ''[https://books.google.gr/books?id=P7e82KQoX6IC&q=iroquois+basque&pg=PA1&redir_esc=y The Iroquois]''. Blackwell Publishers, Ltd. ISBN 978-1-55786-938-8.</ref> Ἐν τῇ χώρᾳ μεταξὺ τῆς [[Wp/grc/Οὔτα|Οὔτης]], τῆς [[Wp/grc/Ἀρισῶνα|Ἀρισώνης]], τοῦ [[Wp/grc/Κολωρᾶδον|Κολωράδου]] καὶ τοῦ [[Wp/grc/Νέον Μεξικόν|Νέου Μεξικοῦ]] ἦν ὁ πολιτισμὸς τῶν Πουέβλων ὃς ἔκτισε θαυμαστὰς πόλεις ἐγγὺς ἢ ὑπὸ κρημνῶν.<ref>«[https://www.britannica.com/topic/Ancestral-Pueblo-culture Ancestral Pueblo culture]» ''Encyclopædia Britannica''</ref> ===Ἀποικίαι καὶ Αὐτονομία=== [[File:Non-Native_Nations_Claim_over_NAFTA_countries_1750.png|thumb|200px|left|Ἀξιώσεις Εὐρωπαίων ἐπὶ τῆς [[Wp/grc/Βόρειος Ἀμερική|Βορείου Ἀμερικῆς]] (1750)]] [[File:Declaration_of_Independence_(1819),_by_John_Trumbull.jpg|thumb|200px|left|''Κύρηγμα Αὐτονομίας'', ζωγράφημα τοῦ John Trumbull]] Τὸ 1492, ὁ Χριστόφορος Κολόμβος ἐποίησε τὴν πρώτην ἐμμένουσα συνάντησιν μεταξὺ [[Wp/grc/Εὐρώπη|Εὐρώπης]] καὶ Ἀμερικῆς.<ref>Encyclopædia Britannica, 1993, Vol. 16, ''Christopher Columbus''</ref> Τάχα δ’ εἶτα Εὐρωπαῖοι ἦρξαν οἰκίσαντες ἀποικίας ἀνὰ τὴν ἤπειρον. Ἐν τῇ σημερινῇ τῶν ΗΠΑ χώρᾳ, οἱ [[Wp/grc/Ἱσπανία|Ἱσπανοὶ]] ἔμαρψαν τὴν [[Wp/grc/Ἀνθεμόεσσα|Ἀνθεμόεσσαν]] καὶ πᾶσαν τὴν δύσιν (σύν τε τῇ [[Wp/grc/Καλιφορνία|Καλιφορνίᾳ]] καὶ τῇ [[Wp/grc/Τεξία|Τεξίᾳ]] αἳ ἂν τῷ μέλλοντι ἐπανέσταντο),<ref>Fernando Operé (2008). ''[https://books.google.gr/books?id=QhjWMnKYZfIC&pg=PA1&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Indian Captivity in Spanish America: Frontier Narratives]''. University of Virginia Press. σελ. 1. ISBN 978-0-8139-2587-5.</ref> οἱ [[Wp/grc/Γαλλία|Γάλλοι]] τὴν χώραν ἐκ [[Wp/grc/Λουδοβικία|Λουδοβικίας]] μέχρι τῆς [[Wp/grc/Οὐισκωνσινία|Οὐισκωνσινίας]]<ref>Christine Marie Petto (2007). ''[https://books.google.gr/books?id=9ZiaAAAAQBAJ&pg=PA125&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false When France Was King of Cartography: The Patronage and Production of Maps in Early Modern France]''. Lexington Books. σελ. 125. ISBN 978-0-7391-6247-7.</ref> καὶ οἱ [[Wp/grc/Ἡνωμένη Βασιλεία|Βρεττανοὶ]] τὴν ἀνατολικὴν ἀκτήν. Αἱ τοιούτων ἀποικίαι ὠνομάσθησαν "τρεισκαίδεκα ἀποικίαι" ἐπεὶ τοσαίδε ἦν.<ref>James E. Seelye Jr.; Shawn Selby (2018). ''[https://books.google.gr/books?id=YgVnDwAAQBAJ&pg=PA344&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Shaping North America: From Exploration to the American Revolution (3 volumes)]''. ABC-CLIO. σελ. 344. ISBN 978-1-4408-3669-5.</ref> Ἔτι δὲ καὶ οἱ [[Wp/grc/Σουηκία|Σουηκοί]] τε καὶ οἱ [[Wp/grc/Βαταυΐα|Βαταυοὶ]] ἐπεπείραντο ἱδρῦσαι ἀποικίαι ἀλλ’ αἵδε οὐ παρέμειναν. Ἐν ταῖς πρώταις ἀποικίαις, ἡ κατάστασις δεινὴ καὶ αἱ κακουργίαι πλεῖσται. Εἰ καὶ οἱ αὐτόχθονες κάτοικοι ἐβοήθησον τοῖς ἀποίκοις δίδοντές τε αὐτοῖς ὕλες καὶ βρῶμα καὶ παιδεύσαντες αὐτοὺς γεωργεῖν ἀραβόσιτον καὶ φασήλους, οὗτοι ἀντέλαβον μόνον θάνατον καὶ καταστροφὴν πολιτισμοῦ καὶ δοξῶν.<ref>Ripper, 2008 σελ. 5</ref><ref>Calloway, Colin G. (1998). ''New Worlds for All: Indians, Europeans, and the Remaking of Early America''. JHU Press. σελ. 229. ISBN 978-0-8018-5959-5.</ref><ref>Joseph, Paul (2016). ''The Sage Encyclopedia of War: Social Science Perspectives''. Sage Publications. ISBN 978-1-4833-5988-5. σελ. 590</ref> Αἱ φερόμεναι ὑπὸ τῶν Εὐρωπαίων νόσοι (ὡς ἐπὶ πολὺ ''Variola'' καὶ ''Μorbilli'')<ref>«''[https://books.google.com/books?id=qubTdDk1H3IC&pg=PA205 The Cambridge encyclopedia of human paleopathology]''». Arthur C. Aufderheide, Conrado Rodríguez-Martín, Odin Langsjoen (1998). Cambridge University Press. σελ. 205. ISBN 978-0-521-55203-5</ref> ἀπέκτανον πλείστους τοῦ πλήθους.<ref>Cook, Noble (1998). [https://books.google.gr/books?id=dvjNyZTFrS4C&redir_esc=y ''Born to Die: Disease and New World Conquest, 1492–1650'']. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-62730-6.</ref> Τότε ἦρξαν τῆς μεταφορᾶς ἀνθρώπων ἐκ τῆς [[Wp/grc/Λιβύη|Λιβύης]] ἵνα δοῦλοι ποιηθῶσι.<ref>Jackson, L. P. (1924). «Elizabethan Seamen and the African Slave Trade». ''The Journal of Negro History''. 9 (1): 1–17. doi:10.2307/2713432. JSTOR 2713432. S2CID 150232893.</ref> Αἱ τρεισκαίδεκα ἀποικίαι ([[Wp/grc/Βόρειος Καρολῖνα|Βόρειος Καρολῖνα]] ‧ [[Wp/grc/Γεωργία (Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς)|Γεωργία]] ‧ [[Wp/grc/Γῆ Μαριάμ|Γῆ Μαριάμ]] ‧ [[Wp/grc/Δελαυέρη|Δελαυέρη]] ‧ [[Wp/grc/Κοννεκτικούτη|Κοννεκτικούτη]] ‧ [[Wp/grc/Μασσαχουσέττη|Μασσαχουσέττη]] ‧ [[Wp/grc/Νέα Ἁντωνία|Νέα Ἁντωνία]] ‧ [[Wp/grc/Νέα Καισάρεια|Νέα Καισάρεια]] ‧ [[Wp/grc/Νέον Ἐβόρακον (πολιτεία)|Νέον Ἐβόρακον]] ‧ [[Wp/grc/Νότιος Καρολῖνα|Νότιος Καρολῖνα]] ‧ [[Wp/grc/Οὐιργινία|Οὐιργινία]] ‧ [[Wp/grc/Πενσυλουανία|Πενσυλουανία]] ‧ [[Wp/grc/Ῥοδόνησος|Ῥοδόνησος]]) μετέσχον ὅμοιαι τῇ Μεγάλῃ Βρεττανίᾳ ἐν τῷ ἑπταετῇ πολέμῳ. Ὅδε ἦν οἷος δαπανηρός, ὥστε τὰ τέλη καὶ οἱ φόροι ἔδει αὐξηθῆναι. Ταύτη ἡ αὔξησις αἴτια ἦν γε μᾶλλον μίσους τῶν ἀποικιῶν πρὸς τὴν Βρετταννίαν. Σχοῦσαί τινα αὐτονομίαν ἐβουλήθησαν κτᾶσθαι τελείαν. Τὴν 4ην Ἰουλίου 1776 (ἢ νῦν ἑορτάζῃ ὑπὸ τῶν Ἀμερικανῶν ὡς ἐθνικὴ ἑορτὴ)<ref>Fabian Young, Alfred; Nash, Gary B.; Raphael, Ray (2011). ''Revolutionary Founders: Rebels, Radicals, and Reformers in the Making of the Nation''. Random House Digital. σελ. 4–7. ISBN 978-0-307-27110-5.</ref> ἔγραψαν τὸ κύρηγμα αὐτονομίας. Τὸ 1783 ἔλαβε δημοσίᾳ τὴν αὐτῆς αὐτονομία. Τὸ 1787 ἐγράφθη τὸ Κατάστημα τῶν ΗΠΑ καὶ ὁ [[Wp/grc/Γεώργιος Οὐασιγκτών|Γεώργιος Οὐασιγκτὼν]] ἐποιήθη ὁ πρῶτος πρόεδρος.{{Wp/grc/Ῥῆσις|Ὅτι αἵδε αἱ Ἡνωμέναι Ἀποικίαι εἰσί, καὶ δικαίως δεῖ εἶναι, ἐλεύθεραι καὶ αὐτόνομαι Πολιτεῖαι, ὅτι λελυμέναι εἰσὶ ἐκ πάσης πρὸς τὸ Βρεττανικὸν Στέμα πίστεως, καὶ πᾶσα τοιαύτων σύνδεσις μετὰ τῆς Μεγάλης Βρεττανίας χρὴ παντελῶς διαλύεσθαι· ὅτι δεῖ βουλεύσεσθαι ὑμῖν ἀνύτεσθαι τὴν ξένων δυνάμεων βοηθείαν καὶ συμπολιτεία τὶς μορφῶται ἵνα τὰς πολιτείας μᾶλλον ἀγαθῶς συνέχῃ|ἐκ τοῦ Κηρύγματος Αὐτονομίας τῶν ΗΠΑ}} ===Ἔκτασις καὶ Ἐμφύλιος=== [[File:U.S. Territorial Acquisitions.png|thumb|200px|left|Ἔκτασις τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν]] [[File:Chickamauga.jpg|thumb|200px|left|Μάχη τῆς Χικαμώγης (1863)]] Ἥδε ἡ εἰρηνὴ οὐκ ἔμεινεν ὡς πάλιν πολέμιαι τῇ Βρεττανίᾳ ἐγένοντο τὸ 1812, ἐν ᾧ ἔκαυσαν οἱ [[Wp/grc/Καναδᾶς|Καναδοὶ]] τὸν Λευκὸν Οἶκον. Ὡς ἐπὶ πᾶν εἰπεῖν, ὁ 19ος αἰὼν ἦν ὁ αἰὼν τῆς ἐκτάσεως. Ζητήσαντες πλοῦτον, καινὴν γῆν καὶ ἀγροὺς ἦρξαν πρὸς δύσιν χωρήσαντες,<ref name=:3>Carlisle, Rodney P.; Golson, J. Geoffrey (2007). ''[https://books.google.com/books?id=ka6LxulZaEwC&q=territorial+expansion+United+States+"manifest+destiny" Manifest Destiny and the Expansion of America. Turning Points in History Series]''. ABC-CLIO. σελ. 238. ISBN 978-1-85109-833-0.</ref> οὕτως πολεμήσαντες τοῖς ἐκεῖ αὐτόχθοσι κατοικουμένοις. Κτησάμενοι τὴν κτήσιν τῆς [[Wp/grc/Λουδοβικία|Λουδοβικίας]] τὸ 1803 ἐδιπλασίασαν τὸ τότε ἐμβαδὸν τῆς χώρας.<ref>«[https://web.archive.org/web/20210501042928/https://www.nps.gov/jeff/learn/historyculture/upload/louisiana_purchase.pdf Louisiana Purchase]» (PDF). National Park Services.</ref> Τὸ 1819 παρέλαβον τὴν [[Wp/grc/Ἀνθεμόεσσα|Ἀνθεμόεσσαν]]<ref>Klose, Nelson; Jones, Robert F. (1994). ''[https://archive.org/details/unitedstateshist00klos_0/page/150 United States History to 1877]''. Barron's Educational Series. σελ. 150. ISBN 978-0-8120-1834-9.</ref> καὶ τὸ 1845 τὴν Πολιτείαν τῆς [[Wp/grc/Τεξία|Τεξίας]].<ref>Morrison, Michael A. (28 Ἀπριλίου 1997). ''[https://books.google.gr/books?id=YTaxzMlkVEMC&pg=PA13&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Slavery and the American West: The Eclipse of Manifest Destiny and the Coming of the Civil War]''. University of North Carolina Press. σελ. 13–21. ISBN 978-0-8078-4796-1.</ref> Ὑπὸ τῶν τοῦ [[Wp/grc/Ὄρεγον|Ὀρέγου]] Σπονδῶν μετὰ τῆς Μεγάλης Βρεττανίας ἐδόθησαν αἱ σημεριναὶ βορειοανατολικαὶ πολιτεῖαι.<ref>Kemp, Roger L. (2010). ''[https://books.google.com/books?id=JHawgM-WnlUC&pg=PA180 Documents of American Democracy: A Collection of Essential Works. McFarland]''. σελ. 180. ISBN 978-0-7864-4210-2.</ref> Εἶτα τῆς νίκης ἐπὶ τοῦ [[Wp/grc/Μεξικόν|Μεξικοῦ]] (ὅτ' ἔλαβον σὺν ἄλλαις τὴν [[Wp/grc/Καλιφορνία|Καλιφορνίαν]] καὶ τὴν Τεξίαν), οἱ ὅροι αὐτῶν ἐν τῇ ἠπείρῳ ἐμορφώθησαν σχεδὸν ὅπως τὰ νῦν, ποιήσαντες τὰς ΗΠΑ ἀπὸ [[Wp/grc/Ἀτλαντικὸς Ὠκεανός|ὠκεανοῦ]] πρὸς [[Wp/grc/Εἰρηνικὸς Ὠκεανός|ὠκεανὸν]] τείνεσθαι.<ref name=:3/><ref>McIlwraith, Thomas F.; Muller, Edward K. (2001). ''[https://archive.org/details/northamericahist00mcil/page/61/mode/2up North America: The Historical Geography of a Changing Continent]''. Rowman & Littlefield. σελ. 61. ISBN 978-0-7425-0019-8.</ref> Αἱ διαφοραὶ περὶ τῆς τῶν μελανῶν ἀμερικανῶν δουλείας τόσον ηὐξύσαντο, ὥστε ἡ χώρα ἐμφυλίῳ πολέμῳ ἡγήσαιτο δίχα διελομένη εἰς βόρειον καὶ νότιον (Σύσπονδαι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς ὑπὸ ΙΑ' πολιτειῶν συνθεῖσαι, ''Confederate States of America'') μέρος.<ref>Stuart Murray (2004). ''[https://books.google.gr/books?id=bJ_sy7mmmxQC&pg=PA76&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Atlas of American Military History. Infobase Publishing]''. σελ. 76. ISBN 978-1-4381-3025-5.<br>Harold T. Lewis (2001). ''[https://books.google.gr/books?id=kr-xNru5vZkC&pg=PA53&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Christian Social Witness. Rowman & Littlefield]''. σελ. 53. ISBN 978-1-56101-188-9.</ref> Τάδε δὴ ἐγένοντο ὑπὸ τῆς [[Wp/grc/Ἄβραμος Λίγκων|Ἀβράμου Λίγκωνος]] προεδρίας, ὃς κατὰ μικρὸν ἐτέλεσε ἐπὶ ταῖς συσπόνδοις νικῶν. Μέντοι γέ, οὐκ εἶδε τὸ τέλος τοῦ πολέμου ὡς θεωρήσας κωμῳδίαν τινὰ ἐφονεύθη. Ἐν τούτῳ 616.222<ref>Toward a Social History of the American Civil War Exploratory Essays, Cambridge University Press, 1990, σελὶς 4.</ref> –1.000.000+<ref>Hacker, J. David (20 Σεπτεμβρίου 2011). «[https://opinionator.blogs.nytimes.com/2011/09/20/recounting-the-dead/ Recounting the Dead]». ''The New York Times''. Associated Press.</ref> πολῖται ἀπέθανον. [[Wp/grc/Ὀδυσσεὺς Σ. Γράντης|Ὀδυσσεὺς Σ. Γράντης]] ὅστις ἐν τῷ ἐμφυλίῳ ἐπολέμησε, εἶτ' ἐγένετο πρόεδρος τῶν ΗΠΑ. Ἐὰν καὶ ὁ πόλεμος τελευτήσῃ εἰς τὸ δούλων ἐλευθεροῦν, αἱ τε αὐτοῖς δοθεῖσαι πληγαί, καὶ ἡ κατ' αὐτῶν φυλετοκρατία καὶ βία οὐκ ἔπαυσαν. Μετὰ τὸν πόλεμον, ἤρχθη ἡ ἐπισκευὴ τοῦ Νότου ὅσπερ ὑπ' αὐτοῦ μάλα ἐβλάφθη, οὐχ ἥκιστα ἡ οἰκονομία ἐκείνου. {{Wp/grc/Ῥῆσις|Καὶ κράτους ἕνεκα, καὶ ἐπ' αὐτὸ τοῦτο, κελεύω καὶ κηρύσσω πάντας τῶν ἐν τοιαύταις πολιτεῖαις κατεχομένων δούλων, εἶναι, καὶ ἐντεῦθεν ἔσεσθαι, ἐλεύθεροι.| [[Wp/grc/Ἄβραμος Λίγκων|Ἄβραμος Λίγκων]]|ἐκ τοῦ Ἐλευθερώσεως Κηρύγματος}} ===Ἐκβιομηχάνισις, Οἰκονομικὴ Ἐλάττωσις καὶ Παγκόσμιοι Πόλεμοι=== [[File:Ellis Island in 1905.jpg|thumb|200px|left|Ἡ Ἠλίου Νῆσος διὰ ἧς ἦλθον ἐν ταῖς ΗΠΑ πολλοὶ Εὐρωπαῖοι]] [[File:Lange-MigrantMother02.jpg|thumb|200px|right|Δωροθέας Λάγγης ''«Μετανάστρια Μήτηρ»'' ληφθεῖσα ἐν τῇ Οἰκονομικῇ Ἐλαττώσει]] [[File:Raising_the_Flag_on_Iwo_Jima,_larger_-_edit1.jpg|thumb|200px|left|Ὕψωσις τοῦ Ἀμερικανικοῦ Σημείου ἐν τῇ Ἰουοῖ Ἴμῃ (1945)]] Ἡ τῆς χώρας ἐκβιομηχάνισις ἤρξατο βοηθεῖσα ὑπὸ τῆς ἐφευρέσεως τοῦ τηλεγράφου καὶ τῆς σιδηροδρόμων κτίσεως ἐκταθεῖσα πάσῃ τῇ γῇ αὐτῆς. Αἱ δὲ πόλεις εἶτα ηὐξύθησαν κατὰ πλῆθος ὑπὸ τῆς ἐφευρέσεως τῶν ἠλεκτρικῶν λαμπτήρων καὶ τοῦ τηλεφώνου<ref>Winchester, Simon (2013). ''[https://archive.org/details/isbn_9780062079602 The men who United the States]''. Harper Collins. σελ. 351, 385. ISBN 978-0-06-207960-2.</ref> καὶ ὑπὸ τῆς ἐν αἷς μεταναστάσεως [[Wp/grc/Εὐρώπη|Εὐρωπαίων]] (αὐτίκα ἀπὸ τῆς [[Wp/grc/Ἰέρνη|Ἰέρνης]], τῆς [[Wp/grc/Ἰταλία|Ἰταλίας]], τῆς [[Wp/grc/Γερμανία|Γερμανίας]]) καὶ ἄλλων ἀνθρώπων (αὐτίκα ἀπὸ τῶν [[Wp/grc/Σινῶν Δημοτικὴ Πολιτεία|Σινῶν Δημοτικὴν Πολιτείαν]]). Οὕτως τάχα ἐγένοντο ἡ μεγίστη οἰκονομία τῆς Οἰκουμένης. Αἵδε αἱ οἰκονομικαί τε καὶ κοινωνικαὶ ἀλλαγαὶ ἐποίησαν ἵδρυσιν κοινωνικοκρατικῶν ἑταιρίων καὶ συνδικοκρατικῶν συστάσεων.<ref>Zinn, Howard (2005). ''A People's History of the United States''. Harper Perennial Modern Classics, σελ. 321–357. ISBN 978-0-06-083865-2.</ref> Ἔτι δε καὶ αἱ γυναῖκες ἐκτήσαντο τὰ αὐτῶν δίκαια. Ἅμα τοῖσδε, ἦρξαν μὲν τοὺς αὐτόχθονες ἐν τῇ χώρᾳ ἀκόντως ἀναστήσαντες καὶ ἐν εἰδικοῖς χωρίοις θέντες καὶ δὲ ἐδάφη ἐκτὸς τῶν ὁμόρων κτησάμενοι (αὐτίκα ἡ [[Wp/grc/Βορική|Βορική]], ἡ [[Wp/grc/Γουάμη|Γουάμη]] καὶ αἱ [[Wp/grc/Φιλιππῖναι|Φιλιππῖναι]] ἐκ τῆς [[Wp/grc/Ἱσπανία|Ἱσπανίας]],<ref>[https://history.state.gov/milestones/1866-1898/spanish-american-war «The Spanish–American War, 1898»]. ''Office of the Historian''</ref> ἡ [[Wp/grc/Ἀλάσκα|Ἀλάσκα]] ἐκ τῆς [[Wp/grc/Ῥωσσία|Ῥωσσίας]],<ref>[https://history.state.gov/milestones/1866-1898/alaska-purchase «Purchase of Alaska, 1867»]. ''Office of the Historian''</ref> αἱ [[Wp/grc/Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι|Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι]] ἐκ τῆς [[Wp/grc/Δανία|Δανίας]], ἡ [[Wp/grc/Αὑαΐα|Αὑαΐα]] ἧς ἡ μοναρχία κατελύθη καὶ ἡ [[Wp/grc/Ἀμερικανικὴ Σαμόα|Ἀμερικανικὴ Σαμόα]] ἥπερ ἐξηνύσθη). Οὗσαι ὅθ' ὁ πρῶτος παγκόσμιος πόλεμος ἤρχθη οὐδέτεραι, τῇ συμφρωνήσει ''(Entente)'' εἶτα προσέθεντο. Ὁ [[Wp/grc/Οὐδρόος Οὐίλσων|Οὐδρόος Οὐίλσων]] γὲ τῥοπὴν εἶχε τῆς συγγραφῆς τῶν σπονδῶν ἐν [[Wp/grc/Λουκοτοκία|Λουκοτοκίᾳ]]. Εἰ καὶ χρόνον βραχὺν μετὰ τοῦ πολέμου ἡ οἰκονομία ἦν ἀκμαία, τὸ 1929 τὸ χρηματιστήριον τοῦ Νέου Ἐβοράκου κατερρήχθη καὶ ἡγήσατο ταῖς Ἡνωμέναις Πολιτείαις σὺν πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ οἰκονομικῆς ἐλαττώσεως. Ἐν δὲ τῷ [[Wp/grc/Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος|δευτέρῳ παγκοσμίῳ πολέμῳ]], ὑπὸ τῆς [[Wp/grc/Ἰαπωνία|Ἰαπωνίας]] τὴν 7ην Δεκεμβρίου 1941 προσβληθεῖσαι, συνεμάχησαν τοῖς συμμάχοις ὅπως ἂν τὰς τοῦ Ἄξονος Δυνάμεις (τὴν [[Wp/grc/Γερμανία|Γερμανίαν]], τὴν [[Wp/grc/Ἰαπωνία|Ἰαπωνίαν]], τὴν [[Wp/grc/Ἰταλία|Ἰταλίαν]] κ.α.) νικήσωσι. Ἀληθῶς δὴ ἡ μετοχὴ αὐτῶν ἐν ταῖς μάχαις τὲ καὶ ἐν τῇ παρασκεύῃ ἐφοδίων διὰ τοὺς ἄλλους συμμάχους ἦν ἀξιόλογος. Ἐν τῷ Αὐγούστῳ 1945, αἱ ΗΠΑ ἔρριψαν δύο ἀτομικὰ βόμβα ἐν τῇ Ἱροσίμῃ καὶ τῷ Ναγασάκῳ ἀναγκάσασαι τὴν Ἰαπωνίαν παραδιδόναι οὕτω τελέσασαι τὸν Β' Παγκόσμιον. ===Ψυχρὸς Πόλεμος καὶ ὁ Νῦν Χρόνος=== [[File:President Ronald Reagan and Soviet General Secretary Gorbachev at The First Summit in Geneva Switzerland - DPLA - b534f3d00bb05c3cc293789b180d2116.jpg|thumb|200px|left|Ὁ [[Wp/grc/Ῥονάλδος Ῥήγανος|Ῥονάλδος Ῥήγανος]] καὶ ὁ Μιχαὴλ Γορβαχεῦος διαλεχθέντες ἐν Γενεύῃ (1985)]] [[File:Buzz Aldrin and the U.S. flag on the Moon - GPN-2001-000012.jpg|thumb|200px|right|Ὁ Buzz Aldrin τιθεὶς τὸ ἀμερικανικὸν σημεῖον ἐπὶ τῇ [[Wp/grc/Σελήνη|Σελήνῃ]] (1969)]] [[File:WTC_smoking_on_9-11.jpeg|thumb|200px|left|Τὼ διδύμω πύργω ἐν [[Wp/grc/Νέον Ἐβόρακον|Νέῳ Ἐβοράκῳ]] προσβληθέντε ὑπὸ ἰσλαμιστῶν τρομοκρατῶν (2001)]] Μετὰ τὸν πόλεμον, αἱ ΗΠΑ πρὸς τὴν [[Wp/grc/Σοβιετικὴ Ἕνωσις|Σοβιετικὴν Ἕνωσιν]] περὶ ἰσχύος, δόξης, ὅπλων καὶ ὡς ἐπὶ πᾶν εἰπεῖν τοῦ δύνασθαι παρὰ τῇ οἰκουμένῃ ἠγωνίζοντο. Ἥδε ἡ ἅμιλλα ὠνομάσθη «Ψυχρὸς Πόλεμος» ἣ προσῆκε τῇ αὐτῶν διαφορᾷ περὶ τῶν [[Wp/grc/Οἰκονομικά|οἰκονομικῶν]] προαιρέσεων (αἱ μὲν εἶχον τὴν κεφαλαιοκρατίαν, ἡ δὲ κοινοκτημονοκρατίαν).<ref>Wagg, Stephen; Andrews, David (2012). ''[https://books.google.gr/books?id=qmjLR5YyUhEC&pg=PR11&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false East Plays West: Sport and the Cold War]''. Routledge. σελ. 11. ISBN 978-1-134-24167-5.</ref> Αὗται εὐθέως οὐκ ἐπολέμησαν ἀλλὰ τρόπῳ ᾧ ἐν ἐμφυλίῳ πολέμω τινὶ αἱ ΗΠΑ εὖ εὐφρόνουν τοὺς μὲν καὶ οἱ Σοβιετικοὶ τοὺς δὲ (αὐτίκα ἐν τῇ Κορέᾳ καὶ ἐν τῇ Οὐιετνάμῃ). Ὅπλων δὴ καὶ ἐπὶ οἰκουμένης ἀρχῆς προυμάχοντο ἔτι ἐπιστήμης καὶ διαστήματος περιοδείας. Ὅδε ὁ λεγόμενος «Διαστήματος Ἀγὼν» ἤρχθη ὑπὸ τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως τὸν πρῶτον τεχνητὸν δορυφόρον καθελκυσάσης τὸ 1957 καὶ ἐτελέσθη ὑπὸ τῆς Ἀμερικανῶν ἀποβάσεως ἀνθρώπων ἐν τῇ [[Wp/grc/Σελήνη|Σελήνῃ]].<ref>Collins, Michael (1988). ''[https://archive.org/details/liftoff00coll Liftoff: The Story of America's Adventure in Space]''. New York: Grove Press.</ref> Εἴπερ δὴ ἤρχοντο ἐξορθοῦντες, ἡ διάλυσις τῆς Σοβετικῆς Ἑνώσεως τὸ 1991 τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν κόσμου δυναστείαν κατέλιπεν καὶ τὸν Ψυχρὸν Πόλεμον ἔληξε.<ref>Charles Krauthammer, «The Unipolar Moment», Foreign Affairs, 70/1, (Winter 1990/1), 23–33.</ref><ref>Howell, Buddy Wayne (2006). ''[https://books.google.gr/books?id=LctvjhxJ-bsC&redir_esc=y The Rhetoric of Presidential Summit Diplomacy: Ronald Reagan and the U.S.-Soviet Summits, 1985–1988]''. Texas A&M University. δ. 352. ISBN 978-0-549-41658-6.</ref><ref>Paul R. Pillar (2001). ''[https://archive.org/details/terrorismusforei00pill Terrorism and U.S. Foreign Policy]''. Brookings Institution Press. σελ. 57. ISBN 978-0-8157-0004-3.</ref><ref>Akis Kalaitzidis; Gregory W. Streich (2011). ''[https://books.google.gr/books?id=tzwYzL9KcwEC&pg=PA313&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false U.S. Foreign Policy: A Documentary and Reference Guide]''. ABC-CLIO. σελ. 313. ISBN 978-0-313-38375-5.</ref> Μετὰ τὴν διάλυσιν, τὰ ἐν τῇ Ἐγγὺς Ἀνατολῇ εὐσταθῆ οὐκ ἦσαν καὶ τήν [[Wp/grc/Μεσοποταμία τῶν Περσῶν|Μεσοποταμίαν τῶν Περσῶν]] πολέμιον [[Wp/grc/Κουβέϊτον|Κουβεΐτῳ]] ἐγένετο. Αἱ ΗΠΑ τότε δ' εἰσέβαλον ὅπως ἂν τὸν πόλεμον παύσωσι καὶ τὸν Σαδδᾶμον Οὑσαΐνον ἐκ προεδρίας ἐκβάλωσι.<ref>[https://www.britannica.com/event/Persian-Gulf-War «Persian Gulf War»]. ''Encyclopædia Britannica''</ref> Αὐταῖς κἄλλαι τεσσαράκοντα καὶ τέσσαρες χῶραι προσέθηκαν.<ref>[https://web.archive.org/web/20190412060905/https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a234743.pdf «DESERT SHIELD AND DESERT STORM A CHRONOLOGY AND TROOP LIST FOR THE 1990–1991 PERSIAN GULF CRISIS»] (PDF). ''apps.dtic.mil''</ref> Τὴν 9ην Σεπτεμβρίου 2001 πρὸς τὼ ἐν [[Wp/grc/Νέον Ἐβόρακον|Νέω Ἐβοράκῳ]] διδύμω πύργω καὶ Πεντάγωνον ἰσλαμισταὶ τρομοκράται εἰσέπεσον ἀποκτείναντες σχεδὸν τρισχιλίους ἀνθρώπους.<ref>[https://video.foxnews.com/v/1151859712001/flashback-911-as-it-happened/ «Flashback 9/11: As It Happened»]. ''Fox News''</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20131017215138/http://www.cbsnews.com/8301-201_162-57510234/america-remembers-sept-11-attacks-11-years-later/ «America remembers Sept. 11 attacks 11 years later»]. ''CBS News''</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210509162213/http://edition.cnn.com/SPECIALS/2001/trade.center/multimedia.day.html «Day of Terror Video Archive»]. ''CNN''</ref> [[Wp/grc/Γεώργιος Οὐ. Βοῦς|Γεώργιος Οὐ. Βοῦς]] ταύταις ἀποκριθεὶς ἦρξε τὸν λεγόμενον «Κατὰ Τρόμου Πόλεμον» πόλεμοι ἐν [[Wp/grc/Μεσοποταμία τῶν Περσῶν|Μεσοποταμίᾳ τῶν Περσῶν]] πάλιν καὶ ἐν [[Wp/grc/Βακτρία|Βακτρίᾳ]] ὅτῳ περιέσχοντο.<ref>Walsh, Kenneth T. (9 Δεκεμβρίου 2008). [https://www.usnews.com/news/articles/2008/12/09/the-war-on-terror-is-critical-to-president-george-w-bushs-legacy «The 'War on Terror' Is Critical to President George W. Bush's Legacy»]. ''U.S. News & World Report''.</ref><ref>Atkins, Stephen E. (2011). ''[https://books.google.gr/books?id=PDDIgWRN_HQC&pg=PA210&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The 9/11 Encyclopedia: Second Edition]''. ABC-CLIO. δ. 872. ISBN 978-1-59884-921-9.</ref> Ἡ τοῦ 2008 οἰκονομικὴ ἐλλάτωσις μάλα τῶν ΗΠΑ ῥοπὴν εἶχε<ref>Hilsenrath, Jon; Ng, Serena; Paletta, Damian (18 Σεπτεμβρίου 2008). [https://www.wsj.com/articles/SB122169431617549947 «Worst Crisis Since '30s, With No End Yet in Sight»]. ''The Wall Street Journal''.</ref> καὶ τήνδε ἐπειράθη οἰκῆσαι ὁ [[Wp/grc/Βαράκος Ὀβάμας|Βαράκος Ὀβάμας]], ὁ πρῶτος μελανὸς μερικανὸς πρόεδρος.<ref>[https://www.history.com/this-day-in-history/barack-obama-elected-as-americas-first-black-president «Barack Obama elected as America's first black president»]. ''History.com. A&E Television Networks, LLC''. 31 Ὀκτωβρίου 2019.</ref> ==Γεωγραφία== [[File:USA topo en.jpg|350px|thumb|right|Γεωγραφικὸς πίναξ τῶν ΗΠΑ]] Τὸ τῶν ΗΠΑ ἐμβαδὸν 3.796.742 χ² ἐστί,<ref name=:1/> οὕτως ποιοῦν τὴν χώραν τρίτην ἢ τετάρτην μεγίστην τῆς οἰκουμένης (μάχεται ταῖς [[Wp/grc/Σῖναι|Σίναις]] περὶ τῆς τρίτης τάξεως). Ἡ [[Wp/grc/Ἀλάσκα|Ἀλάσκα]] ἡ μέγιστη τῶν πολιτειῶν (1.477.953 χ², 38,9%) καὶ ἡ [[Wp/grc/Ῥοδόνησος|Ῥοδόνησος]] ἡ μείστη (2.678 χ², 0.07%). Τὰ παρὰ τῷ [[Wp/grc/Ἀτλαντικὸς Ὠκεανός|Ἀτλαντικῷ]] πεδία, οὗ πολλαὶ τῶν παλαιῶν καὶ μεγάλων πόλεων τῆς χώρας κατοικοῦν, ἡσσῶνται Ἀππαλαχίων ρῶν ἃ διαιροῦσι τάδε ἀπὸ τῶν Μεγάλων Λιμνῶν. Ἐν τῷ μέσῳ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν ἡ ποταμῶν σύστασις [[Wp/grc/Μισσισσιππής|Μισσισσιπποῦ]]-[[Wp/grc/Μισσούρης|Μισσούρου]] (ἥτις τέλος ἐν τῷ [[Wp/grc/Κόλπος τοῦ Μεξικοῦ|Κόλπῳ τοῦ Μεξικοῦ]] λαμβάνει) ῥεῖ ποιοῦσα μεγάλον, πλατὺ καὶ μάλα πάμφορον πεδίον. Εἶτα δὲ πρὸς τὴν ἀνατολὴν εἰσὶ τὰ Πετρώδη Ὄρη ὧν ἡ ὑψηλοτάτη κορυφὴ 4.300 μ. ἐστὶ ἐν τῷ [[Wp/grc/Κολωρᾶδον|Κολωράδῳ]].<ref>Harms, Nicole. «Facts About the Rocky Mountain Range». ''[https://web.archive.org/web/20220212094150/https://traveltips.usatoday.com/rocky-mountain-range-11967.html Travel Tips]''. USA Today</ref> Τέλος, παρὰ τῷ [[Wp/grc/Εἰρηνικὸς Ὠκεανός|Εἰρηνικῷ]] ἄλση δασέα εἰσί. Τὸ Δηνάλιον ἐν τῇ [[Wp/grc/Ἀλάσκα|Ἀλάσκῃ]] τὸ μέγιστον ὄρος τῆς χώρας ἐστὶ (6.190,5 μ). ===Διαιρέσεις=== {{Wp/grc/Κυρία Ἐγγραφή|wp/grc/Πολιτεῖαι καὶ κτήσεις τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς}} <imagemap> File:Map of the US with the State Abreviations.png|right|350px rect 1323 820 1400 872 [[Wp/grc/Ἀλαβάμα|Ἀλαβάμα]] rect 199 872 278 1035 [[Wp/grc/Ἀλάσκα|Ἀλάσκα]] rect 1551 985 1619 1036 [[Wp/grc/Ἀνθεμόεσσα|Ἀνθεμόεσσα]] rect 372 711 458 772 [[Wp/grc/Ἀρισωνή|Ἀρισωνή]] rect 1093 736 1181 790 [[Wp/grc/Ἀρκανσία|Ἀρκανσία]] rect 555 1114 617 1164 [[Wp/grc/Αὑαΐα|Αὑαΐα]] rect 823 157 907 210 [[Wp/grc/Βόρειος Δακώτα|Βόρειος Δακώτα]] rect 1611 643 1697 695 [[Wp/grc/Βόρειος Καρολίνα|Βόρειος Καρολίνα]] rect 1450 814 1534 863 [[Wp/grc/Γεωργία|Γεωργία]] rect 1875 585 1956 630 [[Wp/grc/Γῆ Μαριάμ|Γῆ Μαριάμ]] rect 1919 520 1992 565 [[Wp/grc/Δελαυέρη|Δελαυέρη]] rect 1489 533 1589 585 [[Wp/grc/Δυτικὴ Οὐιργινία|Δυτικὴ Οὐιργινία]] rect 367 272 424 321 [[Wp/grc/Ἴδαον|Ἴδαον]] rect 1206 477 1260 532 [[Wp/grc/Ἰλλινοισία|Ἰλλινοισία]] rect 1318 491 1377 542 [[Wp/grc/Ἰνδιανή|Ἰνδιανή]] rect 1057 405 1118 457 [[Wp/grc/Ἴουα|Ἴουα]] rect 411 505 490 557 [[Wp/grc/Οὔτα|Οὔτα]] rect 98 560 182 613 [[Wp/grc/Καλιφορνία|Καλιφορνία]] rect 885 566 966 621 [[Wp/grc/Κανσία|Κανσία]] rect 1821 129 1907 180 [[Wp/grc/Κενομανία|Κενομανία]] rect 1380 586 1461 640 [[Wp/grc/Κεντακία|Κεντακία]] rect 624 533 716 591 [[Wp/grc/Κολωρᾶδον|Κολωρᾶδον]] rect 1880 421 1962 473 [[Wp/grc/Κοννεκτικούτη|Κοννεκτικούτη]] rect 1111 928 1187 983 [[Wp/grc/Λουδοβικία|Λουδοβικία]] rect 1582 140 1669 189 [[Wp/grc/Μασσαχουσέττη|Μασσαχουσέττη]] rect 1001 223 1087 270 [[Wp/grc/Μιννεσώτα|Μιννεσώτα]] rect 1191 805 1290 871 [[Wp/grc/Μισσισσιππία|Μισσισσιππία]] rect 1085 576 1179 630 [[Wp/grc/Μισσουρία|Μισσουρία]] rect 1350 337 1415 388 [[Wp/grc/Μισιγάνη|Μισιγάνη]] rect 529 146 616 201 [[Wp/grc/Ὀρεινή|Ὀρεινή]] rect 1592 16 1684 71 [[Wp/grc/Νέα Ἁντωνία|Νέα Ἁντωνία]] rect 1747 423 1819 473 [[Wp/grc/Νέα Καισάρεια|Νέα Καισάρεια]] rect 851 429 936 483 [[Wp/grc/Νεβράσκα|Νεβράσκα]] rect 1652 284 1738 338 [[Wp/grc/Νέον Ἐβόρακον (πολιτεία)|Νέον Ἐβόρακον]] rect 580 744 670 799 [[Wp/grc/Νέον Μεξικόν|Νέον Μεξικόν]] rect 242 453 326 504 [[Wp/grc/Χιονώδης|Χιονώδης]] rect 830 297 912 349 [[Wp/grc/Νότιος Δακώτα|Νότιος Δακώτα]] rect 1542 739 1623 787 [[Wp/grc/Νότιος Καρολίνα|Νότιος Καρολίνα]] rect 1414 458 1496 508 [[Wp/grc/Ὀῗον|Ὀῗον]] rect 144 218 239 275 [[Wp/grc/Ὄρεγον|Ὄρεγον]] rect 210 65 303 114 [[Wp/grc/Οὐασινγκτών (πολιτεία)|Οὐασινγκτών]] rect 1598 553 1688 605 [[Wp/grc/Οὐιργινία|Οὐϊργινία]] rect 1167 282 1246 341 [[Wp/grc/Οὐσκωνσινία|Οὐσκωνσινία]] rect 565 335 662 400 [[Wp/grc/Οὐιομίνη|Οὐιομίνη]] rect 1591 399 1673 454 [[Wp/grc/Πενσυλουανία|Πενσυλουανία]] rect 1872 347 1934 402 [[Wp/grc/Ῥοδόνησος|Ῥοδόνησος]] rect 1320 676 1401 729[[Wp/grc/Τεννεσσεία|Τεννεσσεία]] rect 839 892 926 947 [[Wp/grc/Τεξία|Τεξία]] rect 1597 78 1682 133 [[Wp/grc/Χλωρὸν Ὄρος|Χλωρὸν Ὄρος]] rect 910 715 1003 767 [[Wp/grc/Ὠκλαώμα|Ὠκλαώμα]] rect 1441 1083 1503 1133 [[Wp/grc/Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι|Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι]] rect 1188 1089 1264 1140 [[Wp/grc/Ἀμερικανικὴ Σαμόα|Ἀμερικανικὴ Σαμόα]] rect 1097 1089 1185 1140 [[Wp/grc/Βόρειοι Μαριᾶναι Νῆσοι|Βόρειοι Μαριᾶναι Νῆσοι]] rect 1006 1089 1088 1140 [[Wp/grc/Γουάμη|Γουάμη]] rect 1315 1083 1393 1133 [[Wp/grc/Βορική|Βορική]] </imagemap> Αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς συντίθενται ὑπὸ πεντήκοντα πολιτειῶν οὖσαι αἱ σφετέραι κεφάλαιαι διαιρέσεις. Αἱ 48 πρόσχωροι πολιτεῖαι - πᾶσαι τῶν πολιτειῶν πλὴν τῆς [[Wp/grc/Ἀλάσκα|Ἀλάσκης]] καὶ τῆς [[Wp/grc/Αὑαΐα|Αὑαΐας]] - ὀνομάζονται «Ὅμοροι Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι» (ἀγγλιστί: Contiguous United States) ἢ «Κάτω ΗΠΑ» (ἀγγλιστί: Lower US). Ἡ Ἀλάσκα χωρίζεται τῶν Ὁμόρων ἀπὸ τοῦ [[Wp/grc/Καναδᾶς|Καναδοῦ]] καὶ ἡ Αὑαΐα ἀπὸ τοῦ [[Wp/grc/Εἰρηνικὸς Ὠκεανός|Εἰρηνικοῦ Ὠκεανοῦ]]. Σὺν ταῖς κτήσεσι ([[Wp/grc/Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι|Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι]], [[Wp/grc/Ἀμερικανικὴ Σαμόα|Ἀμερικανικὴ Σαμόα]], [[Wp/grc/Βόρειοι Μαριᾶναι Νῆσοι|Βόρειοι Μαριᾶναι Νῆσοι]], [[Wp/grc/Γουάμη|Γουάμη]], [[Wp/grc/Βορική|Βορική]]), καὶ τινὰς ἄλλας οἰκουμένας καὶ ἐρήμους νήσους ἔχει ἀνὰ τὸν [[Wp/grc/Εἰρηνικὸς Ὠκεανός|Εἰρηνικὸν]] καὶ τὴν [[Wp/grc/Καρριβὶς Θάλασσα|Καρριβίδα θάλασσαν]]. Ἐν ἀρχῇ ἔσχε μόνον τρισκαίδεκα πολιτείας. ==Δημογραφία== Ἡ ἀπογραφὴ τοῦ 2010 δείκνυσι ὡς 308.745.538 πολῖται οἰκοῦσι ἐν ταῖς ΗΠΑ.<ref name=:2/> ===Πόλεις=== Αἱ ΗΠΑ πολλὰς πόλεις καὶ κώμας ἔχουσι. Κάτω εἰσὶ αἱ εἴκοσι μέγισται. {| class="mw-collapsible" style="background:#FFFFFF;border:1px solid #d0d0d0;padding:.2em;margin:auto;font-size:90%;" |- ! colspan="10" style="background:#CCCCFF" |20 μέγιστες πόλεις τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν |- ! style="background:#CCCCFF"| ! style="background:#CCCCFF"|Τάξις ! style="background:#CCCCFF"|Πόλις ! style="background:#CCCCFF"|Πολιτεία ! style="background:#CCCCFF"|Πλῆθος ! style="background:#CCCCFF"|Τάξις ! style="background:#CCCCFF"|Πόλις ! style="background:#CCCCFF"|Πολιτεία ! style="background:#CCCCFF"|Πλῆθος ! style="background:#CCCCFF"| |- | rowspan="10" | {| ![[File:Manhattan3 amk.jpg|frameless|100px]] |- |<div class="center">Νέον Ἐβόρακον</div> |- ![[File:LA Skyline Mountains2.jpg|frameless|100px]] |- |<div class="center">Ἀγγελόπολις</div> |} | style="text-align:center;background:#EAECF0"|Α |[[Wp/grc/Νέον Ἐβόρακον|Νέον Ἐβόρακον]] |[[Wp/grc/Νέον Ἐβόρακον (πολιτεία)|Νέον Ἐβόρακον]] |8.175.133 | style="text-align:center;background:#EAECF0"|ΙΑ |Ἰαξωνόπολις |[[Wp/grc/Ἀνθεμόεσσα|Ἀνθεμόεσσα]] |821.784 | rowspan="10" | {| ![[File:ChicagovanafSearsTower.jpg|frameless|100px]] |- |<div class="center">Σικᾶγον</div> |- ![[File:Panoramic_Houston_skyline.jpg|frameless|100px]] |- |<div class="center">Οὑστωνία</div> |} |- | style="text-align:center;background:#EAECF0"|Β |[[Wp/grc/Ἀγγελόπολις|Ἀγγελόπολις]] |[[Wp/grc/Καλιφορνία|Καλιφορνία]] |3.792.621 | style="text-align:center;background:#EAECF0"|ΙΒ |Ἰνδιανάπολις |[[Wp/grc/Ἰνδιάνη|Ἰνδιάνη]] |820.445 |- | style="text-align:center;background:#EAECF0"|Γ |[[Wp/grc/Σικᾶγον|Σικᾶγον]] |[[Wp/grc/Ἰλλινοισία|Ἰλλινοισία]] |2.695.598 | style="text-align:center;background:#EAECF0"|ΙΓ |[[Wp/grc/Ἁγία Φραγκισκούπολις|Ἁγ. Φραγκισκούπολις]] |[[Wp/grc/Καλιφορνία|Καλιφορνία]] |805.235 |- | style="text-align:center;background:#EAECF0"|Δ |[[Wp/grc/Οὑστωνία|Οὑστωνία]] |[[Wp/grc/Τεξία|Τεξία]] |2.100.263 | style="text-align:center;background:#EAECF0"|ΙΔ |Αὐγούστα |[[Wp/grc/Τεξία|Τεξία]] |790.390 |- | style="text-align:center;background:#EAECF0"|Ε |[[Wp/grc/Φιλαδέλφεια (Πενσυλουανία)|Φιλαδέλφεια]] |[[Wp/grc/Πενσυλουανία|Πενσυλουανία]] |1.526.006 | style="text-align:center;background:#EAECF0"|ΙΕ |Κολομβούπολις |[[Wp/grc/Ὀῗον|Ὀῗον]] |787.033 |- | style="text-align:center;background:#EAECF0"|Ϝ |Φοῖνιξ |[[Wp/grc/Ἀρισῶνα|Ἀρισῶνα]] |1.445.632 | style="text-align:center;background:#EAECF0"|ΙϜ |Οὐορθέντιον Φρούριον |[[Wp/grc/Τεξία|Τεξία]] |741.206 |- | style="text-align:center;background:#EAECF0"|Ζ |[[Wp/grc/Ἁγία Ἀντωνιούπολις (Τεξία)|Ἅγ. Ἀντωνιούπολις]] |[[Wp/grc/Τεξία|Τεξία]] |1.327.407 | style="text-align:center;background:#EAECF0"|ΙΖ |Καρολῖνον |[[Wp/grc/Βόρειος Καρολῖνα|Β. Καρολῖνα]] |731.424 |- | style="text-align:center;background:#EAECF0"|Η |Ἁγ. Διδακούπολις |[[Wp/grc/Καλιφορνία|Καλιφορνία]] |1.307.402 | style="text-align:center;background:#EAECF0"|ΙΗ |Δητρόϊτον |[[Wp/grc/Μισιγάνη|Μισιγάνη]] |713.777 |- | style="text-align:center;background:#EAECF0"|Θ |Δαλλάσιον |[[Wp/grc/Τεξία|Τεξία]] |1.197.816 | style="text-align:center;background:#EAECF0"|ΙΘ |Πόρος |[[Wp/grc/Τεξία|Τεξία]] |649.121 |- | style="text-align:center;background:#EAECF0"|Ι |Ἁγ. Ἰωσηφόπολις |[[Wp/grc/Καλιφορνία|Καλιφορνία]] |945.942 | style="text-align:center;background:#EAECF0"|Κ |Μέμφις |[[Wp/grc/Τεννεσσεία|Τεννεσσεία]] |646.889 |- | colspan="10" style=";text-align:center;background:#DDDDFF"|<small>'''''Πηγή: Ἀπογραφὴ 2010'''''</small> |} ==Πολιτικὴ καὶ Κυβέρνησις== Ἡ πολιτεία τῶν ΗΠΑ ἐστὶ μία τῶν παλαιοτέρων τῆς οἰκουμένης. Διαιρεῖται εἰς τρία μέρη, ὁμοία πλείσταις τῶν δημοκρατικῶν χωρῶν, τὸ νομοθετικόν, τὸ ἐκτελεστικὸν καὶ τὸ δικαστικὸν κρᾶτος. * '''Νομοθετικόν:''' Τὸ διθάλαμον Κογκρέσσον (συντεθὲν ὑπὸ τῆς Γερουσίας καὶ τῆς Βουλῆς τῶν Προαιρετῶν) ὃ δύναται ὁμοσπόνδους νόμους τιθέναι, πολέμους ἀναδεικνύναι, σπονδὰς δοκιμάζειν, ἐπὶ τοῖς οἰκονομικοῖς πράγμασι ἄρχειν καὶ εἰσαγγέλλειν περί τινος πολιτικοῦ ἔτι καὶ ἐνεργῶν τῆς κυβερνήσεως μελῶν. * '''Ἐκτελεστικόν:''' Ὁ Πρόεδρος τῶν ΗΠΑ ὁ ἡγεμὼν τῶν κοινῶν ἐστί, ἐφιστάμενος τῇ τῆς χώρας κυβερνήσει καὶ κύριος στρατηγὸς τοῦ στρατοῦ. Δεῖ οἷ ἀρνεῖσθαι περὶ νόμων βουλεύματα ἐπικυροῦν πρὶν τάδε πρὸς ψῆφον τεθεῖεν. Ὑπουργοὺς καθίστησι καὶ ἄλλους ἄρχοντας οἵπερ τὰ πολιτικὰ πάσης τῆς πολιτείας τὲ καὶ τῶν πολιτειῶν ῥυθμίζουσι. * '''Δικαστικόν:''' Τὸ Ἀνώτατον Δικαστήριον καὶ τὰ κατώτερα ὁμόσπονδα δικαστήρια, ὧν οἱ δικασταὶ ὑπὸ τοῦ προέδρου καὶ τῆς γερουσίας πρόκεινται, τοὺς νόμους ἑρμηνεύουσι καὶ τοὺς μὴ Καταστήματι συμφάντες καθαιροῦσι. ===Πρόεδρος=== {{Wp/grc/Κυρία Ἐγγραφή|wp/grc/Πρόεδρος τῶν ΗΠΑ|wp/grc/Κατάλογος Προέδρων τῶν ΗΠΑ}} Ὁ Πρόεδρος τῶν ΗΠΑ δὶς δύναται ἀρχὴν τεσσάρων ἐτῶν ἄρχειν. Τὰ νῦν πρόεδρός ἐστι ὁ [[Wp/grc/Δόναλδος Τράμπος|Δόναλδος Τράμπος]]. ===Ἑταιρείαι=== Ἐν ταῖς ΗΠΑ δύο πολιτικαὶ ἑταιρείαι τὰ πολλὰ κρατοῦσι τῶν κοινῶν· ἡ [[Wp/grc/Δημοκρατικὴ ἑταιρεία (ΗΠΑ)|δημοκρατική]] τε καὶ ἡ [[Wp/grc/Ῥησπουβλικὴ ἑταιρεία (ΗΠΑ)|ῥησπουβλική]]. Σύμβολον τῶν δημοκρατικῶν ὁ [[Wp/grc/Ὄνος|ὄνος]], τῶν δὲ ῥησπουβλικῶν ὁ [[Wp/grc/Ἐλέφας|ἐλέφας]]. <gallery> File:Capitol Building Full View.jpg|Τὸ Καπιτώλιον τῶν ΗΠΑ οὗ ἐστι τὸ Κογκρέσσον τῶν ΗΠΑ File:WhiteHouseSouthFacade.JPG|Ὁ Λευκὸς Οἶκος ὅπου ζῇ ὁ ἕκαστος Πρόεδρος τῶν ΗΠΑ File:USSupremeCourtWestFacade.JPG|Τὸ Ἀνώτατον Δικαστήριον τῶν ΗΠΑ </gallery> ==Πηγαί== <references/> == Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι == {{Wp/grc/Commonscat|United States|τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς}} * [https://www.usa.gov Δημοσία ἱστοσελὶς τῆς τῶν ΗΠΑ κυβερνήσεως] * [[c:Atlas_of_the_United_States|Πίνακαι περὶ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν ἐκ τῶν Οὐικικοινῶν]] {{Wp/grc/Πολιτεῖαι_καὶ_κτήσεις_τῶν_ΗΠΑ}} {{Wp/grc/Χῶραι τῆς Ἀμερικῆς}} {{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc/Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς|!]] [[Category:Wp/grc]] {{DEFAULTSORT:Ηνωμέναι Πολιτείας}} <!--Other languages--> {{INTERWIKI|Q30}} jixpjqpd7vggwnbo3h0faf8f5yxg4jm 0 166714 7336332 7208712 2026-09-25T15:40:34Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336332 wikitext text/x-wiki '''''2001''''' jumpel u ja'abil ti' ''Calendario gregoriano.'' Ti’ ''2001'' ku túumbenkunsa’al ''infraestructura.'' Bejo’ob ku nojochkunta’al. ''Turismo cultural'' ku p’áatal ''motor económico''. Chichén Itzá y Uxmal ku yaantal ''turismo''. ''Programas sociales'' ku k’uchul tu kaajo’ob ''maya.'' Ba’ale’ ''pobreza'' ku p’áatal. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] {{INTERWIKI|Q1988}} 5jh6db0pra4i9yh3415j6rg19emekew 0 291492 7336459 6327327 2026-09-25T20:25:33Z PastelKos 2547710 7336459 wikitext text/x-wiki {{Wp/grc/Πόλεις |Ὄνομα Ἑλληνιστί=Ἁγία Πετρούπολις |Ὄνομα τῇ ἐκείνων γλώσσᾳ=Санкт-Петербург |Εἰκών=SPB Collage 2014-5.png |Εἰκόνος περιγραφή=Ἡ πόλις τῆς Ἁγίας Πετρούπολεως |Σημεῖον=Flag_of_Saint_Petersburg.svg |Ἐπίσημα=Coat of Arms of Saint Petersburg (2003).svg |Ὄνομα Ἐπισήματος=Θυρεός |Ὕμνος= |Ὕμνος ἑλληνιστί= |Πίναξ Θέσεως=Saint_Petersburg_in_Russia_(special_marker).svg |Τόπος=[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Saint_Petersburg&params=59_57_N_30_19_0_E_region:RU_type:city 59°57′00″N 30°19′00″E] |Χώρα=[[File:Flag of Russia.svg|basic|25px]] [[Wp/grc/Ῥωσσία|Ῥωσσία]] |Δήμαρχος=[[Wp/grc/Ἀλεξάνδρος Βεγλόβ|Ἀλεξάνδρος Βεγλόβ]] |Ἱστορία=[[Wp/grc/1703|1703]] ΚΕ |Ἐμβαδόν=1.439<ref>[http://perepis2002.ru/ct/html/TOM_01_03.htm "Территория, число районов, населённых пунктов и сельских администраций по субъектам Российской Федерации<nowiki>''</nowiki>] (ἐν Ῥωσσικοῖς). Ἀναλαβὸν τῇ 14/7/2020</ref> |Ὕψωμα=3 |Πλῆθος=5.598.486<ref name=":0">[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/PrPopul2023_Site_.xlsx "Предварительная оценка численности постоянного населения на 1 января 2023 года и в среднем за 2022 год (с учётом итогов Всероссийской переписи населения 2020 г.)"]. Ἀναλαβὸν τῇ 31/1/2023</ref> |Πυκνότης Πλήθους=3.990,37 |Ταχυδρομικὸς Κῶδιξ=190000—199406 |Τηλεφωνικὸς Κῶδιξ=<nowiki>+</nowiki>7 812 |Ζώνη Ὥρας=UTC +3 (Ὥρα Μόσχης) |Ὁ τῆς πόλεως σύνδεσμος=[http://www.gov.spb.ru/]}}[[File:Mariinsky Theatre001.jpg|thumb|250px|right|Ἁγία Πετρούπολις: τὸ [[Wp/grc/Θέατρον|Θέατρον]] Μαριινσκι]] Ἡ '''Ἁγία Πετρούπολις'''<ref>Εὐγένιος Βούλγαρις (1791), ''[https://www.google.gr/books/edition/%C3%86neidis_Libri_XII/LGNaAAAAYAAJ?hl=el&gbpv=1 Τῆς Αἰνειάδος Πουβλίου Οὐιργιλίου Μάρωνος τὰ ΙΒ βιβλία ἐν ἡρωικῷ τῷ μέτρῳ ἑλληνιστὶ ἐκφρασθέντα καὶ σημειώσεσι διηνεκέσι διευκρινηθέντα]'', ἐν Πετρουπόλει ἐν τῇ αὐτοκρατορικῇ ἀκαδημίᾳ τῶν ἐπιστημῶν</ref> (Ῥωσσιστί: ''Санкт-Петербург'') ἡ [[Wp/grc/Πόλις|πόλις]] ἡ δευτέρα μεγαλυτέρα τῆς [[Wp/grc/Ῥωσσία|Ῥωσσίας]] μετὰ [[Wp/grc/Μόσχα|Μόσχαν]] ἐστι γάρ έχει 5.384.342 πολίτας (ἔτει 2018). Ἡ πόλις παρὰ [[Wp/grc/Θάλαττα|θάλαττάν]] ἐστιν. == Πηγαί== <references /> == Έξωτερικοι σύνδεσμοι== * [http://www.gov.spb.ru/ Ό σύνδεσμος τῆς πόλεως] (Ῥωσσικὴ γλῶττα){{Wp/grc/Commonscat|Saint Petersburg |τῆς Ἁγίας Πετρουπόλεως}} {{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc]] [[Category:Wp/grc/Ῥωσσία]] {{DEFAULTSORT:Αγια Πετρουπολις}} {{INTERWIKI|Q656}} cy18byt2tryniy3eukd4pc9ycf46ron 0 356864 7336698 5598766 2026-09-26T11:46:50Z PastelKos 2547710 7336698 wikitext text/x-wiki [[Image: BridgetownBarbadosPanarama.jpg |500px|right|thumb|Γεφυρόπολις: ὅραμα τῆς πόλεως]] [[File: City of Bridgetown, Barbados Armorial bearing.jpg|thumb|100px|right|Ὁ θυρεὸς τῆς πόλεως]] Ἡ '''Γεφυρόπολις''' (''[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ γλῶττα|ἀγγλιστί]]'': Bridgetown) ἡ [[Wp/grc/Πόλις|πόλις]] ἡ πρωτεύουσα ἐστι τῆς [[Wp/grc/Βαρβαδώ|Βαρβαδοῦς]]. Ἔχει 96.578 πολίτας (ἔτει 2006). ==Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι== {{Wp/grc/Commonscat|Bridgetown|τῆς Γεφυρόπόλεως}} {{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc/Πόλεις τῆς Βαρβαδοῦς]] [[Category:Wp/grc]] {{INTERWIKI|Q36168}} 9kfyjyj60clc5c8gowqvmdxmnss2bx7 7336722 7336698 2026-09-26T11:51:14Z PastelKos 2547710 7336722 wikitext text/x-wiki [[Image: BridgetownBarbadosPanarama.jpg |500px|right|thumb|Γεφυρόπολις: ὅραμα τῆς πόλεως]] [[File: City of Bridgetown, Barbados Armorial bearing.jpg|thumb|100px|right|Ὁ θυρεὸς τῆς πόλεως]] Ἡ '''Γεφυρόπολις''' (''[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ γλῶττα|ἀγγλιστί]]'': Bridgetown) ἡ [[Wp/grc/Πόλις|πόλις]] ἡ πρωτεύουσα ἐστι τῆς [[Wp/grc/Βαρβαδώς|Βαρβαδοῦς]]. Ἔχει 96.578 πολίτας (ἔτει 2006). ==Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι== {{Wp/grc/Commonscat|Bridgetown|τῆς Γεφυρόπόλεως}} {{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc/Πόλεις τῆς Βαρβαδοῦς]] [[Category:Wp/grc]] {{INTERWIKI|Q36168}} 9nu9levxh9d6884n9ntd9jjn465gplw 0 397625 7336729 7227613 2026-09-26T11:57:43Z PastelKos 2547710 7336729 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" width="300" cellspacing="0" cellpadding="4" align="right" border="1" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<div style="text-align: center;">Νότιος Ἀμερική</div> | colspan="2" align="center" |[[File:South America (orthographic projection).svg|frameless]] |- |'''Ἐμβαδόν''' |17.840.000 χ² |- |'''Πλῆθος''' |423.581.078<ref>""[https://population.un.org/wpp/ World Population prospects – Population division]"". ''population.un.org,'' ἀναλαβὸν τῇ 18/11/2020</ref><ref>"[https://web.archive.org/web/20210227235642/https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2019_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.xlsx "Overall total population" – World Population Prospects: The 2019 Revision]". ''population.un.org'', ἀναλαβὸν τῇ 18/11/2020</ref> |- |'''Πυκνότης πλήθους''' |21,4/χ² |- |'''[[Wp/grc/Ὅλον Ἐθνικὸν Ἀπότεγμα|ΟΕΑ]]''' |$3,64 τρισ.<ref>"[https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/WEOWORLD/NMQ GDP Nominal, current prices]". ''imf.com'', ἀναλαβὸν τῇ 18/11/2020</ref> |- |'''ΟΕΑ κατὰ κεφαλήν''' |$8.560<ref>"[https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPDPC@WEO/WEOWORLD/NMQ Nominal GDP per capita]". ''imf.com'', ἀναλαβὸν τῇ 18/11/2020</ref> |- |'''Ζῶναι Ὥρας''' |UTC-5 ''–'' UTC-2 |- | style="vertical-align: top;" |'''Μέγιστες Πόλεις''' |[[File:Flag_of_Brazil.svg|frameless|23x23px]] [[Wp/grc/Ἁγία Παυλούπολις (Βρασιλία)|Ἁγία Παυλούπολις]]<br>[[File:Flag_of_Peru.svg|frameless|23x23px]] [[Wp/grc/Λίμα|Λίμα]]<br>[[File:Flag_of_Colombia.svg|frameless|23x23px]] [[Wp/grc/Βογοτά|Βογοτά]]<br>[[File:Flag_of_Brazil.svg|frameless|23x23px]] [[Wp/grc/Ἰανουαρίου Ποταμός|Ἰανουαρίου Ποτ.]]<br>[[File:Flag of Chile.svg|frameless|23x23px]] [[Wp/grc/Ἁγία Ἰακωβούπολις|Ἁγία Ἰακωβούπολις]] |} Ἡ '''Νότιος Ἀμερικὴ''' μέρος καὶ διαίρεσις τῆς [[Wp/grc/Ἀμερική|Ἀμερικῆς]] ἐστί. Γειτνιάει τῇ Ἄρκτῳ τῇ [[Wp/grc/Βόρειος Ἀμερική|Βορείῳ Ἀμερικῇ]], τῇ Δύσῃ τῷ [[Wp/grc/Εἰρηνικὸς Ὠκεανός|Εἰρηνικῷ]], τῇ Ἀνατολῇ τῷ [[Wp/grc/Ἀτλαντικὸς Ὠκεανός|Ἀτλαντικῷ]] τὲ καὶ τῷ Νότῳ τῷ [[Wp/grc/Νότιος Ὠκεανός|Νοτίῳ]]. == Κατάλογος χωρῶν == [[File:South America - Blue Marble orthographic.jpg|thumb|188x188px|Δορυφορικὸς πίναξ τῆς Νοτίου Ἀμερικῆς]] Αἵδε αἱ χῶραι ἐν τῇ Νοτίῳ Ἀμερικῇ οὖσαι: {| class="wikitable" !Θυρ. !Σημ. !Χώρα !Μητρόπολις |- |[[File:Coat of arms of Argentina.svg|frameless|43x43px]] |[[File:Flag_of_Argentina.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Ἀργεντίνη|Ἀργεντίνη]] |[[Wp/grc/Εὐαερόπολις|Εὐαερόπολις]] |- |[[File:Insigne_Bolivicus.svg|frameless|48x48px]] |[[File:Bandera_de_Bolivia_(Estado).svg|frameless|34x34px]] |[[Wp/grc/Βολιβία|Βολιβία]] |[[Wp/grc/Εἰρήνη|Εἰρήνη]], [[Wp/grc/Σύκρη|Σύκρη]] |- |[[File:Insigne_Brasilicum.svg|frameless|31x31px]] |[[File:Flag_of_Brazil.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Βρασιλία|Βρασιλία]] |[[Wp/grc/Βρασιλία (πόλις)|Βρασιλία]] |- |[[File:Insigne_Guianae.svg|frameless|40x40px]] |[[File:Flag_of_Guyana.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Γυιανή|Γυιανή]] |[[Wp/grc/Γεωργιούπολις (Γυιανή)|Γεωργιούπολις]] |- |[[File:Insigne_Venetiolae.svg|frameless|38x38px]] |[[File:Flag_of_Venezuela.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Ἐνετιόλη|Ἐνετιόλη]] |[[Wp/grc/Καράκαι|Καράκαι]] |- |[[File:Insigne_Aequatorium.svg|frameless|41x41px]] |[[File:Flag_of_Ecuador.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Ἰσημερινός|Ἰσημερινός]] |[[Wp/grc/Κῖτον|Κῖτον]] |- |[[File:Insigne_Columbum.svg|frameless|37x37px]] |[[File:Flag_of_Colombia.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Κολομβία|Κολομβία]] |[[Wp/grc/Βογοτά|Βογοτά]] |- |[[File:Insigne_Uraquariae.svg|frameless|41x41px]] |[[File:Flag_of_Uruguay.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Οὐρογυάς|Οὐρογυάς]] |[[Wp/grc/Μοντευιδέον|Μοντευιδέον]] |- |[[File:Coat_of_arms_of_Paraguay.svg|frameless|30x30px]] |[[File:Flag_of_Paraguay.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Παραγυάς|Παραγυάς]] |[[Wp/grc/Ἀνάληψις|Ἀνάληψις]] |- |[[File:Insigne_Peruviae.svg|frameless|35x35px]] |[[File:Flag_of_Peru.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Πηρυβία|Πηρυβία]] |[[Wp/grc/Λίμα|Λίμα]] |- |[[File:Insigne_Surinamiae.svg|frameless|34x34px]] |[[File:Flag_of_Suriname.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Σουρινάμη|Σουρινάμη]] |[[Wp/grc/Παραμαρίβον|Παραμαρίβον]] |- |[[File:Arms_of_Chile.png|frameless|35x35px]] |[[File:Flag_of_Chile.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Χῖλις|Χῖλις]] |[[Wp/grc/Ἁγία Ἰακωβούπολις|Ἁγία Ἰακωβούπολις]] |} ==Πηγαί == <references /> ==Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι == {{Wp/grc/Commonscat|South America|τῆς Νοτίου Ἀμερικῆς}} {{Wp/grc/Ἤπειροι τῆς Γῆς}}{{Wp/grc/Χῶραι τῆς Ἀμερικῆς}}{{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc/Ἀμερική]] [[Category:Wp/grc]] {{DEFAULTSORT:Νότιος_Ἀμερική}} {{INTERWIKI|Q18}} 1u8ox50k3jb5wkg1xm7xy2fqarlioz0 0 398560 7336728 7224218 2026-09-26T11:55:47Z PastelKos 2547710 7336728 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" width="300" cellspacing="0" cellpadding="4" align="right" border="1" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<div style="text-align: center;">Βόρειος Ἀμερική</div> | colspan="2" align="center" |[[File:Location North America.svg|frameless]] |- |'''Ἐμβαδόν''' |24.709.000 χ² |- |'''Πλῆθος''' |579,024,000 |- |'''Πυκνότης Πλήθους''' |22,9/χ² |- |'''[[Wp/grc/Ὅλον Ἐθνικὸν Ἀπότεγμα|ΟΕΑ]]''' |$24,43 τρισ.<ref>"[https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/WEOWORLD/NMQ GDP Nominal, current prices]". ''imf.com'', ἀναλαβὸν τῇ 18/11/2020</ref> |- |'''ΟΕΑ κατὰ κεφαλήν''' |$49.240<ref>"[https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPDPC@WEO/WEOWORLD/NMQ Nominal GDP per capita]". ''imf.com'', ἀναλαβὸν τῇ 18/11/2020</ref> |- |'''Ζῶναι Ὥρας''' |UTC-10 ''–'' UTC |- | style="vertical-align: top;" |'''Μέγιστες Πόλεις''' |[[File:Flag of Mexico.svg|frameless|23x23px|border]] [[Wp/grc/Μεξικούπολις|Μεξικούπολις]]<br>[[File:Flag_of_the_United_States.svg|frameless|23x23px|border]] [[Wp/grc/Νέον Ἐβόρακον|Νέον Ἐβόρακον]]<br>[[File:Flag_of_the_United_States.svg|frameless|23x23px|border]] [[Wp/grc/Ἀγγελόπολις|Ἀγγελόπολις]]<br>[[File:Flag of Canada (Pantone).svg|border|frameless|23x23px]] [[Wp/grc/Τορόντον|Τορόντον]]<br>[[File:Flag_of_the_United_States.svg|frameless|23x23px|border]] [[Wp/grc/Σικᾶγον|Σικᾶγον]] |} Ἡ '''Βόρειος Ἀμερικὴ''' μέρος καὶ διαίρεσις τῆς [[wp/grc/Ἀμερική|Ἀμερικῆς]] ἐστι. Γειτνιάει τῇ Ἄρκτῳ τῷ [[Wp/grc/Ἀρκτικὸς Ὠκεανός|Ἀρκτικῷ Ὠκεανῷ]], τῇ Δύσῃ τῷ [[Wp/grc/Εἰρηνικὸς Ὠκεανός|Εἰρηνικῷ]], τῇ Ἀνατολῇ τῷ [[Wp/grc/Ἀτλαντικὸς Ὠκεανός|Ἀτλαντικῷ]] τε καὶ τῷ Νότῳ τῇ [[Wp/grc/Νότιος Ἀμερική|Νοτίῳ Ἀμερικῇ]]. == Κατάλογος Χωρῶν== [[File:North America satellite orthographic.jpg|thumb|Δορυφορικὸς πίναξ τῆς Βορείου Ἀμερικῆς]] [[File:Non-Native American Nations Control over N America 1750-2008.gif|thumb|Πίναξ εἰκάζων τὴν ἀποίκησιν τῆς Βορείου Ἀμερικῆς ἀπὸ τῶν Εὐρωπαίων (1750–2008)]] Αἵδε αἱ χῶραι ἐν τῇ Βορείῳ Ἀμερικῇ οὖσαι: {| class="wikitable" !Θυρ. !Σημ. !Χώρα !Μητρόπολις |- |[[File:Insigne_Sanctae_Luciae.svg|frameless|32x32px]] |[[File:Flag_of_Saint_Lucia.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Ἁγία Λουκία (χώρα τῆς Μέσης Ἀμερικῆς)|Ἁγία Λουκία]] |[[Wp/grc/Κάστρις|Κάστρις]] |- |[[File:Insigne_Sancti_Vincenti_et_Granatinae.svg|frameless|37x37px]] |[[File:Flag_of_Saint_Vincent_and_the_Grenadines.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδίνες|Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδίνες]] |[[Wp/grc/Βασιλευόπολις|Βασιλευόπολις]] |- |[[File:Insigne_Sancti_Christophori_et_Nivium.svg|frameless|40x40px]] |[[File:Flag_of_Saint_Kitts_and_Nevis.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Ἅγιος Χριστόφορος καὶ Νίβης|Ἅγιος Χριστόφορος καὶ Νίβης]] |[[Wp/grc/Βαστέρρη|Βαστέρρη]] |- |[[File:Coat_of_arms_of_Haiti.svg|frameless|30x30px]] |[[File:Flag_of_Haiti.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Ἁϊτή|Ἁϊτή]] |[[Wp/grc/Πριγκηπολιμήν|Πριγκηπολιμήν]] |- |[[File:Insigne_Antiquae_et_Barbudae.svg|frameless|39x39px]] |[[File:Flag_of_Antigua_and_Barbuda.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Ἀντικόα καὶ Βαρβοῦδα|Ἀντικόα καὶ Βαρβοῦδα]] |[[Wp/grc/Ἁγία Ἰωαννούπολις (Ἀντιγία καὶ Βαρβύδη)|Ἁγία Ἰωαννούπολις]] |- |[[File:Insigne_Bahamarum.svg|frameless|41x41px]] |[[File:Flag_of_the_Bahamas.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Βαᾶμαι|Βαᾶμαι]] |[[Wp/grc/Νασσαῦον|Νασσαῦον]] |- |[[File:Insigne_Barbatae.svg|frameless|38x38px]] |[[File:Flag_of_Barbados.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Βαρβαδώς|Βαρβαδώς]] |[[Wp/grc/Γεφυρόπολις|Γεφυρόπολις]] |- |[[File:Insigne_Belizae.svg|frameless|40x40px]] |[[File:Flag_of_Belize.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Βελίζη|Βελίζη]] |[[Wp/grc/Βελμοπᾶνον|Βελμοπᾶνον]] |- |[[File:Coat of arms of Grenada (shield).svg|frameless|34x34px]] |[[File:Flag_of_Grenada.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Γρενάδη|Γρενάδη]] |[[Wp/grc/Ἁγία Γεωργιούπολις (Γρενάδη)|Ἁγία Γεωργιούπολις]] |- |[[File:Coat_of_arms_of_Guatemala.svg|frameless|30x30px]] |[[File:Flag_of_Guatemala.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Γoυατιμάλη|Γουατιμάλη]] |[[Wp/grc/Γoυατιμαλόπολις|Γουατιμαλόπολις]] |- |[[File:Insigne_Dominicum.svg|frameless|30x30px]] |[[File:Flag_of_the_Dominican_Republic.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Δομινικανὴ Πολιτεία|Δομινικανὴ Πολιτεία]] |[[Wp/grc/Ἅγιος Δομίνικος|Ἅγιος Δομίνικος]] |- |[[File:Insigne_Dominicae.svg|frameless|34x34px]] |[[File:Flag_of_Dominica.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Δομινίκη|Δομινίκη]] |[[Wp/grc/Ῥοσώ|Ῥοσώ]] |- |[[File:Insigne_Civitatum_Foederatarum.svg|frameless|36x36px]] |[[File:Flag_of_the_United_States.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς|Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς]] |[[Wp/grc/Οὐασιγκτών (Δ.Κ.)|Οὐασιγκτών]] |- |[[File:Insigne_Iamaicae.svg|frameless|32x32px]] |[[File:Flag_of_Jamaica.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Ἰαμαϊκή|Ἰαμαϊκή]] |[[Wp/grc/Βασιλευόπολις (Ἰαμαϊκή)|Βασιλευόπολις]] |- |[[File:Arms_of_Canada.svg|frameless|39x39px]] |[[File:Flag of Canada (Pantone).svg|frameless|35x35px|border]] |[[Wp/grc/Κανάδη|Κανάδη]] |[[Wp/grc/Ὀτταύα|Ὀτταύα]] |- |[[File:Insigne_Cubicum.svg|frameless|34x34px]] |[[File:Flag_of_Cuba.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Κύβη|Κύβη]] |[[Wp/grc/Αὑανή|Αὑανή]] |- |[[File:Insigne_Mexicanum.svg|frameless|36x36px]] |[[File:Flag_of_Mexico.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Μεξικόν|Μεξικόν]] |[[Wp/grc/Μεξικούπολις|Μεξικούπολις]] |- |[[File:Insigne_Nicaraguae.svg|frameless|29x29px]] |[[File:Flag_of_Nicaragua.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Νικαράγουα|Νικαράγουα]] |[[Wp/grc/Μανάγουα|Μανάγουα]] |- |[[File:Insigne_Honduriae.svg|frameless|46x46px]] | [[File:Flag of Honduras (16-9).png|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Ὁνδοῦρα|Ὁνδοῦρα]] |[[Wp/grc/Τεγουσιγάλπη|Τεγουσιγάλπη]] |- |[[File:Insigne_Panamae.svg|frameless|37x37px]] |[[File:Flag_of_Panama.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Πανάμη|Πανάμη]] |[[Wp/grc/Παναμόπολις|Παναμόπολις]] |- |[[File:Insigne_Costaricum.svg|frameless|33x33px]] |[[File:Flag_of_Costa_Rica_(state).svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Πλουσία Ἀκτή|Πλουσία Ἀκτή]] |[[Wp/grc/Ἁγία Ἰωσηφόπολις|Ἁγία Ἰωσηφόπολις]] |- |[[File:Insigne_Salvatoriae.svg|frameless|29x29px]] |[[File:Flag_of_El_Salvador.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Σωτηρία|Σωτηρία]] |[[Wp/grc/Ἅγιος Σωτήρ (πόλις)|Ἅγιος Σωτήρ]] |- |[[File:Insigne_Trinitatis_et_Tobaci.svg|frameless|38x38px]] |[[File:Flag_of_Trinidad_and_Tobago.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Τριὰς καὶ Ταβάκον|Τριὰς καὶ Ταβάκον]] |[[Wp/grc/Ἱσπανολιμήν|Ἱσπανολιμήν]] |} ==Πηγαί == <references /> ==Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι == {{Wp/grc/Commonscat|North America|τῆς Βορείου Ἀμερικῆς}} {{Wp/grc/Ἤπειροι τῆς Γῆς}}{{Wp/grc/Χῶραι τῆς Ἀμερικῆς}}{{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc/Ἀμερική]] [[Category:Wp/grc]] {{DEFAULTSORT:Βόρειος_Ἀμερική}} {{INTERWIKI|Q49}} gqnil41ynyng5f9e7uiu7jjij8j547d 14 434028 7336565 5443248 2026-09-26T08:24:47Z ButterflyOFF 2606653 7336565 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Wt/kab/Iɣersiwen}} [[Category:Wt/kab]] oy15s5enm6afwt4yyegffom91hvrxn5 14 434046 7336573 5702260 2026-09-26T08:27:00Z ButterflyOFF 2606653 7336573 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Category:Wt/kab/Iɣersiwen n yilel}} {{DEFAULTSORT:Wt/kab/Iɣersiwen n yilel}} [[Category:Wt/kab]] k1q9ym5wvkhgdkc2awyc8j5c4zu047r 0 434052 7336572 4085070 2026-09-26T08:26:06Z ButterflyOFF 2606653 7336572 wikitext text/x-wiki '''''Abbaɣar''''' Abbaγar naγ daγen Azyam: '''SM. ML. ḤRF.''' d'Isem Amalay Aḥerfi.<br/> *S tfṛansist Pagre Yekka- d seg uẓar (BΓR). Ur d-nufi ara anamek n yisem akked unamek n uẓar-is. Sawalen-as daγen afaγru.<br/> Abbaγar d aslem buyiγes. Yesεa deg teγzi gar tardast akked yiγil d terdast (si20 ar 70 isuntimen). <br/> Ma deg taẓeyt yezmer ad yaweḍ armi d 30 n kilu . Yettili anda yella Lmennil d Yiciγer. Ini-s iṛuḥ d axuxi, isεa ciṭṭuḥ n uzegzaw ddaw uqemmuc-is. {{DEFAULTSORT:Wt/kab/Abbaɣar}} [[Category:Wt/kab/Tussna]] [[Category:Wt/kab/Iγersiwen]] [[Category:Wt/kab/Iγersiwen n yilel]] [[Category:Wt/kab/Iselman]] [[Category:Wt/kab]] 8fa0uwrn6f09fswr9iweubv3xnhen8t 7336575 7336572 2026-09-26T08:27:47Z ButterflyOFF 2606653 7336575 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Wt/kab/Abbaɣar}} '''''Abbaɣar''''' Abbaγar naγ daγen Azyam: '''SM. ML. ḤRF.''' d'Isem Amalay Aḥerfi.<br/> *S tfṛansist Pagre Yekka- d seg uẓar (BΓR). Ur d-nufi ara anamek n yisem akked unamek n uẓar-is. Sawalen-as daγen afaγru.<br/> Abbaγar d aslem buyiγes. Yesεa deg teγzi gar tardast akked yiγil d terdast (si20 ar 70 isuntimen). <br/> Ma deg taẓeyt yezmer ad yaweḍ armi d 30 n kilu . Yettili anda yella Lmennil d Yiciγer. Ini-s iṛuḥ d axuxi, isεa ciṭṭuḥ n uzegzaw ddaw uqemmuc-is. {{DEFAULTSORT:Wt/kab/Abbaɣar}} [[Category:Wt/kab/Tussna]] [[Category:Wt/kab/Iγersiwen]] [[Category:Wt/kab/Iγersiwen n yilel]] [[Category:Wt/kab/Iselman]] [[Category:Wt/kab]] 55q6n3oo4vcw6fo8s3lv7yt1mqu0zek 0 434064 7336569 4085072 2026-09-26T08:25:28Z ButterflyOFF 2606653 7336569 wikitext text/x-wiki '''''Ablaɣ''''' Ablaγ: '''SM. ML. ḤRF. ṚḌL''' d'Isem Amalay Aḥerfi Amerḍil.<br/> *S tfṛansist Sardinelle seg Taεrabt ''Baliγ'' yekka-d seg uẓar (BLΓ) yemmal-d anamek n yilemẓi (Dallet sb.24)<br/> Ma d anamek n yisem ur t-id nufi ara. Ablaγ d aslem buyiγes, tafekka-s d taγezzfant, temsel. Yesεa deg teγzi tardast d wezgen (30 isuntimen). <br/> Yettidir akked Tildut (yid-s), maca mgaraden deg tfekka d teγzi. {{DEFAULTSORT:Wt/kab/Ablaɣ}} [[Category:Wt/kab/Tussna]] [[Category:Wt/kab/Iγersiwen]] [[Category:Wt/kab/Iγersiwen n yilel]] [[Category:Wt/kab/Iselman]] [[Category:Wt/kab]] 6o9ag5krum16kagqnf63ynbglndz1ln 7336574 7336569 2026-09-26T08:27:19Z ButterflyOFF 2606653 7336574 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Wt/kab/Ablaɣ}} '''''Ablaɣ''''' Ablaγ: '''SM. ML. ḤRF. ṚḌL''' d'Isem Amalay Aḥerfi Amerḍil.<br/> *S tfṛansist Sardinelle seg Taεrabt ''Baliγ'' yekka-d seg uẓar (BLΓ) yemmal-d anamek n yilemẓi (Dallet sb.24)<br/> Ma d anamek n yisem ur t-id nufi ara. Ablaγ d aslem buyiγes, tafekka-s d taγezzfant, temsel. Yesεa deg teγzi tardast d wezgen (30 isuntimen). <br/> Yettidir akked Tildut (yid-s), maca mgaraden deg tfekka d teγzi. {{DEFAULTSORT:Wt/kab/Ablaɣ}} [[Category:Wt/kab/Tussna]] [[Category:Wt/kab/Iγersiwen]] [[Category:Wt/kab/Iγersiwen n yilel]] [[Category:Wt/kab/Iselman]] [[Category:Wt/kab]] a3yon1dnmeb5gcuyj9abbdriiz5ukzk 0 528819 7336510 7329515 2026-09-26T04:04:25Z Nirjal stha 714983 सुधार 7336510 wikitext text/x-wiki __NOEDITSECTION____NOTOC__ <templatestyles src="Template:wy/ne/मुख्य पृष्ठ/styles.css" /> <templatestyles src="Template:wy/ne/मुख्यपृष्ठ/styles.css" /> {{Wy/ne/Mapbanner | title=<span class="withoutlink" style="font-size:40px" >[[Wy/ne/विकियात्राःपरिचय|विकियात्रा]]मा [[Wy/ne/विकियात्राःस्वशिक्षा|स्वागत]] छ। </span> | tagline=तपाईंले सम्पादन गर्न सक्ने स्वतन्त्र विश्वव्यापी यात्रा मार्गदर्शिका<br><span style="font-size:smaller">विश्वभरका दर्शनीय स्थल, गतिविधि, खानपान र आवाससम्बन्धी जानकारी प्रदान गर्ने विकिपिडियाको आधिकारिक, गैर-व्यावसायिक सहपरियोजना।</span> | touristoffice=कुनै विशेष प्रश्न छ? त्यसलाई [[Wy/ne/विकियात्रा:यात्रा फोरम|यात्रा फोरम]]मा सोध्नुहोस्। | morelinks=<span class="withoutlink">थप हेर्नुहोस्: [[Wy/ne/गन्तव्यहरू|गन्तव्यहरू]] &bull; [[Wy/ne/यात्रा कार्यक्रमहरू|यात्रा कार्यक्रमहरू]] &bull; [[Wy/ne/संवाद पुस्तिका|संवाद पुस्तिका]] &bull; [[Wy/ne/यात्रा विषयहरू|यात्रा विषयहरू]]</span> }} <!-- मुख्य नेभिगेसन तथा अन्वेषण बक्सहरू --> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; justify-content: space-between; gap: 15px; margin: 5px 0;"> <!-- गन्तव्य खोज्नुहोस् --> <div style="flex: 1 1 300px; background: #ffffff; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 8px; padding: 10px; box-shadow: 0 2px 5px rgba(0,0,0,0.05);"> <div style="font-size: 1.2em; font-weight: bold; color: #005689; border-bottom: 2px solid #36c; padding-bottom: 5px; margin-bottom: 5px;"> 🗺️ गन्तव्यहरू खोज्नुहोस् </div> <p style="font-size: 0.95em; color: #555;">नेपाल तथा संसारभरिका विभिन्न सुन्दर स्थानहरूको यात्रा जानकारी:</p> <ul style="line-height: 1.8em; margin-left: 20px;"> <li>'''नेपाल:''' [[Wy/ne/काठमाडौँ|काठमाडौँ]] · [[Wy/ne/पोखरा|पोखरा]] · [[Wy/ne/चितवन|चितवन]] · [[Wy/ne/लुम्बिनी|लुम्बिनी]] · [[Wy/ne/मुस्ताङ|मुस्ताङ]] · [[Wy/ne/इलाम|इलाम]] · [[Wy/ne/जनकपुर|जनकपुर]] </li> <li>'''देशहरू:''' [[Wy/ne/भारत|भारत]] · [[Wy/ne/चीन|चीन]] · [[Wy/ne/थाईल्याण्ड|थाईल्याण्ड]] · [[Wy/ne/फ्रान्स|फ्रान्स ·]] [[Wy/ne/भुटान|भुटान]]</li> <li>'''महादेशहरू:''' [[Wy/ne/एसिया|एसिया]] · [[Wy/ne/युरोप|युरोप]] · [[Wy/ne/अफ्रिका|अफ्रिका]] · [[Wy/ne/उत्तर अमेरिका|उत्तर अमेरिका]]</li> </ul> </div> <!-- यात्रा योजना र सुझाव --> <div style="flex: 1 1 300px; background: #ffffff; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 8px; padding: 10px; box-shadow: 0 2px 5px rgba(0,0,0,0.05);"> <div style="font-size: 1.2em; font-weight: bold; color: #005689; border-bottom: 2px solid #36c; padding-bottom: 5px; margin-bottom: 5px;"> 🧭 यात्रा योजना </div> <p style="font-size: 0.95em; color: #555;">यात्रालाई सुरक्षित, सहज र स्मरणीय बनाउन उपयोगी टिप्सहरू:</p> <ul style="line-height: 1.8em; margin-left: 20px;"> <li>[[Wy/ne/पदयात्रा|पदयात्रा र ट्रेकिङ गाइड]]</li> <li>[[Wy/ne/सुरक्षा|सुरक्षित यात्राका उपायहरू]]</li> <li>[[Wy/ne/बजेट यात्रा|कम खर्चमा कसरी यात्रा गर्ने?]]</li> </ul> </div> <!-- सहकार्य / योगदान --> <div style="flex: 1 1 300px; background: #f8f9fa; border: 1px dashed #36c; border-radius: 8px; padding: 15px; text-align: center;"> <div style="font-size: 1.2em; font-weight: bold; color: #202122; margin-bottom: 8px;"> ✍️ तपाईंको सहभागिता </div> <p style="font-size: 0.9em; color: #54595d; margin-bottom: 15px;"> तपाईंलाई कुनै नयाँ ठाउँको बारेमा थाहा छ? विकियात्रामा थप्नुहोस् र अरूलाई मद्दत गर्नुहोस्! </p> {{Wy/ne/नयाँ पृष्ठ}} </div> </div> <br/> {{Wy/ne/WikivoyageSister}} <hr> <br/> <div class="nomobile">{{Wy/ne/Wikivoyagelang}}</div> <div class="nomobile" margin-top:-1em;">&nbsp;</div> {{Wy/ne/Title-Index page}} [[Category:Wy/ne]] {{INTERWIKI|Q5296}} drr3hkbei9pmx8uzxfswscx76lq6dw0 1198 538699 7336482 7175784 2026-09-26T00:13:59Z ~2026-51781-87 2710392 7336482 wikitext text/x-wiki Fundação Wikimedia hehehe mzlglouqqu38ep36ry432avbiq4nehb 0 639555 7336368 7236579 2026-09-25T17:45:33Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku yutskinta'al ts'íib 7336368 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Jacinto Canek'''</big></big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | |- | align=center colspan=2 | [[image:Jacinto Canek.jpg|300px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Síijil | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 1730 |- | |} '''Jacinto Canek''' wa Jacinto Uc de los Santos ([[Wp/yua/San Francisco Kaampech|''Campeche'']], ''Nueva'' ''España''; 1731 - [[Wp/yua/Jo', Yúukatan|Jo']], ''Nueva España''; 14 ti' ''diciembre'' 1761). Le Jacinto Uc de los Santos, k'ajóolta'an xan bey ''Jacinto Canek'', juntúul máak ''maya'' u síijil ichil kaaj ''Campeche'' tu láak' ''siglo''il XVIII. U k'aaba' ''Canek'' ku taal ti' le k'aaba'o'ob u halach wíiniko'ob itza'o'ob, yéetel le t'aan ''Kaan Ek''' su'uk u ya'alik “éek' kaan” wa “chakan kaan”. Táan u ts'áabal le k'aaba' lela' tumen u yila'al u ba'axil u nojoch ajawilo'ob mayao'ob tu yáax k'iino'ob. [[File:Dedication of Avenida Itza Yucatan 1923.jpg|thumb|541x541px|''Monumento'' ''Avenida Itza'', ''Yucatan'' ja'ab 1923]] Ti' u paalalil, ''Jacinto'' tu kaxtaj xook ichil ''convento Franciscano'' ''de'' Jó (''Mérida)'', tu'ux ka tu kanaj ''latín'' yéetel ''historia''. Waaye' tumen u p'éek' t'aan yéetel u ma'alob tuukul, luk'sa'ab ichil le ''convento''jo'. Beya' ka meyajnaj bey ''tahonero'' yéetel tu yilaj ya'ab k'áasilo'ob yéetel yaajil ku yúuchul ti' le máasewalo'ob mayao'. Tu ja'abil 1761, ichil le kaaj ''Cisteil'' tu lu'umil ''Yucatán'', ''Jacinto Canek t''u ts'áaj t'aan ti' le máako'ob maya ka u p'íitkúunsiko'ob u ba'atel tu yo'olal u yutsil yéetel u je'ets'el kuxtal. Le 19 tu ''noviembre'' 1761, tu káajal le nojoch p'éek' ba'atel tu ''contra'' le ''gobierno español''. Ya'ab máako'ob maya tu ts'aajo'ob u yóol ti' yéetel tu ya'alajo'ob bey ''rey maya''. Le ba'atelo' ma' jach najtal u páajtal, tumen le ''tropas españolas'' tu jalk'abto'ob le p'éek' ba'atelo'. ''Cisteil'' tóoka'ab yéetel ya'ab máako'ob kíimilo'ob. ''Jacinto Canek'' chukta'ab, juch'ul yéetel k'íinsa'ab ichil ''Mérida'' le 14 tu ''diciembre'' 1761. Bejla'e', ''Jacinto Canek'' k'ajóolta'an bey juntúul ''héroe maya'' yéetel ''símbolo'' ti' u yaantal u muk' yéetel u p'áatal u tsolik le ''maya'' wíiniko'ob tu yo'olal u ''libertad'' yéetel u toj óolal. U k'aaba' ku k'ajóolta'al ichil ''historia, literatura'' yéetel ichil u tsikbalil le máako'ob ''maya'' yéetel ''yucateco''<nowiki/>'ob. ==Tu'ux ch'a'aba'an lela'== <references/> [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Meejikoilo'ob]] [[Category:Wp/yua/Maaya wíiniko'ob]] {{INTERWIKI|Q2357561}} jv7bv7pm8i177yog4a9fthww97if6nw 0 924320 7336486 7331515 2026-09-26T01:21:34Z PastelKos 2547710 7336486 wikitext text/x-wiki [[File:Virgil_mosaic_in_the_Bardo_National_Museum_(Tunis)_(12241228546).jpg|thumb|250px|right|Ὁ Οὐεργίλιος μεταξὺ τῆς [[Wp/grc/Κλειώ|Κλειοῦς]] καὶ τῆς [[Wp/grc/Μελπομένη|Μελπομένης]]]] Ὁ '''Πόπλιος Οὐεργίλιος Μάρων''' ἢ '''Οὐιργίλιος''' (''[[Wp/grc/Λατινικὴ γλῶττα|λατινιστί]]'': Publius Vergilius Maro {{Wp/grc/IPA|[ˈpuːbliʊs wɛrˈɡɪliʊs ˈmaroː]}}, 15 Οκτωβρίου 70 π.Χ. - 21 Σεπτεμβρίου 19 π.Χ.)<ref>Jones, Peter (2011). ''[https://books.google.gr/books?id=JKBIrIOR4PcC&pg=PA1&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Reading Virgil: Aeneid I and II. Cambridge University Press]''. pp. 1, 4. ISBN 978-0521768665.</ref> ἦν ποιητής, ὃς τῶν μεγίστων τῶν ῥωμαίων ἡγεῖται. Ἐγείνατο ἐγγὺς τῆς [[Wp/grc/Μαντούη|Μαντούης]] καὶ ἀπέθανεν ἐν τῷ [[Wp/grc/Βρινδήσιον|Βρινδησίῳ]]. Συνῆλιξ τῷ [[Wp/grc/Ὁράτιος|Ὁρατίῳ]] εὖ ἔπραξεν ὑπὸ τοῦ [[Wp/grc/Σεβαστός|Σεβαστοῦ]] καὶ ἀποθανὼν μεγάλην ῥοπὴν ἔσχεν εἰς τὰ γράμματα τά τε τῶν Ῥωμαίων καὶ συλλήβδην τῶν Εὐρωπαίων, οἷον ὅτ' ὁ [[Wp/grc/Δάντης|Δάντης]] τίθησι τοῦτον προπομπὸν τῷ ἀφηγοῦντι τῆς [[Wp/grc/Θεία Κωμῳδία|Θείας Κωμῳδίας]]. == Ἔργα == * ''Οὐεργιλιαναὶ Προσθῆκαι'', παλαιὰ ποιήματα ἃ αὐτῷ ἀνατίθενται ἀλλὰ κίβδηλα τὰ νῦν νομίζονται<ref>Bunson, Matthew (2014). ''Encyclopedia of the Roman Empire''. Infobase Publishing. σ. 28</ref> * [[Wp/grc/Ἐκλογαὶ (Οὐεργίλιος)|''Ἐκλογαί'']], 42 π.Χ. * ''[[Wp/grc/Γεωργικά|Γεωργικά]]'', 29 π.Χ. * ''[[Wp/grc/Αἰνειάς|Αἰνειάς]]'', 19 π.Χ. == Πηγαί== <references /> == Σύνδεσμοι ἐξώτεροι== {{Wp/grc/Κοινά|Virgil|τοῦ Οὐεργιλίου}} * Περὶ τοῦ Οὐεργιλίου ἐν τῇ [https://la.wikisource.org/wiki/Scriptor:Publius_Vergilius_Maro λατινικῇ Οὐικιθήκῃ] {{Wp/grc/Ἔκτασις-Βιογραφία}} [[Category:Wp/grc/Γεννήσεις τοῦ 70 π.Χ.]] [[Category:Wp/grc/Θάνατοι τοῦ 19 π.Χ.]] [[Category:Wp/grc/Ῥωμαῖοι Ποιηταί]] [[Category:Wp/grc]] {{DEFAULTSORT:Ουεργιλιος}} {{INTERWIKI|Q1398}} enrh4chot5hoexszoaogxot0ktac4t8 0 947835 7336475 5594313 2026-09-25T22:57:01Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Wp/grc/Τίτος Λουκρήτιος Κᾶρος]] to [[Wp/grc/Λουκρήτιος]] 5594313 wikitext text/x-wiki [[Image:Lucretius_De_Rerum_Natura_1675_page_1.jpg|thumb|250px|right|Τίτος Λουκρήτιος Κᾶρος: .[[Wp/grc/Περί τῆς φύσεως τῶν πραγμάτων|Περί τῆς φύσεως τῶν πραγμάτων]]]] Ὁ ''' Τίτος Λουκρήτιος Κᾶρος''' (γεννηθεὶς ἐν ἀγνώστῳ τόπῳ ἀμφὶ τό ἔτος 97 π.[[Wp/grc/Ἰησοῦς Χριστός|Χ]] ; τελευτηκὼς ἐν ἀγνώστῳ τόπῳ ἀμφὶ τό ἔτος 55 π.Χ. ἐ) [[Wp/grc/Ποιητής|ποιητής]] ἦν. == Σύνδεσμοι ἐξώτεροι== {{Wp/grc/Commonscat|Lucretius |τοῦ Τίτου Λουκρήτιου Κᾶρου}} {{Wp/grc/STUB}} [[Category:Wp/grc/Λογοτεχνία]] [[Category:Wp/grc/Ῥωμαϊκὴ Αὐτοκρατορία]] [[Category:Wp/grc]] {{INTERWIKI|Q47154}} 3rgnsuo52ejmgds1un3w64tjuntavc4 3 1289744 7336599 2037890 2026-09-26T09:49:50Z Leaderboard 628408 Leaderboard moved page [[User talk:TimothyBoland1]] to [[User talk:BasaltBlackMetallic]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/TimothyBoland1|TimothyBoland1]]" to "[[Special:CentralAuth/BasaltBlackMetallic|BasaltBlackMetallic]]" 2037890 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float={{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|left|right}} }} {{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|<div class="rtl-text">|}} Welcome to Wikimedia Incubator! {{#ifeq:|yes|If you haven't already, please consider creating yourself an account to be able to do more. It's free.<br>}} At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand it! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and [[translatewiki:Special:FirstSteps|follow the instructions]]. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]].{{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|</div>|}}</div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 22:12, 26 May 2014 (UTC) 6uewgq34zldi16bim46y0ay1g93ksz8 0 1429922 7336290 5611367 2026-09-25T12:38:02Z Filipinayzd 1196 7336290 wikitext text/x-wiki [[File:Ph locator bulacan san rafael.png|270px|right]] [[File:San_Rafael,_Bulacanjf4845_01.JPG|270px|right|Munisipyo ka San Rafael, Bulacan]] A '''San Rafael''' usad na primera klaseng banwaan sa probinsya kan [[Wp/bto/Bulacan|Bulacan]], [[Wp/bto/Filipinas|Filipinas]]. <br> Namumutang adi sa ikatlung distrito anggan agko di ragang 152.43 kilometro kwadrado. Sa sensus ku 2024, agko di 108,256 katawong nag iistar sadi.<ref>[https://psa.gov.ph/content/2024-census-population-popcen-population-counts-declared-official-president 2024 Census of Population (POPCEN) Population Counts Declared Official by the President]. Philippine Statistics Authority. 17 Hulyo 2025. Kinuku ku 18 Hulyo 2025.</ref> Ana designadong zip code kadi amo 3008. ==Mga Barangay== A Santa Maria agku 34 na mga barangay. <table border=0><tr> <td valign=top> * BMA-Balagtas * Banca-banca * Caingin * Coral na Bato * Cruz na Daan * Dagat-dagatan * Diliman I * Diliman II * Capihan * Libis * Lico * Maasim </td><td valign=top> * Mabalas-balas * Maguinao * Maronquillo * Paco * Pansumaloc * Pantubig * Pasong Bangkal * Pasong Callos * Pasong Intsik * Pinacpinacan * Poblacion </td><td valign=top> * Pulo * Pulong Bayabas * Salapungan * Sampaloc * San Agustin * San Roque * Talacsan * Tambubong * Tukod * Ulingao * Sapang Pahalang </td></tr></table> ==Reperensiya== {{Wp/bto/Reflist}} [[Category: wp/bto]] [[Category:Wp/bto/Mga banwaan ka Bulacan]] {{INTERWIKI|Q54765}} 2qq0dm8k62aet7egtoz3l2e1pxoft8c 0 1429923 7336288 5653658 2026-09-25T12:33:18Z Filipinayzd 1196 7336288 wikitext text/x-wiki [[File:Ph locator bulacan santa maria.png|270px|right]] A '''Santa Maria''' usad na primera klaseng banwaan sa probinsya kan [[Wp/bto/Bulacan|Bulacan]], [[Wp/bto/Filipinas|Filipinas]]. <br> Namumutang adi sa ikaupat na distrito anggan agko di ragang 90.92 kilometro kwadrado. Sa sensus ku 2024, agko di 322,525 katawong nag iistar sadi.<ref>[https://psa.gov.ph/content/2024-census-population-popcen-population-counts-declared-official-president 2024 Census of Population (POPCEN) Population Counts Declared Official by the President]. Philippine Statistics Authority. 17 Hulyo 2025. Kinuku ku 18 Hulyo 2025.</ref> Ana designadong zip code kadi amo 3020. ==Mga Barangay== [[Image:Sta. Maria Town Proper.jpg|thumb|right|300px|Poblacion sa banwaan ka Santa Maria, Bulacan.]] A Santa Maria agku 24 na mga barangay. {| class="wikitable" |- bgcolor=#cccccc !align=left width=250| Barangay !align=left width=250| Sakop (sa ''kilometro kwardrado'') |- |Bagbaguin |<center>7.6358 |- |Balasing |<center>6.3713 |- |Buenavista |<center>2.4647 |- |Bulac |<center>5.2009 |- |Camangyanan |<center>2.4761 |- |Catmon |<center>8.2860 |- |Caypombo |<center>4.1626 |- |Caysio |<center>3.1198 |- |Guyong |<center>3.6191 |- |Lalakhan |<center>0.3354 |- |Mag-asawang Sapa |<center>1.1327 |- |Mahabang Parang |<center>1.0466 |- |Manggahan |<center>1.6386 |- |Parada |<center>4.0669 |- |Poblacion (Santa Maria town proper) |<center>2.8032 |- |Pulong Buhangin |<center>14.3817 |- |San Gabriel |<center>3.6787 |- |San Jose Patag |<center>2.5218 |- |San Vicente |<center>7.2537 |- |Santa Clara |<center>2.1470 |- |Santa Cruz |<center>2.2705 |- |Silangan |<center>0.9387 |- |Tabing Bakod (Santo Tomas) |<center>1.2530 |- |Tumana |<center>2.1202 |- |} ==Reperensiya== {{Wp/bto/Reflist}} [[Category: wp/bto]] [[Category:Wp/bto/Mga banwaan ka Bulacan]] {{INTERWIKI|Q54768}} 4r780fcnr399qzpl9ilm0cplc308lks 10 1558237 7336315 6587340 2026-09-25T14:39:24Z Adithyak1997 2494813 തർജ്ജമ ചേർത്തു 7336315 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wy/ml/Mapbanner/styles.css"/> <div id="mapbanner-container"> <div id="mainpage-map" class="js-proportonal-resize"> <div class="mainpage-shadowbox" id="mainpage-maptext"> <h2>{{{title}}}</h2> <p id="mainpage-tagline">{{{tagline}}}</p> <div id="mainpage-searchinput"> <inputbox> placeholder=എവിടേക്കാണ് യാത്ര ചെയ്യേണ്ടത്? <!-- Where would you like to travel? --> type=search width=32 buttonlabel=തുടങ്ങുക <!-- Go --> break=no </inputbox> </div> <p id="mainpage-touristoffice">{{{touristoffice}}}</p> </div> <div id="mainpage-maplinks"> <p>{{{morelinks}}}</p> </div> <imagemap> File:20130122214736!Bluemarble banner.jpg|frameless|1125px poly 4092 1132 3816 1077 2406 1050 1686 1152 1500 1188 4092 1188 [[Wy/ml/അന്റാർട്ടിക്ക]] poly 3665 879 3638 758 3711 738 3768 686 3796 665 3852 677 3936 491 4092 520 4092 826 4092 988 [[Wy/ml/ഓഷ്യനിയ]] poly 3186 253 3042 346 3140 511 3223 483 3365 595 3525 600 3604 669 3765 692 3791 670 3850 677 3892 599 3942 473 3937 276 4086 141 4081 40 3641 20 3182 0 [[Wy/ml/ഏഷ്യ]] poly 2973 891 3193 796 3301 746 3223 482 3139 511 3045 344 2868 309 2697 348 2650 374 2653 516 2932 874 [[Wy/ml/ആഫ്രിക്ക]] poly 2696 42 2597 113 2703 240 2730 338 2871 309 2979 331 3045 344 3184 253 3181 0[[Wy/ml/യൂറോപ്പ്]] poly 1437 2 1541 231 1560 454 1795 614 2084 640 2232 507 2311 436 2319 273 2423 247 2613 95 2674 49 2673 0 1434 0 [[Wy/ml/വടക്കേ അമേരിക്ക]] poly 2084 641 2313 436 2565 637 2527 783 2410 975 2338 1031 2236 1028 2206 741 2152 695 [[Wy/ml/തെക്കേ അമേരിക്ക]] desc none </imagemap> </div> <div id="mobile-mapbanner"> [[File:Wikivoyage-Logo-v3-ml.svg|65px|alt=|link=]]<strong>[[Wikivoyage:Welcome, newcomers|Welcome]] to [[Wikivoyage:About|Wikivoyage]]</strong> The [[Wikivoyage:Copyleft|free]] worldwide travel guide that ''[[Wikivoyage:Plunge forward|you can edit]]''. <imagemap> image:Continents_colour2.png|center|300px desc none poly 659 363 656 363 654 362 649 362 642 361 639 361 637 360 634 360 631 359 629 357 626 357 624 355 621 355 617 354 610 354 606 353 604 352 603 350 601 349 598 348 595 348 592 347 588 346 580 346 577 344 538 344 535 343 529 343 526 342 523 342 521 341 486 341 481 342 461 342 459 343 449 343 447 344 444 344 434 349 433 358 431 359 417 359 415 358 411 358 409 357 381 357 378 358 373 358 369 357 332 357 329 358 311 358 309 357 289 357 286 356 268 356 264 357 261 357 257 359 237 359 235 358 228 358 224 359 222 361 218 361 215 362 211 363 208 364 204 366 201 366 199 368 194 369 187 369 184 370 175 370 172 371 163 371 160 372 158 373 157 375 156 378 154 382 154 386 152 388 151 390 152 392 154 394 155 397 155 400 157 404 159 405 659 405 659 401 660 398 660 395 661 393 661 387 662 385 662 367 660 366 660 363 [[Antarctica]] poly 616 249 619 249 625 246 626 244 629 242 631 241 634 240 640 240 642 239 648 239 658 234 660 232 666 229 669 229 671 228 686 228 687 226 689 225 690 223 690 217 689 215 689 200 688 198 688 195 687 193 687 184 686 181 685 177 685 171 684 168 684 155 685 153 685 150 686 148 688 145 691 139 691 130 692 128 694 126 696 122 697 119 699 118 705 116 708 116 711 115 715 115 717 114 720 113 732 113 738 115 747 115 751 116 754 117 758 119 764 119 767 120 771 120 777 123 781 127 782 129 784 130 790 132 792 133 794 137 795 140 796 142 796 151 797 154 797 182 798 184 798 193 799 195 799 256 798 259 797 261 796 266 796 269 794 270 793 272 793 275 792 278 787 288 787 295 786 297 786 300 785 302 785 305 784 307 780 309 775 309 772 310 770 311 767 311 764 312 760 314 760 320 758 324 756 325 755 327 753 328 752 330 750 332 748 333 745 333 743 334 740 335 734 338 731 339 728 339 724 340 718 340 716 341 710 341 704 339 703 337 701 336 698 336 696 335 679 335 675 333 672 333 668 332 665 332 662 331 660 330 658 328 656 327 653 326 650 326 648 325 645 324 643 325 639 324 635 320 629 317 625 316 623 315 619 311 616 310 614 309 613 307 612 304 607 294 607 291 605 289 605 286 607 282 611 280 610 276 610 258 611 255 613 253 615 252 618 252 617 250 [[Oceania]] poly 431 108 432 110 436 112 443 112 445 113 451 113 452 115 452 127 453 129 453 132 455 136 455 139 459 147 461 148 463 152 465 153 469 161 469 164 471 168 473 169 474 171 478 171 480 172 486 172 488 171 490 172 492 174 494 175 500 175 502 176 505 176 507 177 508 179 510 180 511 182 517 185 518 187 521 187 524 189 528 193 529 196 530 198 530 210 531 212 531 215 532 217 538 220 541 221 543 222 546 224 547 226 548 229 549 231 551 232 554 233 556 234 561 235 564 236 566 237 570 236 574 236 579 235 586 235 588 237 589 239 592 241 624 241 628 240 630 239 637 239 640 238 644 236 647 235 650 235 651 233 653 232 656 231 660 231 662 230 665 230 669 228 672 228 674 229 689 229 689 226 691 222 690 220 690 211 689 209 689 194 688 192 688 189 687 187 685 186 685 183 684 181 683 178 683 160 684 157 686 154 692 136 693 134 693 130 694 128 694 125 695 121 695 116 696 113 696 110 697 107 697 104 699 102 700 100 700 91 701 87 703 83 703 80 704 76 706 74 706 71 707 69 707 66 708 64 708 57 707 55 707 40 705 36 701 34 698 34 695 33 694 31 692 30 691 28 685 28 682 27 673 27 671 26 655 26 653 25 650 24 647 24 643 23 640 22 632 18 629 17 625 17 621 15 607 15 604 14 600 12 593 12 589 10 586 10 583 9 567 9 565 8 553 8 552 10 550 11 544 11 543 9 539 7 536 6 527 6 524 5 518 5 516 4 509 4 507 5 501 7 499 8 496 14 492 16 491 18 489 19 489 22 488 24 488 27 487 29 487 32 488 34 492 36 493 38 493 41 491 42 490 44 490 50 491 52 491 55 490 57 490 60 489 62 489 78 486 84 482 86 479 92 479 95 481 96 483 100 482 102 476 102 472 100 470 98 468 97 459 97 457 96 454 96 452 95 446 95 444 96 443 98 440 98 432 102 431 104 431 110 435 112 441 112 443 113 449 113 451 114 451 120 452 122 [[Asia]] poly 333 127 331 131 331 135 329 137 328 139 328 157 329 159 330 162 330 165 331 167 331 170 332 172 332 175 334 179 335 183 336 185 336 198 337 201 338 203 340 205 341 207 347 213 349 219 349 225 350 228 350 231 351 233 351 237 352 240 352 246 355 255 359 263 359 266 361 270 361 273 364 279 366 281 368 284 369 286 371 287 372 289 374 291 374 294 376 295 379 295 381 296 387 296 389 297 392 297 395 298 397 299 401 300 411 300 413 301 429 301 431 302 437 302 439 301 452 301 454 300 466 300 468 299 472 299 474 298 477 297 481 296 487 293 491 289 499 285 500 283 503 281 507 277 507 274 508 272 510 271 512 268 513 266 513 263 514 261 516 259 518 256 521 254 522 251 525 249 526 247 526 244 527 240 527 231 526 229 526 226 524 224 523 222 522 219 520 215 520 209 519 207 519 201 518 199 517 196 516 194 514 192 510 190 507 189 505 188 503 186 501 185 498 179 498 176 494 174 492 170 490 169 486 169 484 170 481 171 479 172 476 172 470 169 470 166 468 165 465 159 465 156 464 153 463 151 461 150 457 142 455 141 453 137 453 134 452 132 452 123 451 121 448 121 446 120 431 120 429 119 428 117 416 117 414 116 411 116 407 114 406 112 404 111 403 109 401 108 388 108 386 107 384 108 381 109 379 110 376 110 372 112 356 112 354 113 350 114 348 115 346 117 345 119 339 121 335 123 333 127 [[Africa]] poly 358 113 364 113 366 112 375 112 383 108 398 108 400 107 402 109 403 111 407 113 413 113 419 116 426 116 429 117 432 117 436 119 449 119 451 118 452 116 451 114 449 112 447 113 445 112 439 112 431 108 430 106 431 104 431 101 433 102 439 99 441 97 445 95 454 95 456 96 459 96 461 97 467 97 468 99 471 99 472 101 476 103 478 102 481 102 483 101 483 98 481 97 479 93 479 90 482 84 484 83 486 79 488 77 488 61 487 59 487 56 488 54 488 51 489 49 489 34 486 28 486 22 488 21 489 19 489 16 491 12 489 8 485 6 484 4 482 3 479 3 477 2 456 2 453 1 438 1 435 2 410 2 407 3 395 9 393 11 391 14 389 15 382 15 378 17 377 19 377 22 375 23 374 25 372 26 371 28 369 29 368 31 365 32 361 34 358 34 354 36 351 36 347 38 344 38 340 40 338 44 336 45 336 48 334 52 332 54 332 57 330 58 329 60 326 61 324 63 322 64 320 66 318 67 318 70 317 72 315 75 314 77 314 80 313 83 313 95 314 97 314 103 315 105 315 108 316 110 316 113 318 117 318 120 320 124 322 123 324 121 327 121 333 119 335 118 337 116 339 115 343 115 346 114 348 113 351 113 353 112 355 113 [[Europe]] poly 44 87 46 83 47 80 49 78 50 76 52 75 53 73 55 72 56 69 58 65 60 63 62 62 65 61 69 60 71 59 75 55 77 51 79 49 79 46 81 44 82 42 84 40 85 38 88 37 90 35 93 34 94 32 96 31 99 29 103 28 105 27 108 25 112 24 118 21 123 21 123 8 142 8 145 7 148 7 151 6 154 6 156 5 159 5 161 4 167 4 169 5 191 5 193 4 196 4 198 3 208 3 210 2 228 2 232 0 256 0 258 2 262 0 328 0 332 2 338 2 340 3 342 2 355 2 357 1 360 1 362 2 365 2 367 3 369 5 378 5 383 6 383 9 384 11 381 13 377 15 376 17 374 18 374 21 372 22 371 24 363 28 362 30 354 34 348 34 346 35 343 35 342 37 339 37 337 39 335 40 334 42 332 43 330 45 328 46 327 48 325 49 324 51 320 55 318 56 317 58 316 61 313 62 309 64 304 65 300 66 292 70 292 73 291 75 291 88 288 90 285 90 284 92 280 93 277 93 271 95 268 95 262 98 261 100 259 102 257 106 255 107 253 110 249 112 246 112 244 113 239 114 237 115 231 117 230 119 228 120 226 124 226 130 234 130 238 132 240 134 246 146 246 149 244 152 242 153 242 156 240 160 236 162 233 162 231 163 224 163 222 164 219 164 217 165 214 165 210 166 208 167 208 170 207 173 207 182 206 184 203 185 199 187 196 187 194 188 177 188 167 193 166 195 164 196 161 196 159 197 149 197 147 196 140 196 136 194 130 194 127 193 124 193 122 191 119 190 84 190 82 189 68 189 64 188 53 188 49 186 46 186 45 189 45 180 44 178 42 177 41 174 38 173 35 173 27 165 24 165 23 162 22 160 22 157 24 156 28 155 29 153 31 152 32 149 34 146 35 143 35 137 37 133 37 130 38 126 38 123 39 119 43 111 45 109 45 106 46 102 48 101 48 86 46 85 [[North America]] poly 219 342 220 345 224 347 228 347 231 348 243 348 245 349 248 349 250 350 286 350 288 349 291 345 296 335 299 333 299 320 301 318 306 308 309 306 311 302 311 298 312 293 312 287 314 283 314 280 315 278 315 271 316 269 316 266 317 264 317 258 318 256 318 244 319 242 319 226 324 224 324 213 322 212 322 209 318 206 314 204 311 202 309 201 308 199 306 196 304 192 302 190 300 189 299 187 297 186 296 184 294 183 288 177 287 175 279 171 272 171 270 170 267 170 265 169 262 169 260 168 257 168 255 167 252 167 250 166 218 166 216 167 213 168 210 168 208 169 206 173 206 182 198 186 193 186 191 187 188 187 184 189 181 189 179 190 176 191 173 191 170 192 167 192 166 194 160 194 159 196 153 199 150 199 148 201 145 201 143 202 140 203 138 204 135 204 129 207 126 207 122 209 121 211 121 224 115 227 113 230 112 233 112 240 111 242 111 255 112 258 114 262 115 265 115 269 116 273 117 276 119 277 122 279 126 280 129 283 135 287 136 290 140 294 142 295 144 298 146 300 150 302 152 306 159 313 160 315 163 315 164 317 166 318 170 319 185 324 187 328 191 330 192 332 200 336 206 338 209 338 211 339 215 339 217 340 220 341 [[South America]] </imagemap> {{Wy/ml/Clickable button 2|Wy/ml/യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്പ്|style=margin:5px; width:40%;|class=mw-ui-progressive}} {{Wy/ml/Clickable button 2|Wy/ml/ആഫ്രിക്ക|ആഫ്രിക്ക|style=margin:5px; width:40%;|class=mw-ui-progressive}}</br> {{Wy/ml/Clickable button 2|Wy/ml/ഏഷ്യ|ഏഷ്യ|style=margin:5px; width:40%;|class=mw-ui-progressive}} {{Wy/ml/Clickable button 2|Wy/ml/ഓഷ്യാനിയ|ഓഷ്യാനിയ|style=margin:5px; width:40%;|class=mw-ui-progressive}}</br> {{Wy/ml/Clickable button 2|Wy/ml/വടക്കേ അമേരിക്ക|വടക്കേ അമേരിക്ക|style=margin:5px; width:40%;|class=mw-ui-progressive}} {{Wy/ml/Clickable button 2|Wy/ml/തെക്കേ അമേരിക്ക|തെക്കേ അമേരിക്ക|style=margin:5px; width:40%;|class=mw-ui-progressive}}</br> {{Wy/ml/Clickable button 2|Wy/ml/അന്റാർട്ടിക്ക|അന്റാർട്ടിക്ക|style=margin:5px; width:40%;|class=mw-ui-progressive}} {{Wy/ml/Clickable button 2|Wy/ml/മറ്റ് സ്ഥലങ്ങൾ|മറ്റ് സ്ഥലങ്ങൾ|style=margin:5px; width:40%;|class=mw-ui-progressive}}</br> <span>The official, non-commercial [[#siteContainer|sister site]] of Wikipedia for sightseeing, activities, cuisine and accommodation around the world; with {{Wy/ml/NUMBEROFARTICLES}} articles in Malalayam written by travellers like ''you''.</span> Read about a location '''[[Special:Nearby|near you]]'''. <p id="mainpage-touristoffice">Got a specific question?<br> ''[[Wikivoyage:Tourist_office|Ask it at the tourist office]]''</p> {{Wy/ml/Clickable button 2|style=margin:5px; width:40%;|link=Wy/ml/Destinations|Destinations|class=mw-ui-progressive}} {{Wy/ml/Clickable button 2|style=margin:5px; width:40%;|link=Wy/ml/Itineraries|Itineraries|class=mw-ui-progressive}}</br> {{Wy/ml/Clickable button 2|style=margin:5px; width:40%;|link=Wy/ml/Phrasebooks|Phrasebooks|class=mw-ui-progressive}} {{Wy/ml/Clickable button 2|style=margin:5px; width:40%;|link=Wy/ml/Travel topics|Travel topics|class=mw-ui-progressive}}</br> </div> </div> <noinclude> {{Wy/ml/Documentation}} <!-- Add cats and interwikis links to the /doc subpage, not here! --> [[Category:Wy/ml/Templates]] </noinclude> nwicyqa26ywul5k8dleh3yvow1epba2 3 1731828 7336620 5713458 2026-09-26T10:21:31Z Cabayi 533060 Cabayi moved page [[User talk:Niximagery]] to [[User talk:Straightbourne]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Niximagery|Niximagery]]" to "[[Special:CentralAuth/Straightbourne|Straightbourne]]" 2530481 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float={{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|left|right}} }} {{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|<div class="rtl-text">|}} Welcome to Wikimedia Incubator! {{#ifeq:|yes|If you haven't already, please consider creating yourself an account to be able to do more. It's free.<br>}} At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand it! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and [[translatewiki:Special:FirstSteps|follow the instructions]]. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]].{{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|</div>|}}</div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 12:57, 12 December 2014 (UTC) 268cp6up3a0jw1iv5nk1neqp4n28n0v 0 2831241 7336610 7327628 2026-09-26T10:05:42Z Sivakosaran 526860 7336610 wikitext text/x-wiki {{Wy/ta/Pagebanner|Jaffna banner Kandasamy temple.jpg}} '''யாழ்ப்பாணம்''' இலங்கையின் [[Wy/ta/வடக்கு மாகாணம்|வடக்கு மாகாணத்தின்]] தலைநகரமும், இலங்கையின் முக்கியமான தமிழ்ப் பண்பாட்டு மையங்களில் ஒன்றுமாகும். நல்லூர் கந்தசுவாமி கோவில், யாழ்ப்பாணக் கோட்டை, யாழ்ப்பாணப் பொது நூலகம், இந்துக் கோவில்கள், தீவுகள், பனை மரங்கள் மற்றும் தனித்துவமான உணவுப் பண்பாடு ஆகியவற்றிற்காக யாழ்ப்பாணம் அறியப்படுகிறது. யாழ்ப்பாண நகரத்தைத் தவிர, யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டிலும் அதனைச் சுற்றியுள்ள தீவுகளிலும் பயணிகள் பார்வையிடக்கூடிய பல இடங்கள் உள்ளன. == புரிதல் == யாழ்ப்பாணம் இலங்கையின் வடபகுதியில் அமைந்துள்ள முக்கிய நகரமாகும். யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டின் பெரும்பாலான மக்கள் தமிழ் மொழியைப் பேசுகின்றனர். இப்பகுதி பல நூற்றாண்டுகளாகத் தமிழ்ப் பண்பாடு, கல்வி, சமயம் மற்றும் வர்த்தகத்தின் முக்கிய மையமாக இருந்து வருகிறது. நல்லூர் இடைக்கால யாழ்ப்பாண இராச்சியத்தின் தலைநகரமாக விளங்கியது. 17ஆம் நூற்றாண்டின் ஆரம்பத்தில் போர்த்துக்கேயர் யாழ்ப்பாண இராச்சியத்தைக் கைப்பற்றினர். பின்னர் இப்பகுதி ஒல்லாந்தரின் கட்டுப்பாட்டிலும் அதன்பின் பிரித்தானியரின் ஆட்சியிலும் இருந்தது. இலங்கை உள்நாட்டுப் போரின்போது யாழ்ப்பாணமும் அதன் சுற்றுப்புறப் பகுதிகளும் பெரிதும் பாதிக்கப்பட்டன. போர் முடிவடைந்த பின்னர் நகரிலும் குடாநாட்டிலும் குறிப்பிடத்தக்க மீள்கட்டுமானம் இடம்பெற்றுள்ளது. பனை மரம் யாழ்ப்பாணத்தின் முக்கிய அடையாளங்களில் ஒன்றாகும். பனை மரத்தின் பழம், கிழங்கு, கருப்பட்டி, ஓலை உள்ளிட்ட பல பகுதிகள் உணவு, கைவினைப் பொருட்கள் மற்றும் அன்றாடத் தேவைகளுக்குப் பயன்படுத்தப்படுகின்றன. டிசம்பர் முதல் மார்ச் வரையான காலத்தில் வெப்பநிலை ஒப்பீட்டளவில் குறைவாக இருப்பதால் யாழ்ப்பாணத்துக்குச் சுற்றுலா செல்ல ஏற்ற காலமாகும். ஆண்டின் பிற மாதங்களில் பகல் நேரம் மிகவும் வெப்பமாக இருக்கலாம். == எப்படிச் செல்வது == === விமானம் வழியாக === {{Wy/ta/Go | name=யாழ்ப்பாணம் சர்வதேச விமான நிலையம் | alt=பலாலி விமான நிலையம் | address=பலாலி | directions=யாழ்ப்பாண நகரிலிருந்து சுமார் 16 கி.மீ. வடக்கே | wikidata=Q7390742 | content=யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டிற்குச் சேவை வழங்கும் சர்வதேச விமான நிலையம். இந்தியாவின் சில நகரங்களுக்கும் கொழும்புப் பகுதிக்கும் விமானச் சேவைகள் இயக்கப்படுகின்றன. சேவைகளும் நேர அட்டவணைகளும் மாறக்கூடியவை என்பதால் பயணத்திற்கு முன் தற்போதைய தகவல்களைச் சரிபார்க்கவும். | lastedit=2026-09 }} === தொடருந்து வழியாக === {{Wy/ta/Go | name=யாழ்ப்பாணம் தொடருந்து நிலையம் | address=நிலைய வீதி, யாழ்ப்பாணம் | lat=9.665194 | long=80.020694 | wikidata=Q140666 | content=[[Wy/ta/கொழும்பு|கொழும்பு]] மற்றும் யாழ்ப்பாணம் இடையே வடக்குத் தொடருந்துப் பாதையில் நாளாந்தத் தொடருந்துச் சேவைகள் உள்ளன. பயண நேரங்களும் சேவைகளும் மாறக்கூடியவை என்பதால் முன்கூட்டியே தற்போதைய நேர அட்டவணையைச் சரிபார்க்கவும். | lastedit=2026-09 }} === பேருந்து வழியாக === [[Wy/ta/கொழும்பு|கொழும்பு]], [[Wy/ta/திருகோணமலை|திருகோணமலை]], வவுனியா, மன்னார் மற்றும் வடக்கு மாகாணத்தின் ஏனைய நகரங்களிலிருந்து யாழ்ப்பாணத்துக்கு அரச மற்றும் தனியார் பேருந்துச் சேவைகள் உள்ளன. கொழும்பிலிருந்து இரவு நேரப் பேருந்துச் சேவைகளும் இயக்கப்படுகின்றன. யாழ்ப்பாணத்துக்கும் [[Wy/ta/திருகோணமலை|திருகோணமலைக்கும்]] இடையில் இலங்கை போக்குவரத்துச் சபையின் பேருந்துச் சேவையும் உள்ளது. இந்தப் பயணம் பல மணித்தியாலங்கள் எடுக்கக்கூடியது. === கப்பல் வழியாக === காங்கேசன்துறை துறைமுகத்துக்கும் இந்தியாவின் தமிழ்நாட்டிலுள்ள நாகப்பட்டினத்துக்கும் இடையே பயணிகள் கப்பல் சேவை இயக்கப்படுகிறது. சேவைகள் வானிலை மற்றும் இயக்க நிலைமைகளுக்கு ஏற்ப மாறக்கூடியவை என்பதால் பயணத்தைத் திட்டமிடுவதற்கு முன் தற்போதைய சேவை நிலையைச் சரிபார்க்கவும். காங்கேசன்துறை யாழ்ப்பாண நகரிலிருந்து சுமார் 20 கி.மீ. வடக்கே அமைந்துள்ளது. == சுற்றிப் பார்ப்பது == யாழ்ப்பாண நகரின் மத்திய பகுதியிலுள்ள பல இடங்களுக்கு நடந்தே செல்லலாம். ஆனால் நல்லூர் மற்றும் குடாநாட்டின் பிற பகுதிகளுக்குச் செல்ல முச்சக்கர வண்டி, பேருந்து அல்லது தனிப்பட்ட வாகனம் வசதியானது. === முச்சக்கர வண்டி === முச்சக்கர வண்டிகள் நகரம் முழுவதும் எளிதாகக் கிடைக்கின்றன. மீட்டர் பயன்படுத்தப்படாவிட்டால் பயணத்தைத் தொடங்குவதற்கு முன் கட்டணத்தை உறுதிப்படுத்திக்கொள்வது நல்லது. === பேருந்து === யாழ்ப்பாண நகரையும் குடாநாட்டின் பல பகுதிகளையும் இணைக்கும் அரச மற்றும் தனியார் பேருந்துச் சேவைகள் உள்ளன. காரைநகர், ஊர்காவற்றுறை, பருத்தித்துறை, காங்கேசன்துறை போன்ற பகுதிகளுக்கும் பேருந்துகள் இயக்கப்படுகின்றன. === மிதிவண்டி மற்றும் மோட்டார் சைக்கிள் === யாழ்ப்பாணக் குடாநாடு பெரும்பாலும் சமதரையாக இருப்பதால் மிதிவண்டியில் சுற்றிப் பார்ப்பதற்கும் ஏற்றது. சில தங்குமிடங்களிலும் வாடகை நிலையங்களிலும் மிதிவண்டிகள் மற்றும் மோட்டார் சைக்கிள்கள் கிடைக்கலாம். == பார்க்க == {{Wy/ta/See | name=நல்லூர் கந்தசுவாமி கோவில் | address=நல்லூர், யாழ்ப்பாணம் | lat=9.67457 | long=80.02966 | wikidata=Q2607851 | phone=+94 21 221 9353 | content=யாழ்ப்பாணத்தின் மிக முக்கியமான அடையாளங்களில் ஒன்றான புகழ்பெற்ற முருகன் கோவில். தற்போதைய ஆலயம் 18ஆம் நூற்றாண்டில் உருவாக்கப்பட்டு பின்னர் பலமுறை விரிவுபடுத்தப்பட்டுள்ளது. வருடாந்த நல்லூர்த் திருவிழா யாழ்ப்பாணத்தின் மிகப்பெரிய சமய மற்றும் பண்பாட்டு நிகழ்வுகளில் ஒன்றாகும். ஆலயத்திற்குள் செல்லும்போது காலணிகளை அகற்ற வேண்டும். ஆண்கள் மேலாடையை அகற்ற வேண்டும் என்ற ஆலய மரபும் உள்ளது. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=யாழ்ப்பாணக் கோட்டை | address=கோட்டை வீதி, யாழ்ப்பாணம் | content=17ஆம் நூற்றாண்டில் போர்த்துக்கேயர்களால் கட்டப்பட்டு பின்னர் ஒல்லாந்தர்களால் பெரிதும் விரிவுபடுத்தப்பட்ட நட்சத்திர வடிவிலான கோட்டை. இலங்கையில் எஞ்சியுள்ள பெரிய ஒல்லாந்தர் காலக் கோட்டைகளில் இதுவும் ஒன்று. உள்நாட்டுப் போரின்போது பெரிதும் சேதமடைந்த இது பின்னர் பகுதியளவில் புனரமைக்கப்பட்டுள்ளது. கோட்டையின் மதில்களிலிருந்து யாழ்ப்பாணக் கடலேரியையும் நகரின் சில பகுதிகளையும் காணலாம். மாலை நேரத்தில் உள்ளூர் மக்களும் அதிகமாக வருகை தருகின்றனர். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=யாழ்ப்பாணப் பொது நூலகம் | address=மணிக்கூட்டு வீதி, யாழ்ப்பாணம் | lat=9.659167 | long=80.016111 | wikidata=Q15962212 | phone=+94 21 222 6028 | url=http://www.jaffnalibrary.lk/ | hours=செவ்வாய்–ஞாயிறு 08:30–18:00; திங்கள் மற்றும் பொது விடுமுறை நாட்களில் மூடப்படும் | content=1933-இல் நிறுவப்பட்ட யாழ்ப்பாணத்தின் முக்கிய அடையாளங்களில் ஒன்று. ஒரு காலத்தில் பெருமளவான நூல்களையும் அரிய ஆவணங்களையும் கொண்டிருந்த நூலகம் 1981-இல் தீக்கிரையாக்கப்பட்டது. பின்னர் மீளக் கட்டப்பட்டு மீண்டும் திறக்கப்பட்டது. நூலகத்தின் சில பகுதிகள் மட்டுமே சுற்றுலாப் பயணிகளுக்குத் திறந்திருக்கும். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=யாழ்ப்பாணத் தொல்லியல் அருங்காட்சியகம் | address=நல்லூர், யாழ்ப்பாணம் | lat=9.668858 | long=80.024261 | wikidata=Q11310066 | content=யாழ்ப்பாணம் மற்றும் வட இலங்கையின் வரலாறு தொடர்பான தொல்பொருட்களைக் கொண்ட சிறிய அருங்காட்சியகம். நல்லூரைப் பார்வையிடும்போது இதனையும் சேர்த்துக்கொள்ளலாம். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=பழைய பூங்கா | alt=கச்சேரி இடிபாடுகள் | address=பழைய பூங்கா வீதி, யாழ்ப்பாணம் | content=19ஆம் நூற்றாண்டைச் சேர்ந்த பிரித்தானிய அரசாங்க அதிபரின் இல்லத்தின் இடிபாடுகள். உள்நாட்டுப் போரின்போது இப்பகுதி சேதமடைந்தது. தற்போது மரங்கள் சூழ்ந்த இடிபாடுகளைக் காணலாம். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=குருநகர் மீன் சந்தை | address=மீட்பு வீதி, குருநகர், யாழ்ப்பாணம் | hours=பொதுவாக 06:00–10:00 | content=யாழ்ப்பாணக் கடற்பகுதியில் பிடிக்கப்படும் மீன் மற்றும் கடலுணவுகள் விற்பனை செய்யப்படும் பரபரப்பான காலைச் சந்தை. உள்ளூர் மீன்பிடி வாழ்க்கையைப் பார்ப்பதற்கு ஏற்ற இடம். | lastedit=2026-09 }} === குடாநாட்டில் === {{Wy/ta/See | name=செல்வச்சந்நிதி முருகன் கோவில் | alt=தொண்டைமானாறு செல்வச்சந்நிதி | address=தொண்டைமானாறு | content=யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டின் புகழ்பெற்ற முருகன் ஆலயங்களில் ஒன்று. வருடாந்தத் திருவிழாக் காலத்தில் பெருமளவிலான பக்தர்கள் வருகை தருகின்றனர். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=கீரிமலை | address=கீரிமலை | directions=யாழ்ப்பாண நகரிலிருந்து வடக்கே | content=கடற்கரையோர நன்னீர் ஊற்று மற்றும் அருகிலுள்ள சமயத் தலங்களுக்காக அறியப்படும் இடம். காங்கேசன்துறையுடன் இணைத்து ஒரே பயணத்தில் பார்வையிடலாம். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=காங்கேசன்துறை | alt=கே.கே.எஸ். | address=காங்கேசன்துறை | directions=யாழ்ப்பாண நகரிலிருந்து சுமார் 20 கி.மீ. வடக்கே | content=யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டின் வடக்குக் கடற்கரையில் அமைந்துள்ள துறைமுக நகரம். இந்தியாவுக்கான பயணிகள் கப்பல் சேவை, இலங்கையின் வடக்குப் பகுதியிலுள்ள தொடருந்து நிலையம், கடற்கரை மற்றும் அருகிலுள்ள கீரிமலை ஆகியவற்றுக்காக அறியப்படுகிறது. | lastedit=2026-09 }} === தீவுகள் === யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டின் மேற்கிலும் தென்மேற்கிலும் பல தீவுகள் உள்ளன. வேலணை, காரைநகர், நயினாதீவு மற்றும் நெடுந்தீவு ஆகியவை பயணிகளிடையே குறிப்பிடத்தக்கவை. சில தீவுகள் தரைப்பாலங்களால் குடாநாட்டுடன் இணைக்கப்பட்டுள்ளன; நயினாதீவு மற்றும் நெடுந்தீவு போன்ற இடங்களுக்குப் படகில் செல்ல வேண்டும். {{Wy/ta/See | name=நயினாதீவு | alt=நாகதீபம் | address=நயினாதீவு | lat=9.60000 | long=79.76667 | wikidata=Q920529 | content=இந்துக்களுக்கும் பௌத்தர்களுக்கும் முக்கியமான சிறிய தீவு. நயினாதீவு நாகபூசணி அம்மன் கோவிலும் நாக விகாரையும் இங்கு அமைந்துள்ளன. குறிகட்டுவான் இறங்குதுறையிலிருந்து படகில் செல்லலாம். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=நயினாதீவு நாகபூசணி அம்மன் கோவில் | address=நயினாதீவு | lat=9.61906 | long=79.77428 | wikidata=Q6959710 | phone=+94 21 320 7785 | content=நயினாதீவிலுள்ள முக்கியமான இந்து ஆலயம். நாகபூசணி அம்மனை முதன்மைத் தெய்வமாகக் கொண்ட இவ்வாலயம் உயரமான இராசகோபுரத்திற்காகவும் வருடாந்தத் திருவிழாவிற்காகவும் அறியப்படுகிறது. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=நயினாதீவு நாக விகாரை | alt=நாகதீப புராண விகாரை | address=நயினாதீவு | lat=9.61275 | long=79.77397 | wikidata=Q6958314 | phone=+94 21 321 3356 | content=இலங்கைப் பௌத்தர்களின் முக்கிய புனிதத் தலங்களில் ஒன்றாகக் கருதப்படும் விகாரை. நயினாதீவு நாகபூசணி அம்மன் கோவிலுடன் இணைத்து ஒரே பயணத்தில் பார்வையிடலாம். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=கசூரினா கடற்கரை | address=காரைநகர் | directions=யாழ்ப்பாண நகரிலிருந்து காரைநகர் நோக்கிச் செல்லலாம் | content=யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டின் பிரபலமான கடற்கரைகளில் ஒன்று. ஆழம் குறைந்த கடற்பகுதியைக் கொண்டதால் உள்ளூர் மக்களிடையே பிரபலமானது. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=சாட்டிக் கடற்கரை | address=வேலணை | content=வேலணைத் தீவில் அமைந்துள்ள அமைதியான கடற்கரை. தரைப்பாலம் வழியாக யாழ்ப்பாணத்திலிருந்து செல்லலாம். | lastedit=2026-09 }} == செய்ய == === திருவிழாக்கள் === {{Wy/ta/Do | name=நல்லூர்க் கந்தசுவாமி கோவில் வருடாந்தத் திருவிழா | address=நல்லூர், யாழ்ப்பாணம் | lat=9.67457 | long=80.02966 | wikidata=Q2607851 | content=பொதுவாக சூலை–ஆகத்து காலத்தில் நடைபெறும் யாழ்ப்பாணத்தின் மிகப்பெரிய வருடாந்த சமய விழாக்களில் ஒன்று. பல நாட்கள் நடைபெறும் திருவிழாவின் முக்கிய நிகழ்வுகளில் தேர்த்திருவிழாவும் ஒன்றாகும். இலங்கையின் பல பகுதிகளிலிருந்தும் வெளிநாடுகளிலிருந்தும் பெருமளவிலான பக்தர்கள் வருகை தருகின்றனர். }} '''தைப்பொங்கல்''' சனவரி மாதத்தில் யாழ்ப்பாணம் முழுவதும் கொண்டாடப்படுகிறது. வீடுகளிலும் கோவில்களிலும் பொங்கல் தயாரித்தல் மற்றும் சிறப்பு வழிபாடுகள் நடைபெறுகின்றன. '''தீபாவளி''' இந்து மக்களால் பரவலாகக் கொண்டாடப்படுகிறது. '''தமிழ்–சிங்களப் புத்தாண்டு''' ஏப்ரல் மாதத்தில் கொண்டாடப்படுகிறது. === தீவுகளைச் சுற்றிப் பார்த்தல் === யாழ்ப்பாணத்தைச் சுற்றியுள்ள தீவுகளைப் பார்வையிடுவது இப்பகுதியின் தனித்துவமான பயண அனுபவங்களில் ஒன்றாகும். '''வேலணை''' தரைப்பாலம் மூலம் யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டுடன் இணைக்கப்பட்டுள்ளது. ஊர்காவற்றுறை மீன்பிடிக் கிராமம் மற்றும் சாட்டிக் கடற்கரை இப்பகுதியில் உள்ளன. '''காரைநகர்''' தரைப்பாலம் மூலம் செல்லக்கூடிய மற்றொரு தீவாகும். கசூரினா கடற்கரை இதன் முக்கியமான சுற்றுலா இடமாகும். '''நயினாதீவு''' செல்ல குறிகட்டுவானிலிருந்து படகைப் பயன்படுத்த வேண்டும். நாகபூசணி அம்மன் கோவிலும் நாக விகாரையும் இத்தீவின் முக்கிய இடங்கள். '''[[Wy/ta/நெடுந்தீவு|நெடுந்தீவு]]''' யாழ்ப்பாணத்தின் தொலைதூரத் தீவுகளில் ஒன்று. காட்டு குதிரைகள், பவளக்கற்களால் கட்டப்பட்ட மதில்கள், பழைய கோட்டையின் இடிபாடுகள் மற்றும் அமைதியான கிராமப்புறச் சூழலுக்காக அறியப்படுகிறது. == வாங்க == {{Wy/ta/Buy | name=யாழ்ப்பாணச் சந்தை | address=யாழ்ப்பாண மத்திய பேருந்து நிலையத்திற்கு மேற்கே | hours=ஞாயிறு தவிர ஏனைய நாட்களில் திறந்திருக்கும் | content=யாழ்ப்பாணத்தின் பரபரப்பான பாரம்பரியச் சந்தை. பழங்கள், காய்கறிகள், மசாலாப் பொருட்கள், பனை சார்ந்த உற்பத்திகள் மற்றும் பல்வேறு உள்ளூர் பொருட்கள் கிடைக்கின்றன. | lastedit=2026-09 }} பனங்கட்டி, பனாட்டு, பனை சார்ந்த கைவினைப் பொருட்கள், நல்லெண்ணெய், உள்ளூர் மசாலாப் பொருட்கள் போன்றவை யாழ்ப்பாணத்தில் வாங்கக்கூடிய பிராந்திய உற்பத்திகளில் சிலவாகும். == சாப்பிட == யாழ்ப்பாணம் தனித்துவமான உணவுப் பண்பாட்டைக் கொண்டுள்ளது. யாழ்ப்பாணக் கூழ் இப்பகுதியின் மிகவும் அறியப்பட்ட உணவுகளில் ஒன்று. பலவகையான கடலுணவுகளைக் கொண்டு தயாரிக்கப்படும் காரமான கூழாக இது உள்ளது. நண்டு, இறால், கணவாய் மற்றும் பலவகையான மீன் உணவுகளும் பிரபலமானவை. சைவ உணவுகளை விரும்புபவர்களுக்கு நகரத்தில் பல பாரம்பரியத் தமிழ் சைவ உணவகங்கள் உள்ளன. {{Wy/ta/Eat | name=அட்சயா / நிலா | address=60, ஸ்ரான்லி வீதி, யாழ்ப்பாணம் | phone=+94 21 221 9946 | content=தமிழ்ச் சைவ உணவுகளுக்காக அறியப்படும் உணவகம். மதிய நேரத்தில் சைவ உணவுத் தெரிவுகள் கிடைக்கின்றன. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Eat | name=மலாயன் கஃபே | address=சி. பொன்னம்பலம் வீதி, யாழ்ப்பாணம் | phone=+94 21 222 2373 | hours=பொதுவாக 07:30–21:00 | content=யாழ்ப்பாணத்தின் பழமையான மற்றும் பிரபலமான சைவ உணவகங்களில் ஒன்று. தோசை, இடியப்பம், வடை மற்றும் பிற தென்னிந்திய, யாழ்ப்பாண உணவு வகைகள் கிடைக்கின்றன. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Eat | name=மாங்கோஸ் | address=129, பிரதான வீதி, யாழ்ப்பாணம் 40000 | phone=+94 77 766 1083 | hours=தினமும் 11:00–23:00 | content=தோசை, உத்தப்பம், கொத்து பரோட்டா மற்றும் லஸ்ஸி உள்ளிட்ட இந்தியச் சைவ உணவு வகைகளுக்காக அறியப்படும் உணவகம். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Eat | name=நல்லூர் பவன் சைவ உணவகம் | address=250, கோவில் வீதி, நல்லூர் | content=நல்லூர் கந்தசுவாமி கோவிலுக்கு அருகிலுள்ள சைவ உணவகம். தமிழ் மற்றும் தென்னிந்திய உணவு வகைகள் கிடைக்கின்றன. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Eat | name=ரைஸ் அண்ட் ஸ்பைஸ் | address=321, கஸ்தூரியார் வீதி, யாழ்ப்பாணம் | hours=தினமும் 07:30–21:30 | content=சோறு, கறி மற்றும் பிரியாணி உள்ளிட்ட இலங்கை மற்றும் உள்ளூர் உணவு வகைகள் கிடைக்கின்றன. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Eat | name=ரியோ ஐஸ்கிறீம் | address=யாழ்ப்பாணம் | phone=+94 21 222 7224 | hours=தினமும் 09:00–22:00 | content=யாழ்ப்பாணத்தின் பிரபலமான ஐஸ்கிறீம் நிலையங்களில் ஒன்று. பலவகையான ஐஸ்கிறீம் மற்றும் இனிப்பு வகைகள் கிடைக்கின்றன. | lastedit=2026-09 }} == குடிக்க == குழாய் நீரை நேரடியாகக் குடிப்பதைத் தவிர்த்து, பாதுகாப்பான குடிநீரைப் பயன்படுத்துவது நல்லது. யாழ்ப்பாணத்தில் புதிதாகத் தயாரிக்கப்படும் பழச்சாறுகள் பரவலாகக் கிடைக்கின்றன. நெல்லிக்காய்ச் சாறு மற்றும் நெல்லிக்காய் கோடியல் போன்ற பானங்களையும் முயற்சிக்கலாம். பனை மற்றும் தென்னை மரங்களிலிருந்து தயாரிக்கப்படும் '''கள்''' இப்பகுதியின் பாரம்பரிய பானங்களில் ஒன்றாகும். பனங்கள்ளுக்கு தனித்துவமான சுவை உள்ளது. யாழ்ப்பாணத்தில் இரவு நேரப் பொழுதுபோக்கு இடங்கள் ஒப்பீட்டளவில் குறைவாக உள்ளன. == தங்க == யாழ்ப்பாண நகரில் மலிவான விருந்தினர் இல்லங்கள் முதல் உயர்தர விடுதிகள் வரை பல வகையான தங்குமிடங்கள் உள்ளன. தொடருந்து நிலையம், நல்லூர் மற்றும் நகர மையத்தைச் சுற்றியுள்ள பகுதிகள் தங்குவதற்கு வசதியானவை. === மலிவு === {{Wy/ta/Sleep | name=டோனீஸ் கார்டன் ஹவுஸ் பாக்பேக்கர்ஸ் இன் | address=215, ஓல்ட் பார்க் வீதி, யாழ்ப்பாணம் 40000 | directions=தொடருந்து நிலையத்திற்கு அருகில், பழைய பூங்காவுக்கு எதிரில் | phone=+94 77 033 9879 | content=பயணிகளிடையே பிரபலமான சிறிய விருந்தினர் இல்லம். நகரின் முக்கிய இடங்களுக்கும் தொடருந்து நிலையத்துக்கும் அருகில் அமைந்துள்ளது. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Sleep | name=தில்கோ சிட்டி ஹோட்டல் | address=70/6, காங்கேசன்துறை வீதி, யாழ்ப்பாணம் | phone=+94 21 720 0707 | email=[info@tilkohotels.com](mailto:info@tilkohotels.com) | content=நகர மையத்திற்கு அருகிலுள்ள தங்கும் விடுதி. உணவகம் உள்ளிட்ட வசதிகள் உள்ளன. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Sleep | name=உதயன் விருந்தினர் இல்லம் | address=392/6, நாவலர் வீதி, நல்லூர் | directions=நல்லூர் கந்தசுவாமி கோவிலுக்கு அருகில் | phone=+94 21 567 7608 | content=நல்லூரில் அமைந்துள்ள எளிமையான விருந்தினர் இல்லம். }} {{Wy/ta/Sleep | name=நல்லூர் ரெசிடென்ஸ் | address=நல்லூர், யாழ்ப்பாணம் | phone=+94 77 244 6241 | content=அமைதியான சூழலில் அமைந்துள்ள சிறிய தங்குமிடம். உணவு வசதியும் கிடைக்கிறது. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Sleep | name=தம்பு இல்லம் | address=107, பிறவுண் வீதி, யாழ்ப்பாணம் | phone=+94 76 455 0644 | content=நீச்சல் குளம் மற்றும் உணவு வசதியைக் கொண்ட சிறிய தங்குமிடம். | lastedit=2026-09 }} === நடுத்தர மற்றும் உயர்தர === {{Wy/ta/Sleep | name=ஜெட்விங் யாழ்ப்பாணம் | address=37, மகாத்மா காந்தி வீதி, யாழ்ப்பாணம் 40000 | phone=+94 21 221 5571 | url=https://www.jetwinghotels.com/jetwingjaffna/ | content=யாழ்ப்பாண நகர மையத்தில் அமைந்துள்ள உயர்தர விடுதி. உணவகம் மற்றும் நகரக் காட்சியைக் காணக்கூடிய மேற்கூரைப் பகுதி உள்ளிட்ட வசதிகள் உள்ளன. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Sleep | name=மார்கோசா வில்லா | address=யாழ்ப்பாணம் | phone=+94 21 224 0242 | content=யாழ்ப்பாண நகருக்கும் விமான நிலையத்துக்கும் இடைப்பட்ட பகுதியில் அமைந்துள்ள சிறிய பூட்டிக் விடுதி. | lastedit=2026-09 }} === வித்தியாசமான அனுபவம் === {{Wy/ta/Sleep | name=போர்ட் ஹம்மன்ஹீல் | address=காரைநகர் | directions=காரைநகருக்கு அருகிலுள்ள சிறிய தீவில் | content=ஒல்லாந்தர் காலத்தில் பயன்படுத்தப்பட்ட தீவுக் கோட்டையில் அமைந்துள்ள தனித்துவமான தங்குமிடம். அறைகளைவிட வரலாற்றுச் சூழலும் தீவில் தங்கும் அனுபவமுமே இதன் முக்கிய ஈர்ப்பு. | lastedit=2026-09 }} == பாதுகாப்பாக இருங்கள் == யாழ்ப்பாணம் மற்றும் குடாநாட்டின் பெரும்பாலான சுற்றுலாப் பகுதிகளில் வழக்கமான பயணப் பாதுகாப்பு முன்னெச்சரிக்கைகளைப் பின்பற்றுவது போதுமானது. வெப்பமான காலங்களில் பகல் நேரத்தில் வெப்பம் அதிகமாக இருக்கும். போதுமான அளவு தண்ணீர் அருந்துவதுடன், தொப்பி மற்றும் சூரியப் பாதுகாப்பைப் பயன்படுத்துவது நல்லது. கிராமப்புறங்களிலும் தீவுகளிலும் சுற்றும்போது தனியார் காணிகள், இராணுவப் பகுதிகள் மற்றும் அணுகல் தடை செய்யப்பட்ட பகுதிகளுக்குள் அனுமதியின்றி செல்ல வேண்டாம். அறிவிப்புப் பலகைகளைக் கவனிக்கவும். கடற்கரைகளில் நீந்துவதற்கு முன் உள்ளூர் கடல் நிலைமைகளைச் சரிபார்க்கவும். கோவில்கள் மற்றும் பிற சமயத் தலங்களுக்குச் செல்லும்போது அங்குள்ள ஆடை மற்றும் நடத்தை தொடர்பான மரபுகளை மதிக்கவும். == அடுத்து செல்ல == * '''[[Wy/ta/நெடுந்தீவு|நெடுந்தீவு]]''' — யாழ்ப்பாணத்தின் மேற்கே அமைந்துள்ள தொலைதூரத் தீவு. காட்டு குதிரைகள், பவளக்கல் மதில்கள் மற்றும் காலனித்துவக் கால இடிபாடுகளுக்காக அறியப்படுகிறது. * '''நயினாதீவு''' — நாகபூசணி அம்மன் கோவிலும் நாக விகாரையும் அமைந்துள்ள புனிதத் தீவு. * '''காரைநகர்''' — கசூரினா கடற்கரைக்காக அறியப்படும் தீவு. * '''காங்கேசன்துறை''' — யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டின் வடக்குக் கடற்கரை, துறைமுகம் மற்றும் இந்தியாவுக்கான பயணிகள் கப்பல் இணைப்பைக் கொண்ட நகரம். * '''[[Wy/ta/மன்னார்|மன்னார்]]''' — கடற்கரைகள், பறவைகள் மற்றும் வரலாற்றுச் சின்னங்களுக்காக அறியப்படும் வடமேற்கு நகரம். * '''[[Wy/ta/கிளிநொச்சி|கிளிநொச்சி]]''' — யாழ்ப்பாணத்திலிருந்து தெற்கே A9 வீதியில் அமைந்துள்ள நகரம். * '''[[Wy/ta/திருகோணமலை|திருகோணமலை]]''' — கிழக்குக் கடற்கரையில் அமைந்துள்ள துறைமுக நகரம். {{Wy/ta/Geo|9.6680|80.0250}} {{Wy/ta/IsPartOf|வடக்கு மாகாணம்}} [[Category:Wy/ta/இலங்கை]] [[Category:Wy/ta/வடக்கு மாகாணம்]] [[Category:Wy/ta]] {{INTERWIKI|Q215277}} hahkb51pr3cwcoml6cpw4st62jmsvf9 7336617 7336610 2026-09-26T10:09:08Z Sivakosaran 526860 7336617 wikitext text/x-wiki {{Wy/ta/Pagebanner|Jaffna banner Kandasamy temple.jpg}} '''யாழ்ப்பாணம்''' இலங்கையின் [[Wy/ta/வட மாகாணம்|வட மாகாணத்தின்]] தலைநகரமும், இலங்கையின் முக்கியமான தமிழ்ப் பண்பாட்டு மையங்களில் ஒன்றுமாகும். நல்லூர் கந்தசுவாமி கோவில், யாழ்ப்பாணக் கோட்டை, யாழ்ப்பாணப் பொது நூலகம், இந்துக் கோவில்கள், தீவுகள், பனை மரங்கள் மற்றும் தனித்துவமான உணவுப் பண்பாடு ஆகியவற்றிற்காக யாழ்ப்பாணம் அறியப்படுகிறது. யாழ்ப்பாண நகரத்தைத் தவிர, யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டிலும் அதனைச் சுற்றியுள்ள தீவுகளிலும் பயணிகள் பார்வையிடக்கூடிய பல இடங்கள் உள்ளன. == புரிதல் == யாழ்ப்பாணம் இலங்கையின் வடபகுதியில் அமைந்துள்ள முக்கிய நகரமாகும். யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டின் பெரும்பாலான மக்கள் தமிழ் மொழியைப் பேசுகின்றனர். இப்பகுதி பல நூற்றாண்டுகளாகத் தமிழ்ப் பண்பாடு, கல்வி, சமயம் மற்றும் வர்த்தகத்தின் முக்கிய மையமாக இருந்து வருகிறது. நல்லூர் இடைக்கால யாழ்ப்பாண இராச்சியத்தின் தலைநகரமாக விளங்கியது. 17ஆம் நூற்றாண்டின் ஆரம்பத்தில் போர்த்துக்கேயர் யாழ்ப்பாண இராச்சியத்தைக் கைப்பற்றினர். பின்னர் இப்பகுதி ஒல்லாந்தரின் கட்டுப்பாட்டிலும் அதன்பின் பிரித்தானியரின் ஆட்சியிலும் இருந்தது. இலங்கை உள்நாட்டுப் போரின்போது யாழ்ப்பாணமும் அதன் சுற்றுப்புறப் பகுதிகளும் பெரிதும் பாதிக்கப்பட்டன. போர் முடிவடைந்த பின்னர் நகரிலும் குடாநாட்டிலும் குறிப்பிடத்தக்க மீள்கட்டுமானம் இடம்பெற்றுள்ளது. பனை மரம் யாழ்ப்பாணத்தின் முக்கிய அடையாளங்களில் ஒன்றாகும். பனை மரத்தின் பழம், கிழங்கு, கருப்பட்டி, ஓலை உள்ளிட்ட பல பகுதிகள் உணவு, கைவினைப் பொருட்கள் மற்றும் அன்றாடத் தேவைகளுக்குப் பயன்படுத்தப்படுகின்றன. டிசம்பர் முதல் மார்ச் வரையான காலத்தில் வெப்பநிலை ஒப்பீட்டளவில் குறைவாக இருப்பதால் யாழ்ப்பாணத்துக்குச் சுற்றுலா செல்ல ஏற்ற காலமாகும். ஆண்டின் பிற மாதங்களில் பகல் நேரம் மிகவும் வெப்பமாக இருக்கலாம். == எப்படிச் செல்வது == === விமானம் வழியாக === {{Wy/ta/Go | name=யாழ்ப்பாணம் சர்வதேச விமான நிலையம் | alt=பலாலி விமான நிலையம் | address=பலாலி | directions=யாழ்ப்பாண நகரிலிருந்து சுமார் 16 கி.மீ. வடக்கே | wikidata=Q7390742 | content=யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டிற்குச் சேவை வழங்கும் சர்வதேச விமான நிலையம். இந்தியாவின் சில நகரங்களுக்கும் கொழும்புப் பகுதிக்கும் விமானச் சேவைகள் இயக்கப்படுகின்றன. சேவைகளும் நேர அட்டவணைகளும் மாறக்கூடியவை என்பதால் பயணத்திற்கு முன் தற்போதைய தகவல்களைச் சரிபார்க்கவும். | lastedit=2026-09 }} === தொடருந்து வழியாக === {{Wy/ta/Go | name=யாழ்ப்பாணம் தொடருந்து நிலையம் | address=நிலைய வீதி, யாழ்ப்பாணம் | lat=9.665194 | long=80.020694 | wikidata=Q140666 | content=[[Wy/ta/கொழும்பு|கொழும்பு]] மற்றும் யாழ்ப்பாணம் இடையே வடக்குத் தொடருந்துப் பாதையில் நாளாந்தத் தொடருந்துச் சேவைகள் உள்ளன. பயண நேரங்களும் சேவைகளும் மாறக்கூடியவை என்பதால் முன்கூட்டியே தற்போதைய நேர அட்டவணையைச் சரிபார்க்கவும். | lastedit=2026-09 }} === பேருந்து வழியாக === [[Wy/ta/கொழும்பு|கொழும்பு]], [[Wy/ta/திருகோணமலை|திருகோணமலை]], வவுனியா, மன்னார் மற்றும் வடக்கு மாகாணத்தின் ஏனைய நகரங்களிலிருந்து யாழ்ப்பாணத்துக்கு அரச மற்றும் தனியார் பேருந்துச் சேவைகள் உள்ளன. கொழும்பிலிருந்து இரவு நேரப் பேருந்துச் சேவைகளும் இயக்கப்படுகின்றன. யாழ்ப்பாணத்துக்கும் [[Wy/ta/திருகோணமலை|திருகோணமலைக்கும்]] இடையில் இலங்கை போக்குவரத்துச் சபையின் பேருந்துச் சேவையும் உள்ளது. இந்தப் பயணம் பல மணித்தியாலங்கள் எடுக்கக்கூடியது. === கப்பல் வழியாக === காங்கேசன்துறை துறைமுகத்துக்கும் இந்தியாவின் தமிழ்நாட்டிலுள்ள நாகப்பட்டினத்துக்கும் இடையே பயணிகள் கப்பல் சேவை இயக்கப்படுகிறது. சேவைகள் வானிலை மற்றும் இயக்க நிலைமைகளுக்கு ஏற்ப மாறக்கூடியவை என்பதால் பயணத்தைத் திட்டமிடுவதற்கு முன் தற்போதைய சேவை நிலையைச் சரிபார்க்கவும். காங்கேசன்துறை யாழ்ப்பாண நகரிலிருந்து சுமார் 20 கி.மீ. வடக்கே அமைந்துள்ளது. == சுற்றிப் பார்ப்பது == யாழ்ப்பாண நகரின் மத்திய பகுதியிலுள்ள பல இடங்களுக்கு நடந்தே செல்லலாம். ஆனால் நல்லூர் மற்றும் குடாநாட்டின் பிற பகுதிகளுக்குச் செல்ல முச்சக்கர வண்டி, பேருந்து அல்லது தனிப்பட்ட வாகனம் வசதியானது. === முச்சக்கர வண்டி === முச்சக்கர வண்டிகள் நகரம் முழுவதும் எளிதாகக் கிடைக்கின்றன. மீட்டர் பயன்படுத்தப்படாவிட்டால் பயணத்தைத் தொடங்குவதற்கு முன் கட்டணத்தை உறுதிப்படுத்திக்கொள்வது நல்லது. === பேருந்து === யாழ்ப்பாண நகரையும் குடாநாட்டின் பல பகுதிகளையும் இணைக்கும் அரச மற்றும் தனியார் பேருந்துச் சேவைகள் உள்ளன. காரைநகர், ஊர்காவற்றுறை, பருத்தித்துறை, காங்கேசன்துறை போன்ற பகுதிகளுக்கும் பேருந்துகள் இயக்கப்படுகின்றன. === மிதிவண்டி மற்றும் மோட்டார் சைக்கிள் === யாழ்ப்பாணக் குடாநாடு பெரும்பாலும் சமதரையாக இருப்பதால் மிதிவண்டியில் சுற்றிப் பார்ப்பதற்கும் ஏற்றது. சில தங்குமிடங்களிலும் வாடகை நிலையங்களிலும் மிதிவண்டிகள் மற்றும் மோட்டார் சைக்கிள்கள் கிடைக்கலாம். == பார்க்க == {{Wy/ta/See | name=நல்லூர் கந்தசுவாமி கோவில் | address=நல்லூர், யாழ்ப்பாணம் | lat=9.67457 | long=80.02966 | wikidata=Q2607851 | phone=+94 21 221 9353 | content=யாழ்ப்பாணத்தின் மிக முக்கியமான அடையாளங்களில் ஒன்றான புகழ்பெற்ற முருகன் கோவில். தற்போதைய ஆலயம் 18ஆம் நூற்றாண்டில் உருவாக்கப்பட்டு பின்னர் பலமுறை விரிவுபடுத்தப்பட்டுள்ளது. வருடாந்த நல்லூர்த் திருவிழா யாழ்ப்பாணத்தின் மிகப்பெரிய சமய மற்றும் பண்பாட்டு நிகழ்வுகளில் ஒன்றாகும். ஆலயத்திற்குள் செல்லும்போது காலணிகளை அகற்ற வேண்டும். ஆண்கள் மேலாடையை அகற்ற வேண்டும் என்ற ஆலய மரபும் உள்ளது. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=யாழ்ப்பாணக் கோட்டை | address=கோட்டை வீதி, யாழ்ப்பாணம் | content=17ஆம் நூற்றாண்டில் போர்த்துக்கேயர்களால் கட்டப்பட்டு பின்னர் ஒல்லாந்தர்களால் பெரிதும் விரிவுபடுத்தப்பட்ட நட்சத்திர வடிவிலான கோட்டை. இலங்கையில் எஞ்சியுள்ள பெரிய ஒல்லாந்தர் காலக் கோட்டைகளில் இதுவும் ஒன்று. உள்நாட்டுப் போரின்போது பெரிதும் சேதமடைந்த இது பின்னர் பகுதியளவில் புனரமைக்கப்பட்டுள்ளது. கோட்டையின் மதில்களிலிருந்து யாழ்ப்பாணக் கடலேரியையும் நகரின் சில பகுதிகளையும் காணலாம். மாலை நேரத்தில் உள்ளூர் மக்களும் அதிகமாக வருகை தருகின்றனர். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=யாழ்ப்பாணப் பொது நூலகம் | address=மணிக்கூட்டு வீதி, யாழ்ப்பாணம் | lat=9.659167 | long=80.016111 | wikidata=Q15962212 | phone=+94 21 222 6028 | url=http://www.jaffnalibrary.lk/ | hours=செவ்வாய்–ஞாயிறு 08:30–18:00; திங்கள் மற்றும் பொது விடுமுறை நாட்களில் மூடப்படும் | content=1933-இல் நிறுவப்பட்ட யாழ்ப்பாணத்தின் முக்கிய அடையாளங்களில் ஒன்று. ஒரு காலத்தில் பெருமளவான நூல்களையும் அரிய ஆவணங்களையும் கொண்டிருந்த நூலகம் 1981-இல் தீக்கிரையாக்கப்பட்டது. பின்னர் மீளக் கட்டப்பட்டு மீண்டும் திறக்கப்பட்டது. நூலகத்தின் சில பகுதிகள் மட்டுமே சுற்றுலாப் பயணிகளுக்குத் திறந்திருக்கும். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=யாழ்ப்பாணத் தொல்லியல் அருங்காட்சியகம் | address=நல்லூர், யாழ்ப்பாணம் | lat=9.668858 | long=80.024261 | wikidata=Q11310066 | content=யாழ்ப்பாணம் மற்றும் வட இலங்கையின் வரலாறு தொடர்பான தொல்பொருட்களைக் கொண்ட சிறிய அருங்காட்சியகம். நல்லூரைப் பார்வையிடும்போது இதனையும் சேர்த்துக்கொள்ளலாம். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=பழைய பூங்கா | alt=கச்சேரி இடிபாடுகள் | address=பழைய பூங்கா வீதி, யாழ்ப்பாணம் | content=19ஆம் நூற்றாண்டைச் சேர்ந்த பிரித்தானிய அரசாங்க அதிபரின் இல்லத்தின் இடிபாடுகள். உள்நாட்டுப் போரின்போது இப்பகுதி சேதமடைந்தது. தற்போது மரங்கள் சூழ்ந்த இடிபாடுகளைக் காணலாம். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=குருநகர் மீன் சந்தை | address=மீட்பு வீதி, குருநகர், யாழ்ப்பாணம் | hours=பொதுவாக 06:00–10:00 | content=யாழ்ப்பாணக் கடற்பகுதியில் பிடிக்கப்படும் மீன் மற்றும் கடலுணவுகள் விற்பனை செய்யப்படும் பரபரப்பான காலைச் சந்தை. உள்ளூர் மீன்பிடி வாழ்க்கையைப் பார்ப்பதற்கு ஏற்ற இடம். | lastedit=2026-09 }} === குடாநாட்டில் === {{Wy/ta/See | name=செல்வச்சந்நிதி முருகன் கோவில் | alt=தொண்டைமானாறு செல்வச்சந்நிதி | address=தொண்டைமானாறு | content=யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டின் புகழ்பெற்ற முருகன் ஆலயங்களில் ஒன்று. வருடாந்தத் திருவிழாக் காலத்தில் பெருமளவிலான பக்தர்கள் வருகை தருகின்றனர். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=கீரிமலை | address=கீரிமலை | directions=யாழ்ப்பாண நகரிலிருந்து வடக்கே | content=கடற்கரையோர நன்னீர் ஊற்று மற்றும் அருகிலுள்ள சமயத் தலங்களுக்காக அறியப்படும் இடம். காங்கேசன்துறையுடன் இணைத்து ஒரே பயணத்தில் பார்வையிடலாம். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=காங்கேசன்துறை | alt=கே.கே.எஸ். | address=காங்கேசன்துறை | directions=யாழ்ப்பாண நகரிலிருந்து சுமார் 20 கி.மீ. வடக்கே | content=யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டின் வடக்குக் கடற்கரையில் அமைந்துள்ள துறைமுக நகரம். இந்தியாவுக்கான பயணிகள் கப்பல் சேவை, இலங்கையின் வடக்குப் பகுதியிலுள்ள தொடருந்து நிலையம், கடற்கரை மற்றும் அருகிலுள்ள கீரிமலை ஆகியவற்றுக்காக அறியப்படுகிறது. | lastedit=2026-09 }} === தீவுகள் === யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டின் மேற்கிலும் தென்மேற்கிலும் பல தீவுகள் உள்ளன. வேலணை, காரைநகர், நயினாதீவு மற்றும் நெடுந்தீவு ஆகியவை பயணிகளிடையே குறிப்பிடத்தக்கவை. சில தீவுகள் தரைப்பாலங்களால் குடாநாட்டுடன் இணைக்கப்பட்டுள்ளன; நயினாதீவு மற்றும் நெடுந்தீவு போன்ற இடங்களுக்குப் படகில் செல்ல வேண்டும். {{Wy/ta/See | name=நயினாதீவு | alt=நாகதீபம் | address=நயினாதீவு | lat=9.60000 | long=79.76667 | wikidata=Q920529 | content=இந்துக்களுக்கும் பௌத்தர்களுக்கும் முக்கியமான சிறிய தீவு. நயினாதீவு நாகபூசணி அம்மன் கோவிலும் நாக விகாரையும் இங்கு அமைந்துள்ளன. குறிகட்டுவான் இறங்குதுறையிலிருந்து படகில் செல்லலாம். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=நயினாதீவு நாகபூசணி அம்மன் கோவில் | address=நயினாதீவு | lat=9.61906 | long=79.77428 | wikidata=Q6959710 | phone=+94 21 320 7785 | content=நயினாதீவிலுள்ள முக்கியமான இந்து ஆலயம். நாகபூசணி அம்மனை முதன்மைத் தெய்வமாகக் கொண்ட இவ்வாலயம் உயரமான இராசகோபுரத்திற்காகவும் வருடாந்தத் திருவிழாவிற்காகவும் அறியப்படுகிறது. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=நயினாதீவு நாக விகாரை | alt=நாகதீப புராண விகாரை | address=நயினாதீவு | lat=9.61275 | long=79.77397 | wikidata=Q6958314 | phone=+94 21 321 3356 | content=இலங்கைப் பௌத்தர்களின் முக்கிய புனிதத் தலங்களில் ஒன்றாகக் கருதப்படும் விகாரை. நயினாதீவு நாகபூசணி அம்மன் கோவிலுடன் இணைத்து ஒரே பயணத்தில் பார்வையிடலாம். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=கசூரினா கடற்கரை | address=காரைநகர் | directions=யாழ்ப்பாண நகரிலிருந்து காரைநகர் நோக்கிச் செல்லலாம் | content=யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டின் பிரபலமான கடற்கரைகளில் ஒன்று. ஆழம் குறைந்த கடற்பகுதியைக் கொண்டதால் உள்ளூர் மக்களிடையே பிரபலமானது. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=சாட்டிக் கடற்கரை | address=வேலணை | content=வேலணைத் தீவில் அமைந்துள்ள அமைதியான கடற்கரை. தரைப்பாலம் வழியாக யாழ்ப்பாணத்திலிருந்து செல்லலாம். | lastedit=2026-09 }} == செய்ய == === திருவிழாக்கள் === {{Wy/ta/Do | name=நல்லூர்க் கந்தசுவாமி கோவில் வருடாந்தத் திருவிழா | address=நல்லூர், யாழ்ப்பாணம் | lat=9.67457 | long=80.02966 | wikidata=Q2607851 | content=பொதுவாக சூலை–ஆகத்து காலத்தில் நடைபெறும் யாழ்ப்பாணத்தின் மிகப்பெரிய வருடாந்த சமய விழாக்களில் ஒன்று. பல நாட்கள் நடைபெறும் திருவிழாவின் முக்கிய நிகழ்வுகளில் தேர்த்திருவிழாவும் ஒன்றாகும். இலங்கையின் பல பகுதிகளிலிருந்தும் வெளிநாடுகளிலிருந்தும் பெருமளவிலான பக்தர்கள் வருகை தருகின்றனர். }} '''தைப்பொங்கல்''' சனவரி மாதத்தில் யாழ்ப்பாணம் முழுவதும் கொண்டாடப்படுகிறது. வீடுகளிலும் கோவில்களிலும் பொங்கல் தயாரித்தல் மற்றும் சிறப்பு வழிபாடுகள் நடைபெறுகின்றன. '''தீபாவளி''' இந்து மக்களால் பரவலாகக் கொண்டாடப்படுகிறது. '''தமிழ்–சிங்களப் புத்தாண்டு''' ஏப்ரல் மாதத்தில் கொண்டாடப்படுகிறது. === தீவுகளைச் சுற்றிப் பார்த்தல் === யாழ்ப்பாணத்தைச் சுற்றியுள்ள தீவுகளைப் பார்வையிடுவது இப்பகுதியின் தனித்துவமான பயண அனுபவங்களில் ஒன்றாகும். '''வேலணை''' தரைப்பாலம் மூலம் யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டுடன் இணைக்கப்பட்டுள்ளது. ஊர்காவற்றுறை மீன்பிடிக் கிராமம் மற்றும் சாட்டிக் கடற்கரை இப்பகுதியில் உள்ளன. '''காரைநகர்''' தரைப்பாலம் மூலம் செல்லக்கூடிய மற்றொரு தீவாகும். கசூரினா கடற்கரை இதன் முக்கியமான சுற்றுலா இடமாகும். '''நயினாதீவு''' செல்ல குறிகட்டுவானிலிருந்து படகைப் பயன்படுத்த வேண்டும். நாகபூசணி அம்மன் கோவிலும் நாக விகாரையும் இத்தீவின் முக்கிய இடங்கள். '''[[Wy/ta/நெடுந்தீவு|நெடுந்தீவு]]''' யாழ்ப்பாணத்தின் தொலைதூரத் தீவுகளில் ஒன்று. காட்டு குதிரைகள், பவளக்கற்களால் கட்டப்பட்ட மதில்கள், பழைய கோட்டையின் இடிபாடுகள் மற்றும் அமைதியான கிராமப்புறச் சூழலுக்காக அறியப்படுகிறது. == வாங்க == {{Wy/ta/Buy | name=யாழ்ப்பாணச் சந்தை | address=யாழ்ப்பாண மத்திய பேருந்து நிலையத்திற்கு மேற்கே | hours=ஞாயிறு தவிர ஏனைய நாட்களில் திறந்திருக்கும் | content=யாழ்ப்பாணத்தின் பரபரப்பான பாரம்பரியச் சந்தை. பழங்கள், காய்கறிகள், மசாலாப் பொருட்கள், பனை சார்ந்த உற்பத்திகள் மற்றும் பல்வேறு உள்ளூர் பொருட்கள் கிடைக்கின்றன. | lastedit=2026-09 }} பனங்கட்டி, பனாட்டு, பனை சார்ந்த கைவினைப் பொருட்கள், நல்லெண்ணெய், உள்ளூர் மசாலாப் பொருட்கள் போன்றவை யாழ்ப்பாணத்தில் வாங்கக்கூடிய பிராந்திய உற்பத்திகளில் சிலவாகும். == சாப்பிட == யாழ்ப்பாணம் தனித்துவமான உணவுப் பண்பாட்டைக் கொண்டுள்ளது. யாழ்ப்பாணக் கூழ் இப்பகுதியின் மிகவும் அறியப்பட்ட உணவுகளில் ஒன்று. பலவகையான கடலுணவுகளைக் கொண்டு தயாரிக்கப்படும் காரமான கூழாக இது உள்ளது. நண்டு, இறால், கணவாய் மற்றும் பலவகையான மீன் உணவுகளும் பிரபலமானவை. சைவ உணவுகளை விரும்புபவர்களுக்கு நகரத்தில் பல பாரம்பரியத் தமிழ் சைவ உணவகங்கள் உள்ளன. {{Wy/ta/Eat | name=அட்சயா / நிலா | address=60, ஸ்ரான்லி வீதி, யாழ்ப்பாணம் | phone=+94 21 221 9946 | content=தமிழ்ச் சைவ உணவுகளுக்காக அறியப்படும் உணவகம். மதிய நேரத்தில் சைவ உணவுத் தெரிவுகள் கிடைக்கின்றன. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Eat | name=மலாயன் கஃபே | address=சி. பொன்னம்பலம் வீதி, யாழ்ப்பாணம் | phone=+94 21 222 2373 | hours=பொதுவாக 07:30–21:00 | content=யாழ்ப்பாணத்தின் பழமையான மற்றும் பிரபலமான சைவ உணவகங்களில் ஒன்று. தோசை, இடியப்பம், வடை மற்றும் பிற தென்னிந்திய, யாழ்ப்பாண உணவு வகைகள் கிடைக்கின்றன. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Eat | name=மாங்கோஸ் | address=129, பிரதான வீதி, யாழ்ப்பாணம் 40000 | phone=+94 77 766 1083 | hours=தினமும் 11:00–23:00 | content=தோசை, உத்தப்பம், கொத்து பரோட்டா மற்றும் லஸ்ஸி உள்ளிட்ட இந்தியச் சைவ உணவு வகைகளுக்காக அறியப்படும் உணவகம். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Eat | name=நல்லூர் பவன் சைவ உணவகம் | address=250, கோவில் வீதி, நல்லூர் | content=நல்லூர் கந்தசுவாமி கோவிலுக்கு அருகிலுள்ள சைவ உணவகம். தமிழ் மற்றும் தென்னிந்திய உணவு வகைகள் கிடைக்கின்றன. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Eat | name=ரைஸ் அண்ட் ஸ்பைஸ் | address=321, கஸ்தூரியார் வீதி, யாழ்ப்பாணம் | hours=தினமும் 07:30–21:30 | content=சோறு, கறி மற்றும் பிரியாணி உள்ளிட்ட இலங்கை மற்றும் உள்ளூர் உணவு வகைகள் கிடைக்கின்றன. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Eat | name=ரியோ ஐஸ்கிறீம் | address=யாழ்ப்பாணம் | phone=+94 21 222 7224 | hours=தினமும் 09:00–22:00 | content=யாழ்ப்பாணத்தின் பிரபலமான ஐஸ்கிறீம் நிலையங்களில் ஒன்று. பலவகையான ஐஸ்கிறீம் மற்றும் இனிப்பு வகைகள் கிடைக்கின்றன. | lastedit=2026-09 }} == குடிக்க == குழாய் நீரை நேரடியாகக் குடிப்பதைத் தவிர்த்து, பாதுகாப்பான குடிநீரைப் பயன்படுத்துவது நல்லது. யாழ்ப்பாணத்தில் புதிதாகத் தயாரிக்கப்படும் பழச்சாறுகள் பரவலாகக் கிடைக்கின்றன. நெல்லிக்காய்ச் சாறு மற்றும் நெல்லிக்காய் கோடியல் போன்ற பானங்களையும் முயற்சிக்கலாம். பனை மற்றும் தென்னை மரங்களிலிருந்து தயாரிக்கப்படும் '''கள்''' இப்பகுதியின் பாரம்பரிய பானங்களில் ஒன்றாகும். பனங்கள்ளுக்கு தனித்துவமான சுவை உள்ளது. யாழ்ப்பாணத்தில் இரவு நேரப் பொழுதுபோக்கு இடங்கள் ஒப்பீட்டளவில் குறைவாக உள்ளன. == தங்க == யாழ்ப்பாண நகரில் மலிவான விருந்தினர் இல்லங்கள் முதல் உயர்தர விடுதிகள் வரை பல வகையான தங்குமிடங்கள் உள்ளன. தொடருந்து நிலையம், நல்லூர் மற்றும் நகர மையத்தைச் சுற்றியுள்ள பகுதிகள் தங்குவதற்கு வசதியானவை. === மலிவு === {{Wy/ta/Sleep | name=டோனீஸ் கார்டன் ஹவுஸ் பாக்பேக்கர்ஸ் இன் | address=215, ஓல்ட் பார்க் வீதி, யாழ்ப்பாணம் 40000 | directions=தொடருந்து நிலையத்திற்கு அருகில், பழைய பூங்காவுக்கு எதிரில் | phone=+94 77 033 9879 | content=பயணிகளிடையே பிரபலமான சிறிய விருந்தினர் இல்லம். நகரின் முக்கிய இடங்களுக்கும் தொடருந்து நிலையத்துக்கும் அருகில் அமைந்துள்ளது. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Sleep | name=தில்கோ சிட்டி ஹோட்டல் | address=70/6, காங்கேசன்துறை வீதி, யாழ்ப்பாணம் | phone=+94 21 720 0707 | email=[info@tilkohotels.com](mailto:info@tilkohotels.com) | content=நகர மையத்திற்கு அருகிலுள்ள தங்கும் விடுதி. உணவகம் உள்ளிட்ட வசதிகள் உள்ளன. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Sleep | name=உதயன் விருந்தினர் இல்லம் | address=392/6, நாவலர் வீதி, நல்லூர் | directions=நல்லூர் கந்தசுவாமி கோவிலுக்கு அருகில் | phone=+94 21 567 7608 | content=நல்லூரில் அமைந்துள்ள எளிமையான விருந்தினர் இல்லம். }} {{Wy/ta/Sleep | name=நல்லூர் ரெசிடென்ஸ் | address=நல்லூர், யாழ்ப்பாணம் | phone=+94 77 244 6241 | content=அமைதியான சூழலில் அமைந்துள்ள சிறிய தங்குமிடம். உணவு வசதியும் கிடைக்கிறது. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Sleep | name=தம்பு இல்லம் | address=107, பிறவுண் வீதி, யாழ்ப்பாணம் | phone=+94 76 455 0644 | content=நீச்சல் குளம் மற்றும் உணவு வசதியைக் கொண்ட சிறிய தங்குமிடம். | lastedit=2026-09 }} === நடுத்தர மற்றும் உயர்தர === {{Wy/ta/Sleep | name=ஜெட்விங் யாழ்ப்பாணம் | address=37, மகாத்மா காந்தி வீதி, யாழ்ப்பாணம் 40000 | phone=+94 21 221 5571 | url=https://www.jetwinghotels.com/jetwingjaffna/ | content=யாழ்ப்பாண நகர மையத்தில் அமைந்துள்ள உயர்தர விடுதி. உணவகம் மற்றும் நகரக் காட்சியைக் காணக்கூடிய மேற்கூரைப் பகுதி உள்ளிட்ட வசதிகள் உள்ளன. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Sleep | name=மார்கோசா வில்லா | address=யாழ்ப்பாணம் | phone=+94 21 224 0242 | content=யாழ்ப்பாண நகருக்கும் விமான நிலையத்துக்கும் இடைப்பட்ட பகுதியில் அமைந்துள்ள சிறிய பூட்டிக் விடுதி. | lastedit=2026-09 }} === வித்தியாசமான அனுபவம் === {{Wy/ta/Sleep | name=போர்ட் ஹம்மன்ஹீல் | address=காரைநகர் | directions=காரைநகருக்கு அருகிலுள்ள சிறிய தீவில் | content=ஒல்லாந்தர் காலத்தில் பயன்படுத்தப்பட்ட தீவுக் கோட்டையில் அமைந்துள்ள தனித்துவமான தங்குமிடம். அறைகளைவிட வரலாற்றுச் சூழலும் தீவில் தங்கும் அனுபவமுமே இதன் முக்கிய ஈர்ப்பு. | lastedit=2026-09 }} == பாதுகாப்பாக இருங்கள் == யாழ்ப்பாணம் மற்றும் குடாநாட்டின் பெரும்பாலான சுற்றுலாப் பகுதிகளில் வழக்கமான பயணப் பாதுகாப்பு முன்னெச்சரிக்கைகளைப் பின்பற்றுவது போதுமானது. வெப்பமான காலங்களில் பகல் நேரத்தில் வெப்பம் அதிகமாக இருக்கும். போதுமான அளவு தண்ணீர் அருந்துவதுடன், தொப்பி மற்றும் சூரியப் பாதுகாப்பைப் பயன்படுத்துவது நல்லது. கிராமப்புறங்களிலும் தீவுகளிலும் சுற்றும்போது தனியார் காணிகள், இராணுவப் பகுதிகள் மற்றும் அணுகல் தடை செய்யப்பட்ட பகுதிகளுக்குள் அனுமதியின்றி செல்ல வேண்டாம். அறிவிப்புப் பலகைகளைக் கவனிக்கவும். கடற்கரைகளில் நீந்துவதற்கு முன் உள்ளூர் கடல் நிலைமைகளைச் சரிபார்க்கவும். கோவில்கள் மற்றும் பிற சமயத் தலங்களுக்குச் செல்லும்போது அங்குள்ள ஆடை மற்றும் நடத்தை தொடர்பான மரபுகளை மதிக்கவும். == அடுத்து செல்ல == * '''[[Wy/ta/நெடுந்தீவு|நெடுந்தீவு]]''' — யாழ்ப்பாணத்தின் மேற்கே அமைந்துள்ள தொலைதூரத் தீவு. காட்டு குதிரைகள், பவளக்கல் மதில்கள் மற்றும் காலனித்துவக் கால இடிபாடுகளுக்காக அறியப்படுகிறது. * '''நயினாதீவு''' — நாகபூசணி அம்மன் கோவிலும் நாக விகாரையும் அமைந்துள்ள புனிதத் தீவு. * '''காரைநகர்''' — கசூரினா கடற்கரைக்காக அறியப்படும் தீவு. * '''காங்கேசன்துறை''' — யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டின் வடக்குக் கடற்கரை, துறைமுகம் மற்றும் இந்தியாவுக்கான பயணிகள் கப்பல் இணைப்பைக் கொண்ட நகரம். * '''[[Wy/ta/மன்னார்|மன்னார்]]''' — கடற்கரைகள், பறவைகள் மற்றும் வரலாற்றுச் சின்னங்களுக்காக அறியப்படும் வடமேற்கு நகரம். * '''[[Wy/ta/கிளிநொச்சி|கிளிநொச்சி]]''' — யாழ்ப்பாணத்திலிருந்து தெற்கே A9 வீதியில் அமைந்துள்ள நகரம். * '''[[Wy/ta/திருகோணமலை|திருகோணமலை]]''' — கிழக்குக் கடற்கரையில் அமைந்துள்ள துறைமுக நகரம். {{Wy/ta/Geo|9.6680|80.0250}} {{Wy/ta/IsPartOf|வடக்கு மாகாணம்}} [[Category:Wy/ta/இலங்கை]] [[Category:Wy/ta/வடக்கு மாகாணம்]] [[Category:Wy/ta]] {{INTERWIKI|Q215277}} 12etedvwcassb3y7r1rsdihkahdhkkg 0 2902347 7336501 4041521 2026-09-26T03:47:03Z Shams948 77520 Wt/azb/بوُلادی دییشدیریلیر 7336501 wikitext text/x-wiki == بوُلادی == {{Wt/azb/آنلام‌لار}} # {{Wt/azb/دیوان لغات الترک}}دیوان لغات الترک: بوُلادی← حاصیلِ [[Wt/azb/بوُلان|بوُلان]]، بیر آدام، حئیوان یا یادا شئیی تؤرپاقا یا آیره زادا بولاشدِرماق← [[Wt/azb/بوُلاتتی|بوُلاتتی]]. #:چام‌موره بوُلادی! {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : buladı * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/contaminated|contaminated]] * تورکییه : بوُلادی * عربجه : * فارسجا: آغشته کرد * باهار دیلی: [[Wt/azb/بولد|بؤلَدِ]] {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} # ''دیوان لغات الترک.رامیز عسگر.باکو'' 2006 # ''دکتر حسین محمدزاده صدیق(دوزگون) 1383'' [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/بوتون سؤزجوکلر]] [[Category:Wt/azb/تورکجه سؤزجوک]] [[Category:Wt/azb/اسکی تورکجه]] [[Category:Wt/azb/دیوان لغات الترک]] [[En:contaminated]] nqwuulk1oedbbwr5b0t35ytyty0904y 0 2902348 7336499 4041522 2026-09-26T03:35:39Z Shams948 77520 Wt/azb/بوُلان دییشدیریلیر 7336499 wikitext text/x-wiki == بوُلان == {{Wt/azb/آنلام‌لار}} # {{Wt/azb/دیوان لغات الترک}}دیوان لغات الترک: بوُلان← بَلَش، بیر زادا بلشماق، تؤرپاقا بوُلاندی← [[Wt/azb/بوُلادی|بوُلادی]]، [[Wt/azb/بوُلاتتی|بوُلاتتی]]. {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : bulan * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/smeary|smeary]] * تورکییه : بوُلان * عربجه : * فارسجا: آغشته * باهار دیلی: بؤلان {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} # ''دیوان لغات الترک.رامیز عسگر.باکو'' 2006 # ''دکتر حسین محمدزاده صدیق(دوزگون) 1383'' [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/بوتون سؤزجوکلر]] [[Category:Wt/azb/تورکجه سؤزجوک]] [[Category:Wt/azb/اسکی تورکجه]] [[Category:Wt/azb/باهار دیله]] [[Category:Wt/azb/دیوان لغات الترک]] [[En:smeary]] huipzk90sbxj6bmc5dx6h2lkwdqg6mq 0 2902727 7336514 4043086 2026-09-26T04:24:03Z Shams948 77520 Wt/azb/بوُلاق آت دییشدیریلیر 7336514 wikitext text/x-wiki == بوُلاق آت == {{Wt/azb/آنلام‌لار}} # {{Wt/azb/دیوان لغات الترک}}دیوان لغات الترک: بوُلاق آت← بیر [[Wt/azb/بوُلاق|بوُلاق]] کی آتلار اؤرده [[Wt/azb/سو|سو]] ایچالار، آتلار چشمه‌سی. {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : bulaq at * اینگیلیزجه: * تورکییه : بوُلاق آت * عربجه : * فارسجا: چشمه اسب * باهار دیلی: آت چشمهَ‌سه {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} # ''دیوان لغات الترک.رامیز عسگر.باکو'' 2006 # ''دکتر حسین محمدزاده صدیق(دوزگون) 1383'' [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/بوتون سؤزجوکلر]] [[Category:Wt/azb/تورکجه سؤزجوک]] [[Category:Wt/azb/اسکی تورکجه]] [[Category:Wt/azb/دیوان لغات الترک]] 8y7uxnx5lwhpv87ql2xikrrz1174z71 0 2902728 7336512 4043087 2026-09-26T04:13:14Z Shams948 77520 Wt/azb/بوُلاق دییشدیریلیر 7336512 wikitext text/x-wiki == بوُلاق== {{Wt/azb/آنلام‌لار}} # {{Wt/azb/دیوان لغات الترک}}دیوان لغات الترک: بوُلاق← چِشمهَ، [[Wt/azb/چای|چای]]، بیر یئر کی اؤردان هاممه واخت [[Wt/azb/سو|سو]] چیخا← [[Wt/azb/بوُلاق آت|بوُلاق آت]]. #:بوُلاق سویو قینییر چیخیر ائشیگهَ. {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : Bulaq * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/source|source]] * تورکییه : بوُلاق * عربجه : * فارسجا: چشمه * باهار دیلی: [[Wt/azb/بولاغ|بؤلاغ]] {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} # ''دیوان لغات الترک.رامیز عسگر.باکو'' 2006 # ''دکتر حسین محمدزاده صدیق(دوزگون) 1383'' [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/بوتون سؤزجوکلر]] [[Category:Wt/azb/تورکجه سؤزجوک]] [[Category:Wt/azb/اسکی تورکجه]] [[Category:Wt/azb/دیوان لغات الترک]] [[En:source]] 7ml6v04y8k2d0xxabt4l3uqg0rq8smy 0 2902729 7336505 4043088 2026-09-26T03:54:14Z Shams948 77520 Wt/azb/بوُلاتتی دییشدیریلیر 7336505 wikitext text/x-wiki == بوُلاتتی== {{Wt/azb/آنلام‌لار}} # {{Wt/azb/دیوان لغات الترک}}دیوان لغات الترک: بوُلاتتی←حاصیلِ [[Wt/azb/بوُلان|بوُلان]]، بیری بیره‌نی بیز زدا بولاشدِره← [[Wt/azb/بوُلادی|بوُلادی]]. #:پالچؤخهَ بوُلاتتی! {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : bulattı * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/contaminated|contaminated]] * تورکییه : بوُلاتتی * عربجه : * فارسجا: آغشته کرد * باهار دیلی: [[Wt/azb/بولادد|بؤلادْدِ]] {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} # ''دیوان لغات الترک.رامیز عسگر.باکو'' 2006 # ''دکتر حسین محمدزاده صدیق(دوزگون) 1383'' [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/بوتون سؤزجوکلر]] [[Category:Wt/azb/تورکجه سؤزجوک]] [[Category:Wt/azb/اسکی تورکجه]] [[Category:Wt/azb/دیوان لغات الترک]] [[En:contaminated]] 5mcignxf0i4916o0ok29nyvaxmabvc1 0 2902850 7336497 4043531 2026-09-26T03:24:44Z Shams948 77520 Wt/azb/بوُسوغ دییشدیریلیر 7336497 wikitext text/x-wiki == بوُسوغ == {{Wt/azb/آنلام‌لار}} # {{Wt/azb/دیوان لغات الترک}}دیوان لغات الترک: بوُسوغ← حاصیلِ [[Wt/azb/بوُس|بوُس]]، ([[Wt/azb/بوس|بوس]]) بیر یئر کی اؤردَن باشارابیلین بیر یئر، آدام یا حئیوانی باخاین، اؤ سنی گؤرمیا. {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : busuğ * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/monitoring|monitoring]] * تورکییه : بوُسوغ * عربجه : * فارسجا: رصد، پایش * باهار دیلی: بوسوغ {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} # ''دیوان لغات الترک.رامیز عسگر.باکو'' 2006 # ''دکتر حسین محمدزاده صدیق(دوزگون) 1383'' [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/بوتون سؤزجوکلر]] [[Category:Wt/azb/تورکجه سؤزجوک]] [[Category:Wt/azb/اسکی تورکجه]] [[Category:Wt/azb/باهار دیله]] [[Category:Wt/azb/دیوان لغات الترک]] [[En:monitoring]] tf5vcgag5zvhqcodt1q1cp3e0759bm6 0 2902878 7336493 4043561 2026-09-26T03:15:13Z Shams948 77520 Wt/azb/بوُزلوق دییشدیریلیر 7336493 wikitext text/x-wiki == بوُزلوق == {{Wt/azb/آنلام‌لار}} # {{Wt/azb/دیوان لغات الترک}}دیوان لغات الترک: بوُزلوق← حاصیلِ [[Wt/azb/بوُز|بوُز]]، اؤ یئرده کی سو بوز باغلیا، یخچال، طبیعی یخچال. {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : Buzluq * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/glacier|glacier]] * تورکییه : بوُزلوق * عربجه : * فارسجا: یخچال، سردخانه * باهار دیلی: بوُزلؤق {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} # ''دیوان لغات الترک.رامیز عسگر.باکو'' 2006 # ''دکتر حسین محمدزاده صدیق(دوزگون) 1383'' [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/بوتون سؤزجوکلر]] [[Category:Wt/azb/تورکجه سؤزجوک]] [[Category:Wt/azb/اسکی تورکجه]] [[Category:Wt/azb/باهار دیله]] [[Category:Wt/azb/دیوان لغات الترک]] [[En:glacier]] 0wzz0g1phtd7jq1m132tyio70gb7nfu 0 2920240 7336395 6610200 2026-09-25T19:18:05Z ButterflyOFF 2606653 Recreating kabyle home page as the one we are using is not welcoming at all. 7336395 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ <!-- Welcome banner --> {| style="width:100%; margin-bottom:2px;" | style="background-repeat:no-repeat; width:100%; border:1px solid #A7D7F9; vertical-align:top; border-radius:10px; background-color:#f9f9f9;" | {| style="width:100%; margin-bottom:2px; vertical-align:top; font-size:95%; background:transparent;" |- | style="height:3em; padding-left:3em; text-align:left;" |Anṣuf yis-wen ɣer <span style="font-size:100%;">'''Wikamawal'''</span> <br />'''Amawal ilelli s teqbaylit''' |style="padding:1em;text-align:right;line-height:1.3" |Akka tura Wikamawal n teqbaylit yesɛa '''[[:Category:Wt/kab|<span style="color:green; font-size:115%">{{PAGESINCATEGORY:Wt/kab}}</span>]]''' n yimagraden<br /> <span class="plainlinks" style="font-size:90%;"> [http://kab.m.wiktionary.org Lqem ''i uziraz'']</span> |- |colspan="2" style="text-align:center;"| {| align="center" |[[File:Crystal Clear action viewmag.png|40px|link=]] | '''Rnu awal amaynut''' <inputbox> type=create width=20em default=Wt/kab/ buttonlabel=Rnu preload=Wt/kab/Preload editintro=Wt/kab/Editintro break=yes </inputbox> |} |} |} <!-- About section --> {| cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:1em 0; width:100%" | style="width:100%; vertical-align:top; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;" | <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">'''D acu i d Wikamawal?'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em 1em;"> Wa d '''Wikamawal''' n teqbaylit. Iswi n usenfar-a d asnulfu n umawal ilelli, agraɣlan, yettwaxedmen s teqbaylit, anda yal yiwen yezmer ad yettekki. Yal amseqdac yezmer ad yernu isebtar, ad ten-issenfel, neɣ ad ten-iseɣtu. Send ad tebduḍ, snulfu-d amiḍan akken ad nili nezmer ad nemmeslay. </div> |} <!-- Alphabetical index --> {| width="100%" cellpadding="6" style="background:transparent; margin:1em 0;" ! style="background:#e2e2ff; color:#000;" | Snirem s usekkil |- | valign="top" align="center" | [[Special:Prefixindex/Wt/kab/A|A]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ɛ|Ɛ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/B|B]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Č|Č]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/C|C]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/D|D]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ḍ|Ḍ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/E|E]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/F|F]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/G|G]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ǧ|Ǧ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/H|H]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ḥ|Ḥ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/I|I]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/J|J]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/K|K]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/L|L]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/M|M]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/N|N]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/O|O]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/P|P]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Q|Q]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ɣ|Ɣ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/R|R]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ṛ|Ṛ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/S|S]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ṣ|Ṣ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/T|T]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ṭ|Ṭ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/U|U]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/V|V]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/W|W]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/X|X]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Y|Y]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Z|Z]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ẓ|Ẓ]] |} <!-- Other Wiktionaries --> ===Imawalen n umaḍal=== [[:en:|Taglizit]] - [[:fr:|Tafransist]] - [[:de:|Talamanit]] - [[:es:|Taspanyulit]] - [[:it:|Taṭalyanit]] - [[:pt:|Tapurtugit]] - [[:nl:|Tahulanḍit]] ====Tutlayin nniḍen==== {{Wt/kab/wiktionarylang}} <!-- Sister projects --> <div style="padding: 8px; margin:6px 0 0 0; border: 1px solid #ccc; background: #fafaff;"> <h2 id="mp-dyk-h2" style="margin:3px; background:#8cd3ff; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #ddcef2; text-align:left; color:#000; padding:0.2em 0.4em;">[[File:Wikimedia-logo.png|20px|link=]] Isenfaren nniḍen n Wikimedia</h2> '''Wikamawal n teqbaylit''' yella s wudem ilelli deg [[foundation:|Wikimedia Foundation]], tasbeddit i yessektaren daɣen [[m:Complete list of Wikimedia projects|isenfaren nniḍen]]: {| class="plainlinks" style="background:transparent; margin:auto; text-align:left; width:100%; font-size: 90%" cellpadding="2" |- | style="text-align:center;" | [[File:Commons-logo.svg|35px|link=c:|logo Wikimedia Commons]] | style="width:16%" | '''[[c:|Commons]]'''<br />Tugniwin | style="text-align:center;" | [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|35px|link=w:|logo Wikipedia]] | style="width:16%" | '''[[w:kab:|Wikipidya]]'''<br />Tasanayt tilellit | style="text-align:center;" | [[File:Wikibooks-logo.svg|35px|link=b:|logo Wikibooks]] | style="width:16%" | '''[[b:kab:|Wikibooks]]'''<br />Idlisen | style="text-align:center;" | [[File:Wikisource-logo.svg|35px|link=s:|logo Wikisource]] | style="width:16%" | '''[[s:kab:|Wikisource]]'''<br />Iseftar | style="text-align:center;" | [[File:Wikiquote-logo.svg|35px|link=q:|logo Wikiquote]] | style="width:16%" | '''[[q:kab:|Wikiquote]]'''<br />Tinfusin | style="text-align:center;" | [[File:Wikidata-logo.svg|35px|link=d:|logo Wikidata]] | style="width:16%" | '''[[d:|Wikidata]]'''<br />Isefka |- | style="text-align:center;" | [[File:Wikispecies-logo.svg|35px|link=species:|logo Wikispecies]] | '''[[species:|Wikispecies]]'''<br />Tilmas | style="text-align:center;" | [[File:Wikinews-logo.svg|51px|link=n:|logo Wikinews]] | '''[[n:kab:|Wikinews]]'''<br />Isallen | style="text-align:center;" | [[File:Wikiversity-logo.svg|35px|link=v:|logo Wikiversity]] | '''[[v:|Wikiversity]]'''<br />Tiɣbula n ulmad | style="text-align:center;" | [[File:Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg|35px|link=voy:|logo Wikivoyage]] | '''[[voy:|Wikivoyage]]'''<br />Amnir n usikel | style="text-align:center;" | [[File:Meta-Wiki logo.svg|35px|link=m:|logo Meta-Wiki]] | '''[[m:|Meta-Wiki]]'''<br />Amsellek | style="text-align:center;" | [[File:MediaWiki-2020-icon.svg|35px|link=mw:|logo MediaWiki]] | '''[[mw:|MediaWiki]]'''<br />Aseɣzan wiki |} </div> [[Category:Wt/kab]] ow92wtfzf9tc1bx5568cx0zwc74iz9s 7336581 7336395 2026-09-26T08:51:55Z ButterflyOFF 2606653 Improving kabyle wiki homepage. 7336581 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ <!-- Welcome banner (stats only — creation moved to its own section) --> {| style="width:100%; margin-bottom:2px;" | style="background-repeat:no-repeat; width:100%; border:1px solid #A7D7F9; vertical-align:top; border-radius:10px; background-color:#f9f9f9;" | {| style="width:100%; margin-bottom:2px; vertical-align:top; font-size:95%; background:transparent;" |- | style="height:3em; padding-left:3em; text-align:left;" |Anṣuf yis-wen ɣer <span style="font-size:100%;">'''Wikamawal'''</span> <br />'''Amawal ilelli s teqbaylit''' |style="padding:1em;text-align:right;line-height:1.3" |Akka tura Wikamawal n teqbaylit yesɛa '''[[:Category:Wt/kab|<span style="color:green; font-size:115%">{{PAGESINCATEGORY:Wt/kab}}</span>]]''' n yimagraden<br /> <span class="plainlinks" style="font-size:90%;"> [http://kab.m.wiktionary.org Lqem ''i uziraz'']</span> |} |} <!-- ROW 1: About (left) + Stats (right) --> <div style="display:flex; flex-wrap:wrap; gap:1em; margin:1em 0;"> <div style="flex:2 1 320px; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;"> <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">D acu i d Wikamawal?</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em 1em;"> Wa d '''Wikamawal''' n teqbaylit. Iswi n usenfar-a d asnulfu n umawal ilelli, agraɣlan, yettwaxedmen s teqbaylit, anda yal yiwen yezmer ad yettekki. Yal amseqdac yezmer ad yernu isebtar, ad ten-issenfel, neɣ ad ten-iseɣtu. Send ad tebduḍ, snulfu-d amiḍan akken ad nili nezmer ad nemmeslay. </div> </div> <div style="flex:1 1 220px; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;"> <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">Uṭṭunen</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em 1em; text-align:center;"> '''[[:Category:Wt/kab|{{PAGESINCATEGORY:Wt/kab}}]]''' n yisebtar <br/> [[Special:Statistics|Ẓer uṭṭunen meṛṛa]] </div> </div> </div> <!-- ROW 2: Creation grid (Isem / Amyag / Awal nniḍen) --> {| cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:1em 0; width:100%" | style="width:100%; vertical-align:top; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;" | <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">Rnu isebtar imaynuten</div> <div style="padding:0.6em 1em;"> Aru amagrad amaynut: sekcem awal-ik/im deg wemkan yemsawan, senned ɣef "Rnu". {| align="center" class="plainlinks" cellpadding="5" rules="all" style="border: 1px solid #AAAAAA; border-collapse: collapse; text-align: center; width:100%;" |- style="background-color: #DDE4EE;" ! Isem !! Amyag !! Awal nniḍen |- style="background-color: #FFFFF3;" | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Isem editintro=Wt/kab/Editintro/Isem break=yes </inputbox> | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Amyag editintro=Wt/kab/Editintro/Amyag break=yes </inputbox> | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Awal editintro=Wt/kab/Editintro/Awal break=yes </inputbox> |} </div> |} <!-- ROW 3: Browse (left) + Word of the day (right) --> <div style="display:flex; flex-wrap:wrap; gap:1em; margin:1em 0;"> <div style="flex:1 1 320px; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;"> <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">Snirem s usekkil</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em 1em; text-align:center;"> [[Special:Prefixindex/Wt/kab/A|A]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ɛ|Ɛ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/B|B]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Č|Č]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/C|C]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/D|D]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ḍ|Ḍ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/E|E]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/F|F]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/G|G]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ǧ|Ǧ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/H|H]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ḥ|Ḥ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/I|I]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/J|J]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/K|K]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/L|L]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/M|M]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/N|N]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/O|O]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/P|P]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Q|Q]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ɣ|Ɣ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/R|R]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ṛ|Ṛ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/S|S]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ṣ|Ṣ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/T|T]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ṭ|Ṭ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/U|U]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/V|V]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/W|W]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/X|X]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Y|Y]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Z|Z]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ẓ|Ẓ]] <br/><br/> [[Special:Prefixindex/Wt/kab|Tabdart n isebtar meṛṛa]] &nbsp;•&nbsp; [[Special:RandomInCategory/Wt/kab|Asebter s wugur]] </div> </div> <div style="flex:1 1 260px; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;"> <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">Awal n wass</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em 1em;"> {{#ifexist:Wt/kab/Awal n wass/{{CURRENTYEAR}}/{{CURRENTMONTH}}/{{CURRENTDAY2}} |{{Wt/kab/Awal n wass/{{CURRENTYEAR}}/{{CURRENTMONTH}}/{{CURRENTDAY2}}}} |{{Wt/kab/Awal n wass/default}} }} </div> </div> </div> <!-- Other Wiktionaries --> ===Imawalen n umaḍal=== [[:en:|Taglizit]] - [[:fr:|Tafransist]] - [[:de:|Talamanit]] - [[:es:|Taspanyulit]] - [[:it:|Taṭalyanit]] - [[:pt:|Tapurtugit]] - [[:nl:|Tahulanḍit]] ====Tutlayin nniḍen==== {{Wt/kab/wiktionarylang}} <!-- Sister projects --> <div style="padding: 8px; margin:6px 0 0 0; border: 1px solid #ccc; background: #fafaff;"> <h2 id="mp-dyk-h2" style="margin:3px; background:#8cd3ff; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #ddcef2; text-align:left; color:#000; padding:0.2em 0.4em;">[[File:Wikimedia-logo.png|20px|link=]] Isenfaren nniḍen n Wikimedia</h2> '''Wikamawal n teqbaylit''' yella s wudem ilelli deg [[foundation:|Wikimedia Foundation]], tasbeddit i yessektaren daɣen [[m:Complete list of Wikimedia projects|isenfaren nniḍen]]: {| class="plainlinks" style="background:transparent; margin:auto; text-align:left; width:100%; font-size: 90%" cellpadding="2" |- | style="text-align:center;" | [[File:Commons-logo.svg|35px|link=c:|logo Wikimedia Commons]] | style="width:16%" | '''[[c:|Commons]]'''<br />Tugniwin | style="text-align:center;" | [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|35px|link=w:|logo Wikipedia]] | style="width:16%" | '''[[w:kab:|Wikipidya]]'''<br />Tasanayt tilellit | style="text-align:center;" | [[File:Wikibooks-logo.svg|35px|link=b:|logo Wikibooks]] | style="width:16%" | '''[[b:kab:|Wikibooks]]'''<br />Idlisen | style="text-align:center;" | [[File:Wikisource-logo.svg|35px|link=s:|logo Wikisource]] | style="width:16%" | '''[[s:kab:|Wikisource]]'''<br />Iseftar | style="text-align:center;" | [[File:Wikiquote-logo.svg|35px|link=q:|logo Wikiquote]] | style="width:16%" | '''[[q:kab:|Wikiquote]]'''<br />Tinfusin | style="text-align:center;" | [[File:Wikidata-logo.svg|35px|link=d:|logo Wikidata]] | style="width:16%" | '''[[d:|Wikidata]]'''<br />Isefka |- | style="text-align:center;" | [[File:Wikispecies-logo.svg|35px|link=species:|logo Wikispecies]] | '''[[species:|Wikispecies]]'''<br />Tilmas | style="text-align:center;" | [[File:Wikinews-logo.svg|51px|link=n:|logo Wikinews]] | '''[[n:kab:|Wikinews]]'''<br />Isallen | style="text-align:center;" | [[File:Wikiversity-logo.svg|35px|link=v:|logo Wikiversity]] | '''[[v:|Wikiversity]]'''<br />Tiɣbula n ulmad | style="text-align:center;" | [[File:Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg|35px|link=voy:|logo Wikivoyage]] | '''[[voy:|Wikivoyage]]'''<br />Amnir n usikel | style="text-align:center;" | [[File:Meta-Wiki logo.svg|35px|link=m:|logo Meta-Wiki]] | '''[[m:|Meta-Wiki]]'''<br />Amsellek | style="text-align:center;" | [[File:MediaWiki-2020-icon.svg|35px|link=mw:|logo MediaWiki]] | '''[[mw:|MediaWiki]]'''<br />Aseɣzan wiki |} </div> [[Category:Wt/kab]] n0ndfl8fx518uk52j0bpeantwr4nftg 7336593 7336581 2026-09-26T09:32:38Z ButterflyOFF 2606653 Improving kabyle wiktionary homepage. 7336593 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ <div style="display:none"> [[Wt/kab/amawal aqbayli ilelli|amawal aqbayli ilelli]] [[Wt/kab/amawal aqbayli deg uzeṭṭa|amawal aqbayli deg uzeṭṭa]] [[Wt/kab/amawal aqbayli srid|amawal aqbayli srid]] [[Wt/kab/amawal n teqbaylit|amawal n teqbaylit]] [[Wt/kab/amawal aqbayli wiki|amawal aqbayli wiki]] [[Wt/kab/amawal n usuqel|amawal n usuqel]] [[Wt/kab/amawal agraɣlan|amawal agraɣlan]] [[Wt/kab/amawal asusru|amawal asusru]] [[Wt/kab/amawal wiki|amawal wiki]] </div> <!-- Asebter n tezwart --> {| style="width:100%; margin-bottom:2px;" | style="background-repeat:no-repeat; width:100%; border:1px solid #A7D7F9; vertical-align:top; border-radius:10px; background-color:#f9f9f9;" | {| style="width:100%; margin-bottom:2px; vertical-align:top; font-size:95%; background:transparent;" |- | style="height:3em; padding-left:3em; text-align:left;" |Anṣuf yis-wen ɣer <span style="font-size:100%;">'''Wikamawal'''</span> <br />'''Amawal ilelli s teqbaylit''' |style="padding:1em;text-align:right;line-height:1.3" |Akka tura Wikamawal n teqbaylit yesɛa '''[[:Category:Wt/kab|<span style="color:green; font-size:115%">{{PAGESINCATEGORY:Wt/kab}}</span>]]''' n yimagraden<br /> <span class="plainlinks" style="font-size:90%;"> [http://kab.m.wiktionary.org Lqem ''i uziraz'']</span> |} |} <!-- Tazeqqa 1: D acu i d Wikamawal + Uṭṭunen --> <div style="display:flex; flex-wrap:wrap; gap:1em; margin:1em 0;"> <div style="flex:2 1 320px; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;"> <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">D acu i d Wikamawal?</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em 1em;"> Wa d '''Wikamawal''' n teqbaylit. Iswi n usenfar-a d asnulfu n umawal ilelli, agraɣlan, yettwaxedmen s teqbaylit, anda yal yiwen yezmer ad yettekki. Yal amseqdac yezmer ad yernu isebtar, ad ten-issenfel, neɣ ad ten-iseɣtu. Send ad tebduḍ, snulfu-d amiḍan akken ad nili nezmer ad nemmeslay. </div> </div> <div style="flex:1 1 220px; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;"> <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">Uṭṭunen</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em 1em; text-align:center;"> '''[[:Category:Wt/kab|{{PAGESINCATEGORY:Wt/kab}}]]''' n yisebtar <br/> [[Special:Statistics|Ẓer uṭṭunen meṛṛa]] </div> </div> </div> <!-- Tazeqqa 2: Asnulfu n yimagraden --> {| cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:1em 0; width:100%" | style="width:100%; vertical-align:top; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;" | <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">Rnu isebtar imaynuten</div> <div style="padding:0.6em 1em;"> Aru amagrad amaynut: sekcem awal-ik/im deg wemkan yemsawan, senned ɣef "Rnu". {| align="center" class="plainlinks" cellpadding="5" rules="all" style="border: 1px solid #AAAAAA; border-collapse: collapse; text-align: center; width:100%;" |- style="background-color: #DDE4EE;" ! [[Wt/kab/Isem|Isem]] !! [[Wt/kab/Amyag|Amyag]] !! [[Wt/kab/Arbib|Arbib]] |- style="background-color: #FFFFF3;" | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Isem editintro=Wt/kab/Editintro/Isem break=yes </inputbox> | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Amyag editintro=Wt/kab/Editintro/Amyag break=yes </inputbox> | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Arbib editintro=Wt/kab/Editintro/Arbib break=yes </inputbox> |- style="background-color: #DDE4EE;" ! [[Wt/kab/Amernu|Amernu]] !! Awal nniḍen !! Deg tutlayin nniḍen |- style="background-color: #FFFFF3;" | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Amernu editintro=Wt/kab/Editintro/Amernu break=yes </inputbox> | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Awal editintro=Wt/kab/Editintro/Awal break=yes </inputbox> | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Tutlayin editintro=Wt/kab/Editintro/Tutlayin break=yes </inputbox> |} </div> |} <!-- Tazeqqa 3: Asnirem + Awal n wass --> <div style="display:flex; flex-wrap:wrap; gap:1em; margin:1em 0;"> <div style="flex:1 1 320px; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;"> <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">Snirem s usekkil</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em 1em; text-align:center;"> [[Special:Prefixindex/Wt/kab/A|A]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ɛ|Ɛ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/B|B]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Č|Č]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/C|C]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/D|D]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ḍ|Ḍ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/E|E]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/F|F]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/G|G]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ǧ|Ǧ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/H|H]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ḥ|Ḥ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/I|I]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/J|J]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/K|K]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/L|L]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/M|M]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/N|N]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/O|O]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/P|P]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Q|Q]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ɣ|Ɣ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/R|R]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ṛ|Ṛ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/S|S]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ṣ|Ṣ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/T|T]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ṭ|Ṭ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/U|U]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/V|V]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/W|W]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/X|X]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Y|Y]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Z|Z]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ẓ|Ẓ]] <br/><br/> [[Special:Prefixindex/Wt/kab|Tabdart n isebtar meṛṛa]] &nbsp;•&nbsp; [[Special:RandomInCategory/Wt/kab|Asebter s wugur]] </div> </div> <div style="flex:1 1 260px; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;"> <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">Awal n wass</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em 1em;"> {{#ifexist:Wt/kab/Awal n wass/{{CURRENTYEAR}}/{{CURRENTMONTH}}/{{CURRENTDAY2}} |{{Wt/kab/Awal n wass/{{CURRENTYEAR}}/{{CURRENTMONTH}}/{{CURRENTDAY2}}}} |{{Wt/kab/Awal n wass/default}} }} </div> </div> </div> <!-- Aḥezzeb --> <div style="margin: 1em 0; padding: 0.5em 1em; border-left: 4px solid #f0ad4e; background-color: #fcf8e3; font-size: 90%;"> '''Ɣur-wat''' : ''Wikamawal n teqbaylit yessemgared gar yisekkilen '''imeqranen''' d yisekkilen '''imeẓyanen''' : ḥadret mi ara tnadim ɣef wawalen neɣ mi ara ternum iseɣwan.'' </div> <!-- Iwikimawalen nniḍen --> {| style="border:1px solid #aaaaaa; border-left:1px solid #dddddd; border-right:1px solid #dddddd; margin:1em 0" align=center width=100% cellspacing=0 cellpadding=6 | bgcolor=#eeffee colspan=7 style="border-bottom:1px solid #aaaaaa; height:8px" | |- align=center | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-de.png|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-la.png|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=WiktionaryPt.svg|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | style="font-size:1.8em" | ''[[Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen|Iwikimawalen nniḍen]]'' | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-he.png|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=WiktionaryEn - DP Derivative.svg|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-fr.svg|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} |} <!-- Isenfaren nniḍen n Wikimedia --> <div style="padding: 8px; margin:6px 0 0 0; border: 1px solid #ccc; background: #fafaff;"> <h2 id="mp-dyk-h2" style="margin:3px; background:#8cd3ff; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #ddcef2; text-align:left; color:#000; padding:0.2em 0.4em;">[[File:Wikimedia-logo.png|20px|link=]] Isenfaren nniḍen n Wikimedia</h2> '''Wikamawal n teqbaylit''' yella s wudem ilelli deg [[foundation:|Wikimedia Foundation]], tasbeddit i yessektaren daɣen [[m:Complete list of Wikimedia projects|isenfaren nniḍen]]: {| class="plainlinks" style="background:transparent; margin:auto; text-align:left; width:100%; font-size: 90%" cellpadding="2" |- | style="text-align:center;" | [[File:Commons-logo.svg|35px|link=c:|logo Wikimedia Commons]] | style="width:16%" | '''[[c:|Commons]]'''<br />Tugniwin | style="text-align:center;" | [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|35px|link=w:|logo Wikipedia]] | style="width:16%" | '''[[w:kab:|Wikipidya]]'''<br />Tasanayt tilellit | style="text-align:center;" | [[File:Wikibooks-logo.svg|35px|link=b:|logo Wikibooks]] | style="width:16%" | '''[[b:kab:|Wikibooks]]'''<br />Idlisen | style="text-align:center;" | [[File:Wikisource-logo.svg|35px|link=s:|logo Wikisource]] | style="width:16%" | '''[[s:kab:|Wikisource]]'''<br />Iseftar | style="text-align:center;" | [[File:Wikiquote-logo.svg|35px|link=q:|logo Wikiquote]] | style="width:16%" | '''[[q:kab:|Wikiquote]]'''<br />Tinfusin | style="text-align:center;" | [[File:Wikidata-logo.svg|35px|link=d:|logo Wikidata]] | style="width:16%" | '''[[d:|Wikidata]]'''<br />Isefka |- | style="text-align:center;" | [[File:Wikispecies-logo.svg|35px|link=species:|logo Wikispecies]] | '''[[species:|Wikispecies]]'''<br />Tilmas | style="text-align:center;" | [[File:Wikinews-logo.svg|51px|link=n:|logo Wikinews]] | '''[[n:kab:|Wikinews]]'''<br />Isallen | style="text-align:center;" | [[File:Wikiversity-logo.svg|35px|link=v:|logo Wikiversity]] | '''[[v:|Wikiversity]]'''<br />Tiɣbula n ulmad | style="text-align:center;" | [[File:Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg|35px|link=voy:|logo Wikivoyage]] | '''[[voy:|Wikivoyage]]'''<br />Amnir n usikel | style="text-align:center;" | [[File:Meta-Wiki logo.svg|35px|link=m:|logo Meta-Wiki]] | '''[[m:|Meta-Wiki]]'''<br />Amsellek | style="text-align:center;" | [[File:MediaWiki-2020-icon.svg|35px|link=mw:|logo MediaWiki]] | '''[[mw:|MediaWiki]]'''<br />Aseɣzan wiki |} </div> [[Category:Wt/kab]] 83t0hh1qyp4dxbnc4w0c31vvz8ayeca 7336597 7336593 2026-09-26T09:42:21Z ButterflyOFF 2606653 7336597 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ <div style="display:none"> [[Wt/kab/amawal aqbayli ilelli|amawal aqbayli ilelli]] [[Wt/kab/amawal aqbayli deg uzeṭṭa|amawal aqbayli deg uzeṭṭa]] [[Wt/kab/amawal aqbayli srid|amawal aqbayli srid]] [[Wt/kab/amawal n teqbaylit|amawal n teqbaylit]] [[Wt/kab/amawal aqbayli wiki|amawal aqbayli wiki]] [[Wt/kab/amawal n usuqel|amawal n usuqel]] [[Wt/kab/amawal agraɣlan|amawal agraɣlan]] [[Wt/kab/amawal asusru|amawal asusru]] [[Wt/kab/amawal wiki|amawal wiki]] </div> <!-- Asebter n tezwart --> {| style="width:100%; margin-bottom:2px;" | style="background-repeat:no-repeat; width:100%; border:1px solid #A7D7F9; vertical-align:top; border-radius:10px; background-color:#f9f9f9;" | {| style="width:100%; margin-bottom:2px; vertical-align:top; font-size:95%; background:transparent;" |- | style="height:3em; padding-left:3em; text-align:left;" |Anṣuf yis-wen ɣer <span style="font-size:100%;">'''Wikamawal'''</span> <br />'''Amawal ilelli s teqbaylit''' |style="padding:1em;text-align:right;line-height:1.3" |Akka tura Wikamawal n teqbaylit yesɛa '''[[:Category:Wt/kab|<span style="color:green; font-size:115%">{{PAGESINCATEGORY:Wt/kab}}</span>]]''' n yimagraden<br /> <span class="plainlinks" style="font-size:90%;"> [http://kab.m.wiktionary.org Lqem ''i uziraz'']</span> |} |} <!-- Tazeqqa 1: D acu i d Wikamawal + Uṭṭunen --> <div style="display:flex; flex-wrap:wrap; gap:1em; margin:1em 0;"> <div style="flex:2 1 320px; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;"> <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">D acu i d Wikamawal?</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em 1em;"> Wa d '''Wikamawal''' n teqbaylit. Iswi n usenfar-a d asnulfu n umawal ilelli, agraɣlan, yettwaxedmen s teqbaylit, anda yal yiwen yezmer ad yettekki. Yal amseqdac yezmer ad yernu isebtar, ad ten-issenfel, neɣ ad ten-iseɣtu. Send ad tebduḍ, snulfu-d amiḍan akken ad nili nezmer ad nemmeslay. </div> </div> <div style="flex:1 1 220px; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;"> <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">Uṭṭunen</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em 1em; text-align:center;"> '''[[:Category:Wt/kab|{{PAGESINCATEGORY:Wt/kab}}]]''' n yisebtar <br/> [[Special:Statistics|Ẓer uṭṭunen meṛṛa]] </div> </div> </div> <!-- Tazeqqa 2: Asnulfu n yimagraden --> {| cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:1em 0; width:100%" | style="width:100%; vertical-align:top; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;" | <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">Rnu isebtar imaynuten</div> <div style="padding:0.6em 1em;"> Snulfu-d amagrad amaynut: sekcem-d awal-ik/im deg taggayt iwatan, syin senned ɣef "Rnu". {| align="center" class="plainlinks" cellpadding="5" rules="all" style="border: 1px solid #AAAAAA; border-collapse: collapse; text-align: center; width:100%;" |- style="background-color: #DDE4EE;" ! [[Wt/kab/Isem|Isem]] !! [[Wt/kab/Amyag|Amyag]] !! [[Wt/kab/Arbib|Arbib]] |- style="background-color: #FFFFF3;" | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Isem editintro=Wt/kab/Editintro/Isem break=yes </inputbox> | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Amyag editintro=Wt/kab/Editintro/Amyag break=yes </inputbox> | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Arbib editintro=Wt/kab/Editintro/Arbib break=yes </inputbox> |- style="background-color: #DDE4EE;" ! [[Wt/kab/Amernu|Amernu]] !! Awal nniḍen !! Deg tutlayin nniḍen |- style="background-color: #FFFFF3;" | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Amernu editintro=Wt/kab/Editintro/Amernu break=yes </inputbox> | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Awal editintro=Wt/kab/Editintro/Awal break=yes </inputbox> | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Tutlayin editintro=Wt/kab/Editintro/Tutlayin break=yes </inputbox> |} </div> |} <!-- Tazeqqa 3: Asnirem + Awal n wass --> <div style="display:flex; flex-wrap:wrap; gap:1em; margin:1em 0;"> <div style="flex:1 1 320px; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;"> <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">Snirem s usekkil</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em 1em; text-align:center;"> [[Special:Prefixindex/Wt/kab/A|A]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ɛ|Ɛ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/B|B]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Č|Č]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/C|C]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/D|D]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ḍ|Ḍ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/E|E]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/F|F]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/G|G]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ǧ|Ǧ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/H|H]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ḥ|Ḥ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/I|I]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/J|J]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/K|K]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/L|L]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/M|M]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/N|N]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/O|O]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/P|P]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Q|Q]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ɣ|Ɣ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/R|R]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ṛ|Ṛ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/S|S]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ṣ|Ṣ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/T|T]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ṭ|Ṭ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/U|U]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/V|V]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/W|W]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/X|X]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Y|Y]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Z|Z]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ẓ|Ẓ]] <br/><br/> [[Special:Prefixindex/Wt/kab|Tabdart n isebtar meṛṛa]] &nbsp;•&nbsp; [[Special:RandomInCategory/Wt/kab|Asebter s wugur]] </div> </div> <div style="flex:1 1 260px; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;"> <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">Awal n wass</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em 1em;"> {{#ifexist:Wt/kab/Awal n wass/{{CURRENTYEAR}}/{{CURRENTMONTH}}/{{CURRENTDAY2}} |{{Wt/kab/Awal n wass/{{CURRENTYEAR}}/{{CURRENTMONTH}}/{{CURRENTDAY2}}}} |{{Wt/kab/Awal n wass/default}} }} </div> </div> </div> <!-- Aḥezzeb --> <div style="margin: 1em 0; padding: 0.5em 1em; border-left: 4px solid #f0ad4e; background-color: #fcf8e3; font-size: 90%;"> '''Ɣur-wat''' : ''Wikamawal n teqbaylit yessemgared gar yisekkilen '''imeqranen''' d yisekkilen '''imeẓyanen''' : ḥadret mi ara tnadim ɣef wawalen neɣ mi ara ternum iseɣwan.'' </div> <!-- Iwikimawalen nniḍen --> {| style="border:1px solid #aaaaaa; border-left:1px solid #dddddd; border-right:1px solid #dddddd; margin:1em 0" align=center width=100% cellspacing=0 cellpadding=6 | bgcolor=#eeffee colspan=7 style="border-bottom:1px solid #aaaaaa; height:8px" | |- align=center | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-de.png|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-la.png|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=WiktionaryPt.svg|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | style="font-size:1.8em" | ''[[Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen|Iwikimawalen nniḍen]]'' | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-he.png|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=WiktionaryEn - DP Derivative.svg|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-fr.svg|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} |} <!-- Isenfaren nniḍen n Wikimedia --> <div style="padding: 8px; margin:6px 0 0 0; border: 1px solid #ccc; background: #fafaff;"> <h2 id="mp-dyk-h2" style="margin:3px; background:#8cd3ff; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #ddcef2; text-align:left; color:#000; padding:0.2em 0.4em;">[[File:Wikimedia-logo.png|20px|link=]] Isenfaren nniḍen n Wikimedia</h2> '''Wikamawal n teqbaylit''' yella s wudem ilelli deg [[foundation:|Wikimedia Foundation]], tasbeddit i yessektaren daɣen [[m:Complete list of Wikimedia projects|isenfaren nniḍen]]: {| class="plainlinks" style="background:transparent; margin:auto; text-align:left; width:100%; font-size: 90%" cellpadding="2" |- | style="text-align:center;" | [[File:Commons-logo.svg|35px|link=c:|logo Wikimedia Commons]] | style="width:16%" | '''[[c:|Commons]]'''<br />Tugniwin | style="text-align:center;" | [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|35px|link=w:|logo Wikipedia]] | style="width:16%" | '''[[w:kab:|Wikipidya]]'''<br />Tasanayt tilellit | style="text-align:center;" | [[File:Wikibooks-logo.svg|35px|link=b:|logo Wikibooks]] | style="width:16%" | '''[[b:kab:|Wikibooks]]'''<br />Idlisen | style="text-align:center;" | [[File:Wikisource-logo.svg|35px|link=s:|logo Wikisource]] | style="width:16%" | '''[[s:kab:|Wikisource]]'''<br />Iseftar | style="text-align:center;" | [[File:Wikiquote-logo.svg|35px|link=q:|logo Wikiquote]] | style="width:16%" | '''[[q:kab:|Wikiquote]]'''<br />Tinfusin | style="text-align:center;" | [[File:Wikidata-logo.svg|35px|link=d:|logo Wikidata]] | style="width:16%" | '''[[d:|Wikidata]]'''<br />Isefka |- | style="text-align:center;" | [[File:Wikispecies-logo.svg|35px|link=species:|logo Wikispecies]] | '''[[species:|Wikispecies]]'''<br />Tilmas | style="text-align:center;" | [[File:Wikinews-logo.svg|51px|link=n:|logo Wikinews]] | '''[[n:kab:|Wikinews]]'''<br />Isallen | style="text-align:center;" | [[File:Wikiversity-logo.svg|35px|link=v:|logo Wikiversity]] | '''[[v:|Wikiversity]]'''<br />Tiɣbula n ulmad | style="text-align:center;" | [[File:Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg|35px|link=voy:|logo Wikivoyage]] | '''[[voy:|Wikivoyage]]'''<br />Amnir n usikel | style="text-align:center;" | [[File:Meta-Wiki logo.svg|35px|link=m:|logo Meta-Wiki]] | '''[[m:|Meta-Wiki]]'''<br />Amsellek | style="text-align:center;" | [[File:MediaWiki-2020-icon.svg|35px|link=mw:|logo MediaWiki]] | '''[[mw:|MediaWiki]]'''<br />Aseɣzan wiki |} </div> [[Category:Wt/kab]] 5d6pbe60y3wq5aakl1z8xdh2rqtpr5w 7336598 7336597 2026-09-26T09:45:59Z ButterflyOFF 2606653 7336598 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ <div style="display:none"> [[Wt/kab/amawal aqbayli ilelli|amawal aqbayli ilelli]] [[Wt/kab/amawal aqbayli deg uzeṭṭa|amawal aqbayli deg uzeṭṭa]] [[Wt/kab/amawal aqbayli srid|amawal aqbayli srid]] [[Wt/kab/amawal n teqbaylit|amawal n teqbaylit]] [[Wt/kab/amawal aqbayli wiki|amawal aqbayli wiki]] [[Wt/kab/amawal n usuqel|amawal n usuqel]] [[Wt/kab/amawal agraɣlan|amawal agraɣlan]] [[Wt/kab/amawal asusru|amawal asusru]] [[Wt/kab/amawal wiki|amawal wiki]] </div> <!-- Asebter n tezwart --> {| style="width:100%; margin-bottom:2px;" | style="background-repeat:no-repeat; width:100%; border:1px solid #A7D7F9; vertical-align:top; border-radius:10px; background-color:#f9f9f9;" | {| style="width:100%; margin-bottom:2px; vertical-align:top; font-size:95%; background:transparent;" |- | style="height:3em; padding-left:3em; text-align:left;" |Anṣuf yis-wen ɣer <span style="font-size:100%;">'''Wikamawal'''</span> <br />'''Amawal ilelli s teqbaylit''' |style="padding:1em;text-align:right;line-height:1.3" |Akka tura Wikamawal n teqbaylit yesɛa '''[[:Category:Wt/kab|<span style="color:green; font-size:115%">{{PAGESINCATEGORY:Wt/kab}}</span>]]''' n yimagraden<br /> <span class="plainlinks" style="font-size:90%;"> [http://kab.m.wiktionary.org Lqem ''i uziraz'']</span> |} |} <!-- Tazeqqa 1: D acu i d Wikamawal + Uṭṭunen --> <div style="display:flex; flex-wrap:wrap; gap:1em; margin:1em 0;"> <div style="flex:2 1 320px; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;"> <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">D acu i d Wikamawal?</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em 1em;"> Wa d '''Wikamawal''' n teqbaylit. Iswi n usenfar-a d asnulfu n umawal ilelli, agraɣlan, yettwaxedmen s teqbaylit, anda yal yiwen yezmer ad yettekki. Yal aseqdac yezmer ad yernu isebtar n wawalen, ad ten-issenfel, neɣ ad ten-iseɣtu. Send ad tebduḍ, snulfu-d amiḍan akken ad nili nezmer ad nemmeslay. </div> </div> <div style="flex:1 1 220px; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;"> <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">Uṭṭunen</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em 1em; text-align:center;"> '''[[:Category:Wt/kab|{{PAGESINCATEGORY:Wt/kab}}]]''' n yisebtar <br/> [[Special:Statistics|Ẓer uṭṭunen meṛṛa]] </div> </div> </div> <!-- Tazeqqa 2: Asnulfu n yimagraden --> {| cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:1em 0; width:100%" | style="width:100%; vertical-align:top; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;" | <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">Rnu isebtar imaynuten</div> <div style="padding:0.6em 1em;"> Snulfu-d amagrad amaynut: sekcem-d awal-ik/im deg taggayt iwatan, syin senned ɣef "Rnu". {| align="center" class="plainlinks" cellpadding="5" rules="all" style="border: 1px solid #AAAAAA; border-collapse: collapse; text-align: center; width:100%;" |- style="background-color: #DDE4EE;" ! [[Wt/kab/Isem|Isem]] !! [[Wt/kab/Amyag|Amyag]] !! [[Wt/kab/Arbib|Arbib]] |- style="background-color: #FFFFF3;" | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Isem editintro=Wt/kab/Editintro/Isem break=yes </inputbox> | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Amyag editintro=Wt/kab/Editintro/Amyag break=yes </inputbox> | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Arbib editintro=Wt/kab/Editintro/Arbib break=yes </inputbox> |- style="background-color: #DDE4EE;" ! [[Wt/kab/Amernu|Amernu]] !! Awal nniḍen !! Deg tutlayin nniḍen |- style="background-color: #FFFFF3;" | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Amernu editintro=Wt/kab/Editintro/Amernu break=yes </inputbox> | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Awal editintro=Wt/kab/Editintro/Awal break=yes </inputbox> | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Tutlayin editintro=Wt/kab/Editintro/Tutlayin break=yes </inputbox> |} </div> |} <!-- Tazeqqa 3: Asnirem + Awal n wass --> <div style="display:flex; flex-wrap:wrap; gap:1em; margin:1em 0;"> <div style="flex:1 1 320px; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;"> <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">Snirem s usekkil</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em 1em; text-align:center;"> [[Special:Prefixindex/Wt/kab/A|A]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ɛ|Ɛ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/B|B]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Č|Č]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/C|C]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/D|D]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ḍ|Ḍ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/E|E]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/F|F]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/G|G]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ǧ|Ǧ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/H|H]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ḥ|Ḥ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/I|I]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/J|J]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/K|K]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/L|L]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/M|M]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/N|N]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/O|O]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/P|P]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Q|Q]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ɣ|Ɣ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/R|R]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ṛ|Ṛ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/S|S]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ṣ|Ṣ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/T|T]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ṭ|Ṭ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/U|U]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/V|V]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/W|W]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/X|X]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Y|Y]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Z|Z]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ẓ|Ẓ]] <br/><br/> [[Special:Prefixindex/Wt/kab|Tabdart n isebtar meṛṛa]] &nbsp;•&nbsp; [[Special:RandomInCategory/Wt/kab|Asebter s wugur]] </div> </div> <div style="flex:1 1 260px; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;"> <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">Awal n wass</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em 1em;"> {{#ifexist:Wt/kab/Awal n wass/{{CURRENTYEAR}}/{{CURRENTMONTH}}/{{CURRENTDAY2}} |{{Wt/kab/Awal n wass/{{CURRENTYEAR}}/{{CURRENTMONTH}}/{{CURRENTDAY2}}}} |{{Wt/kab/Awal n wass/default}} }} </div> </div> </div> <!-- Aḥezzeb --> <div style="margin: 1em 0; padding: 0.5em 1em; border-left: 4px solid #f0ad4e; background-color: #fcf8e3; font-size: 90%;"> '''Ɣur-wat''' : ''Wikamawal n teqbaylit yessemgared gar yisekkilen '''imeqranen''' d yisekkilen '''imeẓyanen''' : ḥadret mi ara tnadim ɣef wawalen neɣ mi ara ternum iseɣwan.'' </div> <!-- Iwikimawalen nniḍen --> {| style="border:1px solid #aaaaaa; border-left:1px solid #dddddd; border-right:1px solid #dddddd; margin:1em 0" align=center width=100% cellspacing=0 cellpadding=6 | bgcolor=#eeffee colspan=7 style="border-bottom:1px solid #aaaaaa; height:8px" | |- align=center | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-de.png|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-la.png|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=WiktionaryPt.svg|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | style="font-size:1.8em" | ''[[Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen|Iwikimawalen nniḍen]]'' | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-he.png|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=WiktionaryEn - DP Derivative.svg|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-fr.svg|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} |} <!-- Isenfaren nniḍen n Wikimedia --> <div style="padding: 8px; margin:6px 0 0 0; border: 1px solid #ccc; background: #fafaff;"> <h2 id="mp-dyk-h2" style="margin:3px; background:#8cd3ff; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #ddcef2; text-align:left; color:#000; padding:0.2em 0.4em;">[[File:Wikimedia-logo.png|20px|link=]] Isenfaren nniḍen n Wikimedia</h2> '''Wikamawal n teqbaylit''' yella s wudem ilelli deg [[foundation:|Wikimedia Foundation]], tasbeddit i yessektaren daɣen [[m:Complete list of Wikimedia projects|isenfaren nniḍen]]: {| class="plainlinks" style="background:transparent; margin:auto; text-align:left; width:100%; font-size: 90%" cellpadding="2" |- | style="text-align:center;" | [[File:Commons-logo.svg|35px|link=c:|logo Wikimedia Commons]] | style="width:16%" | '''[[c:|Commons]]'''<br />Tugniwin | style="text-align:center;" | [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|35px|link=w:|logo Wikipedia]] | style="width:16%" | '''[[w:kab:|Wikipidya]]'''<br />Tasanayt tilellit | style="text-align:center;" | [[File:Wikibooks-logo.svg|35px|link=b:|logo Wikibooks]] | style="width:16%" | '''[[b:kab:|Wikibooks]]'''<br />Idlisen | style="text-align:center;" | [[File:Wikisource-logo.svg|35px|link=s:|logo Wikisource]] | style="width:16%" | '''[[s:kab:|Wikisource]]'''<br />Iseftar | style="text-align:center;" | [[File:Wikiquote-logo.svg|35px|link=q:|logo Wikiquote]] | style="width:16%" | '''[[q:kab:|Wikiquote]]'''<br />Tinfusin | style="text-align:center;" | [[File:Wikidata-logo.svg|35px|link=d:|logo Wikidata]] | style="width:16%" | '''[[d:|Wikidata]]'''<br />Isefka |- | style="text-align:center;" | [[File:Wikispecies-logo.svg|35px|link=species:|logo Wikispecies]] | '''[[species:|Wikispecies]]'''<br />Tilmas | style="text-align:center;" | [[File:Wikinews-logo.svg|51px|link=n:|logo Wikinews]] | '''[[n:kab:|Wikinews]]'''<br />Isallen | style="text-align:center;" | [[File:Wikiversity-logo.svg|35px|link=v:|logo Wikiversity]] | '''[[v:|Wikiversity]]'''<br />Tiɣbula n ulmad | style="text-align:center;" | [[File:Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg|35px|link=voy:|logo Wikivoyage]] | '''[[voy:|Wikivoyage]]'''<br />Amnir n usikel | style="text-align:center;" | [[File:Meta-Wiki logo.svg|35px|link=m:|logo Meta-Wiki]] | '''[[m:|Meta-Wiki]]'''<br />Amsellek | style="text-align:center;" | [[File:MediaWiki-2020-icon.svg|35px|link=mw:|logo MediaWiki]] | '''[[mw:|MediaWiki]]'''<br />Aseɣzan wiki |} </div> [[Category:Wt/kab]] lo7c7wjb2dio5r7cyt6r2cmkexe3b14 7336601 7336598 2026-09-26T09:51:24Z ButterflyOFF 2606653 7336601 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ <div style="display:none"> [[Wt/kab/amawal aqbayli ilelli|amawal aqbayli ilelli]] [[Wt/kab/amawal aqbayli deg uzeṭṭa|amawal aqbayli deg uzeṭṭa]] [[Wt/kab/amawal aqbayli srid|amawal aqbayli srid]] [[Wt/kab/amawal n teqbaylit|amawal n teqbaylit]] [[Wt/kab/amawal aqbayli wiki|amawal aqbayli wiki]] [[Wt/kab/amawal n usuqel|amawal n usuqel]] [[Wt/kab/amawal agraɣlan|amawal agraɣlan]] [[Wt/kab/amawal asusru|amawal asusru]] [[Wt/kab/amawal wiki|amawal wiki]] </div> <!-- Asebter n tezwart --> {| style="width:100%; margin-bottom:2px;" | style="background-repeat:no-repeat; width:100%; border:1px solid #A7D7F9; vertical-align:top; border-radius:10px; background-color:#f9f9f9;" | {| style="width:100%; margin-bottom:2px; vertical-align:top; font-size:95%; background:transparent;" |- | style="height:3em; padding-left:3em; text-align:left;" |Anṣuf yis-wen ɣer <span style="font-size:100%;">'''Wikamawal'''</span> <br />'''Amawal ilelli s teqbaylit''' |style="padding:1em;text-align:right;line-height:1.3" |Akka tura Wikamawal n teqbaylit yesɛa '''[[:Category:Wt/kab|<span style="color:green; font-size:115%">{{PAGESINCATEGORY:Wt/kab}}</span>]]''' n yimagraden<br /> <span class="plainlinks" style="font-size:90%;"> [http://kab.m.wiktionary.org Lqem ''i uziraz'']</span> |} |} <!-- Tazeqqa 1: D acu i d Wikamawal + Uṭṭunen --> <div style="display:flex; flex-wrap:wrap; gap:1em; margin:1em 0;"> <div style="flex:2 1 320px; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;"> <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">D acu i d Wikamawal?</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em 1em;"> Wa d '''Wikamawal''' n teqbaylit. Iswi n usenfar-a d asnulfu n umawal ilelli, agraɣlan, yettwaxedmen s teqbaylit, anda yal yiwen yezmer ad yettekki. Yal aseqdac yezmer ad yernu isebtar n wawalen, ad ten-issenfel, neɣ ad ten-iseɣtu. Send ad tebduḍ, snulfu-d amiḍan akken ad nili nezmer ad nemmeslay. </div> </div> <div style="flex:1 1 220px; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;"> <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">Uṭṭunen</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em 1em; text-align:center;"> '''[[:Category:Wt/kab|{{PAGESINCATEGORY:Wt/kab}}]]''' n yisebtar <br/> [[Special:Statistics|Ẓer uṭṭunen meṛṛa]] </div> </div> </div> <!-- Tazeqqa 2: Asnulfu n yimagraden --> {| cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:1em 0; width:100%" | style="width:100%; vertical-align:top; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;" | <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">Timerna n isebtar imaynuten</div> <div style="padding:0.6em 1em;"> Snulfu-d amagrad amaynut: sekcem-d awal-ik/im deg taggayt iwatan, syin senned ɣef "Rnu". {| align="center" class="plainlinks" cellpadding="5" rules="all" style="border: 1px solid #AAAAAA; border-collapse: collapse; text-align: center; width:100%;" |- style="background-color: #DDE4EE;" ! [[Wt/kab/Isem|Isem]] !! [[Wt/kab/Amyag|Amyag]] !! [[Wt/kab/Arbib|Arbib]] |- style="background-color: #FFFFF3;" | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Isem editintro=Wt/kab/Editintro/Isem break=yes </inputbox> | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Amyag editintro=Wt/kab/Editintro/Amyag break=yes </inputbox> | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Arbib editintro=Wt/kab/Editintro/Arbib break=yes </inputbox> |- style="background-color: #DDE4EE;" ! [[Wt/kab/Amernu|Amernu]] !! Awal nniḍen !! Deg tutlayin nniḍen |- style="background-color: #FFFFF3;" | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Amernu editintro=Wt/kab/Editintro/Amernu break=yes </inputbox> | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Awal editintro=Wt/kab/Editintro/Awal break=yes </inputbox> | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Tutlayin editintro=Wt/kab/Editintro/Tutlayin break=yes </inputbox> |} </div> |} <!-- Tazeqqa 3: Asnirem + Awal n wass --> <div style="display:flex; flex-wrap:wrap; gap:1em; margin:1em 0;"> <div style="flex:1 1 320px; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;"> <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">Snirem s usekkil</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em 1em; text-align:center;"> [[Special:Prefixindex/Wt/kab/A|A]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ɛ|Ɛ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/B|B]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Č|Č]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/C|C]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/D|D]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ḍ|Ḍ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/E|E]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/F|F]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/G|G]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ǧ|Ǧ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/H|H]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ḥ|Ḥ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/I|I]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/J|J]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/K|K]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/L|L]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/M|M]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/N|N]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/O|O]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/P|P]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Q|Q]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ɣ|Ɣ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/R|R]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ṛ|Ṛ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/S|S]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ṣ|Ṣ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/T|T]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ṭ|Ṭ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/U|U]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/V|V]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/W|W]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/X|X]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Y|Y]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Z|Z]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ẓ|Ẓ]] <br/><br/> [[Special:Prefixindex/Wt/kab|Tabdart n isebtar meṛṛa]] &nbsp;•&nbsp; [[Special:RandomInCategory/Wt/kab|Asebter s wugur]] </div> </div> <div style="flex:1 1 260px; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;"> <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">Awal n wass</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em 1em;"> {{#ifexist:Wt/kab/Awal n wass/{{CURRENTYEAR}}/{{CURRENTMONTH}}/{{CURRENTDAY2}} |{{Wt/kab/Awal n wass/{{CURRENTYEAR}}/{{CURRENTMONTH}}/{{CURRENTDAY2}}}} |{{Wt/kab/Awal n wass/default}} }} </div> </div> </div> <!-- Aḥezzeb --> <div style="margin: 1em 0; padding: 0.5em 1em; border-left: 4px solid #f0ad4e; background-color: #fcf8e3; font-size: 90%;"> '''Ɣur-wat''' : ''Wikamawal n teqbaylit yessemgared gar yisekkilen '''imeqranen''' d yisekkilen '''imeẓyanen''' : ḥadret mi ara tnadim ɣef wawalen neɣ mi ara ternum iseɣwan.'' </div> <!-- Iwikimawalen nniḍen --> {| style="border:1px solid #aaaaaa; border-left:1px solid #dddddd; border-right:1px solid #dddddd; margin:1em 0" align=center width=100% cellspacing=0 cellpadding=6 | bgcolor=#eeffee colspan=7 style="border-bottom:1px solid #aaaaaa; height:8px" | |- align=center | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-de.png|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-la.png|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=WiktionaryPt.svg|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | style="font-size:1.8em" | ''[[Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen|Iwikimawalen nniḍen]]'' | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-he.png|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=WiktionaryEn - DP Derivative.svg|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-fr.svg|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} |} <!-- Isenfaren nniḍen n Wikimedia --> <div style="padding: 8px; margin:6px 0 0 0; border: 1px solid #ccc; background: #fafaff;"> <h2 id="mp-dyk-h2" style="margin:3px; background:#8cd3ff; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #ddcef2; text-align:left; color:#000; padding:0.2em 0.4em;">[[File:Wikimedia-logo.png|20px|link=]] Isenfaren nniḍen n Wikimedia</h2> '''Wikamawal n teqbaylit''' yella s wudem ilelli deg [[foundation:|Wikimedia Foundation]], tasbeddit i yessektaren daɣen [[m:Complete list of Wikimedia projects|isenfaren nniḍen]]: {| class="plainlinks" style="background:transparent; margin:auto; text-align:left; width:100%; font-size: 90%" cellpadding="2" |- | style="text-align:center;" | [[File:Commons-logo.svg|35px|link=c:|logo Wikimedia Commons]] | style="width:16%" | '''[[c:|Commons]]'''<br />Tugniwin | style="text-align:center;" | [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|35px|link=w:|logo Wikipedia]] | style="width:16%" | '''[[w:kab:|Wikipidya]]'''<br />Tasanayt tilellit | style="text-align:center;" | [[File:Wikibooks-logo.svg|35px|link=b:|logo Wikibooks]] | style="width:16%" | '''[[b:kab:|Wikibooks]]'''<br />Idlisen | style="text-align:center;" | [[File:Wikisource-logo.svg|35px|link=s:|logo Wikisource]] | style="width:16%" | '''[[s:kab:|Wikisource]]'''<br />Iseftar | style="text-align:center;" | [[File:Wikiquote-logo.svg|35px|link=q:|logo Wikiquote]] | style="width:16%" | '''[[q:kab:|Wikiquote]]'''<br />Tinfusin | style="text-align:center;" | [[File:Wikidata-logo.svg|35px|link=d:|logo Wikidata]] | style="width:16%" | '''[[d:|Wikidata]]'''<br />Isefka |- | style="text-align:center;" | [[File:Wikispecies-logo.svg|35px|link=species:|logo Wikispecies]] | '''[[species:|Wikispecies]]'''<br />Tilmas | style="text-align:center;" | [[File:Wikinews-logo.svg|51px|link=n:|logo Wikinews]] | '''[[n:kab:|Wikinews]]'''<br />Isallen | style="text-align:center;" | [[File:Wikiversity-logo.svg|35px|link=v:|logo Wikiversity]] | '''[[v:|Wikiversity]]'''<br />Tiɣbula n ulmad | style="text-align:center;" | [[File:Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg|35px|link=voy:|logo Wikivoyage]] | '''[[voy:|Wikivoyage]]'''<br />Amnir n usikel | style="text-align:center;" | [[File:Meta-Wiki logo.svg|35px|link=m:|logo Meta-Wiki]] | '''[[m:|Meta-Wiki]]'''<br />Amsellek | style="text-align:center;" | [[File:MediaWiki-2020-icon.svg|35px|link=mw:|logo MediaWiki]] | '''[[mw:|MediaWiki]]'''<br />Aseɣzan wiki |} </div> [[Category:Wt/kab]] tn84us6mh78al8kv0obvaewgtyauwkl 7336622 7336601 2026-09-26T10:22:46Z ButterflyOFF 2606653 7336622 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ <div style="display:none"> [[Wt/kab/amawal aqbayli ilelli|amawal aqbayli ilelli]] [[Wt/kab/amawal aqbayli deg uzeṭṭa|amawal aqbayli deg uzeṭṭa]] [[Wt/kab/amawal aqbayli srid|amawal aqbayli srid]] [[Wt/kab/amawal n teqbaylit|amawal n teqbaylit]] [[Wt/kab/amawal aqbayli wiki|amawal aqbayli wiki]] [[Wt/kab/amawal n usuqel|amawal n usuqel]] [[Wt/kab/amawal agraɣlan|amawal agraɣlan]] [[Wt/kab/amawal asusru|amawal asusru]] [[Wt/kab/amawal wiki|amawal wiki]] </div> <!-- Asebter n tezwart --> {| style="width:100%; margin-bottom:2px;" | style="background-repeat:no-repeat; width:100%; border:1px solid #A7D7F9; vertical-align:top; border-radius:10px; background-color:#f9f9f9;" | {| style="width:100%; margin-bottom:2px; vertical-align:top; font-size:95%; background:transparent;" |- | style="height:3em; padding-left:3em; text-align:left;" |Anṣuf yis-wen ɣer <span style="font-size:100%;">'''Wikamawal'''</span> <br />'''Amawal ilelli s teqbaylit''' |style="padding:1em;text-align:right;line-height:1.3" |Akka tura Wikamawal n teqbaylit yesɛa '''[[:Category:Wt/kab|<span style="color:green; font-size:115%">{{PAGESINCATEGORY:Wt/kab}}</span>]]''' n yimagraden<br /> <span class="plainlinks" style="font-size:90%;"> [http://kab.m.wiktionary.org Lqem ''i uziraz'']</span> |} |} <!-- Tazeqqa 1: D acu i d Wikamawal + Tidaddanin --> <div style="display:flex; flex-wrap:wrap; gap:1em; margin:1em 0;"> <div style="flex:2 1 320px; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;"> <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">D acu i d Wikamawal?</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em 1em;"> Wa d '''Wikamawal''' n teqbaylit. Iswi n usenfar-a d asnulfu n umawal ilelli, agraɣlan, yettwaxedmen s teqbaylit, anda yal yiwen yezmer ad yettekki. Yal aseqdac yezmer ad yernu isebtar n wawalen, ad ten-issenfel, neɣ ad ten-iseɣtu. Send ad tebduḍ, snulfu-d amiḍan akken ad nili nezmer ad nemmeslay. </div> </div> <div style="flex:1 1 220px; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;"> <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">Tidaddanin</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em 1em; text-align:center;"> '''[[:Category:Wt/kab|{{PAGESINCATEGORY:Wt/kab}}]]''' n yisebtar <br/> [[Special:Statistics|Tidaddanin]] </div> </div> </div> <!-- Tazeqqa 2: Asnulfu n yimagraden --> {| cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:1em 0; width:100%" | style="width:100%; vertical-align:top; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;" | <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">Timerna n isebtar imaynuten</div> <div style="padding:0.6em 1em;"> Snulfu-d amagrad amaynut: sekcem-d awal-ik/im deg taggayt iwatan, syin senned ɣef "Rnu". {| align="center" class="plainlinks" cellpadding="5" rules="all" style="border: 1px solid #AAAAAA; border-collapse: collapse; text-align: center; width:100%;" |- style="background-color: #DDE4EE;" ! [[Wt/kab/Isem|Isem]] !! [[Wt/kab/Amyag|Amyag]] !! [[Wt/kab/Arbib|Arbib]] |- style="background-color: #FFFFF3;" | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Isem editintro=Wt/kab/Editintro/Isem break=yes </inputbox> | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Amyag editintro=Wt/kab/Editintro/Amyag break=yes </inputbox> | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Arbib editintro=Wt/kab/Editintro/Arbib break=yes </inputbox> |- style="background-color: #DDE4EE;" ! [[Wt/kab/Amernu|Amernu]] !! Awal nniḍen !! Deg tutlayin nniḍen |- style="background-color: #FFFFF3;" | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Amernu editintro=Wt/kab/Editintro/Amernu break=yes </inputbox> | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Awal editintro=Wt/kab/Editintro/Awal break=yes </inputbox> | <inputbox> type=create bgcolor=#fffff3 width=14 default=Wt/kab/ preload=Wt/kab/Preload/Tutlayin editintro=Wt/kab/Editintro/Tutlayin break=yes </inputbox> |} </div> |} <!-- Tazeqqa 3: Asnirem + Awal n wass --> <div style="display:flex; flex-wrap:wrap; gap:1em; margin:1em 0;"> <div style="flex:1 1 320px; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;"> <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">Snirem s usekkil</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em 1em; text-align:center;"> [[Special:Prefixindex/Wt/kab/A|A]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ɛ|Ɛ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/B|B]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Č|Č]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/C|C]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/D|D]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ḍ|Ḍ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/E|E]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/F|F]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/G|G]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ǧ|Ǧ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/H|H]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ḥ|Ḥ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/I|I]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/J|J]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/K|K]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/L|L]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/M|M]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/N|N]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/O|O]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/P|P]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Q|Q]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ɣ|Ɣ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/R|R]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ṛ|Ṛ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/S|S]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ṣ|Ṣ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/T|T]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ṭ|Ṭ]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/U|U]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/V|V]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/W|W]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/X|X]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Y|Y]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Z|Z]] [[Special:Prefixindex/Wt/kab/Ẓ|Ẓ]] <br/><br/> [[Special:Prefixindex/Wt/kab|Tabdart n isebtar meṛṛa]] &nbsp;•&nbsp; [[Special:RandomInCategory/Wt/kab|Asebter s wugur]] </div> </div> <div style="flex:1 1 260px; border:1px solid #afa3bf; background-color:#faf5ff;"> <div style="border-bottom:1px solid #afa3bf; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%; font-weight:bold;">Awal n wass</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em 1em;"> {{#ifexist:Wt/kab/Awal n wass/{{CURRENTYEAR}}/{{CURRENTMONTH}}/{{CURRENTDAY2}} |{{Wt/kab/Awal n wass/{{CURRENTYEAR}}/{{CURRENTMONTH}}/{{CURRENTDAY2}}}} |{{Wt/kab/Awal n wass/default}} }} </div> </div> </div> <!-- Aḥezzeb --> <div style="margin: 1em 0; padding: 0.5em 1em; border-left: 4px solid #f0ad4e; background-color: #fcf8e3; font-size: 90%;"> '''Ɣur-wat''' : ''Wikamawal n teqbaylit yessemgared gar yisekkilen '''imeqranen''' d yisekkilen '''imeẓyanen''' : ḥadret mi ara tnadim ɣef wawalen neɣ mi ara ternum iseɣwan.'' </div> <!-- Iwikimawalen nniḍen --> {| style="border:1px solid #aaaaaa; border-left:1px solid #dddddd; border-right:1px solid #dddddd; margin:1em 0" align=center width=100% cellspacing=0 cellpadding=6 | bgcolor=#eeffee colspan=7 style="border-bottom:1px solid #aaaaaa; height:8px" | |- align=center | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-de.png|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-la.png|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=WiktionaryPt.svg|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | style="font-size:1.8em" | ''[[Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen|Iwikimawalen nniḍen]]'' | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-he.png|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=WiktionaryEn - DP Derivative.svg|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-fr.svg|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} |} <!-- Isenfaren nniḍen n Wikimedia --> <div style="padding: 8px; margin:6px 0 0 0; border: 1px solid #ccc; background: #fafaff;"> <h2 id="mp-dyk-h2" style="margin:3px; background:#8cd3ff; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #ddcef2; text-align:left; color:#000; padding:0.2em 0.4em;">[[File:Wikimedia-logo.png|20px|link=]] Isenfaren nniḍen n Wikimedia</h2> '''Wikamawal n teqbaylit''' yella s wudem ilelli deg [[foundation:|Wikimedia Foundation]], tasbeddit i yessektaren daɣen [[m:Complete list of Wikimedia projects|isenfaren nniḍen]]: {| class="plainlinks" style="background:transparent; margin:auto; text-align:left; width:100%; font-size: 90%" cellpadding="2" |- | style="text-align:center;" | [[File:Commons-logo.svg|35px|link=c:|logo Wikimedia Commons]] | style="width:16%" | '''[[c:|Commons]]'''<br />Tugniwin | style="text-align:center;" | [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|35px|link=w:|logo Wikipedia]] | style="width:16%" | '''[[w:kab:|Wikipidya]]'''<br />Tasanayt tilellit | style="text-align:center;" | [[File:Wikibooks-logo.svg|35px|link=b:|logo Wikibooks]] | style="width:16%" | '''[[b:kab:|Wikibooks]]'''<br />Idlisen | style="text-align:center;" | [[File:Wikisource-logo.svg|35px|link=s:|logo Wikisource]] | style="width:16%" | '''[[s:kab:|Wikisource]]'''<br />Iseftar | style="text-align:center;" | [[File:Wikiquote-logo.svg|35px|link=q:|logo Wikiquote]] | style="width:16%" | '''[[q:kab:|Wikiquote]]'''<br />Tinfusin | style="text-align:center;" | [[File:Wikidata-logo.svg|35px|link=d:|logo Wikidata]] | style="width:16%" | '''[[d:|Wikidata]]'''<br />Isefka |- | style="text-align:center;" | [[File:Wikispecies-logo.svg|35px|link=species:|logo Wikispecies]] | '''[[species:|Wikispecies]]'''<br />Tilmas | style="text-align:center;" | [[File:Wikinews-logo.svg|51px|link=n:|logo Wikinews]] | '''[[n:kab:|Wikinews]]'''<br />Isallen | style="text-align:center;" | [[File:Wikiversity-logo.svg|35px|link=v:|logo Wikiversity]] | '''[[v:|Wikiversity]]'''<br />Tiɣbula n ulmad | style="text-align:center;" | [[File:Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg|35px|link=voy:|logo Wikivoyage]] | '''[[voy:|Wikivoyage]]'''<br />Amnir n usikel | style="text-align:center;" | [[File:Meta-Wiki logo.svg|35px|link=m:|logo Meta-Wiki]] | '''[[m:|Meta-Wiki]]'''<br />Amsellek | style="text-align:center;" | [[File:MediaWiki-2020-icon.svg|35px|link=mw:|logo MediaWiki]] | '''[[mw:|MediaWiki]]'''<br />Aseɣzan wiki |} </div> [[Category:Wt/kab]] 1sdntnabkqyi6u9cxsqcxgufgrvqg59 3 3058627 7336592 4571893 2026-09-26T09:25:23Z Deepfriedokra 2529432 Deepfriedokra moved page [[User talk:CZMG]] to [[User talk:Renamed user 8c14b3cc839d7c748ca215746d1d2055]] without leaving a redirect: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/CZMG|CZMG]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 8c14b3cc839d7c748ca215746d1d2055|Renamed user 8c14b3cc839d7c748ca215746d1d2055]]" 4571893 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float={{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|left|right}} }} {{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|<div class="rtl-text">|}} Welcome to Wikimedia Incubator! {{#ifeq:|yes|If you haven't already, please consider creating yourself an account to be able to do more. It's free.<br>}} At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand it! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and [[translatewiki:Special:FirstSteps|follow the instructions]]. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]].{{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|</div>|}}</div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 00:50, 26 May 2019 (UTC) ka9dv0ctep8yl0bv67s6kzcmfkwmfk8 0 3068845 7336618 5702295 2026-09-26T10:11:04Z ButterflyOFF 2606653 7336618 wikitext text/x-wiki == [[Wt/kab/taqbaylit|Taqbaylit]] == === Isem === '''argaz''' /''asusru''/ ''amalay'' (''amaruz'': urgaz) (''asget'': [[Wt/kab/irgazen|irgazen]]) === IPA === {{Wt/kab/IPA|argaz}} # [[Wt/kab/awtem|Awtem]] n [[Wt/kab/tmeṭṭut|tmeṭṭut]]. #* ''Yessusem '''wergaz'''-nni.'' (<small>Kamal Naït-Zerrad, ''Grammaire moderne du kabyle, tajerrunt tatrart n teqbaylit, Éditions Karthala, 2001, p.174</small>) #* '''Argaz''' d lsas, tameṭṭut d ajgu alemmas. ====Ẓeṛ daɣen==== ====Tutlayin-nniḍen==== * [[Wt/kab/tafransist|tafransist]] : [[Wt/kab/homme|homme]] * [[Wt/kab/tabrutunt|tabrutunt]] : [[Wt/kab/gwaz|gwaz]] ==Aɣbalu== <references /> [[Category:Wt/kab/Taqbaylit]] [[Category:Wt/kab]] 74vf6z52ciaxokzyleae5k8kcz86oxr 4 3117546 7336605 7317584 2026-09-26T09:59:14Z Пан Хаунд 2 2597454 7336605 wikitext text/x-wiki {{Notice|Please add your Wikivoyage projects to the list, if it hasn't already added.}} == List of Wikivoyage projects (Wy/xyz) open in the Incubator == <small> Last update of the page: 27/08/2026. The page number count for each project is automatic (''use the purge button regularly to refresh the display'').</small> {| class="wikitable sortable" ! Project ! Code ! English name ! Number of articles ! Starting date ! Status ! Actions taken |- ||Wikivoyage||aa||Afar||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/aa|{{PAGESINCATEGORY:Wy/aa}}]] ||2024-02|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||ace||Acehnese||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/ace|{{PAGESINCATEGORY:Wy/ace}}]] ||2021-04||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||ady||Adyghe||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/ady|{{PAGESINCATEGORY:Wy/ady}}]] ||2018-05 || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||af||Afrikaans||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/af|{{PAGESINCATEGORY:Wy/af}}]] ||2023-01|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||afb||Emirati Arabic||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/afb|{{PAGESINCATEGORY:Wy/afb}}]] ||2026-? || Inactive || |- ||Wikivoyage||ar||Arabic||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/ar|{{PAGESINCATEGORY:Wy/ar}}]] ||2012-11|| Inactive || |- ||Wikivoyage||as||Assamese||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/as|{{PAGESINCATEGORY:Wy/as}}]] ||2018-02|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||ain||Ainu||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wy/ain|{{PAGESINCATEGORY:wy/ain}}]] ||2023-04 || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||az||Azerbaijani||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/az|{{PAGESINCATEGORY:Wy/az}}]] ||2012-11 || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||azb||South Azerbaijani||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/azb|{{PAGESINCATEGORY:Wy/azb}}]] ||2014-03 || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||ba||Bashkir||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/ba|{{PAGESINCATEGORY:Wy/ba}}]] || 2012-08|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||bcc||Southern Balochi||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/bcc|{{PAGESINCATEGORY:Wy/bcc}}]] || 2014-?|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||be||Belarusian||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/be|{{PAGESINCATEGORY:Wy/be}}]] || 2009|| Active in 2026|| |- ||Wikivoyage||be-tarask||Belarusian (Taraskevica)||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/be-tarask|{{PAGESINCATEGORY:Wy/be-tarask}}]] || 2025-?|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation<br>Nominated for deletion: [[Incubator:Requests for deletions#Wb/be-tarask, Wn/be-tarask, Wq/be-tarask and Wy/be-tarask]]||Deleted |- ||Wikivoyage||bew||Betawi||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/bew|{{PAGESINCATEGORY:Wy/bew}}]] ||2025-05 || style="background-color: yellow;" | Was active since creation to 2025-07, for a max. of 3 months|| |- ||Wikivoyage||bg||Bulgarian||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/bg|{{PAGESINCATEGORY:Wy/bg}}]] || ?|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation| |- ||Wikivoyage||bho||||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/bho|{{PAGESINCATEGORY:Wy/bho}}]] ||2016 || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||ca||Catalan||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/ca|{{PAGESINCATEGORY:Wy/ca}}]] ||? ||Inactive || |- ||Wikivoyage||ckb||Central Kurdish||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/ckb|{{PAGESINCATEGORY:Wy/ckb}}]] ||2024|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||da||Danish||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/da|{{PAGESINCATEGORY:Wy/da}}]] || 2013-01|| Inactive || |- ||Wikivoyage||diq||Zazaki||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/diq|{{PAGESINCATEGORY:Wy/diq}}]] ||2012-11 || Inactive || |- ||Wikivoyage||dz||Dzonkha||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/dz|{{PAGESINCATEGORY:Wy/dz}}]] ||2025-02|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||eu||Basque||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/eu|{{PAGESINCATEGORY:Wy/eu}}]] || || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||ff||Fulfulde||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/ff|{{PAGESINCATEGORY:Wy/ff}}]] ||2025-09|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||dty||Doteli||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/dty|{{PAGESINCATEGORY:Wy/dty}}]] || || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- |- ||Wikivoyage||hu||Hungarian||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/hu|{{PAGESINCATEGORY:Wy/hu}}]] ||? || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||hy||Armenian||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/hy|{{PAGESINCATEGORY:Wy/hy}}]] || || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||jbo||Lojban||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/jbo|{{PAGESINCATEGORY:Wy/jbo}}]] || || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||ka||Georgian||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/ka|{{PAGESINCATEGORY:Wy/ka}}]] || 2012|| Inactive || |- ||Wikivoyage||kjh||Khakas||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wy/kjh|{{PAGESINCATEGORY:wy/kjh}}]]||?|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||kk||Kazakh||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wy/kk|{{PAGESINCATEGORY:wy/kk}}]] ||2020-10|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||ko||Korean‎||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/ko|{{PAGESINCATEGORY:Wy/ko}}]] || || Inactive || |- ||Wikivoyage||kri||Krio||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/kri|{{PAGESINCATEGORY:Wy/kri}}]] ||?|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||la||Latin‎||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/la|{{PAGESINCATEGORY:Wy/la}}]] || || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||lv||Latvian||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/lv|{{PAGESINCATEGORY:Wy/lv}}]] ||2013|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||lzh||Literary Chinese||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/lzh|{{PAGESINCATEGORY:Wy/lzh}}]] || || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||mg||Malagasy||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wy/mg|{{PAGESINCATEGORY:wy/mg}}]] ||2020|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation || |- ||Wikivoyage||ml||Malayalam||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/ml|{{PAGESINCATEGORY:Wy/ml}}]] || 2012|| Active. || |- ||Wikivoyage||mn||Mongolian||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/mn|{{PAGESINCATEGORY:Wy/mn}}]] || || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||mr||Marathi‎||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/mr|{{PAGESINCATEGORY:Wy/mr}}]] || 2012|| Inactive. || |- ||Wikivoyage||ms||Malay||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/ms|{{PAGESINCATEGORY:Wy/ms}}]] || || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||ne||Nepali||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/ne|{{PAGESINCATEGORY:Wy/ne}}]] || || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||pnb||Punjabi||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/pnb|{{PAGESINCATEGORY:wy/pnb}}]] ||?||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||pnt||Pontic Greek||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/pnt|{{PAGESINCATEGORY:Wy/pnt}}]] || || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||rkt|| Rangpuri||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wy/rkt|{{PAGESINCATEGORY:wy/rkt}}]] || 2024||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||ryu||Okinawan||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/ryu|{{PAGESINCATEGORY:Wy/ryu}}]] ||2018-02 || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||sat||?||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/sat|{{PAGESINCATEGORY:Wy/sat}}]] ||?-11 || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||sah||Saha||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/sah|{{PAGESINCATEGORY:Wy/sah}}]] || 2025|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation.|| |- ||Wikivoyage||scn||Sicilian||align="right"|[[Special:Prefixindex/wy/scn|{{PAGESINCATEGORY:wy/scn}}]] || 2025||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||sd||Sindhi||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/sd|{{PAGESINCATEGORY:Wy/sd}}]] || || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||sh|| Bosnian-Croatian-Montenegrin-Serbian||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/sh|{{PAGESINCATEGORY:Wy/sh}}]] || || Recently active || |- ||Wikivoyage||si||Sinhalese||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/si|{{PAGESINCATEGORY:Wy/si}}]] ||2018|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||sk||Slovak||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/sk|{{PAGESINCATEGORY:Wy/sk}}]] ||? || Inactive || |- ||Wikivoyage||skr||Saraiki||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/skr|{{PAGESINCATEGORY:Wy/skr}}]] || || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||sr||Serbian||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/sr|{{PAGESINCATEGORY:Wy/sr}}]] || || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||syl||Sylheti||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/syl|{{PAGESINCATEGORY:Wy/syl}}]] ||2022-07|| style="background-color: yellow;" | Was active from 2023-05 to 2024-05, for 13 months|| No action has been taken by Langcom. |- ||Wikivoyage||ta||Tamil||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/ta|{{PAGESINCATEGORY:Wy/ta}}]] ||2013-01 || Recently active|| |- ||Wikivoyage||te||Telugu||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/te|{{PAGESINCATEGORY:Wy/te}}]] || || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||th||Thai||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/th|{{PAGESINCATEGORY:Wy/th}}]] || || Inactive || |- ||Wikivoyage||tt||Tatar||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/tt|{{PAGESINCATEGORY:Wy/tt}}]] || || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||udm||Udmurt||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/udm|{{PAGESINCATEGORY:Wy/udm}}]] || 2024|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||ur||Urdu||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/ur|{{PAGESINCATEGORY:Wy/ur}}]] || || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||wal||Wollayta||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/wal|{{PAGESINCATEGORY:Wy/wal}}]] || || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||war||Waray||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/war|{{PAGESINCATEGORY:Wy/war}}]] ||2025-10 || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||wuu||Wu||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/wuu|{{PAGESINCATEGORY:Wy/wuu}}]] || || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||wym||Wymysorys||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/wym|{{PAGESINCATEGORY:Wy/wym}}]] ||2024-03 || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||yue||Cantonese Chinese||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/yue|{{PAGESINCATEGORY:Wy/yue}}]] || || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||zu||Zulu||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/zu|{{PAGESINCATEGORY:Wy/zu}}]] || || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikivoyage||zyj||Youjiang Zhuang||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wy/zyj|{{PAGESINCATEGORY:Wy/zyj}}]] ||2018-05 || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |} * Template: [[Template:Tests/wy]] ==See also== * [[Incubator:Wikipedia projects]] * [[Incubator:Wiktionary projects]] * [[Incubator:Wikibooks projects]] * [[Incubator:Wikinews projects]] * [[Incubator:Wikiquote projects]] [[Category:Incubator:Projects]] gr5bt0kvr4z8g5lj0yymag5k07cpx81 0 3203274 7336690 6652149 2026-09-26T11:45:01Z PastelKos 2547710 7336690 wikitext text/x-wiki {{Wp/grc/Χώρα |Ὄνομα ἑλληνιστί=Βαρβαδώ |Ὄνομα τῇ ἐκείνων γλώσσᾳ=Barbados |Σημεῖον=Flag_of_Barbados.svg |Ἐπίσημα=Coat_of_arms_of_Barbados_(3).svg |Ὄνομα Ἐπισήματος=Θυρεός |Ὕμνος=National Anthem of Barbados |Ὕμνος ἑλληνιστί=Pride and Industry |Ἐπίγραμμα=Por la razón o la fuerza |Ἐπίγραμμα ἑλληνιστί=Φρόνημα καὶ Φιλοπονία |Πίναξ=BRB_orthographic.svg |Μητρόπολις=[[File:Coat of arms of Bridgetown, Barbados.svg|basic|20px]] [[Wp/grc/Γεφυρόπολις|Γεφυρόπολις]]<br>[[File:WMA button2b.png|frameless|15x15px]] [https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Barbados&params=13_05_52_N_59_37_06_W_type:city 13°05′52″N 59°37′06″W] |Μέγιστη πόλις=[[Wp/grc/Γεφυρόπολις|Γεφυρόπολις]] |Πολίτευμα=Κοινοβουλευτικὴ Πολιτεία |Ὄνομα ἡγεμόνος τῶν κοινῶν=Πρόεδρος |Ἡγεμὼν τῶν κοινῶν=Γοδεφρεῖδος Βοστίκ |Ὄνομα ἡγεμόνος κυβερνήσεως=Πρωθυπουργός |Ἡγεμὼν κυβερνήσεως=Μία Μοτλεία |Πᾶν ἐμβαδόν=439<ref name=edaf>[https://www.bbc.com/news/world-latin-america-18723928 "Barbados country profile"]. BBC News. 2 August 2012.</ref> |Ποσοστὸν ὕδατος=Εὐκαταφρόνητον |Μέγιστον ὕψος=340<ref name=edaf/> |Βραχύτατον ὕψος=0 |Πλῆθος=269.090 (2021)<ref>[https://stats.gov.bb/wp-content/uploads/2024/02/2021-Population-and-Housing-Census.pdf 2021 Population and Housing Census Report – August 1, 2021] (PDF) (Report). Barbados Statistical Service. June 2023. p. 21.</ref> |Πυκνότης πλήθους=660 |Πᾶν ΟΕΑ (PPP)=$5,436 δισ.<ref name=:0>[https://www.imf.org/en/publications/weo/weo-database/2023/october/weo-report?c=316%2C&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC%2C&sy=2020&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 "World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Barbados)"]. ''IMF.org''. International Monetary Fund. 10 October 2023</ref> |Κατὰ κεφαλὴν ΟΕΑ (PPP)=$18.738<ref name=:0/> |Πᾶν ΟΕΑ (Λεγόμενον)=$6,220 δισ.<ref name=:0/> |Κατὰ κεφαλὴν ΟΕΑ (Λεγόμενον)=$21.442<ref name=:0/> |ΣΑΠ=[[File:Increase2.svg|frameless|11x11px]] 0,811 <span style="color:darkgreen;">μάλα ὑψηλόν</span> (69η)<ref>[https://hdr.undp.org/data-center/specific-country-data#/countries/BRB "Human Development Report 2023/2024"]. United Nations Development Programme. 26 May 2025. </ref> |Δημόσιαι γλῶσσαι=[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶσσα|Ἀγγλική]] |Νόμισμα=Βαρβαδικὸν δολλάριον ($, BBD) |Ζώνη ὥρας=UTC-4 |Κλήσεως κῶδιξ=<nowiki>+</nowiki>1 |Ὁδήγησις=ἀριστερᾷ |Internet TLD=.bb |Ἱστοσελίς=[https://gov.bb gov.bb] }} Ἡ '''Βαρβαδὼς'''<ref>Edward Wells (1704), ''Τῆς πάλαι καὶ τῆς νῦν οἰκουμένης περιήγησις'', Ἧχί τε '''Βαρβαδώς''' (στ. 1325)</ref> (''[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶσσα|Ἀγγλιστί]]'': Barbados {{Wp/grc/IPA|/bɑːrˈbeɪdəs/}}) μικρά ἐστι χώρα τῆς [[Wp/grc/Βόρειος Ἀμερική|Βορείου]] [[Wp/grc/Ἀμερική|Ἀμερικῆς]] ἐν τῇ [[Wp/grc/Καρριβὶς Θάλασσα|Καρριβίδι]], ἧς μητρόπολις ἡ [[Wp/grc/Γεφυρόπολις|Γεφυρόπολις]]. ==Πηγαί== <references/> == Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι == {{Wp/grc/Commonscat|Barbados|τῆς Βαρβαδοῦς}} {{Wp/grc/Χῶραι τῆς Ἀμερικῆς}} {{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc/Βαρβαδώς|!]] [[Category:Wp/grc]] {{INTERWIKI|Q298}} fi2ktn5t8014atsfy209of0jcuc0abr 7336691 7336690 2026-09-26T11:45:11Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Wp/grc/Βαρβάτη]] to [[Wp/grc/Βαρβαδώ]] 7336690 wikitext text/x-wiki {{Wp/grc/Χώρα |Ὄνομα ἑλληνιστί=Βαρβαδώ |Ὄνομα τῇ ἐκείνων γλώσσᾳ=Barbados |Σημεῖον=Flag_of_Barbados.svg |Ἐπίσημα=Coat_of_arms_of_Barbados_(3).svg |Ὄνομα Ἐπισήματος=Θυρεός |Ὕμνος=National Anthem of Barbados |Ὕμνος ἑλληνιστί=Pride and Industry |Ἐπίγραμμα=Por la razón o la fuerza |Ἐπίγραμμα ἑλληνιστί=Φρόνημα καὶ Φιλοπονία |Πίναξ=BRB_orthographic.svg |Μητρόπολις=[[File:Coat of arms of Bridgetown, Barbados.svg|basic|20px]] [[Wp/grc/Γεφυρόπολις|Γεφυρόπολις]]<br>[[File:WMA button2b.png|frameless|15x15px]] [https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Barbados&params=13_05_52_N_59_37_06_W_type:city 13°05′52″N 59°37′06″W] |Μέγιστη πόλις=[[Wp/grc/Γεφυρόπολις|Γεφυρόπολις]] |Πολίτευμα=Κοινοβουλευτικὴ Πολιτεία |Ὄνομα ἡγεμόνος τῶν κοινῶν=Πρόεδρος |Ἡγεμὼν τῶν κοινῶν=Γοδεφρεῖδος Βοστίκ |Ὄνομα ἡγεμόνος κυβερνήσεως=Πρωθυπουργός |Ἡγεμὼν κυβερνήσεως=Μία Μοτλεία |Πᾶν ἐμβαδόν=439<ref name=edaf>[https://www.bbc.com/news/world-latin-america-18723928 "Barbados country profile"]. BBC News. 2 August 2012.</ref> |Ποσοστὸν ὕδατος=Εὐκαταφρόνητον |Μέγιστον ὕψος=340<ref name=edaf/> |Βραχύτατον ὕψος=0 |Πλῆθος=269.090 (2021)<ref>[https://stats.gov.bb/wp-content/uploads/2024/02/2021-Population-and-Housing-Census.pdf 2021 Population and Housing Census Report – August 1, 2021] (PDF) (Report). Barbados Statistical Service. June 2023. p. 21.</ref> |Πυκνότης πλήθους=660 |Πᾶν ΟΕΑ (PPP)=$5,436 δισ.<ref name=:0>[https://www.imf.org/en/publications/weo/weo-database/2023/october/weo-report?c=316%2C&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC%2C&sy=2020&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 "World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Barbados)"]. ''IMF.org''. International Monetary Fund. 10 October 2023</ref> |Κατὰ κεφαλὴν ΟΕΑ (PPP)=$18.738<ref name=:0/> |Πᾶν ΟΕΑ (Λεγόμενον)=$6,220 δισ.<ref name=:0/> |Κατὰ κεφαλὴν ΟΕΑ (Λεγόμενον)=$21.442<ref name=:0/> |ΣΑΠ=[[File:Increase2.svg|frameless|11x11px]] 0,811 <span style="color:darkgreen;">μάλα ὑψηλόν</span> (69η)<ref>[https://hdr.undp.org/data-center/specific-country-data#/countries/BRB "Human Development Report 2023/2024"]. United Nations Development Programme. 26 May 2025. </ref> |Δημόσιαι γλῶσσαι=[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶσσα|Ἀγγλική]] |Νόμισμα=Βαρβαδικὸν δολλάριον ($, BBD) |Ζώνη ὥρας=UTC-4 |Κλήσεως κῶδιξ=<nowiki>+</nowiki>1 |Ὁδήγησις=ἀριστερᾷ |Internet TLD=.bb |Ἱστοσελίς=[https://gov.bb gov.bb] }} Ἡ '''Βαρβαδὼς'''<ref>Edward Wells (1704), ''Τῆς πάλαι καὶ τῆς νῦν οἰκουμένης περιήγησις'', Ἧχί τε '''Βαρβαδώς''' (στ. 1325)</ref> (''[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶσσα|Ἀγγλιστί]]'': Barbados {{Wp/grc/IPA|/bɑːrˈbeɪdəs/}}) μικρά ἐστι χώρα τῆς [[Wp/grc/Βόρειος Ἀμερική|Βορείου]] [[Wp/grc/Ἀμερική|Ἀμερικῆς]] ἐν τῇ [[Wp/grc/Καρριβὶς Θάλασσα|Καρριβίδι]], ἧς μητρόπολις ἡ [[Wp/grc/Γεφυρόπολις|Γεφυρόπολις]]. ==Πηγαί== <references/> == Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι == {{Wp/grc/Commonscat|Barbados|τῆς Βαρβαδοῦς}} {{Wp/grc/Χῶραι τῆς Ἀμερικῆς}} {{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc/Βαρβαδώς|!]] [[Category:Wp/grc]] {{INTERWIKI|Q298}} fi2ktn5t8014atsfy209of0jcuc0abr 7336719 7336691 2026-09-26T11:50:57Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Wp/grc/Βαρβαδώ]] to [[Wp/grc/Βαρβαδώς]] 7336690 wikitext text/x-wiki {{Wp/grc/Χώρα |Ὄνομα ἑλληνιστί=Βαρβαδώ |Ὄνομα τῇ ἐκείνων γλώσσᾳ=Barbados |Σημεῖον=Flag_of_Barbados.svg |Ἐπίσημα=Coat_of_arms_of_Barbados_(3).svg |Ὄνομα Ἐπισήματος=Θυρεός |Ὕμνος=National Anthem of Barbados |Ὕμνος ἑλληνιστί=Pride and Industry |Ἐπίγραμμα=Por la razón o la fuerza |Ἐπίγραμμα ἑλληνιστί=Φρόνημα καὶ Φιλοπονία |Πίναξ=BRB_orthographic.svg |Μητρόπολις=[[File:Coat of arms of Bridgetown, Barbados.svg|basic|20px]] [[Wp/grc/Γεφυρόπολις|Γεφυρόπολις]]<br>[[File:WMA button2b.png|frameless|15x15px]] [https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Barbados&params=13_05_52_N_59_37_06_W_type:city 13°05′52″N 59°37′06″W] |Μέγιστη πόλις=[[Wp/grc/Γεφυρόπολις|Γεφυρόπολις]] |Πολίτευμα=Κοινοβουλευτικὴ Πολιτεία |Ὄνομα ἡγεμόνος τῶν κοινῶν=Πρόεδρος |Ἡγεμὼν τῶν κοινῶν=Γοδεφρεῖδος Βοστίκ |Ὄνομα ἡγεμόνος κυβερνήσεως=Πρωθυπουργός |Ἡγεμὼν κυβερνήσεως=Μία Μοτλεία |Πᾶν ἐμβαδόν=439<ref name=edaf>[https://www.bbc.com/news/world-latin-america-18723928 "Barbados country profile"]. BBC News. 2 August 2012.</ref> |Ποσοστὸν ὕδατος=Εὐκαταφρόνητον |Μέγιστον ὕψος=340<ref name=edaf/> |Βραχύτατον ὕψος=0 |Πλῆθος=269.090 (2021)<ref>[https://stats.gov.bb/wp-content/uploads/2024/02/2021-Population-and-Housing-Census.pdf 2021 Population and Housing Census Report – August 1, 2021] (PDF) (Report). Barbados Statistical Service. June 2023. p. 21.</ref> |Πυκνότης πλήθους=660 |Πᾶν ΟΕΑ (PPP)=$5,436 δισ.<ref name=:0>[https://www.imf.org/en/publications/weo/weo-database/2023/october/weo-report?c=316%2C&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC%2C&sy=2020&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 "World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Barbados)"]. ''IMF.org''. International Monetary Fund. 10 October 2023</ref> |Κατὰ κεφαλὴν ΟΕΑ (PPP)=$18.738<ref name=:0/> |Πᾶν ΟΕΑ (Λεγόμενον)=$6,220 δισ.<ref name=:0/> |Κατὰ κεφαλὴν ΟΕΑ (Λεγόμενον)=$21.442<ref name=:0/> |ΣΑΠ=[[File:Increase2.svg|frameless|11x11px]] 0,811 <span style="color:darkgreen;">μάλα ὑψηλόν</span> (69η)<ref>[https://hdr.undp.org/data-center/specific-country-data#/countries/BRB "Human Development Report 2023/2024"]. United Nations Development Programme. 26 May 2025. </ref> |Δημόσιαι γλῶσσαι=[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶσσα|Ἀγγλική]] |Νόμισμα=Βαρβαδικὸν δολλάριον ($, BBD) |Ζώνη ὥρας=UTC-4 |Κλήσεως κῶδιξ=<nowiki>+</nowiki>1 |Ὁδήγησις=ἀριστερᾷ |Internet TLD=.bb |Ἱστοσελίς=[https://gov.bb gov.bb] }} Ἡ '''Βαρβαδὼς'''<ref>Edward Wells (1704), ''Τῆς πάλαι καὶ τῆς νῦν οἰκουμένης περιήγησις'', Ἧχί τε '''Βαρβαδώς''' (στ. 1325)</ref> (''[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶσσα|Ἀγγλιστί]]'': Barbados {{Wp/grc/IPA|/bɑːrˈbeɪdəs/}}) μικρά ἐστι χώρα τῆς [[Wp/grc/Βόρειος Ἀμερική|Βορείου]] [[Wp/grc/Ἀμερική|Ἀμερικῆς]] ἐν τῇ [[Wp/grc/Καρριβὶς Θάλασσα|Καρριβίδι]], ἧς μητρόπολις ἡ [[Wp/grc/Γεφυρόπολις|Γεφυρόπολις]]. ==Πηγαί== <references/> == Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι == {{Wp/grc/Commonscat|Barbados|τῆς Βαρβαδοῦς}} {{Wp/grc/Χῶραι τῆς Ἀμερικῆς}} {{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc/Βαρβαδώς|!]] [[Category:Wp/grc]] {{INTERWIKI|Q298}} fi2ktn5t8014atsfy209of0jcuc0abr 14 3203275 7336708 6656020 2026-09-26T11:47:54Z PastelKos 2547710 7336708 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/grc/Χῶραι τῆς Ἀμερικῆς|Βαρβαδοῦς]] {{INTERWIKI|Q7130681}} a6q4nr7rz3rfmbg9g49yovb22ihy76f 7336709 7336708 2026-09-26T11:48:03Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Category:Wp/grc/Βαρβάτη]] to [[Category:Wp/grc/Βαρβαδώ]] 7336708 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/grc/Χῶραι τῆς Ἀμερικῆς|Βαρβαδοῦς]] {{INTERWIKI|Q7130681}} a6q4nr7rz3rfmbg9g49yovb22ihy76f 7336711 7336709 2026-09-26T11:48:26Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Category:Wp/grc/Βαρβαδώ]] to [[Category:Wp/grc/Βαρβαδώς]] 7336708 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/grc/Χῶραι τῆς Ἀμερικῆς|Βαρβαδοῦς]] {{INTERWIKI|Q7130681}} a6q4nr7rz3rfmbg9g49yovb22ihy76f 14 3203279 7336699 5030729 2026-09-26T11:47:09Z PastelKos 2547710 7336699 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/grc/Πόλεις ἀνὰ χώραν|Βαρβαδοῦς]] [[Category:Wp/grc/Πόλεις τῆς Ἀμερικῆς|Βαρβαδοῦς]] [[Category:Wp/grc/Οἰκούμενοι τόποι τῆς Βαρβαδοῦς|Πόλεις τῆς Βαρβαδοῦς]] 51q06a0g9raulheoggtfwua3qljjfim 7336700 7336699 2026-09-26T11:47:16Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Category:Wp/grc/Πόλεις τῆς Βαρβάτης]] to [[Category:Wp/grc/Πόλεις τῆς Βαρβαδοῦς]] 7336699 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/grc/Πόλεις ἀνὰ χώραν|Βαρβαδοῦς]] [[Category:Wp/grc/Πόλεις τῆς Ἀμερικῆς|Βαρβαδοῦς]] [[Category:Wp/grc/Οἰκούμενοι τόποι τῆς Βαρβαδοῦς|Πόλεις τῆς Βαρβαδοῦς]] 51q06a0g9raulheoggtfwua3qljjfim 10 3203379 7336630 7332362 2026-09-26T10:43:38Z PastelKos 2547710 7336630 wikitext text/x-wiki {|class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;background:#FDFDFD;border:1px solid #d0d0d0;padding:.2em;margin:auto;" | colspan="4" style="background:#CCCCFF" |<div class="center">'''Χῶραι τῆς [[Wp/grc/Ἀμερική|Ἀμερικῆς]]'''</div> |- ! style="width:5em;text-align:right;height:3em;background:#DDDDFF" |Χῶραι | |[[Wp/grc/Ἁγία Λουκία|Ἁγία Λουκία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδίνες|Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδίνες]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἅγιος Χριστόφορος καὶ Νίβης|Ἅγιος Χριστόφορος καὶ Νίβης]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἁϊτή|Ἁϊτή]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἀντικόα καὶ Βαρβοῦδα|Ἀντικόα καὶ Βαρβοῦδα]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἀργεντινή|Ἀργεντινή]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βαᾶμαι|Βαᾶμαι]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βασιλεία Βαταυίας|Βαταυία]]¹{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βαρβάτη|Βαρβάτη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βελίζη|Βελίζη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βολιβία|Βολιβία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βρασιλία|Βρασιλία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Γαλλία|Γαλλία]]¹{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Γρενάδη|Γρενάδη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Γουατιμάλη|Γουατιμάλη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Γυιανή|Γυιανή]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Δομινικανὴ Πολιτεία|Δομινικανὴ Πολιτεία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Δομινίκη|Δομινίκη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἐνετιόλη|Ἐνετιόλη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς|ΗΠΑ]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἰαμαϊκή|Ἰαμαϊκή]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἰσημερινός|Ἰσημερινός]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Κανάδη|Κανάδη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Κολομβία|Κολομβία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Κοῦβα|Κοῦβα]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Μεξικόν|Μεξικόν]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Νικαράγουα|Νικαράγουα]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ὁνδοῦρα|Ὁνδοῦρα]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Οὐρογυάς|Οὐρογυάς]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Πανάμη|Πανάμη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Παραγυάς|Παραγυάς]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Πηρυβία|Πηρυβία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Πλουσία Ἀκτή|Πλουσία Ἀκτή]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Σουρινάμη|Σουρινάμη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Σωτηρία|Σωτηρία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Τριὰς καὶ Ταβάκον|Τριὰς καὶ Ταβάκον]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Χιλή|Χιλή]] | rowspan="2" style="width:6em" |[[File:Cartography_of_the_Americas.svg|frameless|100px]] |- ! style="width:5em;text-align:right;height:3em;background:#DDDDFF" |Κτήσεις | | style="background:#F7F7F7" |[[Wp/grc/Νῆσος Ἁγίου Βαρθολομαίου|Ἅγιος Βαρθολομαῖος]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἅγιος Πέτρος καὶ Μιχαήλ|Ἅγιος Πέτρος καὶ Μιχαήλ]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι|Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἀρούβη|Ἀρούβη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἅγιος Μαρτῖνος (Βαταυία)|Ἅγιος Μαρτῖνος Βαταυίας]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἅγιος Μαρτῖνος (Γαλλία)|Ἅγιος Μαρτῖνος Γαλλίας]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βερμούδα|Βερμούδα]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βορική|Βορική]] {{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βρεττανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι|Βρεττανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Γροινία|Γροινία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Καιμαναὶ Νῆσοι|Καιμαναὶ Νῆσοι]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Κυρακάον|Κυρακάον]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Νότιος Γεωργία καὶ Νότιοι Σανδουΐχοι Νῆσοι|Νότιος Γεωργία καὶ Νότιοι Σανδουΐχοι Νῆσοι]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ὄφις (Νῆσος)|Ὄφις] {{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Πριονωτὴ Νῆσος|Πριονωτή]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Τοῦρκοι καὶ Καῖκοι Νῆσοι|Τοῦρκοι καὶ Καῖκοι]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Φαλκία|Φαλκία]] |- | colspan="4" style=";text-align:center;height:3em;background:#DDDDFF" |<small>''1. Ἐν μέρει''</small> |}<noinclude>[[Category:wp/grc/Πρότυπα Γεωγραφίας|Χῶραι τῆς Ἀμερικῆς]]</noinclude> o8na2kjgv5vis2eid8bx28fs3qfw8q9 7336631 7336630 2026-09-26T10:43:56Z PastelKos 2547710 7336631 wikitext text/x-wiki {|class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;background:#FDFDFD;border:1px solid #d0d0d0;padding:.2em;margin:auto;" | colspan="4" style="background:#CCCCFF" |<div class="center">'''Χῶραι τῆς [[Wp/grc/Ἀμερική|Ἀμερικῆς]]'''</div> |- ! style="width:5em;text-align:right;height:3em;background:#DDDDFF" |Χῶραι | |[[Wp/grc/Ἁγία Λουκία|Ἁγία Λουκία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδίνες|Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδίνες]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἅγιος Χριστόφορος καὶ Νίβης|Ἅγιος Χριστόφορος καὶ Νίβης]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἁϊτή|Ἁϊτή]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἀντικόα καὶ Βαρβοῦδα|Ἀντικόα καὶ Βαρβοῦδα]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἀργεντινή|Ἀργεντινή]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βαᾶμαι|Βαᾶμαι]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βασιλεία Βαταυίας|Βαταυία]]¹{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βαρβάτη|Βαρβάτη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βελίζη|Βελίζη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βολιβία|Βολιβία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βρασιλία|Βρασιλία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Γαλλία|Γαλλία]]¹{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Γρενάδη|Γρενάδη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Γουατιμάλη|Γουατιμάλη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Γυιανή|Γυιανή]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Δομινικανὴ Πολιτεία|Δομινικανὴ Πολιτεία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Δομινίκη|Δομινίκη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἐνετιόλη|Ἐνετιόλη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς|ΗΠΑ]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἰαμαϊκή|Ἰαμαϊκή]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἰσημερινός|Ἰσημερινός]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Κανάδη|Κανάδη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Κολομβία|Κολομβία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Κοῦβα|Κοῦβα]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Μεξικόν|Μεξικόν]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Νικαράγουα|Νικαράγουα]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ὁνδοῦρα|Ὁνδοῦρα]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Οὐρογυάς|Οὐρογυάς]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Πανάμη|Πανάμη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Παραγυάς|Παραγυάς]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Πηρυβία|Πηρυβία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Πλουσία Ἀκτή|Πλουσία Ἀκτή]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Σουρινάμη|Σουρινάμη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Σωτηρία|Σωτηρία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Τριὰς καὶ Ταβάκον|Τριὰς καὶ Ταβάκον]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Χιλή|Χιλή]] | rowspan="2" style="width:6em" |[[File:Cartography_of_the_Americas.svg|frameless|100px]] |- ! style="width:5em;text-align:right;height:3em;background:#DDDDFF" |Κτήσεις | | style="background:#F7F7F7" |[[Wp/grc/Νῆσος Ἁγίου Βαρθολομαίου|Ἅγιος Βαρθολομαῖος]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἅγιος Πέτρος καὶ Μιχαήλ|Ἅγιος Πέτρος καὶ Μιχαήλ]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι|Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἀρούβη|Ἀρούβη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἅγιος Μαρτῖνος (Βαταυία)|Ἅγιος Μαρτῖνος Βαταυίας]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἅγιος Μαρτῖνος (Γαλλία)|Ἅγιος Μαρτῖνος Γαλλίας]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βερμούδα|Βερμούδα]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βορική|Βορική]] {{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βρεττανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι|Βρεττανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Γροινία|Γροινία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Καιμαναὶ Νῆσοι|Καιμαναὶ Νῆσοι]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Κυρακάον|Κυρακάον]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Νότιος Γεωργία καὶ Νότιοι Σανδουΐχοι Νῆσοι|Νότιος Γεωργία καὶ Νότιοι Σανδουΐχοι Νῆσοι]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ὄφις (Νῆσος)|Ὄφις]] {{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Πριονωτὴ Νῆσος|Πριονωτή]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Τοῦρκοι καὶ Καῖκοι Νῆσοι|Τοῦρκοι καὶ Καῖκοι]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Φαλκία|Φαλκία]] |- | colspan="4" style=";text-align:center;height:3em;background:#DDDDFF" |<small>''1. Ἐν μέρει''</small> |}<noinclude>[[Category:wp/grc/Πρότυπα Γεωγραφίας|Χῶραι τῆς Ἀμερικῆς]]</noinclude> 5odmfhdejyr9soc9st08pei5epj776m 7336723 7336631 2026-09-26T11:52:11Z PastelKos 2547710 7336723 wikitext text/x-wiki {|class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;background:#FDFDFD;border:1px solid #d0d0d0;padding:.2em;margin:auto;" | colspan="4" style="background:#CCCCFF" |<div class="center">'''Χῶραι τῆς [[Wp/grc/Ἀμερική|Ἀμερικῆς]]'''</div> |- ! style="width:5em;text-align:right;height:3em;background:#DDDDFF" |Χῶραι | |[[Wp/grc/Ἁγία Λουκία|Ἁγία Λουκία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδίνες|Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδίνες]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἅγιος Χριστόφορος καὶ Νίβης|Ἅγιος Χριστόφορος καὶ Νίβης]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἁϊτή|Ἁϊτή]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἀντικόα καὶ Βαρβοῦδα|Ἀντικόα καὶ Βαρβοῦδα]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἀργεντινή|Ἀργεντινή]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βαᾶμαι|Βαᾶμαι]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βασιλεία Βαταυίας|Βαταυία]]¹{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βαρβαδώς|Βαρβαδώς]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βελίζη|Βελίζη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βολιβία|Βολιβία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βρασιλία|Βρασιλία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Γαλλία|Γαλλία]]¹{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Γρενάδη|Γρενάδη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Γουατιμάλη|Γουατιμάλη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Γυιανή|Γυιανή]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Δομινικανὴ Πολιτεία|Δομινικανὴ Πολιτεία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Δομινίκη|Δομινίκη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἐνετιόλη|Ἐνετιόλη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς|ΗΠΑ]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἰαμαϊκή|Ἰαμαϊκή]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἰσημερινός|Ἰσημερινός]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Κανάδη|Κανάδη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Κολομβία|Κολομβία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Κοῦβα|Κοῦβα]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Μεξικόν|Μεξικόν]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Νικαράγουα|Νικαράγουα]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ὁνδοῦρα|Ὁνδοῦρα]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Οὐρογυάς|Οὐρογυάς]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Πανάμη|Πανάμη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Παραγυάς|Παραγυάς]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Πηρυβία|Πηρυβία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Πλουσία Ἀκτή|Πλουσία Ἀκτή]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Σουρινάμη|Σουρινάμη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Σωτηρία|Σωτηρία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Τριὰς καὶ Ταβάκον|Τριὰς καὶ Ταβάκον]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Χιλή|Χιλή]] | rowspan="2" style="width:6em" |[[File:Cartography_of_the_Americas.svg|frameless|100px]] |- ! style="width:5em;text-align:right;height:3em;background:#DDDDFF" |Κτήσεις | | style="background:#F7F7F7" |[[Wp/grc/Νῆσος Ἁγίου Βαρθολομαίου|Ἅγιος Βαρθολομαῖος]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἅγιος Πέτρος καὶ Μιχαήλ|Ἅγιος Πέτρος καὶ Μιχαήλ]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι|Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἀρούβη|Ἀρούβη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἅγιος Μαρτῖνος (Βαταυία)|Ἅγιος Μαρτῖνος Βαταυίας]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἅγιος Μαρτῖνος (Γαλλία)|Ἅγιος Μαρτῖνος Γαλλίας]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βερμούδα|Βερμούδα]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βορική|Βορική]] {{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βρεττανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι|Βρεττανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Γροινία|Γροινία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Καιμαναὶ Νῆσοι|Καιμαναὶ Νῆσοι]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Κυρακάον|Κυρακάον]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Νότιος Γεωργία καὶ Νότιοι Σανδουΐχοι Νῆσοι|Νότιος Γεωργία καὶ Νότιοι Σανδουΐχοι Νῆσοι]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ὄφις (Νῆσος)|Ὄφις]] {{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Πριονωτὴ Νῆσος|Πριονωτή]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Τοῦρκοι καὶ Καῖκοι Νῆσοι|Τοῦρκοι καὶ Καῖκοι]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Φαλκία|Φαλκία]] |- | colspan="4" style=";text-align:center;height:3em;background:#DDDDFF" |<small>''1. Ἐν μέρει''</small> |}<noinclude>[[Category:wp/grc/Πρότυπα Γεωγραφίας|Χῶραι τῆς Ἀμερικῆς]]</noinclude> aodpm1t86aoez81szsqoh7onawn0r2g 10 3205202 7336629 7335178 2026-09-26T10:42:51Z PastelKos 2547710 7336629 wikitext text/x-wiki {|class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;background:#FDFDFD;border:1px solid #d0d0d0;padding:.2em;margin:auto;" |- | colspan="3" style="background:#CCCCFF" |<div class="center">'''[[File:Flag of the United States.svg|frameless|25x25px]] [[Wp/grc/Πολιτεῖαι καὶ κτήσεις τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς|Πολιτεῖαι καὶ κτήσεις]] τῶν [[Wp/grc/Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς|Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς]]'''</div> |- ! style="text-align:right;height:3em;background:#DDDDFF" |Πολιτεῖαι | |[[Wp/grc/Ἀλαβᾶμα|Ἀλαβᾶμα]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἀλάσκα|Ἀλάσκα]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἀνθεμόεσσα|Άνθεμόεσσα]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἀρισωνή|Ἀρισωνή]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἀρκανσία|Ἀρκανσία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Αὑαΐα|Αὑαΐα]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βόρειος Δακώτα|Βόρειος Δακώτα]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βόρειος Καρολίνα|Βόρειος Καρολίνα]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Γεωργία (Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς)|Γεωργία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Γῆ Μαριάμ|Γῆ Μαριάμ]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Δελαυέρη|Δελαυέρη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Δυτικὴ Οὐιργινία|Δυτικὴ Οὐιργινία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἴδαον|Ἴδαον]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἰλλινοισία|Ἰλλινοισία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἰνδιανή|Ἰνδιανή]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἴουα|Ἴουα]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Καλιφορνία|Καλιφορνία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Κανσία|Κανσία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Κενομανία|Κενομανία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Κεντακία|Κεντακία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Κολωρᾶδον|Κολωρᾶδον]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Κοννεκτικούτη|Κοννεκτικούτη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Λουδοβικία|Λουδοβικία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Μασσαχουσέττη|Μασσαχουσέττη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Μιννεσώτα|Μιννεσώτα]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Μισιγάνη|Μισιγάνη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Μισσισσιππία|Μισσισσιππία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Μισσουρία|Μισσουρία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Νέα Ἁντωνία|Νέα Ἁντωνία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Νέα Καισάρεια|Νέα Καισάρεια]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Νεβράσκα|Νεβράσκα]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Νέον Ἐβόρακον (πολιτεία)|Νέον Ἐβόρακον]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Νέον Μεξικόν|Νέον Μεξικόν]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Νότιος Δακώτα|Νότιος Δακώτα]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Νότιος Καρολίνα|Νότιος Καρολίνα]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ὀῗον|Ὀῗον]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ὄρεγον|Ὄρεγον]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ὀρεινή|Ὀρεινή]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Οὐασιγκτών (πολιτεία)|Οὐασιγκτών]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Οὐιομίνη|Οὐιομίνη]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Οὐιργινία|Οὐιργινία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Οὐισκωνσινία|Οὐισκωνσινία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Οὔτα|Οὔτα]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Πενσυλουανία|Πενσυλουανία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ῥοδόνησος|Ῥοδόνησος]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Τεννεσσεία|Τεννεσσεία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Τεξία|Τεξία]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Χιονώδης|Χιονώδης]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Χλωρὸν Ὄρος|Χλωρὸν Ὄρος]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ὠκλαώμα|Ὠκλαώμα]] |- ! style="text-align:right;height:3em;background:#DDDDFF" |Ὁμόσπονδος Δῆμος | | style="background:#F7F7F7" |[[Wp/grc/Οὐασιγκτών (Δ.Κ.)|Οὐασιγκτών (Δ.Κ.)]] |- ! style="text-align:right;height:3em;background:#DDDDFF" |Κτήσεις | |[[Wp/grc/Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι|Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Ἀμερικανικὴ Σαμόα|Ἀμερικανικὴ Σαμόα]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βόρειοι Μαριᾶναι Νῆσοι|Βόρειοι Μαριᾶναι Νῆσοι]]{{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Βορική|Βορική]] {{wp/grc/•}} [[Wp/grc/Γουάμη|Γουάμη]] |}<noinclude>[[Category:wp/grc/Πρότυπα Γεωγραφίας|Πολιτεῖαι καὶ κτήσεις τῶν ΗΠΑ]]</noinclude> fk3ppl66jhoenmcqz1eotz7iwd1xt88 0 3216974 7336637 7335157 2026-09-26T10:47:06Z PastelKos 2547710 /* Κτήσεις */ 7336637 wikitext text/x-wiki Αἱ [[Wp/grc/Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς|Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς]] εἰσὶ συμπολιτεία ἐν τῇ [[Wp/grc/Ἀμερική|Ἀμερικῇ]] συνθεῖσα ὑπὸ πεντήκοντα πολιτειῶν (οὖσαι αἱ σφετέραι κεφάλαιαι διαιρέσεις), ἑνὸς ὁμοσπόνδου δήμου (τῆς πρωτευούσης αὐτῶν [[Wp/grc/Οὐασιγκτών (Δ.Κ.)|Οὐασιγκτῶνος]]), τῶν κτήσεων αὐτῆς καί τινων ἄλλων οἰκουμένων καὶ ἐρήμων νήσων ἀνὰ τὸν [[Wp/grc/Εἰρηνικὸς Ὠκεανός|Εἰρηνικὸν]] καὶ τὴν [[Wp/grc/Καραϊβικὴ Θάλασσα|Καραϊβικὴν θάλασσαν]]. == Αἱ πεντήκοντα πολιτεῖαι == Οὗτος ὁ κατάλογος δείκνυσι τὰς πεντήκοντα πολιτείας σὺν τοῖσδε τοῖς μηνύμασι: # τὸ σημεῖον ἑκάστης πολιτείας· # πίναξ εἰκάζων τὴν θέσιν τῆς πολιτείας ταῖς Ἡνωμέναις Πολιτείαις· # τὸ ὄνομα τῆς πολιτείας ἑλληνιστί καὶ ὑπὸ τούτου τὸ ξένον· # ὁ χρόνος εἰσόδου τῇ ἑνώσει ἢ τῆς κυρώσεως τοῦ συντάγματος· # ἡ μητρόπολις τῆς πολιτείας· # ἡ μεγίστη πόλις τῆς πολιτείας· # ἡ δίγραμμος συντομία μάλιστα χρωμένη ὑπὸ τοῦ ἀμερικανικοῦ ταχυδρομείου· # τὸ ἐμβαδὸν τῆς πολιτείας # τὸ πλῆθος τῆς πολιτείας {| class="references-small sortable wikitable" ! class="unsortable" style="line-height:95%; width:2em" |Σημεῖον ! class="unsortable" style="line-height:95%; width:2em" |Πίναξ !Ὄνομα !Εἰσόδος τῇ ἑνώσει !μητρόπολις !Μεγίστη Πόλις !Συντομία<ref name=":0">"[https://pe.usps.com/text/pub28/28apb.htm Appendix B: Two–Letter State and Possession Abbreviations]", ''pe.usps.com''</ref> !Ἐμβαδόν (χ²)<ref name=":1">"[https://www.census.gov/geo/reference/state-area.html State Area Measurements and Internal Point Coordinates]", ''census.gov''</ref> !Πλῆθος<ref name=":2">"[https://www2.census.gov/programs-surveys/popest/tables/2010-2019/state/totals/nst-est2019-01.xlsx?# Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2010 to July 1, 2019]"</ref> |- |[[File:Flag_of_Alabama.svg|frameless|75x75px|border]] |[[File:Alabama_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Ἀλαβάμα|Ἀλαβάμα]] ''(Alabama)'' |14 Δεκ. 1819 (22η) |[[Wp/grc/Μοντγόμερον (Ἀλαβάμα)|Μοντγόμερον]] |[[Wp/grc/Βιρμιγχάμη (Ἀλαβάμα)|Βιρμιγχάμη]] |AL |131.171 |4.903.185 |- |[[File:Flag_of_Alaska.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Alaska_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Ἀλάσκα|Ἀλάσκα]] ''(Alaska)'' |13 Ἰαν. 1959 (49η) |[[Wp/grc/Ἰούνελλον|Ἰούνελλον]] |[[Wp/grc/Ναύσταθμος|Ναύσταθμος]] |AK |1.477.953 |731.545 |- |[[File:Flag_of_Florida.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Florida_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Ἀνθεμόεσσα|Ἀνθεμόεσσα]] ''(Florida)'' |03 Μαρ. 1845 (27η) |[[Wp/grc/Ταλλασσεία|Ταλλασσεία]] |[[Wp/grc/Ἰαξωνόπολις (Ἀνθεμόεσσα)|Ἰαξωνόπολις]] |FL |138.887 |21.477.737 |- |[[File:Flag_of_Arizona.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Arizona_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Ἀρισωνή|Ἀρισωνή]] ''(Arizona)'' |14 Φεβ. 1912 (48η) | colspan="2" |[[Wp/grc/Φοῖνιξ (Ἀρισωνή)|Φοῖνιξ]] |AZ |294.207 |7.278.717 |- |[[File:Flag_of_Arkansas.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Arkansas_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Ἀρκανσία|Ἀρκανσία]] ''(Arkansas)'' |15 Ἰουν. 1836 (25η) | colspan="2" |[[Wp/grc/Λιθάριον (Ἀρκανσία)|Λιθάριον]] |AR |134.771 |3.017.804 |- |[[File:Flag of Hawaii.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Hawaii_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Αὑαΐα|Αὑαΐα]] ''(Hawaii)'' |21 Αὐγ. 1959 (50η) | colspan="2" |[[Wp/grc/Ὁνολύλον|Ὁνολύλον]] |HI |16.635 |1.415.872 |- |[[File:Flag_of_North_Dakota.svg|frameless|75x75px]] |[[File:North_Dakota_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Βόρειος Δακώτα|Βόρειος Δακώτα]] ''(North Dakota)'' |02 Νοε. 1889 (39η) |[[Wp/grc/Βισμάρκη (Βόρειος Δακώτα)|Βισμάρκη]] |[[Wp/grc/Φάργων (Βόρειος Δακώτα)|Φάργων]] |ND |178.711 |762.062 |- |[[File:Flag_of_North_Carolina.svg|frameless|75x75px]] |[[File:North_Carolina_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Βόρειος Καρολίνα|Βόρειος Καρολίνα]] ''(North Carolina)'' |21 Νοε. 1789 (12η) |[[Wp/grc/Ῥαλεία (Βόρειος Καρολίνα)|Ῥαλεία]] |[[Wp/grc/Καρολῖνον (Βόρειος Καρολίνα)|Καρολῖνον]] |NC |125.920 |10.488.084 |- |[[File:Flag_of_Georgia_(U.S._state).svg|frameless|75x75px]] |[[File:Georgia_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Γεωργία (Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς)|Γεωργία]] ''(Georgia)'' |02 Ἰαν. 1788 (4η) | colspan="2" |[[Wp/grc/Ἀτλάντη|Ἀτλάντη]] |GE |148.959 |10.617.423 |- |[[File:Flag_of_Maryland.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Maryland_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Γῆ Μαριάμ|Γῆ Μαριάμ]] ''(Maryland)'' |28 Ἀπρ. 1788 (7η) |[[Wp/grc/Ἀννάπολις (Γῆ Μαριάμ)|Ἀννάπολις]] |[[Wp/grc/Βαλτιμώρη|Βαλτιμώρη]] |MD |25.142 |6.045.680 |- |[[File:Flag_of_Delaware.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Delaware_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Δελαυέρη|Δελαυέρη]] ''(Delaware)'' |07 Δεκ. 1787 (1η) |[[Wp/grc/Δοῦβρις (Δελαυέρη)|Δοῦβρις]] |[[Wp/grc/Οὐιλμιγγτώνη (Δελαυέρη)|Οὐιλμιγγτώνη]] |DE |5.047 |973.764 |- |[[File:Flag_of_West_Virginia.svg|frameless|75x75px]] |[[File:West_Virginia_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Δυτικὴ Οὐιργινία|Δυτικὴ Οὐϊργινία]] ''(West Virginia)'' |20 Ἰουν. 1863 (35η) | colspan="2" |[[Wp/grc/Καρολούπολις (Δυτικὴ Οὐιργινία)|Καρολούπολις]] |WV |62.259 |1.792.147 |- |[[File:Flag_of_Idaho.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Idaho_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Ἴδαον|Ἴδαον]] ''(Idaho)'' |03 Ἰουλ. 1890 (43η) | colspan="2" |[[Wp/grc/Ξυλούπολις|Ξυλούπολις]] |ID |214.045 |1.787.065 |- |[[File:Flag_of_Illinois.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Illinois_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Ἰλλινοισία|Ἰλλινοισία]] ''(Illinois)'' |03 Δεκ. 1818 (21η) |[[Wp/grc/Ἐαρόαγρος (Ἰλλινοισία)|Ἐαρόαγρος]] |[[Wp/grc/Σικᾶγον|Σικᾶγον]] |IL |143.793 |12.671.821 |- |[[File:Flag_of_Indiana.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Indiana_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Ἰνδιανή|Ἰνδιανή]] ''(Indiana)'' |11 Δεκ. 1816 (19η) | colspan="2" |[[Wp/grc/Ἰνδιανάπολις|Ἰνδιανάπολις]] |IN |92.789 |6.732.219 |- |[[File:Flag_of_Iowa.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Iowa_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Ἴουα|Ἴουα]] ''(Iowa)'' |28 Δεκ. 1846 (29η) | colspan="2" |[[Wp/grc/Μοναχούπολις (Ἴουα)|Μοναχούπολις]] |IA |144.669 |3.155.070 |- |[[File:Flag_of_California.svg|frameless|75x75px]] |[[File:California_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Καλιφορνία|Καλιφορνία]] ''(California)'' |09 Σεπ. 1850 (31η) |[[Wp/grc/Σακραμέντον|Σακραμέντον]] |[[Wp/grc/Ἀγγελόπολις|Ἀγγελόπολις]] |CA |403.466 |39.512.223 |- |[[File:Flag_of_Kansas.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Kansas_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Κανσία|Κανσία]] ''(Kansas)'' |29 Ἰαν. 1861 (34η) |[[Wp/grc/Τοπήκη (Κανσία)|Τοπήκη]] |[[Wp/grc/Οὐιχίτα|Οὐιχίτα]] |KS |211.754 |2.913.314 |- |[[File:Flag_of_Maine.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Maine_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Κενομανία|Κενομανία]] ''(Maine)'' |15 Μαρ. 1820 (23η) |[[Wp/grc/Αὐγούστα (Κενομανία)|Αὐγούστα]] |[[Wp/grc/Λιμενία (Κενομανία)|Λιμενία]] |ME |79.883 |1.344.212 |- |[[File:Flag_of_Kentucky.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Kentucky_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Κεντακία|Κεντακία]] ''(Kentucky)'' |01 Ἰουν. 1792 (15η) |[[Wp/grc/Φραγκοφοῦρτον (Κεντακία)|Φραγκοφοῦρτον]] |[[Wp/grc/Λουδοβικούπολις (Κεντακία)|Λουδοβικούπολις]] |KY |102.269 |4.467.673 |- |[[File:Flag_of_Colorado.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Colorado_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Κολωρᾶδον|Κολωρᾶδον]] ''(Colorado)'' |01 Αὐγ. 1876 (38η) | colspan="2" |[[Wp/grc/Δενουέριον|Δενουέριον]] |CO |268.431 |5.758.736 |- |[[File:Flag_of_Connecticut.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Connecticut_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Κοννεκτικούτη|Κοννεκτικούτη]] ''(Connecticut)'' |09 Ἰαν. 1788 (5η) |[[Wp/grc/Ἁρτφόρδη (Κοννεκτικούτη)|Ἁρτφόρδη]] |[[Wp/grc/Γεφυρολιμήν (Κοννεκτικούτη)|Γεφυρολιμήν]] |CT |12.542 |3.565.287 |- |[[File:Flag_of_Louisiana.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Louisiana_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Λουδοβικία|Λουδοβικία]] ''(Louisiana)'' |30 Ἀπρ. 1812 (7η) |[[Wp/grc/Ἐρυθροβακτηρία|Ἐρυθροβακτηρία]] |[[Wp/grc/Νέον Γήναβον|Νέον Γήναβον]] |LA |111.898 |4.648.794 |- |[[File:Flag_of_Massachusetts.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Massachusetts_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Μασσαχουσέττη|Μασσαχουσέττη]] ''(Massachusetts)'' |06 Φεβ. 1788 (6η) | colspan="2" |[[Wp/grc/Βοστώνη|Βοστώνη]] |MA |20.202 |6.892.503 |- |[[File:Flag_of_Minnesota.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Minnesota_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Μιννεσώτα|Μιννεσώτα]] ''(Minnesota)'' |11 Μαΐ. 1858 (32η) |[[Wp/grc/Ἁγία Παυλούπολις (Μιννεσώτα)|Ἁγία Παυλούπολις]] |[[Wp/grc/Μιννεάπολις|Μιννεάπολις]] |MN |206.232 |5.639.632 |- |[[File:Flag_of_Michigan.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Michigan_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Μισιγάνη|Μισιγάνη]] ''(Michigan)'' |26 Ἰαν. 1837 (26η) |[[Wp/grc/Λανσίγγη|Λανσίγγη]] |[[Wp/grc/Δητρόϊτον|Δητρόϊτον]] |MI |146.435 |9.986.857 |- |[[File:Flag_of_Mississippi.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Mississippi_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Μισσισσιππία|Μισσισσιππία]] ''(Mississippi)'' |10 Δεκ. 1817 (20η) | colspan="2" |[[Wp/grc/Ἰαξωνία (Μισσισσιππία)|Ἰαξωνία]] |MS |121.531 |2.976.149 |- |[[File:Flag_of_Missouri.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Missouri_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Μισσουρία|Μισσουρία]] ''(Missouri)'' |10 Αὐγ. 1821 (24η) |[[Wp/grc/Ἰεφερσωνία (Μισσουρία)|Ἰεφερσωνία]] |[[Wp/grc/Κανσόπολις|Κανσόπολις]] |MO |178.040 |6.137.428 |- |[[File:Flag_of_New_Hampshire.svg|frameless|75x75px]] |[[File:New_Hampshire_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Νέα Ἁντωνία|Νέα Ἁντωνία]] ''(New Hampshire)'' |21 Ἰουν. 1788 (9η) |[[Wp/grc/Κονκορδία (Νέα Ἁντωνία)|Κονκορδία]] |[[Wp/grc/Μανκούνιον (Νέα Ἁντωνία)|Μανκούνιον]] |NH |23.187 |1.359.711 |- |[[File:Flag_of_New_Jersey.svg|frameless|75x75px]] |[[File:New_Jersey_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Νέα Καισάρεια|Νέα Καισάρεια]] ''(New Jersey)'' |18 Δεκ. 1787 (3η) |[[Wp/grc/Τρέντων (Νέα Καισάρεια)|Τρέντων]] |[[Wp/grc/Νέαρκον|Νέαρκον]] |NJ |19.047 |8.882.190 |- |[[File:Flag_of_Nebraska.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Nebraska_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Νεβράσκα|Νεβράσκα]] ''(Nebraska)'' |01 Μαρ. 1867 (37η) |[[Wp/grc/Λιγκωνία|Λιγκωνία]] |[[Wp/grc/Ὠμάη|Ὠμάη]] |NE |198.974 |1.934.408 |- |[[File:Flag_of_New_York.svg|frameless|75x75px]] |[[File:New_York_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Νέον Ἐβόρακον (πολιτεία)|Νέον Ἐβόρακον]] ''(New York)'' |26 Ἰουλ. 1788 (11η) |[[Wp/grc/Ἀλβανία (Νέον Ἐβόρακον)|Ἀλβανία]] |[[Wp/grc/Νέον Ἐβόρακον|Νέον Ἐβόρακον]] |NY |122.057 |19.453.561 |- |[[File:Flag_of_New_Mexico.svg|frameless|75x75px]] |[[File:New_Mexico_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Νέον Μεξικόν|Νέον Μεξικόν]] ''(New Mexico)'' |06 Ἰαν. 1912 (47η) |[[Wp/grc/Ἁγία Πίστις (Νέον Μεξικόν)|Ἁγία Πίστις]] |[[Wp/grc/Ἀλβυκέρκη|Ἀλβυκέρκη]] |NM |314.161 |2.096.829 |- |[[File:Flag_of_South_Dakota.svg|frameless|75x75px]] |[[File:South_Dakota_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Νότιος Δακώτα|Νότιος Δακώτα]] ''(South Dacota)'' |02 Νοε. 1889 (40η) |[[Wp/grc/Πετρόπολις (Νότιος Δακώτα)|Πετρόπολις]] |[[Wp/grc/Καταρράκται τῶν Σιούκων|Καταρράκται τῶν Σιούκων]] |SD |196.350 |884.659 |- |[[File:Flag of South Carolina.svg|frameless|75x75px]] |[[File:South_Carolina_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Νότιος Καρολίνα|Νότιος Καρολίνα]] ''(South Carolina)'' |23 Μαΐ. 1788 (8η) |[[Wp/grc/Κολομβία (Νότιος Καρολίνα)|Κολομβία]] |[[Wp/grc/Καρολούπολις (Νότιος Καρολίνα)|Καρολούπολις]] |SC |77.857 |5.148.714 |- |[[File:Flag_of_Ohio.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Ohio_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Ὀῗον|Ὀῗον]] ''(Ohio)'' |01 Μαρ. 1803 (17η) | colspan="2" |[[Wp/grc/Κολομβούπολις (Ὀῗον)|Κολομβούπολις]] |OH |105.829 |11.689.100 |- |[[File:Flag_of_Oregon.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Oregon_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Ὄρεγον|Ὄρεγον]] ''(Oregon)'' |14 Φεβ. 1859 (33η) |[[Wp/grc/Σαλήμ (Ὄρεγον)|Σαλήμ]] |[[Wp/grc/Λιμενία (Ὄρεγον)|Λιμενία]] |OR |248.608 |4.217.737 |- |[[File:Flag_of_Montana.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Montana_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Ὀρεινή|Ὀρεινή]] ''(Montana)'' |08 Νοε. 1889 (41η) |[[Wp/grc/Ἑλενόπολις|Ἑλενόπολις]] |[[Wp/grc/Βίλλιγξ|Βίλλιγξ]] |MT |376.962 |1.068.778 |- |[[File:Flag_of_Washington.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Washington_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Οὐασιγκτών (πολιτεία)|Οὐασιγκτών]] ''(Washington)'' |11 Νοε. 1889 (42η) |[[Wp/grc/Ὀλυμπία (Οὐασιγκτών)|Ὀλυμπία]] |[[Wp/grc/Σεάττλη|Σεάττλη]] |WA |172.119 |7.614.893 |- |[[File:Flag_of_Wyoming.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Wyoming_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Οὐιομίνη|Οὐιομίνη]] ''(Wyoming)'' |<abbr>10 Ἰουλ. 1890 (44η)</abbr> | colspan="2" |[[Wp/grc/Σεϋέννη (Οὐιομίνη)|Σεϋέννη]] |WY |251.470 |578.759 |- |[[File:Flag_of_Virginia.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Virginia_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Οὐιργινία|Οὐιργινία]] ''(Virginia)'' |25 Ἰουν. 1788 (10η) |[[Wp/grc/Ῥιχμώνδη (Οὐιργινία)|Ῥιχμώνδη]] |[[Wp/grc/Οὐιργινίας Αἰγιαλός|Οὐιργινίας Αἰγιαλός]] |VA |102.279 |8.535.519 |- |[[File:Flag_of_Wisconsin.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Wisconsin_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Οὐισκωνσινία|Οὐισκωνσινία]] ''(Wisconsin)'' |29 Μαΐ. 1848 (30η) |[[Wp/grc/Μαδισωνία (Οὐισκωνσινία)|Μαδισωνία]] |[[Wp/grc/Μιλουαύχη|Μιλουαύχη]] |WI |140.268 |5.822.434 |- |[[File:Flag of Utah.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Utah_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Οὔτα|Οὔτα]] ''(Utah)'' |04 Ἰαν. 1896 (45η) | colspan="2" |[[Wp/grc/Ἁλολιμνόπολις|Ἁλολιμνόπολις]] |UT |212.818 |3.205.958 |- |[[File:Flag_of_Pennsylvania.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Pennsylvania_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Πενσυλουανία|Πενσυλουανία]] ''(Pennsylvania)'' |12 Νοε. 1787 (2η) |[[Wp/grc/Ἁρρισβοῦργον (Πενσυλουανία)|Ἁρρισβοῦργον]] |[[Wp/grc/Φιλαδέλφεια (Πενσυλουανία)|Φιλαδέλφεια]] |PA |115.883 |12.801.989 |- |[[File:Flag_of_Rhode_Island.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Rhode_Island_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Ῥοδόνησος|Ῥοδόνησος]] ''(Rhode Island)'' |29 Μαϊ. 1790 (13η) | colspan="2" |[[Wp/grc/Πρόνοια (Ῥοδόνησος)|Πρόνοια]] |RI |2.678 |1.059.361 |- |[[File:Flag_of_Tennessee.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Tennessee_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Τεννεσσεία|Τεννεσσεία]] ''(Tennessee)'' |01 Ἰουν. 1796 (16η) | colspan="2" |[[Wp/grc/Νασούπολις (Τεννεσσεία)|Νασούπολις]] |TN |106.846 |6.829.174 |- |[[File:Flag_of_Texas.svg|frameless|75x75px|border]] |[[File:Texas_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Τεξία|Τεξία]] ''(Texas)'' |29 Δεκ. 1845 (28η) |[[Wp/grc/Αὐγούστα (Τεξία)|Αὐγούστα]] |[[Wp/grc/Οὑστωνία|Οὑστωνία]] |TX |676.587 |28.995.881 |- |[[File:Flag_of_Nevada.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Nevada_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Χιονώδης|Χιονώδης]] ''(Nevada)'' |31 Ὀκτ. 1864 (36η) |[[Wp/grc/Καρσωνόπολις (Χιονώδης)|Καρσωνόπολις]] |[[Wp/grc/Λειμῶνες|Λειμῶνες]] |NV |284.332 |3.080.156 |- |[[File:Flag_of_Vermont.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Vermont_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Χλωρὸν Ὄρος|Χλωρὸν Ὄρος]] ''(Vermont)'' |04 Μαρ. 1791 (14η) |[[Wp/grc/Μομπελλίερον (Χλωρὸν Ὄρος)|Μομπελλίερον]] |[[Wp/grc/Βυρλιγγτώνη (Χλωρὸν Ὄρος)|Βυρλιγγτώνη]] |VT |23.871 |623.989 |- |[[File:Flag_of_Oklahoma.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Oklahoma_in_United_States.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Ὠκλαώμα|Ὠκλαώμα]] ''(Oklahoma)'' |16 Νοε. 1907 (46η) | colspan="2" |[[Wp/grc/Ὠκλαωμόπολις|Ὠκλαωμόπολις]] |OK |177.660 |3.956.971 |} == Ὁμόσπονδος Δῆμος == {| class="references-small sortable wikitable" ! class="unsortable" style="line-height:95%; width:2em" |Σημεῖον ! class="unsortable" style="line-height:95%; width:2em" |Πίναξ !Ὄνομα !Κατέστατο !Συντομία<ref name=":0" /> !Ἐμβαδόν (χ²)<ref name=":1" /> !Πλῆθος<ref name=":2" /> |- |[[File:Flag of Washington, D.C.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Washington D.C. in United States (special marker).svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Οὐασιγκτών (Δ.Κ.)|Δῆμος τῆς Κολομβίας]] ''(District of Columbia)'' |16 Ἰουλίου 1790<ref>"[https://washington.org/DC-information/washington-dc-history The History of Washington, DC]". Destination DC. 15 Μαρτίου 2016, ἀναλαβὸν τῇ 19/01/2021</ref> |DC |158 |705.749 |} == Κτήσεις == {| class="references-small sortable wikitable" ! class="unsortable" style="line-height:95%; width:2em" |Σημεῖον ! class="unsortable" style="line-height:95%; width:2em" |Πίναξ !Ὄνομα !Ἐκέκτητο !μητρόπολις !Συντομία<ref name=":0" /> !Ἐμβαδόν (χ²)<ref name=":1" /> !Πλῆθος<ref name=":2" /> |- |[[File:Flag of the United States Virgin Islands.svg|frameless|75x75px|border]] |[[File:United States Virgin Islands in its region.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι|Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι]] ''(U.S. Virgin Islands)'' |1917 |[[Wp/grc/Καρλόττα-Ἀμαλία|Καρλόττα-Ἀμαλία]] |VI |348 |103.700 |- |[[File:Flag of American Samoa.svg|frameless|75x75px|border]] |[[File:American Samoa in its region.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Ἀμερικανικὴ Σαμόα|Ἀμερικανικὴ Σαμόα]] ''(American Samoa)'' |1900 |[[Wp/grc/Παγγοπάγγον|Παγγοπάγγον]] |AS |505 |57.400 |- |[[File:Flag of the Northern Mariana Islands.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Northern Mariana Islands in its region.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Βόρειοι Μαριᾶναι Νῆσοι|Βόρειοι Μαριᾶναι Νῆσοι]] ''(Northern Mariana Islands)'' |1986 |[[Wp/grc/Σαϊπάνη|Σαϊπάνη]] |MP |472 |52.300 |- |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Puerto Rico in its region.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Βορική|Βορική]] ''(Puerto Rico)'' |1899 |[[Wp/grc/Ἁγία Ἰωαννούπολις (Βορική)|Ἁγία Ἰωαννούπολις]] |PR |8.868 |3.193.694 |- |[[File:Flag of Guam.svg|frameless|75x75px]] |[[File:Guam in its region.svg|frameless|79x79px]] |[[Wp/grc/Γουάμη|Γουάμη]] ''(Guam)'' |1899 |[[Wp/grc/Ἁγάτνη|Ἁγάτνη]] |GU |543 |161.700 |} == Πινακοθήκη == <gallery> File:US states by date of statehood2.gif|Πίναξ ἐπεκτάσεως τῶν πολιτειῶν File:US population map.png|Πίναξ πυκνότητος πλήθους File:Americanindiansmapcensusbureau.gif|Πίναξ εἰκάζων τοὺς αὐτοχθόνας ἀμερικανοὺς ταῖς ΗΠΑ File:US 50 states Köppen.svg|Πίναξ κλίματος Köppen File:US map - rivers and lakes3.jpg|Πίναξ ποταμῶν καὶ λιμνῶν </gallery> == Πηγαί == <references /> == Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι == {{Wp/grc/Commonscat|States_of_the_United_States|τῶν Πολιτειῶν τῶν ΗΠΑ}} * [https://www.loc.gov/rr/program/bib/states/ Πλείω μηνύματα ἐν τῇ Βιβλιοθήκῃ τοῦ Κογκρέσσου] * [https://www.usa.gov/Agencies/State_and_Territories.shtml Κυβερνήσεις τῶν πολιτειῶν καὶ τῶν κτήσεων τῶν ΗΠΑ] {{Wp/grc/Πολιτεῖαι καὶ κτήσεις τῶν ΗΠΑ}} [[Category:Wp/grc/Κατάλογοι περὶ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν]] [[Category:Wp/grc/Πολιτεῖαι τῶν ΗΠΑ]] [[Category:Wp/grc/Κτήσεις τῶν ΗΠΑ]] [[Category:Wp/grc]] {{DEFAULTSORT:Πολιτεῖαι_καὶ_κτήσεις_τῶν_Ἡνωμένων_Πολιτειῶν_τῆς_Ἀμερικῆς}} {{INTERWIKI|Q1682357}} qwobr5ndwyz1o09ytvxcsp2j4kv60j8 0 3218041 7336651 5589399 2026-09-26T10:55:07Z PastelKos 2547710 7336651 wikitext text/x-wiki {{wp/grc/Κτῆσις τῶν ΗΠΑ |Ὄνομα ἑλληνιστί=Παρθένοι Νῆσοι τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς |Ὄνομα τῇ ἐκείνων γλώσσᾳ=Virgin Islands of the United States of America |Σημεῖον=Flag_of_the_United_States_Virgin_Islands.svg |Ἐπίσημα=Seal_of_the_United_States_Virgin_Islands.svg |Ὄνομα ἐπισήματος=Σφραγίς |Ἐπίγραμμα=United in Pride and Hope |Ἐπίγραμμα ἑλληνιστί=Ἀθρόοι ἐν Φρονήματι καὶ Ἐλπίδι |Πίναξ=United_States_Virgin_Islands_on_the_globe_(Americas_centered).svg |Πρωτεύουσα=[[wp/grc/Καρλόττα-Ἀμαλία|Καρλόττα-Ἀμαλία]]<br>[[File:WMA button2b.png|frameless|15x15px]] [https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=United_States_Virgin_Islands&params=18_21_N_64_56_W_type:city 18°21′N 64°56′W] |Μέγιστη πόλις=[[wp/grc/Καρλόττα-Ἀμαλία|Καρλόττα-Ἀμαλία]] |Κυβερνήτης=Ἀλβέρτος Βρίανος |Ἐκέκτητο=31 Μαρτίου 1917 |Συντομία=VI |Πᾶν ἐμβαδόν=346,4 |Ποσοστὸν ὕδατος=<small>ἀδιάφορον</small> |Μέγιστον ὕψος=474 |Βραχύτατον ὕψος=0 |Πλῆθος=103.700 |Πυκνότης πλήθους=297 |Πᾶν ΟΕΑ (PPP)=$4,58 δισ. |Κατὰ κεφαλὴν ΟΕΑ (PPP)=$36.350 |ΣΑΠ=[[File:Increase2.svg|frameless|11x11px]] 0,894 <span style="color:darkgreen;">μάλα ὑψηλόν</span> |Δημόσιαι γλῶσσαι=Ἀγγλική |Νόμισμα=Δολλάριον ΗΠΑ (USD) |Ζώνη ὥρας=UTC-4 |Κλήσεως κῶδιξ=<nowiki>+</nowiki>1-340 |Ὁδήγησις=ἀριστερᾷ |Internet TLD=.vi |Ἱστοσελίς=[https://www.vi.gov vi.gov] }} Αἱ '''Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι''' (''[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ γλῶττα|ἀγγλιστί]]:'' United States Virgin Islands {{Wp/grc/IPA|/juˌnaɪtɪ̈d ˈsteɪts ˈvɜːdʒɪn aɪ̯ləndz/}}, ''δανιστί'': Amerikanske Jomfruøer) ἐισὶ κτῆσις τῶν [[Wp/grc/Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς|Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς]] ὧν ἡ μητρόπολις καὶ μεγίστη πόλις ἡ [[Wp/grc/Καρλόττα-Ἀμαλία|Καρλόττα-Ἀμαλία]]. == Ἔτυμον == Ὅθ' ὁ Κολόμβος πρῶτον εἶδε τὰς νήσους ὠνόμασε ταύτας «Santa Úrsula y las Once Mil Vírgenes» ''(Ἁγία Οὐρσούλη καὶ αἱ Ἕνδεκα Χίλιαι Παρθένοι)''. Τὄνομα δ' εἶτα συνετμήθη εἰς τὸ σημερινόν.<ref>"[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/virgin-islands/ CIA – The World Factbook-US Virgin Islands]".</ref> == Γεωγραφία == [[File:Virgin Islands-CIA WFB Map.png|left|thumb|178x178px|Αἱ Παρθένοι Νῆσοι]] Αἱ Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι κατοικοῦσι ἐν τῷ [[Wp/grc/Ἀτλαντικὸς Ὠκεανός|Ἀτλαντικῷ Ὠκεανῷ]], 64 χ. ἐκ τῆς [[Wp/grc/Βορική|Βορικῆς]] ἀνατολῆς. Πέραν αὐτοῦ αἱ [[Wp/grc/Βρεττανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι|Βρεττανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι]]. Τὸ ἀρχιπέλαγον σύγκειται ἐκ πολλὼν νήσων ὧν αἱ τρεῖς μέγισται εἰσὶ ὁ Ἅγιος Θωμᾶς, ὁ Ἅγιος Ἰωάννης καὶ ὁ Τίμιος Σταυρός. Οἱ ἐγχώριοι ἔχουσι σφέτερα ὀνόματα περὶ τῶνδε. Αἱ Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι ὁμοῖαι ἄλλαις ταῖς Καρριβίδεσσι νήσοις ἔχουσι μετὰ λευκῆς ἄμμου θῖνας καί εἰσι ἡφαιστειογενεῖς τῷ γένει. Ἡ ὑψηλοτάτη αὐτῶν κορυφή ἡ «Στέμματος Κορυφή» ἥ ἐστι 474 μ. === Ὧραι === {| class="wikitable" !Μήν !Ι !Φ !Μ !Α !Μ !Ι !Ο !Α !Σ !Ο !Ν !Δ ! rowspan="4" | !Ἔτος |- !Μέση ὑψηλὴ κρᾶσις °C | style="background: #FF8C00; color:#000000;" |29 | style="background: #FF8C00; color:#000000;" |29 | style="background: #FF8C00; color:#000000;" |30 | style="background: #FF6800; color:#000000;" |31 | style="background: #FF6800; color:#000000;" |31 | style="background: #FF6800; color:#000000;" |32 | style="background: #FF6800; color:#000000;" |32 | style="background: #FF6800; color:#000000;" |32 | style="background: #FF6800; color:#000000;" |32 | style="background: #FF6800; color:#000000;" |32 | style="background: #FF6800; color:#000000;" |31 | style="background: #FF8C00; color:#000000;" |30 | style="background: #FF6700; color:#000000;" |31 |- !Μέση βραχεῖα κρᾶσις °C | style="background: #FFA500; color: black;" |22 | style="background: #FFA500; color: black;" |23 | style="background: #FFA500; color: black;" |23 | style="background: #FFA500; color: black;" |23 | style="background: #FF8C00; color: black;" |24 | style="background: #FF8C00; color: black;" |26 | style="background: #FF8C00; color: black;" |26 | style="background: #FF8C00; color: black;" |26 | style="background: #FF8C00; color: black;" |26 | style="background: #FF8C00; color: black;" |25 | style="background: #FFA500; color: black;" |24 | style="background: #FFA500; color: black;" |23 | style="background: #FFFF99; color: black;" |24 |- !Ὑετός (χμ) | style="background: #9EDDE2;" |60 | style="background: #E1FFE1;" |38 | style="background: #E1FFE1;" |36 | style="background: #87CEEB;" |70 | style="background: #87CEEB;" |78 | style="background: #9EDDE2;" |64 | style="background: #87CEEB;" |72 | style="background: #4169E1;" |95 | style="background: #0000FF;color:#FFFFFF;" |142 | style="background: #1E1EFF;color:#FFFFFF;" |138 | style="background: #1E1EFF;color:#FFFFFF;" |133 | style="background: #87CEEB;" |75 | style="background: #0000FF;color:#FFFFFF;" |1.001 |- | colspan="15" style="text-align:center;font-size:90%;" |''Πηγή: [https://www.weather-us.com/en/district-of-columbia-usa/washington-climate Weather Atlas] '' |} == Πινακοθήκη == <gallery> File:Petroglyphsstjohnusvi.jpg File:Charlotte_Amalie_Wade.jpg File:Christiansted.jpg File:Legislature Building USVI 01.JPG File:MagensBay.jpg File:StJohnTrunkBay.jpg </gallery> == Πηγαί == <references /> == Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι == {{Wp/grc/Commonscat|United_States_Virgin_Islands|τῶν Ἀμερικανικῶν Παρθένων Νήσων}} * [https://www.vi.gov Ἰστοσελὶς τῆς κτήσεως] {{Wp/grc/Πολιτεῖαι καὶ κτήσεις τῶν ΗΠΑ}} {{Wp/grc/Χῶραι τῆς Ἀμερικῆς}}{{wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc/Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι]] [[Category:Wp/grc]] {{DEFAULTSORT:Αμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι}} {{INTERWIKI|Q11703}} gdymoi5od1ylospgavee2jtwybqxh3y 7336652 7336651 2026-09-26T10:55:33Z PastelKos 2547710 7336652 wikitext text/x-wiki {{wp/grc/Κτῆσις τῶν ΗΠΑ |Ὄνομα ἑλληνιστί=Παρθένοι Νῆσοι τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς |Ὄνομα τῇ ἐκείνων γλώσσᾳ=Virgin Islands of the United States of America |Σημεῖον=Flag_of_the_United_States_Virgin_Islands.svg |Ἐπίσημα=Seal_of_the_United_States_Virgin_Islands.svg |Ὄνομα ἐπισήματος=Σφραγίς |Ἐπίγραμμα=United in Pride and Hope |Ἐπίγραμμα ἑλληνιστί=Ἀθρόοι ἐν Φρονήματι καὶ Ἐλπίδι |Πίναξ=United_States_Virgin_Islands_on_the_globe_(Americas_centered).svg |Πρωτεύουσα=[[wp/grc/Καρλόττα-Ἀμαλία|Καρλόττα-Ἀμαλία]]<br>[[File:WMA button2b.png|frameless|15x15px]] [https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=United_States_Virgin_Islands&params=18_21_N_64_56_W_type:city 18°21′N 64°56′W] |Μέγιστη πόλις=[[wp/grc/Καρλόττα-Ἀμαλία|Καρλόττα-Ἀμαλία]] |Κυβερνήτης=Ἀλβέρτος Βρίανος |Ἐκέκτητο=31 Μαρτίου 1917 |Συντομία=VI |Πᾶν ἐμβαδόν=346,4 |Ποσοστὸν ὕδατος=<small>ἀδιάφορον</small> |Μέγιστον ὕψος=474 |Βραχύτατον ὕψος=0 |Πλῆθος=103.700 |Πυκνότης πλήθους=297 |Πᾶν ΟΕΑ (PPP)=$4,58 δισ. |Κατὰ κεφαλὴν ΟΕΑ (PPP)=$36.350 |ΣΑΠ=[[File:Increase2.svg|frameless|11x11px]] 0,894 <span style="color:darkgreen;">μάλα ὑψηλόν</span> |Δημόσιαι γλῶσσαι=Ἀγγλική |Νόμισμα=Δολλάριον ΗΠΑ (USD) |Ζώνη ὥρας=UTC-4 |Κλήσεως κῶδιξ=<nowiki>+</nowiki>1-340 |Ὁδήγησις=ἀριστερᾷ |Internet TLD=.vi |Ἱστοσελίς=[https://www.vi.gov vi.gov] }} Αἱ '''Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι''' (''[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ γλῶττα|ἀγγλιστί]]:'' United States Virgin Islands {{Wp/grc/IPA|/juˌnaɪtɪ̈d ˈsteɪts ˈvɜːdʒɪn aɪ̯ləndz/}}, ''δανιστί'': Amerikanske Jomfruøer) ἐισὶ κτῆσις τῶν [[Wp/grc/Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς|Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς]] ὧν ἡ μητρόπολις καὶ μεγίστη πόλις ἡ [[Wp/grc/Καρλόττα-Ἀμαλία|Καρλόττα-Ἀμαλία]]. == Ἔτυμον == Ὅθ' ὁ Κολόμβος πρῶτον εἶδε τὰς νήσους ὠνόμασε ταύτας «Santa Úrsula y las Once Mil Vírgenes» ''(Ἁγία Οὐρσούλη καὶ αἱ Ἕνδεκα Χίλιαι Παρθένοι)''. Τὄνομα δ' εἶτα συνετμήθη εἰς τὸ σημερινόν.<ref>"[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/virgin-islands/ CIA – The World Factbook-US Virgin Islands]".</ref> == Γεωγραφία == [[File:Virgin Islands-CIA WFB Map.png|left|thumb|178x178px|Αἱ Παρθένοι Νῆσοι]] Αἱ Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι κατοικοῦσι ἐν τῷ [[Wp/grc/Ἀτλαντικὸς Ὠκεανός|Ἀτλαντικῷ Ὠκεανῷ]], 64 χ. ἐκ τῆς [[Wp/grc/Βορική|Βορικῆς]] ἀνατολῆς. Πέραν αὐτοῦ αἱ [[Wp/grc/Βρεττανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι|Βρεττανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι]]. Τὸ ἀρχιπέλαγον σύγκειται ἐκ πολλὼν νήσων ὧν αἱ τρεῖς μέγισται εἰσὶ ὁ Ἅγιος Θωμᾶς, ὁ Ἅγιος Ἰωάννης καὶ ὁ Τίμιος Σταυρός. Οἱ ἐγχώριοι ἔχουσι σφέτερα ὀνόματα περὶ τῶνδε. Αἱ Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι ὁμοῖαι ἄλλαις ταῖς [[Wp/grc/Καρριβὶς Θάλασσα|Καρριβίδεσσι]] νήσοις ἔχουσι μετὰ λευκῆς ἄμμου θῖνας καί εἰσι ἡφαιστειογενεῖς τῷ γένει. Ἡ ὑψηλοτάτη αὐτῶν κορυφή ἡ «Στέμματος Κορυφή» ἥ ἐστι 474 μ. === Ὧραι === {| class="wikitable" !Μήν !Ι !Φ !Μ !Α !Μ !Ι !Ο !Α !Σ !Ο !Ν !Δ ! rowspan="4" | !Ἔτος |- !Μέση ὑψηλὴ κρᾶσις °C | style="background: #FF8C00; color:#000000;" |29 | style="background: #FF8C00; color:#000000;" |29 | style="background: #FF8C00; color:#000000;" |30 | style="background: #FF6800; color:#000000;" |31 | style="background: #FF6800; color:#000000;" |31 | style="background: #FF6800; color:#000000;" |32 | style="background: #FF6800; color:#000000;" |32 | style="background: #FF6800; color:#000000;" |32 | style="background: #FF6800; color:#000000;" |32 | style="background: #FF6800; color:#000000;" |32 | style="background: #FF6800; color:#000000;" |31 | style="background: #FF8C00; color:#000000;" |30 | style="background: #FF6700; color:#000000;" |31 |- !Μέση βραχεῖα κρᾶσις °C | style="background: #FFA500; color: black;" |22 | style="background: #FFA500; color: black;" |23 | style="background: #FFA500; color: black;" |23 | style="background: #FFA500; color: black;" |23 | style="background: #FF8C00; color: black;" |24 | style="background: #FF8C00; color: black;" |26 | style="background: #FF8C00; color: black;" |26 | style="background: #FF8C00; color: black;" |26 | style="background: #FF8C00; color: black;" |26 | style="background: #FF8C00; color: black;" |25 | style="background: #FFA500; color: black;" |24 | style="background: #FFA500; color: black;" |23 | style="background: #FFFF99; color: black;" |24 |- !Ὑετός (χμ) | style="background: #9EDDE2;" |60 | style="background: #E1FFE1;" |38 | style="background: #E1FFE1;" |36 | style="background: #87CEEB;" |70 | style="background: #87CEEB;" |78 | style="background: #9EDDE2;" |64 | style="background: #87CEEB;" |72 | style="background: #4169E1;" |95 | style="background: #0000FF;color:#FFFFFF;" |142 | style="background: #1E1EFF;color:#FFFFFF;" |138 | style="background: #1E1EFF;color:#FFFFFF;" |133 | style="background: #87CEEB;" |75 | style="background: #0000FF;color:#FFFFFF;" |1.001 |- | colspan="15" style="text-align:center;font-size:90%;" |''Πηγή: [https://www.weather-us.com/en/district-of-columbia-usa/washington-climate Weather Atlas] '' |} == Πινακοθήκη == <gallery> File:Petroglyphsstjohnusvi.jpg File:Charlotte_Amalie_Wade.jpg File:Christiansted.jpg File:Legislature Building USVI 01.JPG File:MagensBay.jpg File:StJohnTrunkBay.jpg </gallery> == Πηγαί == <references /> == Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι == {{Wp/grc/Commonscat|United_States_Virgin_Islands|τῶν Ἀμερικανικῶν Παρθένων Νήσων}} * [https://www.vi.gov Ἰστοσελὶς τῆς κτήσεως] {{Wp/grc/Πολιτεῖαι καὶ κτήσεις τῶν ΗΠΑ}} {{Wp/grc/Χῶραι τῆς Ἀμερικῆς}}{{wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc/Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι]] [[Category:Wp/grc]] {{DEFAULTSORT:Αμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι}} {{INTERWIKI|Q11703}} 892rokoaca8cdvso8pd4d4v3tzrxr32 14 3218043 7336639 5103995 2026-09-26T10:47:30Z PastelKos 2547710 7336639 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/grc/Κτήσεις τῶν ΗΠΑ]] [[Category:Wp/grc/Νῆσοι τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν]] [[Category:Wp/grc/Κτήσεις ἐν Ἀμερικῇ]] [[Category:Wp/grc/Νῆσοι τῆς Καρριβίδος]] {{DEFAULTSORT:Αμερικανικαὶ_Παρθένοι_Νῆσοι}} i0wc7jpitytvikvk1m4mpreo76814gq 0 3218383 7336641 5807879 2026-09-26T10:47:53Z PastelKos 2547710 7336641 wikitext text/x-wiki {{Wp/grc/Κτῆσις τῶν ΗΠΑ |Ὄνομα ἑλληνιστί=Κοινοπολιτεία τῆς Βορικῆς |Ὄνομα τῇ ἐκείνων γλώσσᾳ=Commonwealth of Puerto Rico<br>Estado Libre Asociado de Puerto Rico |Σημεῖον=Flag_of_Puerto_Rico.svg |Ἐπίσημα=Coat_of_arms_of_the_Commonwealth_of_Puerto_Rico.svg |Ὄνομα ἐπισήματος=Θυρεός |Ἐπίγραμμα=Joannes est nomen ejus |Ἐπίγραμμα ἑλληνιστί=Ἰωάννης ταὐτοῦ ὄνομα |Πίναξ=Puerto_Rico_(orthographic_projection).svg |Πρωτεύουσα=[[Wp/grc/Ἁγία Ἰωαννούπολις (Βορική)|Ἁγία Ἰωαννούπολις]]<br>[[File:WMA button2b.png|frameless|15x15px]] [https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Puerto_Rico&params=18_27_N_66_6_W_type:city 18°27′N 66°6′W] |Μέγιστη πόλις=[[Wp/grc/Ἁγία Ἰωαννούπολις (Βορική)|Ἁγία Ἰωαννούπολις]] |Κυβερνήτης=Πέτρος Πιερλουίσης |Ἐκέκτητο=11 Ἀπριλίου 1899 |Συντομία=PR |Πᾶν ἐμβαδόν=9.104 |Ποσοστὸν ὕδατος=1,6 |Μέγιστον ὕψος=1.340 |Βραχύτατον ὕψος=0 |Πλῆθος=3,725,789 (2010) |Πυκνότης πλήθους=350,8 |Πᾶν ΟΕΑ (PPP)=$109,212 δισ.<ref name=:0>"[https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=359,&s=NGDP_R,NGDP_RPCH,NGDP,NGDPD,PPPGDP,NGDP_D,NGDPRPC,NGDPRPPPPC,NGDPPC,NGDPDPC,PPPPC,PPPSH,PPPEX,NID_NGDP,PCPI,PCPIPCH,PCPIE,PCPIEPCH,LUR,LE,LP,GGR,GGR_NGDP,GGX,GGX_NGDP,GGXCNL,GGXCNL_NGDP,GGXONLB,GGXONLB_NGDP,GGXWDG,GGXWDG_NGDP,NGDP_FY,&sy=2018&ey=2025&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 World Economic Outlook Database, October 2020]". ''IMF.org''</ref> |Κατὰ κεφαλὴν ΟΕΑ (PPP)=$34.998.<ref name=:0/> |ΣΑΠ=[[File:Decrease2.svg|frameless|11x11px]] 0,845 <span style="color:darkgreen;">μάλα ὑψηλόν</span><ref>Fuentes-Ramírez, Ricardo R. (2017). "[https://web.archive.org/web/20170525013711/https://ceterisparibusuprm.org/volumen-actual/human-development-index-trends-and-inequality-in-puerto-rico-2010-2015-by-ricardo-r-fuentes-ramirez/ Human Development Index Trends and Inequality in Puerto Rico 2010–2015]". ''Ceteris Paribus: Journal of Socio-Economic Research''</ref> |Δημόσιαι γλῶσσαι=[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶσσα|Ἀγγλική]], [[Wp/grc/Ἱσπανικὴ Γλῶσσα|Ἱσπανική]] |Νόμισμα=Δολλάριον ΗΠΑ (USD) |Ζώνη ὥρας=UTC<nowiki>-</nowiki>4 |Κλήσεως κῶδιξ=<nowiki>+</nowiki>1 (787), <nowiki>+</nowiki>1 (939) |Ὁδήγησις=δεξιᾷ |Internet TLD=.pr |Ἱστοσελίς=[http://www2.pr.gov/Pages/default.aspx pr.gov] }} Ἡ '''Βορικὴ'''<ref>Edward Wells (1704), ''Τῆς πάλαι καὶ τῆς νῦν οἰκουμένης περιήγησις''<br/><blockquote>Τάων δ' εἰς αὐγὰς Ἱσπανιόλη τετάνυσται<br/>καὶ '''Βορικὴ''' λιμέν' Ἱσπανοῖς ἀφνειὸν ἔχουσα (στ. 1318-9)</blockquote></ref> ἢ '''Πλούσιος Λιμήν''', δημοσίᾳ '''Κοινοπολιτεία τῆς Βορικῆς''' (''ἀγγλιστί'': Puerto Rico {{Wp/grc/IPA|[ˌpɔɹɾəˈɹikoʊ]}}, ''ἱσπανιστί'': Puerto Rico {{Wp/grc/IPA|[pwert̪oˈriko]}}) ἐστὶ κτῆσις τῶν [[Wp/grc/Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς|Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς]] ἧς ἡ μητρόπολις ἡ [[Wp/grc/Ἁγία Ἰωαννούπολις (Βορική)|Ἁγία Ἰωαννούπολις]]. == Πινακοθήκη == <gallery> File:Rico (1).png File:Patillas Puerto Rico.jpg File:Puerto Rico 07.jpg File:PR Capitol, south side.JPG File:The Colors of Old San Juan (28488284470).jpg File:Fort San Cristóbal guerite, San Juan, Puerto Rico.jpg File:San Juan Cathedral.JPG File:LaUniversidad.jpg File:Puerto Rico 01.jpg </gallery> == Πόλεις == * Ἀδιούντης (ἱσπανιστί: Adjuntas) * Ἀγουάδης (ἱσπανιστί: Aguada) * Ἀγουαδικία (ἱσπανιστί: Aguadilla) * Καλυδατούπολις (ἱσπανιστί: Aguas Buenas) * Ἀϊκαλός (ἱσπανιστί: Aibonito) * Ἀνασκόν (ἱσπανιστί: Añasco) * Ποταμούπολις (ἱσπανιστί: Arroyo) * Βαρκλονήτης (ἱσπανιστί: Barceloneta) * Βαρραγκίτης (ἱσπανιστί: Barranquitas) * Βαϊαμῶν (ἱσπανιστί: Bayamón) * Ἐρυθρὸν Ἀκρωτήριον (ἱσπανιστί: Cabo Rojo) * Καγοῦαι (ἱσπανιστί: Caguas) * Καμούη (ἱσπανιστί: Camuy) * Κανούαναι (ἱσπανιστί: Canóvanas) * Καρολίνη (ἱσπανιστί: Carolina) * Κατανιός (ἱσπανιστί: Cataño) * Καϊαῖος (ἱσπανιστί: Cayey) * Κείβα (ἱσπανιστί: Ceiba) * Κιάλης (ἱσπανιστί: Ciales) * Κωάμον (ἱσπανιστί: Coamo) * Κομερίος (ἱσπανιστί: Comerío) * Κοροσάλης (ἱσπανιστί: Corozal) * Ὀφίπολις (ἱσπανιστί: Culebra) * Χρυσούπολις (ἱσπανιστί: Dorado) * Φαιάρδον (ἱσπανιστί: Fajardo) * Ἀνθεμόεσσα (ἱσπανιστί: Florida) * Γουανίκη (ἱσπανιστί: Guánica) * Γουαϊάμη (ἱσπανιστί: Guayama) * Γουαϊανίλλη (ἱσπανιστί: Guayanilla) * Γουαϊνάβον (ἱσπανιστί: Guaynabo) * Γουράβον (ἱσπανιστί: Gurabo) * Ἁτίλλη (ἱσπανιστί: Hatillo) * Μυρμυξακρόπολις (ἱσπανιστί: Hormigueros) * Οὑμακάον (ἱσπανιστί: Humacao) * Ἰσαβέλας (ἱσπανιστί: Isabela) * Ἁϊουία (ἱσπανιστί: Jayuya) * Ἰωαναδιούπολις (ἱσπανιστί: Juana Díaz) * Ἰούγκος (ἱσπανιστί: Juncos) * Λάχαι (ἱσπανιστί: Lajas) * Λάραι (ἱσπανιστί: Lares) * Αἱ Μαρίαι (ἱσπανιστί: Las Marías) * Οἱ Λίθοι (ἱσπανιστί: Las Piedras) * Λωΐζα (ἱσπανιστί: Loíza) * Λουκίλλον (ἱσπανιστί: Luquillo) * Μανατής (ἱσπανιστί: Manatí) * Μαρικάον (ἱσπανιστί: Maricao) * Μαυνάβον (ἱσπανιστί: Maunabo) * Μαϊαγούης (ἱσπανιστί: Mayagüez) * Μόκα (ἱσπανιστί: Moca) * Μορόβις (ἱσπανιστί: Morovis) * Ναγουᾶβον (ἱσπανιστί: Naguabo) * Πορτοκαλούπολις (ἱσπανιστί: Naranjito) * Ὀροκόβις (ἱσπανιστί: Orocovis) * Πατίλλαι (ἱσπανιστί: Patillas) * Πενουήλαι (ἱσπανιστί: Peñuelas) * Πόγκη (ἱσπανιστί: Ponce) * Κεβραδίλλαι (ἱσπανιστί: Quebradillas) * Ῥιγκῶν (ἱσπανιστί: Rincón) * Μέγας Ποταμός (ἱσπανιστί: Río Grande) * Μέγας Σαβάνας (ἱσπανιστί: Sabana Grande) * Σαλίναι (ἱσπανιστί: Salinas) * Ἁγία Γερμανούπολις (ἱσπανιστί: San Germán) * Ἁγία Ἱωαννούπολις (ἱσπανιστί: San Juan) * Ἁγία Λαυρεντιούπολις (ἱσπανιστί: San Lorenzo) * Ἁγία Σεβαστιανούπολις (ἱσπανιστί: San Sebastián) * Ἁγία Ἐλισαβετούπολις (ἱσπανιστί: Santa Isabel) * Πυργός Τόας (ἱσπανιστί: Toa Alta) * Φαῦλος Τόας (ἱσπανιστί: Toa Baja) * Πυργός Τρουίλλος (ἱσπανιστί: Trujillo Alto) * Οὐτουᾶδος (ἱσπανιστί: Utuado) * Πυργά Οὐήγα (ἱσπανιστί: Vega Alta) * Φαύλα Οὐήγα (ἱσπανιστί: Vega Baja) * Οὐιέκαι (ἱσπανιστί: Vieques) * Οὐιλλάλβη (ἱσπανιστί: Villalba) * Ἰαβουκώα (ἱσπανιστί: Yabucoa) * Ἰαοῦκον (ἱσπανιστί: Yauco) ==Ἴδετε καὶ== * [[Wp/grc/Πολιτεῖαι καὶ κτήσεις τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς|Κατάλογος τῶν Πολιτειῶν καὶ Κτήσεων τῶν ΗΠΑ]] == Πηγαί == <references /> == Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι == {{Wp/grc/Commonscat|Puerto Rico|τῆς Βορικῆς}} * [https://web.archive.org/web/20210124024452/https://www.pr.gov/Pages/default.aspx Ἰστοσελὶς τῆς κτήσεως] {{Wp/grc/Πολιτεῖαι καὶ κτήσεις τῶν ΗΠΑ}} {{Wp/grc/Χῶραι τῆς Ἀμερικῆς}}{{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc/Βορική|!]] [[Category:Wp/grc]] {{INTERWIKI|Q1183}} sj3j604u1aaypwwa2e1p4axal7i8b7d 7336642 7336641 2026-09-26T10:48:07Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Wp/grc/Πλουσιολιμήν]] to [[Wp/grc/Βορική]] 7336641 wikitext text/x-wiki {{Wp/grc/Κτῆσις τῶν ΗΠΑ |Ὄνομα ἑλληνιστί=Κοινοπολιτεία τῆς Βορικῆς |Ὄνομα τῇ ἐκείνων γλώσσᾳ=Commonwealth of Puerto Rico<br>Estado Libre Asociado de Puerto Rico |Σημεῖον=Flag_of_Puerto_Rico.svg |Ἐπίσημα=Coat_of_arms_of_the_Commonwealth_of_Puerto_Rico.svg |Ὄνομα ἐπισήματος=Θυρεός |Ἐπίγραμμα=Joannes est nomen ejus |Ἐπίγραμμα ἑλληνιστί=Ἰωάννης ταὐτοῦ ὄνομα |Πίναξ=Puerto_Rico_(orthographic_projection).svg |Πρωτεύουσα=[[Wp/grc/Ἁγία Ἰωαννούπολις (Βορική)|Ἁγία Ἰωαννούπολις]]<br>[[File:WMA button2b.png|frameless|15x15px]] [https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Puerto_Rico&params=18_27_N_66_6_W_type:city 18°27′N 66°6′W] |Μέγιστη πόλις=[[Wp/grc/Ἁγία Ἰωαννούπολις (Βορική)|Ἁγία Ἰωαννούπολις]] |Κυβερνήτης=Πέτρος Πιερλουίσης |Ἐκέκτητο=11 Ἀπριλίου 1899 |Συντομία=PR |Πᾶν ἐμβαδόν=9.104 |Ποσοστὸν ὕδατος=1,6 |Μέγιστον ὕψος=1.340 |Βραχύτατον ὕψος=0 |Πλῆθος=3,725,789 (2010) |Πυκνότης πλήθους=350,8 |Πᾶν ΟΕΑ (PPP)=$109,212 δισ.<ref name=:0>"[https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=359,&s=NGDP_R,NGDP_RPCH,NGDP,NGDPD,PPPGDP,NGDP_D,NGDPRPC,NGDPRPPPPC,NGDPPC,NGDPDPC,PPPPC,PPPSH,PPPEX,NID_NGDP,PCPI,PCPIPCH,PCPIE,PCPIEPCH,LUR,LE,LP,GGR,GGR_NGDP,GGX,GGX_NGDP,GGXCNL,GGXCNL_NGDP,GGXONLB,GGXONLB_NGDP,GGXWDG,GGXWDG_NGDP,NGDP_FY,&sy=2018&ey=2025&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 World Economic Outlook Database, October 2020]". ''IMF.org''</ref> |Κατὰ κεφαλὴν ΟΕΑ (PPP)=$34.998.<ref name=:0/> |ΣΑΠ=[[File:Decrease2.svg|frameless|11x11px]] 0,845 <span style="color:darkgreen;">μάλα ὑψηλόν</span><ref>Fuentes-Ramírez, Ricardo R. (2017). "[https://web.archive.org/web/20170525013711/https://ceterisparibusuprm.org/volumen-actual/human-development-index-trends-and-inequality-in-puerto-rico-2010-2015-by-ricardo-r-fuentes-ramirez/ Human Development Index Trends and Inequality in Puerto Rico 2010–2015]". ''Ceteris Paribus: Journal of Socio-Economic Research''</ref> |Δημόσιαι γλῶσσαι=[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶσσα|Ἀγγλική]], [[Wp/grc/Ἱσπανικὴ Γλῶσσα|Ἱσπανική]] |Νόμισμα=Δολλάριον ΗΠΑ (USD) |Ζώνη ὥρας=UTC<nowiki>-</nowiki>4 |Κλήσεως κῶδιξ=<nowiki>+</nowiki>1 (787), <nowiki>+</nowiki>1 (939) |Ὁδήγησις=δεξιᾷ |Internet TLD=.pr |Ἱστοσελίς=[http://www2.pr.gov/Pages/default.aspx pr.gov] }} Ἡ '''Βορικὴ'''<ref>Edward Wells (1704), ''Τῆς πάλαι καὶ τῆς νῦν οἰκουμένης περιήγησις''<br/><blockquote>Τάων δ' εἰς αὐγὰς Ἱσπανιόλη τετάνυσται<br/>καὶ '''Βορικὴ''' λιμέν' Ἱσπανοῖς ἀφνειὸν ἔχουσα (στ. 1318-9)</blockquote></ref> ἢ '''Πλούσιος Λιμήν''', δημοσίᾳ '''Κοινοπολιτεία τῆς Βορικῆς''' (''ἀγγλιστί'': Puerto Rico {{Wp/grc/IPA|[ˌpɔɹɾəˈɹikoʊ]}}, ''ἱσπανιστί'': Puerto Rico {{Wp/grc/IPA|[pwert̪oˈriko]}}) ἐστὶ κτῆσις τῶν [[Wp/grc/Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς|Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς]] ἧς ἡ μητρόπολις ἡ [[Wp/grc/Ἁγία Ἰωαννούπολις (Βορική)|Ἁγία Ἰωαννούπολις]]. == Πινακοθήκη == <gallery> File:Rico (1).png File:Patillas Puerto Rico.jpg File:Puerto Rico 07.jpg File:PR Capitol, south side.JPG File:The Colors of Old San Juan (28488284470).jpg File:Fort San Cristóbal guerite, San Juan, Puerto Rico.jpg File:San Juan Cathedral.JPG File:LaUniversidad.jpg File:Puerto Rico 01.jpg </gallery> == Πόλεις == * Ἀδιούντης (ἱσπανιστί: Adjuntas) * Ἀγουάδης (ἱσπανιστί: Aguada) * Ἀγουαδικία (ἱσπανιστί: Aguadilla) * Καλυδατούπολις (ἱσπανιστί: Aguas Buenas) * Ἀϊκαλός (ἱσπανιστί: Aibonito) * Ἀνασκόν (ἱσπανιστί: Añasco) * Ποταμούπολις (ἱσπανιστί: Arroyo) * Βαρκλονήτης (ἱσπανιστί: Barceloneta) * Βαρραγκίτης (ἱσπανιστί: Barranquitas) * Βαϊαμῶν (ἱσπανιστί: Bayamón) * Ἐρυθρὸν Ἀκρωτήριον (ἱσπανιστί: Cabo Rojo) * Καγοῦαι (ἱσπανιστί: Caguas) * Καμούη (ἱσπανιστί: Camuy) * Κανούαναι (ἱσπανιστί: Canóvanas) * Καρολίνη (ἱσπανιστί: Carolina) * Κατανιός (ἱσπανιστί: Cataño) * Καϊαῖος (ἱσπανιστί: Cayey) * Κείβα (ἱσπανιστί: Ceiba) * Κιάλης (ἱσπανιστί: Ciales) * Κωάμον (ἱσπανιστί: Coamo) * Κομερίος (ἱσπανιστί: Comerío) * Κοροσάλης (ἱσπανιστί: Corozal) * Ὀφίπολις (ἱσπανιστί: Culebra) * Χρυσούπολις (ἱσπανιστί: Dorado) * Φαιάρδον (ἱσπανιστί: Fajardo) * Ἀνθεμόεσσα (ἱσπανιστί: Florida) * Γουανίκη (ἱσπανιστί: Guánica) * Γουαϊάμη (ἱσπανιστί: Guayama) * Γουαϊανίλλη (ἱσπανιστί: Guayanilla) * Γουαϊνάβον (ἱσπανιστί: Guaynabo) * Γουράβον (ἱσπανιστί: Gurabo) * Ἁτίλλη (ἱσπανιστί: Hatillo) * Μυρμυξακρόπολις (ἱσπανιστί: Hormigueros) * Οὑμακάον (ἱσπανιστί: Humacao) * Ἰσαβέλας (ἱσπανιστί: Isabela) * Ἁϊουία (ἱσπανιστί: Jayuya) * Ἰωαναδιούπολις (ἱσπανιστί: Juana Díaz) * Ἰούγκος (ἱσπανιστί: Juncos) * Λάχαι (ἱσπανιστί: Lajas) * Λάραι (ἱσπανιστί: Lares) * Αἱ Μαρίαι (ἱσπανιστί: Las Marías) * Οἱ Λίθοι (ἱσπανιστί: Las Piedras) * Λωΐζα (ἱσπανιστί: Loíza) * Λουκίλλον (ἱσπανιστί: Luquillo) * Μανατής (ἱσπανιστί: Manatí) * Μαρικάον (ἱσπανιστί: Maricao) * Μαυνάβον (ἱσπανιστί: Maunabo) * Μαϊαγούης (ἱσπανιστί: Mayagüez) * Μόκα (ἱσπανιστί: Moca) * Μορόβις (ἱσπανιστί: Morovis) * Ναγουᾶβον (ἱσπανιστί: Naguabo) * Πορτοκαλούπολις (ἱσπανιστί: Naranjito) * Ὀροκόβις (ἱσπανιστί: Orocovis) * Πατίλλαι (ἱσπανιστί: Patillas) * Πενουήλαι (ἱσπανιστί: Peñuelas) * Πόγκη (ἱσπανιστί: Ponce) * Κεβραδίλλαι (ἱσπανιστί: Quebradillas) * Ῥιγκῶν (ἱσπανιστί: Rincón) * Μέγας Ποταμός (ἱσπανιστί: Río Grande) * Μέγας Σαβάνας (ἱσπανιστί: Sabana Grande) * Σαλίναι (ἱσπανιστί: Salinas) * Ἁγία Γερμανούπολις (ἱσπανιστί: San Germán) * Ἁγία Ἱωαννούπολις (ἱσπανιστί: San Juan) * Ἁγία Λαυρεντιούπολις (ἱσπανιστί: San Lorenzo) * Ἁγία Σεβαστιανούπολις (ἱσπανιστί: San Sebastián) * Ἁγία Ἐλισαβετούπολις (ἱσπανιστί: Santa Isabel) * Πυργός Τόας (ἱσπανιστί: Toa Alta) * Φαῦλος Τόας (ἱσπανιστί: Toa Baja) * Πυργός Τρουίλλος (ἱσπανιστί: Trujillo Alto) * Οὐτουᾶδος (ἱσπανιστί: Utuado) * Πυργά Οὐήγα (ἱσπανιστί: Vega Alta) * Φαύλα Οὐήγα (ἱσπανιστί: Vega Baja) * Οὐιέκαι (ἱσπανιστί: Vieques) * Οὐιλλάλβη (ἱσπανιστί: Villalba) * Ἰαβουκώα (ἱσπανιστί: Yabucoa) * Ἰαοῦκον (ἱσπανιστί: Yauco) ==Ἴδετε καὶ== * [[Wp/grc/Πολιτεῖαι καὶ κτήσεις τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς|Κατάλογος τῶν Πολιτειῶν καὶ Κτήσεων τῶν ΗΠΑ]] == Πηγαί == <references /> == Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι == {{Wp/grc/Commonscat|Puerto Rico|τῆς Βορικῆς}} * [https://web.archive.org/web/20210124024452/https://www.pr.gov/Pages/default.aspx Ἰστοσελὶς τῆς κτήσεως] {{Wp/grc/Πολιτεῖαι καὶ κτήσεις τῶν ΗΠΑ}} {{Wp/grc/Χῶραι τῆς Ἀμερικῆς}}{{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc/Βορική|!]] [[Category:Wp/grc]] {{INTERWIKI|Q1183}} sj3j604u1aaypwwa2e1p4axal7i8b7d 14 3218384 7336634 5103994 2026-09-26T10:45:13Z PastelKos 2547710 7336634 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/grc/Κτήσεις τῶν ΗΠΑ]] [[Category:Wp/grc/Νῆσοι τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν]] [[Category:Wp/grc/Κτήσεις ἐν Ἀμερικῇ]] [[Category:Wp/grc/Νῆσοι τῆς Καρριβίδος]] {{DEFAULTSORT:Βορική}} mu9qpqvo8sn5ou064b84l3gsr2j58n3 7336635 7336634 2026-09-26T10:45:26Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Category:Wp/grc/Πλουσιολιμήν]] to [[Category:Wp/grc/Βορική]] 7336634 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/grc/Κτήσεις τῶν ΗΠΑ]] [[Category:Wp/grc/Νῆσοι τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν]] [[Category:Wp/grc/Κτήσεις ἐν Ἀμερικῇ]] [[Category:Wp/grc/Νῆσοι τῆς Καρριβίδος]] {{DEFAULTSORT:Βορική}} mu9qpqvo8sn5ou064b84l3gsr2j58n3 14 3218522 7336703 5030904 2026-09-26T11:47:31Z PastelKos 2547710 7336703 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/grc/Βαρβαδώ]] [[Category:Wp/grc/Οἰκούμενοι τόποι τῆς Ἀμερικῆς|Βαρβαδοῦς]] [[Category:Wp/grc/Οἰκούμενοι τόποι ἀνὰ χώραν|Βαρβαδοῦς]] {{DEFAULTSORT:Οἰκούμενοι τόποι τῆς Βαρβαδοῦς}} j6htmhknbwp012byb0l31h2v83y6t4s 7336704 7336703 2026-09-26T11:47:38Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Category:Wp/grc/Οἰκούμενοι τόποι τῆς Βαρβάτης]] to [[Category:Wp/grc/Οἰκούμενοι τόποι τῆς Βαρβαδοῦς]] 7336703 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/grc/Βαρβαδώ]] [[Category:Wp/grc/Οἰκούμενοι τόποι τῆς Ἀμερικῆς|Βαρβαδοῦς]] [[Category:Wp/grc/Οἰκούμενοι τόποι ἀνὰ χώραν|Βαρβαδοῦς]] {{DEFAULTSORT:Οἰκούμενοι τόποι τῆς Βαρβαδοῦς}} j6htmhknbwp012byb0l31h2v83y6t4s 7336717 7336704 2026-09-26T11:50:25Z PastelKos 2547710 7336717 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/grc/Βαρβαδώς]] [[Category:Wp/grc/Οἰκούμενοι τόποι τῆς Ἀμερικῆς|Βαρβαδοῦς]] [[Category:Wp/grc/Οἰκούμενοι τόποι ἀνὰ χώραν|Βαρβαδοῦς]] {{DEFAULTSORT:Οἰκούμενοι τόποι τῆς Βαρβαδοῦς}} ecyf3ogx15cbg68a2r9czyqyntpxsjn 0 3223927 7336604 5702298 2026-09-26T09:58:01Z ButterflyOFF 2606653 7336604 wikitext text/x-wiki ==[[Wt/kab/Taqbaylit|Taqbaylit]]== ===Arbib anemḍan=== '''sin''' /asuru/ # <tabadut> #* ''[[Wt/kab/llan|Llan]] '''sin''' [[Wt/kab/irgazen|yergazen]] [[Wt/kab/mlalen|mlalen]][[Wt/kab/-d|-d]] [[Wt/kab/deg|deg]] [[Wt/kab/webrid|webrid]], [...]'' (<small>Kamal Naït-Zerrad, ''Grammaire moderne du kabyle, tajerrunt tatrart n teqbaylit, Éditions Karthala, 2001, p.174</small>) ====Ẓeṛ daɣen==== ====Tutlayin-nniḍen==== ==Aɣbalu== <references /> [[Category:Wt/kab/Taqbaylit]] [[Category:Wt/kab]] idns41mn6zn7prla770lu8c3aaopir1 0 3245037 7336490 5676980 2026-09-26T02:38:46Z CommonsDelinker 992 Removing "Starbucks_logo.jpg", it has been deleted from Commons by [[commons:User:The Squirrel Conspiracy|The Squirrel Conspiracy]] because: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: Derivative work of a 2D copyrighted logo, FoP does not apply.. 7336490 wikitext text/x-wiki '''スターバックス（'''[[Wp/ryu/英吉利口|英吉利口]]：Starbucks）や、[[Wp/ryu/米国|米国]]ぬ会社やいびーん。 {{INTERWIKI|Q37158}} q5vfdw79jwhyd3791ch6bo2hplv1uxp 14 3262423 7336686 5210650 2026-09-26T11:44:37Z PastelKos 2547710 7336686 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/grc/Ἄνθρωποι τῆς Βαρβαδοῦς]] [[Category:Wp/grc/Μουσικὴ τῆς Βαρβαδοῦς]] [[Category:Wp/grc/Μουσικοὶ τῆς Ἀμερικῆς|Βαρβαδοῦς]] [[Category:Wp/grc/Μουσικοὶ ἀνὰ χώραν|Βαρβαδοῦς]] {{DEFAULTSORT:Μουσικοὶ τῆς Βαρβαδοῦς}} 2gl37lvmkgofcb9v4h6mztqlvy1jcgm 7336688 7336686 2026-09-26T11:44:53Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Category:Wp/grc/Μουσικοὶ τῆς Βαρβάτης]] to [[Category:Wp/grc/Μουσικοὶ τῆς Βαρβαδοῦς]] 7336686 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/grc/Ἄνθρωποι τῆς Βαρβαδοῦς]] [[Category:Wp/grc/Μουσικὴ τῆς Βαρβαδοῦς]] [[Category:Wp/grc/Μουσικοὶ τῆς Ἀμερικῆς|Βαρβαδοῦς]] [[Category:Wp/grc/Μουσικοὶ ἀνὰ χώραν|Βαρβαδοῦς]] {{DEFAULTSORT:Μουσικοὶ τῆς Βαρβαδοῦς}} 2gl37lvmkgofcb9v4h6mztqlvy1jcgm 14 3262633 7336680 5210655 2026-09-26T11:43:08Z PastelKos 2547710 7336680 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/grc/Βαρβαδώ|Ανθρωποι]] [[Category:Wp/grc/Ἄνθρωποι ἀνὰ χώραν|Βαρβαδώ]] [[Category:Wp/grc/Ἄνθρωποι τῆς Ἀμερικῆς|Βαρβαδώ]] r2gfevz0muna4r1h6wnabg5xhv5wxvs 7336681 7336680 2026-09-26T11:43:22Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Category:Wp/grc/Ἄνθρωποι τῆς Βαρβάτης]] to [[Category:Wp/grc/Ἄνθρωποι τῆς Βαρβαδοῦς]] 7336680 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/grc/Βαρβαδώ|Ανθρωποι]] [[Category:Wp/grc/Ἄνθρωποι ἀνὰ χώραν|Βαρβαδώ]] [[Category:Wp/grc/Ἄνθρωποι τῆς Ἀμερικῆς|Βαρβαδώ]] r2gfevz0muna4r1h6wnabg5xhv5wxvs 7336715 7336681 2026-09-26T11:50:14Z PastelKos 2547710 7336715 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/grc/Βαρβαδώς|Ανθρωποι]] [[Category:Wp/grc/Ἄνθρωποι ἀνὰ χώραν|Βαρβαδώς]] [[Category:Wp/grc/Ἄνθρωποι τῆς Ἀμερικῆς|Βαρβαδώς]] 1lu9yz9tvbxhvqxcoqc9tlyh3h03p38 14 3262634 7336683 5210656 2026-09-26T11:44:10Z PastelKos 2547710 7336683 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/grc/Μουσικὴ ἀνὰ χώραν|Βαρβαδοῦς]] [[Category:Wp/grc/Μουσικὴ τῆς Ἀμερικῆς|Βαρβαδοῦς]] [[Category:Wp/grc/Πολιτισμὸς τῆς Βαρβαδοῦς]] {{DEFAULTSORT:Μουσικὴ τῆς Βαρβαδοῦς}} apilks8ioufrltdw90ayu12vw9dd0qi 7336684 7336683 2026-09-26T11:44:18Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Category:Wp/grc/Μουσικὴ τῆς Βαρβάτης]] to [[Category:Wp/grc/Μουσικὴ τῆς Βαρβαδοῦς]] 7336683 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/grc/Μουσικὴ ἀνὰ χώραν|Βαρβαδοῦς]] [[Category:Wp/grc/Μουσικὴ τῆς Ἀμερικῆς|Βαρβαδοῦς]] [[Category:Wp/grc/Πολιτισμὸς τῆς Βαρβαδοῦς]] {{DEFAULTSORT:Μουσικὴ τῆς Βαρβαδοῦς}} apilks8ioufrltdw90ayu12vw9dd0qi 14 3262635 7336694 5210657 2026-09-26T11:45:38Z PastelKos 2547710 7336694 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/grc/Βαρβαδώ]] [[Category:Wp/grc/Πολιτισμὸς ἀνὰ χώραν|Βαρβαδοῦς]] [[Category:Wp/grc/Πολιτισμὸς τῆς Ἀμερικῆς|Βαρβαδοῦς]] {{DEFAULTSORT:Πολιτισμὸς τῆς Βαρβαδοῦς}} s2yyl0tsrtlaqth7mpffq0j3fzfb6ur 7336695 7336694 2026-09-26T11:45:57Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Category:Wp/grc/Πολιτισμὸς τῆς Βαρβάτης]] to [[Category:Wp/grc/Πολιτισμὸς τῆς Βαρβαδοῦς]] 7336694 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/grc/Βαρβαδώ]] [[Category:Wp/grc/Πολιτισμὸς ἀνὰ χώραν|Βαρβαδοῦς]] [[Category:Wp/grc/Πολιτισμὸς τῆς Ἀμερικῆς|Βαρβαδοῦς]] {{DEFAULTSORT:Πολιτισμὸς τῆς Βαρβαδοῦς}} s2yyl0tsrtlaqth7mpffq0j3fzfb6ur 7336718 7336695 2026-09-26T11:50:34Z PastelKos 2547710 7336718 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/grc/Βαρβαδώς]] [[Category:Wp/grc/Πολιτισμὸς ἀνὰ χώραν|Βαρβαδοῦς]] [[Category:Wp/grc/Πολιτισμὸς τῆς Ἀμερικῆς|Βαρβαδοῦς]] {{DEFAULTSORT:Πολιτισμὸς τῆς Βαρβαδοῦς}} 4goiza8dhfv1icyjloeqrzbyy45r1h9 0 3283265 7336602 5702304 2026-09-26T09:54:10Z ButterflyOFF 2606653 7336602 wikitext text/x-wiki == [[Wt/kab/Taqbaylit|Taqbaylit]] == ===tagmuẓaṛt=== ===<big>Tabadut</big>=== '''taḍṣa''' [asusru] # <def> #* ''[[Wt/kab/yeṛwa|Yeṛwa]] [[Wt/kab/taḍṣa|taḍṣa]] [[Wt/kab/deg|deg]] [[Wt/kab/lxaṭeṛ|lxaṭeṛ]]-[[Wt/kab/is|is]]'' — (<small>''Chants berbères de Kabylie'', Jean Amrouche, Trouvère Normand, L'Harmattan, 1988, p.48</small>) ==== Tasuqilt ==== ==Aɣbalu== <references /> [[Category:Wt/kab/Taqbaylit]] [[Category:Wt/kab]] 9ri16ymz3hl47q0js7lpwrb0fy5hwmn 0 3283302 7336603 5702308 2026-09-26T09:55:46Z ButterflyOFF 2606653 7336603 wikitext text/x-wiki == [[Wt/kab/Taqbaylit|Taqbaylit]] == ===tagmuẓaṛt=== ===<big>Tabadut</big>=== '''win''' [asusru] # <def> #* ''[[Wt/kab/ḥekkuɣ|Ḥekkuɣ]] [[Wt/kab/leɣben|leɣben]] i [[Wt/kab/win|win]] [[Wt/kab/yuɣ|yuɣ]]'' — (<small>''Chants berbères de Kabylie'', Jean Amrouche, Trouvère Normand, L'Harmattan, 1988, p.48</small>) ==== Tasuqilt ==== ==Aɣbalu== <references /> [[Category:Wt/kab/Taqbaylit]] [[Category:Wt/kab]] g53uyj02heo0qnobprob8dwnpohtejm 3 3331539 7336330 5469759 2026-09-25T15:36:17Z Pminh141 2583496 Pminh141 moved page [[User talk:Knoweverythingwiki]] to [[User talk:SpaceEncoder]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Knoweverythingwiki|Knoweverythingwiki]]" to "[[Special:CentralAuth/SpaceEncoder|SpaceEncoder]]" 5469759 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 11:12, 15 June 2022 (UTC) hpcdp1zl0ziufkoxu7049spz1qufknv 0 3401113 7336373 7336268 2026-09-25T18:19:28Z Steinbach 8 7336373 wikitext text/x-wiki 't '''{{Wt/zea/li}}''' is 'n streektaele die-a veraol in de Nederlandse en Belgse provincie Limburg oor gesproke. Ok in 't anleiende gebied in Duusland bin vanous glieksoôrtige dialecten t'ôren. De Limburgse dialecten kunne onder mekaore vreêd verschille. 't Is daerom lônend om ze nessens mekaore te leien. Tegliek bin ze zò verschillend, somties toet op durpsniveau, dat 'n tabelle as de deze nog gin goed idee geef van aolle variaotie in 't Limburgs. Meedan d'r vee woôrdenboeken van Limburgse dialecten bin, is t'r an materiaol gin gebrek. {| class=wikitable |- ! rowspan=2 | no. !! rowspan=2 | Zeêuws !! colspan=2 | Noôrd-Limburgs !! colspan=2 | Oôst-Limburgs !! colspan=3 | Centraol-Limburgs !! colspan=2 | West-Limburgs !! colspan=3 | Zuudoôst-Limburgs |- ! Horsters !! Venloos !! Roermonds !! Sittards !! Weêrts !! Mestrichts !! Tongers !! Hasselts !! Sint-Truidens !! Heêrlens !! Eupens !! Krefelds |- | 1. || ik || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/ik|ik]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/ich|ich]] || [[Wt/zea/iech|iech]] || [[Wt/zea/ich|ich]] || [[Wt/zea/iech|iech]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/ich|ich]] || [[Wt/zea/iich|iich]], [[Wt/zea/ech|ech]] || [[Wt/zea/ech|ech]] |- | 2. || jie || [[Wt/zea/geej|geej]] || [[Wt/zea/dich|dich]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/doe|doe]] || [[Wt/zea/gae|gae]], [[Wt/zea/doe|doe]] || [[Wt/zea/diech|diech]] || [[Wt/zea/zjiè|zjiè]] || [[Wt/zea/djiée|djiée]] || [[Wt/zea/dzjee|dzjee]] || [[Wt/zea/doe|doe]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/do|do]], [[Wt/zea/dou|dou]] |- | 3. || 'ie || [[Wt/zea/heej|heej]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/hae|hae]] || [[Wt/zea/heer|heer]] || [[Wt/zea/hêe|hêe]] || [[Wt/zea/hiée|(h)iée]] || [[Wt/zea/ee|ee]] || [[Wt/zea/heë|heë]] || [[Wt/zea/héë|héë]], [[Wt/zea/hé|hé]] || [[Wt/zea/hä|hä]] |- | 4. || oôns || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/weej|weej]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/veer|veer]] || [[Wt/zea/vae|vae]] || [[Wt/zea/veer|veer]] || [[Wt/zea/vêe|vêe]], [[Wt/zea/vêelai|vêelai]] || [[Wt/zea/viée|viée]] || [[Wt/zea/vee|vee]] || [[Wt/zea/vier|vier]] || [[Wt/zea/véër|véër]] || [[Wt/zea/wer|wer]] |- | 5. || julder || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/geej|geej]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/geer|geer]] || [[Wt/zea/gae|gae]] || [[Wt/zea/geer|geer]] || [[Wt/zea/zjièlai|zjièlai]] || [[Wt/zea/djiéelejs|djiéelejs]] || [[Wt/zea/dzjeeles|dzjeeles]] || [[Wt/zea/dier|dier]], [[Wt/zea/uur|uur]] || [[Wt/zea/déër|déër]] || [[Wt/zea/ühr|ühr]] |- | 6. || 'ulder || [[Wt/zea/zeej|zeej]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/zie|zie]] || [[Wt/zea/zie|zie]], [[Wt/zea/zij|zij]] || [[Wt/zea/zai|zai]] || [[Wt/zea/zèè|zèè]] || [[Wt/zea/sèè|sèè]], [[Wt/zea/sèèles|sèèles]] || [[Wt/zea/zeë|zeë]] || [[Wt/zea/séï|séï]] || [[Wt/zea/se|se]] |- | 7. || deze(n), dit || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/dezen|dezen]], [[Wt/zea/deze|deze]], [[Wt/zea/dit|dit]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/deze|deze]], [[Wt/zea/dees|dees]], [[Wt/zea/dit|dit]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/dezen|deze(n)]], [[Wt/zea/dees|dees]], [[Wt/zea/dit|dit]] || [[Wt/zea/dézë|dézë]](n), [[Wt/zea/dées|dées]], [[Wt/zea/dït|dït]] || [[Wt/zea/deze|deze(n)]], [[Wt/zea/dees|dees]], [[Wt/zea/dit|dit]] || [[Wt/zea/deize|deize(n)]], [[Wt/zea/deis|deis]], [[Wt/zea/dit|dit]] || [[Wt/zea/dizze|dizze]], [[Wt/zea/dis|dis]], [[Wt/zea/dit|dit]] || [[Wt/zea/déë|déë]], [[Wt/zea/di|di]], [[Wt/zea/dit|dit]] || |- | 8. || die, dat || [[Wt/zea/deen|deen]], [[Wt/zea/die|die]], [[Wt/zea/dát|dát]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/dae|dae]], [[Wt/zea/die|die]], [[Wt/zea/det|det]] || [[Wt/zea/dae|dae]], [[Wt/zea/die|die]], [[Wt/zea/dat|dat]] || [[Wt/zea/dae|dae]], [[Wt/zea/die|die]], [[Wt/zea/det|det]] || [[Wt/zea/dee|dee]], [[Wt/zea/die|die]], [[Wt/zea/dat|dat]] || [[Wt/zea/deên|deê(n)]], [[Wt/zea/dai|dai]], [[Wt/zea/dat|dat]] || [[Wt/zea/diéen|diée(n)]], [[Wt/zea/dee|dee]], [[Wt/zea/dat|dat]] || [[Wt/zea/deen|dee(n)]], [[Wt/zea/dèè|dèè]], [[Wt/zea/da|da]] || [[Wt/zea/deë|deë]], [[Wt/zea/die|die]], [[Wt/zea/dat|dat]] || [[Wt/zea/der|der]]/[[Wt/zea/déë|déë]], [[Wt/zea/di|di]], [[Wt/zea/dat|dat]] || [[Wt/zea/dä|dä]], [[Wt/zea/die|die]], [[Wt/zea/dat|dat]] |- | 9. || 'ier || [[Wt/zea/hee|hee]] || [[Wt/zea/heej|heej]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/hie|hie]] || [[Wt/zea/heej|heej]] || [[Wt/zea/hei|hei]] || [[Wt/zea/hai|hai]] || [[Wt/zea/hèè|(h)èè]] || [[Wt/zea/èè|èè]] || [[Wt/zea/hei|hei]] || [[Wt/zea/héï|héï]] || [[Wt/zea/hee|hee]] |- | 10. || dae || [[Wt/zea/doa|doa]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/dao|dao]] || [[Wt/zea/dóo|dóo]] || [[Wt/zea/doa|doa]] || [[Wt/zea/do|do]] || [[Wt/zea/doa|doa]] || [[Wt/zea/do|do]] || [[Wt/zea/dooe|dooe]] |- | 11. || wien || || [[Wt/zea/wae|wae]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/waem|wae(m)]] || [[Wt/zea/weem|weem]] || [[Wt/zea/wee|wee]] || [[Wt/zea/wêe|wêe]] || [[Wt/zea/wiée|wiée]] || [[Wt/zea/wee|wee]] || [[Wt/zea/weë|weë]] || [[Wt/zea/wéëm|wéëm]] || [[Wt/zea/wä|wä]] |- | 12. || wat || [[Wt/zea/wát|wát]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/waat|waat]] || [[Wt/zea/wat|wat]] || [[Wt/zea/wóo|wóo]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/wa|wa]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/wat|wat]] |- | 13. || wae || [[Wt/zea/woa|woa]] || [[Wt/zea/wao|wao]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/wo|wo]] || [[Wt/zea/woeë|woeë]] || [[Wt/zea/boe|boe]], [[Wt/zea/woe|woe]] || [[Wt/zea/bóo|bóo]] || [[Wt/zea/moe|moe]], [[Wt/zea/mou|mou]] || [[Wt/zea/moe|moe]] || [[Wt/zea/woa|woa]] || [[Wt/zea/wuë|wuë]], [[Wt/zea/wu|wu]] || [[Wt/zea/wooe|wooe]] |- | 14. || 'oeneêr || || [[Wt/zea/wienieë|wienieë]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/wienee|wienee]] || [[Wt/zea/wienieë|wienieë]] || [[Wt/zea/wienie|wienie]] || [[Wt/zea/wainé|wainé]] || [[Wt/zea/wèènié|wèènié]] || || [[Wt/zea/wienieë|wienieë]] || [[Wt/zea/winië|winië]] || |- | 15. || 'oe || [[Wt/zea/hoe|hoe]], [[Wt/zea/woe|woe]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/wie|wie]] || [[Wt/zea/weej|weej]] || [[Wt/zea/wie|wie]] || [[Wt/zea/wai|wai]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/wèè|wèè]] || [[Wt/zea/wie|wie]] || [[Wt/zea/wi|wi]] || [[Wt/zea/wie|wie]] |- | 16. || nie || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/neet|neet]] || [[Wt/zea/neit|neit]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/neet|neet]] || [[Wt/zea/nïë|nïë]] || [[Wt/zea/ni|ni]] || [[Wt/zea/né|né]] || [[Wt/zea/nit|nit]] || [[Wt/zea/neet|neet]] || [[Wt/zea/net|net]] |- | 17. || aolles || colspan=12 align=center | [[Wt/zea/al|al]], [[Wt/zea/alles|alles]] |- | 18. || vee || [[Wt/zea/veul|veul]] || [[Wt/zea/vuuel|vuuel]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/väöl|väöl]] || [[Wt/zea/völ|völ]] || [[Wt/zea/väöl|väöl]] || [[Wt/zea/veul|veul]] || [[Wt/zea/veel|veel]] || [[Wt/zea/voul|voul]], [[Wt/zea/vuil|vuil]] || [[Wt/zea/vöal|vöal]] || [[Wt/zea/vöël|vöël]] || [[Wt/zea/vüel|vüel]] |- | 19. || somste || || [[Wt/zea/inkele|inkele]] || [[Wt/zea/innige|innige]], [[Wt/zea/sómmige|sómmige]] || || || [[Wt/zea/sommege|sommege]] || || || [[Wt/zea/intigge|intigge]] || [[Wt/zea/sómmige|sómmige]] || [[Wt/zea/männege|männege]] || [[Wt/zea/männije|männije]], [[Wt/zea/mennije|mennije]] |- | 20. || weinig || [[Wt/zea/wiënig|wiënig]] || [[Wt/zea/weinig|weinig]] || [[Wt/zea/min|min]] || [[Wt/zea/wenig|wenig]] || [[Wt/zea/wieënig|wieënig]] || [[Wt/zea/wieneg|wieneg]] || [[Wt/zea/nün|nün]], [[Wt/zea/wénig|wénig]] || [[Wt/zea/wèènig|wèènig]] || [[Wt/zea/wèèneg|wèèneg]] || [[Wt/zea/wieënig|wieënig]] || [[Wt/zea/wännech|wännech]] || [[Wt/zea/wennig|wennig]] |- | 21. || aor, ander || [[Wt/zea/ânder|ânder]] || [[Wt/zea/ander|ander]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/anger|anger]] || [[Wt/zea/aander|a(a)nder]] || [[Wt/zea/aandër|aandër]] || [[Wt/zea/aner|aner]], [[Wt/zea/aander|aander]] || [[Wt/zea/àànder|àànder]] || [[Wt/zea/anger|anger]] || [[Wt/zea/aïnder|aïnder]] || [[Wt/zea/anger|anger]] |- | 22. || êne || [[Wt/zea/iën|iën]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/ein|ein]] || [[Wt/zea/èin|èin]] || [[Wt/zea/ien|ien]] || [[Wt/zea/ieën|ieën]] || [[Wt/zea/ing|ing]] || [[Wt/zea/éïn|éïn]] || [[Wt/zea/een|een]], [[Wt/zea/ieen|ieen]] |- | 23. || tweêë || [[Wt/zea/twië|twië]] || [[Wt/zea/twieë|twieë]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/twee|twee]] || [[Wt/zea/twieë|twieë]] || [[Wt/zea/twie|twie]] || [[Wt/zea/twée|twée]] || [[Wt/zea/twej|twej]] || [[Wt/zea/twie|twie]] || [[Wt/zea/twieë|twieë]] || [[Wt/zea/twéï|twéï]] || [[Wt/zea/twiee|twiee]] |- | 24. || drieë || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/drie|drie]] || [[Wt/zea/drei|drei]] || [[Wt/zea/drai|drai]] || [[Wt/zea/drèè|drèè]] || [[Wt/zea/drèè|drèè]] || [[Wt/zea/drei|drei]] || [[Wt/zea/dréï|dréï]] || [[Wt/zea/dree|dree]] |- | 25. || viere || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/veer|veer]] || [[Wt/zea/veier|veier]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/veer|veer]] || [[Wt/zea/vïër|vïër]] || [[Wt/zea/vejer|vejer]] || [[Wt/zea/vier|vier]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/veer|veer]] || [[Wt/zea/vier|vier]] |- | 26. || vuve || [[Wt/zea/viêf|viêf]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/vief|vief]] || [[Wt/zea/vief|vief]], [[Wt/zea/vijf|vijf]] || [[Wt/zea/vaif|vaif]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/vèèf|vèèf]] || [[Wt/zea/vief|vief]], [[Wt/zea/vunnef|vunnef]] || [[Wt/zea/voëf|voëf]] || [[Wt/zea/fief|fief]] |- | 27. || groôt || [[Wt/zea/groët|groët]] || [[Wt/zea/groeët|groeët]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/groot|groot]] || [[Wt/zea/groeët|groeët]] || [[Wt/zea/groet|groet]] || [[Wt/zea/gróot|gróot]] || [[Wt/zea/groéet|groéet]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/groeët|groeët]] || [[Wt/zea/gruët|gruët]] || [[Wt/zea/jruot|jruot]] |- | 28. || lank || [[Wt/zea/lânk|lânk]] ([[Wt/zea/lang|lang]]) || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/lank|lank]] ([[Wt/zea/lang|lang]]) || [[Wt/zea/laank|laank]] || [[Wt/zea/lank|lank]] ([[Wt/zea/lang|lang]]) || [[Wt/zea/lank|lank]], [[Wt/zea/lang|lang]] || [[Wt/zea/lang|lang]] || [[Wt/zea/lank|lank]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/lang|lang]] |- | 29. || breêd || [[Wt/zea/briëd|briëd]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/breid|breid]] || [[Wt/zea/brèid|brèid]] || [[Wt/zea/bried|bried]] || || [[Wt/zea/breed|breed]] || [[Wt/zea/bréït|bréït]] || [[Wt/zea/brieet|brieet]] |- | 30. || dikke || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/dik|dik]] || [[Wt/zea/diek|diek]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/dik|dik]] || [[Wt/zea/dïk|dïk]] || [[Wt/zea/diek|diek]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/dik|dik]] || [[Wt/zea/dékk|dékk]] || [[Wt/zea/dick|dick]] |- | 31. || zwaer || [[Wt/zea/zwoar|zwoar]] || [[Wt/zea/zwaor|zwaor]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/zjwaor|zjwaor]] || [[Wt/zea/zwaor|zwaor]] || [[Wt/zea/zwoer|zwoer]] || [[Wt/zea/zwóor|zwóor]] || [[Wt/zea/zwoar|zwoar]] || [[Wt/zea/zwoor|zwoor]] || [[Wt/zea/zjwoar|zjwoar]] || [[Wt/zea/schwoër|schwoër]] || [[Wt/zea/schwooer|schwooer]] |- | 32. || klein || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/klein|klein]] || [[Wt/zea/klèin|klèin]] || [[Wt/zea/kleen|kleen]] || [[Wt/zea/klein|klein]] || [[Wt/zea/kling|kling]] || [[Wt/zea/kléïn|kléïn]] || [[Wt/zea/klieen|klieen]] |- | 33. || kort || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/kort|kort]] || [[Wt/zea/kórt|kórt]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/kort|kort]] || [[Wt/zea/kót|kót]] || [[Wt/zea/kort|kort]] || || [[Wt/zea/kórt|kórt]] || [[Wt/zea/korrt|korrt]] || [[Wt/zea/kört|kört]] |- | 34. || smaol || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/smaal|smaal]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjmaal|sjmaal]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/smaal|smaal]] || [[Wt/zea/smóol|smóol]] || [[Wt/zea/smââl|smââl]] || [[Wt/zea/smoal|smoal]] || [[Wt/zea/sjmaal|sjmaal]] || [[Wt/zea/schmaal|schmaal]] || [[Wt/zea/schmal|schmal]] |- | 35. || dinne || [[Wt/zea/dun|dun]] || [[Wt/zea/smal|smal]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/dun|dun]] || [[Wt/zea/dün|dün]] || [[Wt/zea/din|din]] || || [[Wt/zea/dun|dun]], [[Wt/zea/sjmaal|sjmaal]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/dönn|dönn]] |- | 36. || vrouwmens || [[Wt/zea/vrouw|vrouw]] ([[Wt/zea/wiêf|wiêf]]) || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/vrouw|vrouw]], [[Wt/zea/vroumes|vroumes]] || [[Wt/zea/vrouw|vrouw]], [[Wt/zea/vroumisj|vroumisj]] || [[Wt/zea/vrouw|vrouw]], [[Wt/zea/vroumes|vroumes]] || [[Wt/zea/vrouw|vrouw]] || [[Wt/zea/vrou|vrou]], [[Wt/zea/vróumës|vróumës]] || [[Wt/zea/vreu|vreu]], [[Wt/zea/vreumes|vreumes]] || [[Wt/zea/vrou|vrou]] || [[Wt/zea/vrouw|vrouw]] || [[Wt/zea/Vro|Vro]], [[Wt/zea/Vroumännsch|Vroumännsch]] || [[Wt/zea/Frommisch|Frommisch]], [[Wt/zea/Wiev|Wiev]] |- | 37. || vint || [[Wt/zea/mân|mân]], [[Wt/zea/kel|kel]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/man|man]], [[Wt/zea/manskaerel|manskaerel]] || [[Wt/zea/maan|maan]] || [[Wt/zea/man|man]] || [[Wt/zea/man|man]], [[Wt/zea/mansmins|mansmins]] || [[Wt/zea/màn|màn]] || [[Wt/zea/man|man]] || [[Wt/zea/Ma|Ma]], [[Wt/zea/Mannskääl|Mannskääl]] || [[Wt/zea/Mann|Mann]] |- | 38. || mens || [[Wt/zea/mîns|mîns]] || [[Wt/zea/mins|mins]] || [[Wt/zea/miens|miens]] || [[Wt/zea/minsj|minsj]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/mins|mins]] || [[Wt/zea/mïns|mïns]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/mins|mins]] || [[Wt/zea/minsj|minsj]] || [[Wt/zea/Männsch|Männsch]] || [[Wt/zea/Mensch|Mensch]] |- | 39. || kind || [[Wt/zea/kiênd|kiênd]] || [[Wt/zea/kind|kind]] || [[Wt/zea/kiendj|kiendj]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/kèndj|kèndj]] || [[Wt/zea/keend|keend]] || [[Wt/zea/kénd|kénd]] || [[Wt/zea/kènd|kènd]] || [[Wt/zea/ként|ként]] || [[Wt/zea/kink|kink]] || [[Wt/zea/Kaïnt|Kaïnt]] || [[Wt/zea/Kenk|Kenk]] |- | 40. || echtevrouwe || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/vrouw|vrouw]] || [[Wt/zea/vrou|vrou]] || [[Wt/zea/vreu|vreu]] || [[Wt/zea/vrou|vrou]] || [[Wt/zea/vrouw|vrouw]] || [[Wt/zea/Vro|Vro]] || [[Wt/zea/Frau|Frau]] |- | 41. || echteman || [[Wt/zea/mân|mân]] || [[Wt/zea/man|man]], [[Wt/zea/mins|mins]] || [[Wt/zea/man|man]], [[Wt/zea/miens|miens]] || [[Wt/zea/man|man]], [[Wt/zea/minsj|minsj]] || [[Wt/zea/man|man]], [[Wt/zea/mins|mins]] || [[Wt/zea/maan|maan]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/man|man]] || [[Wt/zea/màn|màn]] || [[Wt/zea/man|man]], [[Wt/zea/minsj|minsj]] || [[Wt/zea/Ma|Ma]] || [[Wt/zea/Mann|Mann]] |- | 42. || moeder || [[Wt/zea/moder|moder]], [[Wt/zea/mójer|mójer]] || [[Wt/zea/moder|moder]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/moder|moder]], [[Wt/zea/mam|mam]] || [[Wt/zea/moojer|moojer]], [[Wt/zea/ma|ma]] || [[Wt/zea/maa|maa]], [[Wt/zea/méer|méer]], [[Wt/zea/mêm|mêm]], [[Wt/zea/mëmaa|mëmaa]], [[Wt/zea/móiër|móiër]] || [[Wt/zea/moueder|moueder]] ([[Wt/zea/mujjer|mujjer]]) || [[Wt/zea/maa|maa]] || [[Wt/zea/mam|mam]] || [[Wt/zea/Modder|Modder]], [[Wt/zea/Mamm|Mamm]] || [[Wt/zea/Mamm|Mamm]], [[Wt/zea/Modder|Modder]], [[Wt/zea/Muoder|Muoder]], [[Wt/zea/Motter|Motter]] |- | 43. || vaoder || [[Wt/zea/vader|vader]], [[Wt/zea/vajer|vajer]] || [[Wt/zea/vader|vader]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/vader|vader]], [[Wt/zea/pap|pap]] || [[Wt/zea/vaajer|vaajer]], [[Wt/zea/pa|pa]] || [[Wt/zea/paa|paa]], [[Wt/zea/pëpaa|pëpaa]], [[Wt/zea/peer|peer]], [[Wt/zea/têe|têe]], [[Wt/zea/vóiër|vóiër]] || [[Wt/zea/vâder|vâder]] ([[Wt/zea/vââr|vââr]]) || [[Wt/zea/paa|paa]] || [[Wt/zea/vadder|vadder]], [[Wt/zea/pap|pap]] || [[Wt/zea/Vadder|Vadder]] (Papp?) || [[Wt/zea/Papp|Papp]], [[Wt/zea/Vaader|Vaader]], [[Wt/zea/Vatter|Vatter]] |- | 44. || beêste || [[Wt/zea/biëst|biëst]] || [[Wt/zea/bieës|bieës]], [[Wt/zea/deer|deer]] || [[Wt/zea/bees|bees]], [[Wt/zea/deer|deer]] || [[Wt/zea/bees|bees]], [[Wt/zea/deier|deier]] || [[Wt/zea/bieëst|bieëst]], [[Wt/zea/deer|deer]] || [[Wt/zea/bies|bies]] || [[Wt/zea/bés|bés]] || [[Wt/zea/bies|bies]] || || [[Wt/zea/bieës|bieës]], [[Wt/zea/deer|deer]] || [[Wt/zea/Biëst|Biëst]], [[Wt/zea/Déër|Déër]] || [[Wt/zea/Biees|Biees]], [[Wt/zea/Dieer|Dieer]] |- | 45. || vis || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/vis|vis]] || [[Wt/zea/vès|vès]] || [[Wt/zea/vösj|vösj]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/vès|vès]] || || [[Wt/zea/vösj|vösj]] || [[Wt/zea/Vésch|Vésch]] || [[Wt/zea/Fieesch|Fieesch]], [[Wt/zea/Fösch|Fösch]] |- | 46. || veugel || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/vogel|vogel]] || [[Wt/zea/vógël|vógël]] || [[Wt/zea/veugel|veugel]]<!--sic, mee geronde eu!--> || || [[Wt/zea/vogel|vogel]] || [[Wt/zea/Voëgel|Voëgel]] || [[Wt/zea/Vuorel|Vuorel]] |- | 47. || 'ond || [[Wt/zea/hoond|hoond]] || [[Wt/zea/hónd|hónd]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/hóndj|hóndj]] || [[Wt/zea/hoond|hoond]] || [[Wt/zea/hónd|hónd]] || [[Wt/zea/hond|(h)ond]] || || [[Wt/zea/hónk|hónk]] || [[Wt/zea/Haunt|Haunt]] || [[Wt/zea/Honk|Honk]] |- | 48. || luus || [[Wt/zea/loês|loês]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/loes|loes]] || [[Wt/zea/laus|laus]] || [[Wt/zea/léûs|léûs]] || || [[Wt/zea/loes|loes]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/Luus|Luus]] |- | 49. || slange || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/slang|slang]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjlang|sjlang]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/slang|slang]] || [[Wt/zea/slang|slang]], [[Wt/zea/sërpênt|sërpênt]] || [[Wt/zea/slang|slang]] || || [[Wt/zea/sjlang|sjlang]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/Schlang|Schlang]] |- | 50. || wurm || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/worm|worm]] || [[Wt/zea/wórm|wórm]] || [[Wt/zea/wörm|wörm]] || || [[Wt/zea/wörm|wörm]] || [[Wt/zea/wùrrëm|wùrrëm]] || [[Wt/zea/wèrrem|wèrrem]] || || [[Wt/zea/wörm|wörm]] || [[Wt/zea/Worrem|Worrem]] || [[Wt/zea/Worm|Worm]], [[Wt/zea/Pirk|Pirk]] |- | 51. || boôm || [[Wt/zea/boëm|boëm]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/boum|boum]] || [[Wt/zea/bóum|bóum]] || [[Wt/zea/boem|boem]] || [[Wt/zea/boom|boom]] || [[Wt/zea/boeëm|boeëm]] || [[Wt/zea/Bomme|Bomme]], [[Wt/zea/Boom|Boom]] || [[Wt/zea/Buom|Buom]] |- | 52. || bos || [[Wt/zea/bos|bos]], [[Wt/zea/bös|bös]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/bós|bós]] || [[Wt/zea/bósj|bósj]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/bos|bos]] || || [[Wt/zea/busj|busj]] || [[Wt/zea/Bosch|Bosch]] || [[Wt/zea/Buosch|Buosch]] |- | 53. || stok || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/stek|stek]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjtek|sjtek]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/stek|stek]] || [[Wt/zea/stêk|stêk]] || [[Wt/zea/stek|stek]] || || [[Wt/zea/sjtek|sjtek]] || [[Wt/zea/Schtäkk|Schtäkk]] || [[Wt/zea/Steck|Steck]] |- | 54. || vrucht || [[Wt/zea/vrucht|vrucht]] || || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/vruch|vruch]] || || [[Wt/zea/vröch|vröch]] || || [[Wt/zea/vrèch|vrèch]] || || [[Wt/zea/vruch|vruch]], [[Wt/zea/vrucht|vrucht]] || [[Wt/zea/Vröët|Vröët]] || [[Wt/zea/Froch|Froch]] |- | 55. || zaed || [[Wt/zea/zoad|zoad]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/zaod|zaod]] || [[Wt/zea/zuö'd|zuö'd]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/zoad|zoad]] || || [[Wt/zea/Soët|Soët]] || [[Wt/zea/Sooet|Sooet]] |- | 56. || blad || [[Wt/zea/blád|blád]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/blaad|blaad]] || [[Wt/zea/blood|blood]] || [[Wt/zea/blââd|blââd]] || || [[Wt/zea/blaad|blaad]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/Blatt|Blatt]] |- | 57. || wortel || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/wortel|wortel]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/wórtel|wórtel]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/wortel|wortel]] || [[Wt/zea/wöttël|wöttël]] || [[Wt/zea/wortel|wortel]] || || [[Wt/zea/wórtel|wórtel]] || [[Wt/zea/Worrtel|Worrtel]] || [[Wt/zea/Wortel|Wortel]], [[Wt/zea/Wottel|Wottel]] |- | 58. || schosse || [[Wt/zea/schaal|schaal]] || [[Wt/zea/schors|schors]] || [[Wt/zea/bas|bas]] || [[Wt/zea/sjel|sjel]] || || [[Wt/zea/sjors|sjors]], [[Wt/zea/sjèl|sjèl]], [[Wt/zea/bas|bas]] || [[Wt/zea/sjóts|sjóts]] || [[Wt/zea/schors|schors]] || || || || |- | 59. || blomme || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/bloom|bloom]] || [[Wt/zea/bloum|bloum]] || [[Wt/zea/bloom|bloom]] || [[Wt/zea/blom|blom]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/bloem|bloem]] || || [[Wt/zea/blóm|blóm]] || [[Wt/zea/Bloum|Bloum]] || [[Wt/zea/Bloom|Bloom]] |- | 60. || gos || [[Wt/zea/graâs|graâs]], [[Wt/zea/groos|groos]] || [[Wt/zea/graas|graas]], [[Wt/zea/groos|groos]] || [[Wt/zea/graas|graas]] || [[Wt/zea/graas|graas]], [[Wt/zea/grous|grous]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/graas|graas]] || [[Wt/zea/gróos|gróos]] || [[Wt/zea/grââs|grââs]] || || [[Wt/zea/graas|graas]] || [[Wt/zea/Graas|Graas]] || [[Wt/zea/Jraas|Jraas]] |- | 61. || touwe || [[Wt/zea/toew|toew]] || [[Wt/zea/touw|touw]] || colspan="2" align=center | [[Wt/zea/touw|touw]], [[Wt/zea/zeil|zeil]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/touw|touw]] || [[Wt/zea/lain|lain]] || [[Wt/zea/lèèn|lèèn]] || || [[Wt/zea/touw|touw]] || [[Wt/zea/Réïp|Réïp]], [[Wt/zea/Séïl|Séïl]], [[Wt/zea/Schtrékk|Schtrékk]] || [[Wt/zea/Tau|Tau]], [[Wt/zea/Siel|Siel]] |- | 62. || vel || || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/vel|vel]], [[Wt/zea/hoed|hoed]] || [[Wt/zea/vêl|vêl]] || [[Wt/zea/vel|vel]], [[Wt/zea/hèûd|hèûd]] || || [[Wt/zea/vel|vel]], [[Wt/zea/hoed|hoed]] || [[Wt/zea/Huut|Huut]], [[Wt/zea/Väll|Väll(e)]] || [[Wt/zea/Höit|Höit]], [[Wt/zea/Huut|Huut]], [[Wt/zea/Pell|Pell]] |- | 63. || vleis || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/vleis|vleis]] || [[Wt/zea/vleisj|vleisj]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/vleis|vleis]] || [[Wt/zea/vlèis|vlèis]] || [[Wt/zea/vlies|vlies]] || || [[Wt/zea/vleesj|vleesj]] || [[Wt/zea/Vléïsch|Vléïsch]] || [[Wt/zea/Flieesch|Flieesch]] |- | 64. || bloed || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/blood|blood]] || [[Wt/zea/bloud|bloud]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/blood|blood]] || [[Wt/zea/blöëd|blöëd]] || [[Wt/zea/bloued|bloued]] || [[Wt/zea/bloet|bloet]] || [[Wt/zea/blood|blood]] || [[Wt/zea/Blout|Blout]] || [[Wt/zea/Bloot|Bloot]] |- | 65. || beên (bot) || [[Wt/zea/knoak|knoak]] || [[Wt/zea/knaok|knaok]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/knaok|knaok]], [[Wt/zea/bein|bein]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/knook|knook]], [[Wt/zea/bein|bein]] || [[Wt/zea/knuók|knuók]] || [[Wt/zea/bien|bien]], [[Wt/zea/kneuk|kneuk]] || [[Wt/zea/bieën|bieën]] || [[Wt/zea/knoak|knoak]] || [[Wt/zea/Knoëk|Knoëk]] || [[Wt/zea/Knooek|Knooek]] |- | 66. || vet || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/vet|vet]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/vèt|vèt]] || || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/vèt|vèt]] || || [[Wt/zea/vet|vet]] || [[Wt/zea/Vétt|Vétt]] || [[Wt/zea/Fett|Fett]] |- | 67. || ei || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/ei|ei]] || [[Wt/zea/èi|èi]] || [[Wt/zea/ee|ee]] || || [[Wt/zea/ei|ei]] || [[Wt/zea/Éï|Éï]] || [[Wt/zea/Ei|Ei]] |- | 68. || 'oôrn || [[Wt/zea/hör|hör]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/häöre|häöre]] || || [[Wt/zea/heure|heure]] || [[Wt/zea/huön|huön]] || [[Wt/zea/heure|(h)eure]] || || [[Wt/zea/heur|heur]] || [[Wt/zea/Hoore|Hoore]] || |- | 69. || staert || [[Wt/zea/stárt|stárt]] || [[Wt/zea/start|start]] || [[Wt/zea/sjtert|sjtert]] || [[Wt/zea/sjtart|sjtart]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/start|start]] || [[Wt/zea/stat|stat]] || [[Wt/zea/start|start]] || || [[Wt/zea/sjtats|sjtats]] || [[Wt/zea/Schtärrt|Schtärrt]] || [[Wt/zea/Steärt|Steärt]], [[Wt/zea/Steärz|Steärz]], [[Wt/zea/Stert|Stert]] |- | 70. || plume || || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/vaer|vaer]], [[Wt/zea/pluum|pluum]] || [[Wt/zea/veer|veer]], [[Wt/zea/pluum|pluum]] || [[Wt/zea/pên|pên]] || [[Wt/zea/plèûm|plèûm]] || || [[Wt/zea/veër|veër]] || [[Wt/zea/Véër|Véër]] || [[Wt/zea/Feär|Feär]] |- | 71. || 'aer || [[Wt/zea/hoar|hoar]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/haor|haor]] || [[Wt/zea/huór|huór]] || [[Wt/zea/hoar|(h)oar]] || [[Wt/zea/oor|oor]] || [[Wt/zea/hoar|hoar]] || [[Wt/zea/Hoër|Hoër]] || [[Wt/zea/Hooer|Hooer]], [[Wt/zea/Hoor|Hoor]] |- | 72. || 'oôd || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/kop|kop]] ([[Wt/zea/huid|huid]]) || [[Wt/zea/ból|ból]], [[Wt/zea/hüyd|hüyd]], [[Wt/zea/kòp|kòp]] || [[Wt/zea/kop|kop]] ([[Wt/zea/hied|(h)ied]]) || [[Wt/zea/kop|kop]], [[Wt/zea/tatsj|tatsj]] || [[Wt/zea/kop|kop]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/Kopp|Kopp]] |- | 73. || ôre || [[Wt/zea/oër|oër]] || [[Wt/zea/oeër|oeër]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/oor|oor]] || [[Wt/zea/oeër|oeër]] || [[Wt/zea/oer|oer]] || [[Wt/zea/óor|óor]] || [[Wt/zea/oéer|oéer]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/oeër|oeër]] || [[Wt/zea/Uër|Uër]] || [[Wt/zea/Uohr|Uohr]] |- | 74. || ôge || [[Wt/zea/oëg|oëg]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/oug|oug]] || [[Wt/zea/öug|öug]] || [[Wt/zea/oeg|oeg]] || ([[Wt/zea/pruit|pruit]]) || [[Wt/zea/oog|oog]] || [[Wt/zea/O|O]] || [[Wt/zea/Oug|Oug]], [[Wt/zea/Uog|Uog]] |- | 75. || neuze || [[Wt/zea/naas|naas]] ([[Wt/zea/neus|neus]]) || [[Wt/zea/neus|neus]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/naas|naas]] || [[Wt/zea/neus|neus]], [[Wt/zea/naos|naos]] || [[Wt/zea/nóos|nóos]] || [[Wt/zea/nââs|nââs]] || || [[Wt/zea/naas|naas]] || [[Wt/zea/Naas|Naas]] || [[Wt/zea/Nas|Nas]] |- | 76. || mond || [[Wt/zea/moond|moond]] || [[Wt/zea/mónd|mónd]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/móndj|móndj]] || [[Wt/zea/moond|moond]] || [[Wt/zea/mónd|mónd]] || [[Wt/zea/mond|mond]] || || [[Wt/zea/mónk|mónk]] || [[Wt/zea/Maunt|Maunt]] || [[Wt/zea/Monk|Monk]] |- | 77. || tand || [[Wt/zea/tând|tând]] || [[Wt/zea/tand|tand]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/tandj|tandj]] || [[Wt/zea/tand|tand]] || [[Wt/zea/taand|taand]] || [[Wt/zea/tand|tand]] || [[Wt/zea/tàànt|tàànt]] || [[Wt/zea/tank|tank]] || [[Wt/zea/Taïnt|Taïnt]] || [[Wt/zea/Tank|Tank]] |- | 78. || toenge || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/tóng|tóng]] || [[Wt/zea/tong|tong]] || [[Wt/zea/tóng|tóng]] || [[Wt/zea/toeng|toeng]] || || [[Wt/zea/tóng|tóng]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/Tong|Tong]] |- | 79. || naegel || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/nagel|nagel]] || [[Wt/zea/nogël|nogël]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/nagel|nagel]] || [[Wt/zea/noagel|noagel]] || [[Wt/zea/Naagel|Naagel]] || [[Wt/zea/Narel|Narel]] |- | 80. || voet || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/voot|voot]] || [[Wt/zea/vout|vout]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/voot|voot]] || [[Wt/zea/vöët|vöët]] || [[Wt/zea/vouet|vouet]] || [[Wt/zea/voet|voet]] || [[Wt/zea/voot|voot]] || [[Wt/zea/Vout|Vout]] || [[Wt/zea/Foot|Foot]] |- | 81. || beên || [[Wt/zea/bieën|bieën]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/bein|bein]] || [[Wt/zea/bèin|bèin]] || [[Wt/zea/bien|bien]] || [[Wt/zea/bieën|bieën]] || [[Wt/zea/bee|bee]] || [[Wt/zea/Béïn|Béïn]] || [[Wt/zea/Bieen|Bieen]] |- | 82. || knie || [[Wt/zea/knee|knee]] || [[Wt/zea/knee|knee]] || [[Wt/zea/kneen|kneen]] || [[Wt/zea/knei|knei]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/knee|knee]] || [[Wt/zea/knïë|knïë]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/knèè|knèè]] || [[Wt/zea/knee|knee]] || [[Wt/zea/Kné|Kné]] || [[Wt/zea/Knie|Knie]] |- | 83. || 'and || [[Wt/zea/hând|hând]] || [[Wt/zea/hand|hand]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/handj|handj]] || [[Wt/zea/hand|hand]] || [[Wt/zea/haand|haand]] || [[Wt/zea/hand|(h)and]] || [[Wt/zea/àànt|àànt]] || [[Wt/zea/hank|hank]] || [[Wt/zea/Haïnt|Haïnt]] || [[Wt/zea/Hank|Hank]] |- | 84. || vleke || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/vleugel|vleugel]] || [[Wt/zea/vleugël|vleugël]] || [[Wt/zea/vleegel|vleegel]] || || [[Wt/zea/vluuegel|vluuegel]] || [[Wt/zea/Vlöëgel|Vlöëgel]] || [[Wt/zea/Flöjel|Flöjel]] |- | 85. || buuk || [[Wt/zea/boêk|boêk]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/boek|boek]] || [[Wt/zea/bauk|bauk]] || || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/boek|boek]] || [[Wt/zea/Bokk|Bokk]] || [[Wt/zea/Buck|Buck]] |- | 86. || dermen || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/derm|derm]] || [[Wt/zea/dêr"m|dèrm]] || [[Wt/zea/derrem|derrem]] || || [[Wt/zea/derm|derm]] || [[Wt/zea/Därrem|Därrem]] || [[Wt/zea/Därm|Därm]] |- | 87. || nikke || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/nek|nek]] || [[Wt/zea/nak|nak]], [[Wt/zea/nek|nek]] || [[Wt/zea/nak|nak]], [[Wt/zea/nek|nek]], [[Wt/zea/genik|genik]] || [[Wt/zea/nek|nek]] || [[Wt/zea/nak|nak]], [[Wt/zea/nek|nek]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/nak|nak]] || [[Wt/zea/Nakk|Nakk]] || [[Wt/zea/Näck|Näck]] |- | 88. || rik || [[Wt/zea/rug|rug]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/rök|rök]] || [[Wt/zea/rögk|rögk]] || [[Wt/zea/rak|rak]] || [[Wt/zea/rèk|rèk]] || || [[Wt/zea/rök|rök]] || [[Wt/zea/Rökk|Rökk]] || [[Wt/zea/Röck|Röck]] |- | 89. || bost || [[Wt/zea/bôrs|bôrs]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/bórs|bórs]] || [[Wt/zea/brós|brós]] || [[Wt/zea/borst|borst]] || [[Wt/zea/boors|boors]] || [[Wt/zea/bos|bos]] || [[Wt/zea/borst|bors(t)]] || || [[Wt/zea/bros|bros]] || [[Wt/zea/Brosst|Brosst]] || [[Wt/zea/Booerscht|Booerscht]], [[Wt/zea/Bross|Bross]] |- | 90. || 'arte || [[Wt/zea/hárt|hárt]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/hert|hert]] || [[Wt/zea/hart|hart]] || [[Wt/zea/hert|hert]] || [[Wt/zea/hart|hart]] || [[Wt/zea/hat|hat]] || [[Wt/zea/hart|(h)art]] || [[Wt/zea/àt|àt]] || [[Wt/zea/hats|hats]] || [[Wt/zea/Härrt|Härrt]] || [[Wt/zea/Hert|Hert]] |- | 91. || lever || || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/laever|laever]] || [[Wt/zea/lever|lever]] || [[Wt/zea/lêvër|lêvër]] || [[Wt/zea/liéever|liéever]] || || [[Wt/zea/leëver|leëver]] || [[Wt/zea/Léëver|Léëver]] || [[Wt/zea/Leäwer|Leäwer]] |- | 92. || drienke || [[Wt/zea/drînke|drînke]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/drinke|drinke]] || [[Wt/zea/drènke|drènke]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/drinke|drinke]] || [[Wt/zea/drénkë|drénkë]] || [[Wt/zea/drènke|drènke]] || || [[Wt/zea/drinke|drinke]] || [[Wt/zea/dränke|dränke]] || [[Wt/zea/drinke|drinke]] |- | 93. || ete || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/aete|aete]] || [[Wt/zea/ete|ete]] || [[Wt/zea/êtë|êtë]] || [[Wt/zea/iéete|iéete]] || || [[Wt/zea/eëte|eëte]] || [[Wt/zea/éëte|éëte]] || [[Wt/zea/eäte|eäte]] |- | 94. || biete || [[Wt/zea/biête|biête]] || colspan=5 | [[Wt/zea/biete|biete]] || [[Wt/zea/baitë|baitë]] || [[Wt/zea/bèète|bèète]] || || [[Wt/zea/biete|biete]] || [[Wt/zea/biite|biite]] || [[Wt/zea/biete|biete]] |- | 95. || zuge || colspan=2 | [[Wt/zea/zuge|zuge]] || [[Wt/zea/zoeke|zoeke]], [[Wt/zea/zuge|zuge]] || [[Wt/zea/zoeke|zoeke]] || || [[Wt/zea/zoeke|zoeke]], [[Wt/zea/zuige|zuige]] || [[Wt/zea/zaukë|zaukë]] || [[Wt/zea/zèûke|zèûke]] || || [[Wt/zea/zoege|zoege]] || [[Wt/zea/sugge|sugge]] || [[Wt/zea/sure|sure]] |- | 96. || spieë (uut de mond) || [[Wt/zea/spi-je|spi-je]] || [[Wt/zea/kleke|kleke]], [[Wt/zea/speje|speje]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjpieje|sjpieje]] || || [[Wt/zea/speie|speie]] || [[Wt/zea/spaië|spaië]] || [[Wt/zea/spèûn|spèûn]] || || [[Wt/zea/sjpuie|sjpuie]] || [[Wt/zea/schpöjje|schpöjje]] || [[Wt/zea/spöie|spöie]], [[Wt/zea/spöi'e|spöi'e]] |- | 97. || spieë (uut de maeg) || [[Wt/zea/spi-je|spi-je]] || [[Wt/zea/speje|speje]] || [[Wt/zea/sjpieje|sjpieje]], [[Wt/zea/kótse|kótse]] || [[Wt/zea/sjpieje|sjpieje]], [[Wt/zea/kotse|kotse]] || || [[Wt/zea/speie|speie]], [[Wt/zea/kotse|kotse]] || [[Wt/zea/spaië|spaië]], [[Wt/zea/broke|broke]] || [[Wt/zea/spèûn|spèûn]], [[Wt/zea/kotse|kotse]] || [[Wt/zea/kòtse|kòtse]] || [[Wt/zea/kotse|kotse]] || [[Wt/zea/kottse|kottse]] || |- | 98. || blaeze || [[Wt/zea/bloaze|bloaze]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/blaoze|blaoze]] || [[Wt/zea/bloze|bloze]] || [[Wt/zea/bluózë|bluózë]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/bloaze|bloaze]] || [[Wt/zea/bloëse|bloëse]] || [[Wt/zea/blooese|blooese]], [[Wt/zea/puste|puste]] |- | 99. || aeseme || [[Wt/zea/oaseme|oaseme]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/aoseme|aoseme]] || [[Wt/zea/aome|aome]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/aoseme|aoseme]] || [[Wt/zea/öimë|öimë]], [[Wt/zea/uösëmë|uösëmë]] || [[Wt/zea/oaseme|oaseme]] || || [[Wt/zea/oame|oame]] || [[Wt/zea/oëme|oëme]] || [[Wt/zea/ooemschöppe|ooemschöppe]] |- | 100. || lache || [[Wt/zea/lâche|lâche]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/lache|lache]] || [[Wt/zea/laachtë|laachtë]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/lache|lache]] || [[Wt/zea/laache|laache]] || [[Wt/zea/lache|lache]] |- | 101. || zieë || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/zeen|zeen]] || [[Wt/zea/zien|zien]] || [[Wt/zea/zïn|zïn]] || [[Wt/zea/zejen|zejen]] || [[Wt/zea/zien|zien]] || [[Wt/zea/zieë|zieë]] || [[Wt/zea/séë|séë]] || [[Wt/zea/sieehn|sieehn]] |- | 102. || 'ôre || [[Wt/zea/huure|huure]] || [[Wt/zea/hure|hure]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/heure|heure]] || [[Wt/zea/huuere|huuere]] || [[Wt/zea/hure|hure]] || [[Wt/zea/heurë|heurë]] || [[Wt/zea/hiéere|(h)iéere]] || || [[Wt/zea/huuere|huuere]] || [[Wt/zea/hüëre|hüëre]] || [[Wt/zea/hüere|hüere]] |- | 103. || wete || [[Wt/zea/wiëte|wiëte]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/weite|weite]] || [[Wt/zea/wete|wete]] || [[Wt/zea/wétë|wétë]] || [[Wt/zea/wete|wete]] || || [[Wt/zea/wete|wete]] || [[Wt/zea/wéïte|wéïte]] || [[Wt/zea/wieete|wieete]] |- | 104. || dienke || || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/dinke|dinke]] || [[Wt/zea/dènke|dènke]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/dinke|dinke]] || [[Wt/zea/dénkë|dénkë]] || [[Wt/zea/dènke|dènke]] || || [[Wt/zea/dinke|dinke]] || [[Wt/zea/dänke|dänke]] || [[Wt/zea/denke|denke]] |- | 105. || ruke || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/ruke|ruke]] || [[Wt/zea/rükkë|rükkë]] || [[Wt/zea/rieke|rieke]] || || [[Wt/zea/ruke|ruke]] || [[Wt/zea/rüüke|rüüke]] || [[Wt/zea/ruuke|ruuke]] |- | 106. || vrêze || [[Wt/zea/schoow|schoow]] zeen || [[Wt/zea/schouw|schouw]], [[Wt/zea/engstig|engstig]] zeen || [[Wt/zea/bang|bang]], [[Wt/zea/engstig|engstig]] zeen || [[Wt/zea/bang|bang]], [[Wt/zea/èngstig|èngstig]] zeen || [[Wt/zea/bang|bang]] zeen || [[Wt/zea/vreize|vreize]]; [[Wt/zea/bang|bang]], [[Wt/zea/benajd|benajd]] zien || [[Wt/zea/vrèizë|vrèizë]] || [[Wt/zea/vrieze|vrieze]] || [[Wt/zea/schrik èbbe|schrik èbbe]] || [[Wt/zea/bang|bang]] zieë, [[Wt/zea/floep han|floep han]] || [[Wt/zea/Flupp|Flupp]]/[[Wt/zea/Flöpp|Flöpp]] haa || [[Wt/zea/Ängs|Ängs]] häbbe, [[Wt/zea/Bäng|Bäng]] häbbe |- | 107. || slaope || [[Wt/zea/sloape|sloape]] || [[Wt/zea/slaope|slaope]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjlaope|sjlaope]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/slaope|slaope]] || [[Wt/zea/sluope|sluope]] || [[Wt/zea/sloape|sloape]] || [[Wt/zea/slòòpe|slòòpe]] || [[Wt/zea/sjloape|sjloape]] || [[Wt/zea/schloëpe|schloëpe]] || [[Wt/zea/schlooepe|schlooepe]] |- | 108. || leve || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/laeve|laeve]] || [[Wt/zea/leve|leve]] || [[Wt/zea/lêvë|lêvë]] || [[Wt/zea/liéeve|liéeve]] || [[Wt/zea/leeve|leeve]] || [[Wt/zea/leëve|leëve]] || [[Wt/zea/léëve|léëve]] || [[Wt/zea/leäwe|leäwe]] |- | 109. || sterve || || [[Wt/zea/sterve|sterve]], [[Wt/zea/haergaon|haergaon]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjterve|sjterve]] || [[Wt/zea/sterve|sterve]] || [[Wt/zea/sterve|sterve]], [[Wt/zea/euverlije|euverlije]], [[Wt/zea/hiemele|hiemele]] || [[Wt/zea/stêrvë|stêrvë]] || [[Wt/zea/sterreve|sterreve]] || || [[Wt/zea/sjterve|sjterve]] || [[Wt/zea/schtärreve|schtärreve]] || [[Wt/zea/sterve|sterve]] |- | 110. || doôddoeë || [[Wt/zea/doëdmake|doëdmake]] || [[Wt/zea/doeëdmake|doeëdmake]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/doodmake|doodmake]] || [[Wt/zea/doeëdmake|doeëdmake]] || [[Wt/zea/doeddoen|doeddoen]], [[Wt/zea/doedmake|doedmake]] || [[Wt/zea/óofmókë|óofmókë]] || [[Wt/zea/doéeddouen|doéeddouen]] || || [[Wt/zea/doeëdmake|doeëdmake]] || [[Wt/zea/duëtmaake|duëtmaake]] || [[Wt/zea/duotmake|duotmake]] |- | 111. || vechte || || [[Wt/zea/vechte|vechte]], [[Wt/zea/houwe|houwe]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/vechte|vechte]], [[Wt/zea/kampe|kampe]], [[Wt/zea/houwe|houwe]] || [[Wt/zea/vêechtë|vêechtë]], [[Wt/zea/battërë|battërë]] || [[Wt/zea/vechte|vechte]] || || [[Wt/zea/vechte|vechte]], [[Wt/zea/kampe|kampe]] || [[Wt/zea/fächte|fächte]] || |- | 112. || jaege || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/jage|jage]] || [[Wt/zea/jógë|jógë]] || [[Wt/zea/jage|jage]] || || [[Wt/zea/jage|jage]] || [[Wt/zea/jaage|jaage]] || [[Wt/zea/jaare|jaare]] |- | 113. || slae || [[Wt/zea/sloan|sloan]], [[Wt/zea/houwe|houwe]] || [[Wt/zea/houwe|houwe]], [[Wt/zea/slaon|slaon]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/houwe|houwe]], [[Wt/zea/sjlaon|sjlaon]] || [[Wt/zea/houwe|houwe]], [[Wt/zea/slaon|slaon]] || [[Wt/zea/houwe|houwe]], [[Wt/zea/sloon|sloon]] || [[Wt/zea/slün|slün]], [[Wt/zea/klüynë|klüynë]], [[Wt/zea/motsë|motsë]] || [[Wt/zea/sloan|sloan]], [[Wt/zea/heúen|(h)eúen]] || [[Wt/zea/sloon|sloon]] || [[Wt/zea/houwe|houwe]], [[Wt/zea/sjloa|sjloa]] || [[Wt/zea/houwe|houwe]], [[Wt/zea/schloë|schloë]] || [[Wt/zea/schlare|schlare]] |- | 114. || snieë || [[Wt/zea/sni-je|sni-je]] || [[Wt/zea/snieje|snieje]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjnieje|sjnieje]] || [[Wt/zea/snieje|snieje]] || [[Wt/zea/snije|snije]] || [[Wt/zea/snaië|snaië]] || [[Wt/zea/snèèn|snèèn]] || || [[Wt/zea/sjnieje|sjnieje]] || [[Wt/zea/schnijje|schnijje]] || [[Wt/zea/schnie'e|schnie'e]] |- | 115. || splête || [[Wt/zea/kluëve|kluëve]], [[Wt/zea/spliëte|spliëte]] || [[Wt/zea/deile|deile]], [[Wt/zea/scheie|scheie]] || [[Wt/zea/sjpliete|sjpliete]], [[Wt/zea/sjplitse|sjplitse]], [[Wt/zea/deile|deile]], [[Wt/zea/sjeie|sjeie]] || [[Wt/zea/sjplitse|sjplitse]], [[Wt/zea/deile|deile]], [[Wt/zea/sjejje|sjejje]] || || [[Wt/zea/splitse|splitse]], [[Wt/zea/deile|deile]], [[Wt/zea/sjeie|sjeie]] || [[Wt/zea/splaitë|splaitë]] || [[Wt/zea/splèète|splèète]] || || [[Wt/zea/sjpliete|sjpliete]] || [[Wt/zea/schpliite|schpliite]] || ([[Wt/zea/splettere|splettere]]) |- | 116. || steke || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/staeke|staeke]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjtaeke|sjtaeke]] || [[Wt/zea/staeke|staeke]] || [[Wt/zea/steke|steke]] || [[Wt/zea/têkkë|têkkë]], [[Wt/zea/stêkë|stêkë]] || [[Wt/zea/stiéeke|stiéeke]] || || [[Wt/zea/sjteëke|sjteëke]] || [[Wt/zea/schtéëke|schtéëke]] || [[Wt/zea/steäke|steäke]] |- | 117. || kraeuwe || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/kratse|kratse]] || [[Wt/zea/kretse|kretse]] || [[Wt/zea/krabbë|krabbë]], [[Wt/zea/krêtsë|krêtsë]] || [[Wt/zea/kretse|kretse]] || || [[Wt/zea/kratse|kratse]] || [[Wt/zea/krattse|krattse]] || [[Wt/zea/jöcke|jöcke]], [[Wt/zea/schubbele|schubbele]], [[Wt/zea/schure|schure]] |- | 118. || delve || [[Wt/zea/grave|grave]], [[Wt/zea/dabbe|dabbe]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/grave|grave]] || [[Wt/zea/graove|graove]] || [[Wt/zea/gróvë|gróvë]] || [[Wt/zea/grave|grave]] || || [[Wt/zea/grave|grave]] || [[Wt/zea/graave|graave]] || [[Wt/zea/jraave|jraave]] |- | 119. || zwemme || [[Wt/zea/zwemme|zwemme]] || [[Wt/zea/zwumme|zwumme]] || [[Wt/zea/zjwumme|zjwumme]] || [[Wt/zea/zjwömme|zjwömme]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/zwumme|zwumme]] || [[Wt/zea/zwüyme|zwüyme]] || [[Wt/zea/zwèmme|zwèmme]] || [[Wt/zea/zwumme|zwumme]] || [[Wt/zea/zjwumme|zjwumme]] || [[Wt/zea/schwämme|schwämme]] || [[Wt/zea/schwemme|schwemme]] |- | 120. || vliege || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/vlege|vlege]] || [[Wt/zea/vliëgë|vliëgë]] || [[Wt/zea/vlejge|vlejge]] || || [[Wt/zea/vlege|vlege]] || [[Wt/zea/vleege|vleege]] || [[Wt/zea/fleje|fleje]] |- | 121. || gae (steppe) || [[Wt/zea/loëpe|loëpe]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/loupe|loupe]] || [[Wt/zea/loupë|loupë]], [[Wt/zea/jallë|jallë]] || [[Wt/zea/goan|goan]], [[Wt/zea/loepe|loepe]] || [[Wt/zea/gón|gón]], [[Wt/zea/loeëpe|loeëpe]] || [[Wt/zea/lope|lope]] || [[Wt/zea/goë|goë]], [[Wt/zea/loupe|loupe]] || [[Wt/zea/luope|luope]] |- | 122. || komme || [[Wt/zea/komme|komme]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/kómme|kómme]] || [[Wt/zea/koume|koume]] || [[Wt/zea/kómë|kómë]] || [[Wt/zea/keume|keume]] || || [[Wt/zea/kómme|kómme]] || [[Wt/zea/koëme|koëme]] || [[Wt/zea/kuome|kuome]] |- | 123. || leie (ligge) || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/ligge|ligge]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/ligke|ligke]] || [[Wt/zea/lïggë|lïggë]] || [[Wt/zea/liegge|liegge]] || || [[Wt/zea/ligke|ligke]] || [[Wt/zea/lijje|lijje]] || [[Wt/zea/legge|legge]] |- | 124. || zitte || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/zitte|zitte]] || [[Wt/zea/zïttë|zïttë]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/zitte|zitte]] || [[Wt/zea/sétte|sétte]] || [[Wt/zea/sette|sette]] |- | 125. || stae || [[Wt/zea/stoan|stoan]] || [[Wt/zea/staon|staon]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjtaon|sjtaon]] || [[Wt/zea/staon|staon]] || [[Wt/zea/stoon|stoon]] || [[Wt/zea/stun|stun]] || [[Wt/zea/stoan|stoan]] || || [[Wt/zea/sjtoa|sjtoa]] || [[Wt/zea/schtoë|schtoë]] || [[Wt/zea/stooehn|stooehn]] |- | 126. || draoie || [[Wt/zea/draeje|draeje]] || [[Wt/zea/dreie|dreie]] || [[Wt/zea/drejje|drejje]] || [[Wt/zea/dreje|dreje]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/drejje|drejje]] || [[Wt/zea/drêeë|drêeë]], [[Wt/zea/kérë|kérë]] || [[Wt/zea/draan|draan]] || || [[Wt/zea/drieëne|drieëne]] || [[Wt/zea/drijje|drijje]] || [[Wt/zea/driehne|driehne]] |- | 127. || vaolle || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/valle|valle]] || [[Wt/zea/vallë|vallë]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/valle|valle]] || [[Wt/zea/falle|falle]] |- | 128. || geve || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/gaeve|gaeve]] || [[Wt/zea/geve|geve]] || [[Wt/zea/gêvë|gêvë]] || [[Wt/zea/giéeve|giéeve]] || || [[Wt/zea/geëve|geëve]] || [[Wt/zea/géëve|géëve]] || [[Wt/zea/jeäwe|jeäwe]] |- | 129. || vast'ouwe || [[Wt/zea/hâlde|hâlde]] || [[Wt/zea/halde|halde]] || [[Wt/zea/haje|haje]] || [[Wt/zea/hawte|hawte]] || [[Wt/zea/haoje|haoje]] || [[Wt/zea/hawwe|hawwe]] || [[Wt/zea/hougë|hougë]] || [[Wt/zea/hage|(h)age]] || [[Wt/zea/ààn|ààn]] || [[Wt/zea/haote|haote]] || [[Wt/zea/hauwe|hauwe]] || [[Wt/zea/halde|halde]] |- | 130. || niepe || [[Wt/zea/knîepe|knîepe]] || [[Wt/zea/kniepe|kniepe]], [[Wt/zea/niepe|niepe]] || [[Wt/zea/pitse|pitse]], [[Wt/zea/kniepe|kniepe]] || [[Wt/zea/pitsje|pitsje]], [[Wt/zea/kniepe|kniepe]] || || [[Wt/zea/pitse|pitse]], [[Wt/zea/niepe|(k)niepe]] || [[Wt/zea/pïtsë|pïtsë]] || [[Wt/zea/pitse|pitse]] || || [[Wt/zea/kniepe|kniepe]] || [[Wt/zea/kniipe|kniipe]], [[Wt/zea/péttsche|péttsche]] || [[Wt/zea/kniepe|kniepe]] |- | 131. || vrieve || || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/vrieve|vrieve]] || [[Wt/zea/vraivë|vraivë]] || [[Wt/zea/vrèève|vrèève]] || || [[Wt/zea/vrieve|vrieve]] || [[Wt/zea/vriive|vriive]], [[Wt/zea/riive|riive]] || [[Wt/zea/riewe|riewe]] |- | 132. || wasse || [[Wt/zea/wâsse|wâsse]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/wasse|wasse]] || [[Wt/zea/wesje|wesje]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/wasse|wasse]] || [[Wt/zea/wassë|wassë]] || [[Wt/zea/wasse|wasse]] || || [[Wt/zea/wesje|wesje]] || [[Wt/zea/waïsche|waïsche]] || [[Wt/zea/wäsche|wäsche]] |- | 133. || vaege || [[Wt/zea/kaere|kaere]], [[Wt/zea/vaege|vaege]] || [[Wt/zea/kaere|kaere]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/kaere|kaere]], [[Wt/zea/vaege|vaege]] || [[Wt/zea/kere|kere]], [[Wt/zea/vege|vege]] || [[Wt/zea/karë|karë]], [[Wt/zea/vêgë|vêgë]] || [[Wt/zea/kiéere|kiéere]], [[Wt/zea/viéege|viéege]] || || [[Wt/zea/veëge|veëge]], [[Wt/zea/keëre|keëre]], [[Wt/zea/besseme|besseme]] || [[Wt/zea/véëge|véëge]] || [[Wt/zea/feäje|feäje]] |- | 134. || trekke || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/trekke|trekke]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/trèkke|trèkke]] || [[Wt/zea/trèkkë|trèkkë]] || [[Wt/zea/trèkke|trèkke]] || || [[Wt/zea/trekke|trekke]] || [[Wt/zea/trékke|trékke]] || [[Wt/zea/trecke|trecke]] |- | 135. || douwe || || [[Wt/zea/douwe|douwe]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/duje|duje]] || || [[Wt/zea/duie|duie]] || [[Wt/zea/dauë|dauë]] || [[Wt/zea/dèûn|dèûn]] || || [[Wt/zea/duie|duie]] || [[Wt/zea/döjje|döjje]] || [[Wt/zea/döi'e|döi'e]], [[Wt/zea/döie|döie]] |- | 136. || goôie || [[Wt/zea/goëje|goëje]] || [[Wt/zea/goeëje|goeëje]] || [[Wt/zea/goje|goje]], [[Wt/zea/sjmiete|sjmiete]] || [[Wt/zea/bruje|bruje]], [[Wt/zea/werpe|werpe]] || || [[Wt/zea/goeje|goeje]], [[Wt/zea/smiete|smiete]] || [[Wt/zea/góië|góië]], [[Wt/zea/smaitë|smaitë]], [[Wt/zea/wêrpë|wêrpë]] || [[Wt/zea/goéeje|goéeje]], [[Wt/zea/smèète|smèète]] || || [[Wt/zea/werpe|werpe]], [[Wt/zea/sjmiete|sjmiete]] || [[Wt/zea/wärrepe|wärrepe]] || [[Wt/zea/schmiete|schmiete]] |- | 137. || binde || [[Wt/zea/binge|binge]] || [[Wt/zea/binde|binde]] || [[Wt/zea/binje|binje]] || [[Wt/zea/bènje|bènje]] || || [[Wt/zea/binde|binde]] || [[Wt/zea/bénnë|bénnë]] || [[Wt/zea/bènne|bènne]] || || [[Wt/zea/binge|binge]] || [[Wt/zea/baïnde|baïnde]] || [[Wt/zea/benge|benge]] |- | 138. || naoie || [[Wt/zea/naeje|naeje]] || [[Wt/zea/neie|neie]] || [[Wt/zea/nejje|nejje]] || [[Wt/zea/neje|neje]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/nejje|nejje]] || [[Wt/zea/nêeë|nêeë]] || [[Wt/zea/naan|naan]] || [[Wt/zea/nèèn|nèèn]] || [[Wt/zea/nieëne|nieëne]] || [[Wt/zea/nijje|nijje]] || [[Wt/zea/nieehne|nieehne]] |- | 139. || telle || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/telle|telle]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/tèlle|tèlle]] || [[Wt/zea/tèllë|tèllë]] || [[Wt/zea/tèlle|tèlle]] || || [[Wt/zea/telle|telle]] || [[Wt/zea/télle|télle]] || [[Wt/zea/tälle|tälle]] |- | 140. || zeie || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/zegge|zegge]] || [[Wt/zea/zegke|zegke]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/zègke|zègke]] || [[Wt/zea/zèggë|zèggë]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/zègge|zègge]] || [[Wt/zea/zage|zage]] || [[Wt/zea/saa|saa]] || [[Wt/zea/saare|saare]], [[Wt/zea/sägge|sägge]] |- | 141. || zienge || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/zinge|zinge]] || [[Wt/zea/zènge|zènge]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/zinge|zinge]] || [[Wt/zea/zéngë|zéngë]] || [[Wt/zea/zènge|zènge]] || || [[Wt/zea/zinge|zinge]] || [[Wt/zea/sänge|sänge]] || [[Wt/zea/senge|senge]] |- | 142. || spele || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/speule|speule]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjpele|sjpele]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/speule|speule]] || [[Wt/zea/spélë|spélë]] || [[Wt/zea/spele|spele]] || [[Wt/zea/spélle|spélle]] || [[Wt/zea/sjpieële|sjpieële]] || [[Wt/zea/schpéële|schpéële]] || [[Wt/zea/spieele|spieele]] |- | 143. || drieve || || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/drieve|drieve]] || [[Wt/zea/draivë|draivë]] || [[Wt/zea/drèève|drèève]] || || [[Wt/zea/drieve|drieve]] || [[Wt/zea/driive|driive]] || [[Wt/zea/drieve|drieve]] |- | 144. || vloeie || || [[Wt/zea/stroume|stroume]], [[Wt/zea/struime|struime]], [[Wt/zea/loupe|loupe]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjtroume|sjtroume]], [[Wt/zea/loupe|loupe]] || [[Wt/zea/stroume|stroume]], [[Wt/zea/loupe|loupe]] || [[Wt/zea/stroume|stroume]], [[Wt/zea/struime|struime]], [[Wt/zea/loupe|loupe]], [[Wt/zea/kaanjele|kaanjele]] || || [[Wt/zea/loepe|loepe]] || || [[Wt/zea/sjtreume|sjtreume]], [[Wt/zea/lope|lope]] || [[Wt/zea/schtrööme|schtrööme]] || |- | 145. || vrieze || || [[Wt/zea/vrere|vrere]] || [[Wt/zea/vreze|vreze]] || [[Wt/zea/vreize|vreize]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/vrere|vrere]] || [[Wt/zea/vriëzë|vriëzë]] || [[Wt/zea/vrejze|vrejze]] || || [[Wt/zea/vrere|vrere]], [[Wt/zea/vreze|vreze]] || [[Wt/zea/vreese|vreese]] || [[Wt/zea/freese|freese]] |- | 146. || zwelle || || [[Wt/zea/zwelle|zwelle]] || [[Wt/zea/zjwölle|zjwölle]] || [[Wt/zea/zjwelle|zjwelle]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/zwelle|zwelle]] || [[Wt/zea/zwèllë|zwèllë]] || [[Wt/zea/zwèlle|zwèlle]] || || [[Wt/zea/zjwelle|zjwelle]] || [[Wt/zea/schwélle|schwélle]] || [[Wt/zea/schwelle|schwelle]] |- | 147. || zunne || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/zón|zón]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/zon|zon]] || [[Wt/zea/zón|zón]] || [[Wt/zea/zon|zon]] || || [[Wt/zea/zón|zón]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/Sonn|Sonn]] |- | 148. || maene || [[Wt/zea/moan|moan]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/maon|maon]] || [[Wt/zea/muon|muon]] || [[Wt/zea/moan|moan]] || || [[Wt/zea/moan|moan]], [[Wt/zea/mond|mond]] || [[Wt/zea/Moën|Moën]] || [[Wt/zea/Mooen|Mooen]] |- | 149. || starre || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/ster|ster]] || [[Wt/zea/sjter|sjter]] || [[Wt/zea/sjtar|sjtar]] || [[Wt/zea/ster|ster]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/staar|staar]] || || [[Wt/zea/sjter|sjter]] || [[Wt/zea/Schtäär|Schtäär]] || [[Wt/zea/Steär|Steär]] |- | 150. || waeter || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/water|water]] || [[Wt/zea/wótter|wótter]] || [[Wt/zea/wâter|wâter]] || || [[Wt/zea/water|water]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/Waater|Waater]] |- | 151. || regen || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/raegen|raegen]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/raege|raege]], [[Wt/zea/raenge|raenge]] || [[Wt/zea/raengel|raengel]] || [[Wt/zea/rege|rege]] || [[Wt/zea/rêngër|rêngër]] || [[Wt/zea/riéerieng|riéerieng]] || || [[Wt/zea/reëge|reëge]] || [[Wt/zea/Rään|Rään]] || [[Wt/zea/Reäje|Reäje]] |- | 152. || riviere || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/rivier|rivier]] || [[Wt/zea/reveer|reveer]] || || || [[Wt/zea/revier|revier]] || || || || [[Wt/zea/revier|revier]] || [[Wt/zea/Floss|Floss]] || |- | 153. || meêr || || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/pool|pool]], [[Wt/zea/water|water]] ([[Wt/zea/maer|maer]]?) || [[Wt/zea/meer|meer]] || || [[Wt/zea/pouel|pouel]] || || [[Wt/zea/meer|meer]] || [[Wt/zea/Méër|Méër]], [[Wt/zea/Sië|Sië]] || |- | 154. || zeê || || [[Wt/zea/zieë|zieë]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/zee|zee]] || [[Wt/zea/zieë|zieë]] || [[Wt/zea/zie|zie]] || [[Wt/zea/zée|zée]] || [[Wt/zea/zie|zie]] || || [[Wt/zea/zieë|zieë]] || [[Wt/zea/Méër|Méër]] || |- | 155. || zout || [[Wt/zea/zâlt|zâlt]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/zalt|zalt]] || [[Wt/zea/zawt|zawt]] || [[Wt/zea/zaot|zaot]] || [[Wt/zea/zaajt|zaajt]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/zaat|zaat]] || || [[Wt/zea/zaot|zaot]] || [[Wt/zea/Saut|Saut]] || [[Wt/zea/Salt|Salt]] |- | 156. || steên || [[Wt/zea/stiën|stiën]] || [[Wt/zea/stein|stein]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjtein|sjtein]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/stein|stein]] || [[Wt/zea/stien|stien]] || || [[Wt/zea/sjtee|sjtee]] || [[Wt/zea/Schtéï|Schtéï(n)]] || [[Wt/zea/Stieen|Stieen]] |- | 157. || zand || [[Wt/zea/zând|zând]] || [[Wt/zea/zand|zand]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/zandj|zandj]] || [[Wt/zea/zand|zand]] || [[Wt/zea/záant|záant]] || [[Wt/zea/zand|zand]] || || [[Wt/zea/zank|zank]] || [[Wt/zea/Saïnt|Saïnt]] || [[Wt/zea/Sank|Sank]] |- | 158. || stof || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/stof|stof]] || [[Wt/zea/sjtaof|sjtaof]] || [[Wt/zea/sjtöb|sjtöb]] || || [[Wt/zea/stöb|stöb]] || [[Wt/zea/stub|stub]] || [[Wt/zea/stèp|stèp]] || || [[Wt/zea/sjtöb|sjtöb]] || [[Wt/zea/Schtöpp|Schtöpp]], [[Wt/zea/Mölle|Mölle]] || [[Wt/zea/Mälm|Mälm]], [[Wt/zea/Melm|Melm]]; [[Wt/zea/Stooev|Stooev]] |- | 159. || aerde || [[Wt/zea/aerd|aerd]], [[Wt/zea/groond|groond]] || [[Wt/zea/aerd|aerd]], [[Wt/zea/grónd|grónd]] || colspan=3 | [[Wt/zea/aerd|aerd]], [[Wt/zea/gróndj|gróndj]] || [[Wt/zea/eerd|eerd]], [[Wt/zea/groond|groond]] || [[Wt/zea/grónd|grónd]] || [[Wt/zea/jâârd|jâârd]], [[Wt/zea/grond|grond]] || [[Wt/zea/jààt|jààt]] || [[Wt/zea/eëd|eëd]], [[Wt/zea/grónk|grónk]] || [[Wt/zea/Äärt|Äärt]], [[Wt/zea/Graunt|Graunt]] || [[Wt/zea/Eärd|Eärd]], [[Wt/zea/Jronk|Jronk]] |- | 160. || wolk || || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/wolk|wolk]] || [[Wt/zea/wouk|wouk]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/wolk|wolk]] || [[Wt/zea/wölk|wölk]] || [[Wt/zea/wollek|wollek]] || || [[Wt/zea/wolk|wolk]] || [[Wt/zea/Wouk|Wouk]] || [[Wt/zea/Wolk|Wolk]] |- | 161. || mist || [[Wt/zea/nevel|nevel]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/mis|mis]] || [[Wt/zea/mist|mist]] || [[Wt/zea/mis|mis]] || [[Wt/zea/nüffël|nüffël]] || [[Wt/zea/mèst|mèst]] || || [[Wt/zea/mis|mis]] || [[Wt/zea/Névvel|Névvel]] || [[Wt/zea/Neävel|Neävel]] |- | 162. || lucht || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/lóch|lóch]] || [[Wt/zea/loch|loch]] || [[Wt/zea/locht|locht]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/loch|loch]] || || [[Wt/zea/lóch|lóch]] || [[Wt/zea/Loët|Loët]] || [[Wt/zea/Loff|Loff]], [[Wt/zea/Loot|Loot]] |- | 163. || wind || [[Wt/zea/weend|weend]] || [[Wt/zea/wind|wind]] || [[Wt/zea/windj|windj]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/wèndj|wèndj]] || [[Wt/zea/wind|wind]] || [[Wt/zea/wend|wend]] || [[Wt/zea/wènd|wènd]] || || [[Wt/zea/wink|wink]] || [[Wt/zea/Waïnt|Waïnt]] || [[Wt/zea/Wenk|Wenk]] |- | 164. || sneêuw || [[Wt/zea/sniëj|sniëj]] || [[Wt/zea/snieë|snieë]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjnee|sjnee]] || [[Wt/zea/snieë|snieë]] || [[Wt/zea/snie|snie]] || [[Wt/zea/snau|snau]], [[Wt/zea/snée|snée]] || [[Wt/zea/snèû|snèû]] || || [[Wt/zea/sjnieë|sjnieë]] || [[Wt/zea/Schnië|Schnië]] || [[Wt/zea/Schniee|Schniee]] |- | 165. || ies || [[Wt/zea/îes|îes]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/ies|ies]] || [[Wt/zea/ais|ais]] || [[Wt/zea/èès|èès]] || || [[Wt/zea/ies|ies]] || [[Wt/zea/Iis|Iis]] || [[Wt/zea/Ies|Ies]] |- | 166. || roôk || [[Wt/zea/roëk|roëk]] || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/rouk|rouk]] || [[Wt/zea/roek|roek]] || || [[Wt/zea/rook|rook]] || [[Wt/zea/Rouk|Rouk]] || [[Wt/zea/Rook|Rook]] |- | 167. || vier || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/veur|veur]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/vuur|vuur]] || [[Wt/zea/veur|veur]] || [[Wt/zea/vuur|vuur]] || [[Wt/zea/vüur|vüur]] || [[Wt/zea/vejer|vejer]] || || [[Wt/zea/vuur|vuur]] || [[Wt/zea/Vüür|Vüür]] || [[Wt/zea/Füer|Füer]] |- | 168. || assie || [[Wt/zea/âs|âs]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/as|as]] || [[Wt/zea/esj|esj]] || [[Wt/zea/as|as]] || [[Wt/zea/assë|assë]] || [[Wt/zea/as|as]], [[Wt/zea/asse|asse]] || [[Wt/zea/àsse|àsse]] || [[Wt/zea/esj|esj]] || [[Wt/zea/Aïsche|Aïsche]] || [[Wt/zea/Äesch|Äesch]], [[Wt/zea/Eäsch|Eäsch]] |- | 169. || brande || [[Wt/zea/brande|brande]] || [[Wt/zea/branne|branne]] || [[Wt/zea/branje|branje]], [[Wt/zea/borre|borre]] || [[Wt/zea/brenne|brenne]], [[Wt/zea/borre|borre]] || || [[Wt/zea/brenne|brenne]] || [[Wt/zea/biènë|biènë]] || [[Wt/zea/branne|branne]] || || [[Wt/zea/brenne|brenne]] || [[Wt/zea/bääre|bääre]] || [[Wt/zea/brenne|brenne]] |- | 170. || wegt || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/waeg|waeg]] || [[Wt/zea/weeg|weeg]] || [[Wt/zea/wêeg|wêeg]], [[Wt/zea/boon|boon]] || [[Wt/zea/wiéeg|wiéeg]] || || [[Wt/zea/weëg|weëg]] || [[Wt/zea/Waïch|Waïch]] || [[Wt/zea/Weäg|Weäg]] |- | 171. || berg || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/berg|berg]] || [[Wt/zea/bêrg|bêrg]] || [[Wt/zea/berreg|berreg]] || || [[Wt/zea/berg|berg]] || [[Wt/zea/Bärrech|Bärrech]] || [[Wt/zea/Berg|Berg]] |- | 172. || roôd || [[Wt/zea/roëd|roëd]] || [[Wt/zea/roeëd|roeëd]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/rood|rood]] || [[Wt/zea/roeëd|roeëd]] || [[Wt/zea/roed|roed]] || [[Wt/zea/rood|rood]] || [[Wt/zea/roéed|roéed]] || || [[Wt/zea/roeëd|roeëd]] || [[Wt/zea/ruë|ruë]] || [[Wt/zea/ruot|ruot]] |- | 173. || groen || [[Wt/zea/greûn|greûn]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/greun|greun]] || [[Wt/zea/gruin|gruin]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/greun|greun]] || [[Wt/zea/grüun|grüun]] || [[Wt/zea/grejen|grejen]] || || [[Wt/zea/greun|greun]] || [[Wt/zea/gröün|gröün]] || [[Wt/zea/jröin|jröin]] |- | 174. || geêl || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/gael|gael]] || [[Wt/zea/geel|geel]] || [[Wt/zea/gêel|gêel]] || [[Wt/zea/giéel|giéel]] || || [[Wt/zea/geël|geël]] || [[Wt/zea/géël|géël]] || [[Wt/zea/jeäl|jeäl]] |- | 175. || wit || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/wit|wit]] || [[Wt/zea/wït|wït]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/wit|wit]] || [[Wt/zea/wétt|wétt]] || [[Wt/zea/witt|witt]] |- | 176. || zwart || [[Wt/zea/zwárt|zwárt]] || [[Wt/zea/zwart|zwart]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/zjwart|zjwart]] || [[Wt/zea/zwert|zwert]] || [[Wt/zea/zwart|zwart]] || [[Wt/zea/zwat|zwat]] || [[Wt/zea/zwart|zwart]] || || [[Wt/zea/sjwat|sjwat]] || [[Wt/zea/schwarrt|schwarrt]] || [[Wt/zea/schwart|schwart]], [[Wt/zea/schwatt|schwatt]] |- | 177. || nacht || [[Wt/zea/nâcht|nâcht]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/nach|nach]] || [[Wt/zea/nacht|nacht]] || [[Wt/zea/nach|nach]] || [[Wt/zea/naach|naach]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/nach|nach]] || [[Wt/zea/Naat|Naat]] || [[Wt/zea/Nait|Nait]], [[Wt/zea/Neit|Neit]] |- | 178. || dag || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/daag|daag]] || [[Wt/zea/dag|dag]] || [[Wt/zea/daag|daag]] || [[Wt/zea/dóog|dóog]] || [[Wt/zea/daag|daag]] || || [[Wt/zea/daag|daag]] || [[Wt/zea/Daach|Daach]] || [[Wt/zea/Daach|Daach]], [[Wt/zea/Dag|Dag]] |- | 179. || jaer || [[Wt/zea/joar|joar]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/jaor|jaor]] || [[Wt/zea/juór|juór]] || [[Wt/zea/joar|joar]] || [[Wt/zea/joor|joor]] || [[Wt/zea/joar|joar]] || [[Wt/zea/Joër|Joër]] || [[Wt/zea/Johr|Johr]] |- | 180. || waerm || [[Wt/zea/wêrm|wêrm]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/werm|werm]] || [[Wt/zea/wêrm|wêrm]] || [[Wt/zea/werrem|werrem]] || || [[Wt/zea/werm|werm]] || [[Wt/zea/wärrem|wärrem]] || [[Wt/zea/wärm|wärm]] |- | 181. || koud || [[Wt/zea/kâld|kâld]] || [[Wt/zea/kald|kald]] || [[Wt/zea/kaad|kaad]] || [[Wt/zea/kawd|kawd]] || [[Wt/zea/kaod|kaod]] || [[Wt/zea/kaajd|kaajd]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/kaad|kaad]] || || [[Wt/zea/kaod|kaod]] || [[Wt/zea/kout|kout]] || [[Wt/zea/kalt|kalt]] |- | 182. || vol || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/vol|vol]] || [[Wt/zea/völ|völ]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/vol|vol]] || || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/voll|voll]] |- | 183. || nieuw || [[Wt/zea/ni-j|ni-j]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/nuuj|nuuj]] || [[Wt/zea/nui|nui]] || [[Wt/zea/nau|nau]] || [[Wt/zea/nèû|nèû]] || [[Wt/zea/nief|nief]] || [[Wt/zea/nui|nui]] || [[Wt/zea/nö|nö]] || [[Wt/zea/nöi|nöi]] |- | 184. || oud || [[Wt/zea/âld|âld]] || [[Wt/zea/ald|ald]] || [[Wt/zea/aad|aad]] || [[Wt/zea/awd|awd]] || [[Wt/zea/aod|aod]] || [[Wt/zea/aajd|aajd]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/aad|aad]] || [[Wt/zea/ààt|ààt]] || [[Wt/zea/aod|aod]] || [[Wt/zea/aut|aut]] || [[Wt/zea/alt|alt]] |- | 185. || goed || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/good|good]] || [[Wt/zea/goud|goud]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/good|good]] || [[Wt/zea/göëd|göëd]] || [[Wt/zea/goued|goued]] || || [[Wt/zea/good|good]] || [[Wt/zea/gout|gout]] || [[Wt/zea/joot|joot]] |- | 186. || slecht || [[Wt/zea/slecht|slecht]] || [[Wt/zea/slech|slech]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjlech|sjlech]], [[Wt/zea/kwaod|kwaod]] || [[Wt/zea/slecht|slecht]], [[Wt/zea/kaod|kaod]] || [[Wt/zea/slech|slech]] || [[Wt/zea/slêech|slêech]] || [[Wt/zea/slech|slech]] || || [[Wt/zea/sjlech|sjlech]] || [[Wt/zea/schléët|schléët]] || [[Wt/zea/schleit|schleit]] |- | 187. || vrot || [[Wt/zea/voêl|voêl]], [[Wt/zea/rot|rot]] || [[Wt/zea/rot|rot]] || [[Wt/zea/rót|rót]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/rot|rot]] || [[Wt/zea/rot|rot]], [[Wt/zea/poerri|poerri]] || [[Wt/zea/rot|rot]] || || [[Wt/zea/voel|voel]] || [[Wt/zea/vuul|vuul]] || [[Wt/zea/fuul|fuul]] |- | 188. || vuul || [[Wt/zea/fiês|fiês]] || [[Wt/zea/fies|fies]], [[Wt/zea/voel|voel]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/vies|vies]], [[Wt/zea/voel|voel]] || [[Wt/zea/veis|veis]], [[Wt/zea/vojl|vojl]] || [[Wt/zea/vaul|vaul]] || [[Wt/zea/vejs|vejs]], [[Wt/zea/vèûl|vèûl]] || || [[Wt/zea/voel|voel]], [[Wt/zea/drekkig|drekkig]] || [[Wt/zea/viis|viis]] || [[Wt/zea/fies|fies]], [[Wt/zea/schmäerig|schmäerig]] |- | 189. || recht || [[Wt/zea/recht|recht]] || [[Wt/zea/rech|rech]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/rech|rech]], [[Wt/zea/gerich|gerich]] || [[Wt/zea/rech|rech]] ([[Wt/zea/gerichtj|gerichtj]]?) || [[Wt/zea/rech|rech]], [[Wt/zea/geriech|geriech]] || [[Wt/zea/rêech|rêech]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/rech|rech]] || [[Wt/zea/graat|graat]] || [[Wt/zea/jrad|jrad]] |- | 190. || rond || [[Wt/zea/roond|roond]] || [[Wt/zea/rónd|rónd]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/róndj|róndj]] || [[Wt/zea/roond|roond]] || [[Wt/zea/rónd|rónd]] || [[Wt/zea/rond|rond]] || || [[Wt/zea/rónk|rónk]] || [[Wt/zea/raunt|raunt]] || [[Wt/zea/ronk|ronk]] |- | 191. || scherp || || [[Wt/zea/scherp|scherp]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjerp|sjerp]] || [[Wt/zea/scherp|scherp]] || [[Wt/zea/sjerp|sjerp]] || [[Wt/zea/sjêrp|sjêrp]] || [[Wt/zea/scherrep|scherrep]] || [[Wt/zea/schèrrep|schèrrep]] || [[Wt/zea/sjerp|sjerp]] || [[Wt/zea/schärrep|schärrep]] || [[Wt/zea/schärp|schärp]] |- | 192. || bot || [[Wt/zea/stoomp|stoomp]], [[Wt/zea/bót|bót]] || [[Wt/zea/stómp|stómp]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjtómp|sjtómp]] || [[Wt/zea/stómp|stómp]] || [[Wt/zea/stoomp|stoomp]] || [[Wt/zea/stómp|stómp]] || [[Wt/zea/bot|bot]] || || [[Wt/zea/sjtómp|sjtómp]] || [[Wt/zea/bott|bott]], [[Wt/zea/schtomp|schtomp]] || [[Wt/zea/stomp|stomp]], [[Wt/zea/stupp|stupp]] |- | 193. || glad || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/glad|glad]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/glaad|glaad]] || [[Wt/zea/glad|glad]] || [[Wt/zea/glót|glót]] || [[Wt/zea/glettig|glettig]] || || [[Wt/zea/glad|glad]] || [[Wt/zea/glatt|glatt]] || [[Wt/zea/flutschig|flutschig]] |- | 194. || nat || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/naat|naat]] || [[Wt/zea/nóot|nóot]] || [[Wt/zea/nâât|nâât]] || || [[Wt/zea/naat|naat]] || [[Wt/zea/natt|natt]] || [[Wt/zea/naat|naat]] |- | 195. || drôge || [[Wt/zea/druug|druug]] || [[Wt/zea/druueg|druueg]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/dreug|dreug]] || [[Wt/zea/druueg|druueg]] || [[Wt/zea/druug|druug]] || [[Wt/zea/dreug|dreug]] || [[Wt/zea/drieg|drieg]] || || [[Wt/zea/druug|druug]] || [[Wt/zea/drü|drü]] || [[Wt/zea/drüsch|drüsch]] |- | 196. || juust || [[Wt/zea/richtig|richtig]] || [[Wt/zea/riechtig|riechtig]] || [[Wt/zea/richtig|richtig]], [[Wt/zea/krek|krek]] || [[Wt/zea/richtig|richtig]], [[Wt/zea/sjus|sjus]] || [[Wt/zea/zjuust|zjuust]] ([[Wt/zea/richtig|richtig]]?) || [[Wt/zea/zjus|zjus]], [[Wt/zea/riechteg|riechteg]] || [[Wt/zea/zjüs|zjüs]] || [[Wt/zea/zjuus|zjuus]] || || [[Wt/zea/richtig|richtig]] || [[Wt/zea/réchtech|réchtech]] || [[Wt/zea/reit|reit]] |- | 197. || kortbie || [[Wt/zea/vlakbeej|vlakbeej]], [[Wt/zea/döën beej|döën beej]] || [[Wt/zea/kortbeej|kortbeej]], [[Wt/zea/doeënbeej|doeënbeej]] || [[Wt/zea/kórtbie|kórtbie]], [[Wt/zea/naobie|naobie]], [[Wt/zea/dunbie|dunbie]] || [[Wt/zea/dounbie|doun(bie)]], [[Wt/zea/nej|nej]], [[Wt/zea/kortbie|kortbie]] || || [[Wt/zea/kortbij|kortbij]] || [[Wt/zea/nuó|nuó]] || [[Wt/zea/diechbèè|diechbèè]], [[Wt/zea/naa|naa]] || || [[Wt/zea/kótbij|kótbij]] || [[Wt/zea/növvebéï|növvebéï]] || [[Wt/zea/nooehbee|nooehbee]] |- | 198. || varre || [[Wt/zea/wiet|wiet]], [[Wt/zea/wiej|wiej]] || [[Wt/zea/wied|wied]], [[Wt/zea/vaer|vaer]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/wied|wied]] || [[Wt/zea/wied|wied]], [[Wt/zea/vaer|vaer]] || [[Wt/zea/wied|wied]], [[Wt/zea/veer|veer]] || [[Wt/zea/vàar|vàar]] || [[Wt/zea/vaar|vaar]] || || [[Wt/zea/wied|wied]] || [[Wt/zea/wiit|wiit]] || [[Wt/zea/wiet|wiet]] |- | 199. || rechts || [[Wt/zea/rêchs|rêchs]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/rechs|rechs]] || [[Wt/zea/rechts|rechts]] || [[Wt/zea/rechs|rechs]] || [[Wt/zea/rêechs|rêechs]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/rechs|rechs]] || [[Wt/zea/rätts|rätts]] || [[Wt/zea/reits|reits]] |- | 200. || lienks || [[Wt/zea/leenks|leenks]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/links|links]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/lènks|lènks]] || [[Wt/zea/links|links]] || [[Wt/zea/lénks|lénks]] || [[Wt/zea/lèngs|lèngs]] || || [[Wt/zea/links|links]] || [[Wt/zea/länks|länks]] || [[Wt/zea/lenks|lenks]] |- | 201. || bie || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/beej|beej]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/bie|bie]] || [[Wt/zea/beej|beej]] || [[Wt/zea/bij|bij]] || [[Wt/zea/bai|bai]] || [[Wt/zea/bèè|bèè]], [[Wt/zea/bè|bè]] || [[Wt/zea/be|be]] || [[Wt/zea/bij|bij]] || [[Wt/zea/béï|béï]] || [[Wt/zea/bee|bee]] |- | 202. || in || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/in|in]] || [[Wt/zea/én|én]] || [[Wt/zea/èn|èn]] || [[Wt/zea/én|én]] || [[Wt/zea/i|i]] || [[Wt/zea/ä|ä]], [[Wt/zea/änn|änn]] || [[Wt/zea/en|en]] |- | 203. || mee || [[Wt/zea/mit|mit]] || [[Wt/zea/met|met]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/mit|mit]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/mèt|mèt]] || [[Wt/zea/bèè|bèè]], [[Wt/zea/bè|bè]] || [[Wt/zea/be|be]] || [[Wt/zea/mit|mit]] || [[Wt/zea/métt|métt]] || [[Wt/zea/möt|möt]] |- | 204. || en || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/en|en]] || [[Wt/zea/én|én]] || [[Wt/zea/èn|èn]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/en|en]] || [[Wt/zea/änn|änn]] || [[Wt/zea/on|on]] |- | 205. || a || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/as|as]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/es|es]] || [[Wt/zea/as|as]] || [[Wt/zea/es|es]] || colspan=3 align=center |[[Wt/zea/as|as]] || [[Wt/zea/es|es]] || [[Wt/zea/äss|äss]] || [[Wt/zea/oz|oz]] |- | 206. || meedat || [[Wt/zea/umdát|umdát]] || [[Wt/zea/umdet|umdet]] || [[Wt/zea/ómdet|ómdet]] || [[Wt/zea/ómdat|ómdat]] || [[Wt/zea/umdet|umdet]] || [[Wt/zea/umtot|umtot]] || [[Wt/zea/ómdat|ómdat]] || [[Wt/zea/oemda|oemda]], [[Wt/zea/bèda|bèda]] || [[Wt/zea/omda|omda]], [[Wt/zea/verda|verda]] || [[Wt/zea/umdat|umdat]] || [[Wt/zea/ömmdat|ömmdat]], [[Wt/zea/waïl|waïl]] || |- | 207. || naeme || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/naam|naam]] || [[Wt/zea/naom|naom]] || [[Wt/zea/nóom|nóom]] || [[Wt/zea/naam|naam]] || || [[Wt/zea/naam|naam]] || [[Wt/zea/Naam|Naam]] || [[Wt/zea/Nam|Nam]] |} {{Wt/zea/Swadeshliesten}} [[Category:Wt/zea]] [[Category:Wt/zea/Liesten|Swadesh (Limburgs)]] [[Category:Wt/zea/Limburgse woôrden| ]] 6x3h0kau79q5sqs59ye8sr10osoedcd 0 3452833 7336297 6462676 2026-09-25T13:43:20Z Slaia 2553861 7336297 wikitext text/x-wiki {{Wb/nia/NavBuku1}} Na ladunö-dunö ira satua meföna, aurifö simane fofo, utundru'u, urifö, tola fahuhuo ira khö nawöra börö me faoma la'ila li nawöra. Bö'ö ira simane aurifö iada'e lö faoma la'ila geluaha li nawöra, na tola na'i faoma labunu ba la'a nawöra. [[File:Dog (Canis lupus familiaris) (3).jpg|thumb|Asu]] Ba zi samuza ma'ökhö meföna, ba zinga mbanua sotöi Hiligeo, so sageu dumbao si fahuwu ba nasu si so ba nomo khö zokhö ya'ia ba mbanua Hiligeo. Tumbao ba asu andrö asese falukha ira ba ndru'u ba itaria falulu ira ba wangalui ahuluara. Asese faoma labagi göra khö nawöra faoma fatambai. Ba mbanua Hiligeo oya tesöndra ba nomo niha mbanua zanguri asu, soguna ba wanolo niha simane wanaro sanagö ba zibongi, ba so göi nibali'ö asu wealu ma asu ba wamolo. So göi nasu ni'atabö'ö soguna ba lafo duo nibali'ö harinake ma nikhökhö ba so göi nibali'ö sangongo (li Indonesia ''sup'') ba sogöi nitunu ba mbo galitö (li Indonesia ''panggang''), sasese lafotöi na no asoso ia B1. [[File:Great Blue Heron 1.jpg|thumb|Tumbao]] So göi wofo sotöi tumbao sauri ba gatua ba zinga mbanua Hiligeo andrö. Ero ma'ökhö halöŵö dumbao möi ba gelea nidanö, ba mbombo, ba mbandra laza, ba zaetu, ba tanöbö'önia, ohitö dödönia wangalu-ngalui önia i'a, uro, ono gulö, talaho, ba tanöbö'önia. Ba zi samuza luo samuza ma'ökhö ba zitanö'owi, no mosindro dumbao ba zinga mbombo wangalui gönia i'a, uro, ono gulö, talaho, ba tanöbö'önia. No iböda ifazaŵa khönia gahe si sara tanö ba gabera, hatö sara gahenia kambölö zoroma zanguhundragö tanö. Lö ifali-faliŵa ia hulö nadu kara. Arakhagö mato tölu mbaru ia wezizio, ba lö manö i'ila tohare gahuluania. Me no arakhagö bongi ba zi lö itötöna itörö sageu asu ba zinga nidanö si so dumbao no mege. I'ila dumbao asu andrö no mozio-zio ba zinga nidanö, ha tambai gahe zoroma. Mu'ao nasu imane, "He tumbao, ya'ugö da'ö ba gawö?" "Ya'ia le gawö, tokea ita öbe'e." No i'oro'ö baero lela asu, mohae-hae ba waerege dödö, no göi fatambu-tambu mboto ba no göi abazö-bazö mbunia itataria ifangewe ia ba ifadekha ia ba mbörö geu. Itohugö asu imane, "Hadia no ahulu ndra'ugö ba gawö? Bagi na so öda gawö, olofo sibai dalugu." Fao wame'e tou ahenia si sara, itema li nasu tumbao, "Lö'ö hadöi wö gawö. Matonga luo sa'e ubalo-baloi ba lö oroma nono gi'a ma zui he ha si sambua kewu-kewu. Götö me no la tuwa niha mbombo ande, ba lö sa'e oroma nao-nao gaurifa. Marasega wanöndra göma ero ma'ökhö. Bö'ö simane ndra'ugö gawö, lö ö'ila zilö'ö, ero ma'ökhö ba manga'ö ba nomo zokhö ya'ugö." Fao wamali-malikhö itema asu imane, "E ba gawö... sökhi duria moroi ba zalua. Duhu wösa niŵa'ömö wa so zokhö ya'aga, ba hiza'i na ahuludo ba ha töi khögu wa sahulu, sebuania la'a ira sokhö ya'odo. Harazaki sibai na lafazaumba khögu döla ma'ifu ba ma so zui zi lö ahori la'a. Bö'ö ira ndra'ugö gawö, na so gahuluamö ba haya'ugö zimanga ba na ö'ohe ba gazuniu ba ha ya'ami iraonou zimanga." No sito'ölö da'ö na awena falukha zifahuwu ma sifagawö, oya manö nitörö tödöra ma nitutunöra faoma fatambai khö nawöra. Imane asu khö dumbao; he gawö... no ara lö sorudu ita fa manö-manö, ha wisa na möi'ö ba nahagu nahia zitoröi ya'o? Itema li tumbao; omasi sibai ndra'o möi ufaigi nahamö gawö, ba hiza'i ata'udo khö zokhö ya'ugö, ma dania ibunudo, itatawi, irino ibali'ö diwonia ndra'o. Böi alui lala wamunu ya'o le gawö. Itema li asu imane; na da'ö zata'u ndra'ugö, tola ta'alui ginötö sisökhi nalö ya'ira yomo, menewi urongo me lafadunö-dunö ba nomo, wa no lahonogöi mofanö ira sambua ono darua zatua ba fefu ndaono aefa migu ba luo hasi Salasa fönada andre, möi ira manörö ba Ziboga me so wa'omuso dödö falöŵa khö nono dalifusöra sitoröi ba da'ö. Urongo samigu wa'ara awena mangawuli ira ba nomora. No la'andrö tolo khö zifaola omo ba zitambai ba wosalahini ya'ira wobe'e gögu ero sihulöwongi. Börö da'ö utötöna wa'alua ndra'ugö ba luo hari Rabu fönada andre mato bözi fulu wa'alaŵa luo. Böi busi dödöu zoguna khöda ba zilaluo gawö, uhenaigö da'ö. Ufatunö khöu dandra nomo sitoröi ya'o, ya'ia ba nomo hada sabölö alaŵa mbumbu ba gotalua nomo soya sifangai ba da'ö. Itema li tumbao sifao fa'omuso dödö; lau na simanö gawö, ha sambalö wa aluado ba ginötö si no owa'ö. Sifao famamuyu i'o mangona nasu khö dumbao mangawuli ia ba nomo, simanö goi dumbao ifangafo gafinia ba humombo isaŵa gazuninia. Aefa migunia ba hari Rabu mato bözi ŵalu ba zihulöwongi ba no sa'e mama'anö dumbao, lö i'oyaö wemanga börö me igamö-gamö tödönia möi fatome khö zifahuwu khönia ba nomo ba nahia zitoröi asu. Ha matonga fulu, no ifangafo gafinia tumbao muhombo'ia igamö-gamö ba mbanua Hiligeo ba zoya te'oli omo hada. Ofeta ia ba hogu nohi salaŵa ilau manuge ba da'ö, iligi-ligi hezo mbumbu nomo sabölö alaŵa. Lö ara me ifakhölö ia i'ila nomo sebua ba salaŵa mbumbu si toröi asu sifahuwu khönia, ihatö'ö ia manuge ba zinga duwu-tuwu, ba humede'ia; he gawö, hdia ba da'e sondra'ugö? Itema li asu, "Ya'ia le gawö ya'e ndra'o, ae yomo" ifamuyu-muyu gi'onia asu ba wa'omuso dödönia me tohare zifahuwu khönia. Itörö mbawa duwu-tuwu tumbao möi ia yomo, wa'omusö dödönia, lö aetu ifakhölö-khölö wa'ahöli dödönia wamaigi fakake soya yomo bada'ö, fahuhuo ira nasu sifao famoho mbawa ba wa'omusö dödöra. Ba me no laluo ma bözi felendrua imane asu möido sibankha ua gawö wanga'i göda, no gali-galio nasu idölö ia sibakha, ihalö dombua figa nagole si no mukhökhö, i'ohe baulu föna dumbao, imane "talau manga ua, dania tatohugö fagego. Ibörögö asu wemanga gönia, ba ha'uga kali ilalaini wondrou gönia tumbao ba lö tola möi, ofetu-fetu ba ahele-hele manö mbawania sanau yaŵa ba wiga, lö i'ila iforö gönia me anau sibai mbawania. Ba gafuriata he wa'ae olofo sibai ia ba ibato wondrou, ha tola ifela-felai mbewenia, ibini'ö wa'olofonia börö wa'aila. Me no ahori i'a gönia sau, imane khö dumbao hana öbato wemanga ba gawö? Itema li tumbao imane; bohou manga ndra'o me fatua lö lumalödo bada'e wö gawö, lö nasa olofodo, ilau gamaedolania sambua imane: "Tenga sibai ö wa tola falukha, tenga sibai afo wa tola faondra ita, ohahau wö'i zikhala mbawa, ba faoma omuso dödöda." Lö ara aefa daö mangona dumbao khö nasu, imane "lö tetahado wö sa'e gawö, ae'e göi mahemolu ba nahagu he lö elungu ndra'ugö, töngöni ya'i hogu ndruria soroma-roma moroi ba mbawa duwu-tuwu da'ö yaŵa ba da'ö so gazunigu". Itema li asu imane "lau gawö ha sambalö wa aluado ba zidua wongi dania ba zi bözi fulu, saohagölö wa'akaomö wangondrasi ya'o ma'ökhö he". Aefa da'ö ifanaoka ia tumbao yaŵa ba mbawa duwu-tuwu, ifangafo gafinia ba ilau humombo ita'i-ta'i mangawuli ia ba gazuninia börö wa'olofo lehetö dölania. Andrö me irugi gazuninia harazaki wa so zitoröi gi'a si lö ahöri la'a ononia, ifandrai wemanga awena mangandrauli wa'abölönia. Dua wongi aefa da'ö, ba zahulö no ibörögö wama'anö gahuluania ia bakha ba zölu tumbao, soguna ba wamahulö domenia asu dania ba zi bözi fulu. i'aliokö möi mondri, isukhu mbunia, ba ilau mozizio tou ba mbörö ndruria si so gazuninia ba wombaloi sifahuwu khönia asu. Simanö göi nasu ha matonga fulu, no mangefa ia moroi ba nomo zitoröi ya'ia. Ha irugi bözi fulu no tohare nasu ifamuyu-muyu gi'onia ba wa'omuso dödö me no falukha ira zifahuwu khönia tumbao. Imane asu; "bologö dödöu gawö, ahou maifu ofetado, awena ufareso fefu mbawandruhö, sandrela na no tekusi, fa böi möi yomo zanagö." Itema linia tumbao imane; "sindruhu wa asökhi gamuatamö gawö, andrö wa la'omasi'o sibai ndra'ugö ira sokhö ya'ugö. Lalau fagego mato sambua za ma sambadu wa'ara. Aefa da'ö imane tumbao manga ita ua gawö, dania tatohugö gegoda, möi ia ihalö yaŵa ba gazuninia göra si no iföfö'ö bakha bazölu. Imane ba dödönia asu sökhi da'ö no göi sa'e ibörögo moriri dalugu wa'olofo. Tohare dumbao no i'ohe dua rozi zölu si no ifa'anö nagole gia, ibe zi sara khö nasu ba sara göi khönia, imane tumbao; "Böi lawösi gawö, talau manga, lö niha bö'ö bagotaluada". Ibörögö tumbao wemanga, i'oro'ö mbawania sanau bakha ba zölu ba wamorö nagole gia, ifandrai wemanga. Ifaigi-faigi manö asu nomege, ha tola ifela-felai mbawa zölu, lö i'ila ihalö nagole bakha ba zölu andrö. I'ombato'ö wa melai, imane tödönia lö u'ila uhalö gö fa'erao da'a bakha bazölu andre, ba börö wa'aila ba i'o sabuso ia asu, imane; " Lö salö gögu na'i gawö, bohou mangado fatua lö mangefado moroi ba nomo mege, lönasa salö wa'abusogu, tenga asiliyaŵa ndra'o". Me no aefa wemanga dumbao, ba latohugö fagego, ba hiza'i lö ara ba mangona nasu khö dumbao, imane "mangawulido ua gawö he... ata'udo ara ba da'a, ma no so niha simöi banomoma". Meno fateha dumbao ba ifazaŵa ia asu, ibiri doyo fagohi, igamö-gamö nomora me no ihawui ia fa'olofo. Ha irugi yomo idölö ia ba naha nawu ba wemanga sitoröi gönia ba zahulö mege. Me no awai manga ia awena mangandrauli wa'abölönia. Me no mato haguga bongi aefa da'ö, faoma itörö-törö dödöra me la fatou-tou zi no alua me faoma möi ira ba nahia nawöra, ya mendrua manö zalua me manga ira. Awena faoma aboto ba dödöra wa no fabö'ö nga'eura zambua zamösana ira, wa so zo'amböta ba so göi zi tohude gomböilara zambua zamösana. Imane ba dödönia asu; eh...bale... andrö wa lö manga dumbao me möi ia ba khögu me tebai ihalö bawania gö si so ba dete wiga, fatimba ba mbawania sanau doyo wiga sabe'e. Andrö börö wa'ailania me tebai idou gö si so ba dete wiga, iwaö manö lö nasa olofo ia he wa'ae fakheo-kheo bakha dalunia wa'olofo. Simanö göi dumbao, iŵaö ba dödönia; ana... andrö wa lö manga nasu me möi ia ba khögu me tebai ihalö gö si so ba zölu. Ha'i börö wa'ailania wa iŵaömanö lö olofodo nasa ba i'anete'ö mangona ia. Andrö me no faoma aboto ba dödöra hadia zalua ba gotaluara ya ira sifahuwu asu ba tumbao, la faoma latutunö khö nga'ötöra mitou, wa so ba gamaedola zatua me imane: "Boi su'a gaheu ba gahe nawöu" (jangan menyamakan kakimu dengan kaki orang lain) eluahania böi fagölösi ndra'ugö ba niha bö'ö. Saohagölö Umbu: Nidunö-dunö ma manö-manö ndra satua ba ndraono (cerita rakyat) <!-- RÖI TOU DA'A! BÖI BUNU --> == Fabaliŵa lala == {{Wb/nia/Bale zato}}</div> [[Category:Wb/nia]] [[Category:Wb/nia/Manö-manö]] [[Category:Wb/nia/WikiYunior]] 7zjidtt92dz6ktceothzdqu7ltfmv58 0 3493214 7336319 6462681 2026-09-25T14:51:52Z Slaia 2553861 7336319 wikitext text/x-wiki '''Band Simaenaria''' no sambua gangowuloa band<ref>Lafotöi ''band'' sambua gangowuloa niha sanunö sangoguna'ö fakake zinunö simane gitar, kibord ba ''drum''.</ref> nifasindro ba [[w:nia:Pasar Lahewa|Lahewa]] me 1972. ''Band'' andre göi no ''band'' siföföna sibai ba [[w:nia:Tanö Niha|Danö Niha]] sangoguna'ö fakake musik nifotöi ''elektronik''.<ref>Lafotöi ''elektronik'' sambua wakake na silötolalö'ö moguna listrik ena'ö tola moli ia. Duma-dumania lö tola moli gitar ''elektronik'' na lö lafakhai ia ba listrik.</ref> Gitar khönia tenga gitar sito'ölö, bahiza gitar sangoguna'ö listrik ena'ö terongo linia. Baero da'ö Band Simaenaria no göi ''band'' siföföna sibai mamazaewe zinunö khöra faoma ''kaset'', si tola lafoli ba nomo khöra niha ero zamösana na so khöra wakake nifotöi ''tape recorder''. Ngawalö zinunö ni'anunöisira no moroi ba gumbu si fabö'ö-bö'ö. So ösa nihalöra moroi ba zinunö si no to'ölö la'anunöisi niha ba mbanu-banua misa, so nihalöra moroi ba ''band'' nasional (simane Koes Plus, Panbers) ba internasional (simane Beatles ba CCR) (hatö lafazökhi döinia ba li Niha), ba so göi zinunö nifazökhira samösa molo'ö lala wanunö (''gaya'') ndra ''band'' nasional ba internasional andrö.<ref>'''Klaus Sturm''', [https://siturimo.wordpress.com/2009/11/07/band-simaenaria-lahewa/ ''Band Simaenaria Lahewa''], blog, mufaigi me 13/04/2024.</ref> == Töi Simaenaria == [[File:Red Rock Guitar.png|thumb|Moguna ''listrik'' ena'ö tola moli gitar electronik simane ni'oguna'ö Band Simaenaria. Tenga simane gitar sito'ölö ia.]] Lahalö döi simaenaria moroi ba döi ''maena'' ba ngawalö zinunö same'e muhi'a dödö nifotöi ''ceria'' ba li Indonesia. Moroi ba da'ö lafasahe ia tobali '''Simaenaria'''. == Sifao awö == Band Simaenaria tola mufasindro börö '''Martin Zebua''' (töi fogaoni khönia ''Gadi'u'') ba '''Asadin Bu'ulölö''', si so nekhe-nekhe wanunö sitedou sibai. Ba aefa da'ö so '''P. Adelhem Sturm''', samösa pastor Katolik, sondrönia'ö ''band'' andre. Meluo da'ö mohalöŵö P. Adelhem Sturm tobali misionaris ba [[w:nia:Pasar Lahewa|Lahewa]]. Me i'ila wa'onekhe-nekhe sibai ndra Martin awö Asadin, i'osindruhugö tödö wangalui lala ba wanga'asogö fakake ''band''. Börö me so khai-khainia ba zahakhö tödö ba Jerman, tola te'a'asogö ''band'' elektronik siföföna sibai ba [[w:nia:Tanö Niha|Danö Niha]]. Börö ia göi tola lafazökhi ''kaset'', irege tola oya ba alio tefazaewe zinunö khöra ba zi sagörö [[w:nia:Tanö Niha|Tanö Niha]]. I'anema'ö ba ginötö da'ö göi tebörötaigö tohare ''tape recorder'' ba [[w:nia:Tanö Niha|Danö Niha]]. Ya'ira sifao awö bakha ba Band Simaenaria (1972-1976) andre ya'ia:<ref>'''Klaus Sturm''', [http://www.klaussturm.de/12.html ''Band Simaenaria Lahewa''] ni'irö'ö ba [https://web.archive.org/web/20200220182149/http://www.klaussturm.de/12.html da'a]. Mufaigi me 17/05/2024.</ref> * Martin (Gadi'u) Zebua (''sondrönia'ö zanunö'') * Asadin Bu'ulölö (gitar, kibord, sanunö) * Teos Zebua (sanunö) * Trisman Zendratö (sondrönia'ö gitar, 1972-1973) * Winay (sondrönia'ö gitar, 1974-1976) * Robert Tan (gitar/sanunö) * Yusuf/Hiap (gitar/sanunö, 1973-1974) * Ui (bas, 1972-1974) * Kiat (bas, 1974-1976) * Frans (drum) == Sinunö si tehöngö == Ba mböröta gofanöŵara la'anunöisi ngawalö zinunö pop nasional si tehöngö ba ndröfia si-70 simane Koes Plus ba Panbers, nibe'era töi ba li Niha. Bahiza lö ara aefa da'ö labörötaigö wo'anunöisi zinunö pop internasional simane sinunö ndra CCR ba Beatles. Tatu manö so ba gotalua zinunöra göi ngawalö zinunö si no to'ölö la'ila niha ba mbanu-banua misa (nifotöi ''lagu rakyat''). Götö we'aso grup ''band'' andre, no lafazökhi 3 ''kaset'', i'otarai 1972 me musindro ira irugi me laböhöli ia me 1976. Bahiza tenga ha famazökhi ''kaset'' nifaluara. Asese möi ira göi manörö ba wanunö (nifotöi ''tur'') simane ba Gunungsitoli ba ba Pulau Tello. Tenga na'i ha ba [[w:nia:Tanö Niha|Danö Niha]]. No göi möi ira manörö manunö ba hulo Sumatera (ba Sibolga awö ba Samosir). Sinunö fondrege tehöngö ni'anunöisira: * [[w:nia:Meföna Me Ide-idedo|Meföna Me Ide-Idedo]] * Hadia Guna Gana'a * Sogai Gitö * Bululehu * Bute Gasagore * Tenga Börö Sa Ndra'aga * Ba Nakhi * Toto Sowöhö * Hewisa (Asadin Bu'ulölö) * No Abu Sibai Dödögu (Asadin Bu'ulölö) * Maena Lahewa 1975 Tola taŵa'ö wa fefu niha sibohou'ebua me ndröfia si-70 si lötolalö'ö la'ia la'anunöisi zinunö [[w:nia:Meföna Me Ide-idedo|Meföna Me Ide-Idedo]]. Tola mufondrondrongo fefu zinunö andre yaŵa ba [[w:nia:YouTube|YouTube]]. Faigi khai-khainia tou ba khai-khai baero. Bahiza oroma göi moroi ba gangolifa zinunö si tehöngö andrö yaŵa, wa so göi zinunö asli nifazökhira, tenga ha sinunö niwöwöli simane [[w:nia:Meföna Me Ide-idedo|Meföna Me Ide-Idedo]] nihalö moroi ba zinunö pop internasional. Sinunö Sogai Gitö andrö duma-dumania no sambua zinunö si sökhi sibai manutunö lala wa'auri ndra sogai gitö meföna ba [[w:nia:Tanö Niha|Danö Niha]]. Simanö göi zinunö Bululehu, sanutunö wa'auri ndraono si lö ama si lö ina. Bakha ba zinunö Tenga Börö Sa Ndra'aga latutunö zalua khöra ya'ira soloyo ba we'amöi ba wekoli ba ba zinunö Toto Sowöhö latutunö zanandrösa ba wamaisa toto ba fasa [[w:nia:Pasar Lahewa|Lahewa]]. == Afuriatania == Alimagö lö ara so ''band'' andre. Me 1976 labatogö halöŵöra. Bahiza gasa-gasa da'ö no so mato ha'uga grup musik tanöbö'ö sanohugö wamazökhi zinunö pop ba [[w:nia:Tanö Niha|Danö Niha]]. == Faigi göi == * [[Wb/nia/Sinunö Pop ba Turia Somusodödö|Sinunö Pop ba Turia Somusodödö]] * [[Wb/nia/Sinunö Nias ba Inkulturasi Gereja|Sinunö Nias ba Inkulturasi Gereja]] * [[Wb/nia/Mardiana ba Fa'amuzaewe Zinunö Pop ba Danö Niha|Mardiana ba Fa'amuzaewe Zinunö Pop ba Danö Niha]] * [[w:nia:Meföna Me Ide-idedo|Meföna Me Ide-Idedo]] * [[Wb/nia/Bate'e Brothers|Bate'e Brothers]] * Potret Musisi Nias: [[Wb/nia/Yas Harefa ba Sinunö Pop ba Danö Niha|Yas Harefa]] * Potret Musisi Nias: [[Wb/nia/Man Harefa ba Sinunö Pop ba Danö Niha|Man Harefa]] * Potret Musisi Nias: [[Wb/nia/Havino S. Duha ba Sinunö Pop ba Danö Niha|Havino S. Duha]] == Basoŵa == * [https://siturimo.wordpress.com/2009/11/07/band-simaenaria-lahewa/ ''Band Simaenaria Lahewa''], [https://siturimo.wordpress.com/ blog Klaus Sturm], mufaigi me 13/05/2024. * [https://siturimo.wordpress.com/2009/11/15/lagu-nias-nostalgia-di-youtube/ ''Lagu-Lagu Nostalgia di YouTube''], [https://siturimo.wordpress.com/ blog Klaus Sturm], mufaigi me 13/05/2024. == Khai-khai baero == * [https://www.youtube.com/playlist?list=PL6wmM5h9AIN4IJ5vBtCAWl7wpLxZzRIiK&si=oSkljXOg3Fh7Hdg_ ''Sinunö Band Simaenaria''] (YouTube) * [https://www.youtube.com/playlist?list=PL94D0F6AC6D9E40A8 ''Sinunö Pop Nias Satua''] (YouTube) == Umbu == <references /> [[Category:Wb/nia]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop Nias]] [[Category:Wb/nia/Waö-Waö Zinunö Pop Nias]] [[Category:Wb/nia/Waö-Waö Zinunö Pop]] [[Category:Wb/nia/Sinura]] 0ugpo7qide6m28jldui8uzjmq2y3cqv 7336326 7336319 2026-09-25T15:07:06Z Slaia 2553861 memperbaiki kategori 7336326 wikitext text/x-wiki '''Band Simaenaria''' no sambua gangowuloa band<ref>Lafotöi ''band'' sambua gangowuloa niha sanunö sangoguna'ö fakake zinunö simane gitar, kibord ba ''drum''.</ref> nifasindro ba [[w:nia:Pasar Lahewa|Lahewa]] me 1972. ''Band'' andre göi no ''band'' siföföna sibai ba [[w:nia:Tanö Niha|Danö Niha]] sangoguna'ö fakake musik nifotöi ''elektronik''.<ref>Lafotöi ''elektronik'' sambua wakake na silötolalö'ö moguna listrik ena'ö tola moli ia. Duma-dumania lö tola moli gitar ''elektronik'' na lö lafakhai ia ba listrik.</ref> Gitar khönia tenga gitar sito'ölö, bahiza gitar sangoguna'ö listrik ena'ö terongo linia. Baero da'ö Band Simaenaria no göi ''band'' siföföna sibai mamazaewe zinunö khöra faoma ''kaset'', si tola lafoli ba nomo khöra niha ero zamösana na so khöra wakake nifotöi ''tape recorder''. Ngawalö zinunö ni'anunöisira no moroi ba gumbu si fabö'ö-bö'ö. So ösa nihalöra moroi ba zinunö si no to'ölö la'anunöisi niha ba mbanu-banua misa, so nihalöra moroi ba ''band'' nasional (simane Koes Plus, Panbers) ba internasional (simane Beatles ba CCR) (hatö lafazökhi döinia ba li Niha), ba so göi zinunö nifazökhira samösa molo'ö lala wanunö (''gaya'') ndra ''band'' nasional ba internasional andrö.<ref>'''Klaus Sturm''', [https://siturimo.wordpress.com/2009/11/07/band-simaenaria-lahewa/ ''Band Simaenaria Lahewa''], blog, mufaigi me 13/04/2024.</ref> == Töi Simaenaria == [[File:Red Rock Guitar.png|thumb|Moguna ''listrik'' ena'ö tola moli gitar electronik simane ni'oguna'ö Band Simaenaria. Tenga simane gitar sito'ölö ia.]] Lahalö döi simaenaria moroi ba döi ''maena'' ba ngawalö zinunö same'e muhi'a dödö nifotöi ''ceria'' ba li Indonesia. Moroi ba da'ö lafasahe ia tobali '''Simaenaria'''. == Sifao awö == Band Simaenaria tola mufasindro börö '''Martin Zebua''' (töi fogaoni khönia ''Gadi'u'') ba '''Asadin Bu'ulölö''', si so nekhe-nekhe wanunö sitedou sibai. Ba aefa da'ö so '''P. Adelhem Sturm''', samösa pastor Katolik, sondrönia'ö ''band'' andre. Meluo da'ö mohalöŵö P. Adelhem Sturm tobali misionaris ba [[w:nia:Pasar Lahewa|Lahewa]]. Me i'ila wa'onekhe-nekhe sibai ndra Martin awö Asadin, i'osindruhugö tödö wangalui lala ba wanga'asogö fakake ''band''. Börö me so khai-khainia ba zahakhö tödö ba Jerman, tola te'a'asogö ''band'' elektronik siföföna sibai ba [[w:nia:Tanö Niha|Danö Niha]]. Börö ia göi tola lafazökhi ''kaset'', irege tola oya ba alio tefazaewe zinunö khöra ba zi sagörö [[w:nia:Tanö Niha|Tanö Niha]]. I'anema'ö ba ginötö da'ö göi tebörötaigö tohare ''tape recorder'' ba [[w:nia:Tanö Niha|Danö Niha]]. Ya'ira sifao awö bakha ba Band Simaenaria (1972-1976) andre ya'ia:<ref>'''Klaus Sturm''', [http://www.klaussturm.de/12.html ''Band Simaenaria Lahewa''] ni'irö'ö ba [https://web.archive.org/web/20200220182149/http://www.klaussturm.de/12.html da'a]. Mufaigi me 17/05/2024.</ref> * Martin (Gadi'u) Zebua (''sondrönia'ö zanunö'') * Asadin Bu'ulölö (gitar, kibord, sanunö) * Teos Zebua (sanunö) * Trisman Zendratö (sondrönia'ö gitar, 1972-1973) * Winay (sondrönia'ö gitar, 1974-1976) * Robert Tan (gitar/sanunö) * Yusuf/Hiap (gitar/sanunö, 1973-1974) * Ui (bas, 1972-1974) * Kiat (bas, 1974-1976) * Frans (drum) == Sinunö si tehöngö == Ba mböröta gofanöŵara la'anunöisi ngawalö zinunö pop nasional si tehöngö ba ndröfia si-70 simane Koes Plus ba Panbers, nibe'era töi ba li Niha. Bahiza lö ara aefa da'ö labörötaigö wo'anunöisi zinunö pop internasional simane sinunö ndra CCR ba Beatles. Tatu manö so ba gotalua zinunöra göi ngawalö zinunö si no to'ölö la'ila niha ba mbanu-banua misa (nifotöi ''lagu rakyat''). Götö we'aso grup ''band'' andre, no lafazökhi 3 ''kaset'', i'otarai 1972 me musindro ira irugi me laböhöli ia me 1976. Bahiza tenga ha famazökhi ''kaset'' nifaluara. Asese möi ira göi manörö ba wanunö (nifotöi ''tur'') simane ba Gunungsitoli ba ba Pulau Tello. Tenga na'i ha ba [[w:nia:Tanö Niha|Danö Niha]]. No göi möi ira manörö manunö ba hulo Sumatera (ba Sibolga awö ba Samosir). Sinunö fondrege tehöngö ni'anunöisira: * [[w:nia:Meföna Me Ide-idedo|Meföna Me Ide-Idedo]] * Hadia Guna Gana'a * Sogai Gitö * Bululehu * Bute Gasagore * Tenga Börö Sa Ndra'aga * Ba Nakhi * Toto Sowöhö * Hewisa (Asadin Bu'ulölö) * No Abu Sibai Dödögu (Asadin Bu'ulölö) * Maena Lahewa 1975 Tola taŵa'ö wa fefu niha sibohou'ebua me ndröfia si-70 si lötolalö'ö la'ia la'anunöisi zinunö [[w:nia:Meföna Me Ide-idedo|Meföna Me Ide-Idedo]]. Tola mufondrondrongo fefu zinunö andre yaŵa ba [[w:nia:YouTube|YouTube]]. Faigi khai-khainia tou ba khai-khai baero. Bahiza oroma göi moroi ba gangolifa zinunö si tehöngö andrö yaŵa, wa so göi zinunö asli nifazökhira, tenga ha sinunö niwöwöli simane [[w:nia:Meföna Me Ide-idedo|Meföna Me Ide-Idedo]] nihalö moroi ba zinunö pop internasional. Sinunö Sogai Gitö andrö duma-dumania no sambua zinunö si sökhi sibai manutunö lala wa'auri ndra sogai gitö meföna ba [[w:nia:Tanö Niha|Danö Niha]]. Simanö göi zinunö Bululehu, sanutunö wa'auri ndraono si lö ama si lö ina. Bakha ba zinunö Tenga Börö Sa Ndra'aga latutunö zalua khöra ya'ira soloyo ba we'amöi ba wekoli ba ba zinunö Toto Sowöhö latutunö zanandrösa ba wamaisa toto ba fasa [[w:nia:Pasar Lahewa|Lahewa]]. == Afuriatania == Alimagö lö ara so ''band'' andre. Me 1976 labatogö halöŵöra. Bahiza gasa-gasa da'ö no so mato ha'uga grup musik tanöbö'ö sanohugö wamazökhi zinunö pop ba [[w:nia:Tanö Niha|Danö Niha]]. == Faigi göi == * [[Wb/nia/Sinunö Pop ba Turia Somusodödö|Sinunö Pop ba Turia Somusodödö]] * [[Wb/nia/Sinunö Nias ba Inkulturasi Gereja|Sinunö Nias ba Inkulturasi Gereja]] * [[Wb/nia/Mardiana ba Fa'amuzaewe Zinunö Pop ba Danö Niha|Mardiana ba Fa'amuzaewe Zinunö Pop ba Danö Niha]] * [[w:nia:Meföna Me Ide-idedo|Meföna Me Ide-Idedo]] * [[Wb/nia/Bate'e Brothers|Bate'e Brothers]] * Potret Musisi Nias: [[Wb/nia/Yas Harefa ba Sinunö Pop ba Danö Niha|Yas Harefa]] * Potret Musisi Nias: [[Wb/nia/Man Harefa ba Sinunö Pop ba Danö Niha|Man Harefa]] * Potret Musisi Nias: [[Wb/nia/Havino S. Duha ba Sinunö Pop ba Danö Niha|Havino S. Duha]] == Basoŵa == * [https://siturimo.wordpress.com/2009/11/07/band-simaenaria-lahewa/ ''Band Simaenaria Lahewa''], [https://siturimo.wordpress.com/ blog Klaus Sturm], mufaigi me 13/05/2024. * [https://siturimo.wordpress.com/2009/11/15/lagu-nias-nostalgia-di-youtube/ ''Lagu-Lagu Nostalgia di YouTube''], [https://siturimo.wordpress.com/ blog Klaus Sturm], mufaigi me 13/05/2024. == Khai-khai baero == * [https://www.youtube.com/playlist?list=PL6wmM5h9AIN4IJ5vBtCAWl7wpLxZzRIiK&si=oSkljXOg3Fh7Hdg_ ''Sinunö Band Simaenaria''] (YouTube) * [https://www.youtube.com/playlist?list=PL94D0F6AC6D9E40A8 ''Sinunö Pop Nias Satua''] (YouTube) == Umbu == <references /> [[Category:Wb/nia]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop Nias]] [[Category:Wb/nia/Waö-Waö Zinunö Pop Nias]] [[Category:Wb/nia/Waö-Waö Zinunö Pop]] [[Category:Wb/nia/Sinura amilita]] 31knuxdgu6aehrd0t9s20y4t6f2r33p 7336327 7336326 2026-09-25T15:13:08Z Slaia 2553861 7336327 wikitext text/x-wiki '''Band Simaenaria''' no sambua gangowuloa band<ref>Lafotöi ''band'' sambua gangowuloa niha sanunö sangoguna'ö fakake zinunö simane gitar, kibord ba ''drum''.</ref> nifasindro ba [[w:nia:Pasar Lahewa|Lahewa]] me 1972. ''Band'' andre göi no ''band'' siföföna sibai ba [[w:nia:Tanö Niha|Danö Niha]] sangoguna'ö fakake musik nifotöi ''elektronik''.<ref>Lafotöi ''elektronik'' sambua wakake na silötolalö'ö moguna listrik ena'ö tola moli ia. Duma-dumania lö tola moli gitar ''elektronik'' na lö lafakhai ia ba listrik.</ref> Gitar khönia tenga gitar sito'ölö, bahiza gitar sangoguna'ö listrik ena'ö terongo linia. Baero da'ö Band Simaenaria no göi ''band'' siföföna sibai mamazaewe zinunö khöra faoma ''kaset'', si tola lafoli ba nomo khöra niha ero zamösana na so khöra wakake nifotöi ''tape recorder''. Ngawalö zinunö ni'anunöisira no moroi ba gumbu si fabö'ö-bö'ö. So ösa nihalöra moroi ba zinunö si no to'ölö la'anunöisi niha ba mbanu-banua misa, so nihalöra moroi ba ''band'' nasional (simane Koes Plus, Panbers) ba internasional (simane Beatles ba CCR) (hatö lafazökhi döinia ba li Niha), ba so göi zinunö nifazökhira samösa molo'ö lala wanunö (''gaya'') ndra ''band'' nasional ba internasional andrö.<ref>'''Klaus Sturm''', [https://siturimo.wordpress.com/2009/11/07/band-simaenaria-lahewa/ ''Band Simaenaria Lahewa''], blog, mufaigi me 13/04/2024.</ref> == Töi Simaenaria == [[File:Red Rock Guitar.png|thumb|Moguna ''listrik'' ena'ö tola moli gitar electronik simane ni'oguna'ö Band Simaenaria. Tenga simane gitar sito'ölö ia.]] Lahalö döi simaenaria moroi ba döi ''maena'' ba ngawalö zinunö same'e muhi'a dödö nifotöi ''ceria'' ba li Indonesia. Moroi ba da'ö lafasahe ia tobali '''Simaenaria'''. == Sifao awö == Band Simaenaria tola mufasindro börö '''Martin Zebua''' (töi fogaoni khönia ''Gadi'u'') ba '''Asadin Bu'ulölö''', si so nekhe-nekhe wanunö sitedou sibai. Ba aefa da'ö so '''P. Adelhem Sturm''', samösa pastor Katolik, sondrönia'ö ''band'' andre. Meluo da'ö mohalöŵö P. Adelhem Sturm tobali misionaris ba [[w:nia:Pasar Lahewa|Lahewa]]. Me i'ila wa'onekhe-nekhe sibai ndra Martin awö Asadin, i'osindruhugö tödö wangalui lala ba wanga'asogö fakake ''band''. Börö me so khai-khainia ba zahakhö tödö ba Jerman, tola te'a'asogö ''band'' elektronik siföföna sibai ba [[w:nia:Tanö Niha|Danö Niha]]. Börö ia göi tola lafazökhi ''kaset'', irege tola oya ba alio tefazaewe zinunö khöra ba zi sagörö [[w:nia:Tanö Niha|Tanö Niha]]. I'anema'ö ba ginötö da'ö göi tebörötaigö tohare ''tape recorder'' ba [[w:nia:Tanö Niha|Danö Niha]]. Ya'ira sifao awö bakha ba Band Simaenaria (1972-1976) andre ya'ia:<ref>'''Klaus Sturm''', [http://www.klaussturm.de/12.html ''Band Simaenaria Lahewa''] ni'irö'ö ba [https://web.archive.org/web/20200220182149/http://www.klaussturm.de/12.html da'a]. Mufaigi me 17/05/2024.</ref> * Martin (Gadi'u) Zebua (''sondrönia'ö zanunö'') * Asadin Bu'ulölö (gitar, kibord, sanunö) * Teos Zebua (sanunö) * Trisman Zendratö (sondrönia'ö gitar, 1972-1973) * Winay (sondrönia'ö gitar, 1974-1976) * Robert Tan (gitar/sanunö) * Yusuf/Hiap (gitar/sanunö, 1973-1974) * Ui (bas, 1972-1974) * Kiat (bas, 1974-1976) * Frans (drum) == Sinunö si tehöngö == Ba mböröta gofanöŵara la'anunöisi ngawalö zinunö pop nasional si tehöngö ba ndröfia si-70 simane Koes Plus ba Panbers, nibe'era töi ba li Niha. Bahiza lö ara aefa da'ö labörötaigö wo'anunöisi zinunö pop internasional simane sinunö ndra CCR ba Beatles. Tatu manö so ba gotalua zinunöra göi ngawalö zinunö si no to'ölö la'ila niha ba mbanu-banua misa (nifotöi ''lagu rakyat''). Götö we'aso grup ''band'' andre, no lafazökhi 3 ''kaset'', i'otarai 1972 me musindro ira irugi me laböhöli ia me 1976. Bahiza tenga ha famazökhi ''kaset'' nifaluara. Asese möi ira göi manörö ba wanunö (nifotöi ''tur'') simane ba Gunungsitoli ba ba Pulau Tello. Tenga na'i ha ba [[w:nia:Tanö Niha|Danö Niha]]. No göi möi ira manörö manunö ba hulo Sumatera (ba Sibolga awö ba Samosir). Sinunö fondrege tehöngö ni'anunöisira: * [[Wb/nia/Me föna me ide-idedo|Meföna Me Ide-Idedo]] * Hadia Guna Gana'a * Sogai Gitö * Bululehu * Bute Gasagore * Tenga Börö Sa Ndra'aga * Ba Nakhi * Toto Sowöhö * Hewisa (Asadin Bu'ulölö) * No Abu Sibai Dödögu (Asadin Bu'ulölö) * Maena Lahewa 1975 Tola taŵa'ö wa fefu niha sibohou'ebua me ndröfia si-70 si lötolalö'ö la'ia la'anunöisi zinunö [[Wb/nia/Me föna me ide-idedo|Meföna Me Ide-Idedo]]. Tola mufondrondrongo fefu zinunö andre yaŵa ba [[w:nia:YouTube|YouTube]]. Faigi khai-khainia tou ba khai-khai baero. Bahiza oroma göi moroi ba gangolifa zinunö si tehöngö andrö yaŵa, wa so göi zinunö asli nifazökhira, tenga ha sinunö niwöwöli simane [[Wb/nia/Me föna me ide-idedo|Meföna Me Ide-Idedo]] nihalö moroi ba zinunö pop internasional. Sinunö Sogai Gitö andrö duma-dumania no sambua zinunö si sökhi sibai manutunö lala wa'auri ndra sogai gitö meföna ba [[w:nia:Tanö Niha|Danö Niha]]. Simanö göi zinunö Bululehu, sanutunö wa'auri ndraono si lö ama si lö ina. Bakha ba zinunö Tenga Börö Sa Ndra'aga latutunö zalua khöra ya'ira soloyo ba we'amöi ba wekoli ba ba zinunö Toto Sowöhö latutunö zanandrösa ba wamaisa toto ba fasa [[w:nia:Pasar Lahewa|Lahewa]]. == Afuriatania == Alimagö lö ara so ''band'' andre. Me 1976 labatogö halöŵöra. Bahiza gasa-gasa da'ö no so mato ha'uga grup musik tanöbö'ö sanohugö wamazökhi zinunö pop ba [[w:nia:Tanö Niha|Danö Niha]]. == Faigi göi == * [[Wb/nia/Sinunö Pop ba Turia Somusodödö|Sinunö Pop ba Turia Somusodödö]] * [[Wb/nia/Sinunö Nias ba Inkulturasi Gereja|Sinunö Nias ba Inkulturasi Gereja]] * [[Wb/nia/Mardiana ba Fa'amuzaewe Zinunö Pop ba Danö Niha|Mardiana ba Fa'amuzaewe Zinunö Pop ba Danö Niha]] * [[Wb/nia/Me föna me ide-idedo|Meföna Me Ide-Idedo]] * [[Wb/nia/Bate'e Brothers|Bate'e Brothers]] * Potret Musisi Nias: [[Wb/nia/Yas Harefa ba Sinunö Pop ba Danö Niha|Yas Harefa]] * Potret Musisi Nias: [[Wb/nia/Man Harefa ba Sinunö Pop ba Danö Niha|Man Harefa]] * Potret Musisi Nias: [[Wb/nia/Havino S. Duha ba Sinunö Pop ba Danö Niha|Havino S. Duha]] == Basoŵa == * [https://siturimo.wordpress.com/2009/11/07/band-simaenaria-lahewa/ ''Band Simaenaria Lahewa''], [https://siturimo.wordpress.com/ blog Klaus Sturm], mufaigi me 13/05/2024. * [https://siturimo.wordpress.com/2009/11/15/lagu-nias-nostalgia-di-youtube/ ''Lagu-Lagu Nostalgia di YouTube''], [https://siturimo.wordpress.com/ blog Klaus Sturm], mufaigi me 13/05/2024. == Khai-khai baero == * [https://www.youtube.com/playlist?list=PL6wmM5h9AIN4IJ5vBtCAWl7wpLxZzRIiK&si=oSkljXOg3Fh7Hdg_ ''Sinunö Band Simaenaria''] (YouTube) * [https://www.youtube.com/playlist?list=PL94D0F6AC6D9E40A8 ''Sinunö Pop Nias Satua''] (YouTube) == Umbu == <references /> [[Category:Wb/nia]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop Nias]] [[Category:Wb/nia/Waö-Waö Zinunö Pop Nias]] [[Category:Wb/nia/Waö-Waö Zinunö Pop]] [[Category:Wb/nia/Sinura amilita]] 0vj5ct9fdgej57idju0emovy9e0e9nc 0 3518674 7336333 7208631 2026-09-25T15:42:01Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336333 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />1900 (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel lunes je'el bix u ya'alik le calendario gregoriano yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel sábado je'el bix u ya'alik le calendario juliano. Tak 1 ti' marzo ti' le ja'aba' (17 ti' febrero ti' le calendario juliano), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob seculares ma' le múltiplos u 400 ti' le calendario juliano, u jela'anil in ichil le ka'ap'éel calendarios aumentó ti' 13 k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak 16 ti' febrero/1 ti' marzo ti' 2100 (tumen le ja'ab 2000 ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). bkzybjn3ntvnr42xvkbuichqnvvkjml 7336334 7336333 2026-09-25T15:46:26Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336334 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). egstk4mjz0ov1fq3kniblyiekqupuap 7336335 7336334 2026-09-25T15:48:53Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336335 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le Era Común yéetel ti' le Anno Domini, le ja'aba' 900 ti' le ka' milenio, le cien yéetel ts'ook ja'abo' ti' le siglo XIX, yéetel le yáax ja'abo' ti' le década 1900. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le papa León XIII. 1bppn837pljuyt3h6x3vjhrqg4zzl6a 7336336 7336335 2026-09-25T15:50:05Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336336 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. 2rsmffgfc0t5hs7hahgfldc3gzj8ok4 7336337 7336336 2026-09-25T15:53:26Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336337 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''Enero''' === ==== '''1 de enero''' ==== Ba'ate'el Anglo-Boer: le jala'acho'ob británicas ku ch'a'iko'ob precauciones uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob holandesa pro-Boer ku kajtalo'ob te' Colonia del Cabo yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u negado le rumores ti' jump'éel rebelión pro-Boer, óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le colonos británicos u organizaron ti' múuch' vigilancia barrio yéetel poseer armas utia'al u actuar ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ataques potenciales. 5ggbbjqhoau9y7dawrnb9qj9jlzuoyr 7336342 7336337 2026-09-25T16:02:14Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336342 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''Enero''' === ==== '''1 de enero''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' 2owgzxtsol3eps615vgkehoknr3e3e1 7336343 7336342 2026-09-25T16:02:49Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336343 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''Enero''' === ==== '''1 de enero''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el Anglo-Boer: Alemania tu ka'atéen protesta ti' le Reino Unido yo'osal u detención yéetel xookilo' le nave alemana SS Bundesrath tumen le crucero británico HMS Magicienne le 22 u diciembre u 1899. Le ba'ala' bin basado ti' le sospecha u Alemania táan u ts'áaik áantaj ti' le repúblicas Boer. ichil le pasajeros yaan óoxtúul oficiales alemanes yéetel 20 máako'ob yéetel u nook'o'ob caqui. 2d38fk393avfbwbqilclzjhfevok0r0 7336345 7336343 2026-09-25T16:05:48Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336345 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''Enero''' === ==== '''1 de enero''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. 7pcjz48vzytrlrw2dgu3a5p5mzy5snz 7336352 7336345 2026-09-25T17:21:38Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336352 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''Enero''' === ==== '''1 de enero''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el Filipinas-Americana: U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le rebelde Emilio Aguinaldo, yéetel 21 uláak' rebelde filipinos, ku k'ubik u yóolo'ob ti' le 3er Regimiento de Infantería ti' Estados Unidos ti' Bontoc. Ka'atúul estadounidenses yéetel ka'atúul españoles k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. qplenjgznzz9oq0dsz3bopq04dfjx8j 7336354 7336352 2026-09-25T17:23:18Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336354 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''Enero''' === ==== '''1 de enero''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. g2j46im0njudgydtnt7m01kwolokxo7 7336356 7336354 2026-09-25T17:23:59Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336356 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''Enero''' === ==== '''1 de enero''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' enero: Tu kaajil Buenos Aires, Argentina, Mauro Cortese ku beetik le inspección ku ya'alik le a'almaj t'aan 257 ti' Montevideo 1196. * 3 ti' enero: Tu kaajil Montreal, Canadá, Emile Berliner ku káajal u beetik discos u siete pulgadas (singles), grabados chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' enero: Tu distritoil Ajalkalaki, Georgia, jump'éel k'a'am terremoto tu xu'ulsaj seis kaajo'ob. s0ctv6tttpx2hsg380qmntcwcgddrjo 7336360 7336356 2026-09-25T17:27:01Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336360 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''Enero''' === ==== '''1 de enero''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. rzgxd7978y5b9pr9w726hud7r9wklsf 7336361 7336360 2026-09-25T17:27:52Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336361 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''Enero''' === ==== '''1 de enero''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. * 8 ti' enero: Tu lu'umil Estados Unidos, u jo'olpóopil u Iglesiail Jesucristo ti' le Santos ti' le Ts'ook K'iino'obo' ku ya'alik u le práctica poligamia ts'o'ok sido abandonada tumen u seguidores yéetel u u Iglesia ts'o'ok ma' autoriza. * 9 ti' enero: Tu Piazza della Libertà ti' Roma, Italia, Società Sportiva Lazio, jump'éel club kocha'wóolis, ku káajal. *9 ti' enero: Tu lu'umil Estados Unidose', ku beeta'al RCA Records. joidbuedepihos9f8rcpplefgojxcqq 7336366 7336361 2026-09-25T17:41:43Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336366 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''Enero''' === ==== '''1 de enero''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. * 8 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' u jo'olpóopil u ''Iglesiail Jesucristo'' ti' le ''Santos'' ti' le Ts'ook K'iino'obo' ku ya'alik u le ''práctica poligamia'' ts'o'ok tumen u ''seguidores'' yéetel u u ''Iglesia'' ts'o'ok ma' ''autoriza''. * 9 ti' ''enero: Tu Piazza della Libertà'' ti' ''Roma, Italia, Società Sportiva Lazio,'' jump'éel ''club'' kocha'wóolis, ku káajal. *9 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos'', ku beeta'al ''RCA Records''. 9bfzf6evgqcurqpk224ri7vxudu3jzz 7336369 7336366 2026-09-25T17:47:46Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336369 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''Enero''' === ==== '''1 de enero''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. * 8 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' u jo'olpóopil u ''Iglesiail Jesucristo'' ti' le ''Santos'' ti' le Ts'ook K'iino'obo' ku ya'alik u le ''práctica poligamia'' ts'o'ok tumen u ''seguidores'' yéetel u u ''Iglesia'' ts'o'ok ma' ''autoriza''. * 9 ti' ''enero: Tu Piazza della Libertà'' ti' ''Roma, Italia, Società Sportiva Lazio,'' jump'éel ''club'' kocha'wóolis, ku káajal. *9 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos'', ku beeta'al ''RCA Records'' *14 ti' ''enero'': U ''ópera Tosca'' u ''Giacomo Puccini'' ku ye'esa'al te' ''Teatro'' ''Costanzi'' tu kaajil ''Roma, Italia.'' *21 ti' ''enero'': Junp'éel k'a'am ''terremoto'' tu noj lu'umil ''Colima, México,'' tu kíimsaj ''70'' máako'ob yéetel loobilta'ab ''cientos'', beyxan tu beetaj ya'ab loob ti' ba'alo'ob. *27 ti' ''enero:'' Le ''rebelión boxeadora'' ku káajal tu lu'umil ''China.'' Le ''diplomáticos extranjeros'' ti' ''Beijing ku'' k'áatiko'ob u beeta'al jump'éel ''disciplina.'' *29 ti' ''enero'': u noj jo'olpóopil ''béisbol'' ku káajsa'al tu kaajil ''Chicago.'' q4hiiayj8ny04gvnrhscq1gxnqw7xyv 7336374 7336369 2026-09-25T18:33:32Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336374 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''Enero''' === ==== '''1 de enero''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. * 8 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' u jo'olpóopil u ''Iglesiail Jesucristo'' ti' le ''Santos'' ti' le Ts'ook K'iino'obo' ku ya'alik u le ''práctica poligamia'' ts'o'ok tumen u ''seguidores'' yéetel u u ''Iglesia'' ts'o'ok ma' ''autoriza''. * 9 ti' ''enero: Tu Piazza della Libertà'' ti' ''Roma, Italia, Società Sportiva Lazio,'' jump'éel ''club'' kocha'wóolis, ku káajal. *9 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos'', ku beeta'al ''RCA Records'' *14 ti' ''enero'': U ''ópera Tosca'' u ''Giacomo Puccini'' ku ye'esa'al te' ''Teatro'' ''Costanzi'' tu kaajil ''Roma, Italia.'' *21 ti' ''enero'': Junp'éel k'a'am ''terremoto'' tu noj lu'umil ''Colima, México,'' tu kíimsaj ''70'' máako'ob yéetel loobilta'ab ''cientos'', beyxan tu beetaj ya'ab loob ti' ba'alo'ob. *27 ti' ''enero:'' Le ''rebelión boxeadora'' ku káajal tu lu'umil ''China.'' Le ''diplomáticos extranjeros'' ti' ''Beijing ku'' k'áatiko'ob u beeta'al jump'éel ''disciplina.'' *29 ti' ''enero'': u noj jo'olpóopil ''béisbol'' ku káajsa'al tu kaajil ''Chicago.'' === '''Febrero''' === * 1 de febrero: en Barcelona (España), el pintor español Pablo Picasso realiza su primera muestra individual en el café-cervecería Els Quatre Gats. * 9 de febrero: se anuncia la creación de la Copa Davis. * 27 de febrero: en Múnich (Alemania) se funda el club de fútbol FC Bayern. b3r7753iirk071915zj2mdm47hb470z 7336376 7336374 2026-09-25T18:35:24Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336376 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''Enero''' === ==== '''1 de enero''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. * 8 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' u jo'olpóopil u ''Iglesiail Jesucristo'' ti' le ''Santos'' ti' le Ts'ook K'iino'obo' ku ya'alik u le ''práctica poligamia'' ts'o'ok tumen u ''seguidores'' yéetel u u ''Iglesia'' ts'o'ok ma' ''autoriza''. * 9 ti' ''enero: Tu Piazza della Libertà'' ti' ''Roma, Italia, Società Sportiva Lazio,'' jump'éel ''club'' kocha'wóolis, ku káajal. *9 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos'', ku beeta'al ''RCA Records'' *14 ti' ''enero'': U ''ópera Tosca'' u ''Giacomo Puccini'' ku ye'esa'al te' ''Teatro'' ''Costanzi'' tu kaajil ''Roma, Italia.'' *21 ti' ''enero'': Junp'éel k'a'am ''terremoto'' tu noj lu'umil ''Colima, México,'' tu kíimsaj ''70'' máako'ob yéetel loobilta'ab ''cientos'', beyxan tu beetaj ya'ab loob ti' ba'alo'ob. *27 ti' ''enero:'' Le ''rebelión boxeadora'' ku káajal tu lu'umil ''China.'' Le ''diplomáticos extranjeros'' ti' ''Beijing ku'' k'áatiko'ob u beeta'al jump'éel ''disciplina.'' *29 ti' ''enero'': u noj jo'olpóopil ''béisbol'' ku káajsa'al tu kaajil ''Chicago.'' === '''Febrero''' === * 1 ti' ''febrero'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', le ''pintor español Pablo Picasso'' tu beetaj u yáax ''exposición'' tu juunal ti' le ''café-cervecería Els Quatre Gats.'' * 9 de febrero: se anuncia la creación de la Copa Davis. * 27 de febrero: en Múnich (Alemania) se funda el club de fútbol FC Bayern. 3a5qqnk8ex30nvon8rztnuvl13qu2zt 7336377 7336376 2026-09-25T18:36:30Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336377 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''Enero''' === ==== '''1 de enero''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. * 8 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' u jo'olpóopil u ''Iglesiail Jesucristo'' ti' le ''Santos'' ti' le Ts'ook K'iino'obo' ku ya'alik u le ''práctica poligamia'' ts'o'ok tumen u ''seguidores'' yéetel u u ''Iglesia'' ts'o'ok ma' ''autoriza''. * 9 ti' ''enero: Tu Piazza della Libertà'' ti' ''Roma, Italia, Società Sportiva Lazio,'' jump'éel ''club'' kocha'wóolis, ku káajal. *9 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos'', ku beeta'al ''RCA Records'' *14 ti' ''enero'': U ''ópera Tosca'' u ''Giacomo Puccini'' ku ye'esa'al te' ''Teatro'' ''Costanzi'' tu kaajil ''Roma, Italia.'' *21 ti' ''enero'': Junp'éel k'a'am ''terremoto'' tu noj lu'umil ''Colima, México,'' tu kíimsaj ''70'' máako'ob yéetel loobilta'ab ''cientos'', beyxan tu beetaj ya'ab loob ti' ba'alo'ob. *27 ti' ''enero:'' Le ''rebelión boxeadora'' ku káajal tu lu'umil ''China.'' Le ''diplomáticos extranjeros'' ti' ''Beijing ku'' k'áatiko'ob u beeta'al jump'éel ''disciplina.'' *29 ti' ''enero'': u noj jo'olpóopil ''béisbol'' ku káajsa'al tu kaajil ''Chicago.'' === '''Febrero''' === * 1 ti' ''febrero'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', le ''pintor español Pablo Picasso'' tu beetaj u yáax ''exposición'' tu juunal ti' le ''café-cervecería Els Quatre Gats.'' * 9 ti' ''febrero'': Ku ts'a'abal k'ajóoltbil u beeta'al le ''Copa Davis.'' * 27 de febrero: en Múnich (Alemania) se funda el club de fútbol FC Bayern. ox4g2yq391tldm4o7ixaq05bkh3kju4 7336378 7336377 2026-09-25T18:37:42Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336378 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''Enero''' === ==== '''1 de enero''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. * 8 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' u jo'olpóopil u ''Iglesiail Jesucristo'' ti' le ''Santos'' ti' le Ts'ook K'iino'obo' ku ya'alik u le ''práctica poligamia'' ts'o'ok tumen u ''seguidores'' yéetel u u ''Iglesia'' ts'o'ok ma' ''autoriza''. * 9 ti' ''enero: Tu Piazza della Libertà'' ti' ''Roma, Italia, Società Sportiva Lazio,'' jump'éel ''club'' kocha'wóolis, ku káajal. *9 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos'', ku beeta'al ''RCA Records'' *14 ti' ''enero'': U ''ópera Tosca'' u ''Giacomo Puccini'' ku ye'esa'al te' ''Teatro'' ''Costanzi'' tu kaajil ''Roma, Italia.'' *21 ti' ''enero'': Junp'éel k'a'am ''terremoto'' tu noj lu'umil ''Colima, México,'' tu kíimsaj ''70'' máako'ob yéetel loobilta'ab ''cientos'', beyxan tu beetaj ya'ab loob ti' ba'alo'ob. *27 ti' ''enero:'' Le ''rebelión boxeadora'' ku káajal tu lu'umil ''China.'' Le ''diplomáticos extranjeros'' ti' ''Beijing ku'' k'áatiko'ob u beeta'al jump'éel ''disciplina.'' *29 ti' ''enero'': u noj jo'olpóopil ''béisbol'' ku káajsa'al tu kaajil ''Chicago.'' === '''Febrero''' === * 1 ti' ''febrero'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', le ''pintor español Pablo Picasso'' tu beetaj u yáax ''exposición'' tu juunal ti' le ''café-cervecería Els Quatre Gats.'' * 9 ti' ''febrero'': Ku ts'a'abal k'ajóoltbil u beeta'al le ''Copa Davis.'' * 27 ti' ''febrero'': Tu noj kaajil ''Múnich, Alemania'', ku káajsa'al u múuch'kabil kocha'wóolis ''FC Bayern.'' qe19bn50xkzji0paxqdjiv02oonrdv4 7336380 7336378 2026-09-25T18:40:44Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336380 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''Enero''' === ==== '''1 de enero''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. * 8 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' u jo'olpóopil u ''Iglesiail Jesucristo'' ti' le ''Santos'' ti' le Ts'ook K'iino'obo' ku ya'alik u le ''práctica poligamia'' ts'o'ok tumen u ''seguidores'' yéetel u u ''Iglesia'' ts'o'ok ma' ''autoriza''. * 9 ti' ''enero: Tu Piazza della Libertà'' ti' ''Roma, Italia, Società Sportiva Lazio,'' jump'éel ''club'' kocha'wóolis, ku káajal. *9 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos'', ku beeta'al ''RCA Records'' *14 ti' ''enero'': U ''ópera Tosca'' u ''Giacomo Puccini'' ku ye'esa'al te' ''Teatro'' ''Costanzi'' tu kaajil ''Roma, Italia.'' *21 ti' ''enero'': Junp'éel k'a'am ''terremoto'' tu noj lu'umil ''Colima, México,'' tu kíimsaj ''70'' máako'ob yéetel loobilta'ab ''cientos'', beyxan tu beetaj ya'ab loob ti' ba'alo'ob. *27 ti' ''enero:'' Le ''rebelión boxeadora'' ku káajal tu lu'umil ''China.'' Le ''diplomáticos extranjeros'' ti' ''Beijing ku'' k'áatiko'ob u beeta'al jump'éel ''disciplina.'' *29 ti' ''enero'': u noj jo'olpóopil ''béisbol'' ku káajsa'al tu kaajil ''Chicago.'' === '''Febrero''' === * 1 ti' ''febrero'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', le ''pintor español Pablo Picasso'' tu beetaj u yáax ''exposición'' tu juunal ti' le ''café-cervecería Els Quatre Gats.'' * 9 ti' ''febrero'': Ku ts'a'abal k'ajóoltbil u beeta'al le ''Copa Davis.'' * 27 ti' ''febrero'': Tu noj kaajil ''Múnich, Alemania'', ku káajsa'al u múuch'kabil kocha'wóolis ''FC Bayern.'' === '''Marzo''' === • 1 ti' marzo: jump'éel escuadrón británico yaan u telegrafía inalámbrica, ku ts'aik posibilidades ma' k'ajóolta'ano'ob ka'ache' uti'al u coordinación militar. • 11 ti' marzo: Tu noj lu'umil Almería, España, ku káajal le Monte de Piedad y Caja de Ahorros de Almería (Almería Pawnshop and Savings Bank), ku meyaj tak ka'aj nupikubáa yéetel Unicaja tu ja'abil 1991. • 13 ti' marzo: U noj jala'achil Españae' ku k'amik u k'e'exel le a'almaj t'aano'ob ku meyaj ti' paalalo'obo': ma' tu páajtal u meyaj le paalalo'ob ma' chukik lajun ja'abo'ob ti'obo', yéetel le paalalo'ob yaan ichil lajun ja'abo'ob ti'obo' ma' tu páajtal u meyajo'ob maanal ti' waxakp'éel horas ti' jump'éel k'iin, tak áak'ab. • 15 ti' marzo: Le drama ti' versos The Young Bard tumen Edmond Rostand, tu'ux ku chíikpajal Sarah Bernhardt, ku káajal tu kaajil París. hfo3dcpxqfev5ib69p9zb1otln3tnj4 7336382 7336380 2026-09-25T18:46:27Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336382 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''Enero''' === ==== '''1 de enero''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. * 8 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' u jo'olpóopil u ''Iglesiail Jesucristo'' ti' le ''Santos'' ti' le Ts'ook K'iino'obo' ku ya'alik u le ''práctica poligamia'' ts'o'ok tumen u ''seguidores'' yéetel u u ''Iglesia'' ts'o'ok ma' ''autoriza''. * 9 ti' ''enero: Tu Piazza della Libertà'' ti' ''Roma, Italia, Società Sportiva Lazio,'' jump'éel ''club'' kocha'wóolis, ku káajal. *9 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos'', ku beeta'al ''RCA Records'' *14 ti' ''enero'': U ''ópera Tosca'' u ''Giacomo Puccini'' ku ye'esa'al te' ''Teatro'' ''Costanzi'' tu kaajil ''Roma, Italia.'' *21 ti' ''enero'': Junp'éel k'a'am ''terremoto'' tu noj lu'umil ''Colima, México,'' tu kíimsaj ''70'' máako'ob yéetel loobilta'ab ''cientos'', beyxan tu beetaj ya'ab loob ti' ba'alo'ob. *27 ti' ''enero:'' Le ''rebelión boxeadora'' ku káajal tu lu'umil ''China.'' Le ''diplomáticos extranjeros'' ti' ''Beijing ku'' k'áatiko'ob u beeta'al jump'éel ''disciplina.'' *29 ti' ''enero'': u noj jo'olpóopil ''béisbol'' ku káajsa'al tu kaajil ''Chicago.'' === '''Febrero''' === * 1 ti' ''febrero'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', le ''pintor español Pablo Picasso'' tu beetaj u yáax ''exposición'' tu juunal ti' le ''café-cervecería Els Quatre Gats.'' * 9 ti' ''febrero'': Ku ts'a'abal k'ajóoltbil u beeta'al le ''Copa Davis.'' * 27 ti' ''febrero'': Tu noj kaajil ''Múnich, Alemania'', ku káajsa'al u múuch'kabil kocha'wóolis ''FC Bayern.'' === '''Marzo''' === • 1 ti' ''marzo'': jump'éel ''escuadrón británico'' yaan u ''telegrafía inalámbrica'', ku ts'aik ''posibilidades'' ma' k'ajóolta'ano'ob ka'ache' uti'al u ''coordinación militar.'' • 11 ti' ''marzo'': Tu noj lu'umil ''Almería, España,'' ku káajal le ''Monte de Piedad y Caja de Ahorros de Almería (Almería Pawnshop and Savings Bank)'', ku meyaj tak ka'aj nupikubáa yéetel ''Unicaja'' tu ja'abil ''1991.'' • 13 ti' ''marzo'': U noj jala'achil ''España'' ku k'amik u k'e'exel le a'almaj t'aano'ob ku meyaj ti' paalalo'obo': ma' tu páajtal u meyaj le paalalo'ob ma' chukik lajun ja'abo'ob ti'obo', yéetel le paalalo'ob yaan ichil lajun ja'abo'ob ti'obo' ma' tu páajtal u meyajo'ob maanal ti' waxakp'éel ''horas'' ti' jump'éel k'iin, tak áak'ab. • 15 ti' ''marzo'': Le ''drama'' ti' ''versos The Young Bard tumen Edmond Rostand,'' tu'ux ku chíikpajal ''Sarah Bernhardt,'' ku káajal tu kaajil ''París.'' 50yobfk96zq7274ph1ecq4tzyugfhxw 7336384 7336382 2026-09-25T18:49:05Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336384 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''Enero''' === ==== '''1 de enero''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. * 8 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' u jo'olpóopil u ''Iglesiail Jesucristo'' ti' le ''Santos'' ti' le Ts'ook K'iino'obo' ku ya'alik u le ''práctica poligamia'' ts'o'ok tumen u ''seguidores'' yéetel u u ''Iglesia'' ts'o'ok ma' ''autoriza''. * 9 ti' ''enero: Tu Piazza della Libertà'' ti' ''Roma, Italia, Società Sportiva Lazio,'' jump'éel ''club'' kocha'wóolis, ku káajal. *9 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos'', ku beeta'al ''RCA Records'' *14 ti' ''enero'': U ''ópera Tosca'' u ''Giacomo Puccini'' ku ye'esa'al te' ''Teatro'' ''Costanzi'' tu kaajil ''Roma, Italia.'' *21 ti' ''enero'': Junp'éel k'a'am ''terremoto'' tu noj lu'umil ''Colima, México,'' tu kíimsaj ''70'' máako'ob yéetel loobilta'ab ''cientos'', beyxan tu beetaj ya'ab loob ti' ba'alo'ob. *27 ti' ''enero:'' Le ''rebelión boxeadora'' ku káajal tu lu'umil ''China.'' Le ''diplomáticos extranjeros'' ti' ''Beijing ku'' k'áatiko'ob u beeta'al jump'éel ''disciplina.'' *29 ti' ''enero'': u noj jo'olpóopil ''béisbol'' ku káajsa'al tu kaajil ''Chicago.'' === '''Febrero''' === * 1 ti' ''febrero'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', le ''pintor español Pablo Picasso'' tu beetaj u yáax ''exposición'' tu juunal ti' le ''café-cervecería Els Quatre Gats.'' * 9 ti' ''febrero'': Ku ts'a'abal k'ajóoltbil u beeta'al le ''Copa Davis.'' * 27 ti' ''febrero'': Tu noj kaajil ''Múnich, Alemania'', ku káajsa'al u múuch'kabil kocha'wóolis ''FC Bayern.'' === '''Marzo''' === • 1 ti' ''marzo'': jump'éel ''escuadrón británico'' yaan u ''telegrafía inalámbrica'', ku ts'aik ''posibilidades'' ma' k'ajóolta'ano'ob ka'ache' uti'al u ''coordinación militar.'' • 11 ti' ''marzo'': Tu noj lu'umil ''Almería, España,'' ku káajal le ''Monte de Piedad y Caja de Ahorros de Almería (Almería Pawnshop and Savings Bank)'', ku meyaj tak ka'aj nupikubáa yéetel ''Unicaja'' tu ja'abil ''1991.'' • 13 ti' ''marzo'': U noj jala'achil ''España'' ku k'amik u k'e'exel le a'almaj t'aano'ob ku meyaj ti' paalalo'obo': ma' tu páajtal u meyaj le paalalo'ob ma' chukik lajun ja'abo'ob ti'obo', yéetel le paalalo'ob yaan ichil lajun ja'abo'ob ti'obo' ma' tu páajtal u meyajo'ob maanal ti' waxakp'éel ''horas'' ti' jump'éel k'iin, tak áak'ab. • 15 ti' ''marzo'': Le ''drama'' ti' ''versos The Young Bard tumen Edmond Rostand,'' tu'ux ku chíikpajal ''Sarah Bernhardt,'' ku káajal tu kaajil ''París.'' '''Abril''' •14 ti' abril: Le Unión Ciclista Internacional (UCI) ku káajal tu kaajil París, Francia, yéetel u nu'ukulilo'ob ciclismo ti' 96 noj lu'umilo'ob ku táakpajalo'ob. • 14 ti' abril: Le Exposición Internacional ku je'ek'abta'al tu noj kaajil París, ku tukulta'al u taal 47 millones u túulal máako'ob. Le yáax escalera mecánica ti' le k'ajláayo' ku ye'esik ti' le Exposición, generando considerable emoción. • 22 ti' abril: u soldadoilo'ob Franciae' tu ch'a'ajo'ob u lu'umil Lago Chad tu ba'atelil Kousséri. • 27 ti' abril: jump'éel nojoch jaats ti' Ottawa, u noj kaajil Canadá, ku xu'ulsa'al tumen k'áak'. • 27 ti' abril: Le físico británico William Thomson (Lord Kelvin) tu ts'áaj jump'éel charla titulada "Múuyalo'ob siglo XIX yóok'ol le teoría dinámica ti' le ooxoj yéetel le sáasilo'", ku káajal le "Le ki'ichpanil yéetel le claridad le teoría dinámica, ku ya'alik u le ooxoj yéetel le sáasilo' ku modos u movimiento, ku observan bejla'e' tumen ka'ap'éel múuyalo'ob." rixqwvvt5258rxvjpdr8mbkbfi55tpr 7336386 7336384 2026-09-25T18:53:36Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336386 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''Enero''' === ==== '''1 de enero''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. * 8 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' u jo'olpóopil u ''Iglesiail Jesucristo'' ti' le ''Santos'' ti' le Ts'ook K'iino'obo' ku ya'alik u le ''práctica poligamia'' ts'o'ok tumen u ''seguidores'' yéetel u u ''Iglesia'' ts'o'ok ma' ''autoriza''. * 9 ti' ''enero: Tu Piazza della Libertà'' ti' ''Roma, Italia, Società Sportiva Lazio,'' jump'éel ''club'' kocha'wóolis, ku káajal. *9 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos'', ku beeta'al ''RCA Records'' *14 ti' ''enero'': U ''ópera Tosca'' u ''Giacomo Puccini'' ku ye'esa'al te' ''Teatro'' ''Costanzi'' tu kaajil ''Roma, Italia.'' *21 ti' ''enero'': Junp'éel k'a'am ''terremoto'' tu noj lu'umil ''Colima, México,'' tu kíimsaj ''70'' máako'ob yéetel loobilta'ab ''cientos'', beyxan tu beetaj ya'ab loob ti' ba'alo'ob. *27 ti' ''enero:'' Le ''rebelión boxeadora'' ku káajal tu lu'umil ''China.'' Le ''diplomáticos extranjeros'' ti' ''Beijing ku'' k'áatiko'ob u beeta'al jump'éel ''disciplina.'' *29 ti' ''enero'': u noj jo'olpóopil ''béisbol'' ku káajsa'al tu kaajil ''Chicago.'' === '''Febrero''' === * 1 ti' ''febrero'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', le ''pintor español Pablo Picasso'' tu beetaj u yáax ''exposición'' tu juunal ti' le ''café-cervecería Els Quatre Gats.'' * 9 ti' ''febrero'': Ku ts'a'abal k'ajóoltbil u beeta'al le ''Copa Davis.'' * 27 ti' ''febrero'': Tu noj kaajil ''Múnich, Alemania'', ku káajsa'al u múuch'kabil kocha'wóolis ''FC Bayern.'' === '''Marzo''' === • 1 ti' ''marzo'': jump'éel ''escuadrón británico'' yaan u ''telegrafía inalámbrica'', ku ts'aik ''posibilidades'' ma' k'ajóolta'ano'ob ka'ache' uti'al u ''coordinación militar.'' • 11 ti' ''marzo'': Tu noj lu'umil ''Almería, España,'' ku káajal le ''Monte de Piedad y Caja de Ahorros de Almería (Almería Pawnshop and Savings Bank)'', ku meyaj tak ka'aj nupikubáa yéetel ''Unicaja'' tu ja'abil ''1991.'' • 13 ti' ''marzo'': U noj jala'achil ''España'' ku k'amik u k'e'exel le a'almaj t'aano'ob ku meyaj ti' paalalo'obo': ma' tu páajtal u meyaj le paalalo'ob ma' chukik lajun ja'abo'ob ti'obo', yéetel le paalalo'ob yaan ichil lajun ja'abo'ob ti'obo' ma' tu páajtal u meyajo'ob maanal ti' waxakp'éel ''horas'' ti' jump'éel k'iin, tak áak'ab. • 15 ti' ''marzo'': Le ''drama'' ti' ''versos The Young Bard tumen Edmond Rostand,'' tu'ux ku chíikpajal ''Sarah Bernhardt,'' ku káajal tu kaajil ''París.'' === '''Abril''' === •14 ti' ''abril'': Le ''Unión Ciclista Internacional (UCI)'' ku káajal tu kaajil ''París, Francia'', yéetel u nu'ukulilo'ob ''ciclismo'' ti' ''96'' noj lu'umilo'ob ku táakpajalo'ob. • 14 ti' ''abril:'' Le ''Exposición Internacional'' ku je'ek'abta'al tu noj kaajil ''París'', ku tukulta'al u taal ''47 millones'' u túulal máako'ob. Le yáax ''escalera mecánica'' ti' le k'ajláayo' ku ye'esik ti' le ''Exposición, generando considerable emoción.'' • 22 ti' ''abril:'' u soldadoilo'ob ''Francia'' tu ch'a'ajo'ob u lu'umil ''Lago Chad'' tu ba'atelil Kousséri. • 27 ti' ''abril:'' jump'éel nojoch jaats ti' Ottawa, u noj kaajil ''Canadá'', ku xu'ulsa'al tumen k'áak'. • 27 ti' ''abril'': Le ''físico británico William Thomson (Lord Kelvin)'' tu ts'áaj jump'éel ''charla titulada'' "Múuyalo'ob ''siglo XIX'' yóok'ol le ''teoría dinámica'' ti' le ooxoj yéetel le sáasilo'", ku káajal le "Le ki'ichpanil yéetel le ''claridad'' le ''teoría dinámica,'' ku ya'alik u le ooxoj yéetel le sáasilo' ku ''modos'' u ''movimiento'', ku ''observan'' bejla'e' tumen ka'ap'éel múuyalo'ob." iymp91civu4q4ag76v7g34lrqbv4k2q 7336388 7336386 2026-09-25T19:00:47Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336388 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''Enero''' === ==== '''1 de enero''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. * 8 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' u jo'olpóopil u ''Iglesiail Jesucristo'' ti' le ''Santos'' ti' le Ts'ook K'iino'obo' ku ya'alik u le ''práctica poligamia'' ts'o'ok tumen u ''seguidores'' yéetel u u ''Iglesia'' ts'o'ok ma' ''autoriza''. * 9 ti' ''enero: Tu Piazza della Libertà'' ti' ''Roma, Italia, Società Sportiva Lazio,'' jump'éel ''club'' kocha'wóolis, ku káajal. *9 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos'', ku beeta'al ''RCA Records'' *14 ti' ''enero'': U ''ópera Tosca'' u ''Giacomo Puccini'' ku ye'esa'al te' ''Teatro'' ''Costanzi'' tu kaajil ''Roma, Italia.'' *21 ti' ''enero'': Junp'éel k'a'am ''terremoto'' tu noj lu'umil ''Colima, México,'' tu kíimsaj ''70'' máako'ob yéetel loobilta'ab ''cientos'', beyxan tu beetaj ya'ab loob ti' ba'alo'ob. *27 ti' ''enero:'' Le ''rebelión boxeadora'' ku káajal tu lu'umil ''China.'' Le ''diplomáticos extranjeros'' ti' ''Beijing ku'' k'áatiko'ob u beeta'al jump'éel ''disciplina.'' *29 ti' ''enero'': u noj jo'olpóopil ''béisbol'' ku káajsa'al tu kaajil ''Chicago.'' === '''Febrero''' === * 1 ti' ''febrero'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', le ''pintor español Pablo Picasso'' tu beetaj u yáax ''exposición'' tu juunal ti' le ''café-cervecería Els Quatre Gats.'' * 9 ti' ''febrero'': Ku ts'a'abal k'ajóoltbil u beeta'al le ''Copa Davis.'' * 27 ti' ''febrero'': Tu noj kaajil ''Múnich, Alemania'', ku káajsa'al u múuch'kabil kocha'wóolis ''FC Bayern.'' === '''Marzo''' === • 1 ti' ''marzo'': jump'éel ''escuadrón británico'' yaan u ''telegrafía inalámbrica'', ku ts'aik ''posibilidades'' ma' k'ajóolta'ano'ob ka'ache' uti'al u ''coordinación militar.'' • 11 ti' ''marzo'': Tu noj lu'umil ''Almería, España,'' ku káajal le ''Monte de Piedad y Caja de Ahorros de Almería (Almería Pawnshop and Savings Bank)'', ku meyaj tak ka'aj nupikubáa yéetel ''Unicaja'' tu ja'abil ''1991.'' • 13 ti' ''marzo'': U noj jala'achil ''España'' ku k'amik u k'e'exel le a'almaj t'aano'ob ku meyaj ti' paalalo'obo': ma' tu páajtal u meyaj le paalalo'ob ma' chukik lajun ja'abo'ob ti'obo', yéetel le paalalo'ob yaan ichil lajun ja'abo'ob ti'obo' ma' tu páajtal u meyajo'ob maanal ti' waxakp'éel ''horas'' ti' jump'éel k'iin, tak áak'ab. • 15 ti' ''marzo'': Le ''drama'' ti' ''versos The Young Bard tumen Edmond Rostand,'' tu'ux ku chíikpajal ''Sarah Bernhardt,'' ku káajal tu kaajil ''París.'' === '''Abril''' === •14 ti' ''abril'': Le ''Unión Ciclista Internacional (UCI)'' ku káajal tu kaajil ''París, Francia'', yéetel u nu'ukulilo'ob ''ciclismo'' ti' ''96'' noj lu'umilo'ob ku táakpajalo'ob. • 14 ti' ''abril:'' Le ''Exposición Internacional'' ku je'ek'abta'al tu noj kaajil ''París'', ku tukulta'al u taal ''47 millones'' u túulal máako'ob. Le yáax ''escalera mecánica'' ti' le k'ajláayo' ku ye'esik ti' le ''Exposición, generando considerable emoción.'' • 22 ti' ''abril:'' u soldadoilo'ob ''Francia'' tu ch'a'ajo'ob u lu'umil ''Lago Chad'' tu ba'atelil Kousséri. • 27 ti' ''abril:'' jump'éel nojoch jaats ti' Ottawa, u noj kaajil ''Canadá'', ku xu'ulsa'al tumen k'áak'. • 27 ti' ''abril'': Le ''físico británico William Thomson (Lord Kelvin)'' tu ts'áaj jump'éel ''charla titulada'' "Múuyalo'ob ''siglo XIX'' yóok'ol le ''teoría dinámica'' ti' le ooxoj yéetel le sáasilo'", ku káajal le "Le ki'ichpanil yéetel le ''claridad'' le ''teoría dinámica,'' ku ya'alik u le ooxoj yéetel le sáasilo' ku ''modos'' u ''movimiento'', ku ''observan'' bejla'e' tumen ka'ap'éel múuyalo'ob." '''Mayo''' • 1 ti' mayo: Ya'abkach disturbios laborales ti' España, yéetel huelgas ti' óol tuláakal le sectores yéetel k'aak'as represión tumen le muuk' ti' seguridad le noj. • 11 ti' mayo: Le boxeador estadounidense James J. Jeffries ku ts'áancha'atik u yéet lu'umil James J. Corbett tumen knockout ti' jump'éel ba'ate'lo' beeta'ab tu kaajil Coney Island, Nueva York, uti'al u k'amik u título mundial ti' peso pesado. • 20 ti' mayo: Le Juegos Olímpicos, u ka'ap'éel ti' le era moderna, ku beeta'al bey jump'éel nu'ukulil le Exposición Universal ti' París (1900). • 26 ti' mayo: U ba'atelil Palonegro ku yúuchul tu lu'umil Colombia ichil u ba'atelil mil k'iino'ob. • 28 ti' mayo: jump'éel eclipse solar total ku yila'al ti' jump'éel arco ku bin tak Porto, Portugal, tak Elche, España. • 31 ti' mayo: Tu lu'umil Sudáfrica, le soldado'ob británicos tu ch'a'ajo'ob u noj kaajil Johannesburgo, bey u prácticamente decidieron le k'atun Boer. iqzhuzn9uu7tvne3of55ffpkensve1v 7336391 7336388 2026-09-25T19:13:40Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336391 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''''Enero''''' === ==== '''''1 de enero''''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. * 8 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' u jo'olpóopil u ''Iglesiail Jesucristo'' ti' le ''Santos'' ti' le Ts'ook K'iino'obo' ku ya'alik u le ''práctica poligamia'' ts'o'ok tumen u ''seguidores'' yéetel u u ''Iglesia'' ts'o'ok ma' ''autoriza''. * 9 ti' ''enero: Tu Piazza della Libertà'' ti' ''Roma, Italia, Società Sportiva Lazio,'' jump'éel ''club'' kocha'wóolis, ku káajal. *9 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos'', ku beeta'al ''RCA Records'' *14 ti' ''enero'': U ''ópera Tosca'' u ''Giacomo Puccini'' ku ye'esa'al te' ''Teatro'' ''Costanzi'' tu kaajil ''Roma, Italia.'' *21 ti' ''enero'': Junp'éel k'a'am ''terremoto'' tu noj lu'umil ''Colima, México,'' tu kíimsaj ''70'' máako'ob yéetel loobilta'ab ''cientos'', beyxan tu beetaj ya'ab loob ti' ba'alo'ob. *27 ti' ''enero:'' Le ''rebelión boxeadora'' ku káajal tu lu'umil ''China.'' Le ''diplomáticos extranjeros'' ti' ''Beijing ku'' k'áatiko'ob u beeta'al jump'éel ''disciplina.'' *29 ti' ''enero'': u noj jo'olpóopil ''béisbol'' ku káajsa'al tu kaajil ''Chicago.'' === '''''Febrero''''' === * 1 ti' ''febrero'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', le ''pintor español Pablo Picasso'' tu beetaj u yáax ''exposición'' tu juunal ti' le ''café-cervecería Els Quatre Gats.'' * 9 ti' ''febrero'': Ku ts'a'abal k'ajóoltbil u beeta'al le ''Copa Davis.'' * 27 ti' ''febrero'': Tu noj kaajil ''Múnich, Alemania'', ku káajsa'al u múuch'kabil kocha'wóolis ''FC Bayern.'' === '''''Marzo''''' === • 1 ti' ''marzo'': jump'éel ''escuadrón británico'' yaan u ''telegrafía inalámbrica'', ku ts'aik ''posibilidades'' ma' k'ajóolta'ano'ob ka'ache' uti'al u ''coordinación militar.'' • 11 ti' ''marzo'': Tu noj lu'umil ''Almería, España,'' ku káajal le ''Monte de Piedad y Caja de Ahorros de Almería (Almería Pawnshop and Savings Bank)'', ku meyaj tak ka'aj nupikubáa yéetel ''Unicaja'' tu ja'abil ''1991.'' • 13 ti' ''marzo'': U noj jala'achil ''España'' ku k'amik u k'e'exel le a'almaj t'aano'ob ku meyaj ti' paalalo'obo': ma' tu páajtal u meyaj le paalalo'ob ma' chukik lajun ja'abo'ob ti'obo', yéetel le paalalo'ob yaan ichil lajun ja'abo'ob ti'obo' ma' tu páajtal u meyajo'ob maanal ti' waxakp'éel ''horas'' ti' jump'éel k'iin, tak áak'ab. • 15 ti' ''marzo'': Le ''drama'' ti' ''versos The Young Bard tumen Edmond Rostand,'' tu'ux ku chíikpajal ''Sarah Bernhardt,'' ku káajal tu kaajil ''París.'' === '''''Abril''''' === •14 ti' ''abril'': Le ''Unión Ciclista Internacional (UCI)'' ku káajal tu kaajil ''París, Francia'', yéetel u nu'ukulilo'ob ''ciclismo'' ti' ''96'' noj lu'umilo'ob ku táakpajalo'ob. • 14 ti' ''abril:'' Le ''Exposición Internacional'' ku je'ek'abta'al tu noj kaajil ''París'', ku tukulta'al u taal ''47 millones'' u túulal máako'ob. Le yáax ''escalera mecánica'' ti' le k'ajláayo' ku ye'esik ti' le ''Exposición, generando considerable emoción.'' • 22 ti' ''abril:'' u soldadoilo'ob ''Francia'' tu ch'a'ajo'ob u lu'umil ''Lago Chad'' tu ba'atelil Kousséri. • 27 ti' ''abril:'' jump'éel nojoch jaats ti' Ottawa, u noj kaajil ''Canadá'', ku xu'ulsa'al tumen k'áak'. • 27 ti' ''abril'': Le ''físico británico William Thomson (Lord Kelvin)'' tu ts'áaj jump'éel ''charla titulada'' "Múuyalo'ob ''siglo XIX'' yóok'ol le ''teoría dinámica'' ti' le ooxoj yéetel le sáasilo'", ku káajal le "Le ki'ichpanil yéetel le ''claridad'' le ''teoría dinámica,'' ku ya'alik u le ooxoj yéetel le sáasilo' ku ''modos'' u ''movimiento'', ku ''observan'' bejla'e' tumen ka'ap'éel múuyalo'ob." === '''''Mayo''''' === • 1 ti' ''mayo'': Ya'abkach ''disturbios laborales'' ti' ''España'', yéetel ''huelgas'' ti' óol tuláakal le ''sectores'' yéetel k'aak'as ''represión'' tumen le muuk' ti' ''seguridad'' le noj. • 11 ti' ''mayo:'' Le ''boxeador estadounidense James J. Jeffries'' ku ts'áancha'atik u yéet lu'umil ''James J. Corbett'' tumen ''knockout'' ti' jump'éel ba'ate'lo' beeta'ab tu kaajil ''Coney Island, Nueva York,'' uti'al u k'amik u ''título mundial'' ti' ''peso pesado.'' • 20 ti' ''mayo:'' Le ''Juegos Olímpicos'', u ka'ap'éel ti' le ''era moderna,'' ku beeta'al bey jump'éel nu'ukulil le ''Exposición Universal'' ti' ''París (1900).'' • 26 ti' ''mayo'': U ba'atelil ''Palonegro'' ku yúuchul tu lu'umil ''Colombia'' ichil u ba'atelil mil k'iino'ob. • 28 ti' ''mayo:'' jump'éel ''eclipse solar total'' ku yila'al ti' jump'éel ''arco'' ku ''bin tak Porto'', ''Portugal, tak Elche, España.'' • 31 ti' ''mayo'': Tu lu'umil ''Sudáfrica'', le soldado'ob ''británicos'' tu ch'a'ajo'ob u noj kaajil ''Johannesburgo'', bey u ''prácticamente decidieron'' le k'atun ''Boer.'' 9hgn4t0zjvwgz35jicqy2o7wuz255cv 7336393 7336391 2026-09-25T19:15:17Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336393 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''''Enero''''' === ==== '''''1 de enero''''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. * 8 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' u jo'olpóopil u ''Iglesiail Jesucristo'' ti' le ''Santos'' ti' le Ts'ook K'iino'obo' ku ya'alik u le ''práctica poligamia'' ts'o'ok tumen u ''seguidores'' yéetel u u ''Iglesia'' ts'o'ok ma' ''autoriza''. * 9 ti' ''enero: Tu Piazza della Libertà'' ti' ''Roma, Italia, Società Sportiva Lazio,'' jump'éel ''club'' kocha'wóolis, ku káajal. *9 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos'', ku beeta'al ''RCA Records'' *14 ti' ''enero'': U ''ópera Tosca'' u ''Giacomo Puccini'' ku ye'esa'al te' ''Teatro'' ''Costanzi'' tu kaajil ''Roma, Italia.'' *21 ti' ''enero'': Junp'éel k'a'am ''terremoto'' tu noj lu'umil ''Colima, México,'' tu kíimsaj ''70'' máako'ob yéetel loobilta'ab ''cientos'', beyxan tu beetaj ya'ab loob ti' ba'alo'ob. *27 ti' ''enero:'' Le ''rebelión boxeadora'' ku káajal tu lu'umil ''China.'' Le ''diplomáticos extranjeros'' ti' ''Beijing ku'' k'áatiko'ob u beeta'al jump'éel ''disciplina.'' *29 ti' ''enero'': u noj jo'olpóopil ''béisbol'' ku káajsa'al tu kaajil ''Chicago.'' === '''''Febrero''''' === * 1 ti' ''febrero'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', le ''pintor español Pablo Picasso'' tu beetaj u yáax ''exposición'' tu juunal ti' le ''café-cervecería Els Quatre Gats.'' * 9 ti' ''febrero'': Ku ts'a'abal k'ajóoltbil u beeta'al le ''Copa Davis.'' * 27 ti' ''febrero'': Tu noj kaajil ''Múnich, Alemania'', ku káajsa'al u múuch'kabil kocha'wóolis ''FC Bayern.'' === '''''Marzo''''' === • 1 ti' ''marzo'': jump'éel ''escuadrón británico'' yaan u ''telegrafía inalámbrica'', ku ts'aik ''posibilidades'' ma' k'ajóolta'ano'ob ka'ache' uti'al u ''coordinación militar.'' • 11 ti' ''marzo'': Tu noj lu'umil ''Almería, España,'' ku káajal le ''Monte de Piedad y Caja de Ahorros de Almería (Almería Pawnshop and Savings Bank)'', ku meyaj tak ka'aj nupikubáa yéetel ''Unicaja'' tu ja'abil ''1991.'' • 13 ti' ''marzo'': U noj jala'achil ''España'' ku k'amik u k'e'exel le a'almaj t'aano'ob ku meyaj ti' paalalo'obo': ma' tu páajtal u meyaj le paalalo'ob ma' chukik lajun ja'abo'ob ti'obo', yéetel le paalalo'ob yaan ichil lajun ja'abo'ob ti'obo' ma' tu páajtal u meyajo'ob maanal ti' waxakp'éel ''horas'' ti' jump'éel k'iin, tak áak'ab. • 15 ti' ''marzo'': Le ''drama'' ti' ''versos The Young Bard tumen Edmond Rostand,'' tu'ux ku chíikpajal ''Sarah Bernhardt,'' ku káajal tu kaajil ''París.'' === '''''Abril''''' === •14 ti' ''abril'': Le ''Unión Ciclista Internacional (UCI)'' ku káajal tu kaajil ''París, Francia'', yéetel u nu'ukulilo'ob ''ciclismo'' ti' ''96'' noj lu'umilo'ob ku táakpajalo'ob. • 14 ti' ''abril:'' Le ''Exposición Internacional'' ku je'ek'abta'al tu noj kaajil ''París'', ku tukulta'al u taal ''47 millones'' u túulal máako'ob. Le yáax ''escalera mecánica'' ti' le k'ajláayo' ku ye'esik ti' le ''Exposición, generando considerable emoción.'' • 22 ti' ''abril:'' u soldadoilo'ob ''Francia'' tu ch'a'ajo'ob u lu'umil ''Lago Chad'' tu ba'atelil Kousséri. • 27 ti' ''abril:'' jump'éel nojoch jaats ti' Ottawa, u noj kaajil ''Canadá'', ku xu'ulsa'al tumen k'áak'. • 27 ti' ''abril'': Le ''físico británico William Thomson (Lord Kelvin)'' tu ts'áaj jump'éel ''charla titulada'' "Múuyalo'ob ''siglo XIX'' yóok'ol le ''teoría dinámica'' ti' le ooxoj yéetel le sáasilo'", ku káajal le "Le ki'ichpanil yéetel le ''claridad'' le ''teoría dinámica,'' ku ya'alik u le ooxoj yéetel le sáasilo' ku ''modos'' u ''movimiento'', ku ''observan'' bejla'e' tumen ka'ap'éel múuyalo'ob." === '''''Mayo''''' === • 1 ti' ''mayo'': Ya'abkach ''disturbios laborales'' ti' ''España'', yéetel ''huelgas'' ti' óol tuláakal le ''sectores'' yéetel k'aak'as ''represión'' tumen le muuk' ti' ''seguridad'' le noj. • 11 ti' ''mayo:'' Le ''boxeador estadounidense James J. Jeffries'' ku ts'áancha'atik u yéet lu'umil ''James J. Corbett'' tumen ''knockout'' ti' jump'éel ba'ate'lo' beeta'ab tu kaajil ''Coney Island, Nueva York,'' uti'al u k'amik u ''título mundial'' ti' ''peso pesado.'' • 20 ti' ''mayo:'' Le ''Juegos Olímpicos'', u ka'ap'éel ti' le ''era moderna,'' ku beeta'al bey jump'éel nu'ukulil le ''Exposición Universal'' ti' ''París (1900).'' • 26 ti' ''mayo'': U ba'atelil ''Palonegro'' ku yúuchul tu lu'umil ''Colombia'' ichil u ba'atelil mil k'iino'ob. • 28 ti' ''mayo:'' jump'éel ''eclipse solar total'' ku yila'al ti' jump'éel ''arco'' ku ''bin tak Porto'', ''Portugal, tak Elche, España.'' • 31 ti' ''mayo'': Tu lu'umil ''Sudáfrica'', le soldado'ob ''británicos'' tu ch'a'ajo'ob u noj kaajil ''Johannesburgo'', bey u ''prácticamente decidieron'' le k'atun ''Boer.'' '''Junio''' • 9 ti' junio: Birsa Munda (25), juntúul máak jach k'a'anan ti' le movimiento independencia india, kíimil yáanal circunstancias misteriosas ti' le cárcel británica u Ranchi (jump'éel kaajil ti' le India oriental). • 14 ti' junio: Ti' le carrera automóvil París-Lyon, le conductor francés F. Charron ku náajaltik ti' le t'íinche'balak' jump'éel Panhard, kaxta'al u yúuchul jump'éel velocidad promedio u 62 km leti' h, jump'éel récord ti' le k'iino' je'el xano' k'iin. • 16 ti' junio: Le canal Elbe-Trave ku je'ek'abta'al tu kaajil Lübeck. • 30 ti' junio: Junp'éel k'áak' tu puertoil Hoboken (Nueva Jersey) tu kíimsaj maanal ti' trescientos máako'ob. njj63quy8mezlz1n07k95tpibw1dhyn 7336397 7336393 2026-09-25T19:23:09Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336397 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''''Enero''''' === ==== '''''1 de enero''''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. * 8 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' u jo'olpóopil u ''Iglesiail Jesucristo'' ti' le ''Santos'' ti' le Ts'ook K'iino'obo' ku ya'alik u le ''práctica poligamia'' ts'o'ok tumen u ''seguidores'' yéetel u u ''Iglesia'' ts'o'ok ma' ''autoriza''. * 9 ti' ''enero: Tu Piazza della Libertà'' ti' ''Roma, Italia, Società Sportiva Lazio,'' jump'éel ''club'' kocha'wóolis, ku káajal. *9 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos'', ku beeta'al ''RCA Records'' *14 ti' ''enero'': U ''ópera Tosca'' u ''Giacomo Puccini'' ku ye'esa'al te' ''Teatro'' ''Costanzi'' tu kaajil ''Roma, Italia.'' *21 ti' ''enero'': Junp'éel k'a'am ''terremoto'' tu noj lu'umil ''Colima, México,'' tu kíimsaj ''70'' máako'ob yéetel loobilta'ab ''cientos'', beyxan tu beetaj ya'ab loob ti' ba'alo'ob. *27 ti' ''enero:'' Le ''rebelión boxeadora'' ku káajal tu lu'umil ''China.'' Le ''diplomáticos extranjeros'' ti' ''Beijing ku'' k'áatiko'ob u beeta'al jump'éel ''disciplina.'' *29 ti' ''enero'': u noj jo'olpóopil ''béisbol'' ku káajsa'al tu kaajil ''Chicago.'' === '''''Febrero''''' === * 1 ti' ''febrero'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', le ''pintor español Pablo Picasso'' tu beetaj u yáax ''exposición'' tu juunal ti' le ''café-cervecería Els Quatre Gats.'' * 9 ti' ''febrero'': Ku ts'a'abal k'ajóoltbil u beeta'al le ''Copa Davis.'' * 27 ti' ''febrero'': Tu noj kaajil ''Múnich, Alemania'', ku káajsa'al u múuch'kabil kocha'wóolis ''FC Bayern.'' === '''''Marzo''''' === • 1 ti' ''marzo'': jump'éel ''escuadrón británico'' yaan u ''telegrafía inalámbrica'', ku ts'aik ''posibilidades'' ma' k'ajóolta'ano'ob ka'ache' uti'al u ''coordinación militar.'' • 11 ti' ''marzo'': Tu noj lu'umil ''Almería, España,'' ku káajal le ''Monte de Piedad y Caja de Ahorros de Almería (Almería Pawnshop and Savings Bank)'', ku meyaj tak ka'aj nupikubáa yéetel ''Unicaja'' tu ja'abil ''1991.'' • 13 ti' ''marzo'': U noj jala'achil ''España'' ku k'amik u k'e'exel le a'almaj t'aano'ob ku meyaj ti' paalalo'obo': ma' tu páajtal u meyaj le paalalo'ob ma' chukik lajun ja'abo'ob ti'obo', yéetel le paalalo'ob yaan ichil lajun ja'abo'ob ti'obo' ma' tu páajtal u meyajo'ob maanal ti' waxakp'éel ''horas'' ti' jump'éel k'iin, tak áak'ab. • 15 ti' ''marzo'': Le ''drama'' ti' ''versos The Young Bard tumen Edmond Rostand,'' tu'ux ku chíikpajal ''Sarah Bernhardt,'' ku káajal tu kaajil ''París.'' === '''''Abril''''' === •14 ti' ''abril'': Le ''Unión Ciclista Internacional (UCI)'' ku káajal tu kaajil ''París, Francia'', yéetel u nu'ukulilo'ob ''ciclismo'' ti' ''96'' noj lu'umilo'ob ku táakpajalo'ob. • 14 ti' ''abril:'' Le ''Exposición Internacional'' ku je'ek'abta'al tu noj kaajil ''París'', ku tukulta'al u taal ''47 millones'' u túulal máako'ob. Le yáax ''escalera mecánica'' ti' le k'ajláayo' ku ye'esik ti' le ''Exposición, generando considerable emoción.'' • 22 ti' ''abril:'' u soldadoilo'ob ''Francia'' tu ch'a'ajo'ob u lu'umil ''Lago Chad'' tu ba'atelil Kousséri. • 27 ti' ''abril:'' jump'éel nojoch jaats ti' Ottawa, u noj kaajil ''Canadá'', ku xu'ulsa'al tumen k'áak'. • 27 ti' ''abril'': Le ''físico británico William Thomson (Lord Kelvin)'' tu ts'áaj jump'éel ''charla titulada'' "Múuyalo'ob ''siglo XIX'' yóok'ol le ''teoría dinámica'' ti' le ooxoj yéetel le sáasilo'", ku káajal le "Le ki'ichpanil yéetel le ''claridad'' le ''teoría dinámica,'' ku ya'alik u le ooxoj yéetel le sáasilo' ku ''modos'' u ''movimiento'', ku ''observan'' bejla'e' tumen ka'ap'éel múuyalo'ob." === '''''Mayo''''' === • 1 ti' ''mayo'': Ya'abkach ''disturbios laborales'' ti' ''España'', yéetel ''huelgas'' ti' óol tuláakal le ''sectores'' yéetel k'aak'as ''represión'' tumen le muuk' ti' ''seguridad'' le noj. • 11 ti' ''mayo:'' Le ''boxeador estadounidense James J. Jeffries'' ku ts'áancha'atik u yéet lu'umil ''James J. Corbett'' tumen ''knockout'' ti' jump'éel ba'ate'lo' beeta'ab tu kaajil ''Coney Island, Nueva York,'' uti'al u k'amik u ''título mundial'' ti' ''peso pesado.'' • 20 ti' ''mayo:'' Le ''Juegos Olímpicos'', u ka'ap'éel ti' le ''era moderna,'' ku beeta'al bey jump'éel nu'ukulil le ''Exposición Universal'' ti' ''París (1900).'' • 26 ti' ''mayo'': U ba'atelil ''Palonegro'' ku yúuchul tu lu'umil ''Colombia'' ichil u ba'atelil mil k'iino'ob. • 28 ti' ''mayo:'' jump'éel ''eclipse solar total'' ku yila'al ti' jump'éel ''arco'' ku ''bin tak Porto'', ''Portugal, tak Elche, España.'' • 31 ti' ''mayo'': Tu lu'umil ''Sudáfrica'', le soldado'ob ''británicos'' tu ch'a'ajo'ob u noj kaajil ''Johannesburgo'', bey u ''prácticamente decidieron'' le k'atun ''Boer.'' === '''''Junio''''' === • 9 ti' ''junio'': ''Birsa Munda (25),'' juntúul máak jach k'a'anan ti' le ''movimiento independencia india,'' kíimil yáanal ''circunstancias misteriosas'' ti' le ''cárcel británica'' u ''Ranchi'' (jump'éel kaajil ti' le ''India oriental).'' • 14 ti' ''junio'': Ti' le ''carrera automóvil París-Lyon,'' le ''conductor francés F. Charron'' ku náajaltik ti' le t'íinche'balak' jump'éel ''Panhard'', kaxta'al u yúuchul jump'éel ''velocidad promedio'' u ''62 km'' leti' h, jump'éel ''récord'' ti' le k'iino' je'el xano' k'iin. • 16 ti' ''junio'': Le ''canal Elbe-Trave'' ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Lübeck.'' • 30 ti' ''junio'': Junp'éel k'áak' tu ''puertoil Hoboken (Nueva Jersey)'' tu kíimsaj maanal ti' ''trescientos'' máako'ob. 5y4zhan2pr0tays5tcl1ev6txy17eao 7336399 7336397 2026-09-25T19:24:56Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336399 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''''Enero''''' === ==== '''''1 de enero''''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. * 8 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' u jo'olpóopil u ''Iglesiail Jesucristo'' ti' le ''Santos'' ti' le Ts'ook K'iino'obo' ku ya'alik u le ''práctica poligamia'' ts'o'ok tumen u ''seguidores'' yéetel u u ''Iglesia'' ts'o'ok ma' ''autoriza''. * 9 ti' ''enero: Tu Piazza della Libertà'' ti' ''Roma, Italia, Società Sportiva Lazio,'' jump'éel ''club'' kocha'wóolis, ku káajal. *9 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos'', ku beeta'al ''RCA Records'' *14 ti' ''enero'': U ''ópera Tosca'' u ''Giacomo Puccini'' ku ye'esa'al te' ''Teatro'' ''Costanzi'' tu kaajil ''Roma, Italia.'' *21 ti' ''enero'': Junp'éel k'a'am ''terremoto'' tu noj lu'umil ''Colima, México,'' tu kíimsaj ''70'' máako'ob yéetel loobilta'ab ''cientos'', beyxan tu beetaj ya'ab loob ti' ba'alo'ob. *27 ti' ''enero:'' Le ''rebelión boxeadora'' ku káajal tu lu'umil ''China.'' Le ''diplomáticos extranjeros'' ti' ''Beijing ku'' k'áatiko'ob u beeta'al jump'éel ''disciplina.'' *29 ti' ''enero'': u noj jo'olpóopil ''béisbol'' ku káajsa'al tu kaajil ''Chicago.'' === '''''Febrero''''' === * 1 ti' ''febrero'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', le ''pintor español Pablo Picasso'' tu beetaj u yáax ''exposición'' tu juunal ti' le ''café-cervecería Els Quatre Gats.'' * 9 ti' ''febrero'': Ku ts'a'abal k'ajóoltbil u beeta'al le ''Copa Davis.'' * 27 ti' ''febrero'': Tu noj kaajil ''Múnich, Alemania'', ku káajsa'al u múuch'kabil kocha'wóolis ''FC Bayern.'' === '''''Marzo''''' === • 1 ti' ''marzo'': jump'éel ''escuadrón británico'' yaan u ''telegrafía inalámbrica'', ku ts'aik ''posibilidades'' ma' k'ajóolta'ano'ob ka'ache' uti'al u ''coordinación militar.'' • 11 ti' ''marzo'': Tu noj lu'umil ''Almería, España,'' ku káajal le ''Monte de Piedad y Caja de Ahorros de Almería (Almería Pawnshop and Savings Bank)'', ku meyaj tak ka'aj nupikubáa yéetel ''Unicaja'' tu ja'abil ''1991.'' • 13 ti' ''marzo'': U noj jala'achil ''España'' ku k'amik u k'e'exel le a'almaj t'aano'ob ku meyaj ti' paalalo'obo': ma' tu páajtal u meyaj le paalalo'ob ma' chukik lajun ja'abo'ob ti'obo', yéetel le paalalo'ob yaan ichil lajun ja'abo'ob ti'obo' ma' tu páajtal u meyajo'ob maanal ti' waxakp'éel ''horas'' ti' jump'éel k'iin, tak áak'ab. • 15 ti' ''marzo'': Le ''drama'' ti' ''versos The Young Bard tumen Edmond Rostand,'' tu'ux ku chíikpajal ''Sarah Bernhardt,'' ku káajal tu kaajil ''París.'' === '''''Abril''''' === •14 ti' ''abril'': Le ''Unión Ciclista Internacional (UCI)'' ku káajal tu kaajil ''París, Francia'', yéetel u nu'ukulilo'ob ''ciclismo'' ti' ''96'' noj lu'umilo'ob ku táakpajalo'ob. • 14 ti' ''abril:'' Le ''Exposición Internacional'' ku je'ek'abta'al tu noj kaajil ''París'', ku tukulta'al u taal ''47 millones'' u túulal máako'ob. Le yáax ''escalera mecánica'' ti' le k'ajláayo' ku ye'esik ti' le ''Exposición, generando considerable emoción.'' • 22 ti' ''abril:'' u soldadoilo'ob ''Francia'' tu ch'a'ajo'ob u lu'umil ''Lago Chad'' tu ba'atelil Kousséri. • 27 ti' ''abril:'' jump'éel nojoch jaats ti' Ottawa, u noj kaajil ''Canadá'', ku xu'ulsa'al tumen k'áak'. • 27 ti' ''abril'': Le ''físico británico William Thomson (Lord Kelvin)'' tu ts'áaj jump'éel ''charla titulada'' "Múuyalo'ob ''siglo XIX'' yóok'ol le ''teoría dinámica'' ti' le ooxoj yéetel le sáasilo'", ku káajal le "Le ki'ichpanil yéetel le ''claridad'' le ''teoría dinámica,'' ku ya'alik u le ooxoj yéetel le sáasilo' ku ''modos'' u ''movimiento'', ku ''observan'' bejla'e' tumen ka'ap'éel múuyalo'ob." === '''''Mayo''''' === • 1 ti' ''mayo'': Ya'abkach ''disturbios laborales'' ti' ''España'', yéetel ''huelgas'' ti' óol tuláakal le ''sectores'' yéetel k'aak'as ''represión'' tumen le muuk' ti' ''seguridad'' le noj. • 11 ti' ''mayo:'' Le ''boxeador estadounidense James J. Jeffries'' ku ts'áancha'atik u yéet lu'umil ''James J. Corbett'' tumen ''knockout'' ti' jump'éel ba'ate'lo' beeta'ab tu kaajil ''Coney Island, Nueva York,'' uti'al u k'amik u ''título mundial'' ti' ''peso pesado.'' • 20 ti' ''mayo:'' Le ''Juegos Olímpicos'', u ka'ap'éel ti' le ''era moderna,'' ku beeta'al bey jump'éel nu'ukulil le ''Exposición Universal'' ti' ''París (1900).'' • 26 ti' ''mayo'': U ba'atelil ''Palonegro'' ku yúuchul tu lu'umil ''Colombia'' ichil u ba'atelil mil k'iino'ob. • 28 ti' ''mayo:'' jump'éel ''eclipse solar total'' ku yila'al ti' jump'éel ''arco'' ku ''bin tak Porto'', ''Portugal, tak Elche, España.'' • 31 ti' ''mayo'': Tu lu'umil ''Sudáfrica'', le soldado'ob ''británicos'' tu ch'a'ajo'ob u noj kaajil ''Johannesburgo'', bey u ''prácticamente decidieron'' le k'atun ''Boer.'' === '''''Junio''''' === • 9 ti' ''junio'': ''Birsa Munda (25),'' juntúul máak jach k'a'anan ti' le ''movimiento independencia india,'' kíimil yáanal ''circunstancias misteriosas'' ti' le ''cárcel británica'' u ''Ranchi'' (jump'éel kaajil ti' le ''India oriental).'' • 14 ti' ''junio'': Ti' le ''carrera automóvil París-Lyon,'' le ''conductor francés F. Charron'' ku náajaltik ti' le t'íinche'balak' jump'éel ''Panhard'', kaxta'al u yúuchul jump'éel ''velocidad promedio'' u ''62 km'' leti' h, jump'éel ''récord'' ti' le k'iino' je'el xano' k'iin. • 16 ti' ''junio'': Le ''canal Elbe-Trave'' ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Lübeck.'' • 30 ti' ''junio'': Junp'éel k'áak' tu ''puertoil Hoboken (Nueva Jersey)'' tu kíimsaj maanal ti' ''trescientos'' máako'ob. '''Julio''' • 1 ti' julio: U meyaj sinfónico u Jean Sibelius Finlandia ku káajal tu kaajil Helsinki, Finlandia. • 2 ti' julio: Tu lu'umil Alemania, le conde Ferdinand von Zeppelin ku jóok'ol ti' le lago Constanza uti'al u beetik u yáax vuelo ti' le rígido aeronave LZ 1. • 9 ti' julio: Reina Victoria ti' Inglaterra tu ts'áaj k'ajóoltbil u noj a'almaj t'aanil Australia. • 19 ti' julio: Le zarzuela El estreno tumen le suku'uno'ob Quintero, yéetel u paax Chapí, jump'éel nojoch éxito. • 19 ti' julio: ku je'ek'abta'al u yáax jaatsil u metroil París. • 29 ti' julio: Rey Umberto I ti' Italiae' kíimsa'ab tu kaajil Monza tumen anarquistas. • 31 ti' julio: Vicepresidente José Manuel Marroquín, yéetel u yáantaj le ejércitoo', tu beetaj jump'éel golpe tu contra le Jo'olpóopo' Sanclemente. Le revolución militara' ku káajal jump'éel ba'ate'el kun xáantal ka'ap'éel ja'ab. • 31 ti' julio: Le temperatura asab ka'anal ti' u k'ajláayo' le lu'uma' bin registrada ti' Mostar (Bosnia yéetel Herzegovina): 46.2 °C (115.2 °F). t3ej6e2t9rvreljb6qebqrn43jiskzd 7336402 7336399 2026-09-25T19:30:30Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336402 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''''Enero''''' === ==== '''''1 de enero''''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. * 8 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' u jo'olpóopil u ''Iglesiail Jesucristo'' ti' le ''Santos'' ti' le Ts'ook K'iino'obo' ku ya'alik u le ''práctica poligamia'' ts'o'ok tumen u ''seguidores'' yéetel u u ''Iglesia'' ts'o'ok ma' ''autoriza''. * 9 ti' ''enero: Tu Piazza della Libertà'' ti' ''Roma, Italia, Società Sportiva Lazio,'' jump'éel ''club'' kocha'wóolis, ku káajal. *9 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos'', ku beeta'al ''RCA Records'' *14 ti' ''enero'': U ''ópera Tosca'' u ''Giacomo Puccini'' ku ye'esa'al te' ''Teatro'' ''Costanzi'' tu kaajil ''Roma, Italia.'' *21 ti' ''enero'': Junp'éel k'a'am ''terremoto'' tu noj lu'umil ''Colima, México,'' tu kíimsaj ''70'' máako'ob yéetel loobilta'ab ''cientos'', beyxan tu beetaj ya'ab loob ti' ba'alo'ob. *27 ti' ''enero:'' Le ''rebelión boxeadora'' ku káajal tu lu'umil ''China.'' Le ''diplomáticos extranjeros'' ti' ''Beijing ku'' k'áatiko'ob u beeta'al jump'éel ''disciplina.'' *29 ti' ''enero'': u noj jo'olpóopil ''béisbol'' ku káajsa'al tu kaajil ''Chicago.'' === '''''Febrero''''' === * 1 ti' ''febrero'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', le ''pintor español Pablo Picasso'' tu beetaj u yáax ''exposición'' tu juunal ti' le ''café-cervecería Els Quatre Gats.'' * 9 ti' ''febrero'': Ku ts'a'abal k'ajóoltbil u beeta'al le ''Copa Davis.'' * 27 ti' ''febrero'': Tu noj kaajil ''Múnich, Alemania'', ku káajsa'al u múuch'kabil kocha'wóolis ''FC Bayern.'' === '''''Marzo''''' === • 1 ti' ''marzo'': jump'éel ''escuadrón británico'' yaan u ''telegrafía inalámbrica'', ku ts'aik ''posibilidades'' ma' k'ajóolta'ano'ob ka'ache' uti'al u ''coordinación militar.'' • 11 ti' ''marzo'': Tu noj lu'umil ''Almería, España,'' ku káajal le ''Monte de Piedad y Caja de Ahorros de Almería (Almería Pawnshop and Savings Bank)'', ku meyaj tak ka'aj nupikubáa yéetel ''Unicaja'' tu ja'abil ''1991.'' • 13 ti' ''marzo'': U noj jala'achil ''España'' ku k'amik u k'e'exel le a'almaj t'aano'ob ku meyaj ti' paalalo'obo': ma' tu páajtal u meyaj le paalalo'ob ma' chukik lajun ja'abo'ob ti'obo', yéetel le paalalo'ob yaan ichil lajun ja'abo'ob ti'obo' ma' tu páajtal u meyajo'ob maanal ti' waxakp'éel ''horas'' ti' jump'éel k'iin, tak áak'ab. • 15 ti' ''marzo'': Le ''drama'' ti' ''versos The Young Bard tumen Edmond Rostand,'' tu'ux ku chíikpajal ''Sarah Bernhardt,'' ku káajal tu kaajil ''París.'' === '''''Abril''''' === •14 ti' ''abril'': Le ''Unión Ciclista Internacional (UCI)'' ku káajal tu kaajil ''París, Francia'', yéetel u nu'ukulilo'ob ''ciclismo'' ti' ''96'' noj lu'umilo'ob ku táakpajalo'ob. • 14 ti' ''abril:'' Le ''Exposición Internacional'' ku je'ek'abta'al tu noj kaajil ''París'', ku tukulta'al u taal ''47 millones'' u túulal máako'ob. Le yáax ''escalera mecánica'' ti' le k'ajláayo' ku ye'esik ti' le ''Exposición, generando considerable emoción.'' • 22 ti' ''abril:'' u soldadoilo'ob ''Francia'' tu ch'a'ajo'ob u lu'umil ''Lago Chad'' tu ba'atelil Kousséri. • 27 ti' ''abril:'' jump'éel nojoch jaats ti' Ottawa, u noj kaajil ''Canadá'', ku xu'ulsa'al tumen k'áak'. • 27 ti' ''abril'': Le ''físico británico William Thomson (Lord Kelvin)'' tu ts'áaj jump'éel ''charla titulada'' "Múuyalo'ob ''siglo XIX'' yóok'ol le ''teoría dinámica'' ti' le ooxoj yéetel le sáasilo'", ku káajal le "Le ki'ichpanil yéetel le ''claridad'' le ''teoría dinámica,'' ku ya'alik u le ooxoj yéetel le sáasilo' ku ''modos'' u ''movimiento'', ku ''observan'' bejla'e' tumen ka'ap'éel múuyalo'ob." === '''''Mayo''''' === • 1 ti' ''mayo'': Ya'abkach ''disturbios laborales'' ti' ''España'', yéetel ''huelgas'' ti' óol tuláakal le ''sectores'' yéetel k'aak'as ''represión'' tumen le muuk' ti' ''seguridad'' le noj. • 11 ti' ''mayo:'' Le ''boxeador estadounidense James J. Jeffries'' ku ts'áancha'atik u yéet lu'umil ''James J. Corbett'' tumen ''knockout'' ti' jump'éel ba'ate'lo' beeta'ab tu kaajil ''Coney Island, Nueva York,'' uti'al u k'amik u ''título mundial'' ti' ''peso pesado.'' • 20 ti' ''mayo:'' Le ''Juegos Olímpicos'', u ka'ap'éel ti' le ''era moderna,'' ku beeta'al bey jump'éel nu'ukulil le ''Exposición Universal'' ti' ''París (1900).'' • 26 ti' ''mayo'': U ba'atelil ''Palonegro'' ku yúuchul tu lu'umil ''Colombia'' ichil u ba'atelil mil k'iino'ob. • 28 ti' ''mayo:'' jump'éel ''eclipse solar total'' ku yila'al ti' jump'éel ''arco'' ku ''bin tak Porto'', ''Portugal, tak Elche, España.'' • 31 ti' ''mayo'': Tu lu'umil ''Sudáfrica'', le soldado'ob ''británicos'' tu ch'a'ajo'ob u noj kaajil ''Johannesburgo'', bey u ''prácticamente decidieron'' le k'atun ''Boer.'' === '''''Junio''''' === • 9 ti' ''junio'': ''Birsa Munda (25),'' juntúul máak jach k'a'anan ti' le ''movimiento independencia india,'' kíimil yáanal ''circunstancias misteriosas'' ti' le ''cárcel británica'' u ''Ranchi'' (jump'éel kaajil ti' le ''India oriental).'' • 14 ti' ''junio'': Ti' le ''carrera automóvil París-Lyon,'' le ''conductor francés F. Charron'' ku náajaltik ti' le t'íinche'balak' jump'éel ''Panhard'', kaxta'al u yúuchul jump'éel ''velocidad promedio'' u ''62 km'' leti' h, jump'éel ''récord'' ti' le k'iino' je'el xano' k'iin. • 16 ti' ''junio'': Le ''canal Elbe-Trave'' ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Lübeck.'' • 30 ti' ''junio'': Junp'éel k'áak' tu ''puertoil Hoboken (Nueva Jersey)'' tu kíimsaj maanal ti' ''trescientos'' máako'ob. === '''''Julio''''' === • 1 ti' ''julio'': U meyaj ''sinfónico'' u ''Jean Sibelius Finlandia'' ku káajal tu ''kaajil Helsinki, Finlandia.'' • 2 ti' ''julio'': Tu lu'umil ''Alemania,'' le ''conde Ferdinand'' ''von Zeppelin'' ku jóok'ol ti' le ''lago Constanza'' uti'al u beetik u yáax ''vuelo'' ti' le ''rígido aeronave LZ 1.'' • 9 ti' ''julio: Reina Victoria'' ti' ''Inglaterra'' tu ts'áaj k'ajóoltbil u noj a'almaj t'aanil ''Australia.'' • 19 ti' ''julio:'' Le ''zarzuela El estreno'' tumen le suku'uno'ob ''Quintero,'' yéetel u paax ''Chapí'', jump'éel nojoch ''éxito''. • 19 ti' ''julio'': ku je'ek'abta'al u yáax jaatsil u ''metroil París.'' • 29 ti' ''julio: Rey Umberto'' I ti' ''Italia'' kíimsa'ab tu kaajil ''Monza'' tumen ''anarquistas.'' • 31 ti' ''julio'': ''Vicepresidente José Manuel Marroquín,'' yéetel u yáantaj le ''ejército''o', tu beetaj jump'éel ''golpe tu contra'' le Jo'olpóopo' ''Sanclemente.'' Le ''revolución militar''a' ku káajal jump'éel ba'ate'el kun xáantal ka'ap'éel ja'ab. • 31 ti' ''julio'': Le ''temperatura'' asab ka'anal ti' u k'ajláayo' le lu'uma' bin ''registrada'' ti' ''Mostar (Bosnia'' yéetel ''Herzegovina): 46.2 °C (115.2 °F).'' eg1s601kb137xpevlrqibfqnyyavkee 7336403 7336402 2026-09-25T19:31:56Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336403 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''''Enero''''' === ==== '''''1 de enero''''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. * 8 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' u jo'olpóopil u ''Iglesiail Jesucristo'' ti' le ''Santos'' ti' le Ts'ook K'iino'obo' ku ya'alik u le ''práctica poligamia'' ts'o'ok tumen u ''seguidores'' yéetel u u ''Iglesia'' ts'o'ok ma' ''autoriza''. * 9 ti' ''enero: Tu Piazza della Libertà'' ti' ''Roma, Italia, Società Sportiva Lazio,'' jump'éel ''club'' kocha'wóolis, ku káajal. *9 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos'', ku beeta'al ''RCA Records'' *14 ti' ''enero'': U ''ópera Tosca'' u ''Giacomo Puccini'' ku ye'esa'al te' ''Teatro'' ''Costanzi'' tu kaajil ''Roma, Italia.'' *21 ti' ''enero'': Junp'éel k'a'am ''terremoto'' tu noj lu'umil ''Colima, México,'' tu kíimsaj ''70'' máako'ob yéetel loobilta'ab ''cientos'', beyxan tu beetaj ya'ab loob ti' ba'alo'ob. *27 ti' ''enero:'' Le ''rebelión boxeadora'' ku káajal tu lu'umil ''China.'' Le ''diplomáticos extranjeros'' ti' ''Beijing ku'' k'áatiko'ob u beeta'al jump'éel ''disciplina.'' *29 ti' ''enero'': u noj jo'olpóopil ''béisbol'' ku káajsa'al tu kaajil ''Chicago.'' === '''''Febrero''''' === * 1 ti' ''febrero'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', le ''pintor español Pablo Picasso'' tu beetaj u yáax ''exposición'' tu juunal ti' le ''café-cervecería Els Quatre Gats.'' * 9 ti' ''febrero'': Ku ts'a'abal k'ajóoltbil u beeta'al le ''Copa Davis.'' * 27 ti' ''febrero'': Tu noj kaajil ''Múnich, Alemania'', ku káajsa'al u múuch'kabil kocha'wóolis ''FC Bayern.'' === '''''Marzo''''' === • 1 ti' ''marzo'': jump'éel ''escuadrón británico'' yaan u ''telegrafía inalámbrica'', ku ts'aik ''posibilidades'' ma' k'ajóolta'ano'ob ka'ache' uti'al u ''coordinación militar.'' • 11 ti' ''marzo'': Tu noj lu'umil ''Almería, España,'' ku káajal le ''Monte de Piedad y Caja de Ahorros de Almería (Almería Pawnshop and Savings Bank)'', ku meyaj tak ka'aj nupikubáa yéetel ''Unicaja'' tu ja'abil ''1991.'' • 13 ti' ''marzo'': U noj jala'achil ''España'' ku k'amik u k'e'exel le a'almaj t'aano'ob ku meyaj ti' paalalo'obo': ma' tu páajtal u meyaj le paalalo'ob ma' chukik lajun ja'abo'ob ti'obo', yéetel le paalalo'ob yaan ichil lajun ja'abo'ob ti'obo' ma' tu páajtal u meyajo'ob maanal ti' waxakp'éel ''horas'' ti' jump'éel k'iin, tak áak'ab. • 15 ti' ''marzo'': Le ''drama'' ti' ''versos The Young Bard tumen Edmond Rostand,'' tu'ux ku chíikpajal ''Sarah Bernhardt,'' ku káajal tu kaajil ''París.'' === '''''Abril''''' === •14 ti' ''abril'': Le ''Unión Ciclista Internacional (UCI)'' ku káajal tu kaajil ''París, Francia'', yéetel u nu'ukulilo'ob ''ciclismo'' ti' ''96'' noj lu'umilo'ob ku táakpajalo'ob. • 14 ti' ''abril:'' Le ''Exposición Internacional'' ku je'ek'abta'al tu noj kaajil ''París'', ku tukulta'al u taal ''47 millones'' u túulal máako'ob. Le yáax ''escalera mecánica'' ti' le k'ajláayo' ku ye'esik ti' le ''Exposición, generando considerable emoción.'' • 22 ti' ''abril:'' u soldadoilo'ob ''Francia'' tu ch'a'ajo'ob u lu'umil ''Lago Chad'' tu ba'atelil Kousséri. • 27 ti' ''abril:'' jump'éel nojoch jaats ti' Ottawa, u noj kaajil ''Canadá'', ku xu'ulsa'al tumen k'áak'. • 27 ti' ''abril'': Le ''físico británico William Thomson (Lord Kelvin)'' tu ts'áaj jump'éel ''charla titulada'' "Múuyalo'ob ''siglo XIX'' yóok'ol le ''teoría dinámica'' ti' le ooxoj yéetel le sáasilo'", ku káajal le "Le ki'ichpanil yéetel le ''claridad'' le ''teoría dinámica,'' ku ya'alik u le ooxoj yéetel le sáasilo' ku ''modos'' u ''movimiento'', ku ''observan'' bejla'e' tumen ka'ap'éel múuyalo'ob." === '''''Mayo''''' === • 1 ti' ''mayo'': Ya'abkach ''disturbios laborales'' ti' ''España'', yéetel ''huelgas'' ti' óol tuláakal le ''sectores'' yéetel k'aak'as ''represión'' tumen le muuk' ti' ''seguridad'' le noj. • 11 ti' ''mayo:'' Le ''boxeador estadounidense James J. Jeffries'' ku ts'áancha'atik u yéet lu'umil ''James J. Corbett'' tumen ''knockout'' ti' jump'éel ba'ate'lo' beeta'ab tu kaajil ''Coney Island, Nueva York,'' uti'al u k'amik u ''título mundial'' ti' ''peso pesado.'' • 20 ti' ''mayo:'' Le ''Juegos Olímpicos'', u ka'ap'éel ti' le ''era moderna,'' ku beeta'al bey jump'éel nu'ukulil le ''Exposición Universal'' ti' ''París (1900).'' • 26 ti' ''mayo'': U ba'atelil ''Palonegro'' ku yúuchul tu lu'umil ''Colombia'' ichil u ba'atelil mil k'iino'ob. • 28 ti' ''mayo:'' jump'éel ''eclipse solar total'' ku yila'al ti' jump'éel ''arco'' ku ''bin tak Porto'', ''Portugal, tak Elche, España.'' • 31 ti' ''mayo'': Tu lu'umil ''Sudáfrica'', le soldado'ob ''británicos'' tu ch'a'ajo'ob u noj kaajil ''Johannesburgo'', bey u ''prácticamente decidieron'' le k'atun ''Boer.'' === '''''Junio''''' === • 9 ti' ''junio'': ''Birsa Munda (25),'' juntúul máak jach k'a'anan ti' le ''movimiento independencia india,'' kíimil yáanal ''circunstancias misteriosas'' ti' le ''cárcel británica'' u ''Ranchi'' (jump'éel kaajil ti' le ''India oriental).'' • 14 ti' ''junio'': Ti' le ''carrera automóvil París-Lyon,'' le ''conductor francés F. Charron'' ku náajaltik ti' le t'íinche'balak' jump'éel ''Panhard'', kaxta'al u yúuchul jump'éel ''velocidad promedio'' u ''62 km'' leti' h, jump'éel ''récord'' ti' le k'iino' je'el xano' k'iin. • 16 ti' ''junio'': Le ''canal Elbe-Trave'' ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Lübeck.'' • 30 ti' ''junio'': Junp'éel k'áak' tu ''puertoil Hoboken (Nueva Jersey)'' tu kíimsaj maanal ti' ''trescientos'' máako'ob. === '''''Julio''''' === • 1 ti' ''julio'': U meyaj ''sinfónico'' u ''Jean Sibelius Finlandia'' ku káajal tu ''kaajil Helsinki, Finlandia.'' • 2 ti' ''julio'': Tu lu'umil ''Alemania,'' le ''conde Ferdinand'' ''von Zeppelin'' ku jóok'ol ti' le ''lago Constanza'' uti'al u beetik u yáax ''vuelo'' ti' le ''rígido aeronave LZ 1.'' • 9 ti' ''julio: Reina Victoria'' ti' ''Inglaterra'' tu ts'áaj k'ajóoltbil u noj a'almaj t'aanil ''Australia.'' • 19 ti' ''julio:'' Le ''zarzuela El estreno'' tumen le suku'uno'ob ''Quintero,'' yéetel u paax ''Chapí'', jump'éel nojoch ''éxito''. • 19 ti' ''julio'': ku je'ek'abta'al u yáax jaatsil u ''metroil París.'' • 29 ti' ''julio: Rey Umberto'' I ti' ''Italia'' kíimsa'ab tu kaajil ''Monza'' tumen ''anarquistas.'' • 31 ti' ''julio'': ''Vicepresidente José Manuel Marroquín,'' yéetel u yáantaj le ''ejército''o', tu beetaj jump'éel ''golpe tu contra'' le Jo'olpóopo' ''Sanclemente.'' Le ''revolución militar''a' ku káajal jump'éel ba'ate'el kun xáantal ka'ap'éel ja'ab. • 31 ti' ''julio'': Le ''temperatura'' asab ka'anal ti' u k'ajláayo' le lu'uma' bin ''registrada'' ti' ''Mostar (Bosnia'' yéetel ''Herzegovina): 46.2 °C (115.2 °F).'' '''Agosto''' • 1 ti' agosto: le nadadora alemana Renate Schultz, u taal Hamburgo, tu ts'áaj jump'éel k'iin sensacional ti' 1 minuto 27.6 segundos ti' le estilo libre. Lela' u yáax registro u natación ko'olelo'ob k'ajóolta'ano'ob. • 2 ti' agosto: Tu kaajil París, Francia, jump'éel intento u kíinsa'al Mozaffar al-Din, u Shah u Persia, ma' béeyak. • 9 ti' agosto: Estados Unidos tu ts'áaj u muuk' le nu'ukulil británico 3-0 tu noj kaajil Boston ti' le yáax edición ti' le torneo Davis Cup. • 12 ti' agosto: Wilhelm Steinitz, le yáax campeón yóok'ol kaab ti' ajedrez ti' 1886 tak 1894, kíimij ichil óotsilil ti' jump'éel k'oja'an najil ts'aak ti' Nueva York. • 25 ti' agosto: kíimij le filósofo alemán Friedrich Nietzsche tu ja'abil 55. 58y9h5uc1imivcaa0jxdcw8h2c8rrj8 7336407 7336403 2026-09-25T19:36:34Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336407 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''''Enero''''' === ==== '''''1 de enero''''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. * 8 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' u jo'olpóopil u ''Iglesiail Jesucristo'' ti' le ''Santos'' ti' le Ts'ook K'iino'obo' ku ya'alik u le ''práctica poligamia'' ts'o'ok tumen u ''seguidores'' yéetel u u ''Iglesia'' ts'o'ok ma' ''autoriza''. * 9 ti' ''enero: Tu Piazza della Libertà'' ti' ''Roma, Italia, Società Sportiva Lazio,'' jump'éel ''club'' kocha'wóolis, ku káajal. *9 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos'', ku beeta'al ''RCA Records'' *14 ti' ''enero'': U ''ópera Tosca'' u ''Giacomo Puccini'' ku ye'esa'al te' ''Teatro'' ''Costanzi'' tu kaajil ''Roma, Italia.'' *21 ti' ''enero'': Junp'éel k'a'am ''terremoto'' tu noj lu'umil ''Colima, México,'' tu kíimsaj ''70'' máako'ob yéetel loobilta'ab ''cientos'', beyxan tu beetaj ya'ab loob ti' ba'alo'ob. *27 ti' ''enero:'' Le ''rebelión boxeadora'' ku káajal tu lu'umil ''China.'' Le ''diplomáticos extranjeros'' ti' ''Beijing ku'' k'áatiko'ob u beeta'al jump'éel ''disciplina.'' *29 ti' ''enero'': u noj jo'olpóopil ''béisbol'' ku káajsa'al tu kaajil ''Chicago.'' === '''''Febrero''''' === * 1 ti' ''febrero'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', le ''pintor español Pablo Picasso'' tu beetaj u yáax ''exposición'' tu juunal ti' le ''café-cervecería Els Quatre Gats.'' * 9 ti' ''febrero'': Ku ts'a'abal k'ajóoltbil u beeta'al le ''Copa Davis.'' * 27 ti' ''febrero'': Tu noj kaajil ''Múnich, Alemania'', ku káajsa'al u múuch'kabil kocha'wóolis ''FC Bayern.'' === '''''Marzo''''' === • 1 ti' ''marzo'': jump'éel ''escuadrón británico'' yaan u ''telegrafía inalámbrica'', ku ts'aik ''posibilidades'' ma' k'ajóolta'ano'ob ka'ache' uti'al u ''coordinación militar.'' • 11 ti' ''marzo'': Tu noj lu'umil ''Almería, España,'' ku káajal le ''Monte de Piedad y Caja de Ahorros de Almería (Almería Pawnshop and Savings Bank)'', ku meyaj tak ka'aj nupikubáa yéetel ''Unicaja'' tu ja'abil ''1991.'' • 13 ti' ''marzo'': U noj jala'achil ''España'' ku k'amik u k'e'exel le a'almaj t'aano'ob ku meyaj ti' paalalo'obo': ma' tu páajtal u meyaj le paalalo'ob ma' chukik lajun ja'abo'ob ti'obo', yéetel le paalalo'ob yaan ichil lajun ja'abo'ob ti'obo' ma' tu páajtal u meyajo'ob maanal ti' waxakp'éel ''horas'' ti' jump'éel k'iin, tak áak'ab. • 15 ti' ''marzo'': Le ''drama'' ti' ''versos The Young Bard tumen Edmond Rostand,'' tu'ux ku chíikpajal ''Sarah Bernhardt,'' ku káajal tu kaajil ''París.'' === '''''Abril''''' === •14 ti' ''abril'': Le ''Unión Ciclista Internacional (UCI)'' ku káajal tu kaajil ''París, Francia'', yéetel u nu'ukulilo'ob ''ciclismo'' ti' ''96'' noj lu'umilo'ob ku táakpajalo'ob. • 14 ti' ''abril:'' Le ''Exposición Internacional'' ku je'ek'abta'al tu noj kaajil ''París'', ku tukulta'al u taal ''47 millones'' u túulal máako'ob. Le yáax ''escalera mecánica'' ti' le k'ajláayo' ku ye'esik ti' le ''Exposición, generando considerable emoción.'' • 22 ti' ''abril:'' u soldadoilo'ob ''Francia'' tu ch'a'ajo'ob u lu'umil ''Lago Chad'' tu ba'atelil Kousséri. • 27 ti' ''abril:'' jump'éel nojoch jaats ti' Ottawa, u noj kaajil ''Canadá'', ku xu'ulsa'al tumen k'áak'. • 27 ti' ''abril'': Le ''físico británico William Thomson (Lord Kelvin)'' tu ts'áaj jump'éel ''charla titulada'' "Múuyalo'ob ''siglo XIX'' yóok'ol le ''teoría dinámica'' ti' le ooxoj yéetel le sáasilo'", ku káajal le "Le ki'ichpanil yéetel le ''claridad'' le ''teoría dinámica,'' ku ya'alik u le ooxoj yéetel le sáasilo' ku ''modos'' u ''movimiento'', ku ''observan'' bejla'e' tumen ka'ap'éel múuyalo'ob." === '''''Mayo''''' === • 1 ti' ''mayo'': Ya'abkach ''disturbios laborales'' ti' ''España'', yéetel ''huelgas'' ti' óol tuláakal le ''sectores'' yéetel k'aak'as ''represión'' tumen le muuk' ti' ''seguridad'' le noj. • 11 ti' ''mayo:'' Le ''boxeador estadounidense James J. Jeffries'' ku ts'áancha'atik u yéet lu'umil ''James J. Corbett'' tumen ''knockout'' ti' jump'éel ba'ate'lo' beeta'ab tu kaajil ''Coney Island, Nueva York,'' uti'al u k'amik u ''título mundial'' ti' ''peso pesado.'' • 20 ti' ''mayo:'' Le ''Juegos Olímpicos'', u ka'ap'éel ti' le ''era moderna,'' ku beeta'al bey jump'éel nu'ukulil le ''Exposición Universal'' ti' ''París (1900).'' • 26 ti' ''mayo'': U ba'atelil ''Palonegro'' ku yúuchul tu lu'umil ''Colombia'' ichil u ba'atelil mil k'iino'ob. • 28 ti' ''mayo:'' jump'éel ''eclipse solar total'' ku yila'al ti' jump'éel ''arco'' ku ''bin tak Porto'', ''Portugal, tak Elche, España.'' • 31 ti' ''mayo'': Tu lu'umil ''Sudáfrica'', le soldado'ob ''británicos'' tu ch'a'ajo'ob u noj kaajil ''Johannesburgo'', bey u ''prácticamente decidieron'' le k'atun ''Boer.'' === '''''Junio''''' === • 9 ti' ''junio'': ''Birsa Munda (25),'' juntúul máak jach k'a'anan ti' le ''movimiento independencia india,'' kíimil yáanal ''circunstancias misteriosas'' ti' le ''cárcel británica'' u ''Ranchi'' (jump'éel kaajil ti' le ''India oriental).'' • 14 ti' ''junio'': Ti' le ''carrera automóvil París-Lyon,'' le ''conductor francés F. Charron'' ku náajaltik ti' le t'íinche'balak' jump'éel ''Panhard'', kaxta'al u yúuchul jump'éel ''velocidad promedio'' u ''62 km'' leti' h, jump'éel ''récord'' ti' le k'iino' je'el xano' k'iin. • 16 ti' ''junio'': Le ''canal Elbe-Trave'' ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Lübeck.'' • 30 ti' ''junio'': Junp'éel k'áak' tu ''puertoil Hoboken (Nueva Jersey)'' tu kíimsaj maanal ti' ''trescientos'' máako'ob. === '''''Julio''''' === • 1 ti' ''julio'': U meyaj ''sinfónico'' u ''Jean Sibelius Finlandia'' ku káajal tu ''kaajil Helsinki, Finlandia.'' • 2 ti' ''julio'': Tu lu'umil ''Alemania,'' le ''conde Ferdinand'' ''von Zeppelin'' ku jóok'ol ti' le ''lago Constanza'' uti'al u beetik u yáax ''vuelo'' ti' le ''rígido aeronave LZ 1.'' • 9 ti' ''julio: Reina Victoria'' ti' ''Inglaterra'' tu ts'áaj k'ajóoltbil u noj a'almaj t'aanil ''Australia.'' • 19 ti' ''julio:'' Le ''zarzuela El estreno'' tumen le suku'uno'ob ''Quintero,'' yéetel u paax ''Chapí'', jump'éel nojoch ''éxito''. • 19 ti' ''julio'': ku je'ek'abta'al u yáax jaatsil u ''metroil París.'' • 29 ti' ''julio: Rey Umberto'' I ti' ''Italia'' kíimsa'ab tu kaajil ''Monza'' tumen ''anarquistas.'' • 31 ti' ''julio'': ''Vicepresidente José Manuel Marroquín,'' yéetel u yáantaj le ''ejército''o', tu beetaj jump'éel ''golpe tu contra'' le Jo'olpóopo' ''Sanclemente.'' Le ''revolución militar''a' ku káajal jump'éel ba'ate'el kun xáantal ka'ap'éel ja'ab. • 31 ti' ''julio'': Le ''temperatura'' asab ka'anal ti' u k'ajláayo' le lu'uma' bin ''registrada'' ti' ''Mostar (Bosnia'' yéetel ''Herzegovina): 46.2 °C (115.2 °F).'' === '''''Agosto''''' === • 1 ti' ''agosto'': le ''nadadora alemana Renate Schultz,'' u taal ''Hamburgo,'' tu ts'áaj jump'éel k'iin ''sensacional'' ti' ''1 minuto 27.6 segundos'' ti' le ''estilo libre. Lela''<nowiki/>' u yáax ''registro'' u ''natación'' ko'olelo'ob k'ajóolta'ano'ob. • 2 ti' ''agosto'': Tu kaajil ''París, Francia'', jump'éel ''intento'' u kíinsa'al ''Mozaffar al-Din, u Shah u Persia,'' ma' béeyak. • 9 ti' ''agosto: Estados Unidos'' tu ts'áaj u muuk' le nu'ukulil ''británico 3-0'' tu noj kaajil ''Boston'' ti' le yáax ''edición'' ti' le ''torneo Davis Cup.'' • 12 ti' ''agosto: Wilhelm Steinitz'', le yáax ''campeón'' yóok'ol kaab ti' ''ajedrez'' ti' ''1886'' tak ''1894'', ''kíimij ichil'' óotsilil ti' jump'éel k'oja'an najil ts'aak ti' ''Nueva York.'' • 25 ti' ''agosto: kíimij'' le ''filósofo alemán Friedrich Nietzsche'' tu ja'abil ''55.'' oszs7p1k4g2y4mmrer3eu2amafb7t8t 7336410 7336407 2026-09-25T19:37:45Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336410 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''''Enero''''' === ==== '''''1 de enero''''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. * 8 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' u jo'olpóopil u ''Iglesiail Jesucristo'' ti' le ''Santos'' ti' le Ts'ook K'iino'obo' ku ya'alik u le ''práctica poligamia'' ts'o'ok tumen u ''seguidores'' yéetel u u ''Iglesia'' ts'o'ok ma' ''autoriza''. * 9 ti' ''enero: Tu Piazza della Libertà'' ti' ''Roma, Italia, Società Sportiva Lazio,'' jump'éel ''club'' kocha'wóolis, ku káajal. *9 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos'', ku beeta'al ''RCA Records'' *14 ti' ''enero'': U ''ópera Tosca'' u ''Giacomo Puccini'' ku ye'esa'al te' ''Teatro'' ''Costanzi'' tu kaajil ''Roma, Italia.'' *21 ti' ''enero'': Junp'éel k'a'am ''terremoto'' tu noj lu'umil ''Colima, México,'' tu kíimsaj ''70'' máako'ob yéetel loobilta'ab ''cientos'', beyxan tu beetaj ya'ab loob ti' ba'alo'ob. *27 ti' ''enero:'' Le ''rebelión boxeadora'' ku káajal tu lu'umil ''China.'' Le ''diplomáticos extranjeros'' ti' ''Beijing ku'' k'áatiko'ob u beeta'al jump'éel ''disciplina.'' *29 ti' ''enero'': u noj jo'olpóopil ''béisbol'' ku káajsa'al tu kaajil ''Chicago.'' === '''''Febrero''''' === * 1 ti' ''febrero'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', le ''pintor español Pablo Picasso'' tu beetaj u yáax ''exposición'' tu juunal ti' le ''café-cervecería Els Quatre Gats.'' * 9 ti' ''febrero'': Ku ts'a'abal k'ajóoltbil u beeta'al le ''Copa Davis.'' * 27 ti' ''febrero'': Tu noj kaajil ''Múnich, Alemania'', ku káajsa'al u múuch'kabil kocha'wóolis ''FC Bayern.'' === '''''Marzo''''' === • 1 ti' ''marzo'': jump'éel ''escuadrón británico'' yaan u ''telegrafía inalámbrica'', ku ts'aik ''posibilidades'' ma' k'ajóolta'ano'ob ka'ache' uti'al u ''coordinación militar.'' • 11 ti' ''marzo'': Tu noj lu'umil ''Almería, España,'' ku káajal le ''Monte de Piedad y Caja de Ahorros de Almería (Almería Pawnshop and Savings Bank)'', ku meyaj tak ka'aj nupikubáa yéetel ''Unicaja'' tu ja'abil ''1991.'' • 13 ti' ''marzo'': U noj jala'achil ''España'' ku k'amik u k'e'exel le a'almaj t'aano'ob ku meyaj ti' paalalo'obo': ma' tu páajtal u meyaj le paalalo'ob ma' chukik lajun ja'abo'ob ti'obo', yéetel le paalalo'ob yaan ichil lajun ja'abo'ob ti'obo' ma' tu páajtal u meyajo'ob maanal ti' waxakp'éel ''horas'' ti' jump'éel k'iin, tak áak'ab. • 15 ti' ''marzo'': Le ''drama'' ti' ''versos The Young Bard tumen Edmond Rostand,'' tu'ux ku chíikpajal ''Sarah Bernhardt,'' ku káajal tu kaajil ''París.'' === '''''Abril''''' === •14 ti' ''abril'': Le ''Unión Ciclista Internacional (UCI)'' ku káajal tu kaajil ''París, Francia'', yéetel u nu'ukulilo'ob ''ciclismo'' ti' ''96'' noj lu'umilo'ob ku táakpajalo'ob. • 14 ti' ''abril:'' Le ''Exposición Internacional'' ku je'ek'abta'al tu noj kaajil ''París'', ku tukulta'al u taal ''47 millones'' u túulal máako'ob. Le yáax ''escalera mecánica'' ti' le k'ajláayo' ku ye'esik ti' le ''Exposición, generando considerable emoción.'' • 22 ti' ''abril:'' u soldadoilo'ob ''Francia'' tu ch'a'ajo'ob u lu'umil ''Lago Chad'' tu ba'atelil Kousséri. • 27 ti' ''abril:'' jump'éel nojoch jaats ti' Ottawa, u noj kaajil ''Canadá'', ku xu'ulsa'al tumen k'áak'. • 27 ti' ''abril'': Le ''físico británico William Thomson (Lord Kelvin)'' tu ts'áaj jump'éel ''charla titulada'' "Múuyalo'ob ''siglo XIX'' yóok'ol le ''teoría dinámica'' ti' le ooxoj yéetel le sáasilo'", ku káajal le "Le ki'ichpanil yéetel le ''claridad'' le ''teoría dinámica,'' ku ya'alik u le ooxoj yéetel le sáasilo' ku ''modos'' u ''movimiento'', ku ''observan'' bejla'e' tumen ka'ap'éel múuyalo'ob." === '''''Mayo''''' === • 1 ti' ''mayo'': Ya'abkach ''disturbios laborales'' ti' ''España'', yéetel ''huelgas'' ti' óol tuláakal le ''sectores'' yéetel k'aak'as ''represión'' tumen le muuk' ti' ''seguridad'' le noj. • 11 ti' ''mayo:'' Le ''boxeador estadounidense James J. Jeffries'' ku ts'áancha'atik u yéet lu'umil ''James J. Corbett'' tumen ''knockout'' ti' jump'éel ba'ate'lo' beeta'ab tu kaajil ''Coney Island, Nueva York,'' uti'al u k'amik u ''título mundial'' ti' ''peso pesado.'' • 20 ti' ''mayo:'' Le ''Juegos Olímpicos'', u ka'ap'éel ti' le ''era moderna,'' ku beeta'al bey jump'éel nu'ukulil le ''Exposición Universal'' ti' ''París (1900).'' • 26 ti' ''mayo'': U ba'atelil ''Palonegro'' ku yúuchul tu lu'umil ''Colombia'' ichil u ba'atelil mil k'iino'ob. • 28 ti' ''mayo:'' jump'éel ''eclipse solar total'' ku yila'al ti' jump'éel ''arco'' ku ''bin tak Porto'', ''Portugal, tak Elche, España.'' • 31 ti' ''mayo'': Tu lu'umil ''Sudáfrica'', le soldado'ob ''británicos'' tu ch'a'ajo'ob u noj kaajil ''Johannesburgo'', bey u ''prácticamente decidieron'' le k'atun ''Boer.'' === '''''Junio''''' === • 9 ti' ''junio'': ''Birsa Munda (25),'' juntúul máak jach k'a'anan ti' le ''movimiento independencia india,'' kíimil yáanal ''circunstancias misteriosas'' ti' le ''cárcel británica'' u ''Ranchi'' (jump'éel kaajil ti' le ''India oriental).'' • 14 ti' ''junio'': Ti' le ''carrera automóvil París-Lyon,'' le ''conductor francés F. Charron'' ku náajaltik ti' le t'íinche'balak' jump'éel ''Panhard'', kaxta'al u yúuchul jump'éel ''velocidad promedio'' u ''62 km'' leti' h, jump'éel ''récord'' ti' le k'iino' je'el xano' k'iin. • 16 ti' ''junio'': Le ''canal Elbe-Trave'' ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Lübeck.'' • 30 ti' ''junio'': Junp'éel k'áak' tu ''puertoil Hoboken (Nueva Jersey)'' tu kíimsaj maanal ti' ''trescientos'' máako'ob. === '''''Julio''''' === • 1 ti' ''julio'': U meyaj ''sinfónico'' u ''Jean Sibelius Finlandia'' ku káajal tu ''kaajil Helsinki, Finlandia.'' • 2 ti' ''julio'': Tu lu'umil ''Alemania,'' le ''conde Ferdinand'' ''von Zeppelin'' ku jóok'ol ti' le ''lago Constanza'' uti'al u beetik u yáax ''vuelo'' ti' le ''rígido aeronave LZ 1.'' • 9 ti' ''julio: Reina Victoria'' ti' ''Inglaterra'' tu ts'áaj k'ajóoltbil u noj a'almaj t'aanil ''Australia.'' • 19 ti' ''julio:'' Le ''zarzuela El estreno'' tumen le suku'uno'ob ''Quintero,'' yéetel u paax ''Chapí'', jump'éel nojoch ''éxito''. • 19 ti' ''julio'': ku je'ek'abta'al u yáax jaatsil u ''metroil París.'' • 29 ti' ''julio: Rey Umberto'' I ti' ''Italia'' kíimsa'ab tu kaajil ''Monza'' tumen ''anarquistas.'' • 31 ti' ''julio'': ''Vicepresidente José Manuel Marroquín,'' yéetel u yáantaj le ''ejército''o', tu beetaj jump'éel ''golpe tu contra'' le Jo'olpóopo' ''Sanclemente.'' Le ''revolución militar''a' ku káajal jump'éel ba'ate'el kun xáantal ka'ap'éel ja'ab. • 31 ti' ''julio'': Le ''temperatura'' asab ka'anal ti' u k'ajláayo' le lu'uma' bin ''registrada'' ti' ''Mostar (Bosnia'' yéetel ''Herzegovina): 46.2 °C (115.2 °F).'' === '''''Agosto''''' === • 1 ti' ''agosto'': le ''nadadora alemana Renate Schultz,'' u taal ''Hamburgo,'' tu ts'áaj jump'éel k'iin ''sensacional'' ti' ''1 minuto 27.6 segundos'' ti' le ''estilo libre. Lela''<nowiki/>' u yáax ''registro'' u ''natación'' ko'olelo'ob k'ajóolta'ano'ob. • 2 ti' ''agosto'': Tu kaajil ''París, Francia'', jump'éel ''intento'' u kíinsa'al ''Mozaffar al-Din, u Shah u Persia,'' ma' béeyak. • 9 ti' ''agosto: Estados Unidos'' tu ts'áaj u muuk' le nu'ukulil ''británico 3-0'' tu noj kaajil ''Boston'' ti' le yáax ''edición'' ti' le ''torneo Davis Cup.'' • 12 ti' ''agosto: Wilhelm Steinitz'', le yáax ''campeón'' yóok'ol kaab ti' ''ajedrez'' ti' ''1886'' tak ''1894'', ''kíimij ichil'' óotsilil ti' jump'éel k'oja'an najil ts'aak ti' ''Nueva York.'' • 25 ti' ''agosto: kíimij'' le ''filósofo alemán Friedrich Nietzsche'' tu ja'abil ''55.'' '''Septiembre''' • 1 ti' septiembre: Tu kaajil Glasgow, 83 máako'ob táan u yila'alo'ob tumen ku tukulta'al yaan plaga bubónica ti'ob. • 6 ti' septiembre: le revolucionario ruso Vladimir Lenin k'uch Munich, tu'ux ku kajtal ilegalmente yéetel u k'aaba' Meyer. • 8 ti' septiembre: Junp'éel k'aas chak ik'al categoría 4 ti' le escala Saffir-Simpson ku k'uchul Galveston, Texas, kíinsik ichil 6,000 yéetel 12,000 máako'ob yéetel p'atik maanal ti' 30,000 mina'an u yotocho'ob. ku k'a'ajsa'al bey le nojoch cháak Galveston. o1mmvyvpltwspj1f5sg3fs1op6drn18 7336417 7336410 2026-09-25T19:41:31Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336417 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''''Enero''''' === ==== '''''1 de enero''''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. * 8 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' u jo'olpóopil u ''Iglesiail Jesucristo'' ti' le ''Santos'' ti' le Ts'ook K'iino'obo' ku ya'alik u le ''práctica poligamia'' ts'o'ok tumen u ''seguidores'' yéetel u u ''Iglesia'' ts'o'ok ma' ''autoriza''. * 9 ti' ''enero: Tu Piazza della Libertà'' ti' ''Roma, Italia, Società Sportiva Lazio,'' jump'éel ''club'' kocha'wóolis, ku káajal. *9 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos'', ku beeta'al ''RCA Records'' *14 ti' ''enero'': U ''ópera Tosca'' u ''Giacomo Puccini'' ku ye'esa'al te' ''Teatro'' ''Costanzi'' tu kaajil ''Roma, Italia.'' *21 ti' ''enero'': Junp'éel k'a'am ''terremoto'' tu noj lu'umil ''Colima, México,'' tu kíimsaj ''70'' máako'ob yéetel loobilta'ab ''cientos'', beyxan tu beetaj ya'ab loob ti' ba'alo'ob. *27 ti' ''enero:'' Le ''rebelión boxeadora'' ku káajal tu lu'umil ''China.'' Le ''diplomáticos extranjeros'' ti' ''Beijing ku'' k'áatiko'ob u beeta'al jump'éel ''disciplina.'' *29 ti' ''enero'': u noj jo'olpóopil ''béisbol'' ku káajsa'al tu kaajil ''Chicago.'' === '''''Febrero''''' === * 1 ti' ''febrero'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', le ''pintor español Pablo Picasso'' tu beetaj u yáax ''exposición'' tu juunal ti' le ''café-cervecería Els Quatre Gats.'' * 9 ti' ''febrero'': Ku ts'a'abal k'ajóoltbil u beeta'al le ''Copa Davis.'' * 27 ti' ''febrero'': Tu noj kaajil ''Múnich, Alemania'', ku káajsa'al u múuch'kabil kocha'wóolis ''FC Bayern.'' === '''''Marzo''''' === • 1 ti' ''marzo'': jump'éel ''escuadrón británico'' yaan u ''telegrafía inalámbrica'', ku ts'aik ''posibilidades'' ma' k'ajóolta'ano'ob ka'ache' uti'al u ''coordinación militar.'' • 11 ti' ''marzo'': Tu noj lu'umil ''Almería, España,'' ku káajal le ''Monte de Piedad y Caja de Ahorros de Almería (Almería Pawnshop and Savings Bank)'', ku meyaj tak ka'aj nupikubáa yéetel ''Unicaja'' tu ja'abil ''1991.'' • 13 ti' ''marzo'': U noj jala'achil ''España'' ku k'amik u k'e'exel le a'almaj t'aano'ob ku meyaj ti' paalalo'obo': ma' tu páajtal u meyaj le paalalo'ob ma' chukik lajun ja'abo'ob ti'obo', yéetel le paalalo'ob yaan ichil lajun ja'abo'ob ti'obo' ma' tu páajtal u meyajo'ob maanal ti' waxakp'éel ''horas'' ti' jump'éel k'iin, tak áak'ab. • 15 ti' ''marzo'': Le ''drama'' ti' ''versos The Young Bard tumen Edmond Rostand,'' tu'ux ku chíikpajal ''Sarah Bernhardt,'' ku káajal tu kaajil ''París.'' === '''''Abril''''' === •14 ti' ''abril'': Le ''Unión Ciclista Internacional (UCI)'' ku káajal tu kaajil ''París, Francia'', yéetel u nu'ukulilo'ob ''ciclismo'' ti' ''96'' noj lu'umilo'ob ku táakpajalo'ob. • 14 ti' ''abril:'' Le ''Exposición Internacional'' ku je'ek'abta'al tu noj kaajil ''París'', ku tukulta'al u taal ''47 millones'' u túulal máako'ob. Le yáax ''escalera mecánica'' ti' le k'ajláayo' ku ye'esik ti' le ''Exposición, generando considerable emoción.'' • 22 ti' ''abril:'' u soldadoilo'ob ''Francia'' tu ch'a'ajo'ob u lu'umil ''Lago Chad'' tu ba'atelil Kousséri. • 27 ti' ''abril:'' jump'éel nojoch jaats ti' Ottawa, u noj kaajil ''Canadá'', ku xu'ulsa'al tumen k'áak'. • 27 ti' ''abril'': Le ''físico británico William Thomson (Lord Kelvin)'' tu ts'áaj jump'éel ''charla titulada'' "Múuyalo'ob ''siglo XIX'' yóok'ol le ''teoría dinámica'' ti' le ooxoj yéetel le sáasilo'", ku káajal le "Le ki'ichpanil yéetel le ''claridad'' le ''teoría dinámica,'' ku ya'alik u le ooxoj yéetel le sáasilo' ku ''modos'' u ''movimiento'', ku ''observan'' bejla'e' tumen ka'ap'éel múuyalo'ob." === '''''Mayo''''' === • 1 ti' ''mayo'': Ya'abkach ''disturbios laborales'' ti' ''España'', yéetel ''huelgas'' ti' óol tuláakal le ''sectores'' yéetel k'aak'as ''represión'' tumen le muuk' ti' ''seguridad'' le noj. • 11 ti' ''mayo:'' Le ''boxeador estadounidense James J. Jeffries'' ku ts'áancha'atik u yéet lu'umil ''James J. Corbett'' tumen ''knockout'' ti' jump'éel ba'ate'lo' beeta'ab tu kaajil ''Coney Island, Nueva York,'' uti'al u k'amik u ''título mundial'' ti' ''peso pesado.'' • 20 ti' ''mayo:'' Le ''Juegos Olímpicos'', u ka'ap'éel ti' le ''era moderna,'' ku beeta'al bey jump'éel nu'ukulil le ''Exposición Universal'' ti' ''París (1900).'' • 26 ti' ''mayo'': U ba'atelil ''Palonegro'' ku yúuchul tu lu'umil ''Colombia'' ichil u ba'atelil mil k'iino'ob. • 28 ti' ''mayo:'' jump'éel ''eclipse solar total'' ku yila'al ti' jump'éel ''arco'' ku ''bin tak Porto'', ''Portugal, tak Elche, España.'' • 31 ti' ''mayo'': Tu lu'umil ''Sudáfrica'', le soldado'ob ''británicos'' tu ch'a'ajo'ob u noj kaajil ''Johannesburgo'', bey u ''prácticamente decidieron'' le k'atun ''Boer.'' === '''''Junio''''' === • 9 ti' ''junio'': ''Birsa Munda (25),'' juntúul máak jach k'a'anan ti' le ''movimiento independencia india,'' kíimil yáanal ''circunstancias misteriosas'' ti' le ''cárcel británica'' u ''Ranchi'' (jump'éel kaajil ti' le ''India oriental).'' • 14 ti' ''junio'': Ti' le ''carrera automóvil París-Lyon,'' le ''conductor francés F. Charron'' ku náajaltik ti' le t'íinche'balak' jump'éel ''Panhard'', kaxta'al u yúuchul jump'éel ''velocidad promedio'' u ''62 km'' leti' h, jump'éel ''récord'' ti' le k'iino' je'el xano' k'iin. • 16 ti' ''junio'': Le ''canal Elbe-Trave'' ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Lübeck.'' • 30 ti' ''junio'': Junp'éel k'áak' tu ''puertoil Hoboken (Nueva Jersey)'' tu kíimsaj maanal ti' ''trescientos'' máako'ob. === '''''Julio''''' === • 1 ti' ''julio'': U meyaj ''sinfónico'' u ''Jean Sibelius Finlandia'' ku káajal tu ''kaajil Helsinki, Finlandia.'' • 2 ti' ''julio'': Tu lu'umil ''Alemania,'' le ''conde Ferdinand'' ''von Zeppelin'' ku jóok'ol ti' le ''lago Constanza'' uti'al u beetik u yáax ''vuelo'' ti' le ''rígido aeronave LZ 1.'' • 9 ti' ''julio: Reina Victoria'' ti' ''Inglaterra'' tu ts'áaj k'ajóoltbil u noj a'almaj t'aanil ''Australia.'' • 19 ti' ''julio:'' Le ''zarzuela El estreno'' tumen le suku'uno'ob ''Quintero,'' yéetel u paax ''Chapí'', jump'éel nojoch ''éxito''. • 19 ti' ''julio'': ku je'ek'abta'al u yáax jaatsil u ''metroil París.'' • 29 ti' ''julio: Rey Umberto'' I ti' ''Italia'' kíimsa'ab tu kaajil ''Monza'' tumen ''anarquistas.'' • 31 ti' ''julio'': ''Vicepresidente José Manuel Marroquín,'' yéetel u yáantaj le ''ejército''o', tu beetaj jump'éel ''golpe tu contra'' le Jo'olpóopo' ''Sanclemente.'' Le ''revolución militar''a' ku káajal jump'éel ba'ate'el kun xáantal ka'ap'éel ja'ab. • 31 ti' ''julio'': Le ''temperatura'' asab ka'anal ti' u k'ajláayo' le lu'uma' bin ''registrada'' ti' ''Mostar (Bosnia'' yéetel ''Herzegovina): 46.2 °C (115.2 °F).'' === '''''Agosto''''' === • 1 ti' ''agosto'': le ''nadadora alemana Renate Schultz,'' u taal ''Hamburgo,'' tu ts'áaj jump'éel k'iin ''sensacional'' ti' ''1 minuto 27.6 segundos'' ti' le ''estilo libre. Lela''<nowiki/>' u yáax ''registro'' u ''natación'' ko'olelo'ob k'ajóolta'ano'ob. • 2 ti' ''agosto'': Tu kaajil ''París, Francia'', jump'éel ''intento'' u kíinsa'al ''Mozaffar al-Din, u Shah u Persia,'' ma' béeyak. • 9 ti' ''agosto: Estados Unidos'' tu ts'áaj u muuk' le nu'ukulil ''británico 3-0'' tu noj kaajil ''Boston'' ti' le yáax ''edición'' ti' le ''torneo Davis Cup.'' • 12 ti' ''agosto: Wilhelm Steinitz'', le yáax ''campeón'' yóok'ol kaab ti' ''ajedrez'' ti' ''1886'' tak ''1894'', ''kíimij ichil'' óotsilil ti' jump'éel k'oja'an najil ts'aak ti' ''Nueva York.'' • 25 ti' ''agosto: kíimij'' le ''filósofo alemán Friedrich Nietzsche'' tu ja'abil ''55.'' === '''''Septiembre''''' === • 1 ti' ''septiembre:'' Tu kaajil ''Glasgow, 83'' máako'ob táan u yila'alo'ob tumen ku tukulta'al yaan ''plaga bubónica'' ti'ob. • 6 ti' ''septiembre:'' le ''revolucionario ruso Vladimir Lenin'' k'uch ''Munich'', tu'ux ku kajtal ''ilegalmente'' yéetel u k'aaba' ''Meyer.'' • 8 ti' ''septiembre:'' Junp'éel k'aas chak ik'al ''categoría'' 4 ti' le ''escala Saffir-Simpson'' ku k'uchul ''Galveston, Texas,'' kíinsik ichil ''6,000'' yéetel ''12,000'' máako'ob yéetel p'atik maanal ti' ''30,000'' ''mina''<nowiki/>'an u yotocho'ob. ku k'a'ajsa'al bey le nojoch cháak ''Galveston.'' c1j1mql400acfz33pkcsjqn9iojm9de 7336423 7336417 2026-09-25T19:43:21Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336423 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''''Enero''''' === ==== '''''1 de enero''''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. * 8 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' u jo'olpóopil u ''Iglesiail Jesucristo'' ti' le ''Santos'' ti' le Ts'ook K'iino'obo' ku ya'alik u le ''práctica poligamia'' ts'o'ok tumen u ''seguidores'' yéetel u u ''Iglesia'' ts'o'ok ma' ''autoriza''. * 9 ti' ''enero: Tu Piazza della Libertà'' ti' ''Roma, Italia, Società Sportiva Lazio,'' jump'éel ''club'' kocha'wóolis, ku káajal. *9 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos'', ku beeta'al ''RCA Records'' *14 ti' ''enero'': U ''ópera Tosca'' u ''Giacomo Puccini'' ku ye'esa'al te' ''Teatro'' ''Costanzi'' tu kaajil ''Roma, Italia.'' *21 ti' ''enero'': Junp'éel k'a'am ''terremoto'' tu noj lu'umil ''Colima, México,'' tu kíimsaj ''70'' máako'ob yéetel loobilta'ab ''cientos'', beyxan tu beetaj ya'ab loob ti' ba'alo'ob. *27 ti' ''enero:'' Le ''rebelión boxeadora'' ku káajal tu lu'umil ''China.'' Le ''diplomáticos extranjeros'' ti' ''Beijing ku'' k'áatiko'ob u beeta'al jump'éel ''disciplina.'' *29 ti' ''enero'': u noj jo'olpóopil ''béisbol'' ku káajsa'al tu kaajil ''Chicago.'' === '''''Febrero''''' === * 1 ti' ''febrero'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', le ''pintor español Pablo Picasso'' tu beetaj u yáax ''exposición'' tu juunal ti' le ''café-cervecería Els Quatre Gats.'' * 9 ti' ''febrero'': Ku ts'a'abal k'ajóoltbil u beeta'al le ''Copa Davis.'' * 27 ti' ''febrero'': Tu noj kaajil ''Múnich, Alemania'', ku káajsa'al u múuch'kabil kocha'wóolis ''FC Bayern.'' === '''''Marzo''''' === • 1 ti' ''marzo'': jump'éel ''escuadrón británico'' yaan u ''telegrafía inalámbrica'', ku ts'aik ''posibilidades'' ma' k'ajóolta'ano'ob ka'ache' uti'al u ''coordinación militar.'' • 11 ti' ''marzo'': Tu noj lu'umil ''Almería, España,'' ku káajal le ''Monte de Piedad y Caja de Ahorros de Almería (Almería Pawnshop and Savings Bank)'', ku meyaj tak ka'aj nupikubáa yéetel ''Unicaja'' tu ja'abil ''1991.'' • 13 ti' ''marzo'': U noj jala'achil ''España'' ku k'amik u k'e'exel le a'almaj t'aano'ob ku meyaj ti' paalalo'obo': ma' tu páajtal u meyaj le paalalo'ob ma' chukik lajun ja'abo'ob ti'obo', yéetel le paalalo'ob yaan ichil lajun ja'abo'ob ti'obo' ma' tu páajtal u meyajo'ob maanal ti' waxakp'éel ''horas'' ti' jump'éel k'iin, tak áak'ab. • 15 ti' ''marzo'': Le ''drama'' ti' ''versos The Young Bard tumen Edmond Rostand,'' tu'ux ku chíikpajal ''Sarah Bernhardt,'' ku káajal tu kaajil ''París.'' === '''''Abril''''' === •14 ti' ''abril'': Le ''Unión Ciclista Internacional (UCI)'' ku káajal tu kaajil ''París, Francia'', yéetel u nu'ukulilo'ob ''ciclismo'' ti' ''96'' noj lu'umilo'ob ku táakpajalo'ob. • 14 ti' ''abril:'' Le ''Exposición Internacional'' ku je'ek'abta'al tu noj kaajil ''París'', ku tukulta'al u taal ''47 millones'' u túulal máako'ob. Le yáax ''escalera mecánica'' ti' le k'ajláayo' ku ye'esik ti' le ''Exposición, generando considerable emoción.'' • 22 ti' ''abril:'' u soldadoilo'ob ''Francia'' tu ch'a'ajo'ob u lu'umil ''Lago Chad'' tu ba'atelil Kousséri. • 27 ti' ''abril:'' jump'éel nojoch jaats ti' Ottawa, u noj kaajil ''Canadá'', ku xu'ulsa'al tumen k'áak'. • 27 ti' ''abril'': Le ''físico británico William Thomson (Lord Kelvin)'' tu ts'áaj jump'éel ''charla titulada'' "Múuyalo'ob ''siglo XIX'' yóok'ol le ''teoría dinámica'' ti' le ooxoj yéetel le sáasilo'", ku káajal le "Le ki'ichpanil yéetel le ''claridad'' le ''teoría dinámica,'' ku ya'alik u le ooxoj yéetel le sáasilo' ku ''modos'' u ''movimiento'', ku ''observan'' bejla'e' tumen ka'ap'éel múuyalo'ob." === '''''Mayo''''' === • 1 ti' ''mayo'': Ya'abkach ''disturbios laborales'' ti' ''España'', yéetel ''huelgas'' ti' óol tuláakal le ''sectores'' yéetel k'aak'as ''represión'' tumen le muuk' ti' ''seguridad'' le noj. • 11 ti' ''mayo:'' Le ''boxeador estadounidense James J. Jeffries'' ku ts'áancha'atik u yéet lu'umil ''James J. Corbett'' tumen ''knockout'' ti' jump'éel ba'ate'lo' beeta'ab tu kaajil ''Coney Island, Nueva York,'' uti'al u k'amik u ''título mundial'' ti' ''peso pesado.'' • 20 ti' ''mayo:'' Le ''Juegos Olímpicos'', u ka'ap'éel ti' le ''era moderna,'' ku beeta'al bey jump'éel nu'ukulil le ''Exposición Universal'' ti' ''París (1900).'' • 26 ti' ''mayo'': U ba'atelil ''Palonegro'' ku yúuchul tu lu'umil ''Colombia'' ichil u ba'atelil mil k'iino'ob. • 28 ti' ''mayo:'' jump'éel ''eclipse solar total'' ku yila'al ti' jump'éel ''arco'' ku ''bin tak Porto'', ''Portugal, tak Elche, España.'' • 31 ti' ''mayo'': Tu lu'umil ''Sudáfrica'', le soldado'ob ''británicos'' tu ch'a'ajo'ob u noj kaajil ''Johannesburgo'', bey u ''prácticamente decidieron'' le k'atun ''Boer.'' === '''''Junio''''' === • 9 ti' ''junio'': ''Birsa Munda (25),'' juntúul máak jach k'a'anan ti' le ''movimiento independencia india,'' kíimil yáanal ''circunstancias misteriosas'' ti' le ''cárcel británica'' u ''Ranchi'' (jump'éel kaajil ti' le ''India oriental).'' • 14 ti' ''junio'': Ti' le ''carrera automóvil París-Lyon,'' le ''conductor francés F. Charron'' ku náajaltik ti' le t'íinche'balak' jump'éel ''Panhard'', kaxta'al u yúuchul jump'éel ''velocidad promedio'' u ''62 km'' leti' h, jump'éel ''récord'' ti' le k'iino' je'el xano' k'iin. • 16 ti' ''junio'': Le ''canal Elbe-Trave'' ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Lübeck.'' • 30 ti' ''junio'': Junp'éel k'áak' tu ''puertoil Hoboken (Nueva Jersey)'' tu kíimsaj maanal ti' ''trescientos'' máako'ob. === '''''Julio''''' === • 1 ti' ''julio'': U meyaj ''sinfónico'' u ''Jean Sibelius Finlandia'' ku káajal tu ''kaajil Helsinki, Finlandia.'' • 2 ti' ''julio'': Tu lu'umil ''Alemania,'' le ''conde Ferdinand'' ''von Zeppelin'' ku jóok'ol ti' le ''lago Constanza'' uti'al u beetik u yáax ''vuelo'' ti' le ''rígido aeronave LZ 1.'' • 9 ti' ''julio: Reina Victoria'' ti' ''Inglaterra'' tu ts'áaj k'ajóoltbil u noj a'almaj t'aanil ''Australia.'' • 19 ti' ''julio:'' Le ''zarzuela El estreno'' tumen le suku'uno'ob ''Quintero,'' yéetel u paax ''Chapí'', jump'éel nojoch ''éxito''. • 19 ti' ''julio'': ku je'ek'abta'al u yáax jaatsil u ''metroil París.'' • 29 ti' ''julio: Rey Umberto'' I ti' ''Italia'' kíimsa'ab tu kaajil ''Monza'' tumen ''anarquistas.'' • 31 ti' ''julio'': ''Vicepresidente José Manuel Marroquín,'' yéetel u yáantaj le ''ejército''o', tu beetaj jump'éel ''golpe tu contra'' le Jo'olpóopo' ''Sanclemente.'' Le ''revolución militar''a' ku káajal jump'éel ba'ate'el kun xáantal ka'ap'éel ja'ab. • 31 ti' ''julio'': Le ''temperatura'' asab ka'anal ti' u k'ajláayo' le lu'uma' bin ''registrada'' ti' ''Mostar (Bosnia'' yéetel ''Herzegovina): 46.2 °C (115.2 °F).'' === '''''Agosto''''' === • 1 ti' ''agosto'': le ''nadadora alemana Renate Schultz,'' u taal ''Hamburgo,'' tu ts'áaj jump'éel k'iin ''sensacional'' ti' ''1 minuto 27.6 segundos'' ti' le ''estilo libre. Lela''<nowiki/>' u yáax ''registro'' u ''natación'' ko'olelo'ob k'ajóolta'ano'ob. • 2 ti' ''agosto'': Tu kaajil ''París, Francia'', jump'éel ''intento'' u kíinsa'al ''Mozaffar al-Din, u Shah u Persia,'' ma' béeyak. • 9 ti' ''agosto: Estados Unidos'' tu ts'áaj u muuk' le nu'ukulil ''británico 3-0'' tu noj kaajil ''Boston'' ti' le yáax ''edición'' ti' le ''torneo Davis Cup.'' • 12 ti' ''agosto: Wilhelm Steinitz'', le yáax ''campeón'' yóok'ol kaab ti' ''ajedrez'' ti' ''1886'' tak ''1894'', ''kíimij ichil'' óotsilil ti' jump'éel k'oja'an najil ts'aak ti' ''Nueva York.'' • 25 ti' ''agosto: kíimij'' le ''filósofo alemán Friedrich Nietzsche'' tu ja'abil ''55.'' === '''''Septiembre''''' === • 1 ti' ''septiembre:'' Tu kaajil ''Glasgow, 83'' máako'ob táan u yila'alo'ob tumen ku tukulta'al yaan ''plaga bubónica'' ti'ob. • 6 ti' ''septiembre:'' le ''revolucionario ruso Vladimir Lenin'' k'uch ''Munich'', tu'ux ku kajtal ''ilegalmente'' yéetel u k'aaba' ''Meyer.'' • 8 ti' ''septiembre:'' Junp'éel k'aas chak ik'al ''categoría'' 4 ti' le ''escala Saffir-Simpson'' ku k'uchul ''Galveston, Texas,'' kíinsik ichil ''6,000'' yéetel ''12,000'' máako'ob yéetel p'atik maanal ti' ''30,000'' ''mina''<nowiki/>'an u yotocho'ob. ku k'a'ajsa'al bey le nojoch cháak ''Galveston.'' '''Octubre''' • 1 ti' octubre: Te' le Exposición Universal ti' París, juum yéetel wíimbala' ku sincronizar tumen yáax ka'atéen ti' cine. • 19 ti' octubre: Le físico alemán Max Planck tu ts'íibtaj le principios básicos ku conducirán ti' le formulación le física cuántica. • 25 ti' octubre: Eugenio Py ku cha'antik yéetel ku ye'esik le yáax cha'ano' argentina (documental), "U xíimbal Dr. Campos Sales ti' Buenos Aires," tu'ux ku grabarta'al u xíimbal Buenos Aires ti' u Jo'olpóopo'il Brasil, Manuel Ferraz de Campos Sales. Eugenio Py tu cha'antaj, tu beetaj yéetel tu ye'esaj te' k'iino' je'el xano' k'iin. E'esa'ab te' Casa Rosada (najo'ob jala'acho'), yéetel le máaxo'ob bino'obo' yaan ka'ach Jo'olpóopo' Julio Argentino Roca, ex Jo'olpóopo' Bartolomé Mitre, yéetel u noj jala'achil Brasil. • 28 ti' octubre: Tu kaajil Barcelona, ​​España, ku káajal le Real Club Deportivo Español. • 28 ti' octubre: Tu kaajil Barcelona, ​​España, ku káajal le Real Club Deportivo Español. • 29 ti' octubre: jump'éel k'a'am terremoto 7.7 magnitud golpea Miranda State, Venezuela, provocado jump'éel tsunami 5 metros yéetel p'atik 140 kíimil. • 31 ti' octubre: • Ku beeta'al u escudoil u banderail Ecuador. • U placail le kisbuuts'o'obo' ku ts'a'abal tu lu'umil España. n9368yxhmhur7k702gm6u2by2aj4vez 7336429 7336423 2026-09-25T19:51:55Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336429 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''''Enero''''' === ==== '''''1 de enero''''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. * 8 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' u jo'olpóopil u ''Iglesiail Jesucristo'' ti' le ''Santos'' ti' le Ts'ook K'iino'obo' ku ya'alik u le ''práctica poligamia'' ts'o'ok tumen u ''seguidores'' yéetel u u ''Iglesia'' ts'o'ok ma' ''autoriza''. * 9 ti' ''enero: Tu Piazza della Libertà'' ti' ''Roma, Italia, Società Sportiva Lazio,'' jump'éel ''club'' kocha'wóolis, ku káajal. *9 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos'', ku beeta'al ''RCA Records'' *14 ti' ''enero'': U ''ópera Tosca'' u ''Giacomo Puccini'' ku ye'esa'al te' ''Teatro'' ''Costanzi'' tu kaajil ''Roma, Italia.'' *21 ti' ''enero'': Junp'éel k'a'am ''terremoto'' tu noj lu'umil ''Colima, México,'' tu kíimsaj ''70'' máako'ob yéetel loobilta'ab ''cientos'', beyxan tu beetaj ya'ab loob ti' ba'alo'ob. *27 ti' ''enero:'' Le ''rebelión boxeadora'' ku káajal tu lu'umil ''China.'' Le ''diplomáticos extranjeros'' ti' ''Beijing ku'' k'áatiko'ob u beeta'al jump'éel ''disciplina.'' *29 ti' ''enero'': u noj jo'olpóopil ''béisbol'' ku káajsa'al tu kaajil ''Chicago.'' === '''''Febrero''''' === * 1 ti' ''febrero'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', le ''pintor español Pablo Picasso'' tu beetaj u yáax ''exposición'' tu juunal ti' le ''café-cervecería Els Quatre Gats.'' * 9 ti' ''febrero'': Ku ts'a'abal k'ajóoltbil u beeta'al le ''Copa Davis.'' * 27 ti' ''febrero'': Tu noj kaajil ''Múnich, Alemania'', ku káajsa'al u múuch'kabil kocha'wóolis ''FC Bayern.'' === '''''Marzo''''' === • 1 ti' ''marzo'': jump'éel ''escuadrón británico'' yaan u ''telegrafía inalámbrica'', ku ts'aik ''posibilidades'' ma' k'ajóolta'ano'ob ka'ache' uti'al u ''coordinación militar.'' • 11 ti' ''marzo'': Tu noj lu'umil ''Almería, España,'' ku káajal le ''Monte de Piedad y Caja de Ahorros de Almería (Almería Pawnshop and Savings Bank)'', ku meyaj tak ka'aj nupikubáa yéetel ''Unicaja'' tu ja'abil ''1991.'' • 13 ti' ''marzo'': U noj jala'achil ''España'' ku k'amik u k'e'exel le a'almaj t'aano'ob ku meyaj ti' paalalo'obo': ma' tu páajtal u meyaj le paalalo'ob ma' chukik lajun ja'abo'ob ti'obo', yéetel le paalalo'ob yaan ichil lajun ja'abo'ob ti'obo' ma' tu páajtal u meyajo'ob maanal ti' waxakp'éel ''horas'' ti' jump'éel k'iin, tak áak'ab. • 15 ti' ''marzo'': Le ''drama'' ti' ''versos The Young Bard tumen Edmond Rostand,'' tu'ux ku chíikpajal ''Sarah Bernhardt,'' ku káajal tu kaajil ''París.'' === '''''Abril''''' === •14 ti' ''abril'': Le ''Unión Ciclista Internacional (UCI)'' ku káajal tu kaajil ''París, Francia'', yéetel u nu'ukulilo'ob ''ciclismo'' ti' ''96'' noj lu'umilo'ob ku táakpajalo'ob. • 14 ti' ''abril:'' Le ''Exposición Internacional'' ku je'ek'abta'al tu noj kaajil ''París'', ku tukulta'al u taal ''47 millones'' u túulal máako'ob. Le yáax ''escalera mecánica'' ti' le k'ajláayo' ku ye'esik ti' le ''Exposición, generando considerable emoción.'' • 22 ti' ''abril:'' u soldadoilo'ob ''Francia'' tu ch'a'ajo'ob u lu'umil ''Lago Chad'' tu ba'atelil Kousséri. • 27 ti' ''abril:'' jump'éel nojoch jaats ti' Ottawa, u noj kaajil ''Canadá'', ku xu'ulsa'al tumen k'áak'. • 27 ti' ''abril'': Le ''físico británico William Thomson (Lord Kelvin)'' tu ts'áaj jump'éel ''charla titulada'' "Múuyalo'ob ''siglo XIX'' yóok'ol le ''teoría dinámica'' ti' le ooxoj yéetel le sáasilo'", ku káajal le "Le ki'ichpanil yéetel le ''claridad'' le ''teoría dinámica,'' ku ya'alik u le ooxoj yéetel le sáasilo' ku ''modos'' u ''movimiento'', ku ''observan'' bejla'e' tumen ka'ap'éel múuyalo'ob." === '''''Mayo''''' === • 1 ti' ''mayo'': Ya'abkach ''disturbios laborales'' ti' ''España'', yéetel ''huelgas'' ti' óol tuláakal le ''sectores'' yéetel k'aak'as ''represión'' tumen le muuk' ti' ''seguridad'' le noj. • 11 ti' ''mayo:'' Le ''boxeador estadounidense James J. Jeffries'' ku ts'áancha'atik u yéet lu'umil ''James J. Corbett'' tumen ''knockout'' ti' jump'éel ba'ate'lo' beeta'ab tu kaajil ''Coney Island, Nueva York,'' uti'al u k'amik u ''título mundial'' ti' ''peso pesado.'' • 20 ti' ''mayo:'' Le ''Juegos Olímpicos'', u ka'ap'éel ti' le ''era moderna,'' ku beeta'al bey jump'éel nu'ukulil le ''Exposición Universal'' ti' ''París (1900).'' • 26 ti' ''mayo'': U ba'atelil ''Palonegro'' ku yúuchul tu lu'umil ''Colombia'' ichil u ba'atelil mil k'iino'ob. • 28 ti' ''mayo:'' jump'éel ''eclipse solar total'' ku yila'al ti' jump'éel ''arco'' ku ''bin tak Porto'', ''Portugal, tak Elche, España.'' • 31 ti' ''mayo'': Tu lu'umil ''Sudáfrica'', le soldado'ob ''británicos'' tu ch'a'ajo'ob u noj kaajil ''Johannesburgo'', bey u ''prácticamente decidieron'' le k'atun ''Boer.'' === '''''Junio''''' === • 9 ti' ''junio'': ''Birsa Munda (25),'' juntúul máak jach k'a'anan ti' le ''movimiento independencia india,'' kíimil yáanal ''circunstancias misteriosas'' ti' le ''cárcel británica'' u ''Ranchi'' (jump'éel kaajil ti' le ''India oriental).'' • 14 ti' ''junio'': Ti' le ''carrera automóvil París-Lyon,'' le ''conductor francés F. Charron'' ku náajaltik ti' le t'íinche'balak' jump'éel ''Panhard'', kaxta'al u yúuchul jump'éel ''velocidad promedio'' u ''62 km'' leti' h, jump'éel ''récord'' ti' le k'iino' je'el xano' k'iin. • 16 ti' ''junio'': Le ''canal Elbe-Trave'' ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Lübeck.'' • 30 ti' ''junio'': Junp'éel k'áak' tu ''puertoil Hoboken (Nueva Jersey)'' tu kíimsaj maanal ti' ''trescientos'' máako'ob. === '''''Julio''''' === • 1 ti' ''julio'': U meyaj ''sinfónico'' u ''Jean Sibelius Finlandia'' ku káajal tu ''kaajil Helsinki, Finlandia.'' • 2 ti' ''julio'': Tu lu'umil ''Alemania,'' le ''conde Ferdinand'' ''von Zeppelin'' ku jóok'ol ti' le ''lago Constanza'' uti'al u beetik u yáax ''vuelo'' ti' le ''rígido aeronave LZ 1.'' • 9 ti' ''julio: Reina Victoria'' ti' ''Inglaterra'' tu ts'áaj k'ajóoltbil u noj a'almaj t'aanil ''Australia.'' • 19 ti' ''julio:'' Le ''zarzuela El estreno'' tumen le suku'uno'ob ''Quintero,'' yéetel u paax ''Chapí'', jump'éel nojoch ''éxito''. • 19 ti' ''julio'': ku je'ek'abta'al u yáax jaatsil u ''metroil París.'' • 29 ti' ''julio: Rey Umberto'' I ti' ''Italia'' kíimsa'ab tu kaajil ''Monza'' tumen ''anarquistas.'' • 31 ti' ''julio'': ''Vicepresidente José Manuel Marroquín,'' yéetel u yáantaj le ''ejército''o', tu beetaj jump'éel ''golpe tu contra'' le Jo'olpóopo' ''Sanclemente.'' Le ''revolución militar''a' ku káajal jump'éel ba'ate'el kun xáantal ka'ap'éel ja'ab. • 31 ti' ''julio'': Le ''temperatura'' asab ka'anal ti' u k'ajláayo' le lu'uma' bin ''registrada'' ti' ''Mostar (Bosnia'' yéetel ''Herzegovina): 46.2 °C (115.2 °F).'' === '''''Agosto''''' === • 1 ti' ''agosto'': le ''nadadora alemana Renate Schultz,'' u taal ''Hamburgo,'' tu ts'áaj jump'éel k'iin ''sensacional'' ti' ''1 minuto 27.6 segundos'' ti' le ''estilo libre. Lela''<nowiki/>' u yáax ''registro'' u ''natación'' ko'olelo'ob k'ajóolta'ano'ob. • 2 ti' ''agosto'': Tu kaajil ''París, Francia'', jump'éel ''intento'' u kíinsa'al ''Mozaffar al-Din, u Shah u Persia,'' ma' béeyak. • 9 ti' ''agosto: Estados Unidos'' tu ts'áaj u muuk' le nu'ukulil ''británico 3-0'' tu noj kaajil ''Boston'' ti' le yáax ''edición'' ti' le ''torneo Davis Cup.'' • 12 ti' ''agosto: Wilhelm Steinitz'', le yáax ''campeón'' yóok'ol kaab ti' ''ajedrez'' ti' ''1886'' tak ''1894'', ''kíimij ichil'' óotsilil ti' jump'éel k'oja'an najil ts'aak ti' ''Nueva York.'' • 25 ti' ''agosto: kíimij'' le ''filósofo alemán Friedrich Nietzsche'' tu ja'abil ''55.'' === '''''Septiembre''''' === • 1 ti' ''septiembre:'' Tu kaajil ''Glasgow, 83'' máako'ob táan u yila'alo'ob tumen ku tukulta'al yaan ''plaga bubónica'' ti'ob. • 6 ti' ''septiembre:'' le ''revolucionario ruso Vladimir Lenin'' k'uch ''Munich'', tu'ux ku kajtal ''ilegalmente'' yéetel u k'aaba' ''Meyer.'' • 8 ti' ''septiembre:'' Junp'éel k'aas chak ik'al ''categoría'' 4 ti' le ''escala Saffir-Simpson'' ku k'uchul ''Galveston, Texas,'' kíinsik ichil ''6,000'' yéetel ''12,000'' máako'ob yéetel p'atik maanal ti' ''30,000'' ''mina''<nowiki/>'an u yotocho'ob. ku k'a'ajsa'al bey le nojoch cháak ''Galveston.'' === '''''Octubre''''' === • 1 ti' ''octubre'': Te' le ''Exposición Universal'' ti' ''París'', juum yéetel ''wíimbala''<nowiki/>' ku ''sincronizar'' tumen yáax ka'atéen ti' ''cine.'' • 19 ti' ''octubre'': Le ''físico alemán Max Planck'' tu ts'íibtaj le ''principios básicos'' ku ''conducirán'' ti' le ''formulación'' le ''física cuántica.'' • 25 ti' ''octubre: Eugenio Py ku'' cha'antik yéetel ku ye'esik le yáax cha'ano' ''argentina (documental),'' "U xíimbal ''Dr. Campos Sales'' ti' ''Buenos Aires,''" tu'ux ku ''grabarta''<nowiki/>'al u xíimbal ''Buenos Aires'' ti' u Jo'olpóopo'il ''Brasil, Manuel Ferraz de Campos Sales. Eugenio Py tu'' cha'antaj, tu beetaj yéetel tu ye'esaj te' k'iino' je'el ''xano''' k'iin. E'esa'ab te' ''Casa Rosada'' (najo'ob jala'acho'), yéetel le máaxo'ob bino'obo' yaan ka'ach Jo'olpóopo' ''Julio Argentino Roca'', ''ex'' Jo'olpóopo' ''Bartolomé Mitre,'' yéetel u noj jala'achil ''Brasil.'' • 28 ti' ''octubre'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', ku káajal le ''Real Club Deportivo Español.'' • 28 ti' ''octubre:'' Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', ku káajal le ''Real Club Deportivo Español.'' • 29 ti' ''octubre:'' jump'éel k'a'am ''terremoto 7.7 magnitud golpea Miranda State, Venezuela, provocado'' jump'éel ''tsunami 5 metros'' yéetel p'atik ''140'' kíimil. • 31 ti' ''octubre:'' • Ku beeta'al u ''escudo''il u ''banderail Ecuador.'' • U ''placai''l le kisbuuts'o'obo' ku ts'a'abal tu lu'umil ''España.'' f1dhm78n3xrkcj9dcli1kwvixrnjn1z 7336431 7336429 2026-09-25T19:53:47Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336431 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''''Enero''''' === ==== '''''1 de enero''''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. * 8 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' u jo'olpóopil u ''Iglesiail Jesucristo'' ti' le ''Santos'' ti' le Ts'ook K'iino'obo' ku ya'alik u le ''práctica poligamia'' ts'o'ok tumen u ''seguidores'' yéetel u u ''Iglesia'' ts'o'ok ma' ''autoriza''. * 9 ti' ''enero: Tu Piazza della Libertà'' ti' ''Roma, Italia, Società Sportiva Lazio,'' jump'éel ''club'' kocha'wóolis, ku káajal. *9 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos'', ku beeta'al ''RCA Records'' *14 ti' ''enero'': U ''ópera Tosca'' u ''Giacomo Puccini'' ku ye'esa'al te' ''Teatro'' ''Costanzi'' tu kaajil ''Roma, Italia.'' *21 ti' ''enero'': Junp'éel k'a'am ''terremoto'' tu noj lu'umil ''Colima, México,'' tu kíimsaj ''70'' máako'ob yéetel loobilta'ab ''cientos'', beyxan tu beetaj ya'ab loob ti' ba'alo'ob. *27 ti' ''enero:'' Le ''rebelión boxeadora'' ku káajal tu lu'umil ''China.'' Le ''diplomáticos extranjeros'' ti' ''Beijing ku'' k'áatiko'ob u beeta'al jump'éel ''disciplina.'' *29 ti' ''enero'': u noj jo'olpóopil ''béisbol'' ku káajsa'al tu kaajil ''Chicago.'' === '''''Febrero''''' === * 1 ti' ''febrero'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', le ''pintor español Pablo Picasso'' tu beetaj u yáax ''exposición'' tu juunal ti' le ''café-cervecería Els Quatre Gats.'' * 9 ti' ''febrero'': Ku ts'a'abal k'ajóoltbil u beeta'al le ''Copa Davis.'' * 27 ti' ''febrero'': Tu noj kaajil ''Múnich, Alemania'', ku káajsa'al u múuch'kabil kocha'wóolis ''FC Bayern.'' === '''''Marzo''''' === • 1 ti' ''marzo'': jump'éel ''escuadrón británico'' yaan u ''telegrafía inalámbrica'', ku ts'aik ''posibilidades'' ma' k'ajóolta'ano'ob ka'ache' uti'al u ''coordinación militar.'' • 11 ti' ''marzo'': Tu noj lu'umil ''Almería, España,'' ku káajal le ''Monte de Piedad y Caja de Ahorros de Almería (Almería Pawnshop and Savings Bank)'', ku meyaj tak ka'aj nupikubáa yéetel ''Unicaja'' tu ja'abil ''1991.'' • 13 ti' ''marzo'': U noj jala'achil ''España'' ku k'amik u k'e'exel le a'almaj t'aano'ob ku meyaj ti' paalalo'obo': ma' tu páajtal u meyaj le paalalo'ob ma' chukik lajun ja'abo'ob ti'obo', yéetel le paalalo'ob yaan ichil lajun ja'abo'ob ti'obo' ma' tu páajtal u meyajo'ob maanal ti' waxakp'éel ''horas'' ti' jump'éel k'iin, tak áak'ab. • 15 ti' ''marzo'': Le ''drama'' ti' ''versos The Young Bard tumen Edmond Rostand,'' tu'ux ku chíikpajal ''Sarah Bernhardt,'' ku káajal tu kaajil ''París.'' === '''''Abril''''' === •14 ti' ''abril'': Le ''Unión Ciclista Internacional (UCI)'' ku káajal tu kaajil ''París, Francia'', yéetel u nu'ukulilo'ob ''ciclismo'' ti' ''96'' noj lu'umilo'ob ku táakpajalo'ob. • 14 ti' ''abril:'' Le ''Exposición Internacional'' ku je'ek'abta'al tu noj kaajil ''París'', ku tukulta'al u taal ''47 millones'' u túulal máako'ob. Le yáax ''escalera mecánica'' ti' le k'ajláayo' ku ye'esik ti' le ''Exposición, generando considerable emoción.'' • 22 ti' ''abril:'' u soldadoilo'ob ''Francia'' tu ch'a'ajo'ob u lu'umil ''Lago Chad'' tu ba'atelil Kousséri. • 27 ti' ''abril:'' jump'éel nojoch jaats ti' Ottawa, u noj kaajil ''Canadá'', ku xu'ulsa'al tumen k'áak'. • 27 ti' ''abril'': Le ''físico británico William Thomson (Lord Kelvin)'' tu ts'áaj jump'éel ''charla titulada'' "Múuyalo'ob ''siglo XIX'' yóok'ol le ''teoría dinámica'' ti' le ooxoj yéetel le sáasilo'", ku káajal le "Le ki'ichpanil yéetel le ''claridad'' le ''teoría dinámica,'' ku ya'alik u le ooxoj yéetel le sáasilo' ku ''modos'' u ''movimiento'', ku ''observan'' bejla'e' tumen ka'ap'éel múuyalo'ob." === '''''Mayo''''' === • 1 ti' ''mayo'': Ya'abkach ''disturbios laborales'' ti' ''España'', yéetel ''huelgas'' ti' óol tuláakal le ''sectores'' yéetel k'aak'as ''represión'' tumen le muuk' ti' ''seguridad'' le noj. • 11 ti' ''mayo:'' Le ''boxeador estadounidense James J. Jeffries'' ku ts'áancha'atik u yéet lu'umil ''James J. Corbett'' tumen ''knockout'' ti' jump'éel ba'ate'lo' beeta'ab tu kaajil ''Coney Island, Nueva York,'' uti'al u k'amik u ''título mundial'' ti' ''peso pesado.'' • 20 ti' ''mayo:'' Le ''Juegos Olímpicos'', u ka'ap'éel ti' le ''era moderna,'' ku beeta'al bey jump'éel nu'ukulil le ''Exposición Universal'' ti' ''París (1900).'' • 26 ti' ''mayo'': U ba'atelil ''Palonegro'' ku yúuchul tu lu'umil ''Colombia'' ichil u ba'atelil mil k'iino'ob. • 28 ti' ''mayo:'' jump'éel ''eclipse solar total'' ku yila'al ti' jump'éel ''arco'' ku ''bin tak Porto'', ''Portugal, tak Elche, España.'' • 31 ti' ''mayo'': Tu lu'umil ''Sudáfrica'', le soldado'ob ''británicos'' tu ch'a'ajo'ob u noj kaajil ''Johannesburgo'', bey u ''prácticamente decidieron'' le k'atun ''Boer.'' === '''''Junio''''' === • 9 ti' ''junio'': ''Birsa Munda (25),'' juntúul máak jach k'a'anan ti' le ''movimiento independencia india,'' kíimil yáanal ''circunstancias misteriosas'' ti' le ''cárcel británica'' u ''Ranchi'' (jump'éel kaajil ti' le ''India oriental).'' • 14 ti' ''junio'': Ti' le ''carrera automóvil París-Lyon,'' le ''conductor francés F. Charron'' ku náajaltik ti' le t'íinche'balak' jump'éel ''Panhard'', kaxta'al u yúuchul jump'éel ''velocidad promedio'' u ''62 km'' leti' h, jump'éel ''récord'' ti' le k'iino' je'el xano' k'iin. • 16 ti' ''junio'': Le ''canal Elbe-Trave'' ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Lübeck.'' • 30 ti' ''junio'': Junp'éel k'áak' tu ''puertoil Hoboken (Nueva Jersey)'' tu kíimsaj maanal ti' ''trescientos'' máako'ob. === '''''Julio''''' === • 1 ti' ''julio'': U meyaj ''sinfónico'' u ''Jean Sibelius Finlandia'' ku káajal tu ''kaajil Helsinki, Finlandia.'' • 2 ti' ''julio'': Tu lu'umil ''Alemania,'' le ''conde Ferdinand'' ''von Zeppelin'' ku jóok'ol ti' le ''lago Constanza'' uti'al u beetik u yáax ''vuelo'' ti' le ''rígido aeronave LZ 1.'' • 9 ti' ''julio: Reina Victoria'' ti' ''Inglaterra'' tu ts'áaj k'ajóoltbil u noj a'almaj t'aanil ''Australia.'' • 19 ti' ''julio:'' Le ''zarzuela El estreno'' tumen le suku'uno'ob ''Quintero,'' yéetel u paax ''Chapí'', jump'éel nojoch ''éxito''. • 19 ti' ''julio'': ku je'ek'abta'al u yáax jaatsil u ''metroil París.'' • 29 ti' ''julio: Rey Umberto'' I ti' ''Italia'' kíimsa'ab tu kaajil ''Monza'' tumen ''anarquistas.'' • 31 ti' ''julio'': ''Vicepresidente José Manuel Marroquín,'' yéetel u yáantaj le ''ejército''o', tu beetaj jump'éel ''golpe tu contra'' le Jo'olpóopo' ''Sanclemente.'' Le ''revolución militar''a' ku káajal jump'éel ba'ate'el kun xáantal ka'ap'éel ja'ab. • 31 ti' ''julio'': Le ''temperatura'' asab ka'anal ti' u k'ajláayo' le lu'uma' bin ''registrada'' ti' ''Mostar (Bosnia'' yéetel ''Herzegovina): 46.2 °C (115.2 °F).'' === '''''Agosto''''' === • 1 ti' ''agosto'': le ''nadadora alemana Renate Schultz,'' u taal ''Hamburgo,'' tu ts'áaj jump'éel k'iin ''sensacional'' ti' ''1 minuto 27.6 segundos'' ti' le ''estilo libre. Lela''<nowiki/>' u yáax ''registro'' u ''natación'' ko'olelo'ob k'ajóolta'ano'ob. • 2 ti' ''agosto'': Tu kaajil ''París, Francia'', jump'éel ''intento'' u kíinsa'al ''Mozaffar al-Din, u Shah u Persia,'' ma' béeyak. • 9 ti' ''agosto: Estados Unidos'' tu ts'áaj u muuk' le nu'ukulil ''británico 3-0'' tu noj kaajil ''Boston'' ti' le yáax ''edición'' ti' le ''torneo Davis Cup.'' • 12 ti' ''agosto: Wilhelm Steinitz'', le yáax ''campeón'' yóok'ol kaab ti' ''ajedrez'' ti' ''1886'' tak ''1894'', ''kíimij ichil'' óotsilil ti' jump'éel k'oja'an najil ts'aak ti' ''Nueva York.'' • 25 ti' ''agosto: kíimij'' le ''filósofo alemán Friedrich Nietzsche'' tu ja'abil ''55.'' === '''''Septiembre''''' === • 1 ti' ''septiembre:'' Tu kaajil ''Glasgow, 83'' máako'ob táan u yila'alo'ob tumen ku tukulta'al yaan ''plaga bubónica'' ti'ob. • 6 ti' ''septiembre:'' le ''revolucionario ruso Vladimir Lenin'' k'uch ''Munich'', tu'ux ku kajtal ''ilegalmente'' yéetel u k'aaba' ''Meyer.'' • 8 ti' ''septiembre:'' Junp'éel k'aas chak ik'al ''categoría'' 4 ti' le ''escala Saffir-Simpson'' ku k'uchul ''Galveston, Texas,'' kíinsik ichil ''6,000'' yéetel ''12,000'' máako'ob yéetel p'atik maanal ti' ''30,000'' ''mina''<nowiki/>'an u yotocho'ob. ku k'a'ajsa'al bey le nojoch cháak ''Galveston.'' === '''''Octubre''''' === • 1 ti' ''octubre'': Te' le ''Exposición Universal'' ti' ''París'', juum yéetel ''wíimbala''<nowiki/>' ku ''sincronizar'' tumen yáax ka'atéen ti' ''cine.'' • 19 ti' ''octubre'': Le ''físico alemán Max Planck'' tu ts'íibtaj le ''principios básicos'' ku ''conducirán'' ti' le ''formulación'' le ''física cuántica.'' • 25 ti' ''octubre: Eugenio Py ku'' cha'antik yéetel ku ye'esik le yáax cha'ano' ''argentina (documental),'' "U xíimbal ''Dr. Campos Sales'' ti' ''Buenos Aires,''" tu'ux ku ''grabarta''<nowiki/>'al u xíimbal ''Buenos Aires'' ti' u Jo'olpóopo'il ''Brasil, Manuel Ferraz de Campos Sales. Eugenio Py tu'' cha'antaj, tu beetaj yéetel tu ye'esaj te' k'iino' je'el ''xano''' k'iin. E'esa'ab te' ''Casa Rosada'' (najo'ob jala'acho'), yéetel le máaxo'ob bino'obo' yaan ka'ach Jo'olpóopo' ''Julio Argentino Roca'', ''ex'' Jo'olpóopo' ''Bartolomé Mitre,'' yéetel u noj jala'achil ''Brasil.'' • 28 ti' ''octubre'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', ku káajal le ''Real Club Deportivo Español.'' • 28 ti' ''octubre:'' Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', ku káajal le ''Real Club Deportivo Español.'' • 29 ti' ''octubre:'' jump'éel k'a'am ''terremoto 7.7 magnitud golpea Miranda State, Venezuela, provocado'' jump'éel ''tsunami 5 metros'' yéetel p'atik ''140'' kíimil. • 31 ti' ''octubre:'' • Ku beeta'al u ''escudo''il u ''banderail Ecuador.'' • U ''placai''l le kisbuuts'o'obo' ku ts'a'abal tu lu'umil ''España.'' '''Noviembre''' • 6 ti' noviembre: U yéeybal u noj jala'achil Estados Unidos tu ja'abil 1900. Jo'olpóopo' republicano William McKinley tu ts'áaj u yóol ti' le demócrata William Jennings Bryan tumen 242 votos electorales ti' le demócratas 205. • 15 ti' noviembre: Le estreno ti' Estocolmo ti' le báaxalo' August Strindberg *Le bejo' u Damasco*. • 22 ti' noviembre: Le pintor Claude Monet ku ye'esik u meyaj te' Durand-Ruel Gallery ti' París. • 30 ti' noviembre: le aj ts'íib británico Oscar Wilde, u nojchil le movimiento literario ti' le movimiento decadente, kíimij ti' le exilio ti' París. mj7t4btdinkin7wzgiwbqexdyrle3et 7336432 7336431 2026-09-25T19:57:05Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336432 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''''Enero''''' === ==== '''''1 de enero''''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. * 8 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' u jo'olpóopil u ''Iglesiail Jesucristo'' ti' le ''Santos'' ti' le Ts'ook K'iino'obo' ku ya'alik u le ''práctica poligamia'' ts'o'ok tumen u ''seguidores'' yéetel u u ''Iglesia'' ts'o'ok ma' ''autoriza''. * 9 ti' ''enero: Tu Piazza della Libertà'' ti' ''Roma, Italia, Società Sportiva Lazio,'' jump'éel ''club'' kocha'wóolis, ku káajal. *9 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos'', ku beeta'al ''RCA Records'' *14 ti' ''enero'': U ''ópera Tosca'' u ''Giacomo Puccini'' ku ye'esa'al te' ''Teatro'' ''Costanzi'' tu kaajil ''Roma, Italia.'' *21 ti' ''enero'': Junp'éel k'a'am ''terremoto'' tu noj lu'umil ''Colima, México,'' tu kíimsaj ''70'' máako'ob yéetel loobilta'ab ''cientos'', beyxan tu beetaj ya'ab loob ti' ba'alo'ob. *27 ti' ''enero:'' Le ''rebelión boxeadora'' ku káajal tu lu'umil ''China.'' Le ''diplomáticos extranjeros'' ti' ''Beijing ku'' k'áatiko'ob u beeta'al jump'éel ''disciplina.'' *29 ti' ''enero'': u noj jo'olpóopil ''béisbol'' ku káajsa'al tu kaajil ''Chicago.'' === '''''Febrero''''' === * 1 ti' ''febrero'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', le ''pintor español Pablo Picasso'' tu beetaj u yáax ''exposición'' tu juunal ti' le ''café-cervecería Els Quatre Gats.'' * 9 ti' ''febrero'': Ku ts'a'abal k'ajóoltbil u beeta'al le ''Copa Davis.'' * 27 ti' ''febrero'': Tu noj kaajil ''Múnich, Alemania'', ku káajsa'al u múuch'kabil kocha'wóolis ''FC Bayern.'' === '''''Marzo''''' === • 1 ti' ''marzo'': jump'éel ''escuadrón británico'' yaan u ''telegrafía inalámbrica'', ku ts'aik ''posibilidades'' ma' k'ajóolta'ano'ob ka'ache' uti'al u ''coordinación militar.'' • 11 ti' ''marzo'': Tu noj lu'umil ''Almería, España,'' ku káajal le ''Monte de Piedad y Caja de Ahorros de Almería (Almería Pawnshop and Savings Bank)'', ku meyaj tak ka'aj nupikubáa yéetel ''Unicaja'' tu ja'abil ''1991.'' • 13 ti' ''marzo'': U noj jala'achil ''España'' ku k'amik u k'e'exel le a'almaj t'aano'ob ku meyaj ti' paalalo'obo': ma' tu páajtal u meyaj le paalalo'ob ma' chukik lajun ja'abo'ob ti'obo', yéetel le paalalo'ob yaan ichil lajun ja'abo'ob ti'obo' ma' tu páajtal u meyajo'ob maanal ti' waxakp'éel ''horas'' ti' jump'éel k'iin, tak áak'ab. • 15 ti' ''marzo'': Le ''drama'' ti' ''versos The Young Bard tumen Edmond Rostand,'' tu'ux ku chíikpajal ''Sarah Bernhardt,'' ku káajal tu kaajil ''París.'' === '''''Abril''''' === •14 ti' ''abril'': Le ''Unión Ciclista Internacional (UCI)'' ku káajal tu kaajil ''París, Francia'', yéetel u nu'ukulilo'ob ''ciclismo'' ti' ''96'' noj lu'umilo'ob ku táakpajalo'ob. • 14 ti' ''abril:'' Le ''Exposición Internacional'' ku je'ek'abta'al tu noj kaajil ''París'', ku tukulta'al u taal ''47 millones'' u túulal máako'ob. Le yáax ''escalera mecánica'' ti' le k'ajláayo' ku ye'esik ti' le ''Exposición, generando considerable emoción.'' • 22 ti' ''abril:'' u soldadoilo'ob ''Francia'' tu ch'a'ajo'ob u lu'umil ''Lago Chad'' tu ba'atelil Kousséri. • 27 ti' ''abril:'' jump'éel nojoch jaats ti' Ottawa, u noj kaajil ''Canadá'', ku xu'ulsa'al tumen k'áak'. • 27 ti' ''abril'': Le ''físico británico William Thomson (Lord Kelvin)'' tu ts'áaj jump'éel ''charla titulada'' "Múuyalo'ob ''siglo XIX'' yóok'ol le ''teoría dinámica'' ti' le ooxoj yéetel le sáasilo'", ku káajal le "Le ki'ichpanil yéetel le ''claridad'' le ''teoría dinámica,'' ku ya'alik u le ooxoj yéetel le sáasilo' ku ''modos'' u ''movimiento'', ku ''observan'' bejla'e' tumen ka'ap'éel múuyalo'ob." === '''''Mayo''''' === • 1 ti' ''mayo'': Ya'abkach ''disturbios laborales'' ti' ''España'', yéetel ''huelgas'' ti' óol tuláakal le ''sectores'' yéetel k'aak'as ''represión'' tumen le muuk' ti' ''seguridad'' le noj. • 11 ti' ''mayo:'' Le ''boxeador estadounidense James J. Jeffries'' ku ts'áancha'atik u yéet lu'umil ''James J. Corbett'' tumen ''knockout'' ti' jump'éel ba'ate'lo' beeta'ab tu kaajil ''Coney Island, Nueva York,'' uti'al u k'amik u ''título mundial'' ti' ''peso pesado.'' • 20 ti' ''mayo:'' Le ''Juegos Olímpicos'', u ka'ap'éel ti' le ''era moderna,'' ku beeta'al bey jump'éel nu'ukulil le ''Exposición Universal'' ti' ''París (1900).'' • 26 ti' ''mayo'': U ba'atelil ''Palonegro'' ku yúuchul tu lu'umil ''Colombia'' ichil u ba'atelil mil k'iino'ob. • 28 ti' ''mayo:'' jump'éel ''eclipse solar total'' ku yila'al ti' jump'éel ''arco'' ku ''bin tak Porto'', ''Portugal, tak Elche, España.'' • 31 ti' ''mayo'': Tu lu'umil ''Sudáfrica'', le soldado'ob ''británicos'' tu ch'a'ajo'ob u noj kaajil ''Johannesburgo'', bey u ''prácticamente decidieron'' le k'atun ''Boer.'' === '''''Junio''''' === • 9 ti' ''junio'': ''Birsa Munda (25),'' juntúul máak jach k'a'anan ti' le ''movimiento independencia india,'' kíimil yáanal ''circunstancias misteriosas'' ti' le ''cárcel británica'' u ''Ranchi'' (jump'éel kaajil ti' le ''India oriental).'' • 14 ti' ''junio'': Ti' le ''carrera automóvil París-Lyon,'' le ''conductor francés F. Charron'' ku náajaltik ti' le t'íinche'balak' jump'éel ''Panhard'', kaxta'al u yúuchul jump'éel ''velocidad promedio'' u ''62 km'' leti' h, jump'éel ''récord'' ti' le k'iino' je'el xano' k'iin. • 16 ti' ''junio'': Le ''canal Elbe-Trave'' ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Lübeck.'' • 30 ti' ''junio'': Junp'éel k'áak' tu ''puertoil Hoboken (Nueva Jersey)'' tu kíimsaj maanal ti' ''trescientos'' máako'ob. === '''''Julio''''' === • 1 ti' ''julio'': U meyaj ''sinfónico'' u ''Jean Sibelius Finlandia'' ku káajal tu ''kaajil Helsinki, Finlandia.'' • 2 ti' ''julio'': Tu lu'umil ''Alemania,'' le ''conde Ferdinand'' ''von Zeppelin'' ku jóok'ol ti' le ''lago Constanza'' uti'al u beetik u yáax ''vuelo'' ti' le ''rígido aeronave LZ 1.'' • 9 ti' ''julio: Reina Victoria'' ti' ''Inglaterra'' tu ts'áaj k'ajóoltbil u noj a'almaj t'aanil ''Australia.'' • 19 ti' ''julio:'' Le ''zarzuela El estreno'' tumen le suku'uno'ob ''Quintero,'' yéetel u paax ''Chapí'', jump'éel nojoch ''éxito''. • 19 ti' ''julio'': ku je'ek'abta'al u yáax jaatsil u ''metroil París.'' • 29 ti' ''julio: Rey Umberto'' I ti' ''Italia'' kíimsa'ab tu kaajil ''Monza'' tumen ''anarquistas.'' • 31 ti' ''julio'': ''Vicepresidente José Manuel Marroquín,'' yéetel u yáantaj le ''ejército''o', tu beetaj jump'éel ''golpe tu contra'' le Jo'olpóopo' ''Sanclemente.'' Le ''revolución militar''a' ku káajal jump'éel ba'ate'el kun xáantal ka'ap'éel ja'ab. • 31 ti' ''julio'': Le ''temperatura'' asab ka'anal ti' u k'ajláayo' le lu'uma' bin ''registrada'' ti' ''Mostar (Bosnia'' yéetel ''Herzegovina): 46.2 °C (115.2 °F).'' === '''''Agosto''''' === • 1 ti' ''agosto'': le ''nadadora alemana Renate Schultz,'' u taal ''Hamburgo,'' tu ts'áaj jump'éel k'iin ''sensacional'' ti' ''1 minuto 27.6 segundos'' ti' le ''estilo libre. Lela''<nowiki/>' u yáax ''registro'' u ''natación'' ko'olelo'ob k'ajóolta'ano'ob. • 2 ti' ''agosto'': Tu kaajil ''París, Francia'', jump'éel ''intento'' u kíinsa'al ''Mozaffar al-Din, u Shah u Persia,'' ma' béeyak. • 9 ti' ''agosto: Estados Unidos'' tu ts'áaj u muuk' le nu'ukulil ''británico 3-0'' tu noj kaajil ''Boston'' ti' le yáax ''edición'' ti' le ''torneo Davis Cup.'' • 12 ti' ''agosto: Wilhelm Steinitz'', le yáax ''campeón'' yóok'ol kaab ti' ''ajedrez'' ti' ''1886'' tak ''1894'', ''kíimij ichil'' óotsilil ti' jump'éel k'oja'an najil ts'aak ti' ''Nueva York.'' • 25 ti' ''agosto: kíimij'' le ''filósofo alemán Friedrich Nietzsche'' tu ja'abil ''55.'' === '''''Septiembre''''' === • 1 ti' ''septiembre:'' Tu kaajil ''Glasgow, 83'' máako'ob táan u yila'alo'ob tumen ku tukulta'al yaan ''plaga bubónica'' ti'ob. • 6 ti' ''septiembre:'' le ''revolucionario ruso Vladimir Lenin'' k'uch ''Munich'', tu'ux ku kajtal ''ilegalmente'' yéetel u k'aaba' ''Meyer.'' • 8 ti' ''septiembre:'' Junp'éel k'aas chak ik'al ''categoría'' 4 ti' le ''escala Saffir-Simpson'' ku k'uchul ''Galveston, Texas,'' kíinsik ichil ''6,000'' yéetel ''12,000'' máako'ob yéetel p'atik maanal ti' ''30,000'' ''mina''<nowiki/>'an u yotocho'ob. ku k'a'ajsa'al bey le nojoch cháak ''Galveston.'' === '''''Octubre''''' === • 1 ti' ''octubre'': Te' le ''Exposición Universal'' ti' ''París'', juum yéetel ''wíimbala''<nowiki/>' ku ''sincronizar'' tumen yáax ka'atéen ti' ''cine.'' • 19 ti' ''octubre'': Le ''físico alemán Max Planck'' tu ts'íibtaj le ''principios básicos'' ku ''conducirán'' ti' le ''formulación'' le ''física cuántica.'' • 25 ti' ''octubre: Eugenio Py ku'' cha'antik yéetel ku ye'esik le yáax cha'ano' ''argentina (documental),'' "U xíimbal ''Dr. Campos Sales'' ti' ''Buenos Aires,''" tu'ux ku ''grabarta''<nowiki/>'al u xíimbal ''Buenos Aires'' ti' u Jo'olpóopo'il ''Brasil, Manuel Ferraz de Campos Sales. Eugenio Py tu'' cha'antaj, tu beetaj yéetel tu ye'esaj te' k'iino' je'el ''xano''' k'iin. E'esa'ab te' ''Casa Rosada'' (najo'ob jala'acho'), yéetel le máaxo'ob bino'obo' yaan ka'ach Jo'olpóopo' ''Julio Argentino Roca'', ''ex'' Jo'olpóopo' ''Bartolomé Mitre,'' yéetel u noj jala'achil ''Brasil.'' • 28 ti' ''octubre'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', ku káajal le ''Real Club Deportivo Español.'' • 28 ti' ''octubre:'' Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', ku káajal le ''Real Club Deportivo Español.'' • 29 ti' ''octubre:'' jump'éel k'a'am ''terremoto 7.7 magnitud golpea Miranda State, Venezuela, provocado'' jump'éel ''tsunami 5 metros'' yéetel p'atik ''140'' kíimil. • 31 ti' ''octubre:'' • Ku beeta'al u ''escudo''il u ''banderail Ecuador.'' • U ''placai''l le kisbuuts'o'obo' ku ts'a'abal tu lu'umil ''España.'' === '''''Noviembre''''' === • 6 ti' ''noviembre:'' U yéeybal u noj jala'achil ''Estados Unidos'' tu ja'abil ''1900.'' Jo'olpóopo' ''republicano William McKinley'' tu ts'áaj u yóol ti' le ''demócrata William Jennings Bryan tumen 242 votos electorales'' ti' le ''demócratas 205.'' • 15 ti' ''noviembre:'' Le ''estreno'' ti' ''Estocolmo'' ti' le báaxalo' ''August Strindberg'' *Le bejo' u ''Damasco''*. • 22 ti' ''noviembre:'' Le ''pintor Claude Monet'' ku ye'esik u meyaj te' ''Durand-Ruel Gallery'' ti' ''París.'' • 30 ti' ''noviembre:'' le aj ts'íib ''británico Oscar Wilde'', u nojchil le ''movimiento literario'' ti' le ''movimiento decadente'', kíimij ti' le exilio ti' ''París.'' ruj2npg8e99dnl2bp9xb2eiina8wneh 7336433 7336432 2026-09-25T19:58:17Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336433 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''''Enero''''' === ==== '''''1 de enero''''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. * 8 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' u jo'olpóopil u ''Iglesiail Jesucristo'' ti' le ''Santos'' ti' le Ts'ook K'iino'obo' ku ya'alik u le ''práctica poligamia'' ts'o'ok tumen u ''seguidores'' yéetel u u ''Iglesia'' ts'o'ok ma' ''autoriza''. * 9 ti' ''enero: Tu Piazza della Libertà'' ti' ''Roma, Italia, Società Sportiva Lazio,'' jump'éel ''club'' kocha'wóolis, ku káajal. *9 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos'', ku beeta'al ''RCA Records'' *14 ti' ''enero'': U ''ópera Tosca'' u ''Giacomo Puccini'' ku ye'esa'al te' ''Teatro'' ''Costanzi'' tu kaajil ''Roma, Italia.'' *21 ti' ''enero'': Junp'éel k'a'am ''terremoto'' tu noj lu'umil ''Colima, México,'' tu kíimsaj ''70'' máako'ob yéetel loobilta'ab ''cientos'', beyxan tu beetaj ya'ab loob ti' ba'alo'ob. *27 ti' ''enero:'' Le ''rebelión boxeadora'' ku káajal tu lu'umil ''China.'' Le ''diplomáticos extranjeros'' ti' ''Beijing ku'' k'áatiko'ob u beeta'al jump'éel ''disciplina.'' *29 ti' ''enero'': u noj jo'olpóopil ''béisbol'' ku káajsa'al tu kaajil ''Chicago.'' === '''''Febrero''''' === * 1 ti' ''febrero'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', le ''pintor español Pablo Picasso'' tu beetaj u yáax ''exposición'' tu juunal ti' le ''café-cervecería Els Quatre Gats.'' * 9 ti' ''febrero'': Ku ts'a'abal k'ajóoltbil u beeta'al le ''Copa Davis.'' * 27 ti' ''febrero'': Tu noj kaajil ''Múnich, Alemania'', ku káajsa'al u múuch'kabil kocha'wóolis ''FC Bayern.'' === '''''Marzo''''' === • 1 ti' ''marzo'': jump'éel ''escuadrón británico'' yaan u ''telegrafía inalámbrica'', ku ts'aik ''posibilidades'' ma' k'ajóolta'ano'ob ka'ache' uti'al u ''coordinación militar.'' • 11 ti' ''marzo'': Tu noj lu'umil ''Almería, España,'' ku káajal le ''Monte de Piedad y Caja de Ahorros de Almería (Almería Pawnshop and Savings Bank)'', ku meyaj tak ka'aj nupikubáa yéetel ''Unicaja'' tu ja'abil ''1991.'' • 13 ti' ''marzo'': U noj jala'achil ''España'' ku k'amik u k'e'exel le a'almaj t'aano'ob ku meyaj ti' paalalo'obo': ma' tu páajtal u meyaj le paalalo'ob ma' chukik lajun ja'abo'ob ti'obo', yéetel le paalalo'ob yaan ichil lajun ja'abo'ob ti'obo' ma' tu páajtal u meyajo'ob maanal ti' waxakp'éel ''horas'' ti' jump'éel k'iin, tak áak'ab. • 15 ti' ''marzo'': Le ''drama'' ti' ''versos The Young Bard tumen Edmond Rostand,'' tu'ux ku chíikpajal ''Sarah Bernhardt,'' ku káajal tu kaajil ''París.'' === '''''Abril''''' === •14 ti' ''abril'': Le ''Unión Ciclista Internacional (UCI)'' ku káajal tu kaajil ''París, Francia'', yéetel u nu'ukulilo'ob ''ciclismo'' ti' ''96'' noj lu'umilo'ob ku táakpajalo'ob. • 14 ti' ''abril:'' Le ''Exposición Internacional'' ku je'ek'abta'al tu noj kaajil ''París'', ku tukulta'al u taal ''47 millones'' u túulal máako'ob. Le yáax ''escalera mecánica'' ti' le k'ajláayo' ku ye'esik ti' le ''Exposición, generando considerable emoción.'' • 22 ti' ''abril:'' u soldadoilo'ob ''Francia'' tu ch'a'ajo'ob u lu'umil ''Lago Chad'' tu ba'atelil Kousséri. • 27 ti' ''abril:'' jump'éel nojoch jaats ti' Ottawa, u noj kaajil ''Canadá'', ku xu'ulsa'al tumen k'áak'. • 27 ti' ''abril'': Le ''físico británico William Thomson (Lord Kelvin)'' tu ts'áaj jump'éel ''charla titulada'' "Múuyalo'ob ''siglo XIX'' yóok'ol le ''teoría dinámica'' ti' le ooxoj yéetel le sáasilo'", ku káajal le "Le ki'ichpanil yéetel le ''claridad'' le ''teoría dinámica,'' ku ya'alik u le ooxoj yéetel le sáasilo' ku ''modos'' u ''movimiento'', ku ''observan'' bejla'e' tumen ka'ap'éel múuyalo'ob." === '''''Mayo''''' === • 1 ti' ''mayo'': Ya'abkach ''disturbios laborales'' ti' ''España'', yéetel ''huelgas'' ti' óol tuláakal le ''sectores'' yéetel k'aak'as ''represión'' tumen le muuk' ti' ''seguridad'' le noj. • 11 ti' ''mayo:'' Le ''boxeador estadounidense James J. Jeffries'' ku ts'áancha'atik u yéet lu'umil ''James J. Corbett'' tumen ''knockout'' ti' jump'éel ba'ate'lo' beeta'ab tu kaajil ''Coney Island, Nueva York,'' uti'al u k'amik u ''título mundial'' ti' ''peso pesado.'' • 20 ti' ''mayo:'' Le ''Juegos Olímpicos'', u ka'ap'éel ti' le ''era moderna,'' ku beeta'al bey jump'éel nu'ukulil le ''Exposición Universal'' ti' ''París (1900).'' • 26 ti' ''mayo'': U ba'atelil ''Palonegro'' ku yúuchul tu lu'umil ''Colombia'' ichil u ba'atelil mil k'iino'ob. • 28 ti' ''mayo:'' jump'éel ''eclipse solar total'' ku yila'al ti' jump'éel ''arco'' ku ''bin tak Porto'', ''Portugal, tak Elche, España.'' • 31 ti' ''mayo'': Tu lu'umil ''Sudáfrica'', le soldado'ob ''británicos'' tu ch'a'ajo'ob u noj kaajil ''Johannesburgo'', bey u ''prácticamente decidieron'' le k'atun ''Boer.'' === '''''Junio''''' === • 9 ti' ''junio'': ''Birsa Munda (25),'' juntúul máak jach k'a'anan ti' le ''movimiento independencia india,'' kíimil yáanal ''circunstancias misteriosas'' ti' le ''cárcel británica'' u ''Ranchi'' (jump'éel kaajil ti' le ''India oriental).'' • 14 ti' ''junio'': Ti' le ''carrera automóvil París-Lyon,'' le ''conductor francés F. Charron'' ku náajaltik ti' le t'íinche'balak' jump'éel ''Panhard'', kaxta'al u yúuchul jump'éel ''velocidad promedio'' u ''62 km'' leti' h, jump'éel ''récord'' ti' le k'iino' je'el xano' k'iin. • 16 ti' ''junio'': Le ''canal Elbe-Trave'' ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Lübeck.'' • 30 ti' ''junio'': Junp'éel k'áak' tu ''puertoil Hoboken (Nueva Jersey)'' tu kíimsaj maanal ti' ''trescientos'' máako'ob. === '''''Julio''''' === • 1 ti' ''julio'': U meyaj ''sinfónico'' u ''Jean Sibelius Finlandia'' ku káajal tu ''kaajil Helsinki, Finlandia.'' • 2 ti' ''julio'': Tu lu'umil ''Alemania,'' le ''conde Ferdinand'' ''von Zeppelin'' ku jóok'ol ti' le ''lago Constanza'' uti'al u beetik u yáax ''vuelo'' ti' le ''rígido aeronave LZ 1.'' • 9 ti' ''julio: Reina Victoria'' ti' ''Inglaterra'' tu ts'áaj k'ajóoltbil u noj a'almaj t'aanil ''Australia.'' • 19 ti' ''julio:'' Le ''zarzuela El estreno'' tumen le suku'uno'ob ''Quintero,'' yéetel u paax ''Chapí'', jump'éel nojoch ''éxito''. • 19 ti' ''julio'': ku je'ek'abta'al u yáax jaatsil u ''metroil París.'' • 29 ti' ''julio: Rey Umberto'' I ti' ''Italia'' kíimsa'ab tu kaajil ''Monza'' tumen ''anarquistas.'' • 31 ti' ''julio'': ''Vicepresidente José Manuel Marroquín,'' yéetel u yáantaj le ''ejército''o', tu beetaj jump'éel ''golpe tu contra'' le Jo'olpóopo' ''Sanclemente.'' Le ''revolución militar''a' ku káajal jump'éel ba'ate'el kun xáantal ka'ap'éel ja'ab. • 31 ti' ''julio'': Le ''temperatura'' asab ka'anal ti' u k'ajláayo' le lu'uma' bin ''registrada'' ti' ''Mostar (Bosnia'' yéetel ''Herzegovina): 46.2 °C (115.2 °F).'' === '''''Agosto''''' === • 1 ti' ''agosto'': le ''nadadora alemana Renate Schultz,'' u taal ''Hamburgo,'' tu ts'áaj jump'éel k'iin ''sensacional'' ti' ''1 minuto 27.6 segundos'' ti' le ''estilo libre. Lela''<nowiki/>' u yáax ''registro'' u ''natación'' ko'olelo'ob k'ajóolta'ano'ob. • 2 ti' ''agosto'': Tu kaajil ''París, Francia'', jump'éel ''intento'' u kíinsa'al ''Mozaffar al-Din, u Shah u Persia,'' ma' béeyak. • 9 ti' ''agosto: Estados Unidos'' tu ts'áaj u muuk' le nu'ukulil ''británico 3-0'' tu noj kaajil ''Boston'' ti' le yáax ''edición'' ti' le ''torneo Davis Cup.'' • 12 ti' ''agosto: Wilhelm Steinitz'', le yáax ''campeón'' yóok'ol kaab ti' ''ajedrez'' ti' ''1886'' tak ''1894'', ''kíimij ichil'' óotsilil ti' jump'éel k'oja'an najil ts'aak ti' ''Nueva York.'' • 25 ti' ''agosto: kíimij'' le ''filósofo alemán Friedrich Nietzsche'' tu ja'abil ''55.'' === '''''Septiembre''''' === • 1 ti' ''septiembre:'' Tu kaajil ''Glasgow, 83'' máako'ob táan u yila'alo'ob tumen ku tukulta'al yaan ''plaga bubónica'' ti'ob. • 6 ti' ''septiembre:'' le ''revolucionario ruso Vladimir Lenin'' k'uch ''Munich'', tu'ux ku kajtal ''ilegalmente'' yéetel u k'aaba' ''Meyer.'' • 8 ti' ''septiembre:'' Junp'éel k'aas chak ik'al ''categoría'' 4 ti' le ''escala Saffir-Simpson'' ku k'uchul ''Galveston, Texas,'' kíinsik ichil ''6,000'' yéetel ''12,000'' máako'ob yéetel p'atik maanal ti' ''30,000'' ''mina''<nowiki/>'an u yotocho'ob. ku k'a'ajsa'al bey le nojoch cháak ''Galveston.'' === '''''Octubre''''' === • 1 ti' ''octubre'': Te' le ''Exposición Universal'' ti' ''París'', juum yéetel ''wíimbala''<nowiki/>' ku ''sincronizar'' tumen yáax ka'atéen ti' ''cine.'' • 19 ti' ''octubre'': Le ''físico alemán Max Planck'' tu ts'íibtaj le ''principios básicos'' ku ''conducirán'' ti' le ''formulación'' le ''física cuántica.'' • 25 ti' ''octubre: Eugenio Py ku'' cha'antik yéetel ku ye'esik le yáax cha'ano' ''argentina (documental),'' "U xíimbal ''Dr. Campos Sales'' ti' ''Buenos Aires,''" tu'ux ku ''grabarta''<nowiki/>'al u xíimbal ''Buenos Aires'' ti' u Jo'olpóopo'il ''Brasil, Manuel Ferraz de Campos Sales. Eugenio Py tu'' cha'antaj, tu beetaj yéetel tu ye'esaj te' k'iino' je'el ''xano''' k'iin. E'esa'ab te' ''Casa Rosada'' (najo'ob jala'acho'), yéetel le máaxo'ob bino'obo' yaan ka'ach Jo'olpóopo' ''Julio Argentino Roca'', ''ex'' Jo'olpóopo' ''Bartolomé Mitre,'' yéetel u noj jala'achil ''Brasil.'' • 28 ti' ''octubre'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', ku káajal le ''Real Club Deportivo Español.'' • 28 ti' ''octubre:'' Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', ku káajal le ''Real Club Deportivo Español.'' • 29 ti' ''octubre:'' jump'éel k'a'am ''terremoto 7.7 magnitud golpea Miranda State, Venezuela, provocado'' jump'éel ''tsunami 5 metros'' yéetel p'atik ''140'' kíimil. • 31 ti' ''octubre:'' • Ku beeta'al u ''escudo''il u ''banderail Ecuador.'' • U ''placai''l le kisbuuts'o'obo' ku ts'a'abal tu lu'umil ''España.'' === '''''Noviembre''''' === • 6 ti' ''noviembre:'' U yéeybal u noj jala'achil ''Estados Unidos'' tu ja'abil ''1900.'' Jo'olpóopo' ''republicano William McKinley'' tu ts'áaj u yóol ti' le ''demócrata William Jennings Bryan tumen 242 votos electorales'' ti' le ''demócratas 205.'' • 15 ti' ''noviembre:'' Le ''estreno'' ti' ''Estocolmo'' ti' le báaxalo' ''August Strindberg'' *Le bejo' u ''Damasco''*. • 22 ti' ''noviembre:'' Le ''pintor Claude Monet'' ku ye'esik u meyaj te' ''Durand-Ruel Gallery'' ti' ''París.'' • 30 ti' ''noviembre:'' le aj ts'íib ''británico Oscar Wilde'', u nojchil le ''movimiento literario'' ti' le ''movimiento decadente'', kíimij ti' le exilio ti' ''París.'' '''Diciembre''' • 1 ti' diciembre: Le Congreso Boliviano ku rechazar u reclamo Chile ti' jump'éel territorio fronterizo ichil le ka'ap'éel noj lu'umilo'obo'. • 1 ti' diciembre: Tu lu'umil México, General Porfirio Díaz ku ch'a'ik u jala'achil u siete ka'atéen, meyajnaj tu ja'abil 1900 tak 1904. • 4 ti' diciembre: Kíimij u noj jala'achil Colombia, Aquileo Parra, tu noj kaajil Pacho, Colombia. • 14 ti' diciembre: Le físico alemán Max Planck ku ts'áaik u teoría cuántica. • 27 ti' diciembre: Le Santa Sede ku chowakkíintik le ja'abo' santo tak seis ja'abo'ob uti'al le católicos ku kajtalo'ob paachil ti' Roma. • 31 ti' diciembre: u ts'ook k'iinil ti' le siglo XIX. 7ppe3dmrr8pufls042gdv0m0z93v9sm 7336437 7336433 2026-09-25T20:02:08Z Editor1869 2662630 Se 7336437 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''''Enero''''' === ==== '''''1 de enero''''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. * 8 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' u jo'olpóopil u ''Iglesiail Jesucristo'' ti' le ''Santos'' ti' le Ts'ook K'iino'obo' ku ya'alik u le ''práctica poligamia'' ts'o'ok tumen u ''seguidores'' yéetel u u ''Iglesia'' ts'o'ok ma' ''autoriza''. * 9 ti' ''enero: Tu Piazza della Libertà'' ti' ''Roma, Italia, Società Sportiva Lazio,'' jump'éel ''club'' kocha'wóolis, ku káajal. *9 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos'', ku beeta'al ''RCA Records'' *14 ti' ''enero'': U ''ópera Tosca'' u ''Giacomo Puccini'' ku ye'esa'al te' ''Teatro'' ''Costanzi'' tu kaajil ''Roma, Italia.'' *21 ti' ''enero'': Junp'éel k'a'am ''terremoto'' tu noj lu'umil ''Colima, México,'' tu kíimsaj ''70'' máako'ob yéetel loobilta'ab ''cientos'', beyxan tu beetaj ya'ab loob ti' ba'alo'ob. *27 ti' ''enero:'' Le ''rebelión boxeadora'' ku káajal tu lu'umil ''China.'' Le ''diplomáticos extranjeros'' ti' ''Beijing ku'' k'áatiko'ob u beeta'al jump'éel ''disciplina.'' *29 ti' ''enero'': u noj jo'olpóopil ''béisbol'' ku káajsa'al tu kaajil ''Chicago.'' === '''''Febrero''''' === * 1 ti' ''febrero'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', le ''pintor español Pablo Picasso'' tu beetaj u yáax ''exposición'' tu juunal ti' le ''café-cervecería Els Quatre Gats.'' * 9 ti' ''febrero'': Ku ts'a'abal k'ajóoltbil u beeta'al le ''Copa Davis.'' * 27 ti' ''febrero'': Tu noj kaajil ''Múnich, Alemania'', ku káajsa'al u múuch'kabil kocha'wóolis ''FC Bayern.'' === '''''Marzo''''' === • 1 ti' ''marzo'': jump'éel ''escuadrón británico'' yaan u ''telegrafía inalámbrica'', ku ts'aik ''posibilidades'' ma' k'ajóolta'ano'ob ka'ache' uti'al u ''coordinación militar.'' • 11 ti' ''marzo'': Tu noj lu'umil ''Almería, España,'' ku káajal le ''Monte de Piedad y Caja de Ahorros de Almería (Almería Pawnshop and Savings Bank)'', ku meyaj tak ka'aj nupikubáa yéetel ''Unicaja'' tu ja'abil ''1991.'' • 13 ti' ''marzo'': U noj jala'achil ''España'' ku k'amik u k'e'exel le a'almaj t'aano'ob ku meyaj ti' paalalo'obo': ma' tu páajtal u meyaj le paalalo'ob ma' chukik lajun ja'abo'ob ti'obo', yéetel le paalalo'ob yaan ichil lajun ja'abo'ob ti'obo' ma' tu páajtal u meyajo'ob maanal ti' waxakp'éel ''horas'' ti' jump'éel k'iin, tak áak'ab. • 15 ti' ''marzo'': Le ''drama'' ti' ''versos The Young Bard tumen Edmond Rostand,'' tu'ux ku chíikpajal ''Sarah Bernhardt,'' ku káajal tu kaajil ''París.'' === '''''Abril''''' === •14 ti' ''abril'': Le ''Unión Ciclista Internacional (UCI)'' ku káajal tu kaajil ''París, Francia'', yéetel u nu'ukulilo'ob ''ciclismo'' ti' ''96'' noj lu'umilo'ob ku táakpajalo'ob. • 14 ti' ''abril:'' Le ''Exposición Internacional'' ku je'ek'abta'al tu noj kaajil ''París'', ku tukulta'al u taal ''47 millones'' u túulal máako'ob. Le yáax ''escalera mecánica'' ti' le k'ajláayo' ku ye'esik ti' le ''Exposición, generando considerable emoción.'' • 22 ti' ''abril:'' u soldadoilo'ob ''Francia'' tu ch'a'ajo'ob u lu'umil ''Lago Chad'' tu ba'atelil Kousséri. • 27 ti' ''abril:'' jump'éel nojoch jaats ti' Ottawa, u noj kaajil ''Canadá'', ku xu'ulsa'al tumen k'áak'. • 27 ti' ''abril'': Le ''físico británico William Thomson (Lord Kelvin)'' tu ts'áaj jump'éel ''charla titulada'' "Múuyalo'ob ''siglo XIX'' yóok'ol le ''teoría dinámica'' ti' le ooxoj yéetel le sáasilo'", ku káajal le "Le ki'ichpanil yéetel le ''claridad'' le ''teoría dinámica,'' ku ya'alik u le ooxoj yéetel le sáasilo' ku ''modos'' u ''movimiento'', ku ''observan'' bejla'e' tumen ka'ap'éel múuyalo'ob." === '''''Mayo''''' === • 1 ti' ''mayo'': Ya'abkach ''disturbios laborales'' ti' ''España'', yéetel ''huelgas'' ti' óol tuláakal le ''sectores'' yéetel k'aak'as ''represión'' tumen le muuk' ti' ''seguridad'' le noj. • 11 ti' ''mayo:'' Le ''boxeador estadounidense James J. Jeffries'' ku ts'áancha'atik u yéet lu'umil ''James J. Corbett'' tumen ''knockout'' ti' jump'éel ba'ate'lo' beeta'ab tu kaajil ''Coney Island, Nueva York,'' uti'al u k'amik u ''título mundial'' ti' ''peso pesado.'' • 20 ti' ''mayo:'' Le ''Juegos Olímpicos'', u ka'ap'éel ti' le ''era moderna,'' ku beeta'al bey jump'éel nu'ukulil le ''Exposición Universal'' ti' ''París (1900).'' • 26 ti' ''mayo'': U ba'atelil ''Palonegro'' ku yúuchul tu lu'umil ''Colombia'' ichil u ba'atelil mil k'iino'ob. • 28 ti' ''mayo:'' jump'éel ''eclipse solar total'' ku yila'al ti' jump'éel ''arco'' ku ''bin tak Porto'', ''Portugal, tak Elche, España.'' • 31 ti' ''mayo'': Tu lu'umil ''Sudáfrica'', le soldado'ob ''británicos'' tu ch'a'ajo'ob u noj kaajil ''Johannesburgo'', bey u ''prácticamente decidieron'' le k'atun ''Boer.'' === '''''Junio''''' === • 9 ti' ''junio'': ''Birsa Munda (25),'' juntúul máak jach k'a'anan ti' le ''movimiento independencia india,'' kíimil yáanal ''circunstancias misteriosas'' ti' le ''cárcel británica'' u ''Ranchi'' (jump'éel kaajil ti' le ''India oriental).'' • 14 ti' ''junio'': Ti' le ''carrera automóvil París-Lyon,'' le ''conductor francés F. Charron'' ku náajaltik ti' le t'íinche'balak' jump'éel ''Panhard'', kaxta'al u yúuchul jump'éel ''velocidad promedio'' u ''62 km'' leti' h, jump'éel ''récord'' ti' le k'iino' je'el xano' k'iin. • 16 ti' ''junio'': Le ''canal Elbe-Trave'' ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Lübeck.'' • 30 ti' ''junio'': Junp'éel k'áak' tu ''puertoil Hoboken (Nueva Jersey)'' tu kíimsaj maanal ti' ''trescientos'' máako'ob. === '''''Julio''''' === • 1 ti' ''julio'': U meyaj ''sinfónico'' u ''Jean Sibelius Finlandia'' ku káajal tu ''kaajil Helsinki, Finlandia.'' • 2 ti' ''julio'': Tu lu'umil ''Alemania,'' le ''conde Ferdinand'' ''von Zeppelin'' ku jóok'ol ti' le ''lago Constanza'' uti'al u beetik u yáax ''vuelo'' ti' le ''rígido aeronave LZ 1.'' • 9 ti' ''julio: Reina Victoria'' ti' ''Inglaterra'' tu ts'áaj k'ajóoltbil u noj a'almaj t'aanil ''Australia.'' • 19 ti' ''julio:'' Le ''zarzuela El estreno'' tumen le suku'uno'ob ''Quintero,'' yéetel u paax ''Chapí'', jump'éel nojoch ''éxito''. • 19 ti' ''julio'': ku je'ek'abta'al u yáax jaatsil u ''metroil París.'' • 29 ti' ''julio: Rey Umberto'' I ti' ''Italia'' kíimsa'ab tu kaajil ''Monza'' tumen ''anarquistas.'' • 31 ti' ''julio'': ''Vicepresidente José Manuel Marroquín,'' yéetel u yáantaj le ''ejército''o', tu beetaj jump'éel ''golpe tu contra'' le Jo'olpóopo' ''Sanclemente.'' Le ''revolución militar''a' ku káajal jump'éel ba'ate'el kun xáantal ka'ap'éel ja'ab. • 31 ti' ''julio'': Le ''temperatura'' asab ka'anal ti' u k'ajláayo' le lu'uma' bin ''registrada'' ti' ''Mostar (Bosnia'' yéetel ''Herzegovina): 46.2 °C (115.2 °F).'' === '''''Agosto''''' === • 1 ti' ''agosto'': le ''nadadora alemana Renate Schultz,'' u taal ''Hamburgo,'' tu ts'áaj jump'éel k'iin ''sensacional'' ti' ''1 minuto 27.6 segundos'' ti' le ''estilo libre. Lela''<nowiki/>' u yáax ''registro'' u ''natación'' ko'olelo'ob k'ajóolta'ano'ob. • 2 ti' ''agosto'': Tu kaajil ''París, Francia'', jump'éel ''intento'' u kíinsa'al ''Mozaffar al-Din, u Shah u Persia,'' ma' béeyak. • 9 ti' ''agosto: Estados Unidos'' tu ts'áaj u muuk' le nu'ukulil ''británico 3-0'' tu noj kaajil ''Boston'' ti' le yáax ''edición'' ti' le ''torneo Davis Cup.'' • 12 ti' ''agosto: Wilhelm Steinitz'', le yáax ''campeón'' yóok'ol kaab ti' ''ajedrez'' ti' ''1886'' tak ''1894'', ''kíimij ichil'' óotsilil ti' jump'éel k'oja'an najil ts'aak ti' ''Nueva York.'' • 25 ti' ''agosto: kíimij'' le ''filósofo alemán Friedrich Nietzsche'' tu ja'abil ''55.'' === '''''Septiembre''''' === • 1 ti' ''septiembre:'' Tu kaajil ''Glasgow, 83'' máako'ob táan u yila'alo'ob tumen ku tukulta'al yaan ''plaga bubónica'' ti'ob. • 6 ti' ''septiembre:'' le ''revolucionario ruso Vladimir Lenin'' k'uch ''Munich'', tu'ux ku kajtal ''ilegalmente'' yéetel u k'aaba' ''Meyer.'' • 8 ti' ''septiembre:'' Junp'éel k'aas chak ik'al ''categoría'' 4 ti' le ''escala Saffir-Simpson'' ku k'uchul ''Galveston, Texas,'' kíinsik ichil ''6,000'' yéetel ''12,000'' máako'ob yéetel p'atik maanal ti' ''30,000'' ''mina''<nowiki/>'an u yotocho'ob. ku k'a'ajsa'al bey le nojoch cháak ''Galveston.'' === '''''Octubre''''' === • 1 ti' ''octubre'': Te' le ''Exposición Universal'' ti' ''París'', juum yéetel ''wíimbala''<nowiki/>' ku ''sincronizar'' tumen yáax ka'atéen ti' ''cine.'' • 19 ti' ''octubre'': Le ''físico alemán Max Planck'' tu ts'íibtaj le ''principios básicos'' ku ''conducirán'' ti' le ''formulación'' le ''física cuántica.'' • 25 ti' ''octubre: Eugenio Py ku'' cha'antik yéetel ku ye'esik le yáax cha'ano' ''argentina (documental),'' "U xíimbal ''Dr. Campos Sales'' ti' ''Buenos Aires,''" tu'ux ku ''grabarta''<nowiki/>'al u xíimbal ''Buenos Aires'' ti' u Jo'olpóopo'il ''Brasil, Manuel Ferraz de Campos Sales. Eugenio Py tu'' cha'antaj, tu beetaj yéetel tu ye'esaj te' k'iino' je'el ''xano''' k'iin. E'esa'ab te' ''Casa Rosada'' (najo'ob jala'acho'), yéetel le máaxo'ob bino'obo' yaan ka'ach Jo'olpóopo' ''Julio Argentino Roca'', ''ex'' Jo'olpóopo' ''Bartolomé Mitre,'' yéetel u noj jala'achil ''Brasil.'' • 28 ti' ''octubre'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', ku káajal le ''Real Club Deportivo Español.'' • 28 ti' ''octubre:'' Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', ku káajal le ''Real Club Deportivo Español.'' • 29 ti' ''octubre:'' jump'éel k'a'am ''terremoto 7.7 magnitud golpea Miranda State, Venezuela, provocado'' jump'éel ''tsunami 5 metros'' yéetel p'atik ''140'' kíimil. • 31 ti' ''octubre:'' • Ku beeta'al u ''escudo''il u ''banderail Ecuador.'' • U ''placai''l le kisbuuts'o'obo' ku ts'a'abal tu lu'umil ''España.'' === '''''Noviembre''''' === • 6 ti' ''noviembre:'' U yéeybal u noj jala'achil ''Estados Unidos'' tu ja'abil ''1900.'' Jo'olpóopo' ''republicano William McKinley'' tu ts'áaj u yóol ti' le ''demócrata William Jennings Bryan tumen 242 votos electorales'' ti' le ''demócratas 205.'' • 15 ti' ''noviembre:'' Le ''estreno'' ti' ''Estocolmo'' ti' le báaxalo' ''August Strindberg'' *Le bejo' u ''Damasco''*. • 22 ti' ''noviembre:'' Le ''pintor Claude Monet'' ku ye'esik u meyaj te' ''Durand-Ruel Gallery'' ti' ''París.'' • 30 ti' ''noviembre:'' le aj ts'íib ''británico Oscar Wilde'', u nojchil le ''movimiento literario'' ti' le ''movimiento decadente'', kíimij ti' le exilio ti' ''París.'' === '''''Diciembre''''' === • ''1'' ti' ''diciembre'': Le ''Congreso Boliviano'' ku ''rechazar'' u ''reclamo Chile'' ti' jump'éel ''territorio fronterizo'' ichil le ka'ap'éel noj lu'umilo'obo'. • ''1'' ti' ''diciembre:'' Tu lu'umil ''México, General Porfirio Díaz'' ku ch'a'ik u jala'achil u ''siete'' ka'atéen, meyajnaj tu ja'abil ''1900'' tak ''1904.'' • ''4'' ti' ''diciembre:'' Kíimij u noj jala'achil ''Colombia, Aquileo Parra,'' tu noj kaajil ''Pacho, Colombia.'' • ''14'' ti' ''diciembre:'' Le ''físico alemán Max Planck'' ku ts'áaik u ''teoría cuántica.'' • ''27'' ti' ''diciembre:'' Le ''Santa Sede'' ku chowakkíintik le ja'abo' ''santo'' tak ''seis'' ja'abo'ob uti'al le ''católicos'' ku kajtalo'ob paachil ti' ''Roma.'' • ''31'' ti' ''diciembre:'' u ts'ook k'iinil ti' le ''siglo XIX.'' h0kfsgklborqt3auql34iieei4on9y1 7336440 7336437 2026-09-25T20:04:55Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336440 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''''Enero''''' === ==== '''''1 de enero''''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. * 8 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' u jo'olpóopil u ''Iglesiail Jesucristo'' ti' le ''Santos'' ti' le Ts'ook K'iino'obo' ku ya'alik u le ''práctica poligamia'' ts'o'ok tumen u ''seguidores'' yéetel u u ''Iglesia'' ts'o'ok ma' ''autoriza''. * 9 ti' ''enero: Tu Piazza della Libertà'' ti' ''Roma, Italia, Società Sportiva Lazio,'' jump'éel ''club'' kocha'wóolis, ku káajal. *9 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos'', ku beeta'al ''RCA Records'' *14 ti' ''enero'': U ''ópera Tosca'' u ''Giacomo Puccini'' ku ye'esa'al te' ''Teatro'' ''Costanzi'' tu kaajil ''Roma, Italia.'' *21 ti' ''enero'': Junp'éel k'a'am ''terremoto'' tu noj lu'umil ''Colima, México,'' tu kíimsaj ''70'' máako'ob yéetel loobilta'ab ''cientos'', beyxan tu beetaj ya'ab loob ti' ba'alo'ob. *27 ti' ''enero:'' Le ''rebelión boxeadora'' ku káajal tu lu'umil ''China.'' Le ''diplomáticos extranjeros'' ti' ''Beijing ku'' k'áatiko'ob u beeta'al jump'éel ''disciplina.'' *29 ti' ''enero'': u noj jo'olpóopil ''béisbol'' ku káajsa'al tu kaajil ''Chicago.'' === '''''Febrero''''' === * 1 ti' ''febrero'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', le ''pintor español Pablo Picasso'' tu beetaj u yáax ''exposición'' tu juunal ti' le ''café-cervecería Els Quatre Gats.'' * 9 ti' ''febrero'': Ku ts'a'abal k'ajóoltbil u beeta'al le ''Copa Davis.'' * 27 ti' ''febrero'': Tu noj kaajil ''Múnich, Alemania'', ku káajsa'al u múuch'kabil kocha'wóolis ''FC Bayern.'' === '''''Marzo''''' === • 1 ti' ''marzo'': jump'éel ''escuadrón británico'' yaan u ''telegrafía inalámbrica'', ku ts'aik ''posibilidades'' ma' k'ajóolta'ano'ob ka'ache' uti'al u ''coordinación militar.'' • 11 ti' ''marzo'': Tu noj lu'umil ''Almería, España,'' ku káajal le ''Monte de Piedad y Caja de Ahorros de Almería (Almería Pawnshop and Savings Bank)'', ku meyaj tak ka'aj nupikubáa yéetel ''Unicaja'' tu ja'abil ''1991.'' • 13 ti' ''marzo'': U noj jala'achil ''España'' ku k'amik u k'e'exel le a'almaj t'aano'ob ku meyaj ti' paalalo'obo': ma' tu páajtal u meyaj le paalalo'ob ma' chukik lajun ja'abo'ob ti'obo', yéetel le paalalo'ob yaan ichil lajun ja'abo'ob ti'obo' ma' tu páajtal u meyajo'ob maanal ti' waxakp'éel ''horas'' ti' jump'éel k'iin, tak áak'ab. • 15 ti' ''marzo'': Le ''drama'' ti' ''versos The Young Bard tumen Edmond Rostand,'' tu'ux ku chíikpajal ''Sarah Bernhardt,'' ku káajal tu kaajil ''París.'' === '''''Abril''''' === •14 ti' ''abril'': Le ''Unión Ciclista Internacional (UCI)'' ku káajal tu kaajil ''París, Francia'', yéetel u nu'ukulilo'ob ''ciclismo'' ti' ''96'' noj lu'umilo'ob ku táakpajalo'ob. • 14 ti' ''abril:'' Le ''Exposición Internacional'' ku je'ek'abta'al tu noj kaajil ''París'', ku tukulta'al u taal ''47 millones'' u túulal máako'ob. Le yáax ''escalera mecánica'' ti' le k'ajláayo' ku ye'esik ti' le ''Exposición, generando considerable emoción.'' • 22 ti' ''abril:'' u soldadoilo'ob ''Francia'' tu ch'a'ajo'ob u lu'umil ''Lago Chad'' tu ba'atelil Kousséri. • 27 ti' ''abril:'' jump'éel nojoch jaats ti' Ottawa, u noj kaajil ''Canadá'', ku xu'ulsa'al tumen k'áak'. • 27 ti' ''abril'': Le ''físico británico William Thomson (Lord Kelvin)'' tu ts'áaj jump'éel ''charla titulada'' "Múuyalo'ob ''siglo XIX'' yóok'ol le ''teoría dinámica'' ti' le ooxoj yéetel le sáasilo'", ku káajal le "Le ki'ichpanil yéetel le ''claridad'' le ''teoría dinámica,'' ku ya'alik u le ooxoj yéetel le sáasilo' ku ''modos'' u ''movimiento'', ku ''observan'' bejla'e' tumen ka'ap'éel múuyalo'ob." === '''''Mayo''''' === • 1 ti' ''mayo'': Ya'abkach ''disturbios laborales'' ti' ''España'', yéetel ''huelgas'' ti' óol tuláakal le ''sectores'' yéetel k'aak'as ''represión'' tumen le muuk' ti' ''seguridad'' le noj. • 11 ti' ''mayo:'' Le ''boxeador estadounidense James J. Jeffries'' ku ts'áancha'atik u yéet lu'umil ''James J. Corbett'' tumen ''knockout'' ti' jump'éel ba'ate'lo' beeta'ab tu kaajil ''Coney Island, Nueva York,'' uti'al u k'amik u ''título mundial'' ti' ''peso pesado.'' • 20 ti' ''mayo:'' Le ''Juegos Olímpicos'', u ka'ap'éel ti' le ''era moderna,'' ku beeta'al bey jump'éel nu'ukulil le ''Exposición Universal'' ti' ''París (1900).'' • 26 ti' ''mayo'': U ba'atelil ''Palonegro'' ku yúuchul tu lu'umil ''Colombia'' ichil u ba'atelil mil k'iino'ob. • 28 ti' ''mayo:'' jump'éel ''eclipse solar total'' ku yila'al ti' jump'éel ''arco'' ku ''bin tak Porto'', ''Portugal, tak Elche, España.'' • 31 ti' ''mayo'': Tu lu'umil ''Sudáfrica'', le soldado'ob ''británicos'' tu ch'a'ajo'ob u noj kaajil ''Johannesburgo'', bey u ''prácticamente decidieron'' le k'atun ''Boer.'' === '''''Junio''''' === • 9 ti' ''junio'': ''Birsa Munda (25),'' juntúul máak jach k'a'anan ti' le ''movimiento independencia india,'' kíimil yáanal ''circunstancias misteriosas'' ti' le ''cárcel británica'' u ''Ranchi'' (jump'éel kaajil ti' le ''India oriental).'' • 14 ti' ''junio'': Ti' le ''carrera automóvil París-Lyon,'' le ''conductor francés F. Charron'' ku náajaltik ti' le t'íinche'balak' jump'éel ''Panhard'', kaxta'al u yúuchul jump'éel ''velocidad promedio'' u ''62 km'' leti' h, jump'éel ''récord'' ti' le k'iino' je'el xano' k'iin. • 16 ti' ''junio'': Le ''canal Elbe-Trave'' ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Lübeck.'' • 30 ti' ''junio'': Junp'éel k'áak' tu ''puertoil Hoboken (Nueva Jersey)'' tu kíimsaj maanal ti' ''trescientos'' máako'ob. === '''''Julio''''' === • 1 ti' ''julio'': U meyaj ''sinfónico'' u ''Jean Sibelius Finlandia'' ku káajal tu ''kaajil Helsinki, Finlandia.'' • 2 ti' ''julio'': Tu lu'umil ''Alemania,'' le ''conde Ferdinand'' ''von Zeppelin'' ku jóok'ol ti' le ''lago Constanza'' uti'al u beetik u yáax ''vuelo'' ti' le ''rígido aeronave LZ 1.'' • 9 ti' ''julio: Reina Victoria'' ti' ''Inglaterra'' tu ts'áaj k'ajóoltbil u noj a'almaj t'aanil ''Australia.'' • 19 ti' ''julio:'' Le ''zarzuela El estreno'' tumen le suku'uno'ob ''Quintero,'' yéetel u paax ''Chapí'', jump'éel nojoch ''éxito''. • 19 ti' ''julio'': ku je'ek'abta'al u yáax jaatsil u ''metroil París.'' • 29 ti' ''julio: Rey Umberto'' I ti' ''Italia'' kíimsa'ab tu kaajil ''Monza'' tumen ''anarquistas.'' • 31 ti' ''julio'': ''Vicepresidente José Manuel Marroquín,'' yéetel u yáantaj le ''ejército''o', tu beetaj jump'éel ''golpe tu contra'' le Jo'olpóopo' ''Sanclemente.'' Le ''revolución militar''a' ku káajal jump'éel ba'ate'el kun xáantal ka'ap'éel ja'ab. • 31 ti' ''julio'': Le ''temperatura'' asab ka'anal ti' u k'ajláayo' le lu'uma' bin ''registrada'' ti' ''Mostar (Bosnia'' yéetel ''Herzegovina): 46.2 °C (115.2 °F).'' === '''''Agosto''''' === • 1 ti' ''agosto'': le ''nadadora alemana Renate Schultz,'' u taal ''Hamburgo,'' tu ts'áaj jump'éel k'iin ''sensacional'' ti' ''1 minuto 27.6 segundos'' ti' le ''estilo libre. Lela''<nowiki/>' u yáax ''registro'' u ''natación'' ko'olelo'ob k'ajóolta'ano'ob. • 2 ti' ''agosto'': Tu kaajil ''París, Francia'', jump'éel ''intento'' u kíinsa'al ''Mozaffar al-Din, u Shah u Persia,'' ma' béeyak. • 9 ti' ''agosto: Estados Unidos'' tu ts'áaj u muuk' le nu'ukulil ''británico 3-0'' tu noj kaajil ''Boston'' ti' le yáax ''edición'' ti' le ''torneo Davis Cup.'' • 12 ti' ''agosto: Wilhelm Steinitz'', le yáax ''campeón'' yóok'ol kaab ti' ''ajedrez'' ti' ''1886'' tak ''1894'', ''kíimij ichil'' óotsilil ti' jump'éel k'oja'an najil ts'aak ti' ''Nueva York.'' • 25 ti' ''agosto: kíimij'' le ''filósofo alemán Friedrich Nietzsche'' tu ja'abil ''55.'' === '''''Septiembre''''' === • 1 ti' ''septiembre:'' Tu kaajil ''Glasgow, 83'' máako'ob táan u yila'alo'ob tumen ku tukulta'al yaan ''plaga bubónica'' ti'ob. • 6 ti' ''septiembre:'' le ''revolucionario ruso Vladimir Lenin'' k'uch ''Munich'', tu'ux ku kajtal ''ilegalmente'' yéetel u k'aaba' ''Meyer.'' • 8 ti' ''septiembre:'' Junp'éel k'aas chak ik'al ''categoría'' 4 ti' le ''escala Saffir-Simpson'' ku k'uchul ''Galveston, Texas,'' kíinsik ichil ''6,000'' yéetel ''12,000'' máako'ob yéetel p'atik maanal ti' ''30,000'' ''mina''<nowiki/>'an u yotocho'ob. ku k'a'ajsa'al bey le nojoch cháak ''Galveston.'' === '''''Octubre''''' === • 1 ti' ''octubre'': Te' le ''Exposición Universal'' ti' ''París'', juum yéetel ''wíimbala''<nowiki/>' ku ''sincronizar'' tumen yáax ka'atéen ti' ''cine.'' • 19 ti' ''octubre'': Le ''físico alemán Max Planck'' tu ts'íibtaj le ''principios básicos'' ku ''conducirán'' ti' le ''formulación'' le ''física cuántica.'' • 25 ti' ''octubre: Eugenio Py ku'' cha'antik yéetel ku ye'esik le yáax cha'ano' ''argentina (documental),'' "U xíimbal ''Dr. Campos Sales'' ti' ''Buenos Aires,''" tu'ux ku ''grabarta''<nowiki/>'al u xíimbal ''Buenos Aires'' ti' u Jo'olpóopo'il ''Brasil, Manuel Ferraz de Campos Sales. Eugenio Py tu'' cha'antaj, tu beetaj yéetel tu ye'esaj te' k'iino' je'el ''xano''' k'iin. E'esa'ab te' ''Casa Rosada'' (najo'ob jala'acho'), yéetel le máaxo'ob bino'obo' yaan ka'ach Jo'olpóopo' ''Julio Argentino Roca'', ''ex'' Jo'olpóopo' ''Bartolomé Mitre,'' yéetel u noj jala'achil ''Brasil.'' • 28 ti' ''octubre'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', ku káajal le ''Real Club Deportivo Español.'' • 28 ti' ''octubre:'' Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', ku káajal le ''Real Club Deportivo Español.'' • 29 ti' ''octubre:'' jump'éel k'a'am ''terremoto 7.7 magnitud golpea Miranda State, Venezuela, provocado'' jump'éel ''tsunami 5 metros'' yéetel p'atik ''140'' kíimil. • 31 ti' ''octubre:'' • Ku beeta'al u ''escudo''il u ''banderail Ecuador.'' • U ''placai''l le kisbuuts'o'obo' ku ts'a'abal tu lu'umil ''España.'' === '''''Noviembre''''' === • 6 ti' ''noviembre:'' U yéeybal u noj jala'achil ''Estados Unidos'' tu ja'abil ''1900.'' Jo'olpóopo' ''republicano William McKinley'' tu ts'áaj u yóol ti' le ''demócrata William Jennings Bryan tumen 242 votos electorales'' ti' le ''demócratas 205.'' • 15 ti' ''noviembre:'' Le ''estreno'' ti' ''Estocolmo'' ti' le báaxalo' ''August Strindberg'' *Le bejo' u ''Damasco''*. • 22 ti' ''noviembre:'' Le ''pintor Claude Monet'' ku ye'esik u meyaj te' ''Durand-Ruel Gallery'' ti' ''París.'' • 30 ti' ''noviembre:'' le aj ts'íib ''británico Oscar Wilde'', u nojchil le ''movimiento literario'' ti' le ''movimiento decadente'', kíimij ti' le exilio ti' ''París.'' === '''''Diciembre''''' === • ''1'' ti' ''diciembre'': Le ''Congreso Boliviano'' ku ''rechazar'' u ''reclamo Chile'' ti' jump'éel ''territorio fronterizo'' ichil le ka'ap'éel noj lu'umilo'obo'. • ''1'' ti' ''diciembre:'' Tu lu'umil ''México, General Porfirio Díaz'' ku ch'a'ik u jala'achil u ''siete'' ka'atéen, meyajnaj tu ja'abil ''1900'' tak ''1904.'' • ''4'' ti' ''diciembre:'' Kíimij u noj jala'achil ''Colombia, Aquileo Parra,'' tu noj kaajil ''Pacho, Colombia.'' • ''14'' ti' ''diciembre:'' Le ''físico alemán Max Planck'' ku ts'áaik u ''teoría cuántica.'' • ''27'' ti' ''diciembre:'' Le ''Santa Sede'' ku chowakkíintik le ja'abo' ''santo'' tak ''seis'' ja'abo'ob uti'al le ''católicos'' ku kajtalo'ob paachil ti' ''Roma.'' • ''31'' ti' ''diciembre:'' u ts'ook k'iinil ti' le ''siglo XIX.'' K'inbesajo'ob mina'an u k'iinil k'ajóolta'an • Colonia Morelos, jump'éel ti' le colonias mormonas ti' le ba'ax bejla'e' u noj lu'umil Sonora, México, ku káajal. cgjeyith9towz1f3z2vpko9wnmssefr 7336442 7336440 2026-09-25T20:05:45Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7336442 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] '''1900''' U mu'uk'a'anpajal u meyajta'al kij.<ref>Barceló, R. (2011). Los Ferrocarriles en Yucatán y el henequén en el siglo XIX. El camino hacia el progreso. Mirada Ferroviaria</ref> Tu ja'abil 1900e', ikil anchajik ba'atel ichil u lu'umilo'ob España yéetel Filipinase', na'ak u tojol u ko'onoil kij. Le ka'aj xu'ul u ko'onol kij tumen Manilae', máaxo'ob ku maano'ob tu lu'umil Estados Unidose', anchaj u káajsik u maniko'ob kij ku pa'ak'al tu lu'umil Yucatán. Yóok'lal le ba'alo'oba', máax jóok' náajal ikil laj k'éexpajik u ko'onol kij táanxelil lu'umo'obe', leti' le yum == Ba'ax uchij == [[File:Ferrocarriles Unidos De Yucatan, No. 39 (14564184943).jpg|thumb]] Olegario Molinao', leti' chu'uns u meyaj jump'éel kúuchil ku k'aba'atik Casa exportadora O. Molina y Compañía<ref>https://books.openedition.org/cemca/1689</ref>, le molaya' ku múul meyaj yéetel Amsinck & Co., yaan tu kaajil Nueva York, Leti'ob ts'áaik nu'ukulo'ob meyaj bey xan u tojol u meyajta'al kij. == Ti´ Yucatán == Ti’ 1900, ''Yucatán'' ku p’áatal tu noj k’iinil ki, k’aaba’ “''oro verde''”, le ku beetik u ''exportación'' tu ''Estados Unidos'' yéetel jejeláas lu’umilo’ob. Le kiku k’áat chi’ob tumen ''industria'' ku meyaj ''cuerdas'' yéetel ''embalajes''. Ku nojochkunta’al T'ho': ku p’áatal ''bancos, edificios'' yéetel meyajilo’ob ''modernos.'' Ba’ale’ le ''progreso'' ma’ jach ma’alob tu láaj kaajo’. Le ''hacienda’''ob ku much’kunsa’al lu’um yéetel ''poder'' ti’ jach máaxo’ob. Le máasewáalo’ob mayao’ob ku meyaj tu k’iinil k’áaxal, ku k’amik deuda yéetel ''peonaje''. Ku p’áatal ''desigualdad'' tu láaj lu’umil. Le ''gobierno'' Porfirio ku k’amik ''control'' tumen ''élite''. == Tu'ux ch'a'abil == {{INTERWIKI|Q2034}} <references />''1900'' (MCM) jump'éel ja'ab suuk u káajal ti' jump'éel ''lunes'' je'el bix u ya'alik le ''calendario gregoriano'' yéetel jump'éel ja'ab bissextil ku káajal ti' jump'éel ''sábado'' je'el bix u ya'alik le ''calendario juliano''. Tak ''1'' ti' ''marzo'' ti' le ja'aba' (''17'' ti' ''febrero'' ti' le ''calendario juliano''), tuméen yaan jump'éel k'iin extra ti' le ja'abo'ob ''seculares'' ma' le ''múltiplos'' u ''400'' ti' le ''calendario juliano'', u jela'anil in ichil le ka'ap'éel ''calendarios aumentó'' ti' ''13'' k'iino'ob; jump'éel jela'anil yaan u p'áatal tak ''16'' ti' ''febrero/1'' ti' ''marzo'' ti' ''2100'' (tumen le ja'ab ''2000'' ka'ach jump'éel ja'ab bissextil). Leti' le ja'aba' 1900 ti' le ''Era Común'' yéetel ti' le ''Anno Domini'', le ja'aba' ''900'' ti' le ka' ''milenio'', le ''cien'' yéetel ts'ook ja'abo' ti' le ''siglo XIX'', yéetel le yáax ja'abo' ti' le ''década 1900''. leti' jump'éel ja'ab santo, tu ya'alaj le ''papa León XIII''. == '''K'inbesajo'ob''' == === '''''Enero''''' === ==== '''''1 de enero''''' ==== Ba'ate'el ''Anglo-Boer:'' le jala'acho'ob ''británicas'' ku ch'a'iko'ob ''precauciones'' uti'al u jets'ik u líik'il le kaajnáalilo'ob ''holandesa pro-Boer'' ku kajtalo'ob te' ''Colonia del Cabo'' yéetel uti'al u xu'ulul wa ku yúuchul. Kex ts'o'ok u ''negado'' le ''rumores'' ti' jump'éel ''rebelión pro-Boer'', óol tuláakal le máasewáalo'obo' ti' le ''colonos británicos'' u ''organizaron'' ti' múuch' ''vigilancia barrio'' yéetel ''poseer armas'' utia'al u ''actuar'' ti' u kaajo'ob ti' núukik je'el ''ataques potenciales.'' Ba'ate'el ''Anglo-Boer: Alemania'' tu ka'atéen ''protesta'' ti' le ''Reino Unido'' yo'osal u ''detención'' yéetel xookilo' le ''nave alemana SS Bundesrath'' tumen le ''crucero británico HMS Magicienne'' le ''22'' u ''diciembre'' u ''1899''. Le ba'ala' bin ''basado'' ti' le ''sospecha'' u ''Alemania'' táan u ts'áaik áantaj ti' le ''repúblicas Boer''. ichil le ''pasajeros'' yaan óoxtúul ''oficiales alemanes'' yéetel ''20'' máako'ob yéetel u nook'o'ob ''caqui''. Ba'ate'el ''Filipinas-Americana'': U yatan yéetel u kiiko'ob u jo'olpóopil le ''rebelde Emilio Aguinaldo'', yéetel ''21'' uláak' ''rebelde filipinos'', ku k'ubik u yóolo'ob ti' le ''3er Regimiento de Infantería'' ti' ''Estados Unidos'' ti' ''Bontoc''. Ka'atúul ''estadounidenses'' yéetel ka'atúul ''españoles'' k'ala'ano'ob tumen le múuch'o' xan ku jáalk'abta'alo'ob. * 2 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Buenos Aires'', ''Argentina, Mauro Cortese'' ku beetik le ''inspección'' ku ya'alik le a'almaj t'aan ''257'' ti' ''Montevideo 1196''. * 3 ti' ''enero'': Tu kaajil ''Montreal, Canadá, Emile Berliner'' ku káajal u beetik ''discos'' u ''siete pulgadas (singles), grabados'' chéen ti' jump'éel tséel. * 4 ti' ''enero'': ''Tu distritoil'' Ajalkalaki, ''Georgia,'' jump'éel k'a'am ''terremoto'' tu xu'ulsaj ''seis'' kaajo'ob. * 8 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' u jo'olpóopil u ''Iglesiail Jesucristo'' ti' le ''Santos'' ti' le Ts'ook K'iino'obo' ku ya'alik u le ''práctica poligamia'' ts'o'ok tumen u ''seguidores'' yéetel u u ''Iglesia'' ts'o'ok ma' ''autoriza''. * 9 ti' ''enero: Tu Piazza della Libertà'' ti' ''Roma, Italia, Società Sportiva Lazio,'' jump'éel ''club'' kocha'wóolis, ku káajal. *9 ti' ''enero'': Tu lu'umil ''Estados Unidos'', ku beeta'al ''RCA Records'' *14 ti' ''enero'': U ''ópera Tosca'' u ''Giacomo Puccini'' ku ye'esa'al te' ''Teatro'' ''Costanzi'' tu kaajil ''Roma, Italia.'' *21 ti' ''enero'': Junp'éel k'a'am ''terremoto'' tu noj lu'umil ''Colima, México,'' tu kíimsaj ''70'' máako'ob yéetel loobilta'ab ''cientos'', beyxan tu beetaj ya'ab loob ti' ba'alo'ob. *27 ti' ''enero:'' Le ''rebelión boxeadora'' ku káajal tu lu'umil ''China.'' Le ''diplomáticos extranjeros'' ti' ''Beijing ku'' k'áatiko'ob u beeta'al jump'éel ''disciplina.'' *29 ti' ''enero'': u noj jo'olpóopil ''béisbol'' ku káajsa'al tu kaajil ''Chicago.'' === '''''Febrero''''' === * 1 ti' ''febrero'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', le ''pintor español Pablo Picasso'' tu beetaj u yáax ''exposición'' tu juunal ti' le ''café-cervecería Els Quatre Gats.'' * 9 ti' ''febrero'': Ku ts'a'abal k'ajóoltbil u beeta'al le ''Copa Davis.'' * 27 ti' ''febrero'': Tu noj kaajil ''Múnich, Alemania'', ku káajsa'al u múuch'kabil kocha'wóolis ''FC Bayern.'' === '''''Marzo''''' === • 1 ti' ''marzo'': jump'éel ''escuadrón británico'' yaan u ''telegrafía inalámbrica'', ku ts'aik ''posibilidades'' ma' k'ajóolta'ano'ob ka'ache' uti'al u ''coordinación militar.'' • 11 ti' ''marzo'': Tu noj lu'umil ''Almería, España,'' ku káajal le ''Monte de Piedad y Caja de Ahorros de Almería (Almería Pawnshop and Savings Bank)'', ku meyaj tak ka'aj nupikubáa yéetel ''Unicaja'' tu ja'abil ''1991.'' • 13 ti' ''marzo'': U noj jala'achil ''España'' ku k'amik u k'e'exel le a'almaj t'aano'ob ku meyaj ti' paalalo'obo': ma' tu páajtal u meyaj le paalalo'ob ma' chukik lajun ja'abo'ob ti'obo', yéetel le paalalo'ob yaan ichil lajun ja'abo'ob ti'obo' ma' tu páajtal u meyajo'ob maanal ti' waxakp'éel ''horas'' ti' jump'éel k'iin, tak áak'ab. • 15 ti' ''marzo'': Le ''drama'' ti' ''versos The Young Bard tumen Edmond Rostand,'' tu'ux ku chíikpajal ''Sarah Bernhardt,'' ku káajal tu kaajil ''París.'' === '''''Abril''''' === •14 ti' ''abril'': Le ''Unión Ciclista Internacional (UCI)'' ku káajal tu kaajil ''París, Francia'', yéetel u nu'ukulilo'ob ''ciclismo'' ti' ''96'' noj lu'umilo'ob ku táakpajalo'ob. • 14 ti' ''abril:'' Le ''Exposición Internacional'' ku je'ek'abta'al tu noj kaajil ''París'', ku tukulta'al u taal ''47 millones'' u túulal máako'ob. Le yáax ''escalera mecánica'' ti' le k'ajláayo' ku ye'esik ti' le ''Exposición, generando considerable emoción.'' • 22 ti' ''abril:'' u soldadoilo'ob ''Francia'' tu ch'a'ajo'ob u lu'umil ''Lago Chad'' tu ba'atelil Kousséri. • 27 ti' ''abril:'' jump'éel nojoch jaats ti' Ottawa, u noj kaajil ''Canadá'', ku xu'ulsa'al tumen k'áak'. • 27 ti' ''abril'': Le ''físico británico William Thomson (Lord Kelvin)'' tu ts'áaj jump'éel ''charla titulada'' "Múuyalo'ob ''siglo XIX'' yóok'ol le ''teoría dinámica'' ti' le ooxoj yéetel le sáasilo'", ku káajal le "Le ki'ichpanil yéetel le ''claridad'' le ''teoría dinámica,'' ku ya'alik u le ooxoj yéetel le sáasilo' ku ''modos'' u ''movimiento'', ku ''observan'' bejla'e' tumen ka'ap'éel múuyalo'ob." === '''''Mayo''''' === • 1 ti' ''mayo'': Ya'abkach ''disturbios laborales'' ti' ''España'', yéetel ''huelgas'' ti' óol tuláakal le ''sectores'' yéetel k'aak'as ''represión'' tumen le muuk' ti' ''seguridad'' le noj. • 11 ti' ''mayo:'' Le ''boxeador estadounidense James J. Jeffries'' ku ts'áancha'atik u yéet lu'umil ''James J. Corbett'' tumen ''knockout'' ti' jump'éel ba'ate'lo' beeta'ab tu kaajil ''Coney Island, Nueva York,'' uti'al u k'amik u ''título mundial'' ti' ''peso pesado.'' • 20 ti' ''mayo:'' Le ''Juegos Olímpicos'', u ka'ap'éel ti' le ''era moderna,'' ku beeta'al bey jump'éel nu'ukulil le ''Exposición Universal'' ti' ''París (1900).'' • 26 ti' ''mayo'': U ba'atelil ''Palonegro'' ku yúuchul tu lu'umil ''Colombia'' ichil u ba'atelil mil k'iino'ob. • 28 ti' ''mayo:'' jump'éel ''eclipse solar total'' ku yila'al ti' jump'éel ''arco'' ku ''bin tak Porto'', ''Portugal, tak Elche, España.'' • 31 ti' ''mayo'': Tu lu'umil ''Sudáfrica'', le soldado'ob ''británicos'' tu ch'a'ajo'ob u noj kaajil ''Johannesburgo'', bey u ''prácticamente decidieron'' le k'atun ''Boer.'' === '''''Junio''''' === • 9 ti' ''junio'': ''Birsa Munda (25),'' juntúul máak jach k'a'anan ti' le ''movimiento independencia india,'' kíimil yáanal ''circunstancias misteriosas'' ti' le ''cárcel británica'' u ''Ranchi'' (jump'éel kaajil ti' le ''India oriental).'' • 14 ti' ''junio'': Ti' le ''carrera automóvil París-Lyon,'' le ''conductor francés F. Charron'' ku náajaltik ti' le t'íinche'balak' jump'éel ''Panhard'', kaxta'al u yúuchul jump'éel ''velocidad promedio'' u ''62 km'' leti' h, jump'éel ''récord'' ti' le k'iino' je'el xano' k'iin. • 16 ti' ''junio'': Le ''canal Elbe-Trave'' ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Lübeck.'' • 30 ti' ''junio'': Junp'éel k'áak' tu ''puertoil Hoboken (Nueva Jersey)'' tu kíimsaj maanal ti' ''trescientos'' máako'ob. === '''''Julio''''' === • 1 ti' ''julio'': U meyaj ''sinfónico'' u ''Jean Sibelius Finlandia'' ku káajal tu ''kaajil Helsinki, Finlandia.'' • 2 ti' ''julio'': Tu lu'umil ''Alemania,'' le ''conde Ferdinand'' ''von Zeppelin'' ku jóok'ol ti' le ''lago Constanza'' uti'al u beetik u yáax ''vuelo'' ti' le ''rígido aeronave LZ 1.'' • 9 ti' ''julio: Reina Victoria'' ti' ''Inglaterra'' tu ts'áaj k'ajóoltbil u noj a'almaj t'aanil ''Australia.'' • 19 ti' ''julio:'' Le ''zarzuela El estreno'' tumen le suku'uno'ob ''Quintero,'' yéetel u paax ''Chapí'', jump'éel nojoch ''éxito''. • 19 ti' ''julio'': ku je'ek'abta'al u yáax jaatsil u ''metroil París.'' • 29 ti' ''julio: Rey Umberto'' I ti' ''Italia'' kíimsa'ab tu kaajil ''Monza'' tumen ''anarquistas.'' • 31 ti' ''julio'': ''Vicepresidente José Manuel Marroquín,'' yéetel u yáantaj le ''ejército''o', tu beetaj jump'éel ''golpe tu contra'' le Jo'olpóopo' ''Sanclemente.'' Le ''revolución militar''a' ku káajal jump'éel ba'ate'el kun xáantal ka'ap'éel ja'ab. • 31 ti' ''julio'': Le ''temperatura'' asab ka'anal ti' u k'ajláayo' le lu'uma' bin ''registrada'' ti' ''Mostar (Bosnia'' yéetel ''Herzegovina): 46.2 °C (115.2 °F).'' === '''''Agosto''''' === • 1 ti' ''agosto'': le ''nadadora alemana Renate Schultz,'' u taal ''Hamburgo,'' tu ts'áaj jump'éel k'iin ''sensacional'' ti' ''1 minuto 27.6 segundos'' ti' le ''estilo libre. Lela''<nowiki/>' u yáax ''registro'' u ''natación'' ko'olelo'ob k'ajóolta'ano'ob. • 2 ti' ''agosto'': Tu kaajil ''París, Francia'', jump'éel ''intento'' u kíinsa'al ''Mozaffar al-Din, u Shah u Persia,'' ma' béeyak. • 9 ti' ''agosto: Estados Unidos'' tu ts'áaj u muuk' le nu'ukulil ''británico 3-0'' tu noj kaajil ''Boston'' ti' le yáax ''edición'' ti' le ''torneo Davis Cup.'' • 12 ti' ''agosto: Wilhelm Steinitz'', le yáax ''campeón'' yóok'ol kaab ti' ''ajedrez'' ti' ''1886'' tak ''1894'', ''kíimij ichil'' óotsilil ti' jump'éel k'oja'an najil ts'aak ti' ''Nueva York.'' • 25 ti' ''agosto: kíimij'' le ''filósofo alemán Friedrich Nietzsche'' tu ja'abil ''55.'' === '''''Septiembre''''' === • 1 ti' ''septiembre:'' Tu kaajil ''Glasgow, 83'' máako'ob táan u yila'alo'ob tumen ku tukulta'al yaan ''plaga bubónica'' ti'ob. • 6 ti' ''septiembre:'' le ''revolucionario ruso Vladimir Lenin'' k'uch ''Munich'', tu'ux ku kajtal ''ilegalmente'' yéetel u k'aaba' ''Meyer.'' • 8 ti' ''septiembre:'' Junp'éel k'aas chak ik'al ''categoría'' 4 ti' le ''escala Saffir-Simpson'' ku k'uchul ''Galveston, Texas,'' kíinsik ichil ''6,000'' yéetel ''12,000'' máako'ob yéetel p'atik maanal ti' ''30,000'' ''mina''<nowiki/>'an u yotocho'ob. ku k'a'ajsa'al bey le nojoch cháak ''Galveston.'' === '''''Octubre''''' === • 1 ti' ''octubre'': Te' le ''Exposición Universal'' ti' ''París'', juum yéetel ''wíimbala''<nowiki/>' ku ''sincronizar'' tumen yáax ka'atéen ti' ''cine.'' • 19 ti' ''octubre'': Le ''físico alemán Max Planck'' tu ts'íibtaj le ''principios básicos'' ku ''conducirán'' ti' le ''formulación'' le ''física cuántica.'' • 25 ti' ''octubre: Eugenio Py ku'' cha'antik yéetel ku ye'esik le yáax cha'ano' ''argentina (documental),'' "U xíimbal ''Dr. Campos Sales'' ti' ''Buenos Aires,''" tu'ux ku ''grabarta''<nowiki/>'al u xíimbal ''Buenos Aires'' ti' u Jo'olpóopo'il ''Brasil, Manuel Ferraz de Campos Sales. Eugenio Py tu'' cha'antaj, tu beetaj yéetel tu ye'esaj te' k'iino' je'el ''xano''' k'iin. E'esa'ab te' ''Casa Rosada'' (najo'ob jala'acho'), yéetel le máaxo'ob bino'obo' yaan ka'ach Jo'olpóopo' ''Julio Argentino Roca'', ''ex'' Jo'olpóopo' ''Bartolomé Mitre,'' yéetel u noj jala'achil ''Brasil.'' • 28 ti' ''octubre'': Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', ku káajal le ''Real Club Deportivo Español.'' • 28 ti' ''octubre:'' Tu kaajil ''Barcelona, ​​España'', ku káajal le ''Real Club Deportivo Español.'' • 29 ti' ''octubre:'' jump'éel k'a'am ''terremoto 7.7 magnitud golpea Miranda State, Venezuela, provocado'' jump'éel ''tsunami 5 metros'' yéetel p'atik ''140'' kíimil. • 31 ti' ''octubre:'' • Ku beeta'al u ''escudo''il u ''banderail Ecuador.'' • U ''placai''l le kisbuuts'o'obo' ku ts'a'abal tu lu'umil ''España.'' === '''''Noviembre''''' === • 6 ti' ''noviembre:'' U yéeybal u noj jala'achil ''Estados Unidos'' tu ja'abil ''1900.'' Jo'olpóopo' ''republicano William McKinley'' tu ts'áaj u yóol ti' le ''demócrata William Jennings Bryan tumen 242 votos electorales'' ti' le ''demócratas 205.'' • 15 ti' ''noviembre:'' Le ''estreno'' ti' ''Estocolmo'' ti' le báaxalo' ''August Strindberg'' *Le bejo' u ''Damasco''*. • 22 ti' ''noviembre:'' Le ''pintor Claude Monet'' ku ye'esik u meyaj te' ''Durand-Ruel Gallery'' ti' ''París.'' • 30 ti' ''noviembre:'' le aj ts'íib ''británico Oscar Wilde'', u nojchil le ''movimiento literario'' ti' le ''movimiento decadente'', kíimij ti' le exilio ti' ''París.'' === '''''Diciembre''''' === • ''1'' ti' ''diciembre'': Le ''Congreso Boliviano'' ku ''rechazar'' u ''reclamo Chile'' ti' jump'éel ''territorio fronterizo'' ichil le ka'ap'éel noj lu'umilo'obo'. • ''1'' ti' ''diciembre:'' Tu lu'umil ''México, General Porfirio Díaz'' ku ch'a'ik u jala'achil u ''siete'' ka'atéen, meyajnaj tu ja'abil ''1900'' tak ''1904.'' • ''4'' ti' ''diciembre:'' Kíimij u noj jala'achil ''Colombia, Aquileo Parra,'' tu noj kaajil ''Pacho, Colombia.'' • ''14'' ti' ''diciembre:'' Le ''físico alemán Max Planck'' ku ts'áaik u ''teoría cuántica.'' • ''27'' ti' ''diciembre:'' Le ''Santa Sede'' ku chowakkíintik le ja'abo' ''santo'' tak ''seis'' ja'abo'ob uti'al le ''católicos'' ku kajtalo'ob paachil ti' ''Roma.'' • ''31'' ti' ''diciembre:'' u ts'ook k'iinil ti' le ''siglo XIX.'' === K'inbesajo'ob mina'an u k'iinil k'ajóolta'an === • ''Colonia Morelos'', jump'éel ti' le ''colonias mormonas'' ti' le ba'ax bejla'e' u noj lu'umil ''Sonora,'' ''México,'' ku káajal. s8wf93n29vzebp70ped3hm5024l4un3 0 3611217 7336477 6695621 2026-09-25T22:57:31Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Wp/grc/Τροία (πόλις)]] to [[Wp/grc/Τροία]] 6695621 wikitext text/x-wiki [[File:A view from Troy Ancient City, Çanakkale, Turkey.jpg|thumb|Τὰ τῆς Τροίας τείχη.]] Ἡ '''Τροίᾱ''' ἦν πόλις ἀρχαῖᾱ δὴ ἐν τῇ Ἑλληνικῇ μυθολογίᾱͅ καὶ ἐν ταῖς τοῦ [[Wp/grc/Ὅμηρος|Ὁμήρου]] ᾠδαῖς. Ὁ Ὅμηρος αὐτὴν '''Ἴλιον''' ὠνομάζεν. Χετταϊστὶ 𒆳𒌷𒋫𒊒𒄿𒊭 ''Τρούουισα'' λέγεται καὶ ὁ Ἀλέξανδρος ([[Wp/grc/Χετταίοι|Χετταϊστὶ]] 𒀀𒆷𒀝𒊭𒀭𒁺𒍑 ''Ἀλάκσανδους'') τὴν βασιλείᾱν ἐνταῦθα εἶχεν. [[Category:Wp/grc]] {{INTERWIKI|Q22647}} cbbs6vyi019wjw1tjv7nht1gacj3gu3 0 3612627 7336473 6823263 2026-09-25T22:56:12Z PastelKos 2547710 7336473 wikitext text/x-wiki {{Wp/grc/Dialect|attic}} {{Wp/grc/Revised}} '''Ἀπολλώνιος ὁ Ῥόδιος''' (Λατινιστί Apollonius Rhodius· κατὰ τὸ πρῶτον ἥμισυ τοῦ γ΄ αἰῶνος πρὸ Χριστοῦ γεγονώς) ἦν [[Wp/grc/Ἑλλάς|Ἕλλην]] [[Wp/grc/Ἔπος|ἐπικὸς]] ποιητής, μάλιστα γνωστὸς διὰ τὰ [[Wp/grc/Ἀργοναυτικά|Ἀργοναυτικά]], ἔπος περὶ τοῦ πλοῦ [[Wp/grc/Ἰάσων|Ἰάσονος]] καὶ τῶν Ἀργοναυτῶν ἐπὶ τὸ χρυσόμαλλον δέρας. Τοῦτο τὸ ποίημα, ἓν τῶν ὀλίγων τῆς ἐπικῆς ποιήσεως σωζομένων, καὶνοτόμον μὲν ἐφάνη καὶ πολλοῖς ἐνέπνευσεν, παρεχόμενον τῇ Πτολεμαϊκῇ Αἰγύπτῳ μνημονικὴν παιδείαν ἢ δημοσίαν τινὰ εἰκόνων καταθήκην,<ref>S. Stephens, ''Ptolemaic Epic'', 96-8.</ref> καὶ τοῖς [[Wp/grc/Ῥωμαίων βασιλεία|Ῥωμαίοις]] ποιηταῖς—[[Wp/grc/Οὐεργίλιος|Οὐεργιλίῳ]] καὶ Γαΐῳ Οὐαλερίῳ Φλάκκῳ—παράδειγμα πρὸς τὰ ἑαυτῶν ἔπη. Τὰ δ’ ἄλλα αὐτοῦ ποιήματα, ἃ σῴζεται ἐν ὀλίγοις μόνον θραύσμασιν, ἦν περὶ κτίσεις ἢ ἀρχὰς πόλεων, οἷον [[Wp/grc/Ἀλεξάνδρεια|Ἀλεξανδρείας]] καὶ [[Wp/grc/Κνίδος|Κνίδου]], τόπων τοῖς Πτολεμαίοις προσφόρων, παρ’ οἷς ἔμεινεν ἄνθρωπος φιλόλογος καὶ τῆς [[Wp/grc/Βιβλιοθήκη τῆς Ἀλεξάνδρειας|Ἀλεξανδρινῆς Βιβλιοθήκης]] ἐπιμελητής. Ἔστι δέ τις ὑπόθεσις περὶ φιλολογικῆς ἔριδος πρὸς [[Wp/grc/Καλλίμαχος|Καλλίμαχον]], ἄλλον Ἀλεξανδρῖνον τῆς [[Wp/grc/Βιβλιοθήκη τῆς Ἀλεξάνδρειας|Βιβλιοθήκης]] ἐπιμελητὴν καὶ ποιητήν, ἥτις νῦν σφόδρα ἐξετάζεται ὑπὸ τῶν φιλολόγων, ἐπειδὴ νομίζεται φῶς τι προσφέρειν τῇ ἀμφοτέρων ποιήσει, καίτοι σπανιωτάτων ὄντων τῶν τεκμηρίων ὅτι ποτὲ τοιαύτη ἔρις ἐγένετο.<ref>W. Race, ''Apollonius Rhodius: Argonautica'', ix-x</ref> Τὸ μὲν ἀληθές, σχεδὸν οὐδὲν βέβαιον περὶ Ἀπολλωνίου ἴσμεν, καὶ αὐτὴ ἡ πρὸς [[Wp/grc/Ῥόδος|Ῥόδον]] σχέσις ἀμφισβητεῖται. Πρότερον μὲν ἐνομίζετο μόνον [[Wp/grc/Ὅμηρος|Ὁμήρου]] μιμητὴς καὶ διὰ τοῦτο ἀτελὴς ποιητής· νῦν δὲ ἡ δόξα αὐτοῦ ἀνεκαινίσθη διὰ νεωτέρων μελετῶν, αἳ ἐπιδείκνυσιν ὅτι οἱ [[Wp/grc/Ἑλληνιστικὴ Ἑλλάς|Ἑλληνιστικοὶ]] ποιηταὶ λόγιοι κληρονόμοι εἰσὶ μακρᾶς ποιητικῆς παραδόσεως καὶ γράφουσιν ἐν καιρῷ ἰδιαιτέρῳ τῆς ἱστορίας.<ref>T. Papanghelis and A. Rengakos, ''Editors' Introduction'', xi-xii.</ref> == Παραπομπές == <references/> [[Category:Wp/grc]] [[Category:Wp/grc/Βιβλιοθηκάριοι Ἀλεξανδρείας]] {{INTERWIKI|Q192638}} luw966pjosfgcj1nqtl8bhzpd8u2wbk 7336474 7336473 2026-09-25T22:56:22Z PastelKos 2547710 /* Παραπομπές */ 7336474 wikitext text/x-wiki {{Wp/grc/Dialect|attic}} {{Wp/grc/Revised}} '''Ἀπολλώνιος ὁ Ῥόδιος''' (Λατινιστί Apollonius Rhodius· κατὰ τὸ πρῶτον ἥμισυ τοῦ γ΄ αἰῶνος πρὸ Χριστοῦ γεγονώς) ἦν [[Wp/grc/Ἑλλάς|Ἕλλην]] [[Wp/grc/Ἔπος|ἐπικὸς]] ποιητής, μάλιστα γνωστὸς διὰ τὰ [[Wp/grc/Ἀργοναυτικά|Ἀργοναυτικά]], ἔπος περὶ τοῦ πλοῦ [[Wp/grc/Ἰάσων|Ἰάσονος]] καὶ τῶν Ἀργοναυτῶν ἐπὶ τὸ χρυσόμαλλον δέρας. Τοῦτο τὸ ποίημα, ἓν τῶν ὀλίγων τῆς ἐπικῆς ποιήσεως σωζομένων, καὶνοτόμον μὲν ἐφάνη καὶ πολλοῖς ἐνέπνευσεν, παρεχόμενον τῇ Πτολεμαϊκῇ Αἰγύπτῳ μνημονικὴν παιδείαν ἢ δημοσίαν τινὰ εἰκόνων καταθήκην,<ref>S. Stephens, ''Ptolemaic Epic'', 96-8.</ref> καὶ τοῖς [[Wp/grc/Ῥωμαίων βασιλεία|Ῥωμαίοις]] ποιηταῖς—[[Wp/grc/Οὐεργίλιος|Οὐεργιλίῳ]] καὶ Γαΐῳ Οὐαλερίῳ Φλάκκῳ—παράδειγμα πρὸς τὰ ἑαυτῶν ἔπη. Τὰ δ’ ἄλλα αὐτοῦ ποιήματα, ἃ σῴζεται ἐν ὀλίγοις μόνον θραύσμασιν, ἦν περὶ κτίσεις ἢ ἀρχὰς πόλεων, οἷον [[Wp/grc/Ἀλεξάνδρεια|Ἀλεξανδρείας]] καὶ [[Wp/grc/Κνίδος|Κνίδου]], τόπων τοῖς Πτολεμαίοις προσφόρων, παρ’ οἷς ἔμεινεν ἄνθρωπος φιλόλογος καὶ τῆς [[Wp/grc/Βιβλιοθήκη τῆς Ἀλεξάνδρειας|Ἀλεξανδρινῆς Βιβλιοθήκης]] ἐπιμελητής. Ἔστι δέ τις ὑπόθεσις περὶ φιλολογικῆς ἔριδος πρὸς [[Wp/grc/Καλλίμαχος|Καλλίμαχον]], ἄλλον Ἀλεξανδρῖνον τῆς [[Wp/grc/Βιβλιοθήκη τῆς Ἀλεξάνδρειας|Βιβλιοθήκης]] ἐπιμελητὴν καὶ ποιητήν, ἥτις νῦν σφόδρα ἐξετάζεται ὑπὸ τῶν φιλολόγων, ἐπειδὴ νομίζεται φῶς τι προσφέρειν τῇ ἀμφοτέρων ποιήσει, καίτοι σπανιωτάτων ὄντων τῶν τεκμηρίων ὅτι ποτὲ τοιαύτη ἔρις ἐγένετο.<ref>W. Race, ''Apollonius Rhodius: Argonautica'', ix-x</ref> Τὸ μὲν ἀληθές, σχεδὸν οὐδὲν βέβαιον περὶ Ἀπολλωνίου ἴσμεν, καὶ αὐτὴ ἡ πρὸς [[Wp/grc/Ῥόδος|Ῥόδον]] σχέσις ἀμφισβητεῖται. Πρότερον μὲν ἐνομίζετο μόνον [[Wp/grc/Ὅμηρος|Ὁμήρου]] μιμητὴς καὶ διὰ τοῦτο ἀτελὴς ποιητής· νῦν δὲ ἡ δόξα αὐτοῦ ἀνεκαινίσθη διὰ νεωτέρων μελετῶν, αἳ ἐπιδείκνυσιν ὅτι οἱ [[Wp/grc/Ἑλληνιστικὴ Ἑλλάς|Ἑλληνιστικοὶ]] ποιηταὶ λόγιοι κληρονόμοι εἰσὶ μακρᾶς ποιητικῆς παραδόσεως καὶ γράφουσιν ἐν καιρῷ ἰδιαιτέρῳ τῆς ἱστορίας.<ref>T. Papanghelis and A. Rengakos, ''Editors' Introduction'', xi-xii.</ref> == Παραπομπαί == <references/> [[Category:Wp/grc]] [[Category:Wp/grc/Βιβλιοθηκάριοι Ἀλεξανδρείας]] {{INTERWIKI|Q192638}} 8y00ijfu6w983l92kvmtm46vesf7uje 0 3614091 7336471 7253371 2026-09-25T21:43:22Z CHENG REX 2607725 /* */ 7336471 wikitext text/x-wiki {{Wp/bom/Databox|item=Q131584049}} '''Edward Pwajok''' A se mwad chuna wo Najerya, mwad yong bedu, Pwajok a to si gbong mwad duk shot e vwel Najerya. ==Kwɔnsɛ̂== <references/> [[Category:Wp/bom]] [[Category:Wp/bom/Ya mwad]] [[Category:Wp/bom/Berom Wikipedia Outreach]] {{INTERWIKI|Q131584049}} e0kzbg9v6nkpnmmr15zhqp30l4meeit 0 3614416 7336469 6857580 2026-09-25T21:40:08Z CHENG REX 2607725 /* */ 7336469 wikitext text/x-wiki {{Wp/bom/Databox|item=Q878284}} '''Vwel Kaduna''' A sè gbong vwel wu rwit è Najerya, wasi sangal è batinta è bato Najerya. [[Category:Wp/bom]] [[Category:Wp/bom/Berom Wikipedia Outreach]] {{INTERWIKI|Q878284}} mhaadotu4uthk967kb4w05ys6153sgp 0 3614424 7336470 7255269 2026-09-25T21:42:27Z CHENG REX 2607725 /* */ 7336470 wikitext text/x-wiki {{Wp/bom/Databox|item=Q503936}} '''Vwel Boci''' A sè vwel da à sangal è Batorak bàk cuna è vwel Najerya. Pomo mo ha si bagat na vwel Pilato, Gombe tanga Yobe. [[Category:Wp/bom]] [[Category:Wp/bom/Berom Wikipedia Outreach]] {{INTERWIKI|Q503936}} rgqpqx7jagrkqwofca2qful669w006p 0 3614466 7336472 6964881 2026-09-25T21:44:33Z CHENG REX 2607725 /* */ 7336472 wikitext text/x-wiki {{Wp/bom/Databox|item=Q131584049}} '''Sambo Choji''' Bà tɔ ɛ e pwel Maac e gasi 13 e ji shey 1977 e gbɔng repomô Benin e vwel Edo. Yɛ a sé mwat Najeriya ko a dak sha bol. Ǎ sè e ji bemat de bâ dak sha bol wo FIFA bebot bemat vê neshey 17 de bá dak e vwel Tokyo, Japan e ji shey hê 1993. Yɛ a sè e ji bemat dak sha Najeriya de be tang ɛn a beKim beselo (Junior Eagles). À to sè mwat dak sha bol e pomo jey e vwel be lasara. [[Category:Wp/bom]] [[Category:Wp/bom/Berom Wikipedia Outreach]] {{INTERWIKI|Q131584049}} 62nupy0tg5wwn33spf924njk2ilrc1r 0 3629483 7336528 7290069 2026-09-26T05:21:44Z LiebSinger 2661050 /* I. ЯКТЫ ЭЗЕҢ КАЛСЫН */ 7336528 wikitext text/x-wiki = '''ГӨЛНӘФИДӘ''' = '''(2025-2026 елларда бастырылган өч китап)''' '''Гөлнәфидә Лопанова-Миңнәхмәтева'''<br> == '''МӘХӘББӘТТӘ КЕШЕ КАРТАЙМЫЙ''' == ('''...ОЛЫГАЯ ГЫНА!''')<br> '''Авторның өченче китабы. Бу тупланмага кермәгән яңа шигырьләр китап азагында урнаштырыла.'''<br> '''''Синең үз дөньяң – язмышың!<br> '''''Мәңгелекме, фанимы...<br> '''''Үзең тудырган бәхетнең'''''<br> '''''Үзең язган кануны.'''''<br> (Рәдиф Гаташ)<br> '''Яр Чаллы, 2026 ел'''<br> '''ГОМЕР ЯЗЫНА!'''<br> Шау чәчәккә төреп табигатьне,<br> Кабатланмас хозур яз килә.<br> Яз гөлләре, керфекләрен ачып,<br> Мәхәббәткә җырлый мәдхия.<br> Күңел төпкеленнән ургып чыга<br> Татлы хисләр – ташкыны ашып.<br> Гармун уйный берәү бик еракта,<br> Йөрәк серен кояшка ачып.<br> Җанны биләп ала тылсымлы көй,<br> Юл алдырып гомер язына.<br> Күңел кошым, тере суы эчеп,<br> Әсәрләнеп канат кагына.<br> === '''ГАДИЛЕКТӘ – МӘХӘББӘТ!''' === Бер-берсенең эзлекле дәвамчысы булган ике китап нәшер ителгәннән соң, өченчесендә махсус һәм озын “Кереш сүз” язып торуның хаҗәте дә юктыр инде. Бер генә “тәнкыйди проблема”га тиешенчә кагылмадык шикелле: алдагы китапларда бер үк гади сүзләрнең, гыйбарәләрнең һәм фикерләрнең чагыштырмача еш кабатлануы. Төрле вазгыятьтә, үзгә темаларда һәм аерым шигырьләрдә.<br> Бөтен галәм, аңардагы барча җисемнәр һәм тереклек ияләре, яшәеш формалары һәм алмашыну-үзгәрешләр барышы бик эзлекле һәм гади итеп, шундый ук сыйфатлар хас булган бердәм илаһи үрнәк буенча корылган. Димәк, аларның барысын да универсаль-камил калыптагы гади тәгълимат һәм канунчалыклар аша сурәтләргә дә мөмкин. Бу, әлбәттә, шигърияткә дә кагыла.<br> Әлеге фикерләрне сәясәттә нигезләгәндә, әйтик, “Чыңгыз ясасы” дип аталган кануни тупланманы тарихи мисал итеп китерәләр. Бәлки, илаһи яңарыш чорында, изге китапларның берсен дә кире какмый һәм бөтен диннәрне янәшә куя торган гап-гади бер “Мәхәббәт ясасы” да пәйда булыр? Һәр хәрәкәт беренче адымнан башлана.<br> Барысын да чиксез катлаулыландырып күрсәтү – адәм балаларының беренчел илаһи асылын оныттырырга маташудан һәм инде аны яңадан искә төшереп танырга теләмәүдән. Гадилек – бөеклекнең һәм илаһиятнең нигезе. Катлаулылыкта исә кешеләрне һәм халыкларны алдап-йолдап тоту һәм туры юлдан тайпылдыру бик җиңел. Бүгенге дәүләт кануннары җыентыкларын кулга алыйк. Бер-берсенә каршы килгән һәм хәтта юк итә торган бихисап “маддә”гә тап булырбыз аларда. “Закон – дышло, куда повернул – туда и вышло?”<br> Дәһрилектән арынган “Мәхәббәт дәүләтләре” барлыкка килсә, тормышны гадиләштереп камилләштерү һәм берләштереп илаһилаштыру гамәлләре бик актуаль булыр!<br> '''ЯЗМЫШ, ЯЗМЫШ...'''<br> Өченче китабыбызны да элеккегесендәге кебек бер “язмышлы шигырь” белән ачабыз. Беренчесендә ул “Язмышлар ярында кыя бар” иде, икенчесендә “Күңелләргә җиткер!” шигыре һәм аның тәрҗемәсе булды. Бу юлы – “Күпме сулар аккан...” һәм “Күк гөмбәзен яңгыратты җан авазың...”, ике телдә.<br> '''КҮПМЕ СУЛАР АККАН...'''<br> Дәвер җиле исеп, күпме сулар аккан,<br> Җирдә яшәп, күккә күпме җаннар ашкан...<br> Килеп бер көн, без дә шунда юнәлербез,<br> Киек Каз юлында күздән югалырбыз.<br> Дәвер җиле исеп, күпме сулар аккан,<br> Безгә кадәр дә бит гөлләр чәчәк аткан,<br> Көзен киткән кошлар язын кабат кайткан,<br> Соңгы кырау төшеп, җиргә ак кар яткан.<br> Дәвер җиле исеп, күпме сулар аккан,<br> Исәпләсәң, кеше күпме учак яккан.<br> Бездән соң да тормыш җырын дәвам итәр,<br> Мәңгелеккә йөрәк бәхилләшеп китәр.<br> '''ВЕКАМИ ДУЛИ ВЕТРЫ И СТРУИЛИСЬ ВОДЫ…'''<br> Веками дули ветры и струились воды,<br> Пройдя свой путь, шли в вечность люди и народы…<br> Настанет день и наш ‒ в лазурь небес взойти,<br> Чтоб скрыться в мириадах Млечного Пути.<br> Веками дули ветры и струились воды,<br> Цвели всегда тюльпаны, незабудки, розы,<br> Извечен был возврат всех перелётных птиц,<br> И после холодов снег первый падал вниз.<br> Веками дули ветры и струились воды,<br> Шли предки сквозь своей судьбы стремнины, броды.<br> Пусть песня мира не прервётся после нас,<br> И в вечности звучит Творца нетленный глас.<br> '''КҮК ГӨМБӘЗЕН ЯҢГЫРАТТЫ ҖАН АВАЗЫҢ'''<br> – Күк гөмбәзен яңгыратты җан авазың,<br> Сагыш уты җанны телә ямансулап.<br> Соңга калып килгән булсам, кичерә күр:<br> Юлым узды язмыш кырын кабат урап.<br> Бар җиһанның мал-мөлкәтен бергә җыеп,<br> Алтын таулар вәгъдә итеп, җанны кыеп...<br> Каршы җилләр иссәләр дә, бер мизгелгә<br> Мин барыбер сиңа киләм: “Саумы!” – диеп.<br> Йөрәк нечкә-нәзек кылдан үрелгәндер,<br> Күзләремнән энҗе яшьләр түгеләдер.<br> Гасыр үтеп, килдем, иркәм, яннарыңа,<br> Күңел кошың булып калыйм яннарыңда.<br> '''ПОД СВОДОМ НЕБА ПРОЗВУЧАЛ ТВОЙ ГЛАС ДУШИ...'''<br> – Под сводом неба прозвучал твой глас души.<br> О, если с опозданием пришёл, прости….<br> Огонь тоски терзает душу смурью мне<br> В попытках тщетных обойти судьбу извне...<br> Собрав всё скопом состояние вселенной,<br> О золотых горах терзаясь скорбью бренной…<br> В одно мгновенье, хоть дуют ветры встреч,<br> Я всё равно приду к тебе – Любовь сберечь!<br> Из струн тончайших наши сотканы сердца…<br> Скатилась по щеке жемчужиной слеза…<br> Прошёл весь век, я рядом, у судьбы своей, –<br> Чтоб пташка райская жила в душе твоей.<br> === '''I. ЯКТЫ ЭЗЕҢ КАЛСЫН''' === '''''Олыгайган саен ихласрак мин<br> '''''Һәм язмышка күбрәк рәхмәтле.'''''<br> '''''Тормыштагы үзгәрешкә тиңлим'''''<br> '''''Үз-үземә иңгән халәтне.<br>''''' (Евгений Евтушенкодан)<br> * * *<br> Яңа дәфтәр, яңа каләм кирәк,<br> Зарланмаска кирәк язмыштан.<br> Хата-ялгыш, кылган гөнаһ – бары,<br> Барысы да алласызлыктан...<br> Юлың табып, алга бару кирәк,<br> Уй-фикерең булсын чиста-пакь.<br> Хорафатлар, шөбһәләрдән арын,<br> Әйтер сүзең булсын, дисәң, хак.<br> Гыйлем эстә, яшеңә карама,<br> Китап булсын күңел җандашың,<br> Күңел кошың һәрчак сайрап торсын,<br> Кояш нуры булсын юлдашың.<br> Яңа дәфтәр, яңа каләм кирәк.<br> Яңа ай калыкты елмаеп,<br> Гөлбакчаңның һәрбер куагында<br> Былбыл кошлар сайрый моңаеп.<br> Үзеңнән соң якты эзең калсын –<br> Җырлы чишмә калкып чыгарлык!<br> * * *<br> '''''Гаделсезлекләр, тормыш сынауларыннан чиста рух белән чыга алу – кешенең иң зур бәхетедер.'''''<br> (Мөхәммәт Мәһдиев)<br> Елмаюлы караш ташлап,<br> Кояшка сәлам бирдем,<br> Кояш фонында кош күреп,<br> Чын күңелдән сөендем.<br> Нәни кошчык канат кага,<br> Сихри-серле нур сибеп.<br> Йөрәк шулчак ярсып типте –<br> Гүя кемлеген белеп.<br> “Әверелеп кошка, җаннар<br> Кайталар Мәңгелектән”, –<br> Ата-бабаның сүзләре<br> Уеп язылган күптән.<br> Гаҗәпләнеп карап тордым<br> Бу кошчык очышына<br> Канатланып күтәрелдем,<br> Көй көйләп, каршысына.<br> Мәхәббәткә дан җырладым<br> Язмыш кырын үткәндә,<br> Чиксез рәхмәтлемен аңа –<br> Тере су эчерткәнгә,<br> Уй-фикерем пакьләндереп,<br> Кулга каурый каләм биреп,<br> Сәгадәтле иткәнгә.<br> '''КОЯШ НУРЫ, ҮТЕП КЕРДЕ...'''<br> Кояш нуры, үтеп керде күңелемә,<br> Юл алдырды әкияти Яз иленә.<br> Сахра-дала сихри-серле шау чәчәктә,<br> Галәм кошы моңы яңгырый йөрәктә.<br> Кояш нуры үтеп керде күңелемә,<br> Калфак чигәм энҗе-мәрҗән, гәүһәрләрдән:<br> Җанга якын дусларыма бүләк булсын! –<br> Меңәрләгән балкыш тудырган төсләрдән.<br> Кояш нуры үтеп керде күңелемә,<br> Язмышыма юллыйм рәхмәт-сәламемне:<br> “Дан җырларга сәгадәтле Туган телгә –<br> Камилләштер тел гыйлемем-сөйләмемне!”<br> '''БЕР МИЗГЕЛ'''<br> Бер мизгел. Күңелем күгендә –<br> Ут тавы, давыллы өермә.<br> Бу – Күкләр сынавы, түзем бул,<br> Җаныңны ярсытып, көенмә.<br> Офыкта – алсу таң шәүләсе,<br> Иртәнге һавада – бал исе.<br> Йөрәктә татлы хис уятып,<br> Елмайтып, ягымлы җил исте.<br> Бер мизгел. Күңелем күгендә –<br> Тылсымлы таң нуры, балкышы.<br> Җанымны күкләргә ашырып,<br> Өзелеп сайрады таң кошы.<br> * * *<br> Таулардан киң офык ачылды,<br> Ай чыкты Чал таулар артыннан,<br> Йолдызлар күк йөзен бизәде,<br> Әйтерсең, яздырып аңымнан.<br> Тылсымлы бу балкыш күңелнең<br> Иң нәзек кылларын чыңлатты,<br> Һәм якты нурланыш уйнатып,<br> Аһәңле тау моңын тыңлатты.<br> Йөрәктә гаҗәеп татлы хис,<br> Гүя мин Мәхәббәт илендә:<br> Былбыллар өзелеп сайрыйлар –<br> Акыннар, чәчәннәр телендә.<br> Ихластан рәхмәтем белдереп,<br> Кояшка кулымны сузамын,<br> Дусларның җан җылысын тоеп,<br> Гомерне җыр җырлап узамын.<br> '''ҖИҺАН ГӨЛЕ ШАУ ЧӘЧӘКТӘ'''<br> Җиһан гөле шау чәчәктә,<br> Дөнья күмелгән нурга.<br> Кояш чыгышы ягыннан<br> Тупырдап килә юрга.<br> Дәвер җиле исеп үтте,<br> Чәчем тарап-таратып,<br> Йөрәк сүзен яңгыратты,<br> Чиксезлеккә каратып.<br> Күңелемнең төпкелендә<br> Ата-бабалар җыры.<br> Күз алдымда – күкчәчәкле,<br> Кояшлы арыш кыры.<br> Арышның алтын башагы<br> Тулып җиргә иелгән,<br> Ачылып китеп, орлыгы<br> Җир-туфракка сибелгән<br> Җиһан гөле шау чәчәктә,<br> Дөнья күмелгән нурга.<br> Кояш чыгышы ягыннан<br> Тупырдап килә юрга.<br> * * *<br> '''''Бәхет, үз мөмкинлекләреңнең чиген белеп, шуңа канәгать булуда.'''''<br> (Ромен Роллан, 1866-1944 елларда яшәгән француз язучысы һәм җәмәгать эшлеклесе)<br> Бәхет нинди төстә? диләр.<br> Бәхет ул – кояш төсендә,<br> Бәхет орлыгы ярала<br> Күк гөмбәзенең эчендә.<br> Бәхеткә тарыганмыни...<br> Балда-майда йөзүчеләр? –<br> Әдип әйткән: “Булганына<br> Тик шөкранә итүчеләр!”<br> Бәхет сүзе – яңгырашлы,<br> Имәннәр – киң ябалдашлы.<br> Ясмык күзле ни – тормышмы? –<br> Таш бәгырьле ул, каешлы...<br> * * *<br> Йөрәк белән тыңлый белсәң<br> Табигать көй-моңнарын,<br> Каршыларсың, хозурланып,<br> Туар көн – ал таңнарын.<br> Күбәләкләр очып уйнар<br> Күңел күге бакчаңда,<br> Аһәңле көй юлдаш булыр,<br> Кая гына барсаң да.<br> Ходайның рәхмәте белән<br> Илаһ көй яңгырады,<br> Сүнәм дип, пыскып көйрәгән<br> Шәм уты ялкынланды.<br> Очкыр кошка әверелеп,<br> Җаным канат кагынды.<br> Күк йөзендә, нур уйнатып,<br> Таң йолдызы кабынды.<br> '''ЭНӘ КҮЗЕННӘН ҮТКӘР СҮЗЕҢНЕ!'''<br> '''''Акылыңа күбрәк азык бирергә тырыш.'''''<br> (Лев Толстой)<br> Энә күзеннән үткәр сүзеңне,<br> Каралтма, юк сүз сөйләп, йөзеңне.<br> Күңел күгеңнең йолдызын балкыт,<br> Йөрәк сүзеңне һәрдаим яктырт.<br> Омтылсын кеше үргә менәргә,<br> Асыл сүзләрдән тезмә тезәргә;<br> Ярдәм кул сузсын – кайгы килгәндә,<br> Шатлык бүлешсен – бәхет иңгәндә.<br> Эчкән суыбыз баллы, нигъмәтле,<br> Белем чишмәбез булсын кодрәтле;<br> Матур җыр тусын күңел күгендә,<br> Чагылсын шәфәкъ нуры күзеңдә.<br> Энә күзеннән үткәр сүзеңне,<br> Сүзеңнән кимрәк куйма үзеңне.<br> Гыйлем савыты ¬– төпсез чыганак:<br> Һич югында, без булыйк ерганак!<br> * * *<br> Алсу чәчәк булып балкыр өчен,<br> Кирәк сират күперен кичәргә,<br> Хәсрәт елгасының тозлы суын эчеп,<br> Упкыннарга егылып төшәргә.<br> Буялсаң да үзең нәҗесләүдән,<br> Кеше күң(е)лен берничек пычратма,<br> Тырнак асларыннан керләр эзләп,<br> Җан-бәгъреңне һич тә зар елатма.<br> Дөнья булгач, була төрле хәлләр,<br> Вөҗдан газабы да телгән чаклар;<br> Ярлыкаулы итсә Хак тарафлар,<br> Күңел күге гөлләреннән тамар<br> Дәфтәр битләренә энҗе чыклар.<br> '''ХӘЯТ КИТАБЫ'''<br> Күңел күген нурландырыр китап кирәк,<br> Нурлы китап таләп итеп, тибә йөрәк.<br> Ул китапны эзләп табу җиңел булмас,<br> Эзләп тапсам, чикле гомер зая узмас.<br> Ул китап бит яшәешнең үзе икән,<br> Язылганнар бары хәят сүзе икән.<br> Кояш нуры җан-бәгырьгә үтеп керсә,<br> Кыйбла җиле җиһан гөлен назлап иссә,<br> Бәхет кошы кунып сайрар иңнәреңә,<br> Яшәү көче – дәрман биреп йөрәгеңә.<br> <br> Күңел күген нурландырган китап – кулда.<br> Тынгы белмәс күңел кошым... ерак юлда.<br> <br> * * *<br> Табигатьнең сихри көче,<br> Бар барлыгым биләп алып,<br> Алып китте Тау иленә,<br> Күңелемә моңын салып.<br> <br> Күңел кошым канатланды<br> Ил агасы эзен күреп,<br> Кояш алтын нурын сипте,<br> Җан-тәнемә шифа биреп.<br> <br> Җиһан гөле таҗын ачкан,<br> Балкышына күз чагыла,<br> Кыйбла ягына ашыгып,<br> Каурый болытлар агыла.<br> <br> Дан җырладым Җир-Анага,<br> Ай-йолдызлы зәңгәр күккә.<br> Тынычлык кошлары гөрләп<br> Күтәрелде чиксезлеккә.<br> <br> Аваз килде ераклардан,<br> Тыңла, дип, галәм сулышын,<br> Йөрәк белән тыңлый белсәң,<br> Чуалмас фикер агышың.<br><br>* * *<br> Инеш елгага кушылды,<br> Елга суы – дәрьяга.<br> Шәфәкъ ачылганны көтеп,<br> Керфек какмый кыз бала.<br> <br> Күңелендә бөреләнә<br> Язның тәүге чәчәге.<br> Кояш шулчак көлеп бага:<br> “Ян тәрәзәң ач әле.<br> <br> Өй каршындагы шомыртың<br> Күмелде шау чәчәккә.<br> Күрәсеңме: бал кортлары<br> Сырылганнар гөләпкә.<br> <br> Алар кәрәз-күзәнәккә<br> Татлы ширбәтне салыр.<br> Шушы көннең һәр мизгеле<br> Күз карашыңда калыр”.<br> <br> * * *<br> Теләсәң-теләмәсәң дә,<br> Җырларга туры килә...<br> – Әй хыялый кызый, – диеп,<br> Кояш елмаеп көлә. –<br> <br> Җырларлык җырың бар мәллә,<br> Ник кеше көлдерәсең?<br> Чәчеңне әле һаман да<br> Җилләрдән үрдерәсең.<br> <br> – Җилләр җырлап чәчем үрә –<br> Рәхәтлектә яз һуштан!<br> Талга кунган былбыл белә,<br> Сорагыз асыл коштан.<br> Нечкә билле таң кызлары<br> Чулпыларын чыңлата.<br> Чулпы чыңы – яшьлек җыры,<br> Хис ташкынын уйната.<br> – Онытасың чәчләреңнең<br> Чаларган икәнлеген...<br> – Чәч чалару берни түгел,<br> Булганда исәнлегең!<br> * * *<br> Кемнәргәдер үҗәтлегем<br> Көч-куәт, дәрман бирер.<br> Сөбханалла! диеп, кояш<br> Шифа сулышын өрер.<br> Күк йөзендә пәйда булыр<br> Кичен раушан йолдызлар,<br> Яшәешкә мәдхия җырлар<br> Таң сылулары – кызлар.<br> Җир-Ананы сөендереп,<br> Хуш ис бөркер гөләпләр,<br> Җылы җилгә иркәләнеп,<br> Тибрәнер тал-тирәкләр.<br> Асыл былбыллар сайрарлар<br> Бертуктаусыз, өзелеп,<br> Күңел кылларын чыңлатып,<br> Үзәкләрне өздереп.<br> Чиксез рәхмәтемне әйтеп,<br> Чыгармын килгән юлга.<br> Юл чатында көтеп тора,<br> Уйнаклап, чаптар юрга.<br> * * *<br> Елмаюлы караш белән<br> Яшәү рәхәт дөньяда:<br> Тыңлап ләззәтлән син бары<br> Чүрәкәй кош балалары<br> Чыркылдавын ояда.<br> Кычыткан гөл* чәчәк атса,<br> Бакча нурга күмелә.<br> Күңел күге гөлләре дә,<br> Төренеп җан хисләренә,<br> Ай-Кояшка үрелә.<br> Эчкә җылы керә шулчак,<br> Уй-хисне пакьләндерә.<br> Йөрәк иркен сулыш ала,<br> Бу кадәре җиңел аңа –<br> Җанга хозурлык өрә.<br> Галәм кошы, өзелеп сайрап,<br> Чакырганда янына,<br> Кыңгырау гөл чәчәкләрен<br> Кушып үрәм ләззәтләнеп<br> Канатлы ат ялына.<br> * '''''Кычыткан гөлнең фәнни атамасы – колеус. Яктылык ярата, аз белән дә канәгатьләнүчән. Күз алгысыз төрле төсләр җыелмасыннан торган, кычытканга охшаш, ләкин йомшак бәрхет яфраклы талымсыз бер үсемлек – гөл-чәчәк ул.'''''<br> * * *<br> Кәлам хикмәт*, нурлар уйнатып,<br> Тезмә тезә: сүзләр – кадерле.<br> Ә еракта кемдер моңлана:<br> “Сагыну-сагыш өзә бәгырьне...”<br> Җәүһәр моңы, үтеп йөрәккә,<br> Яшь тамдырды моңсу күземнән.<br> Гомер язы – яшьлек авазы<br> Ургып чыкты йөрәк түреннән.<br> Теш сындырыр бәллүр чишмәнең<br> Суы чыңлап, ургылып ага,<br> Күңел хатирәсен яңартып,<br> Сайрар кошлар канатын кага.<br> Кызалаклар үскән далада<br> Сайрар кошлар моңы – бүлемсез.<br> Күз салыгыз зәңгәр киңлеккә:<br> Хыял очышларын күрерсез.<br> * '''''Кәлам хикмәт – хикмәтле сүзләр тупланмасы.'''''<br> * * *<br> Елмайттырып, уйларымны<br> Челтәрләтте якты хис:<br> Йолдызлы бер шәл ябынды<br> Сихри, серле айлы кич.<br> Әверелеп күбәләккә,<br> Йолдызлар канат какты,<br> Томшыгында энҗе тоткан<br> Былбыл кош сәфәр кайтты.<br> Бәһасы юк бу энҗене<br> Асыл кош учка салды,<br> Энҗе үзе, телгә килеп,<br> Исем-һушымны алды.<br> Әйткән сүзе тәкрарына<br> Кодрәт-куәтем җитмәс...<br> Шунысы анык: кырыс җилләр<br> Чәчем тузгытып сүтмәс.<br> * * *<br> Җир астыннан чыккан чишмә<br> Акса, агышын көйләп,<br> Кискен җилләр таш бастыра,<br> Юлын буарга теләп.<br> Аккан су юлын табар, дип<br> Тикмәгә әйтмәгәннәр,<br> Бәллүр чишмә ялкынланып<br> Агасын көтмәгәннәр.<br> Юлаучылар авыз итә<br> Челтер чишмәнең суын,<br> Юлларын дәвам итәләр,<br> Салып күңелгә моңын.<br> Моңлы чишмә юл алдыра,<br> Рухи ныклык-көч биреп,<br> Таң йолдызы нурын сибә,<br> Уй-ниятләрен күреп.<br> Күңел кичерешен сөйли<br> Таң кошына һәрберсе.<br> Офыкка карап елмаеп,<br> Ачыла гөл бөресе.<br> Чык тама таңда балланып,<br> Гөлләрне куандыра,<br> Былбыллар сайрый өздереп,<br> Күзләрне дымландыра.<br> * * *<br> Телемдә тере су тамчысы.<br> Мәхәббәт күкләргә ашырды.<br> Гомерем кышына кергәндә,<br> Мәҗнүн күк мин гашыйк, ахрысы.<br> Җан-бәгырь ашкына кояшлы,<br> Бәхетле гашыйклар иленә,<br> Күңелдә гаҗәеп җыр туа<br> Мәңгелек мәхәббәт көенә.<br> Чакыру авазын яңгырата,<br> Әйтерсең, тылсымлы, серле көч.<br> Күзләрдән мөлдерәп яшь тама:<br> Багалмам! Бу – син ич, бу – син ич!<br> Телемдә тере су тамчысы.<br> Мәхәббәт күкләргә ашырды.<br> Гомерем кышына кергәндә,<br> Кабаттан мин гашыйк, ахрысы.<br> '''''Сүнү алдыннан кабыну.'''''<br> '''''Күңелдә көз чуагы.'''''<br> (Ренат Харис)<br> * * *<br> Тыңлыймын йөрәгем тибешен,<br> Ишетәм канымның агышын.<br> Сурәтлим, күңелгә яздырам<br> Асыл кош – сандугач тавышын.<br> <br> Йа Хода! Бу нинди галәмәт?<br> Былбыл кош авазы. Мең рәхмәт!<br> Җыр булып күңелдә ярала<br> Күкләргә ашырыр мәхәббәт.<br> <br> Чын ярату – тормыш мәгънәсе ул:<br> Илһамлана җаның, ашкына.<br> Яратып яшәгән җанга гына<br> Матурлыкка юллар ачыла.<br> (Фәнзия Шәмсетдинева)<br> <br> * * *<br> Таң җиле иркәли гөлләрне.<br> Гөлләрдән чык тама балланып.<br> Йөрәктә татлы хис уятып,<br> Тылсымлы таң ата алланып.<br> <br> Мәхәббәт иленә чакырып,<br> Сәламләп чын ихлас күңелдән,<br> Асыл кош искиткеч көй көйли,<br> Энҗе чык тамдырып күземнән.<br> <br> Күңелнең кылларын чыңлатып,<br> Мәхәббәт гөлләре ярала.<br> Мәхәббәт яшеңне сорамый,<br> Йөрәктә татлы хис яңара.<br> <br> '''''Җирдә иң гүзәле – безнең яратуыбыз.'''''<br> (Сафо (Сапфо), “безнең эра”га кадәр якынча 630-570 еллар тирәсендә яшәгән борынгы грек шагыйрәсе)<br> <br> * * *<br> Гүя җаным күченә күк<br> Ниндидер бер катламга,<br> Җан халәтен мөмкин түгел<br> Аңлатырга, аңларга.<br> <br> Әйтерсең, йөрәкне сырган<br> Кыргый бал корты күче;<br> Йөрәк-бәгыремне чәнчи<br> Әллә көчсезлек хисе?<br> <br> Нинди сәбәп белән, җаным,<br> Мине хафага салдың?<br> “Яңабаштан сынау үтеп,<br> Сандугачлы гөлбакчага<br> Син бүген юлың алдың!”<br> <br> Җырладым шулчак, өзелеп,<br> Туган нигез хакында:<br> Нигез ташы – күз алдымда,<br> Моң-аһәңе – җанымда.<br> <br> * * *<br> Көн озыны, ак кар ерып,<br> Йөредем уйга чумып;<br> Кемдер айнытты уемнан,<br> Кулын иңемә куеп.<br> <br> Күрми дә калганмын икән<br> Тулган ай калыкканын,<br> Күңел күгемне яктырткан<br> Йолдызның кабынганын.<br> <br> Рәхмәт хисләрен белдереп,<br> Йолдызны сәламләдем,<br> Күңел кәгъбәм йолдызына<br> Йөрәк серен сөйләдем.<br> <br> Кояш шулчак әйтеп куйды:<br> “Миңа мәгълүм барысы:<br> Язмыш ихтыяры белән<br> Ач(ы)ла тавыш ярысы”.<br> <br> * * *<br> Көнчыгыштан җылы җил исте,<br> Күңел кояшымны уятып,<br> Һәм офыкта ал таң сызылды,<br> Йөрәк кылларымны чыңлатып.<br> <br> Җан иркендә, әйтерсең, бәйрәм,<br> Йөрәгемнән тама татлы яшь,<br> Ак күгәрчен гөрли иңемдә:<br> “Көнчыгыштан сәлам, кара каш!”<br> <br> Кайнар чишмә кебек ургылды<br> Ихлас сүзе, күккә ашырып.<br> Хозурлыкта яңа җыр туды,<br> Яш(е)рен йөрәк серен ачтырып:<br> <br> “Күз карашың җанны иркәли,<br> Булмасаң да минем каршымда.<br> Очрашулар өмет итмимен,<br> Хыялымда атлыйм яныңда!”<br> <br> * * *<br> Яз гөлләре күкрәп чәчәк аткан,<br> Тирә-якка сихри нур сибеп,<br> Таң җилләре сөеп иркәләде,<br> Һәрберсен яратып, үз күреп.<br> <br> Күңел кошым шулчак канатланып,<br> Күңел кылларымны чыңлатып,<br> Искитәреп моңлы көй көйләде,<br> Кояш чыгышына каратып.<br> <br> Яз гөле күк күкрәп чәчәк атты,<br> Күңел күге бөресе ачылып,<br> Зәңгәр күкнең каурый болытлары<br> Ачылды, сәфәргә чакырып.<br> <br> '''ЛӘЙСӘН ЯҢГЫР БУЛЫП ЯВАМ!'''<br> – Күрәсеңме аксакалның<br> Җитезләп атлап килгәнен?<br> Ишетәмсең гаять матур<br> Борынгы көй көйләгәнен?<br> <br> Чыгарсыңмы каршысына,<br> Раушан йолдыз күк нурланып, –<br> Күңел күгем чишмәсеннән<br> Эчертәм дип, сүлен салып?<br> <br> Сибәрсеңме тере суын<br> Аның күңел гөлләренә,<br> Канатланып очып барып<br> Гомер сөргән илләренә?<br> <br> – Кояш белән торып бергә,<br> Һичбер шиксез юлга чыгам.<br> Үзем күңел гөлләренә<br> Ләйсән яңгыр булып явам!<br> <br> '''ҮЗ КАДЕРЕҢ БЕЛ!'''<br> Үз кад(е)реңне белмәсәң әгәр,<br> Кемнәр генә сине хөрмәтләр?<br> Этләр өреп, бүре йөреп торыр,<br> Су сипмәсәң, гөлләрең дә корыр.<br> <br> Үз кад(е)реңне үзең төшермә,<br> Күзләреңнән кан-яшь түктермә.<br> Мәрхәмәтле булсаң мәгыйшәттә,<br> Көн күрерсең кадер һәм хөрмәттә.<br> <br> '''БӘХЕТ ИҢӘ!'''<br> Янартауның гәүһәр ташы<br> Йөзегемнең кысасында –<br> Бәхет иңә!<br> Чагылдыра ул йөзеңне<br> Тулган айның яктысында.<br> <br> Йөзең уйчан, дулкынлана,<br> Аптыраулы күз карашың...<br> Бәхет иңә! –<br> Көтмәгәндә: сиздермичә<br> Юып алдың җан ярасын! –<br> <br> “Мәхәббәткә – мәдхия!” – дип,<br> Яшь аралаш кочасың да –<br> Бәхет иңә!<br> Янартауның гәүһәр ташы<br> Йөзегемнең кысасында.<br> <br> * * *<br> Сагыш утында сулдым мин, корыштым...<br> Яшәү көче табарга да тырыштым.<br> Сулыш алырлык та хәлем калмагач,<br> Елга ярларына барып елыштым.<br> <br> Су агышын күзәттем мин уйланып,<br> Чарасыздан көйләр көйләп, моңланып.<br> Чал тирәкләр беравыздан сүз катты:<br> “Моңаясың нигә, бәгырь, шулчаклы?..”<br> <br> Җан халәтем билгеле һәр тирәккә:<br> Сулыш өрәләр яралы йөрәккә.<br> Һәм өзелеп сайрый былбыл – асыл кош:<br> “Кояштан син алырсың дәрман һәм көч!”<br> <br> * * *<br> Таңда сорнай тавышы яңгырады,<br> Асыл кошлар кушылып моңайды.<br> Бар дөньяны сихри нурга төреп,<br> Шәфәкъ ачылып, кояш елмайды.<br> <br> Көнчыгыштан җилләр алып килде<br> Тау гөлләре татлы-хуш исен.<br> Елга суы гайрәтләнеп акты –<br> Күрсәтергә теләпме көчен?<br> <br> Күк йөзендә пәйда булды кичен<br> Таныш түгел, яңа йолдызлык.<br> Тулган ай да калыкты сәламләп,<br> Сүнмәс сөю уты кабызып.<br> <br> Янә сорнай моңы яңгырады,<br> Күңел кылын чиртеп чыңлатты.<br> Йөрәк сүзе җырга әверелде,<br> Сулышымны гүя яңартты.<br> <br> * * *<br> “Яшең җитмештән узса да,<br> Телең шаян, күңелең көр,<br> Әйтерсең лә, син бакчамда<br> Шау чәчәкле сулмас бер гөл”. –<br> <br> Бу сүзләрне ишеттергән<br> Кем тавышы, аңлый алмыйм...<br> Кемдер шулчак иңнән кочты:<br> “Җан дускаем, хәлең аңлыйм...”<br> <br> “Ни сәбәпле син йөзеңне<br> Әлегәчә күрсәтмисең?<br> Йөрәк итен телемнәргә<br> Әрнеттереп телгәлисең...”<br> <br> Җавап көтеп, гомер елы<br> Бер-бер артлы узып бара.<br> Йөрәгемдә – төзәлмәслек,<br> Кан саркыган тирән яра...<br> <br> “Ә син миңа эндәшәсең,<br> Телең шаян, күңелең көр.<br> Кичекмичә, эчке дөньям<br> Җан-бәгырем халәтен күр!”<br> <br> “Кемлегеңне белдереп, син<br> Йөзеңне ач, җавап көтәм”, –<br> Аһ-зарымны яшермичә<br> Чал бөркеткә бәян итәм.<br> <br> Чал бөркет кай тарафкадыр<br> Очты, кинәт томырылып,<br> Үлмәс гөл* чәчәген бирде,<br> Һушны алып, таң калдырып.<br> <br> Шушы гаҗәп күренештән<br> Тирән уйга чума барам.<br> Бүгенге көн җан халәтем<br> Мин беркайчан аңлый алмам...<br> <br> * '''''Үлмәс гөл – кешеләргә шатлык бирүче гөл. Латинча атамасы – immortel (үлемсез), урысчалары – бессмертник, златоцвет, желтянка.'''''<br> === '''II. ЯШӘЕШ ҮЗӘНЛЕГЕ''' === <br> '''''Дөнья ап-ак канат көтә, ап-ак канат...<br> '''''Кагынмакчы, кагылмакчы йолдызларга.'''''<br> '''''Җир белән күк арасыннан талгын гына'''''<br> '''''Каурый-каурый ап-ак көннәр узып бара.<br>''''' (Лилия Гыйбадуллина)<br> <br> * * *<br> '''''Хәят – диңгез, яралган серле көчтән,<br> '''''Аның сер энҗесен тик бармы тишкән.<br>''''' (Гомәр Хәйям / Нури Арсланов)<br> <br> Кагылдым күк китабыңа мин ялгыш –<br> Өтеп алды җан-бәгырьне моң-сагыш:<br> Хикмәт илә кыйбла якка каратып,<br> Аваз салдың, тавышың яңгыратып.<br> <br> Китабыңның һәр битендә – Син дә Мин;<br> Сөюеңне шигъри юлга тезәмен:<br> Соңлап килдең, газиз яр, дип язмадым,<br> Күңел күгең йолдызлыгын хакладым.<br> <br> “Кагылмадың китабына син ялгыш:<br> Вакыт җитте аңлашырга!” – ди язмыш.<br> Тавыш бирдем язмышка мин: “Түзмәдем,<br> Ярлыкагыл мин сантыйның сүзләрен...”<br> <br> '''''Берәүгә дә ачалмыйм серләремне,'''''<br> '''''Аныклап әйтә алмыйм белгәнемне.'''''<br> '''''Хәлем шундый: берәү дә, бер вакытта'''''<br> '''''Төшенмәс һич минем күңелемдәгемне.'''''<br> (Гомәр Хәйям / Нури Арсланов)<br> <br> * * *<br> Гүя бәхет таңнарының<br> Күңелгә кылган хаҗы:<br> Ярдәм кулы җылысыннан<br> Ачылды чәчәк таҗы.<br> <br> Гүзәл гөлем сүле – дәва<br> Җан-бәгырь ярасына:<br> Сеңде, кунып очар кошның<br> Ак каурый канатына.<br> <br> Шафталу гөлдән үрелде<br> Таҗларның затлылары.<br> Бу – Ходайдан тиңсез бүләк,<br> Яуганда энҗе кары.<br> <br> Палатага* үтеп кереп,<br> Көләч кояш нур сипте,<br> Үз күреп, ул һәммәбезне<br> Чәченнән сөеп үпте.<br> <br> Мәхәббәт гөлләре, безне<br> Таң калдырып, җырлады,<br> Һиммәт илә сәгадәтле<br> Озын гомер юллады.<br> <br> Гөлләр калды бүләк булып<br> Җанга якын дусларга:<br> Су сибәбез, шиңдермибез –<br> Бирешми сагышларга!<br> <br> * '''''Бу шигырь хастаханәдә, онкология бүлегендә дәваланганда язылган иде.'''''<br> <br> '''ЯШӘЕШ ҮЗӘНЛЕГЕ'''<br> Күңелдә туган җырларда –<br> Табигать гүзәллеге;<br> Ямьли белсәң, рухландыра<br> Яшәеш үзәнлеге.<br> <br> Өзелеп сайрый нәни кошчык,<br> Көмеш таң суы эчеп,<br> Кояш җиһанны сәламли,<br> Алтын нурларын чәчеп.<br> <br> Онытылмаслык манзара:<br> Кояшка үрли гөлләр,<br> Күңел күгендә ярала<br> Гаҗәеп матур сүзләр.<br> <br> Күңел пәрдәләрен ачып,<br> Моң чишмәләре ага,<br> Якты хиссияткә әйдәп,<br> Җыр кошы канат кага.<br> * * *<br> '''''Йөрәк тибә. Минутына сиксән.'''''<br> '''''Тик чыдасын гына, чыдасын…'''''<br> (Камилә Әхмәдиева)<br> Өмет уты кабынды да янә сүнде...<br> Бу халәткә җаным минем күптән күнде.<br> Аптырамыйм һәм уйланмыйм, ни булды дип:<br> Ачылмаган серләр әле бихисап күп.<br> Уйланмыйм дип әйтсәм дә, мин уйланамын,<br> Кояш чыгышына карап юанамын.<br> Чык тамчысын гөләпләрдә күрдем исә,<br> Күңел тынычлыгы алып, куанамын.<br> Тел ачкычын каурый каләм бирә икән –<br> Йөрәккәем аңлый алмый иза чиккән.<br> “Кылкубызның тавышында – тылсым-аһәң,<br> Тыңла!” – диеп, күңел кәгъбәм киңәш иткән.<br> Янә кабына йөрәктә өмет уты:<br> Гөләпләрдән тамып тора яшәү суты,<br> Күңел кошым, сайраттырып, күккә ашыра,<br> Мең рәхмәтем галәм кошына тапшыра.<br> '''АЙГА КАРАП УЙЛАНУ'''<br> “Кыңгырау гөл чәчәкләре зәп-зәңгәр:<br> Хәтер җебем ялгармы, өзелсә гәр?<br> Тере суын кем соң миңа эчертер,<br> Илһам биреп, үз күгендә очыртыр,<br> Ак күгәрчен булып зәңгәр киңлектә?<br> Тургай җырын кем җырлатыр биектә?<br> Әй, тулган ай, пешкән алма икәнсең,<br> Юлларыма үзең өзелеп төшкәнсең!<br> Яшьлегемә син кабаттан кайтарттың,<br> Көтмәгәндә хис ташкынын яңарттың!” –<br> Гаҗәпләнеп тыңлап торды мине ай:<br> “Гашыйк күңеле саф-пакь була, хискә бай...”<br> '''ХАТИРӘ'''<br> Туган авыл урамнарын<br> Урадым кабат-кабат,<br> Сагыш яшьләрен тамдырып,<br> Үткән гомерне барлап.<br> Балачак сукмакларында<br> Сакланып калган эзләр<br> Хәтер йомгагын сүттерде,<br> Уятып татлы хисләр.<br> Чәчкәйләрем чаларса да,<br> Өмет-хыяллар якты.<br> ...Җылы яңгыр явып шулчак,<br> Гөрләвек булып акты.<br> '''АВЫЛ УЕНЫНДА'''<br> Олы елга буен бизи<br> Алкалы яшь зирекләр<br> Сокланмыйча мөмкин түгел:<br> Бары да шаян, зирәкләр.<br> Берсеннән берсе уздырып,<br> Алкаларын чыңлата.<br> Алка чыңы – яшьлек җыры:<br> Хис ташкынын уята.<br> Былбыллар сайрый өзелеп<br> Зирекле су буенда.<br> Гармун тавышы яңгырый,<br> Дәшеп кичке уенга.<br> Җилкенеп һәм куәтләнеп,<br> Ак сакаллы ил карты<br> Тыпырдатып биеп ала:<br> “Әллә йөрәк соң картмы?!” –<br> Карчыгына кулын суза:<br> “Әйдә, җанаш, сынатма,<br> Бер аһылдап, бер уһылдап,<br> Сөмсерең коеп ятма!”<br> Ил картының күңеле көр,<br> Күгендә – кояш багы;<br> Күз алдында – пәһлевандай,<br> Имән күк егет чагы.<br> Күң(е)ле төпкеленнән ургып,<br> Моң чишмәсе челтери.<br> Сөеклесе толымында,<br> Гомер язын хәтерләтеп,<br> Талир тәңкә чылтырый.<br> '''ТУП-ТУРЫ БАК КОЯШЫҢА!'''<br> Күңелем, кая ашкынасың<br> Коеп яңгыр яуганда,<br> Җилгә каршы тора алмый,<br> Яшь имәннәр ауганда?..<br> Яз килә! дип шатланырга –<br> Яшем җитмештән узган,<br> Яшьлек эзләремне җуеп,<br> Юлларда тузан тузган...<br> Кәккүк елларны санамый,<br> Әллә санап та арган...<br> Көн артыннан көн уздырып,<br> Еллар барган да барган...<br> Узган юлга күз ташладым,<br> Йөрәк куйды калтырап:<br> Чык тамчылары энҗе күк<br> Җемелдәгән ялтырап!<br> Нигә элек җан аларның<br> Барлыгын да белмәгән?<br> Күңел күзе сукыр булгач,<br> Маңгай күзе күрмәгән?..<br> Ә гөлләрнең гүзәллеге<br> Барыбер үзенә тарткан:<br> Мәк чәчәге алсулыгы<br> Күлмәккә иңеп яткан.<br> Чәчләремне җилфердәтеп,<br> Җилләр исеп үткәннәр.<br> ...Аваз килде яшьлек язы<br> Төпкеленнән, үткәннән:<br> “Җырланасы җырларың бар,<br> Кәккүгең еллар юрый.<br> Туп-туры бак кояшыңа!” –<br> Әллә шаяртып, юри?..<br> Искитәреп, моңландырып,<br> Илаһи көй агылды:<br> “Сагышларга юл куйма һич:<br> Күңел күгең ачылды!”<br> '''СОҢЛАМАДЫМ!'''<br> Соңга калып килдең, дисең,<br> Кирәк түгел ул сүзләр:<br> Соң булса да уң булсын, дип,<br> Елмайсын әле күзләр.<br> Һәрнәрсәнең үз хисабы,<br> Үз вакыты-мизгеле;<br> Тормыш юлы – сикәлтәле,<br> Тау кыясы – үткелле.<br> Соң булса да уң булсын дип,<br> Җитәкләшик без бергә,<br> Кояшны сәламләр өчен,<br> Меник таңнарда үргә.<br> Күңел күгендә яралыр<br> Сөю-Мәхәббәт җыры,<br> Бар барлыкны биләп алыр<br> Кояшның сихри нуры.<br> Көтмәгәндә, һушны алып,<br> Йөрәккә тамчы тамды,<br> Күк йөзендә бер йолдызлык<br> Нур сибеп, балкып янды.<br> Соңга калып килдең, дисең,<br> Юк, соңламадым, дустым:<br> Җырланасы җырыбызга,<br> Соң булса да уң булсын дип,<br> Җан сулышымны куштым.<br> * * *<br> Таң җиле үкседе сыкранып,<br> Күк йөзе күренми... өермә.<br> Җир-Ана аһ-зарлый сызланып:<br> “Күпме җан кыелган әрәмгә...”<br> Еланнар шашынып теш кайрый,<br> Кояшлы гөлбакча... каберлек:<br> Ил-Ана уллары табутта...<br> Аллаһым, бирсәңче түземлек...<br> Ил-Йортны, ил-көнне сәламләп,<br> Тынычлык кошлары гөрләсен.<br> Күңелнең кыллары чыңласын,<br> Ачылсын ян капка иртәсен!<br> Шауласын кырларда игеннәр,<br> Кизләүләр агышы тынмасын.<br> Яңгырасын җиһанда шат көйләр,<br> Күзләрдән әче яшь таммасын.<br> Ак челтәр шәлъяулык бөркәнсен<br> Әниләр, сеңелләр, әбиләр,<br> Үссеннәр, илканат булсыннар<br> Бишектәге сабый-бәбиләр.<br> '''ОЛЫГАЙГАН САЕН...'''<br> '''''Кошсыз тирәк булыр иде йөрәк,'''''<br> '''''Сагынулар әгәр булмаса.'''''<br> (Ренат Харис)<br> Олыгайган саен сагындыра<br> Бәбкә үлән туган нигезем,<br> Мәгъҗи елга буе, чишмә чыңы...<br> Үрләрендә* – балачак эзем.<br> Олыгайган саен сагындыра<br> Бал-икмәкнең татлы хуш исе.<br> Балачакның якты хатирәсе –<br> Күңелемнең нурлы көзгесе.<br> Олыгайган саен сагындыра<br> Җылы җирле туган төбәгем.<br> Офыкларга карап юл алганда,<br> Җирсүләргә түзче, йөрәгем...<br> * Гөлнәфидәнең туган авылы Яңа Кормаш үр белән әйләндереп алынган.<br> * * *<br> Кояш бер мәл үз янына дәште,<br> Уйлый аңлап әйтер сүзеңне:<br> “Янып-пешеп, бары алга атла,<br> Нурландырып күңел күзеңне!”<br> Кояш кисәтүле йөз җыера,<br> Әйтер сүзең татлы булмаса.<br> ...Тәкъдирнең дә күңеле булмый, ахры,<br> Уттан алып суга салмаса.<br> * * *<br> Тавыш биреп, елап кеше туа...<br> Кеше күңелен кеше аңламый...<br> Ә минемчә, кеше, уйламыйча,<br> Үз күңелен үзе яралый.<br> Кояш шулчак көлемсерәп дәште:<br> “Кәттә сүзләр әмма сөйлисең,<br> Әкертенләп, җайлап-майлап кына<br> Ак күгәрчен кебек гөрлисең!”<br> Елмаюлы караш ташлап аңа,<br> Җавап бирдем: “Үзең өйрәттең:<br> Йөрәгемдә пыскыган учакны,<br> Ялкын өстәп, син ич көйрәттең!”<br> Җылы яңгыр явып, гөрләвекләр<br> Шаулап акты чишмә ягына.<br> Асыл кошлар сайрадылар, кунып<br> Чал таудагы инеш талына.<br> ...Кабатлана бу күренеш һаман,<br> Бер-бер артлы еллар узса да.<br> Күңелләрдә якты, матур хисләр,<br> Чәчебезгә чаллар кунса да.<br> '''АГЫШЫМНЫ ҮЗЕМ ЗАТЛЫЛЫЙМ!'''<br> Кабатлаулар чиктән ашкан, дисең,*<br> Башкаемны уйга калдырып:<br> Дәгъва сүзләренә җан өргәндә<br> Әйтелгәнне булмый яндырып...<br> Бер үк сүздә төрле мәгънә була, –<br> Үзең сүз дөньясын айкыйсың, –<br> Белә торып, болай ярамый дип,<br> Ни хикмәттер, башың чайкыйсың.<br> Аңлыйм, дустым, аңлыйм һәм күрәмен<br> Шигъри калып сиңа тарлыгын,<br> Күңел кадерләгән хис-уйларда<br> Әйтем сүзләрнең дә барлыгын.<br> Әйтем сүзләрдә – чын ихласлылык,<br> Синең сүзләрнең дә хакы бар:<br> Җир астыннан калыккан һәр чишмә<br> Үз агышын үзе затлылар!<br> - - - - -<br> '''''Керпе чәнечкеләр бүләк итә'''''<br> '''''Чәчәк аткан бер карт кактуска...'''''<br> '''''Энә-чәнечкеләр комачаумы,'''''<br> '''''Җаның җылы булса – дуслыкка?!'''''<br> (Фәнзия Шәмсетдинева)<br> * Шигырь, замандашларыбыз тәнкыйтеннән аз булса да читләшик инде дип, китапларга керә торган тирән фикерле, күп мәгънәле, ләкин еш кабатлаулы “Көнчыгыш язмаларын” европалаштырырга (димәк, дәфгасызландырып матдиләштерергә) тырышуга җавап итеп язылган иде. Баксаң, “Чал таулар”да безне монда мөкиббән китерә торган “Җир малы” түгел, ә төгәл итеп әйтелгән фикер-фөкра төп матдә һәм җан ризыгы булып тора икән. Шул сәбәпле, шигырьләрнең тышкы бизәкле күргәзмә килешлелеге икенче планга күчә, ди. Монысы, бәлки, бакыйлыкка күчкәч, “хезмәтчән”гә дә аңлашылыр...<br> * * *<br> Гөләпләр таң суы эчсә,<br> Елмаямын, көләмен:<br> Әйтерсең лә, мин үземне<br> Яшьлегемдә күрәмен.<br> Үз-үземне тәнкыйтьлимен,<br> Гөләпләр сула калса,<br> Бәргәләнеп сугыламын,<br> Күздән әче яшь тамса.<br> Шатлык яше тәгәрәсә,<br> Кулга каләм аламын,<br> Дусларыма, җан җылымны<br> Кушып, хатлар язамын.<br> Ә аннары канатланып<br> Барам яшьлек үренә:<br> Уй-хыяллар үрмә гөл күк<br> Саф кояшка үрелә.<br> Тыңлаганда су тавышын,<br> Яфраклар кыштырдавын,<br> Салават күпере чыга,<br> Алып күземнең явын.<br> Төтен исе тирә-якта,<br> Кемдер учак яндырган,<br> Йөрәк шәме бу көектә<br> Сүнмәскә дип кабынган.<br> * * *<br> Күңел кошымны сайрата<br> Хуш исле җир рәйханы,<br> Күңел кошым талпынганда,<br> Мөһим түгел калганы.<br> Кискен җилләр исә, диеп<br> Зарлану кирәк түгел,<br> Кояш нурына тартыла<br> Барыбер моңсу күңел.<br> Галәм кошы сайраганы<br> Ишетелә күкләрдән.<br> Гөлләрем, таң суы эчеп,<br> Җырлы гомер үткәргән.<br> Гадилек һәм максатчанлык –<br> Хәят-тормыш маягы;<br> Барыбер хәят-тормышның<br> Ике башлы таягы.<br> '''САЗ УЙНАТЫР ЯШЬ УГЛАННАР'''<br> Яңа буын – яшь угланнар<br> Саз уйнатыр, бер көн килеп, –<br> Кояш сипкән алтын нурлар<br> Уятырлар, җанга иңеп.<br> Ишетеп ул матур көйне,<br> Гаҗәпләнеп тыңлар таулар,<br> Алкышлар яшь угланнарны<br> Чал бөркетләр һәм шоңкарлар.<br> Шат авазлар яңгырарлар<br> Ерактан, бик ераклардан,<br> Кайнар сәламнәрен юллар<br> Ак кылганнар далалардан.<br> Асыл кошлар сайрар өзелеп,<br> Илаһи таңны ямьләтеп,<br> Чык тамчысы төшәр гөлгә,<br> Көмеш нурын җемелдәтеп.<br> Җылы яңгыр явып узар,<br> Җир-Ананы туендырып,<br> Серкә очырыр арышлар,<br> Табигатьне куандырып.<br> Саз уйнатыр яшь угланнар –<br> Йөрәк утын балкыттырыр.<br> Кояш сипкән сихри нурлар<br> Күңел кылын чыңлаттырыр.<br> * * *<br> Ераклардан акын килә тавыш биреп,<br> Шат елмаеп, очкыр кош күк канат җәеп.<br> Сокланулы караш ташлап, аңа дәшәм:<br> “Ни сәбәпле юлга чыктың, күңел кәгъбәм?”<br> “Иркә сүзләр белән дәштең, рәхмәт, җаным!<br> Булгангамы кан кардәшем – якты таңым,<br> Йөрәгемнән ургып чыккан җырларымны<br> Сиңа арнап яңгыратыр Чал тауларым”. –<br> Күңел күгем йолдызлыгы йөзен ачты,<br> Бер мизгелдә бар көченә нурын чәчте.<br> '''КӨЛӘЧ ЙӨЗЛЕ НАЗЛЫ ГӨЛЕМ'''<br> – Көләч йөзле назлы гөлем,<br> Көч-куәт телим сиңа,<br> “Әй, ачылсын инде!” дигән<br> Серемне сөйлим сиңа.<br> – Нинди серләр саклап йөрттең,<br> Әйт, күңел күгәрченем!<br> – Сиңа атап җыр язам дип,<br> Хыял назлыйм мин бүген.<br> – Хыял чынбарлык тудыра,<br> Сынмасын канатларың.<br> Гасыр җиле алып килде<br> Саф Мәхәббәт хатларың.<br> – Нинди сәбәп булды, дустым,<br> Җавап хаты язмадың?<br> – Саф Мәхәббәтнең барлыгын<br> Бик соңлап шул аңладым...<br> Җан авазыңны ишетеп,<br> Телгәләнде йөрәгем.<br> Үкенечле уйлар белән<br> Өзгәләнә үзәгем...<br> ...Нинди гәпләшү булды бу,<br> Һичбер нәрсә аңламыйм.<br> Һәм әйтелгән сүзләрне дә<br> Мөһим диеп уйламыйм...<br> Көлемсерәп тәкъдир дәште:<br> – Ашыгып фикер йөртмә,<br> Йөрәк яраңны кузгатып,<br> Җан-бәгъреңне әрнетмә!<br> Тамчы тамып таш ярганын<br> Белми түгел, беләсең:<br> Минем дәфтәр битләрендә<br> Язылганны күрәсең.<br> – Бу сүзләрне сөйләп, мине<br> Ник хафага саласыз?<br> – Мәхәббәт җырчысы юлга<br> Чыкмас хәер-догасыз.<br> – Көләч йөзле назлы гөлем,<br> Тибрәтеп күңелең кылын,<br> Мин киләм синең каршыңа –<br> Тыңларга моңлы җырың!<br> * * *<br> Көмеш телле тальяныңны<br> Сайрат, дустым, таңнарда:<br> Илһам нуры үтеп керсен<br> Моң-сагышлы җаннарга.<br> Алтын телле баяныңны<br> Уйнат, дустым, кичләрен,<br> Йолдызларга бәян итеп<br> Йөрәгемнең хисләрен.<br> Очкыр кошка әверелеп,<br> Йолдызлар канат кагар,<br> Җан-бәгъреңне кинәндереп,<br> Илһамият чишмәсеннән<br> Энҗе чык гөлгә тамар.<br> '''ИШЕК АЛДЫНДА'''<br> Алама бер үрдәгем бар:<br> Сүз сөйли калдым исә,<br> Шундук җилгә әверелеп,<br> Күпертеп-тузгып исә.<br> Мәрхәмәтле ак казым бар:<br> Күңелем моңланып торса,<br> Канатларын кага-кага,<br> Аркамнан сыйпап коча.<br> Кыткылдыйлар тавыкларым<br> Берсен-берсе уздырып,<br> Көязләнә әтәчем дә:<br> “Әйдә, түти, бергә-бергә<br> Тамак ялгыйк, утырып”.<br> Кара этнең көчекләре<br> Сырпалана янымда:<br> “Кара сарыкның бәрәне<br> Безнең, – дип, – күз уңында”.<br> Мәгез, ризык-тәгам сезгә,<br> Кош-кортым, мал-туарым!<br> ...Тавыш-тынсыз гына килеп,<br> Сыптырды куяннарым.<br> '''ҮЗЕҢ САБЫР БУЛ!'''<br> Кайгы-хәсрәт биләп алып,<br> Ярсыганда зарлы күңел,<br> Сабырлык сорау Ходайдан –<br> Бик гадәти, чөнки... җиңел.<br> Сабырсызлык, җан әрнетеп,<br> Уттан алып суга сала,<br> Күңелемнең төпкелендә<br> Юылмас юшкыны кала.<br> Олыгайгач, абайлыйсың,<br> Гомерең үтеп барганлыгын,<br> Йөрәгеңне кан елатып,<br> Җанга җәза салганлыгың.<br> Каурый болытлар ашыгып<br> Кыйбла якка агылганда,<br> Моңлы азан тавышыннан<br> Яңа хисләр туа җанда:<br> Күңел кошың, хозурланып,<br> Мәңгелеккә мәдхия укый.<br> ...Игә килмәгән бәндәләр<br> Козгын күк бер-берсен чукый...<br> * * *<br> Иртәнге җил йомшак, җылы,<br> Кичке җил, никтер, салкын.<br> Алкын сулы елганың да<br> Кайчак агышы талгын.<br> Тау менәсең көч-хәл белән,<br> Ә төшкәндә куркыта:<br> Таудан бер таш тәгәрәсә,<br> Башкаларны тарката.<br> Тау ишелә башлый икән –<br> Куба давыл-зилзилә.<br> Сак булырга кушып, шулчак<br> Ерактан аваз килә:<br> “Көч бары тик бердәмлектә,<br> Кояшка күз салыгыз:<br> Кояш айга нурын бирә, –<br> Киңәш-гыйбрәт алыгыз!”<br> * * *<br> Йөгерәбез тын кысып.<br> Куып җитеп барганда,<br> Кул сузымы калганда...<br> Гәүдә кала тартышып.<br> Үчекләп тәкъдир көлә,<br> Елмаеп әҗәл килә:<br> “Ни хәлләрең бар, наный,<br> Утырып ял ит, җаный!”<br> (Күрәм, юләргә саный).<br> “Утырганнар, ди, менә, –<br> Мин бит үз көч-хәлемдә!<br> Сүз бирәм гәпләшергә,<br> Кабат исәпләшергә –<br> Быел түгел, ярендә”.<br> Хушлашып китеп барды:<br> “Әйткән сүзең онытма!<br> Холык-фигылең ут булсын –<br> Саташуың юк булсын.<br> Аң-зиһенең корытма!”<br> '''ШАЯРТУ'''<br> – Куандыңмы?<br> – Куандым.<br> Йөрәгемә юл алдың.<br> Утлы карашыңны күргәч,<br> Үзем никтер оялдым.<br> – Оялттыммы?<br> – Оялттың.<br> Алма кебек кызарттың.<br> Шулчагында өзәлмәгәч,<br> Нигә диеп күз аттың.<br> – Күз аттыммы?<br> – Күз аттың.<br> Ә мин юри шаярттым.<br> Юри генә шаяртканнан<br> Чынлап торып яраттым...<br> – Сагындыңмы?<br> – Сагындым.<br> Муеныңа сарылыйм,<br> Күзләреңнән нурлар алып,<br> Йолдыз булып кабыныйм.<br> '''КӘККҮК ЗАРЫ'''<br> '''''Агачлары бөре ярган чакта'''''<br> '''''Минем җанда яфрак коела.'''''<br> (Камилә Әхмәдиева)<br> Картайдым дип борчылырга кирәкме,<br> Шомландырып ярсып типкән йөрәкне?<br> Булып һәрчак игелекле теләктә,<br> Үз сүзеңне әйтү кирәк, әлбәттә.<br> ...Йөрәк бер мәл, телгәләп җан-бәгырьне,<br> Хөкеменә алды гүя хәтерне:<br> Күз алдыма килде гомер еллары,<br> Колагымда – карурманнар шаулавы...<br> “Ник моң-зарлы тавышың?” – дип, кәккүкне<br> Иткән идем, үзем сизми, хәвефле.<br> “Күрәсең ич, мин һәрвакыт ялгызым,<br> Тынгы бирми хаталарым-ялгышым...<br> Балаларым күреп чит-ят ояда,<br> Моңсу йөрәк сызлап-сыкрап куя да...<br> Кояш сибә, тигез күреп, нурларын,<br> Мин соң нигә мәхәббәтле булмадым?..<br> Мәхәббәтсез диеп, мине сүкмәгез...<br> Сөю утына тартымлы һәммәбез.<br> Нигә Ходай мине ярсыз яралткан,<br> Зар елатып, йөз суымны каралткан?..”<br> '''АЛТЫН АРФА'''<br> Алтын арфа кылын тарта Ил агасы,<br> Ничек аның катына соң юл аласы?<br> Юлдаш итсәм мәгъкуль күргән язгы көнне,<br> Тыңлар идем үтә үзгә моңлы көйне.<br> Алтын арфа моңы, әйдәп үз иленә,<br> Алып китте кыя ташлы тау биленә.<br> Тау бөркете әсәрләнеп карап торды,<br> Җан-бәгъремне сөендереп, бәхет тарды.<br> Алтын арфа сихри балкыш тудырадыр,<br> Күңел кылын утта тотып кыздырадыр.<br> Ә аннары, яңгыратып йөрәк хисен,<br> Чиксезлеккә ашыра ул, биреп көчен.<br> '''ҖЫРЛЫ ЧИШМӘ ЯНЫНДА'''<br> Чишмә чыңлый, хәлем сорап:<br> – Сау кайттыңмы, авылдаш!<br> Миңа булган йөрәк назың<br> Моңым белән аваздаш.<br> – Рухланып җырларың белән<br> Яшимен, чишмәкәем!<br> Элеккечә, тау битендә<br> Пешәме җиләккәең? –<br> Җырлы чишмәнең чыңлавы<br> Уелды йөрәгемә:<br> – Игътибар бир, – дип дәште ул, –<br> Әйтәсе сүзләремә.<br> Тау битендә җиләк, чәчәк,<br> Сыенып назлы җилгә,<br> Сөенешеп баш ияләр,<br> Иминлек теләп илгә.<br> Ә талларда асыл кошлар,<br> Яңгыратып елга буен,<br> Бертуктайсыз сайрый алар:<br> “Туган ил – җылы куен...”<br> – Көмеш сулы якты чишмәм,<br> Саубуллашыйк, китәмен...<br> Синең изге сукмагыңда<br> Эз калдырып үтәмен.<br> * * *<br> '''''Бер заман бер төшкә килгән Ат белән Арба, Чана:'''''<br> '''''Бу өчәү һәрберсе дә үз тормышыннан зарлана.'''''<br> (Габдулла Тукай)<br> – Картлык чире бигрәк яман,<br> Йөрәк мае сызып янган.<br> Ризык капкач, чәйнәп булмый,<br> Протез теш авызда тормый...<br> – Иркә, назлы җилләр исми,<br> Бернәрсәгә күңел үсми...<br> Күз алдында – куе томан,<br> Яшәеш хушлаша сыман...<br> – Үткән гомерне барлыйсың,<br> Уйланып артка карыйсың,<br> Язмыш кырыннан узасың,<br> Югарыга кул сузасың...<br> ...Ходайдан мәрхәмәт көтеп,<br> Кәүсәр суы өмет итеп,<br> Йомгаклыйсың гомер җебен,<br> Үз күреп Мәңгелек илен.<br> '''''Ни кызганыч, бер сүтелгән йомгак'''''<br> '''''Яңа тормыш башлап үрелми.'''''<br> (Камилә Әхмәдиева)<br> '''СУ БУЕНДА'''<br> Рәхәтләндем су буенда<br> Казлар йөзгәнен карап,<br> Төркем-төркем төшкәннәрен,<br> Тавыш биреп, каңгылдап.<br> Китте шау-шу, кыйгылдашу,<br> Бар да канат кагына.<br> Күзем төште бер мизгелдә<br> Шәбез* сөзәк ярына.<br> Карлыгачлар оя корган –<br> Чыр-чулы кош аулагы,<br> Карлыгачларга кушылып,<br> “Сайрый” энә карагы.<br> Яр буе үзәнлегенә<br> Хәтфә келәм җәелгән,<br> Комлыгында ялтыравык<br> Вак-вак ташлар сибелгән.<br> * '''Шәбез''' – Актаныш районында Агыйделнең сул яктагы тугайларына кушыла торган елга. Озынлыгы нибары 41 чакрым гына булса да, биеклекләре аермасы 92 метрга җитә. Гөлнәфидәнең туган авылы Яңа Кормаш яныннан агып үтә.<br> Бу шигырьдә Гөлнәфидә аны, балачакта нинди булып хәтеренә сеңгән булса, шул рәвештә сурәтли. Элек, җир асты сулары белән туенуы һәм су җыелу мәйданының чагыштырмача зур булуы сәбәпле, бу елга корылыкта да суы артык саекмый торган һәм шактый тиз агышлы булган. Хәзер Шәбез... гап-гади бер инеш кенә. Аны да тал баскан инде...<br> * * *<br> – Кул изисең, чакырасың,<br> Юл алыйк, дип, яшьлеккә...<br> Мөмкин хәлме, чәч чаларгач,<br> Ялкын салу йөрәккә?<br> – Ялгышасың, җан сылуым,<br> Безне сөю яшәтә,<br> Мәхәббәт яшьне сорамый,<br> Ут уйнатып яшьнәтә.<br> – Бу сүзләрең башта миңа<br> Көлке булып тоелды,<br> Тик, нигәдер, күзләремнән<br> Энҗе яшьләр коелды...<br> Аһ, багалмам, җан сылуым,<br> Хәтеремне яңарттың,<br> Йөрәгемдә яз сулышы,<br> Яшьлегемә кайтарттың.<br> '''''Кичерә күр карт җүләрне:'''''<br> '''''Унсигездә гел йөрәк.'''''<br> '''''Хәер, ничәдә булса да,'''''<br> '''''Аңа мәхәббәт кирәк.'''''<br> (Ирек Хәнипев, Казан)<br> * * *<br> Таң җиле үкседе сыкранып,<br> Ишетеп Җир-Ана аһ-зарын,<br> Күк йөзе күренми – өермә,<br> Күпме җан кыелган әрәмгә.<br> Еланнар шашынып теш кайрый,<br> Кояшлы гөлбакча – каберлек...<br> Мөселман уллары табутта...<br> Аллаһым, бирсәңче түземлек...<br> Ил-йортны, ил-көнне сәламләп,<br> Иртәсен ян капка ачылсын,<br> Тынычлык кошлары гөрләве<br> Иркен-шат тормышка ямь булсын.<br> Җиһанда шат көйләр яңгырасын.<br> Кырларда игеннәр шауласын,<br> Кизләүләр агышы тынмасын.<br> Күзләрдән ачы яшь таммасын.<br> Ак челтәр шәлъяулык бөркәнсен<br> Әниләр, сеңелләр, әбиләр.<br> Ил канаты булып үссеннәр<br> Бишектәге нәни бәбиләр.<br> * * *<br> “Мәхәббәтсез яшәп булмый”.<br> Бер мизгелдә кояш нурлый,<br> Айкап күңел дәрьясын,<br> Йөрәгеңне учка тота:<br> “Мәхәббәттә – сүнмәс утта<br> Бар, – ди, – дөрләп янасың!”<br> * * *<br> Саба җиле исә даладан:<br> “Нигә киендең, – ди, – карадан?<br> Яшисеңме әллә һаман да<br> Ар(ы)на алмый йөрәк яраңнан?”<br> Гыйбрәтле бу тормыш дигәнең –<br> Хыял канатларын сындырып,<br> Сикәлтәле юлдан атлата,<br> Сүнәр-сүнмәс шәмен яндырып.<br> Картлык килә, чәчне чалартып,<br> Кояш баешына карата,<br> Ак болытлар агыла ашыгып,<br> Хәтер утын алар яңарта.<br> Яңа елның ишеген ачканда,<br> Киенмә, дип, берүк карадан,<br> Ак шәлъяулык салып иңемә,<br> Саба җиле исә даладан.<br> * * *<br> Үз-үземә урын тапмыйм,<br> Ни уйларга белмимен,<br> Яшәвемнең дә рәвешен<br> Мәгъкуль диеп күрмимен.<br> Кояш нуры да җанымны<br> Элеккечә җылытмый,<br> Былбылларның сайравы да<br> Күңел кылын чыңлатмый.<br> Җан халәтен аңламыйча,<br> Йөрәк итен ашыймын,<br> Утлы күмер өстеннән мин<br> Яланаяк атлыймын.<br> Ай калыккач, ташкын сулы<br> Елга ярына җиттем,<br> Шәфәкъ ачылганны көтеп,<br> Су агышын үз иттем.<br> Ярсып-шашып, ургып акты,<br> Бәргәләнеп ярларга,<br> Агымсу да бүген охшаш<br> Яралы аккошларга...<br> * * *<br> Гаҗәпләнеп уйга калдым:<br> Өнемме бу, төшемме?<br> Былбыл кош өзелеп сайрый,<br> Җан халәтен аңлаган күк,<br> Балландырып телемне.<br> Гаҗәпләнеп карыйм күккә:<br> Күк гөмбәзе – һай, якты,<br> Тулган ай көмеш нур сибә,<br> Күрсәтеп кыйбла якны.<br> Гаҗәпләнеп күккә карыйм:<br> Кырпак кар явып үтте.<br> Җан халәтен аңлаган күк,<br> Яшәү көче, илһам биреп,<br> Зәйтүн гөл гөрләп үсте.<br> * * *<br> Талпынып очарга теләсәм,<br> Аягым, кулларым зынҗырлы.<br> Гомерем читлектә узармы?..<br> Кем өзәр бу тимер чылбырны?<br> Кем ачар бу зиндан ишеген,<br> Коткарыр мине бу золымнан?<br> Кем килер хәлемне белергә,<br> Эчерер таң суын кулыннан?<br> Ходайдан сорыймын ялварып:<br> “Иреккә чыгарлык халәт бир!..” –<br> “Күңелең күгендә таң ата,<br> Гөлләрең чәчәктә – кара күр!”<br> Чал тауның бөркете сәламли:<br> “Өметең беркайчан сүнмәсен!<br> Күзеңнән бөркелә якты нур:<br> Кояшка, дип, гөлләр үрләсен!”<br> * * *<br> Сабыр булырга тырышып,<br> Яшимен ут эчендә.<br> Билгесезлек, кот очырып,<br> Гүя агу эчерә.<br> Өмет шәмемне яктырткан<br> Йолдыз – ышаныч сүнгән,<br> Йөрәгемә зар-интизар,<br> Күз яше булып сеңгән.<br> Күңел күзе ачылса да,<br> Язмыш җиле гаделсез.<br> Яшиселәр килә дә бит<br> Кайгысыз һәм хәвефсез...<br> Әҗәлетдин күләгәсе<br> Түгел инде еракта...<br> Гомер кояшым баеды –<br> Соңгы сүзем шул хакта.<br> Мәңгелеккә китеп барам,<br> Яшәү канунын ятлап;<br> Йөрәк сүзе озата бара,<br> Күңел күгемне айкап.<br> * * *<br> Саба җиле алып килде<br> Туган як, туфрак исен:<br> Гомер язы аланында<br> Бәйрәм була, дип, кичен.<br> Соңга калмыйча, юлга чык,<br> Кайтып өлгер бәйрәмгә,<br> Онытма күңел гөлләрең<br> Җыярга бер бәйләмгә.<br> Чыңлатыр күңел кылларың,<br> Таң йолдызы нур чәчеп,<br> Сандугачлар өзелеп сайрар,<br> Көмеш таң суы эчеп.<br> * * *<br> Башкайларым уйга калды...<br> Бүген серле таң атты:<br> “Ак күгәрчен томшыгында –<br> Күңел кәгъбәңнең хаты”.<br> Көлемсерәп куйдым шулчак,<br> Бу нинди сүз, дип, тагын:<br> Күңел кәгъбәм минем – Кояш,<br> Ә ул – янәшә, якын.<br> Кояш хат җибәрә алмый,<br> Болар бар да сафсата!<br> “Уйлап сөйлә сүзләреңне!” –<br> Кемдер берәү сүз ката.<br> Уйлап сөйләүдән файда юк,<br> Бар да анык, билгеле.<br> Шаярмагыз минем белән,<br> Күңел күгем – көзгеле.<br> Ни буласын күреп торам,<br> Тик аңламыйм бернәрсә,<br> Хәтта җавап сүз эзләмим,<br> Күз күргәнчә генә яшим.<br> Язамын – хәл җиткәнчә. <br> === '''III. КЕМ ЯЗМАСЫН “ГАТАШЛЫЙ”...''' === ('''... шул һичкайчан саташмый!''')<br> '''''...Бак күккә! Юккамы Кеше'''''<br> '''''Йолдызга тиң яралган?'''''<br> '''''Бәлки, шунда кайтасы бар, –'''''<br> '''''Без бурычка җан алган!'''''<br> (Рәдиф Гаташ)<br> * * *<br> '''''Мәхәббәт җәмал сорамый, дигәннәр.'''''<br> '''''Сорамыйдыр, шулай ук, йөрәк яшен.'''''<br> (Рәдиф Гаташ)<br> Җан-бәгырьне әрнетеп,<br> Күздән тама татлы яшь...<br> “Мәхәббәт җәмал* сорый...” –<br> Уфтанып куя Гаташ.<br> Яшь йолдыз иркә була,<br> Кояш елмаеп көлә.<br> Гаташны зар елатып,<br> Туксан яшь тулып килә...<br> Таякка таянса да,<br> Һаман яшь йолдыз күзли.<br> Мәхәббәт шигырьләрен<br> Кояштан алып сөйли?!<br> * '''Җәмал''' – матурлык, гүзәллек.<br> * * *<br> '''''Күрәм: сиңа була барам кызыксыз,'''''<br> '''''Күңел дөньям фәкыйрь, сулышым утсыз.'''''<br> '''''Әмма әле хисләрдә син көтмәгән'''''<br> '''''Фетнә чыкмас димә... Гаташ – холыксыз.'''''<br> (Рәдиф Гаташ)<br> Бу сүзләрдән димәс идем курыктым,<br> Нәкъ Сезнеке төсле минем дә холкым:<br> Көтмәгәндә пыр тузынам җил кебек,<br> Ә күңелем – каурый болыт, ак күбек.<br> Йолдызларга сәлам биреп ихластан,<br> “Яратам!” дип иләсләнеп... шаяртам.<br> Җыр язамын Ай-Кояшка багышлап,<br> Күңел кошымны сайратып... алкышлап.<br> Фетнә түгел – хис ташкыны, аңлагыз...<br> Күз алдына килә Сезнең язмагыз:<br> '''''Иске гыйбарә: “Яратам... Ә ул – юк...”'''''<br> '''''Ятлар өчен бу әллә яңа, кызык?'''''<br> '''''Ә минем күңелдә яңа бер упкын –'''''<br> '''''Фаҗига ул... Һәм җыр бугай шул чынлык!'''''<br> (Рәдиф Гаташ)<br> '''КИЛСЕН ИЛАҺИ ЯКТЫ!'''<br> '''''“Сәерҗан” мин күпләр өчен, күрәм мин,'''''<br> '''''Кайчак хәтта үз-үземнән көләм мин.'''''<br> (Рәдиф Гаташ)<br> Үз-үземнән, юләр мин, дип көләмен:<br> Шулчак кояш елмайганын күрәмен.<br> Чарасыздан елый калсам әгәр дә,<br> Йөрәгемнең зар буласын беләмен.<br> Тигезлектә тотарга телим җанны,<br> Куертырга теләмим һич тә канны.<br> Үз көенчә булсын канның агышы,<br> Кан агышы – ул ич йөрәк тавышы.<br> Мин дивана, көлеп яшим сүземнән,<br> Хата-ялгыш, гаеп – бары үземнән.<br> Җил-җил атлап, кемдер килә ерактан,<br> Челтер чишмә калкып чыга эзеннән.<br> Асыл кошлар чишмә чыңын тыңлыйлар,<br> Чишмә чыңына кушылып сайрыйлар.<br> Хис ташкыны чиксезлеккә ургыла,<br> Күңел кылын тибрәндереп, җыр туа.<br> '''''Әле һәр көн, һәр мизгел җанга шакый:'''''<br> '''''Кыйммәт булачак, ди, Сөю, җыр хакы.'''''<br> '''''Гомер белән түләнсә дә, йолдызым,'''''<br> '''''Балкыт юлны – килсен илаһи якты!'''''<br> (Рәдиф Гаташ)<br> * * *<br> '''''Сүзләр гүя йөгерек су – җырлап акты!'''''<br> '''''Хисләр – үтә күренмәле, моң – якты!'''''<br> (Рәдиф Гаташ)<br> Бу ни хикмәт: шагыйрь һәрчак күккә карый,<br> Күккә карап, бармак белән чәчен тарый.<br> Уйланасың – бу күренешкә тап булсаң,<br> Бәхетлесең – сәламеңне биреп узсаң.<br> Ишетә калсаң чәчән-акын тавышларын,<br> Онытыла күк кайгы-хәсрәт, сагышларың.<br> Шагыйрь күңеле омтыладыр гел күкләргә,<br> Яшенләтеп, чәчәк атып бер күкрәргә.<br> '''Йөрәк сүзен әйтә алганнар көчледер,'''<br> '''Шигырьле җан мәгълүматлы һәм хиследер.'''<br> * * *<br> '''''Чәчләрең сөртә яшемне,'''''<br> '''''Миндә дә дымлы моң бар.'''''<br> (Рәдиф Гаташ)<br> Таң атканда шәфәкъ нуры,<br> Уйнатып күңел сазын,<br> Уятты татлы йокымнан:<br> “Ачты, – дип, – таҗгөл таҗын!”<br> Бүләк иттем яфракчыгын<br> Олуг шагыйрь – акынга.<br> Фәкыйрегез чит-ят күрми:<br> “Кайнар сулышыңны өр, – дип, –<br> Әверелеп ялкынга”.<br> Күңел күгемне балкытып,<br> Акын елмаеп дәште:<br> “Таң җиле таҗгөл* орлыгын<br> Дымлы җиргә дип чәчте!”<br> '''''Җырга-җаныбызга ышан:'''''<br> '''''Бел, Мәңгелектә без бар!'''''<br> (Рәдиф Гаташ)<br> * '''Таҗгөл''' (латинча – амарант, татарча исемнәре – песи тарысы, кырмызы үләне, Таһир гөле, хәтфә үләне) – безнең шигърият өчен чагыштырмача яңа “символик үсемлек”. Ә авторның кырык еллык иҗатына аның тәүге иңдерелүе генә.<br> Йөзгә якын төре булган культураны авыл хуҗалыгында күпләп үстерәләр. Сәбәбе – күп аксымлы, аз шикәрле, гектарыннан 500 центнерга кадәр уңыш бирүче үлән һәм мөгезле эре терлек өчен туклыклы һәм файдалы азык булуында. Үзе белән аралаштырып чәчелә һәм бергә силослана торган кукурузны көнләштерерлек үсемлек.<br> Шул үзлекләр “таҗгөл” сүзенең шигъри-символик мәгънәсенә дә күчкәндер, күрәсең.<br> * * *<br> '''''Тезелде сүзләр кәгазьгә...'''''<br> '''''Тама да кибә карам...'''''<br> (Рәдиф Гаташ)<br> “Яратам!” дип әйтү әле сөю түгел.<br> Гомер буе Мәхәббәткә мохтаҗ күңел.<br> Канат ярып оча алса күңел кошы,<br> Эреп акса тере су күк йөрәк ташы,<br> Җан-бәгырьне сөендереп Кояш дәшәр:<br> “Гашыйк җаннар яшәештә яшьнәп яшәр!”<br> Гыйшык уты телгәләгән йөрәк итен –<br> Күз алдына китерүе хәтта читен.<br> Хәятка мәдхия укып яшәгәннәр –<br> Хикмәт илә картаймаган, яшәргәннәр,<br> Дуслык кошын – ак күгәрчен гөрләткәннәр<br> Сүз иреге бәхетенә ирешкәннәр.<br> * * *<br> “Җитте, кагылма Гаташка,<br> Ул сиңа яшьтәш түгел,<br> Шаярма һич Гаташ белән!” –<br> (Кисәтү ясый күңел).<br> Маңгаемны җыерттырып<br> Уйга калды башкаем:<br> “Ни сәбәпле, таяк тотып,<br> Кызлар күзли көн саен?..”<br> Газәлләре мәҗбүр итә<br> Шаяртып сүз сөйләргә:<br> Мәҗбүр булырмын, ахрысы,<br> Аныңча көй көйләргә.<br> Ачуланса ачулансын,<br> Тик тәнкыйтькә тотмасын,<br> Йөрәгемне утка салып,<br> Яр эзләүдән туктасын...<br> '''''– Бәхет бирәм дияргә юк хакы да,'''''<br> '''''Байлыгы юк, чамалы акылы да...'''''<br> (Рәдиф Гаташ)<br> * * *<br> '''''Эчемдәге – тышымда. Күр: йөземә'''''<br> '''''Язылган анда уем да, сүзем дә.'''''<br> '''''Укы ихлас дөньямны – җаныңа сал,'''''<br> '''''Гыйбрәт ал һәм... нәрсәдер яз үзең дә!'''''<br> (Рәдиф Гаташ)<br> Күңелләрең, беләм инде, башка да бит...<br> Гашыйкмын дип, үз-үзеңне алдыйсың ник?<br> Килер ул көн, күп калмады, без түзәрбез...<br> Җиде оҗмах ишегеннән, шәт, узарбыз.<br> Бик аптырап карап торыр синең күзләр,<br> Ышанмассың үз-үзеңә: әйе, бу “Мин”.<br> Күпме көтеп, җәфаланып, өзгәләнеп,<br> Икебезнең көтеп алган изге бер көн.<br> Дөнья-хәят шаулап торсын, чәчәк атсын,<br> Алдыбызга гөл сибелеп, нур балкытсын.<br> Җаннарыбыз пар аккошка әверелсен,<br> Яшәү яме ләззәтендә йөзсен, гизсен.<br> '''''– Рәхмәт сиңа, миңа килгән нурың бар,'''''<br> '''''Җавап булсын! Сиңа ихлас җырым бар.'''''<br> '''''Яшеренмичә, янып омтылуым – хак,'''''<br> '''''Көнләсәләр? Гайбәткә дә урын бар…'''''<br> (Рәдиф Гаташ)<br> '''МИН БҮГЕН ҮЛЕП ТЕРЕЛДЕМ'''<br> Мин бүген үлеп терелдем,<br> Буранлап кар яуганда,<br> Сагышыма түзә алмый<br> Йөрәккә кан сауганда.<br> Мин бүген үлеп терелдем...<br> Кем кулы җылы кертте,<br> Җан-тәнем сихәтләндереп,<br> Тере суы эчертте?<br> Күңел күгемдә – нурланыш,<br> Меңәрләгән сихри төс,<br> Мең төстән тылсым иясе<br> Таҗ үрдерә, биреп көч.<br> Мин бүген үлеп терелдем...<br> Ишетәмсең, язмышым:<br> Шау чәчәкле гөлбакчада<br> Соңгымы тукталышым?<br> '''''Сузылды көз – туңа Сөюем гөле:'''''<br> '''''Соңгы чәчәкләрен назлар куллар юк!'''''<br> (Рәдиф Гаташ)<br> * * *<br> '''''Синең күңелең тагын туган ягыңда,'''''<br> '''''Тагын хәерле юл теләп каламын...'''''<br> (Рәдиф Гаташ)<br> Татлы алмалары белән<br> Алтын көз килеп җитте.<br> Бу мизгелне йөрәккәем<br> Өзелеп, зарыгып көтте.<br> Ут чаткысыдай очынып,<br> Очкыр кош күк талпынып,<br> Туган төбәккә юл алам<br> Канатланып, ашкынып.<br> Юлым текә таулар аша<br> Бәллүр чишмәгә илтә,<br> Чишмә чыңы – гомер язы,<br> Күңел кылларын чиртә.<br> Бәллүр чишмә чыңлап ага,<br> Чынга хыял ашырып,<br> Күңел кошын сайраттыра,<br> Сәлам хаты тапшырып.<br> Татлы алма бүләк итеп,<br> Алтын көз үтеп китте,<br> Лүтнә* кылын зыңгылдатып,<br> Кыш килер вакыт җитте.<br> * '''Лүтнә''' – чиртеп уйный торган музыка коралы.<br> * * *<br> '''''Уй-газап изә хисемне – төн белән,'''''<br> '''''Һәр тарафтан китерә яшерен өн-сүзне.'''''<br> '''''Газапта тик безгә чын Илһам килә:'''''<br> '''''Ул уята шагыйрь җанын, сөюне…'''''<br> (Рәдиф Гаташ)<br> Кырын карадым хәятка,<br> Газапланып, боегып...<br> Кемдер шулчак аваз салды,<br> Әмер биреп, боерып:<br> “Кулың куеп күкрәгеңә,<br> Сәламлә туар таңны,<br> Таң йолдызы нурын сибәр,<br> Яктыртып зиһен-аңны.<br> Җилфердәтсен чәчләреңне,<br> Уйнатып, саба җиле,<br> Күңел күгеңдә яралсын<br> Сөю, Мәхәббәт гөле.<br> Гөләпкә кунган былбыллар<br> Өздереп сайрасыннар,<br> Күңел кылын тибрәндереп,<br> Чишмәләр чыңласыннар.<br> Кырын карау кирәк түгел<br> Хәятка – һичбер вакыт!<br> Бары алга карап атла,<br> Тере су тәмен татып”. –<br> Тавыш биргән асыл затка –<br> Миннән ялкынлы сәлам!<br> Каурый каләмем яңартып,<br> Багышлау җыры язам.<br> '''''Синең хакка Күккә ашсын соңгы Җыр –'''''<br> '''''Күкрәгеңә башым салам, кадерлем.'''''<br> (Рәдиф Гаташ)<br> * * *<br> Борынгыдан килгән көйне<br> Тыңладым исем китеп,<br> Күпме гомер яшәгәнмен,<br> Фәһем килгәнен көтеп.<br> Асыл затлар яшьнәгәннәр<br> Дөреслек тарафында,<br> Чәчән-акыннар җырлаган<br> Милләт рухы хакында.<br> Бәхетле булып яшәүнең<br> Сере, бәлки, кандадыр,<br> Мәхәббәт гөлен яралткан<br> Тел ачкычы – моңдадыр,<br> Моң чишмәсе – җандадыр.<br> '''''Кем ул әйтә: “Милли хис юк җаныңда”...'''''<br> '''''Борынгы моң, тоям, шаулый каныңда...'''''<br> (Рәдиф Гаташ)<br> * * *<br> Хәл-әхвәлне сорашудан башлыйк сүзне,<br> Дога кылып, нурландырып күңел, йөзне.<br> Аллаһыга рәхмәт юллап, сәфәр чыгыйк,<br> Аллаһ биргән ризыкка шөкранә кылыйк.<br> Күз карашын юнәлтик без Көнчыгышка,<br> Илтифатлылык күрсәтеп Көнбатышка.<br> Телләр төрле, теләкләр бер – ярдәмләшик.<br> Гомер юлы – катлам катлау, хәрәмләшмик.<br> Ана теле мөкатдәс, газиздән-газиз,<br> Ана теле каршысында булмыйк гаҗиз.<br> Үз фикерен үз телендә әйтә белгән –<br> Беркемгә дә буйсынмыйча гомер сөргән.<br> '''''Туган тел! дип җырладык телсез килеш.'''''<br> '''''И газиз тел! Утлар, сулар кичкән тел!'''''<br> (Рәдиф Гаташ)<br> * * *<br> '''''Һәр теләгәнемне кара туфрактан алдым! –'''''<br> '''''Минем тугры ярым – кара туфрактыр.'''''<br> (Рәдиф Гаташ)<br> Бу сүзләрне әйтә алыр<br> Тик Мәхәббәт җырчысы,<br> Шагыйрь кулында икән ич<br> Саф Мәхәббәт ачкычы.<br> Тел ачкычын алу өчен,<br> Җан-фәрман килдем бер мәл.<br> Мәхәббәт ачкычын алу –<br> Җитәрме моңа көч-хәл?<br> Көч җитмәслек җан халәте –<br> Азындырма күңелне;<br> Язмыш сынавын үтәргә<br> Бирсен Ходай гомерне.<br> Башкаемны уйга сала<br> Язылган шигъри юлың.<br> Әй Гаташ бәк! Мин, ахрысы,<br> Шигырь әфәнде колың.<br> '''''Кочагы ачык, юлымны күзлидер,'''''<br> '''''Минем тугры ярым – кара туфрактыр.'''''<br> (Рәдиф Гаташ)<br> === '''IV. КАРПАТ-ДУНАЙ МОҢНАРЫ''' === ('''Урал-Идел шаңдавы''')<br> '''Бу бүлеккә Маҗарстанның “Карпатия” исемле вокаль-инструменталь ансамбле репертуарыннан һәм башка чыганаклардан алынган җыр-шигырь тәрҗемәләре керде.'''<br> Маҗарлар – безгә тарихи яктан тугандаш халык: борынгы маҗарлар Көнбатыш Себердән Дунай елгасы буйларына таба бер мең елга сузылган “Ватан эзләү сәяхәте” вакытында бүгенге Татарстан һәм Башкортстан җирләре аша да үткәннәр. Аларның эзләрен тарихчылар, әйтик, Минзәлә һәм Актаныш якларында тапканнар.<br> Соңрак маҗарлар төрки телле башка халыклар белән дә аралашканнар. Галимнәр сүзе буенча, бүгенге маҗар телендә дә 800 ләп төрки-кыпчак алынмасы булуы менә шул борынгы тарихи мөнәсәбәтләр белән аңлатыла. Шул сәбәпле бу шигъри тупланманың аерым бер бүлек рәвешендә китапка кертелүе дә урынсыз булмастыр: телләребез үзгә булса да – фонетик һәм грамматик аваздашлар, милли исем-атамаларыбыз да – рифмадаш. Борынгы һәм бүгенге Урал-Идел топонимнарының “җисми һәм тарихи игезәкләрен” Карпат-Дунай буйларында да, димәк, түбәндәге тәрҗемәләрдә дә эзләп табып була. Байракларыбызда да – бер үк кызыл-ак-яшел төсләр.<br> “Карпатия” төркеме башкаруын Интернет аша тыңлар өчен, Kárpátia сүзен һәм, шуңы кушып, җырның маҗарча исемен җыярга кирәк. Мәсәлән, '''Kárpátia Magyar ének'''. Шул ук юл аша җырларның текстларын да табарга мөмкин. Тәрҗемәләр – көйгә кушылып татарча җырларлык.<br> '''CIVITAS FORTISSIMA'''<br> '''ИҢ КЫЮ ШӘҺӘР'''<br> '''''Речитатив:'''''<br> Әй кешеләр, киләчәкне хәл итәсез үзегез,<br> Читтән килеп булышмаслар, дуслар, шуны белегез.<br> Шәһәр булган, үз язмышын алган ул үз кулына.<br> Хакыйкать әйткән үз сүзен, кушылып туп тав(ы)шына.<br> “Бөекләр” алдында халкы имәгән газиз башын,<br> Тәвәккәл булып яклаган үз җирен, үз дөньясын.<br> Ни булыр иде, ил буйлап тарафдарлар ул тапса,<br> Бөтен шәһәрләр дә бергә шулай аякка басса?<br> Ватанга мәхәббәт таулар күчерә – хак сүз сиңа:<br> Узган заманнардан шаһит – Civitas Fortissima!<br> 1. Гүзәл иде бу ил элек, ата-баба хыялы,<br> ||: Ләкин хәзер, авыр атлап, чит-ятлар таптый аны. :||<br> 2. Үлем туе: халык кырыла һәм кискәләнә Ватан,<br> ||: Башка илләр тырнагында туа аңарда ал таң. :||<br> 3. Каршы торма, ди хакимнәр, туган җиреңне ташла.<br> ||: Ипой ярында бер шәһәр халкы аякка баса. :||<br> 4. Һәм күзләре яна уттай – азат тормыш хакына,<br> ||: Чардакта яткан мылтыгын ала һәркем кулына. :||<br> 5. Тимер юлчы, эшче, солдат – бер бөртек гаскәр.<br> ||||: Канга манып язды куллар – “Иң кыю шәһәр”. :||||<br> Бу җыр Маҗарстанның '''Балашадьярмат шәһәре''' тарихына багышлап язылган. 1919 елда, Австрия-Венгрия империясен таркатып бетерү йөзеннән, Антанта гаскәрләре элек маҗарлар күчеп килеп яшәгән җирләрне яңадан төзелә яки торгызыла торган дәүләтләргә өләшә башлыйлар. “Бөекләр” әмере буенча Балашадьярмат шәһәре Чехословакия карамагына керергә тиеш була. Моның төп сәбәбе: Көнчыгышка, Украинага һәм Антантага каршы сугышкан Советлар Русиясенә таба тимер юл шул шәһәр аша үтә.<br> Ләкин әлеге елның 29 гыйнварында Ипой (Ипел) елгасы буенда урнашкан шәһәр кешеләре, Маҗарстанда бердәнбер булган килеш, баскыннарга каршы баш күтәрә. Маҗарстанның дәүләт гаскәрләреннән бу төбәктә туып үскән 95 солдат та килеп кушыла. Каршы як гаскәре тар-мар ителә. Антанта бүтән бу шәһәргә кул сузмый, ул бүген дә Маҗарстан дәүләте карамагында. Шушы батырлык өчен шәһәргә '''“Civitas Fortissima”''' дигән өстәмә атама бирелгән. Латин сүзләрен '''“Иң кыю өммәт”''' дип тә тәрҗемә итеп була.<br> Бүген 14 меңләп кеше яшәгән Балашадьярматта бу тарихи вакыйгага багышланган һәйкәл бар.<br> '''IGAZÁN SZERETNI'''<br> '''ИХЛАСТАН ЯРАТУ'''<br> '''''Речитатив:'''''<br> “Көч-куәт белән тартып алынганны заман һәм уңыш кайтарырга мөмкин. Әмма милләтнең, газаплардан шүрләп, үзе баш тарткан байлыгын кайтаруы һәрчак кыен һәм икеле”.<br> Яратса бер кеше ихластан Ватанын,<br> Багышлар тормышын аның хозурында.<br> Кызыл-ак-яшел төс* кәфенендә аның,<br> Йөз басар ур(ы)нына, ярдәм бирсен Хода.<br> Җан сыкрана, күреп Әрдей богауларын,<br> Тоеп илнең ыңгырашу-иңрәүләрен;<br> Хак Тәгалә, иш(е)теп кыңгырау чаңнарын,<br> Калдырмас бәладә Карпатия җирләрен.<br> Сузар ярдәм кулын Ходай үз халкына,<br> Канга баткан Татра һәм Тау өлкәсенә.<br> Өрсә мәгъриб җиле яу сыбызгысына,<br> Чик ташларын батыр салыр җилкәсенә.<br> Газиз халкы дучар коллык сөргененә,<br> Сабан тоткан Банат һәм Бачка сагышлы;<br> Җыерчыклар салса да вакыт йөзенә,<br> Азатлыкка сүнмәс күзләр омтылышлы.<br> Яратса бер кеше ихластан Ватанын,<br> Багышлар тормышын аның хозурында.<br> Кызыл-ак-яшел төс кәфенендә аның,<br> Мин басам ур(ы)нына, ярдәм бирсен Хода.<br> * '''Кызыл-ак-яшел''' – Маҗарстан байрагы төсләре.<br> '''Әрдей''' (Erdély, Трансильвания) – 1920 елда Румыниягә кереп калган саф маҗар телле төбәк; биредә яшәүче сейкәй кавеменең ата-бабалары – көнчыгыштан Карпат таулары артына IX гасырда ук килеп урнашкан беренче маҗар токымы.<br> '''Карпатия''' – Украинаның үзәге Уңвар (Ужгород) булган маҗар телле Карпат арты төбәге һәм Молдованың чаңгош маҗарлары яшәгән җирләр.<br> '''Татра''' һәм '''Тау өлкәсе''' – бүгенге Словакиядә маҗарларның словаклар белән аралашып яшәгән җирләре.<br> '''Банат''' һәм '''Бачка''' – Дунай һәм Тиса елгалары арасындагы, элек, Австрия-Венгрия мәмләкәте таркалганчы, Маҗар кыйраллыгы составына кергән маҗар телле төбәкләр. Бүген алар Сербия һәм Румыния карамагында.<br> '''MAGYAR ÉNEK'''<br> '''МАҖАР ҖЫРЫ'''<br> Әрдейләрдә эзәрлекләнгән берчак,<br> Бүген, соңгы үгез күк калтырап,<br> Өркетелгән халкым тора ялгызак,<br> Буда карурманында аптырап.<br> Иреннәреңдә кызышып саташкан<br> Канның дөп-дөп типкән көе кебек,<br> Язмышыңның фаҗигасен тараткан<br> Сөрән салып дәшәм, сиңа килеп.<br> Таудан купкан кантарлар өне белән<br> Галәмгә ачы тавышым иңсен.<br> Ун бармагым тырмашсын, кабат гүрдән<br> Яугир шәһитләр, дип, илгә килсен.<br> Тәмугка ашсын, канлы кулын уып,<br> Чик буенда посышкан бар дошман.<br> Күк йөзендә утлы хәрефләр булып<br> Язылсын катгый бер сүз: “Һичкайчан!”<br> Йа Ходай, кирәк түгел миңа яшәү<br> Туган җиргә, телгә чит тарафта.<br> Гөнаһ булса җан алмаштыра белмәү,<br> Юкка чыксын бу хыял-канат та.<br> Калдырырмын мин җанымны мираска,<br> Яңгырасын Карпат-тау иңендә,<br> Инәлүем язылыр һәрбер ташка:<br> “Юкка чыксын талаучы Илемдә!”<br> Оят булып йөзенә ягылырмын,<br> Сатса берәр бәндә үз намусын.<br> Бер Ходайдан мин ялварып алырмын<br> Ватан дигән бу йөрәк сагышын.<br> Сулыш өрәм инану торбасына:<br> Бишек ясарбыз әле табуттан.<br> Чал Карпаттан күк Әдрән дәрьясына<br> Кабат җәелер ул – уртак Ватан.<br> '''MAGYARNAK SZÜLETTEM!'''<br> '''МАҖАР БУЛЫП ЯШИМ!'''<br> Баш имим җил каршында,<br> Үтәмен кар-бозын да,<br> Нык торамын, бирешмим:<br> Маҗар булып гел яшим!<br> Кыйнасалар да качмам,<br> Имән күк мин агачтан.<br> Күкләр миңа тик хаким,<br> Маҗар булып гел яшим!<br> Ләйсән юа йөземне,<br> Мин кадерлим илемне.<br> Кирәк булганны эшлим,<br> Маҗар булып гел яшим!<br> Теләсә кем ауласын –<br> Аллаһым ярлыкасын!<br> Онытмыйм, бәхәсләшмим:<br> Маҗар булып гел яшим!<br> Әгәр дә мин ваз кичсәм<br> Изге туган җиремнән,<br> Аллаһым кичермәс, дим.<br> Маҗар булып гел яшим!<br> Читлектә кош булыйммы?! –<br> Йолкыгыз каурыемны!<br> Һәр сатлыкка көндәш мин,<br> Маҗар булып гел яшим!<br> '''NEMZETI DAL'''<br> '''МИЛЛӘТ ҖЫРЫ'''<br> (авторы – '''Шандор Пәтөфи''', 1848 елда язылган)<br> Кузгал, маҗар, чакыра Ватан!<br> Йә бүген үк, йә һичкайчан!<br> Коллар булып калыргамы,<br> Әллә азат булыргамы?<br> Әй маҗарлар, Хак каршында ихластан<br> Ант итәбез: “Кол булмабыз һичкайчан!”<br> Коллар булдык... Ата-баба<br> Каберләрдән сөрән сала:<br> Азат яшәгәннәр җирдә<br> Таба алмый тынлык гүрдә!<br> Әй маҗарлар, Хак каршында ихластан<br> Ант итәбез: “Кол булмабыз һичкайчан!”<br> Ләгънәтем – язмыш кушканда,<br> Үлемнән куркып качканга,<br> Учлап тотып кабих җанын,<br> Сатып намусын, Ватанын.<br> Әй маҗарлар, Хак каршында ихластан<br> Ант итәбез: “Кол булмабыз һичкайчан!”<br> Кылыч – балкышлы чылбырдан,<br> Төшмәсен ул безнең кулдан.<br> Күпме йөрергә богауда?<br> Тот коралың, ирек яула!<br> Әй маҗарлар, Хак каршында ихластан<br> Ант итәбез: “Кол булмабыз һичкайчан!”<br> Маҗар ис(е)ме горур, шанлы,<br> Кайтарыйк борынгы данны;<br> Кире как шайтан әгъвасын,<br> Юып ташла йөз карасын!<br> Әй маҗарлар, Хак каршында ихластан<br> Ант итәбез: “Кол булмабыз һичкайчан!”<br> Гүр өстендә тау өярләр,<br> Һәм оныклар баш иярләр,<br> Дога кылып, әйтер һәркем<br> Изгеләрнең исемнәрен.<br> Әй маҗарлар, Хак каршында ихластан<br> Ант итәбез: “Кол булмабыз һичкайчан!”<br> '''EGY AZ ISTEN, EGY A NEMZET'''<br> '''БЕР ҮК АЛЛА, БЕР ҮК МИЛЛӘТ'''<br> Бер үк Алла, бер үк милләт,<br> Бер шәфәгать, бер үк гыйльләт;<br> Анда агач үсә күккә,<br> Ә ташлар куелган чиккә.<br> Кушымта (2):<br> Ил гамендә – изге таҗыбыз;<br> Таң йолдызы һәм гүзәл хач,<br> Бергә балкыгыз!<br> Зәңгәр кыя, кара урман –<br> Бер яңгырдан сугарылган,<br> Яшен яшьнәп һәм күк күкрәп:<br> “Бер үк Алла, бер үк милләт”.<br> Кушымта (2).<br> Речитатив:<br> Кан койды халкыбыз Бөек Маҗарстан дип,<br> Ә хәзер кайгырта елга-тау тотам дип.<br> Һәм кемсә бу илгә кабат нигез салыр –<br> Алланың, маҗарның рәхмәтен казаныр.<br> Дикъкатьләп сүземне күңелгә алыгыз<br> Һәм салкын елгага кулларны салыгыз;<br> Сиз(е)ләме елганың ярсулы агышы –<br> Илемнең ул йөрәк тибеше, сагышы.<br> Тыңлагыз ташларны, аңлагыз сүзләрен,<br> Чит-ятның куллары җимерде үзләрен.<br> Ташлар да, халык та тәкъдиргә тап булган:<br> Үксезлек улларын кимсетеп таптаган.<br> Кушымта (4):<br> Ил гамендә – изге таҗыбыз;<br> Таң йолдызы һәм гүзәл хач,<br> Бергә балкыгыз!<br> '''BALLADA'''<br> '''БАЛЛАДА'''<br> Ике гашыйк күккә менә,<br> Берсе көндез, берсе төнлә:<br> Кыз-карлыгач – ал таң атса,<br> Егет-тилгән – шәфәкъ батса.<br> На-на-на-на-на-на-на-на...<br> Очрашалар ике кошчык<br> Бер мизгелгә – гүя Сак-Сок:<br> Ай Кояшны алмаштыргач,<br> Күрми тилгәнне карлыгач.<br> На-на-на-на-на-на-на-на...<br> Сылу кош җил куенында,<br> Алтын балдак аягында,<br> Комсыз козгын һөҗүм итә<br> Һәм алканы урлап китә.<br> На-на-на-на-на-на-на-на...<br> Гашыйк егет күрә ярын:<br> Кыз, каерып канатларын,<br> Оча, каурый җуя-җуя.<br> Егет аңа иңен куя.<br> На-на-на-на-на-на-на-на<br> Сөйгәнен ул озата бара<br> Раба* суларына таба,<br> Тетрәүләгән тәнен күрә,<br> Ак күлмәккә аны төрә.<br> На-на-на-на-на-на-на-на<br> Җил корыта каурыйларын.<br> Егет, үбеп сөйгән ярын,<br> Ант итә күккә һәм җиргә:<br> “Ахирәттә дә без – бергә...”<br> На-на-на-на-на-на-на-наа…<br> “Мәхәббәтебез – үлемсез;<br> Яшәү нигә миңа – синсез?”<br> Гәрәбә, гөләп һәм әрем<br> Сырып ала җәсәдләрен...<br> На-на-на-на-на-на-на-на…<br> …Шул заманнан Уэска чаңы**<br> Һаман кага – тыңла аны:<br> “Уртак кошлар язмышлары,<br> Төшмәс һичкем каргышлары”.<br> На-на-на-на-на-на-на-на…<br> * '''Раба''' – Дунай елгасының уң кушылдыгы.<br> ** “'''Уэска чаңы'''” дип атала торган кыңгырау тәүге кат XII гасырга караган испан риваятендә телгә алына. Соңрак аны Европаның башка халыклары да үз иҗатында куллана башлаган.<br> '''JÓ LENNE!'''<br> '''СИЗӘСЕ ИДЕ!'''<br> Көчле әти кулын кысасы иде,<br> Катгый карашын да тоясы иде,<br> Акыллы сүзләрен тыңлыйсы иде,<br> Тормыш сабакларын аңлыйсы иде.<br> Әнием куенына керәсе иде,<br> Гамьле йөзе нурын күрәсе иде,<br> Хуш исле битен бер үбәсе иде.<br> Дөньяны сабый күк сизәсе иде!<br> '''MÁR NEM EMBER, MÉG NEM ÁLLAT'''<br> '''ХАЙВАН ТҮГЕЛ, ЭЛЕК – КЕШЕ'''<br> Хайван түгел, элек – кеше:<br> Юк әвәс-теләк, тартымы<br> Һәм кичәге-иртәгесе –<br> Бу Хак Тәгалә затымы?<br> Хайван түгел, элек – кеше:<br> Һәрбарчага һөҗүм итә,<br> Һәрнәрсәне умыра теше,<br> Үзен тешләсәң дә – тетә.<br> Алла, адәм – тик чүп кенә:<br> Чукынмас ул, хачлар алып,<br> Бугаз ертып улый-үкерә,<br> Аның өчен һәркем – сарык.<br> Кешелектән – ерткычлыкка:<br> Барысын бүксәсенә тыга.<br> Алды-арты аның утта,<br> Дөньясы да юкка чыга.<br> Алла, адәм – тик чүп кенә:<br> Чукынмас ул, хачлар алып,<br> Бугаз ертып улый-үкерә,<br> Аның өчен һәркем – сарык.<br> Хайван түгел, элек – кеше:<br> Юк каралтысы, йортлары,<br> Караңгыда – күргән төше,<br> Юк туганы, юк дуслары.<br> Кешелектән – ерткычлыкка:<br> Барысын бүксәсенә тыга.<br> Алды-арты аның утта,<br> Дөньясы да юкка чыга.<br> Алла, адәм – тик чүп кенә:<br> Чукынмас ул, хачлар алып,<br> Бугаз ертып улый-үкерә,<br> Аның өчен һәркем – сарык.<br> '''ÉDES KISFIAM'''<br> '''НӘНИ ТАТЛЫМ'''<br> (маҗар бишек җыры)<br> Балам минем – яңа өметем,<br> Син бәләкәй, ә мин бәхетле,<br> Төнгә алмашка килгән нур-яктым,<br> Көтеп алган, әй, нәни татлым.<br> Кичке җилләр талгын искәндә,<br> Изге теләкләрем – бәбкәмә.<br> Эзсез югалсын бу сагышларым, –<br> Елмай әле, әй, нәни татлым.<br> Гөлбакчага төшкән күләгә,<br> Хыялларым – сиңа күрәзә,<br> Игелекле бул, минем акыллым,<br> Ышанычым, әй, нәни татлым.<br> Речитатив:<br> Беләм, бөтен дөньяда да шулай була ул, нәни бала тугач. Чөнки бала бер тапкыр гына үсә, һәм ул үсеп җитеп уңышка ирешкәч, күз яшьләрен – шатлыкка, нәфрәтне – мәхәббәткә, дошманнарны дуска әйләндерер.<br> Текәлгәннәр сиңа күзләрем,<br> Күрәм, дөнья әле үзгәрер.<br> Күз яше кибәр, булмас һич кайгың,<br> Сәгадәтлем, әй, нәни татлым.<br> '''ÉGI KIRÁLY'''<br> '''КҮК ПАТШАСЫ'''<br> Бу дини җыр Раштуа бәйрәме йолаларын үтәгәндә җырлана. Маҗарстанның халык җырчысы '''Нори Ковач''' башкаруындагы җырдан тәрҗемә.<br> 1. Кояш иңде тау артына,<br> Сайрар кошлар – оясында,<br> Йөри Мәрьям Ана гына<br> Бәйтәл-Ләхәм каласында.<br> Кушымта (2):<br> Ихлас күңелле кешеләр<br> Изгеләргә ярдәм кылса,<br> Тормышка да бәхет иңәр,<br> Күк патшасы ярлыкаса.<br> Күк патшасы...<br> 2. Мәрьям Ана, син елама,<br> Сыену эзләп, ятка барма.<br> Урын бездә киң сиңа да,<br> Бәләкәчең Гайсага да.<br> Кушымта.<br> Күк патшасы...<br> Күк патшасы...<br> Күк патшасы...<br> Кушымта (3).<br> '''SZERELEM, SZERELEM'''...<br> '''МӘХӘББӘТ, МӘХӘББӘТ'''...<br> ('''Нори Ковач''' репертуарыннан, маҗар халык җыры)<br> Минем кызыл тасмам җилферди җилләрдә,<br> Рәхмәт, күгәрченем, моңарчы сөйгәнгә.<br> Мине ташлап, аңлыйм, һич тә кимсетмисең,<br> Миннән яхшыракны син бары эзлисең.<br> ||: Мәхәббәт, мәхәббәт... аяусыз хисләре,<br> Һәр ботакта үсми сөю җимешләре. :||<br> Гөлчәчәкнең кызыл ботагы иелә,<br> Мин шулай баш идем хыянәт сүзенә.<br> Тугрылыксыз сөю... бармы соң мәгънәсе?<br> Яфраксыз гөлчәчәк – ничек ул яшәсен?..<br> ||: Мәхәббәт, мәхәббәт... каһәрле хисләре,<br> Һәр ботакта үсми сөю җимешләре. :||<br> '''ÉN AZ ÉJJEL NEM ALUDTAM EGY ÓRÁT'''<br> '''БҮГЕН ТӨНЕ БУЕ ЙОКЛЫЙ АЛМАДЫМ'''<br> (Маҗар эстрада җырчылары репертуарыннан)<br> Бүген төне буе йоклый алмадым,<br> Карт баламның үпкә-зарын тыңладым.<br> Төн уртасы, мин әле<br> Китә алмыйм йокыга…<br> Әй, яратып булмый ыгы-зыгыда…<br> Яшь картлачның “сөю”еннән мин туйдым<br> Һәм балдагын кию мәгънәсен җуйдым...<br> Атна кич соң кат рәхмәт<br> Әйтермен анасына,<br> Гашыйк бит ул үзе карт баласына...<br> Үсәр идем урманда агач булып...<br> Ут төртсәләр һәм китсәм шунда янып,<br> Дөрләтер идем ялган,<br> Мәкер тулы дөньяны,<br> Назламас өчен бу картлач баланы...<br> Киң судагы тар басма аша үттем.<br> Бу “сабый”ның “гыйшык” йомгагын сүттем...<br> Һәм баш тарттым Гайсәне<br> Аңлый алмаганнардан,<br> Изгелеген танымый торганнардан...<br> '''ÖRÖKSÉGEM'''<br> '''МИРАСЫМ'''<br> Әнкәемнең һәрбер сүзе –<br> Очар күбәләк ул үзе,<br> Әткәй тавышының чаңы –<br> Катгый күк күкрәү вөҗданы.<br> Уяу хыялый һәр төнем<br> Уза тыңлап күкләр өнен;<br> Өндәп дәшә бакый җаннар:<br> “Балакай, бул горур маҗар”.<br> Кушымта:<br> Әткәй йөрәге – рухы шаны,<br> Ак күгәрчен – әнкәй җаны.<br> Изге, кадерләп йөртерлек<br> Мирас алдым: ирек, хөрлек.<br> Әткәй йодрыгы – ихласлап<br> Торыр чит-ят әрдән саклап;<br> Әнкәй куллары – аклыкта,<br> Ун аерча – ун бармакта:<br> Йөзем сыйпап салган эзләр<br> Гомер буе мине бизәр.<br> Әткәй коралын алырмын<br> Һәм дүрт куллап яу кылырмын.<br> Кушымта.<br> Әнкәй күзе – саф сулы күл:<br> Дөнья чаг(ы)ла – кара һәм күр.<br> Кырыс әткәй карашлары,<br> Ерганаклы бит сырлары.<br> ...Өй өстендә, бик биектә –<br> Мең-мең йолдыз йөзә күктә.<br> Күзаллыйм узган гомерне:<br> Үткән этәрә килерне.<br> Кушымта (2).<br> '''EGY NAP AZ ÉLET'''<br> '''ТОРМЫШ УЛ – БЕР КӨН'''<br> Бер генә көн кебек тормыш,<br> Һәм юк, дуслар, юллар артка.<br> Кабул итик, бу бит язмыш –<br> Бирелмәгән һич тә юкка!<br> Бәдән әле – гел сөяктә,<br> Туфрак инде суыра канны.<br> Бер яктылык ачыла күктә,<br> Төсмерләре тик томанлы.<br> Тамтам тынып, сур яңгырар,<br> Ачылып китәр күк капусы,<br> Безнең гаскәр юлга чыгар –<br> Йолдызлы юл булыр бусы!*<br> Игътибарсыз үз сукмагың,<br> Мөһим бергә барган юлың,<br> Югарыдагы байрагың –<br> Йодрыклатып тоткан кулың.<br> Бер генә көн кебек тормыш,<br> Һәм юк, дуслар, юллар артка.<br> Кабул итик, бу бит язмыш –<br> Бирелмәгән һич тә юкка!<br> Мең еллар ата-улларны өйрәттеләр,<br> Кирәксә, керергә үлем элмәгенә.<br> Мең еллар ана-кызларны яшәттеләр,<br> Йөрәкләрен төреп матәм күлмәгенә…<br> * '''Йолдызлы юл'''... – Румыниядәге маҗар телле Әрдей (Трансильвания) анклавының милли гимнындагы юлларга ишарә (аңарда Чаба шаһзадә – маҗарларның борынгы гаскәр башлыгы):<br> “...Чаба шаһзадә, кайт кабат халкыңа,<br> Алып чык аны йолдызлы юлга!”<br> '''ISTEN VELED SZÜLŐI HÁZ'''<br> '''ИМИНЛЕКТӘ БУЛ, ТУГАН ЙОРТ'''<br> Якты Тиса буйларында өем.<br> Әнкәй тәрәз аша җырлады,<br> Әткәй фортепианосында<br> Яңгыратты көен –<br> Шөрчекләр дә тынып тыңлады.<br> Әнкәй табын җәйгәч, тәгам итте<br> Ыгы-зыгы килеп гаилә.<br> Өй өстеннән, канат җәеп,<br> Ләкләк очып үтте,<br> Карап калдык аңа, кул изәп.<br> '''''Кушымта:'''''<br> Туган йорт, бул иминлектә,<br> Булсын хуҗаң изгелектә.<br> Күңел баглыйм һуш кылганга –<br> Гайдел-Әдхә, Рамазанга*,<br> Калды алар мәңгегә истә.<br> Үтеп китте бик тиз айлар, еллар,<br> Әткәем дә инде картайды.<br> Күз яшьләрен сөртә-сөртә:<br> “Нинди соң матурлар<br> Оныкларым...” – диеп моңайды.<br> Якты Тиса гүя сөйләп тора:<br> “Менә шундый ул – саф мәхәббәт!<br> Бер-береңне гомер буе<br> Мөмкин яратырга,<br> Кылып игелек һәм мәрхәмәт”.<br> '''''Кушымта.'''''<br> Кич тә җитте. Тәрәз канатларын<br> Урап алган гүзәл гөлчәчәк.<br> Әткәй фортепианосы урамга<br> Тарата моңнарын;<br> Көе күңелләргә иңәчәк.<br> '''''Кушымта.'''''<br> * Гайдәл-Әдхә, Рамазанга – “Карпатия” җырында “Олы Көнгә, Раштуага” дип җырлана. '''ERDÉLY HIMNUSZ'''<br> '''ӘРДЕЙ ГИМНЫ'''<br> Язмышлар безне йөртми кайда гына<br> Караңгы төндә, сикәлтә урда.<br> Чаба шаһзадә, кайт кабат халкыңа,<br> Алып чык аны йолдызлы юлга.<br> Кушымта:<br> Ялгыз кыя күк, сейкәй басып тора<br> Халыклар явы барган диңгездә,<br> Йөз кат калды ул дулкыннар астында;<br> Яшәү насыйп ит, Ходай, Әрдейгә.<br> Маҗар телле кавемнәр арасында<br> Мәңге сынмас безнең көч-рухыбыз,<br> Дөньяның кайсы җирендә тусак та,<br> Нинди булса да юл-язмышыбыз.<br> Кушымта:<br> Ялгыз кыя күк, сейкәй басып тора<br> Халыклар явы барган диңгездә,<br> Кат-кат калды ул дулкыннар астында;<br> Яшәү насыйп ит, Ходай, Әрдейгә.<br> Беренче бөтендөнья сугышыннан соң Трианон халыкара килешүе буенча (1920 елда) Румыниягә кереп калган Әрдей (Трансильвания) маҗарлары (үзатамалары – сейкәйләр) бу җырны шул елларда милли гимн буларак куллана башлаганнар. Аны сейкәйләрнең милли бәйрәмнәрендә һәм җыеннарында башкаралар. Гимн шулай ук Әрдей спорт такымнары Румыния беренчелегендә катнашканда да илнең үз дәүләт гимны белән бергә оркестр язмасында уйнатыла. Маҗар телле тамашачылар шуңа кушылып җырлыйлар.<br> '''HIMNUSZ'''<br> '''ГИМН'''<br> Тарихи әһәмияткә дә ия булган Маҗарстан дәүләт гимны тәрҗемәсе. XIX гасырның беренче яртысында шигъри текстын '''Фәрәнц Көлчәй''' (Kölcsey Ferenc), көен '''Фәрәнц Әркәл''' (Erkel Ferenc) иҗат иткән.<br> 1. Йа Ходаем, маҗарны<br> Саклагыл, ярлыкагыл,<br> Суз ярдәмчел кулыңны,<br> Дошманнарын гаҗиз кыл.<br> Язмыш, өз золым көчен,<br> Бәхетле ит барчасын,<br> Үткән һәм алдагы өчен<br> Күрде халык казасын.<br> 2. Юл сыздың Карпат аша<br> Маҗар бабаларына,<br> Бирдең Ватан-гөлбакча<br> Бәндәгуз улларына.<br> Тиса, Дунай сулары<br> Үтә тауларны урап, –<br> Батыр Арпад уллары<br> Анда мул тормыш кора.<br> 3. Кун иле җирләрендә<br> Чайкала тук башаклар,<br> Токай тәлгәшләреннән<br> Тама татлы шәраблар.<br> Безнең ту еш балкыган<br> Төрек кирмәннәрендә,<br> Матьяш явы сыкраткан<br> Вена түрәләрен дә.<br> 4. Гөнаһларыбыз үче<br> Кысты Синең күкрәкне:<br> Аттың болыттан яшен,<br> Күкрәттең безнең күкне.<br> Баскын монголлар угы<br> Очты баш өстебездә,<br> Аннан төрек коллыгы<br> Йөк булды җилкәбездә.<br> 5. Күпме торды яңгырап<br> Кыргый госман гаугасы,<br> Яугир җәсәден таптап<br> Җиңүләр тантанасы!<br> Күпме сине улларың,<br> Гүзәл ил, күкрәгеңә<br> Басып изде, кыйнады,<br> Әйләндереп кабергә!<br> 6. Эзәрләүдән капланып<br> Утырмасын кай өндә,<br> Сыеныр җир тапмады<br> Үз Ватанында бәндә.<br> Менсә тау түбәсенә –<br> Ут диңгезе өстендә,<br> Һәркайда кайгы-хәсрәт,<br> Кан үзәне бар җирдә.<br> 7. Кирмән иде – таш өеме,<br> Хозур, бәхет югалган, <br> Афәт, үлем сөреме<br> Ватанны чолгап алган.<br> Аһ, мәетләр каныннан<br> Азатлык чәчәк атмый,<br> Илсезләр елавыннан<br> Шатлык күз яше акмый.<br> 8. Кызган, Ходай, маҗарны<br> Дөнья михнәтләрендә,<br> Суз ярдәмчел кулыңны<br> Газаплар диңгезендә.<br> Язмыш, өз золым көчен,<br> Бәхетле ит барчасын,<br> Үткән һәм алдагы өчен<br> Күрде халык казасын.<br> Аңлатмалар<br> 1. '''Бәндәгуз''' (Bendegúz) – IV-V гасырларда яшәгән кеше. Маҗарлар аны үзләренең нәсел башы дип саный. Риваятьләр буенча, ул һун патшасы Аттиланың атасы булган.<br> 2. '''Арпад''' (Árpád) – IX-X гасырлар чигендә бүгенге Ватаннарына килеп урнашкан маҗарларның юлбашчысы (икенче бөек кенәзе), беренчесе булган Альмошның улы. 895-907 елларда маҗар кабиләләрен җитәкләгән.<br> 3. '''Кун иле''' (Kunság) – бүгенге Маҗарстанның уртасында, Дунай, Тиса һәм Көрөш елгалары арасында урнашкан тарихи-географик өлкә. XIII гасыр башында, бу урынга көнчыгыштан килеп, кыпчаклар яши башлаганнар. Бүген алар маҗарлашып беткән инде, ләкин телләрендә берничә дистә кыпчак сүзе сакланып калган, алар маҗар әдәби теленә дә кереп киткән.<br> 4. '''Токай''' (Tokaj) – Маҗарстанның шәрабчылык сәнәгате төбәге.<br> 5. '''Матьяш I''' (I. Mátyás) – XV гасырның икенче яртысында Маҗарстан короле. Госманлылар мәмләкәте һәм Рум империясе белән Австрия җирендә сугышкан.<br> === '''V. ҺӨНӘРИНЕ ҺӘРКЕМ КҮРЕП ТОРА...''' === ('''...һәвәскәрләр АНЫ күтәрә!''')<br> Бу бүлеккә гомер буе милли әдәбият һәм шигърият утында янып та, бернинди танылуга, дәрәҗәле исемнәргә һәм урыннарга ирешмәгән (һәм ирешергә дә теләмәгән!), мин-минлекне, “авторлык хокуларын” һәм гонорарларны бар дип тә белмәгән талымсыз дуслар иҗатыннан алынган кафияләр кертелде. Танылган язучыларыбызның һәм шагыйрьләребезнең берсе дә якты дөньяга “шул килеш” тумаган бит, кайчандыр алар да гади рифмалаштыручы булганнар.<br> '''“Тамырларыңа карап бак!”''' – дигәннәр Козьма Прутков кушаматы белән берләштерелгән билгеле-билгесез әдипләр. Хәзерге “күчеш чоры”нда бу хак сүзләрнең капма-каршы тарафтагы “ракурсы” да бар: дәрәҗәле дип саналган кешеләргә нык бәйле булганнарның, гади кешеләрдәге күңел аклыгын күрергә теләкләре булса да, мөмкинлекләре булмый.<br> '''ЯШӘ, МОҢЛЫ ТАТАР ХАЛКЫМ!'''<br> ==== Фәнзия Шәмсетдинева ==== Яшерелгән тарих, фаҗигале язмыш...<br> Халкым узган юлда – югалтулар... сагыш...<br> Шанлы дәүләт тоткан, Ил куәтле булган...<br> Олы дәрәҗәсен – Татар илен җуйган...<br> Кылычтан киселгән, куылган, таланган,<br> Тик, диннән язмаган – иманын сатмаган!..<br> Ничәмә гасырлар сыналган-сынмаган,<br> Газиз татар телен һәм моңын саклаган...<br> Таркаулык, хөсетлек – бәлаләр башында...<br> Онытма, ал сабак, истә тот барысын да!..<br> Көч ал – Туган җирдән;<br> Ал гыйбрәт – узганнан...<br> Яшә, Газиз халкым һәм Аллаһка таян!<br> '''ЯКТЫ ЯЗ КӨТӘ КҮҢЕЛ!'''<br> ==== Зәйнәп Зәкиева ==== „ЯШӘГӘН ҖИР ДӘ ИКЕНЧЕ,<br> ЭЧКӘН СУЫ ДА БАШКА.<br> КАЯ БАРСАҢ, КАРА САКАЛ<br> КАЛМЫЙ УЛ ҮЗЕҢНӘН!” – диеп,<br> Язып куелган ташка.<br> Гомерләр тиз уза икән,<br> Искән җил кебек кенә.<br> Ярлылык көчле булганмы? –<br> Ак юрган да ябылмаган<br> Бәхеткә төреп кенә.<br> Сукмаклар төз булмаса да,<br> Адымнар тигез барсын.<br> Йөрәгеңдә ут янса да,<br> Күң(е)леңдә гөл яралсын.<br> Якыннарың кайгылары –<br> Сиңа да ул кагылсын.<br> Битарафлык чире тими,<br> Миһербанлылык очкыны<br> Йөрәгеңдә кабынсын.<br> Тугрылыклы дуслар белән<br> Җиңел алга барулар.<br> Синең борчулы чагыңда<br> Елмаеп килеп керсәләр,<br> Җиңеләя кайгылар.<br> Авырлыклар очраганда<br> Бирешмичә узылган.<br> Кемгәдер мәдәт кирәксә,<br> Мәшәкатьләрне онытып,<br> Ярдәм кулы сузылган.<br> Ак юрган ябылмаса да,<br> Бәхетсез үк тә түгел.<br> Маңгайга язылган гомер<br> Кышына килеп җитсә дә,<br> Якты ЯЗ көтә күңел!..<br> * * *<br> ==== Гөлнәфидә ==== Җылы сүз – җан азыгы, дип,<br> Тикмәгә әйтелгәнме?<br> Ата-бабаның бу сүзе<br> Ташка күчерелгәнме?<br> Таш язуында сакланган<br> Бабалар кул җылысы,<br> Дәвер үтеп, илгә кайта<br> Ил картлары тавышы.<br> Аһәңнәре, җан иркәләп,<br> Хозурлык кичерттерә,<br> Әйтерсең, чишмә суына<br> Бал кушып эчерттерә.<br> Күңел күгендә ярала<br> Хикмәти әйтем сүзләр.<br> Чиксезлектән, бик ерактан<br> Елмаеп карый күзләр.<br> Сокланулы караш ташла,<br> Аларга сүз кушамын,<br> Галәм кошына ияреп,<br> Канат ярып очамын.<br> '''МАРТ КИЧЕНДӘ...'''<br> (Фәнзия Шәмсетдинева)<br> Йөрим урам буйлап – Җирне тынлык баскан...<br> Тып-тын суык дөнья... кичке караңгылык...<br> Күктә йолдыз да юк, Ай каядыр качкан...<br> Башта да тынычлык – анда никтер бушлык..<br> Акылым зиһенгә ял бирергә булган:<br> Анда киштә-шүрлек уйлар белән тулган...<br> Уйлар – тынгысызлар... тик ятудан туйган –<br> Зиһен шүрлекләргә йозак элеп куйган...<br> Шундый бер мәл була – күңел тынлык сорый...<br> Аяк баскан саен, юлда кар шыгырдый...<br> Дөньяви тормыштан хәл-әхвәлләр сөйли...<br> Әллә март карлары салкынлыктан сыкрый?..<br> '''ГАЛӘМ ТӘҮЛЕГЕ'''<BR> ==== АкКойрык ==== Канатланды иблис аждаһа сыман:<br> “Аллаһының асыл серләрен беләм!<br> Яздырыр өчен адәмнәрен юлдан,<br> Телне, динне һәм иманны бетерәм!”<br> Хак Тәгалә кадир алдан күрмәктә –<br> Егыласын иблиснең, таеп хәлдин.<br> Җәбраил вәхи итмеш Мөхәммәдкә –<br> Гарәпләргә анык телдә – шул ук дин!<br> Кемсә сабыр, Хак Тәгаләгә күндәм,<br> Шуңар килер яңа тормыш байлыгы, –<br> Көч-куәтен алгач Коръән Кәримнән.<br> ...Тәмам булыр җитмеш Галәм тәүлеге.<br> '''ГОМЕРЛЕК МӘХӘББӘТ...'''<br> (Зәйнәп Зәкиева)<br> Кавышканнарга зур теләк –<br> Телиләр чын күңелдән:<br> Яшәгез гомер буена<br> Тигез мәхәббәт белән!..<br> Тик маңгайга язылганны<br> Үзгәртәлми беркем дә!<br> Гомерләрне бергә кичеп,<br> Китү бармы бер көндә?!.<br> '''ӘНИЛЕ ЙОРТ'''<br> ==== Зөлфия Әсфәндиярова ==== Әниле йорт – ул якты-нурлы йорт,<br> Эче якты, капка гел ачык.<br> Кояш тәрәзәдән карый төсле –<br> Иртәләрен, пәрдәләр ачып.<br> Әниле йорт – сихәт-шифалы йорт,<br> Качыра бар сырхау-чирләрне.<br> Әни чәе күтәрә күңелне,<br> Әни чәе ача күзләрне.<br> Әниле йорт – ул кадерле, изге,<br> Алыштырмам аны бернигә.<br> Әллә ниләр бирер идек тә бит…<br> Кайта алса әни кирегә.<br> '''ОНЫТЫЛМАС МИКӘН СӨЙЛӘШҮ?..'''<br> (Фәнзия Шәмсетдинева)<br> Онытмасак иде сөйләшүне....<br> Сөйләшәбез аз... чынбарлыкта...<br> Күп вакытлар бер дәшмичә уза:<br> Без – йә эштә... йә интернетта...<br> Кулларда телефон... күз гел шунда:<br> Кем ни язган, кем җавап биргән...<br> Әһә, берәү “йөрәк” куйган булган,<br> Берсе тозсыз мәзәк җибәргән...<br> Бәйрәм җитсә, котлау – язып кына,<br> Кайчак – сурәт... берни дә язмый...<br> Аш янында, өстәл артында да...<br> Һәм телефон – кулдан һич калмый...<br> Ил-көндә дә шулай, җитәкче дә<br> Котлый бары кәгазьгә карап...<br> Өч сүз әйтсә, берсе була русча...<br> Телебез тотлыга... эш харап...<br> Кая киткән матур кич утыру,<br> Кызык-мәзәк сөйләп көлешү?..<br> Көлү хәзер бары интернетта –<br> Кирәк төймәләргә төртешү...<br> * * *<br> Менә бит утырам: сызып-язып...<br> Күзлек кигән... хәреф чүпләшү...<br> Шундый матур безнең сөйләм теле!<br> Телсез калып...<br> Онытылмас микән сөйләшү?..<br> '''КАЛГАНМЫ ХАКЫ?!'''<br> (Зәйнәп Зәкиева)<br> Әллә кем буласы килеп,<br> Кемнәрдер китә читкә,<br> Баеп-череп яшәү өчен...<br> Сансыз мөһаҗирлектә.<br> Күтәреп тә алмадылар,<br> Әллә кем дә булмады,<br> Баюлар да эләкмәде,<br> Капчыклар да тулмады.<br> Солтан да була алмады,<br> Атлап чит сукмаклардан.<br> Гомере дә үтеп бара –<br> Җеп ага йомгаклардан.<br> Санламаган туган теле –<br> Яши аннан да башка.<br> Өзелгән кыл ялганмый шул,<br> Бәгырь әйләнгәч ташка.<br> Бәлки очып кайтыр иде,<br> Ничек каршылар халкы?<br> Туган җир сукмакларында<br> Калганмы аның хакы?!.<br> * * *<br> (Гөлнәфидә)<br> Кем ул анда таң җилендә<br> Чәчләрен җилфердәтә,<br> Кулларында, беләгендә<br> Күгәрченнәр гөрләтә?<br> Күгәрченнәр ни хакында<br> Гөрлиләр икән таңда?<br> Ник соң алар буй җиткән кыз<br> Беләге-кулларында?<br> Кояшка карап елмаеп,<br> Очтылар бердәм булып,<br> Озатып калды кыз бала,<br> Күз яшьләрен тамдырып.<br> Күгәрченнәрнең очышы<br> Гадәти-гади түгел.<br> Нинди хикмәт: бу кошларны<br> Йолдызга тиңли күңел.<br> Һәрбересе күтәрелде<br> Иң югары ноктага,<br> Салыр өчен кыз баланың<br> Җан авазын... нотага.<br> Сайрар кошка әверелеп,<br> Күгәрченнәр кайттылар,<br> Һәм гөлбакчаның гөлләре<br> Керфекләрен ачтылар.<br> Кыз баланың беләгендә –<br> Күгәрчен балалары:<br> Канат ярып гөрләшәләр –<br> Нурлы тәүге таңнары.<br> Кояшлы җыр яңгыратты<br> Бер йолдыз, йөзен ачып.<br> Аһ! дип йөрәк тынып калды,<br> Соңгы сулышын алып.<br> '''КАЛЫПКА САЛЫНМАГАН УЙЛЫЛАР...'''<br> '''...ягъни, сәер кешеләр көне'''<br> (Фәнзия Шәмсетдинева)<br> Кем әйткәндер, әмма дөрес сүзләр:<br> Иң әүвәл ышан син үзеңә...<br> Һәм үзеңне яратыргә өйрән,<br> Бик ышанма – кеше сүзенә...<br> Өметләнмә, ярдәм итәрләр, дип,<br> Авырлыклар килгән чагында...<br> Бар көчең җый! Һәм торып бас үзең,<br> Ятып калма... юллар чатында...<br> Кеше хәлен читләр аңлый алмый,<br> Үз башына төшсә дә хәтта...<br> Үзең тырыш!.. Инде, көчең бетсә,<br> Бар ышаныч, өмет – Аллаһта...<br> - - -<br> Милләтләр дуслыгы, бердәмлеге,<br> Гаделлек көне, ди, халыкка.<br> Начар уйдан котылу көне, ди…<br> Бар да юк сүз, таян Аллаһка!<br> '''ХАКЛЫК РӘСҮЛ ӨММӘТЕНДӘ''''<br> (Хәдисләрдән АкКойрык күчереп алган)<br> Адашып йөргән бәндәләр<br> Тупланалмас бер урынга,<br> Җәмгыятьтән төшеп калма –<br> Ул Аллаһыбыз кулында.<br> Берләшмәс мөэмин-мөселман<br> Ялгышулар бар җирлектә:<br> Фикер үзгәлеге булса,<br> Хак гамәлләр – күпчелектә.<br> Пәйгамбәребез өммәте –<br> Һәрчак иттифак бакчасы:<br> Аллаһыга тугры коллар –<br> Дин кардәшләре барчасы.<br> Шымчылык итмәс мөселман<br> Бер-бересенең өстеннән,<br> Имеш-мимеш сүз тыңламас<br> Һәм көнләшмәс ул һичкемнән.<br> Эш йөртергә дә тырышмас<br> Мөселманнарны уздырып,<br> Көрәшмәс дин кардәш илә,<br> Дөнья көтәр җан дус булып.<br> Көнчелек, ачучанлыктан<br> Зарарланыр ошбу хак дин,<br> Мәхәббәт итешмәс булса,<br> Бәндә була алмас мөэмин.<br> Күпме гыйбадәт кылмасын,<br> Антлар әйтеп Мөхәммәдкә,<br> Камил булмаса иманы,<br> Керә алмас ул җәннәткә.<br> Кемсә төзек иманыннан<br> Ләззәтләр табып шат булса,<br> Күңеленә фани дөнья<br> Бозыклыклары ят булса,<br> Исәпләшер кардәшенең<br> Бар мәнфәгатьләре белән,<br> Гамәл кылыр дөньялыкта<br> Коръән аятьләре белән.<br> '''ХАКЫБЫЗ ЮК ТАПТАРГА!!!'''<br> (Зәйнәп Зәкиева)<br> Ак канатлы алъяпкычлы.<br> Күннән чигүле читек,<br> Чылтыр-чылтыр чулпылары,<br> Күз алмаслык асыл кием, –<br> Һай, сокланмыйсың ничек?!<br> Гөлҗамаллы, Әллүкиле,<br> Тукайлы һәм Җәлилле,<br> Җаннарны эретә торган<br> Әлфияле һәм Илһамлы –<br> Бу – моңлы ТАТАР ТЕЛЕ!<br> Таңнар ата азан белән:<br> Бу – изге ТАТАР ТЕЛЕ!<br> Тәүфыйкъ-бәхет теләп, ана<br> “Әлли-бәлли” дип җырлаган,<br> Бу – назлы ТАТАР ТЕЛЕ!<br> Мирас итеп калдырылган,<br> Хәзинәдәй сакларга!<br> Дәверләрдә югалмаган<br> Изге, данлы ТАТАР ТЕЛЕН<br> Хакыбыз юк таптарга!!!<br> - - - - -<br> '''''...Ә Бабилдә, татар булмаганга,'''''<br> '''''Төзелмичә калган манара...'''''<br> (Салават Рәхмәтулла)<br> '''МӘХӘББӘТ УЛ СУКЫР...'''<br> (Уильям Шекспирдан, Фәнзия Шәмсетдиневаның ирекле тәрҗемәсе)<br> Мәхәббәт ул сукыр...сукырайта...<br> Күреп булмый хәтта чын-барлыкны...<br> Матурлыкмы? – Булмыйдыр аңлап та...<br> Яхшылыкмы? Әллә начарлыкмы?...<br> Карашларың йөрәкне кабызса,<br> Тоткарланып калса әгәр янда?<br> Зур кораблар йөрер юллар булса?<br> Нигә ирек бирмисең син аңа?..<br> Кача алмаган бу тоткынлыктан...<br> Бәхет бакчасы күк ул тоелган...<br> Күз – күргәнне күрүдән баш тарткан,<br> Гел матурлап буялган шул... ялган...<br> Хаклык, якты – караңгыда калган,<br> Чума сыман, ялган урап алган...<br> '''АКЛЫК КАЛКЫР!..'''<br> (Зәйнәп Зәкиева)<br> Дөнья матур, дөнья ямьле –<br> Тоя белсәң.<br> Мәхәббәт бар, ярату бар –<br> Сөя белсәң.<br> Матурлыкны җуялмаган –<br> Ярлылык та.<br> Дөнья якты, нурлы булган<br> Сабырлыкта.<br> Матурлыкны Аллаһ биргән:<br> – Саклагыз ! – дип. –<br> Кара көчләр җимергәндә,<br> Яклагыз! – дип.<br> Гел карадан гына тормас –<br> Аклык калкыр!..<br> Дөнья имин булса гына –<br> Тормыш балкыр!!!<br> '''ДӨНЬЯ ТЫҢЛЫЙ ТЫНЫП:'''<br> '''САГЫШЛЫ МОҢ АГА...'''<br> (Фәнзия Шәмсетдинева)<br> Үзәк өзгеч моңнар<br> Яңгырый офыкта:<br> Шәһит киткәннәрнең<br> Җан авазы кайта...<br> Орышлы якларның<br> Әрнеш-сагышлары...<br> Гомерләрне өзгән<br> Шартлау тавышлары...<br> Ата-аналарның<br> Моңы, күз яшьләре...<br> Ятим калганнарның<br> Кайгы-рәнҗешләре...<br> Барын бергә җыйган<br> Казлар каңгылдавы,<br> Киек каз тавышы,<br> Моңы, яңгыравы...<br> '''ЗАМАНЧА ВӘГАЗЬ'''<br> (АкКойрык)<br> Һәр гамәлнең Җир йөзендә нигезе бар,<br> Бар гыйбрәте, куанычы, аянычы.<br> Илаһиның фанилыкта гел эзе бар,<br> Бәндә гамәленең Күктә – таянычы.<br> Изгелектән бәндә нигез әзерләсә,<br> Күкләр аңа бирми калмас үз ярдәмен;<br> Бу дөньяда кеше үзе ниләр чәчсә,<br> Мәңгелектә торыр татып шуның тәмен.<br> Соңгы сүзне Аллаһ биргән изгелеккә,<br> Сынауларның азагында бар хозурлык;<br> Төсле гөлләр булып үсәр ахыр чиктә<br> Бер күреге дә булмаган шыксыз орлык.<br> Чүп ыргытсаң, үз башыңа явар уклар,<br> Терәксез эш вә нигезсез гамәл калмас;<br> Күкләрдә хәл ителгәнне “баш-корсаклар”<br> Фетнәләре белән генә үзгәрталмас!<br> Изге гамәл, Аллаһ кушса, гел мөкәммәл,<br> Әмер килсә, хәл итәрсең барысын үзең;<br> Ниятләрең керсез булса, табылыр әмәл,<br> Фәрештәләр дә иңдерер “амин” сүзен.<br> '''МУСА ҖӘЛИЛГӘ ХАТ...'''<br> (Зәйнәп Зәкиева)<br> Сугышлар да ачмадылар,<br> Башлар да салмадылар,<br> Яклаучысыз калган телне<br> Кычкыртып ялмадылар!..<br> Дошманнарыбыз да түгел –<br> Бер сукмактан атлаган.<br> Берлингача, аннан япон –<br> Бергә җиңү яулаган.<br> Ник бергә яши алмадык,<br> Бер йодрыкка калып?..<br> Туеп сикерделәрме соң?<br> Тараттылар газиз илне –<br> Китә йөрәкләр талып.<br> Чарасыздан хәйран булып<br> Калырлык безнең хәлләр.<br> Ятимлектә калган телне<br> Хәзер соң кемнәр жәлләр?..<br> Озакламый туган көнең,<br> Зурлап искә алырбыз.<br> Урысча теләкләр белән<br> Ал чәчәкләр салырбыз!..<br> Муса Җәлил! Җанкайларың<br> Очадыр гаҗиз булып...<br> Син башың салган Илкәең<br> Бара бит телсез калып?!.<br> '''БЕЗ БИТ ТЫНЫЧ ХАЛЫК ТУМЫШТАН!'''<br> (Зөлфия Әсфәндиярова)<br> Йөрәк әрнүенә түзалмыйча<br> Бер Ходаем, Сиңа эндәшәм!<br> Юл куймасаң иде явызлыкка,<br> Мөлдерәмә тулы күз яшьләре<br> Түгелмәсен иде һичкайчан.<br> Ходай, япчы сугыш капкаларын,<br> Тын алаек тирән сулыштан,<br> Тыныч тормыш телик бер Аллаһтан,<br> Улларыбыз кайтсын сугыштан!<br> Кайгы-хәсрәт кирәк түгел безгә,<br> Без бит тыныч халык тумыштан!<br> '''ҖЫЛЫ КИРӘК...'''<br> (Фәнзия Шәмсетдинева)<br> Һәрбер йөрәк көтә үз язын,<br> Кичке шәфәкъләрнең назларын...<br> Тели ул шифалы тынлыкны,<br> Кем беләндер уртак шатлыкны...<br> Яраткан күзләрдән шифа-нур –<br> Менә хәзер кирәк...бүген ул...<br> Тормыш салкынына чыдарга<br> Җылы кирәк, җылы... җаннарга!..<br> Яшьлек-картлык – бүлү ярамый.<br> Ел фасылына да карамый, –<br> Мәхәббәтең булса җаныңда,<br> Җылы була һава... тагын да...<br> '''КҮПМЕ ҖАННАР...'''<br> (Зәйнәп Зәкиева)<br> Күпме җаннар аша күккә,<br> Бәхет-шатлыгын алып.<br> Күпме җаннар бәхет эзли,<br> Дөньяда арып-талып.<br> Күпме җаннар ашты күккә,<br> Бәхет-шатлыкны күрми.<br> Иясез шатлыклар йөри,<br> Кемгә кунарга белми.<br> Бәхетле итәр иде дә<br> Якты нурларын сибеп,<br> Тик сукыр җаннар да йөри<br> Бәхет артына тибеп.<br> Күпме җаннар башын сала<br> Җирдә иминлек эзләп...<br> Канга сусаган җаннар күп –<br> Йөри корбанын күзләп.<br> Җирдә күпме хәзинә бар –<br> Тигезләп беркем бүлми:<br> Берәү умырып тутыра,<br> Күпләргә грамм тими...<br> '''ЧАУКАЛЫКТА – КЫЙБЛА ЧИШМӘСЕ...'''<br> (Фәнзия Шәмсетдинева)<br> Кыйбла чишмәсенең көмеш суы<br> Челтерәп лә ага чиләккә.<br> “Онытма чишмәңне!..” – дия сыман...<br> Ага әллә туры йөрәккә?..<br> Тауның кабатланмас гүзәллеге:<br> Тау битләрен баскан зәңгәр гөл,<br> Җырлап-гөрләп аккан чишмәләре...<br> Истән чыкмый, күңелемдә гел...<br> Чаукалыкка* менеп бер урасаң,<br> Сыйпап юанасың... кылганын.<br> Саф чишмәдән учлап суын эчсәң,<br> Җанда – оҗмах... шуны аңладым.<br> Авыл – гүя синең уч төбеңдә:<br> Киң кырлары, ерак урманы,<br> Инеш бормалары, бөдрә таллар –<br> Мең хастадан дәвалый җанны...<br> * Чаукалык – куаклык, әрәмәлек; урман киселгән җирдә яңадан күтәрелә торган үсемлекләр.<br> '''КИЛӘЧӘК БУЫННАР АВАЗЫ'''<BR> (АкКойрык)<br> Ашкынулы сабырсыздан<br> Һичкайчан көнләшмәдек;<br> Без – бердәм, рәсми фиркагә<br> Әлегә берләшмәдек.<br> Аллаһыбыз хозурында<br> Бәндә ялгыз һәрвакыт;<br> Хак Тәгалә бирер әмер,<br> Килер ул – безнең вакыт.<br> Иҗтиһат кыл сабырлыкта,<br> Кырыкка берне ярып;<br> Без бит әле тумаганбыз –<br> Эзләмә һич шәм алып.<br> Иман нуры белән һәрчак<br> Яктырт фани дөньяны.<br> Бәлки син дә безнекедер –<br> Кем дә булса бит тергезер<br> Төзелмәгән фиркане!<br> '''ЙА АЛЛАМ!'''<br> (Фәнзия Шәмсетдинева)<br> Йа Аллам! Йа Раббым!<br> Усал телләр, гүя, әче җилләр,<br> Күлдәвектә дулкын уйната...<br> Кемдер елый...Кемнедер уята...<br> Мәңгелек уйларын уйлата...<br> Йа Аллам – Әл-Җәббар!<br> Бир син безгә зирәк акылны,<br> Бир тик мәрхәмәтле сүзләрне!<br> Телләрне тый, сагайт колакларны...<br> Уят җанны... Ач Син күзләрне!...<br> '''КАБАТ СЫНАМА... ЧЫДАМАМ!'''<br> (Зөлфия Әсфәндиярова)<br> Уйлар диңгезендә, колач жәеп,<br> Йөзәм куркып, төпкә китмәскә.<br> Ишетмәс тә идем тавышларын,<br> Көчле дулкын биткә сипмәсә!<br> Күрәм, әткәй-әнкәй дә ерактан<br> Кул болгыйлар – җаннар елышкан:<br> “Кералмассың балачак ярыңа –<br> Кырмавык үләннәр сырышкан...<br> Бик сагындык, сине, и балакай,<br> Диңгез суы салкын, өшерсең!<br> Яр читендә – көймә, утыр, балам,<br> Ишеп килсәң, монда төшерсең!”<br> Яшьлек ярындагы учак яны,<br> Яңгырый көчле жырчы тавышы.<br> Ике кайнар йөрәк бергә баса<br> Шулай аерылышу сагышын.<br> Өзелеп жырлый иде безнең Фидан:<br> “Озак тордым, атым чапмады!..”<br> Мин дә кердем урман эчләренә,<br> Чыгар сукмак кына тапмадым!<br> Яр читенә килеп тукталсам да,<br> Уйлар диңгезе киң – баралмам!<br> Күзләремне, төбәп карасам да,<br> Жаным, сине кабат табалмам!<br> Бигрәкләр дә тирән уй диңгезем,<br> Ярларыннан төшсәм, чыгалмам...<br> Тыныч яшәү насыйп итче, Ходай,<br> Һәм сынама кабат, чыдамам!..<br> '''БЕР МИЗГЕЛ'''<br> (Зәйнәп Зәкиева)<br> Мизгел бит ул сәгать түгел,<br> Аны тоя сизгер генә:<br> Ә бит тирән эзен сала,<br> Килеп кеше гомеренә.<br> Мизгел йөрәк яра ала,<br> Күкләргә очыра ала.<br> Мизгел сөйгән ярың булып,<br> Шашып сөя, коча ала.<br> Парлы да ул, ялгыз да ул,<br> Тотып уйларга да сала.<br> Бер мизгелдә күз карашы<br> Йөрәгеңне яулап ала.<br> Бәлки бәхеткә нигез дә<br> Бер мизгелдә салынадыр:<br> Шул мизгелне гомер буе<br> Сөеп-саклап барудадыр...<br> '''БЕЗ ЯШИБЕЗ ӘЛЕ'''<br> (Фәнзия Шәмсетдинева)<br> Максат – яшәү!.. Яшәү бәхет бит ул!<br> Бернигә карамый – яшәргә!..<br> Усал җилләр иссә, җир тетрәсә...<br> Кояш яндырса да – түзәргә!<br> Яшәү – Бәхет! Сихри могҗиза ул.<br> Елмаюлар, өмет-хыяллар...<br> Чокыр-чакыр язмыш сукмаклары...<br> Очрашулар...аерылулар...<br> Тылсымлы иртәләр Туган җирдә...<br> Якты мизгел – татлы сөюләр...<br> Күңелдә сакланган җылы хисләр...<br> Үпкәләшү, теләктәшлекләр...<br> Яшәвебез – еллар саны түгел,<br> Ул – иң матур гөлләр бәйләме!<br> Без – яшибез әле! Алда – гомер...<br> Анда – язлар... Җылы җәйләре...<br> '''РАЗГЛЯДЫВАЯ МИР БЕССТРАСТНО...'''<br> (АкКойрык)<br> Земля − не скопище материи всей тленной,<br> Чтоб грешникам обжорство обеспечить;<br> Земля − больница, где Создатель лечит<br> Возможные недуги всей Вселенной.<br> Земля − на пастбищах Творца Вселенной<br> Лишь гравитации пастух-кормилец,<br> В смирительной рубашке наш строптивец –<br> Душа, закованная в плоти бренной.<br> Фундамент мирозданья тем и крепок,<br> Что простотой и качеством отмечен;<br> Тайник с ключами строго засекречен,<br> Чтоб разгадать, в мозгу не хватит клеток!<br> Не первый век наш разум вялый тщится<br> Прогрызть гранит наук, стену учений,<br> И тянется за нами всех мучений,<br> Потерь и катастрофы вереница.<br> И все просторы наших “достижений”,<br> Наукой покорённые “высоты” –<br> Лишь тупики, ловушки и пустоты<br> Земного лабиринта приключений.<br> Деяния подвижников “свершений”<br> Наперекор гармонии небесной –<br> Потомкам нашим разве что уместны<br> Как маяки трагедий и крушений.<br> И, перепробовав всего земного,<br> Потомок скажет на краю “прогресса”:<br> “Количество и скорость любят беса,<br> Умеренность и качество же − Бога”.<br> Поймёт наш внук, сполна себя исхлёстав,<br> У бренности “движухи” на границе:<br> Толкли лишь воду “мудрецы” в ступи́це,<br> А ларчик открывался очень просто!<br> * * *<br> '''...Мудрость Бога жизнью не измерить,'''<br> '''Краткосрочен данный Им кредит;'''<br> '''Что бы там ни промышляла челядь,'''<br> '''Промыслу Творца − не повредит.'''<br> '''ЯШӘҮ ЯМЕ'''<br> (Зәйнәп Зәкиева)<br> Аклык-сафлык! Ике гашыйк<br> Кар сибешә.<br> Кар бөртеге чәчләрендә,<br> Әй, биешә.<br> Ак таҗ төсле җем-җем иткән<br> Йолдызчыклар,<br> Кызның алсу йөзкәенә<br> Әй, килешә.<br> Кар бөртегенә ияреп<br> Сибелделәр,<br> Мәхәббәт очкыны кунган<br> Ак энҗеләр.<br> Бәхет тамчылары булып<br> Керфекләрдә,<br> Күз яшеме? Кар бөртеге? –<br> Җемелдиләр.<br> Ап-ак карда ак бизәкләр –<br> Чәчәкләрдәй,<br> Кирәк түгел сүз әйтү дә,<br> Бүләкләр дә.<br> Кояш нурлары күченгән<br> Серле күзләр,<br> Яшәү яме, сөю тәме –<br> Йөрәкләрдә.<br> Ике гашыйк кар сибешә!..<br> * * *<br> (Гөлнәфидә)<br> Язмыш йөртә, алып китеп читкә,<br> Бәхет кошың эзлә! дип безгә.<br> Еллар узгач, кайтып егыласың,<br> Җан көйрәтеп, туган нигезгә.<br> '''ЯЗГЫ ЯҢА КӨН ТУА!'''<br> (Фәнзия Шәмсетдинева)<br> Яз һәм кыш тарткалашкан бер мәл,<br> Вакыт! дип көрәшәләр Җирдә...<br> Ә минем, нигәдер, бу көнне<br> Чын яз дип күрәсем... бик килә.<br> ...Кояштан алырбыз якты нур,<br> Төсләр төсмерләргә таркалыр...<br> Без Җирне тылсымга манарбыз –<br> Зур Җиһан, сокланып, таң калыр!<br> Күк йөзен буярбыз зәңгәргә,<br> Аккоштай ак болыт эләрбез...<br> Чәчәкнең аллысын-гөллесен<br> Ямь-яшел келәмгә тезәрбез...<br> Кешеләр, сөенеп, елмаер,<br> Сибелер күзләрдән сихри нур!..<br> Галәмнәр балкырлар бизәлеп.<br> Яңа көн каршылау – бәхет ул!..<br> Тормышка ямь өстәп, кемнәрдер<br> Бу көндә дөньяга килерләр...<br> Бәхетле булсыннар, йа Раббым!..<br> Бәрәкәтле булсын гомерләр!<br> '''САФ-ПАКЬ МИНЕМ НАМУСЫМ!'''<br> (Зөлфия Әсфәндиярова)<br> Атказанган исемнәрем дә юк,<br> Бар жирдә дә тик үтә сүзем!<br> Сүрелмәсен безнең бу якынлык,<br> Саклап яшик туганлык хисен!<br> Узып кына бара гомер көзем,<br> Ихтыяр көченә сөенәм!<br> Намусым саф һәм пакь, азат булгач,<br> Бөекләр алдында баш иям!<br> Яшәр, үзен югалтмаса, кеше,<br> Ихтирам-хөрмәтләр казанып!<br> Сынауларга, бер дә бирешмичә,<br> Яшик, бер Ходайга таянып!<br> '''КЫШЛАРЫМА ИЛТӘ...'''<br> (Зәйнәп Зәкиева)<br> Кышкы урман,<br> Шаулый төз наратлар,<br> Ылыс исе, яуган кар исе.<br> Тезелеп киткән ап-ак каеннарга<br> Карыйсы да килә, карыйсы.<br> Җем-җем килеп алга дәшә сыман,<br> Карда сызылып киткән ике эз.<br> Кышларыңа илтә бу эзләр, дип<br> Сагышланма күңел, әйдә, түз!<br> Имән егетләре кулын суза:<br> ,,Мин янәшә, миңа таян!” – дип.<br> Эзләр буйлап мине алга этә,<br> Бөтерелеп искән шаян җил...<br> '''МӘДХИЯ'''<br> (Фәнзия Шәмсетдинева)<br> Һәр хатын-кыз – кемгәдер алсу таң...<br> Йә йокысыз үткән татлы төн...<br> Гомер көзендәге гөлләмә ул...<br> Төннәрне кыскарткан якты көн...<br> Һәр хатын-кыз – кемнеңдер җылысы,<br> Ышанычы, сагышы, моңы...<br> Кемнеңдер кояшы, якты нуры,<br> Өмет өстәп торган ялкыны...<br> Һәр хатын-кыз кемнеңдер хыялы,<br> Мәхәббәте, күзе карасы...<br> Яңгырлы көзе дә, язы һәм җәе дә...<br> Йә мәдхия, кемдер язасы...<br> Һәр хатын-кыз кемнеңдер уңышы,<br> Хатыны, сакчысы, сеңелесе.<br> Илһам бирүче дә, фәрештә дә…<br> Хатын-кыз ул – дөнья көзгесе!<br> '''СҮЗ ТУРЫНДА СҮЗ'''<br> (АкКойрык)<br> Иң элек Сүз яратылган, бу – шиксез:<br> Фикер-фөкра туып торган өзлексез,<br> Изге Рухтан Тавыш иңеп бер мәлдә,<br> Бөтен киңлеккә таралган Галәмдә.<br> Сүз яңарта һәм җимерә дөньяны,<br> Сүз белән бәндә хөкем итә җанны:<br> Йә фәрештә куенында сакланыр,<br> Йә вәсвәсәгә бирелеп газапланыр.<br> Сүз яраткан җимешләр – зәгыйфь, фани,<br> Тарттырыр аларны чор тегермәне;<br> Бәндә генә гомерлек дип әмәлләр<br> Кайвакыт уй-фикерләр һәм гамәлләр.<br> Аермачык сүзләр белән юл ярып,<br> Төзик гүзәл фикер-фөкра сафларын;<br> Сырлы сафсатаның юктыр кирәге –<br> Гади вә гүзәл тормышның зияге.<br> Галәм бакчасында һаман сабый без,<br> Язмыш тәсбих төймәләрен саныйбыз;<br> Безнең гомер – сандал-чүкеч арасы,<br> Мәңгелеккә шуннан үтеп барасы.<br> Эзләмә урын галәмнәр читеннән,<br> Чүкелмәккә бәндә тәкъдир ителгән;<br> Фикер-гамәл белән язмышың уйнат,<br> Чыныксын җаның – күбрәк аны кыйнат!<br> '''БУЛ БАТЫР!'''<br> (Зәйнәп Зәкиева)<br> Энҗе карлар ява,<br> Дөнья ап-ак,<br> Кулларыма алам<br> Кар учлап.<br> Ак карлар ул –<br> Аклык, сөенеч бит,<br> Диеп куям,<br> Кышка багышлап.<br> Энҗе карлар<br> Керфегемә куна:<br> Күтәр күзең –<br> Дөнья бик матур!<br> Тозлы тамчылары<br> Иренемдә,<br> Сүндермә өметең,<br> Бул батыр!<br> Йомшак карлар<br> Назлап әйтә төсле:<br> Имә башың,<br> Күз сал дөньяга!<br> Тормыш дәвам итә,<br> Атла алга,<br> Сыгылганнардан син<br> Булма да!<br> '''ИҢ КУАНЫЧЛЫ ХӘЛ...'''<br> (Фәнзия Шәмсетдинева)<br> Ыгы-зыгылардан җаның талганда,<br> Тормыш мәшәкате кайнап торганда,<br> Тиктомалдан кирәк булсаң кемгәдер –<br> Иң куанычлы хәл шул бу дөньяда.<br> Болай гына, хәл белергә, дип керсә,<br> Нихәлләрең, күптән күргән юк, дисә,<br> Тормыш учагына өсти пүләннәр,<br> Дөньяны нурлый елмайса, бер көлсә.<br> Ялындырмый, синең белән чәй эчсә,<br> Яңалыклар, төшен сөйләп, көлдерсә,<br> Сөенәсең... Хәтта дөнья яктыра,<br> Шундый кешең бар икәнен син белсәң...<br> '''ӘЙ, БАРЫР ИДЕМ ОЧЫП!'''<br> (Зәйнәп Зәкиева)<br> Күбәләктәй очкан карлар,<br> Сыйпап үтә йөзләрне.<br> Керфек очларына кунып,<br> Күзәтәләр күзләрне.<br> Кар болытларын аралап,<br> Кояш үбә үрелеп.<br> Ап-ак түшәк өсләреннән<br> Атлыйм хискә күмелеп.<br> Сызгыра кырда бураннар,<br> Ак дулкыннарны тезеп.<br> Дулкыннарда колач салып,<br> Китәсем килә йөзеп.<br> Өермә җил көлә-көлә<br> Ак толым үреп бара,<br> Ак толымнар күңелемә<br> Нурлар булып урала.<br> Җилләр мине алга әйди,<br> Карлы иңемнән кочып.<br> ,,Яшьлегең анда!” – дисәләр,<br> Әй, барыр идем очып!<br> '''КҮЗЛЕКЛЕЛӘР БӘЙРӘМЕ'''<br> (Фәнзия Шәмсетдинева)<br> Күзлеклеләр көне – безнең бәйрәм!<br> Кемнәр генә хәзер күзлексез...<br> Кем ерактан күрми, кем – якыннан...<br> Күрер-күрмәс йөрү… күрексез.<br> Ярдәмчеләр безнең ул күзлекләр:<br> Танышларны күрми үзмаска,<br> Китап укыганда, хат язганда...<br> Юлда йөрегәндә – аумаска!<br> Күзлек эзләп күпме вакыт уза...<br> Эш күп чакта, елыйсың килер...<br> Ә ватылса инде – эшләр харап:<br> Яңа күзлек сатып ал, йөгер!..<br> Әллә ничә күзлек кирәк миңа:<br> Урамда – бер, укырга – ике...<br> Ашаганда... күзлексез дә була,<br> Пешекчесе булса – күзлекле!<br> Уйлап табучысы ул күзлекне<br> Мең рәхмәт аладыр көн саен.<br> Оҗмахтадыр аның урыны, дим, –<br> Тапкан безгә… яшәеш җаен!<br> '''АККОШ, ЧУРТАН, КЫСЛА'''<br> борынгы мәсәл – заманча<br> (АкКойрык)<br> Арба тартып арыгач,<br> Гаеплене эзләп,<br> Тукмашып та алгач,<br> Аккош, Чуртан, Кысла,<br> Сүз куертмый бушка,<br> Төзеделәр,<br> Бетсен, диеп, нифак,<br> Арба тарттыручы “Ширкәт Иттифак”.<br> Кул бирешеп һәм үбешеп<br> Килештеләр,<br> Программа эшләшеп,<br> Устав төзешеп,<br> Эшкә керештеләр.<br> Китте дигәндә хутка,<br> Бер дә юкка<br> Купты бит янә ызгыш-талаш:<br> Бугазга – бугаз, башка – баш!<br> Кабинетларны булмый һич бүлеп:<br> Берсе тәбәнәк, берсе бик биек.<br> Талый Кысласы: юк, ди, ваннасы.<br> Аккошка ярап булмый ничек тә:<br> Һаман омтыла өскә-биеккә.<br> Ничек түзсен, ди, моңа Чуртаның? –<br> Икесенең дә киерә иманын!<br> Шулай тарткалашып,<br> Сугышып-якалашып,<br> Рисвай булдылар.<br> Әмма уңдылар!<br> Ширкәт төзүләр китмәде бушка:<br> Чыгып баксалар берзаман тышка,<br> Хәйран калдылар бары да:<br> Теге арба, тәгәрәп төшеп таудан,<br> Үзе үк ишек алдына кереп туктаган.<br> Йөген генә бушатасы калган!<br> * * *<br> Байтак бездә шундый бәндәләр:<br> Булмаса да эштә киртәләр,<br> Үзгәртәбез, диеп, уңайга,<br> Куптаралар гауга.<br> Эшләр бара бит ул болай да,<br> Салып торсаң җайга.<br> Аккош-Чуртан-Кыслаларның<br> Катнашмавы да – файда!<br> '''ӘЛЛӘ КОЯШ БЕЗДӘ ТАПЛЫМЫ?'''<br> (Зәйнәп Зәкиева)<br> Яшәсәк тә төрле илләрдә,<br> Аңлашабыз татар телендә.<br> Илебезгә хат-хәбәрләр килә<br> Яшәүчедән Себер илендә.<br> Татар җырын тыңлый ул өзелеп,<br> Керфекләрен яшькә чылатып.<br> Йөрәгенә дәва бирә торган,<br> Моңны ишетергә җан атып.<br> Диңгез аръягында, тау-ташларда,<br> Далаларда яши татарлар.<br> Язмыш еракларга ташласа да,<br> Татарлыкны мәңге сакларлар.<br> Җан тырмашып бала-оныкларын,<br> Туган телгә яши өйрәтеп.<br> Куанып тыңлыйлар шигырьләрне,<br> Сәхнәгә бастырып сөйләтеп.<br> ,,Ерактагы кояш якты була”, –<br> Дигән әйтем, әллә хаклымы?<br> Татар илләрендә яшәп, суын эчеп,<br> Газиз телдән бизеп баруыбыз...<br> Әллә кояш бездә таплымы?!<br> '''ҮЗЕҢНЕ ЯРАТУ КИРӘК...'''<br> Фәнзия Шәмсетдинева)<br> Үзеңне ярату кирәк. Һәм дә мактау!<br> Чит-ятлардан моны көтә... бары ялкау.<br> Мин бик матур була алам һәм бик яхшы,<br> Булам кайчак кара болыт... Булам – якты.<br> Бераз көлке, бераз усал, бераз башсыз,<br> Көтмәгәндә, булам хәтта мин... акылсыз.<br> Шат күңелле була алам, кирәк булса...<br> Киреләнәм... әгәр миңа ошамаса...<br> Юк дип өзеп әйтәм... начар уйлар килсә,<br> Үземне дә сүгеп атам... кызып китсәм...<br> Туктап торам... бөтен кеше йөгергәндә,<br> Елый алам, кеше “Кызык!” дип көлгәндә...<br> ... Мактарга кирәк үзеңне... Яратырга...<br> Ишетергә... Һәм, әлбәттә, кайгыртырга.<br> ''''',,ЙОЛЫП КАЛЫЙК ҖИРНЕ УТ-МӘХШӘРДӘН''''',<br> '''''ӘЙ, КЕШЕЛӘР! БЕЗ БИТ ҖИРДӘШЛӘР!”'''''<br> Саҗидә Сөләйманованың 1966 елда язылган шигыреннән. Бүгенгә төбәп язылган кебек. Алтмыш ел вакыт узган!..<br> (Зәйнәп Зәкиева)<br> Түбәләрдән тамчы тамыштыра,<br> Яз канатын сирпеп үткәнгә.<br> Песнәкләр күңелле чыркылдаша,<br> Кояш язгы нурын сипкәнгә.<br> Яланнарда карлар челтәрләнә,<br> Черт-черт аска иңә кичләрен.<br> Эңгер-меңгер җитә, ай да калка,<br> Аңкый язгы карның исләре.<br> Тупыллар да үзгә ис таратып,<br> Чайкалыша айның нурында.<br> Җанга рәхәт биреп яз сулышы<br> Аһәң сала тормыш җырында.<br> Кар астында җир тынын киңәйтә,<br> Тамырлар да тоя яз көчен.<br> Табигать бар тырышлыгын куя –<br> Җирдә тормыш яшәсен өчен!<br> '''ЯШӘҮ – МӘҢГЕЛЕК... БЕЛӘМ'''<br> (Фәнзия Шәмсетдинева)<br> Әткәй-әнкәй бүләк иткән<br> Гомер юлларын барлыйм;<br> Үзем узган сукмаклардан<br> Тагын бер, гүя, урыйм...<br> Дөнья малы – дуңгыз каны...<br> Барына шөкер, Раббым!<br> Кемгәдер мин – туганыдай,<br> Кемдер минем – Кояшым...<br> Дөнья бит бу... Гөнаһсыз – юк.<br> Җәзасын үзем сөйрим...<br> Аллаһтан ярлыкау сорыйм,<br> Мохтаҗга байлык бир, дим.<br> Язмыш сынауларын узам,<br> Шөкер, Раббыма... Түзәм...<br> Тормыш екса – торып басам!<br> Яшәү – мәңгелек... беләм!<br> '''КЕМ СОҢ БЕЗЛӘР?'''<br> (АкКойрык)<br> Хәтерлим мин совет чоры чегәннәрен,<br> Хәер сорап, авылларда йөргәннәрен.<br> Ул хәлләрдән соң җитмеш ел вакыт үтте,<br> Бар чегәннәр утраклыкка күчеп бетте.<br> Заман хәзер яшәешне кабат “көйли”,<br> Яңа гасыр йөремсәген күпләп “җөйли”.<br> Кем соң безләр? Бетмәс сугыш тилгәннәре?<br> Һаман юньсез дошман дәүләт көекләре?<br> Юктыр моңа төгәл җавап биргәннәре.<br> Әллә бүгенгенең соңгы “бөекләре”,<br> Әллә киләчәкнең мескен чегәннәре...<br> - - - - -<br> '''''Яр буенда торам кораб көтеп,'''''<br> '''''Миңа тиешлесе күренми...'''''<br> (Камилә Әхмәдиева)<br> '''АПТЫРАУЛЫ ЗАМАН'''<br> '''Ижау базарында'''<br> (Зәйнәп Зәкиева)<br> Базар эче-өстәлләрдә<br> Итләр киткән тезелеп.<br> Ике әби тора шунда<br> Иткә карап, өзелеп.<br> Берсе шунда әйтеп куйды:<br> – Их, тәмле исләр аңкытып,<br> Итне пешерсәң иде?<br> Уф, татарча сөйләшәләр –<br> Китте өзелеп үзәк!<br> Йөрәгем әллә нишләде…<br> Китеп тә бардым тизрәк.<br> Тиен өчен көне-төне<br> Эшләгәннәр бит алар.<br> Тиеннәрдән тиен генә<br> Пенсияне алалар.<br> Чорларына карап нигә<br> Ярдәмен өстәмиләр?!.<br> Йөзләрчә миллион алып,<br> Яши бит “өстәгеләр”...<br> Оятлары качкандыр шул<br> Уралып алтыннарга.<br> Гади халык тормыш итә<br> Кабынып ялкыннарга...<br> Йорт җиткерәләр тырышып,<br> Бурыч алып ир-атлар.<br> Йөрәк чыдамый... китәләр,<br> Калка яңа зиратлар.<br> Урамнарда елмаешып<br> Баручыны күрмәссең.<br> Кирегә барган тормышта<br> Башың катып үләрсең?!.<br> '''ЧЫН ДУСЛЫК УЛ – ТОРМЫШ МӘГЪНӘСЕ'''<br> (Фәнзия Шәмсетдинева)<br> Олы бәхет миңа – дустың булу:<br> Гөлләр чәчәк ата күңелдә...<br> Гомер буе хыялымда йөрткән<br> Илаһилык күрәм йөзеңдә...<br> Кирәк түгел назлар, иркәләүләр,<br> Ялкынлы кочаклар һәм сөю...<br> Илһам өстәп торган фәрештәмнең<br> Миңа җитә барлыгын белү...<br> Чын ярату – тормыш мәгънәсе ул:<br> Илһамлана җаның, ашкына.<br> Яратып яшәгән җанга гына<br> Матурлыкка юллар ачыла.<br> * * *<br> '''Керпе чәнечкеләр бүләк итә'''<br> '''Чәчәк аткан бер карт кактуска...'''<br> '''Энә-чәнечкеләр комачаумы,'''<br> '''Җаның җылы булса – дуслыкка?!'''<br> '''УРМАН ЯМЬСЕЗ ТҮГЕЛ!'''<br> (Зәйнәп Зәкиева)<br> Көзен бармыйм, урман ямьсез, диләр,<br> Ямьсез түгел, ялга туктаган.<br> Җәйләр буе ямьгә күмелеп ул,<br> Мәхәббәтне үзенә туплаган!<br> Җиләк-җимеш биргән, чикләвек ашаткан,<br> Сагышлыга биргән дәвалар.<br> Күпме күз яшьләрен, шатлыкларын<br> Күргән мәхәббәт аңлашулар.<br> Күпме кошлар кыска гомерләрен<br> Ышыгында яшәп озайткан.<br> Таң атканда күңелле сайрашып,<br> Кошчыклар үстереп озаткан.<br> Ямьсез түгел урман, бары ял итәләр<br> Нәфис ак каеннар, юкәләр.<br> Каеннарга сөялеп моңсу җаннар<br> Хәтер-үткәннәрен сүтәләр.<br> Наратлары белән горур гына<br> Кыш каршыларга әзерләнә.<br> Арасында инде тузып-череп,<br> Азык булып алгы буыннарга,<br> Җирдә ятканнары шәйләнә.<br> '''Урман ямьсез түгел! Язлар килгәч,'''<br> '''Тагын ямь-яшелгә әйләнә!..'''<br> '''ТУКАЙ УЯНСА...'''<br> (Фәнзия Шәмсетдинева)<br> Бер могҗиза булып, Тукай<br> Уянды, ди, фаразан...<br> Бер мизгел сокланыр иде:<br> – И, бу бит – нурлы Казан!..<br> Тормыш-көнкүрешне күреп,<br> Әрнешеп, әйтер, димен:<br> – Татар – исән! Тик, күбегез<br> Белми бит ана телен!..<br> Белмәү генә түгел әле,<br> Белергә теләмисез...<br> Илсез дә әлегә “халык”,<br> Телсез... фәһемләмисез!?.<br> Йөз унөч ел элеккечә –<br> Шул килеш хәл-әхвәлләр:<br> Мәскәү тотса якаңнан, дип,<br> Йөри шымчы-шәүләләр...<br> Татарыстан дигән җир бар,<br> Татар мәктәпләре – юк...<br> Байларыгыз комсыз, надан...<br> Малга табыну – шул ук...<br> Яшәр өчен түгел, гүя,<br> Ашар өчен яшисез...<br> Күз буяучылар заманы,<br> Чынлыкта – дәһриме сез?..<br> Гасыр арты гасыр уза,<br> Халык уянмый һаман...<br> Гамьсез йокылы татарны<br> Йотмасмы явыз заман!?.<br> '''ЧИГЕ БУЛЫР МИКӘН, КЕШЕЛӘР?..'''<br> (Зәйнәп Зәкиева)<br> Өстә утыралар тылсымчылар--<br> Күзне буып халык алдыйлар.<br> Ә үзләре астан көләләрдер,<br> Ышаныгыз диеп, сантыйлар.<br> Кәефләр шәп,йомшак урыннарда<br> Үткәрәләр картлык елларын.<br> Берсе китсә, икенчесе утыра,<br> Канәгать уалап кулларын.<br> Уйламый да үзгәреш кертергә,<br> Җиң(е)ләйтергә халык тормышын.<br> Карт йөрәген бик тә саклап кына,<br> Байлыкта үткәрә булмышын.<br> Эткә калҗа ташлаган шикелле<br> Ыргыталар, авыз томалап.<br> Акча арта, диеп, яу кубарып,<br> Ярты кило итлек акча өстәп,<br> Калдыралар алдап-юмалап.<br> Халык яши җан тырмашып эшләп,<br> Читтә кала бала кайгысы.<br> Сизми кала чиргә сабышканын,<br> Дәвасына акча җиткерәлми,<br> Эчә башлый усак кайрысы.<br> Онытылды кеше кайгылары,<br> Шатланышып бер күрешүләр...<br> Сугышы да туктар төсле түгел,<br> Чиге булыр микән, КЕШЕЛӘР?..<br> '''ЯҢА РОССИЯННАР АНТЫ'''<br> (Андрей Орлов (Орлуша) шигыре,<br> АкКойрык тәрҗемәсе)<br> Илнең өч төс байрагы астында –<br> Үз акылымда, аек һәм исән, –<br> Тәкрар итәм бүген бу антымда,<br> Булырмын дип үрнәк россиян.<br> Усмановтай намуслы яшәрмен,<br> Медведев күк эшләп ашармын,<br> Чубайстай бүтән һич урлашмам,<br> Шойгудай Донбассны яклармын.<br> “Урыс дөньясы!” дип лаф орырмын,<br> “Кырым – безнеке!” дип, кирәксә,<br> Танавына берне тондырырмын,<br> Ил дошманы каршы сүз әйтсә.<br> Күсәк тәмен җилкәмдә татырмын,<br> Хуҗа ни кушса да үтәрмен,<br> Кабат Берлинга да мин барырмын,<br> Акча бетсә, шиксез, түзәрмен.<br> Шәрә килеш атка атланырмын,<br> “Зәңгәрләр”не мәңге күралмам,<br> Шайтан кушканча гел кыланырмын.<br> Антны бозсам – тонсын күз алмам!<br> '''ИРЕКЛЕЛӘР ОЧА...'''<br> (Зәйнәп Зәкиева)<br> Кыр казлары очты тезелешеп,<br> Йорт казлары калды каңгылдап.<br> Бик дәртләнеп бераз очтылар да<br> Туктадылар бик ямансулап.<br> Бик очасы килде аларның да<br> Биек-биек күкләрне иңләп.<br> Язмышлары җиргә береккән шул –<br> Каңгылдашты алар тик иңрәп.<br> Борын заман алар да бит очкан,<br> Канатлары белән зәңгәр күк кочкан.<br> Тик адәмнәр, ирекләрен буып,<br> Гомер киңлекләрен дә кыскан.<br> Каңгылдаулары да моңлы түгел,<br> Яңгырамый күкләр иңләтеп.<br> Канатлыга җан иреге кирәк!<br> Табигатьне адәм нишләттең?!<br> === '''VI. УЕНЫ-ЧЫНЫ БЕРГӘ''' === '''БАРЫБЕР ҖЫРЧЫ БУЛАМ!'''<br> Көн буена бу җан дигәнең: “Җырчы бул! Җырчы бул! Җырчы бул!” – дип, баш капкачымны дыңгырдатты. Йөрәк тә көн озыны: “Кичке якта Концертлар залында – Солянка! Солянка! Солянка!” – дип тәкрарлады. “Хыялың чынга ашсын”, – дип әйтүләре булгандыр инде.<br> Ярый әле, концертка килгәнмен. Киңкырлы талант иясе, яраткан җырчым Шәрәпҗанның чыгышын күреп, исем-акылым китте. Аяк атлавына хәтле күзне камаштыра. Бер-ике секунд дигәндә, ун мәртәбә, чыгымчы ат кебек пыр туздырып, сәхнәне әйләнеп чыкты. Бер үзе генә диярлек (бик сирәкләр, дисәң дә була инде) сөйли торган сүзләрне чәчеп туйгач, сәхнәнең кырыена ук килеп, тезләнеп, кайсыдыр тамашачыга яшьле күз карашын төбәп, “Булмады, булмады...” дигән җыр җырлаячагын игълан итте.<br> Үкенеч җыры идеме бу, үзен акларга теләп, нәрсәдер исбатларга тырышуы булдымы – аңламадым. Мондый газаплы җырларны йөрәкнең кабул итмәячәге билгеле инде: әйтәсе килгән сүземне дә аның үзенә җиткерә алмыйча, концертны ахырына хәтле карап бетермәдем. “Булмады шул инде, булмады...” – дип, өйгә сыптырдым.<br> Өстемне дә чишенеп тормыйча, “Тик-Ток”ны ачып, Шәрәпҗанның видеосын эзли башладым. Һаман шул “Тик-Ток”та көн күрә икән әле. Аның югары белемле, эрудицияле булуын күреп, янә һушым китте. Һәр видеосында кемгәдер “хатын” дип дәшә. Ә хатын дигәненең тавышы бар, үзе юк. Ясалма Интеллект хисабына яши, күрәсең. “Хатыны”ның үзенә “Матурым, җаным” дип дәшкәне дә ишетелми: “Шәрәпҗан! Тагын ни майтарасың анда?” – дип оран сала. Шәрәпҗан үз күңелен үзе күреп ята икән ич!<br> Концерт төгәлләнгәч, аның җанатары буларак, берәр багышлау җыры әтмәлләп бирүен сорармын дигән идем. Барып чыкмады. Үзем нота танымасам да, көй мәтәштерә алам, анысы. Моның ише алам-салам белән вакланасым гына килми.<br> Габделфәт Сафин ни дигән анда: “Җырчының җыры нинди булса, үзе дә шундый”. Акыллы кешедән акыллы сүз чыга инде.<br> Ничек кенә әйтсәк тә, үзеңә багышлап җыр яздыру килешми. Ә Шәрәпҗан: “Красопетка, не волновайся!” дип, күңелне юата торганнарны да җырлый. Менә шундыйлар күбрәк булсын иде. Яшермим: миңа аның үзәк өзгеч матур сүзләре кирәкми дә. Яраткан җырчым буларак, гудрон белән буялган данлыклы кара кашын сикертеп, аена бер мәртәбә елмаеп караса, шул җиткән.<br> Мин бары тик, үзе кебек җырчы булырга теләп, аңардан дәресләр алырга өмет итүче генә. Әгәр дә мәгәр дөрес итеп сулыш алырга өйрәтә икән, аның белән дуэт җырларга да каршы түгелмен. Икәүләп, муен тамырларыбызның эшчәнлеген тонуста тотып, күзләребез акаеп чыкканчы акырсак, бәлки, үзенчәлекле халык җырчысына да әверелербез һәм инде, әлбәттә, гастроль турлары оештырып, Америкага юнәлербез.<br> Янәшәбездә безнеке кебек көчле тавышлы тагын бер җырчы булырга тиеш. Ә кемне алырга? Филүс Каһировны – ярамый. Тавышы безнеке фонында югалып калачак. Данир Сабиров кандидатурасы ничегрәк булыр икән? Бу сәнгать әһеле безгә күптәннән таныш. Сәхнәдә кеше көлдереп күпме болганырга була, дип, чыгыш ясарга рөхсәт бирмичә, самолётка утыртып, күз күрмәгән билгесез якка очыртып җибәрсәләр?<br> “Әрем телле гөлбадран! Дөнья болгатып, шау-шу куптарып, ни сөйлисең? Сыртыңа таяк төшкәнне көтәсеңме әллә?” (Кемдер мине өркетергә маташа).<br> “Төшсә соң? Мин аның ише нәрсәләргә күнеккән инде. Таяк ике башлы ич! Тора-бара куркыныч хәлләр дә гадиләшеп китә”.<br> Шәрәпҗан! Җыр язсаң, тавыш бир. Өметем өзелеп, килгән юлдан мәңгелек йортка таба борылып киткән булсам, тавышыңны ишетүгә үк, дүрт таҗлы сандал чәчәгенең хуш исен аңкытып, кояш кебек балкып кире кайтырмын.<br> Шәрәпҗан! Үзебез белән гастрольгә “Мунча ташы” театрында биюче Искәндәр Мотыйгулланы алырбыз. Төп солист ул, Кавказ бөркете! Лезгинканы һәм башка биюләрне, милләтпәрвәр буларак, аның кебек камил итеп беркем дә башкара алмый. Лезгинканы бии башлагач ук, америкалылар, сокланудан исләре китеп, йөрәкләрен тотып, печән покосыдай бер-бер артлы ава башлаячаклар.<br> Теге “Алтын битлек” иясен, президент бүләгенә лаек булган шәрәфле балеринаны да үзебез белән алып барырга теләк белдергән идем. “Ярамый, җавап бирү ихтималы зур, – диде Кавказ бөркете. – Үзе су сөлеге кебек матур булса да, шыр сөяк, чыкмаган җаны гына...”<br> Шәхсән аның бер чыгышын караганым булды. Жизель партиясен башкарды. Исеме истә калмаган. Тумышы белән Башкортстанның Чакмагыш районыннан иде бугай.<br> * * *<br> Иртәнге сәгать дүрттә кухняга су эчәргә дип чыксам, бабай нәрсәдер укып утыра. Кулына лупа тоткан, күзлек өстенә күзлек кигән. Үзе тәмам агарынып беткән...<br> “Чирлисеңме әллә? Йөзең качкан...”<br> “ Ә син “Уены-чыны бергә” дигән юморескаңдагы исемнәрнең дәррәү килеп, измәңне изеп ташлавыннан курыкмыйсыңмы?”<br> “Ни өчен алар минем “измәмне изәргә” тиешләр? Мин аларга каршы ниндидер политика уены алып бармыйм. Андый уен уйнарлык белемем дә юк”, – дидем дә йокы бүлмәсенә юнәлдем. Йомшак юрганыма төренеп йокыга талдым.<br> Озакламый, бигрәк тә матур төш күреп, кабат уяндым. Гүзәл затлар – таң кызлары, түгәрәк өстәл янына тезелешеп утырып, күз алгысыз кыр чәчәкләреннән такыя үрәләр. Такыялары әзер булгач, изге теләкләр теләп, бер-берләренә бүләк итешеп, җыр сузалар. Көй моңнары дулкын-дулкын булып ургый-ургый тирә-якка тарала. Таң җилләре шул көй ритмында гөләп куакларын тибрәтә. Кояш нурлары, һәр кешенең күңеленә үтеп кереп, шатлык җырлары җырлата. Күк йөзендә мең төсләрдән балкыш пәйда була. Шул салават күпереннән, кемнеңдер килүен искәртеп, таң кошы аша хәбәр килеп ирешә. “Яңа көн туды!” дип, йөрәк гүя иртәнге таң суын эчертә һәм иңемә канат куя. Вак ташлар җәелгән, төбенә инә төшсә дә күренә торган саф, йөгерек сулы инеш буендагы талларга кунып, кошлар сайрый. Аларның илаһи моң-аһәңнәрен игътибар белән тыңларга кирәклеген аңлатып, үткән гомер хатирәләре балачак елларына илтә. “Барыбер җырчы булам” дигән хыял – гомерлек, чәчләргә чал керсә дә, сүнә-сүрелә торган сагым түгел ул.<br> '''АКЫЛ ДИПЛОМЫ'''<br> Акыл төсе нинди була?<br> Ник сорау бирүче юк? –<br> “Нигә безгә “сөальләрең”:<br> Диплом кулда, тамак тук!<br> Дипломың булса, син – кеше,<br> Дипломсыз – юк санында.<br> Кешегә тик саналырсың,<br> Йонлач куллы бер агаең<br> Булса әгәр яныңда”.<br> ...Бәйсез тавыш хәбәр бирде<br> Кич йокларга ятуга:<br> “Акыл дипломы чыгачак<br> Озакламый сатуга!<br> Акыллы күр(е)нәсең килсә,<br> Акча җый да – сатып ал,<br> Ә аннары җырлап яшә,<br> Кулымда, дип, кызыл мал”.<br> '''''Акыллы сүз зиһенгә азау ярып керә.'''''<br> (Кави Нәҗми)<br> * * *<br> '''''Белемле булу гына җитми, аны куллана да белергә кирәк.'''''<br> (Марк Туллий Цицерон, “безнең эра”га кадәр яшәгән Рум дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе)<br> Сөйләм телен бер тыңласаң,<br> Сүз кулланышы яман;<br> Тәгълимат бар, гамәле юк,<br> Сүз ярыштыра һаман.<br> Тел белеме ташка үлчим,<br> Тел төбе кая бара?<br> Телдән язып барамы ул,<br> Күңел күгеме – кара?<br> Саф татар телендә нигә<br> Сөйләшүчеләр сирәк?<br> Тел кадере калмады... дип,<br> Ярсып тибәдер йөрәк.<br> Сәясиләрнең күбесе:<br> “Тел бетә!” – дип кычкыра.<br> Тыңлыймын да уйга калам:<br> “Әллә болар “ычкына”?!<br> Ана теле бөеклеген<br> Әдәбият таныта.<br> Курку белмәс шагыйрь сүзе<br> Җиһанга нур тарата!<br> '''''Шигырь теле – әгәр аңласагыз,'''''<br> '''''Дөнья матурлаучы тылсым ул.'''''<br> (Исхак Фәйзи)<br> * * *<br> Бу китаплар кемнәрнеңдер<br> Тын йокысын качырды,<br> Кемнәрнең кемлеге шулчак,<br> Басылып чыккач, ачылды.<br> Кай тарафка карый кеше,<br> Аңлаталмый берничек:<br> Кемгәдер ярарга теләп,<br> Өрәме булып көчек?<br> Мин дә Мин дип күкрәк кагу<br> Илтерме якты көнгә? –<br> Каракучкылланган булыр<br> Йөзе килгәндә игә.<br> Гомере заяга узар,<br> Кешегә аяк чалып.<br> Теле сүз әйтмәслек булыр,<br> Тереләй утта янып.<br> Аһ! дип куяр кеше шулчак<br> Үкенечле уй белән:<br> Болай буласын аның, дип,<br> Кем уйлаган, кем белгән…<br> '''''Ике мескен очрашса, өченче мескенне мыскыл итеп сөйләшерләр. (Зөлфәт Хәким)'''''<br> '''ҖАНЫМ ГЫНА БУЛА КҮРМӘСЕН...'''<br> Кичкырын, күземне йокы алмасмы дип, башымны мендәргә терим дигәндә, чаң каккандай телефон шалтырады. Дустымның, якын дусты тарафыннан күңеленә шом салган хәбәр ишетеп, миңа сорау белән мөрәҗәгать итүе икән.<br> “Син бит җырчылар тормышыннан азмы-күпме хәбәрдар, – диде ул. – Кайсыдыр җырчы, урындыктан егылып төшеп, уң кулының чәнтеки бармагын сындырып, бүлниснең травматология бүлегендә дәвалау курсы үтә икән. Кемлеген белмисеңме?”<br> “Юк сүз сөйләмә! Кемгә кирәк соң бу?” – дип кенә кире кагарга тырыштым. Әмма... дустымның җавабы шаккатырды: “Юк сүз булса, бу мәгълүмат матбугатның көн кадагында булмас иде, гәҗитләр берсе артыннан берсе бу хакта язып чыкмаслар иде”. – Җырчының ир-ат затыннан булуы мәгълүм икән. Ә исемен, ачык кына итеп әйткәндә... язарга онытканнар.<br> “Кемлеген беләсе килеп уйланудан, йөрәк тибешем көчәеп китте, кан басымым соңгы ноктага кадәр күтәрелеп, үзем дә чүт-чүт кәнкәймәдем, – дип тә зарланып алды дустым.<br> “Тыныч кына бер урында утырып та, басып та тора алмаган тынгысыз чәүчәләк җырчылар өч-дүрт санында гына, – дип юатырга тырыштым бу сәнгать җанатарын. – Кем икәнлеген бик беләсең килсә, диагнозын әйтеп, травматологиянең белешмәләр бүлегенә шалтырат. Хәтта палата номерын да әйтеп бирерләр. Ниһаять, күңелең тынычланып, кысыр кайгың бетәр”, – дидем аңа.<br> Ә үземнең йөрәк маем сыза инде: күңел кояшым Шәрәпҗанның гына исемен яңгырата күрмәсеннәр бар дөньяга бу сенсация яратучы газетчылар. Шәрәфле җанымның, авыртуга түзә алмыйча, чәнти бармагын тотып, сызланып, ыңгырашып, бөгәрләнеп ятуы күз алдыма килеп, кызганудан йөзем каракучкылланып, көрәнләнеп, күгәреп чыкты.<br> Дустым тагын нидер әйтергә теләгән иде дә, үз хәлем хәл дип, телефонны сүндереп куйдым. Ләкин... тагын тырнагы да төшү куркынычы барлыгын тоеп, йөрәгемне ут тавы ялкыны чорнап алды. Төне буе керфек какмадым. (Шәрәпҗаным гына була күрмәсен чәнти бармагын сындырган бу билгесез җырчы...)<br> * * *<br> Ана телен аямыйча<br> Тураклыйбыз, кисәбез,<br> Әв(е)релеп урыс теллегә,<br> “Колач җәеп” үсәбез.<br> Тел бетә! дип кычкырабыз,<br> Урыс телендә сөйләп,<br> Җир җимертеп тыпырдыйбыз,<br> “Барыня”ларны көйләп.<br> Ир картлары башын чайкый:<br> “Вәт болар соң булдыра!<br> Көйләре, җанны кузгатып,<br> Каннарыңны кыздыра!”<br> Ана телен кадерләгән –<br> Тиле исемлегендә...<br> Корган тирмәсе дә аның<br> Кәкре каен төбендә.<br> Ә ул җырлый таң атканда:<br> “Туган тел – сөт анасы”.<br> ... Кич(е)рү сорап, Идел-йортның<br> Каршында баш куясы.<br> * * *<br> Каләм-кәгазь – кибет тулы,<br> Сатып кына аласы,<br> Ә аннары, кич утырып,<br> Рәхәтләнеп язасы.<br> Беркем тотмый кулларыңнан,<br> Иҗат ит тиешенчә,<br> Үз дөньяңны күр, сурәтлә –<br> Яшәвең рәвешенчә!<br> “Дипломың булмаган килеш<br> Шигырь язып ятасың,<br> Күзләреңне майландырып,<br> Кояшка (!) күз атасың.<br> Миндә ике кызыл диплом,<br> Мин белекле, мин аңлы,<br> Туып үскән төбәгем дә<br> Затлыдан затлы, данлы.<br> Ә син сазлыклы инештә<br> Бака маймылчыгыдыр,<br> Йә булмаса, бер чикерткә,<br> Кычыткан чыпчыгыдыр”.<br> Ишетмәгән сүзләремне<br> Ишеттем танышымнан,<br> Карга каркылдавы килде<br> Сөйләме, тавышыннан:<br> “Авылның кара сарыгы<br> Идең ич син үскәндә,<br> Бәэлди дә алмый идең,<br> Без яныңнан үткәндә”.<br> Авылның кара сарыгын<br> Кояш, ахры, үз күргән,<br> Кояшның ихлас җылысын<br> Бәрән тиз үзләштергән.<br> Кулда диплом булмагачтан,<br> Таныйм – белем чамалы,<br> Кигән киемем дә чуар<br> Һәм дә кат-кат ямаулы.<br> ...Әйткән сүзләре – бумеранг,<br> Кайтты бер мәл үзенә,<br> Мин-минлек ялкыны – сөрем<br> Төшә ике күзенә.<br> '''''Кешеләрнең күктән биек аңнарында'''''<br> '''''Күпме сүзләр минем урын тапмадылар,'''''<br> '''''Кире кайтып, назлы кайнар йөрәгемне'''''<br> '''''Ярсый-ярсый ничә тапкыр таптадылар.'''''<br> (Ренат Харис)<br> * * *<br> Кояш нурына төренеп,<br> Телим шигырь язарга,<br> Матур шигырь туа калса,<br> Үз-үземне мактарга.<br> “Битләреңдә – җыерчыклар!” –<br> Акшарлармын, буярмын,<br> Аннары фотога төшеп,<br> Интернетка куярмын.<br> Картаймый бу чукынчык, дип,<br> Телләрен шартлатсыннар,<br> Көнләшүдән бүреләрен<br> Үкертеп улатсыннар.<br> Югарырак үрмәләргә<br> Исәбем дә юк түгел.<br> “Әүвәл иренеңне кайгырт! –<br> Киңәшен бирә күңел. –<br> Иренеңне кайгыртсаң, – ди, –<br> Дәрәҗәле булырсың,<br> Мәҗлесләрдә, күкрәк кагып,<br> Шигырьләрең укырсың.<br> Артыңнан этүче тапсаң,<br> Йолдыз булып балкырсың.<br> Кочак-кочак бүләкләрне<br> Җилкәңдәме ташырсың?” –<br> Анысы өчен кайгырмыйм,<br> Җае табылмый калмас.<br> Неужели, “Аппагым!” дип,<br> Берәрсе күзен салмас?!<br> - - -<br> '''''Тәтиләр дә мәмиләр –'''''<br> '''''Яшәү мәгънәсе, диләр...'''''<br> '''''Мәхәббәт? – Кирәге юк!'''''<br> '''''Нәфес – бөтен, тамак – тук.'''''<br> '''''Булса булсын җанда ...'''''<br> (АкКойрык)<br> '''ТӨШ КҮРҮ'''<br> Илсөя Бәдретдинева, үзенә халык җырчысы исеме бирәләр дигән хәбәрне ишетеп, булачак тантана хөрмәтенә 2 миллион 500 мең долларлык күлмәккә заказ биргән икән. Халык җырчысы исемен бирмәячәкләр, өметләнмәсен дә! Заманында, “Путин кебек ир кирәк!” дип, ничәмә ничә еллар җырлаганнан соң, хәзер инде, “Бабай булса да ярый...” дия башлаган, ди. Аның бу җырын югарыдагылар ишетсәме? Акыллы кешегә дә санамаячаклар!<br> Сәхнәгә күтәрелгән вакытлары күз алдыма килде. Менә ичмасам, башлангыч чордагы җырлары чыннан да җыр иде! Илнең яшәү рәвешенә канәгатьсезлек белдерепме, гел патриотик җырлар башкарды. Шул вакытта, моны бәреп үтермтчә калмаслар инде, дип кайгырудан чәчләрем агарды. Аллага шөкер, чуртым да булмады үзенә. Көннән көн матурайды гына.<br> Бүген инде... бабай булса да ярый, имеш. Кем кулы астында хезмәт куйсаң, шуңа һәм шуның тирәләрендәгеләргә багышлап җырларга кирәклеген дә белмәгәчме? Тоттырганнар, ди, андый кешегә халык җырчысы исемен!<br> Атказанган җырчы исемен тел чарлап, куркытып алды алуын. Ул заманнар үтте шул инде. Хәзер, теләсәң-теләмәсәң дә, багышлау җырлары җырларгы туры киләчәк. Үз көчеңә генә таянып яши торган заман түгел. Ике ярым миллион долларлык күлмәге әзер булгач, аны киеп кая барыр икән дип уйлап, үземә тагын баш авыртуы алдым. Бөлгенлеккә төшәчәк ич, бөлгенлеккә...<br> Йөрәк шулчак, җан халәтемне аңлаптыр инде: “Үзеңә зыян китерәсеңне уйламыйсың дамы, аңгыра!” – дип кисәтү ясады. – Бәлки син Әфләтүн (Платон) сүзләре аша фикер йөртәсеңдер? Башкалар бәхетен кайгыртып, без үз бәхетебезне табабыз, дигән ди ул, әле “безнең эра”га кадәр. Табарсың менә хәзер, ике мең өч йөз ел үткәч, ул бәхетне...”<br> “И йөрәгем, мондый акыллы сүзләрне беренче мәртәбә синнән ишетәм...” – дидем дә бер мизгелгә телдән калдым. Ә йөрәк янә: “Телеңне тезгендә тотсаң, болай ярыйсы гына кеше чыгар иде үзеңнән, – дип, нотыгын дәвам итте. – Телне тезгендә тоту – авыр нәрсә. Аның өчен, җан тиреңне чыгарып, үзеңне үзең тәрбияләргә, үз өстеңдә эшләргә кирәк”.<br> Телисеңме, теләмисеңме, тереләй утта янасың килмәсә, телеңә хуҗа бул, дип, “кемдер”, баш түбәмне урындык белән сыйпап, күземнән очкынлы утлар чыгарып, күз алдымнан йөгерешле йолдызлар төркеме уздыргач, өйдәгеләрнең котын алып, алагаемга акырып-бакырып, йокыдан уяндым.<br> Моның бары тик саташулы төш булуын аңлап, җыен юк-бар, тузга язмаган нәрсәләр төшкә керә инде, дип уйлап та бетермәдем... әлеге дә баягы “кемдер”: “Үзең нинди булсаң, төшең дә шундый!” – дип, чатнатып җавап бирде. Өйдәгеләр дә өлешсез калдырмадылар: котларын очыру бәрабәренә “тукмак” бүләк иттеләр. Әлегә урынымнан тора алмыйча, сызланып ятам...<br> * * *<br> Җитәкләшеп, каләмдәшләр<br> Сәфәр чыгып киткәннәр,<br> Бар дөньяны урап кайткач,<br> Мактаулы шагыйрь исеме<br> Бирелүен көткәннәр.<br> Өметләре акланмаган:<br> Юл әҗере булсын, диеп,<br> Йөз сум акча төрткәннәр.<br> Җитәкләшеп, янә тагын<br> Сәфәр чыгып киткәннәр.<br> Язмыш кырын каршылыксыз,<br> Былбыллар кебек сайрашып,<br> Җиңел генә үткәннәр.<br> Теләк-хыяллар оешып,<br> Дус булырга сүз куешып,<br> Юл чатына җиткәннәр.<br> Юл чатындагы тармаклар<br> Чуалткан фикерләрен.<br> Кайтыр юлга борылсалар,<br> Ташкын су ярсып агызган<br> Челтәрле күперләрен.<br> Уй-хисегез күркәм булса,<br> Шаять, үтә алырсыз, дип,<br> Кыя-тау үткелләрен.<br> '''– Син бу ике язмада кемнәрнедер чагасың кебек...'''<br> '''– Юк, беркемне дә чакмыйм. Без алласызлыктан үз-үзебезне хата-ялгышларга этәргән кебек, тар күңелле булуыбыз белән үзебезне үзебездән чактырабыз.'''<br> '''КОРТКА ЙӨРӘГЕ – МӘХӘББӘТЛЕ'''<br> Яшем җитмештә булса да,<br> Йөрәгем унҗидедә:<br> Чибәрләрне күрде исә,<br> Җилдән җитез җилдерә.<br> Шелтәлим аны кайвакыт,<br> Булма, дип, тиле, гашыйк.<br> Сүз әйтергә ирек бирми:<br> “Телеңне тый, – ди, – карчык!<br> Күңелеңдә нур уйнатып,<br> Татлы хисләр кичерткән,<br> Мин – тиле гашыйк түгелме,<br> Мәхәббәттән исерткән?!”<br> === '''VII. “КИТАП УКЫП ЕЛЫЙ АЛГАННЫҢ...”''' === ('''“...күңелендә булмый каралык!”''')<br> Бу бүлеккә исем “Мәдәни җомга” газетасының 2025 елгы 50 нче санындагы язмадан алынды. Биредә – бөек шагыйрьләр иҗатыннан тәрҗемәләр...<br> '''АЛЛАҺ'''<br> (Гавриил Державиннан)<br> Иксез-чиксез иркенлектә,<br> Тереклегең − хәрәкәттә,<br> Яшәешең − мәңгелектә,<br> Илаһи зат күп халәттә, −<br> Һәр җирдә хәй һәм бердәмсең,<br> Урын-сәбәпсез күркәмсең,<br> Һичкем түгел Сиңа тиң-таман,<br> Бар(ы)сын да Үзең иңлисең,<br> Урап, саклап, кадерлисең,<br> Аллаһ – Синең бөек атамаң!<br> Океаннар тирәнлеген,<br> Комнар санын, нур күләмен<br> Барлый ала акыл бүген, −<br> Ә Синең юк бер үлчәмең!<br> Синең нурыңнан туганнар,<br> Рухыңнан гариф булганнар –<br> Гамәлләрең кятибе түгел:<br> Уй-хыяллар Сиңа аша,<br> Бөеклегеңә яраша −<br> Мәңгелектә эри һәр мизгел.<br> Хаосны, вакыт элгәрен,<br> Бакый төпкеленнән алдың;<br> Мәңгелекне итеп җәлеп,<br> Син үзеңдә нигез салдың.<br> Үзең белән үзең кордың,<br> Үз нурыңнан балкып тордың,<br> Нур чишмәсе Син иң-иң элек.<br> Бер сүз белән яралдырып,<br> Бар яңаны иҗат кылып,<br> Булдың, бар бүген, Син – мәңгелек!<br> Тереклек чылбырын ипләп,<br> Асрап тәрбия итәсең;<br> Башын-очын тәгаенләп,<br> Мәрттән яшәү җиткерәсең.<br> Очкын очкыннарны куа −<br> Һәм кояшлар Синнән туа.<br> Аяз суык көндә боз һәм кар,<br> Бәс тузаны сыман елгыр −<br> Җемелдәшә ялтыр-йолтыр<br> Синең хозурыңда йолдызлар.<br> Үлчәмсезлектә бер агым:<br> Миллион якты җисем бара,<br> Кануннарың хаклылыгын<br> Терек нурында сугара.<br> Якты утлы лампадалар<br> Гүя алсу кристалл таулар −<br> Алтын дулкын чөйгән бер күбек.<br> Ургып-дөрләп янган эфир,<br> Нурга чумган Галәм һәм Җир −<br> Көн каршында бары төн кебек.<br> Диңгезгә тамган тамчы күк,<br> Каты катлам алларыңда;<br> Ни ул – мин күргән галәм-күк,<br> Һәм мин үзем – Син барында?<br> Яулап һава-океаннарны,<br> Миллионлап дөньяларны,<br> Иш итмәмен Сиңа бар(ы)сын да:<br> Тиң булмаслар Синең белән,<br> Бөтенесе – нокта, беләм,<br> Мин дә бер юк нәрсә каршыңда.<br> Әмма миндә Синең аг(ы)ла<br> Игелегеңнең гыйззәте,<br> Бер тамчы суда күк чаг(ы)ла<br> Кояшлы йөзең сурәте.<br> Һәм дә мин тормышны тоям,<br> Канат кагып туймый очам,<br> Татып күк гөмбәзе тарлыгын.<br> Минем җаным Сине сөя,<br> Уйлана ул, фикер чөя:<br> Мин – бар! Шиксез Синең барлыгың!<br> “Син бар!” − диеп, хаклый хакың<br> Йөрәк тибешемнән күңел,<br> Раслый төпченүле акыл:<br> “Син бар – мин юк нәрсә түгел!”<br> Мин – Галәмнең бер өлеше,<br> Синең сайлау миңа төште –<br> Изге чиккә Син мине куйдың:<br> Монда бетә җанварларың<br> Һәм башлана рух-җаннарың,<br> Миннән шунда Син ялгау койдың.<br> Һәр төштә мин җир терәге,<br> Матдәнең җитлеккән очы,<br> Тормыш мәгънәсе үзәге,<br> Илаһилык башлангычы.<br> Тәнем чери, көлгә китә,<br> Акыл яшеннәргә әйтә:<br> “Мин патша – кол,<br> Мин корт – алламын!”<br> Булсам да шундый могҗиза,<br> “Кайдан мин?” – дип, чигәм иза;<br> Үзлегемнән ич булалмамын!<br> Син бар иткән җимешеңмен,<br> Акыл, кодрәт йөзек кашы,<br> Яшәү көчем, Игелеклем,<br> Җаным җаны һәм Патшасы!<br> Хакың хаклауга ирешкән,<br> Үлем төпсезлеген кичкән<br> Үлемсез яшәү үзлегем дә;<br> Фани киеме кисәмче,<br> Үлем аша ирешсәмче,<br> Аллаһым! үлемсезлегеңә.<br> Аңлатып-төшенеп булмас!<br> Беләм җаным теләгәнне −<br> Күз алдына китералмас<br> Ул да Синең күләгәңне.<br> Ләкин Сине данлар өчен,<br> Фаниларның хакы, көче,<br> Ир(е)шү әмәле дә юк түгел:<br> Синең катка юл аласы,<br> Тарафыңда югаласы,<br> Рәхмәтле күз яшьләре түгеп...<br> Гавриил Роман улы Державин – урыс халкының бөек әдибе, хәзерге заман урыс теленә һәм әдәбиятына нигез салучыларның берсе, Александр Пушкинга олы иҗат фатихасы биргән, нәселендә татар каны да булган остаз. Аның “Бог” исемле мәдхиясен татар теленә Ренат Харис тәрҗемә иткән иде. Әлбәттә, тиңдәшсез төгәл итеп, тирәннән-тирән эчтәлеген һәм бөтен илаһи мәгънәләрен саклап калган монументаль әсәр рәвешендә. Моның өчен күренекле халык шагыйребез шигырь үлчәмен 12х12 итеп зурайтырга мәҗбүр булган.<br> Һәвәскәр сәнгать кешесе булган замандашыбызга, бу шигырьне сәхнәдән уку өчен, аның бераз “җиңеләйтелгән”, Гавриил Державинның үз шигъри үлчәменә якынайтылган (8х8 һәм 8х9) һәм “дога кебек укыла торган” тәрҗемәсе кирәк булды.<br> '''КҮЗ УҢЫНДА БУЛМАСА ДА...'''<br> (Дмитрий Кравченкодан)<br> Күз уңында булмаса да, мин Аллаһым белән:<br> Аның алма-чияләрне өлгерткәнен беләм;<br> Ул – коеп яуган яңгырда, зәмһәрир суыкта,<br> Ул, алсу төсләргә кереп, балкыйдыр офыкта.<br> Аллаһ күзгә һич күренми – чынбарлык эчендә:<br> Ул бала елмаюында, әниең сүзендә,<br> Сөю гөле күк утыра чүлмәк өсләрендә,<br> Чәчәк итеп тарата Ул сөю хисләрен дә.<br> Ул күренми, күз талдырып баксаң, пәйда булмас,<br> Читтә йөрсәң әмма, үзен һич сиздерми калмас.<br> Ул кыюсыз бер гашыйкның сөеп назлавында,<br> Әрнү-сызланулар катыш өмет баглавында.<br> Аллаһ күренмиме? Юк-юк, һич ризалашмагыз! –<br> Аның әмереннән ачык бар ишек-капкагыз.<br> Элек ышанмаганнар да читтә калмас инде:<br> Менә хәзер дә Аллаһым, әр итеп дәһрине,<br> Үз тарафына чакыра шигырь аша мине.<br> Барлыгына мин инанам, берлеген мин беләм,<br> Күз уңында булмаса да, Аллаһымны күрәм!<br> Дмитрий Кравченко – урыс телендә иҗат итүче, 2026 елда 35 яшен тутырган шагыйрь, язучы, драматург, театр һәм кино актёры.<br> '''ЧИТ ҖИР СЫЛУЫ'''<br> (Фридрих Шиллердан)<br> Пәйда була Сылу язлар килеп,<br> Карлыгачлар канат какканда;<br> Сокланалар, нурлы йөзен күреп,<br> Ярлы көтүчеләр яланда.<br> Чит төбәктә туган бу Сылуның<br> Кайдан килгәнлеген кем белсен;<br> Соң мизгеле саубуллашуының –<br> Табалмассың шуннан һич эзен.<br> Карашыннан гүя нур сибелә,<br> Җан җылына, күңел ачыла;<br> Затлылык, бөеклегеннән генә<br> Гади бәндә азрак ятсына.<br> Җиләк-җимеш, чәчәк кулларында –<br> Үстергәннәр барысын читләрдә,<br> Ягымлырак кояш нурларында,<br> Бәхетлерәк, мулрак җирләрдә.<br> Һәркайсына таба ул бүләген –<br> Җиләк-җимешме йә чәчәкме;<br> Култаяклы карт, яшь җилкенчәген –<br> Һәрбарчасын итә бүләкле.<br> Ул кадерли үзенең бар кунагын;<br> Ә гашыйклар килсә аңарга,<br> Чәчәк бәйләменең матуррагын<br> Сайлап ала Сылу аларга.<br> Чит җир сылуы... Мәшһүр алман шагыйре яшәгән һәм иҗат иткән заманнардан соң ике гасыр вакыт үтте. Яз көне Җиргә иңә торган мифик-риваяти гүзәллек һәм шәфкать иясенең заманча образын '''“Мәхәббәт гөлләре яралсын!”''' исемле беренче китапта телгә алынган '''Таң кызы''' чагылдыра ала. === '''ЙОМГАКЛАУ УРЫНЫНА''' === Гөлнәфидәнең өч китабы да узган ике гасыр арасында яшәгән бер үк тарихи, сәяси, иҗади һәм илаһи табигатьле шәхес йогынтысыннан сугарылган шикелле. Әйе, өченче китапта “Ил агасы”, “Укытучым”, “Остазым” кебек ихтирамлы атамалар һәм Рабиндранат Тагорны читләтеп булса да телгә алган шигырьләр юк диярлек. Ләкин беренче ике китапны укып чыккан дусларыбызга бу күренеш бик яхшы аңлашыла: бөтен фәлсәфи характердагы һәм уйланулы язмаларда фикер агышы, сурәтләү стиле һәм рәвеше, күк һәм җир персонажлары, еш кабатлана торган гыйбарәләр һәм аерым сүзләр дә – бер үк Көнчыгыш чыганакларына тартым. Юмор белән сатирада гына – “үз матдичелегебез” өстенлектә. Монысы да кирәкле: теге дөньяга күчеп китмәдек бит әле Ходай рәхмәте белән!<br> Шулай булырга тиештер дә: теге яки бу тәкъдири юлда үз вазифасын нигездә башкарган бөек затларның урыны – дөньяларның икесендә дә – “шәхси күләгә”дә. Кереп кит тә, шунда торып эшеңне дәвам ит, ди, күрәсең, аларга “Күкләр мантыйгы”. Мин-мин дип, күкрәк сугып, кабат матди тормыш вәсвәсәсенә кайттың исә – кылган гамәлләреңнең синең аша насыйп ителгән кыйммәтләре югала...<br> Без генә, бу дөньяда гомер сөреп ятучылар, Мәңгелек әһелләрен искә алып, аларның рухларына дога кылып яшәргә, фанилыкта башланган эшләрен дәвам итәргә тиешбез. Шул җөмләдән, алар иҗат итеп калдырган әсәрләрне үз туган телләребезгә күчереп һәм дөньяга таратып та.<br> '''ЯРСЫ, ДАВЫЛ... АЯМА!'''<br> Мәшһүр Рабиндранат Тагор 1941 елда язган иң соңгы поэмадан бер өзек тәрҗемәсе.<br> Ярсы, давыл, коры ботак-чатаклыкны аяма,<br> Куер, яңа болыт, яусын койма яңгырлар аңа.<br> Гүзәл төндә өермә су күз яшедәй коелсын,<br> Узган чорның сулган төсе җәһәт кенә җуелсын.<br> Язмыш “бакыйлыкка” дигән – китсен дөньядан, китсен!..<br> Яңа чыпта җәйдем – өйне ямьле, күрекле итсен.<br> Салып ташладым өс-башны, күшеккәч юешләнеп.<br> Күр, елга ташып, үзәнне су баскан үҗәтләнеп.<br> Тав(ы)шым – ясмин аерчасы, очып китеп югалды,<br> Гүя ахири җанымда яңа тормыш уянды.<br> '''АТЛА ЯЛГЫЗ!'''<br> Рабиндранат Тагорның 1905 елда, Һиндстанда бәйсезлек өчен көрәш башланган вакытта язылган шигыре. Маһатма Ганди аны бик яратып укыган.<br> Атла ялгыз, чак(ы)руыңа “Юк!” дип җавап бирсәләр,<br> Йә куркудан, дәшми-нитми, синнән йөз чөерсәләр, –<br> Әй бичара, гакылыңны җик эшкә һәм әйт сүзең!<br> Бор(ы)лып китсә барчасы да, калсаң чүлдә берүзең,<br> Күгән куакларын ерып, дәвам ит син юлыңны,<br> Әй бичара, хак эздән бар, тамызып ал каныңны!<br> Төнлә давыл котырганда, һичкем ут кабызмаса,<br> Яшен сугып, авыртудан йөрәкләре сызласа,<br> Каһарманнар алган юлын гел тотсын –<br> Янган йөрәкләр дөньяны балкытсын!<br> == '''МӘХӘББӘТ ГӨЛЛӘРЕ ЯРАЛСЫН!''' == '''''(авторның беренче китабы)'''''<br> === '''БӘХЕТЛЕ КЕШЕ СҮЗЕ'''=== – Син үзеңне бәхетле дип саныйсыңмы? – Бу сорауны миңа гадәти булмаган тәрҗемәи хәлемне яхшы белүче күптәнге дусларым да, җан газаплары белән бәйле булган “гайре табигый” кичерешләрем һәм бүгенге халәтем турында ишетеп кенә белүчеләр дә еш бирәләр. Бәхетне нәрсәдә күрәсең бит! Бәлки бу сорауга тиешенчә анык җавап биреп тә булмыйдыр әле.<br> Миңа, гади авыл кызына, Рабиндранат Тагор белән Фердинанд Сәлаховның иҗат җимешләренә гашыйк булып, иҗат чишмәләренең шифалы һәм татлы суын авыз иткәч, күңел күзе ачылу мөмкинлеге бирелгән һәм Мәхәббәт иленә, заманча әйтсәк, “виртуаль” ысул белән сәяхәт итү насыйп булган икән, димәк, мин иман китерү бәхетенә ирешкәнмен. Иман китергән кеше бәхетсез була алмый. Шуңа күрә “бәхет” – бу җыентыкта еш кабатлана торган сүзләрнең берсе.<br> Һәр кешенең үз кыйбласы. Шушы ике мөхтәрәм затның кыйблалары – минем күрүем һәм аңлавым буенча – кеше җанын матурлык белән тоташтыру. Һәм шуның аша үз кыйблаларына карату да. Бу бәхет түгелмени? Бәлки аларның иҗаты минем өчен дә билгеле бер нисбәттә яшәү көче бирүче рухи чыганак булгандыр. Бу хакта менә шундый шигырь язылды:<br> '''& & &'''<br> Ни кылырсың, җырлар җырың булмаса,<br> Сайрар кошлар тирәгеңә кунмаса,<br> Бүгенге көн, җан-бәгыреңә ут салып,<br> Йөрәгеңдә эз калдырып узмаса?<br> <br> Яме булырмы дөньяда яшәүнең?<br> Ник ул чакта яшен булып яшьнәдең?<br> Син ич миңа яшәү көчен бирүче,<br> Чәчләремне толым итеп үрүче.<br> <br> Гөлчәчәктән такыя үреп кигердең,<br> Саф мәхәббәт ләззәтендә йөздердең,<br> Җәннәт кошы ― ак күгәрчен очканда,<br> Илһам биреп, юлладың шул җиһанга.<br> <br> ...Син бәхетле – җырлар җырың иңгәндә,<br> Эз калдырып, ак үрләргә менгәндә:<br> Былбыл кошың сайрап, назлап сөйгәнгә,<br> Иңнәреңдә очар канат үскәнгә.<br> Минем өчен билгесез булган җаннарның кемнәрнедер Җир һәм Күкләр аша эзләүләре, алар иңдергән уй-фикерләрнең җан кичерешләре аша гади кеше кулындагы каләм белән кәгазьгә язылуы – бу аңлап һәм аңлатып була торган хәлме соң? Менә “Күк гөмбәзен яңгыратты җан авазың” шигыре. Бу бит төшкә керә торган “матди чынбарлык” яки ниндидер хыялый сагым түгел. Мин, гади авыл кызы, моны үзем уйлап чыгарып яза аламмы? Мөмкин түгел бу.<br> '''& & &'''<br> Күк гөмбәзен яңгыратты җан авазың,<br> Сагыш уты җанны телә ямансулап.<br> Соңга калып килгән булсам, кичерә күр:<br> Юлым узды язмыш кырын кабат урап.<br> <br> Бар җиһанның мал-мөлкәтен бергә җыеп,<br> Алтын таулар вәгъдә итеп, җанны кыеп...<br> Каршы җилләр иссәләр дә, бер мизгелгә<br> Мин барыбер сиңа киләм: “Саумы!” – диеп.<br> <br> Йөрәк нечкә-нәзек кылдан үрелгәндер,<br> Күзләремнән энҗе яшьләр түгеләдер.<br> Гасыр үтеп, килдем, иркәм, яннарыңа,<br> Күңел кошың булып калыйм яннарыңда.<br> Зәңгәр чиксезлектән ис-акылны алырлык сагынычлы, үзәк өзгеч җыр ишетелде. Җырчының тавышында – әйтеп бетергесез сагыш. Ул кемгә эндәшә? Көе һәм тавышы, күңел күген һәм җанны айкап, шигырь булып кәгазьгә күчте. “Кеше ышанмаслык хәлне, чын булса да, сөйләмә” дигән гыйбарә бар. Ләкин, андый күренешләр күп булганга һәм инде берничә дистә ел дәвам иткәнгә күрә, сөйләмичә дә булмый. Моны бөтенләй яшереп тотуның мәгънәсе калмады инде.<br> Шулай да, Гомәр Хәйямның Нури Арсланов тәрҗемәсендәге робагыен искә төшерик:<br> “Җиһан серен фәкать күңелеңдә сакла,<br> Ачып аны, бәла-казага капма;<br> Әрәм итмә кадерле сүзләреңне,<br> Наданнар аймагыннан тор еракта”.<br> Бу сүзләр кисәтү булып күңелгә килми микән? Кайчагында күргәнеңне күрмә, ишеткәнеңне ишетмә, дип тә әйтәләр. Тукайча өстәп дәлилләсәк: “Күктә нәрсә булмас дисең, очсыз-кырыйсыз күк бит ул”.<br> Гайре табигый дип саналган күрү-ишетү аша туган шигырьләрдә һәм соңрак аерым чордашларыбызга багышлап язылган мәдхияләрдә исеме аталмаган бер зат игътибар үзәгемдә торды. Язмаларга ияреп, төрледән-төрле эчтәлекле сурәтләр һәм картиналар да килә иде. Шул рәвештә пәйда булган әлеге кеше кебек күркәм күңелле, җанны гүзәллек белән тоташтыручы бармы икән? Булса да, ул үзе кем? Шундый сораулар озак борчыды мине. Ниһаять, бервакыт: “Мин аның кемлеген белергә телим!” – дигән сүзләр үзеннән-үзе, җанны ярып авызымнан атылып чыкты. Күпмедер вакыт үткәч, элек ясалып бетмәгән сигез почмаклы зур рәсемне өстәлгә җәеп салдым. Рәсем астына элек ирексездән '''скрипка ачкычын''' һәм аңардан соң – '''? ! ...''' тамгалары куйганмын икән.<br> Өстәлдә –төрле төстәге карандашлар, фломастер. Алдан ясалган почмаклар өстенә нурланыш бирелеп, төсле тукыма барлыкка килде. Элеккеге билгеләр астына үзеннән-үзе “Фердинанд Сәлахов” дип язып куелды. Болай да үзеннән үзе җүләрлек эзләгән кеше күңелендә шик-шөбһә тумый каламы соң бу очракта?! Моңа кадәр мин игътибар бирмәгән кеше исеме каян килеп керде, ни сәбәпле язылды? Бу язуны җуяр өчен, лезвие белән кыра башлавым булды... кемдер, кулымнан тотып алган шикелле, тагы да калынрак хәрефләр белән өстеннән кабатлатып яздырды. Куркуымнан бу рәсемне урамга алып чыгып яндырдым. Соңыннан моның өчен бик үкендем. Сәбәпсезгә исеме язылмагандыр бит инде, ниндирәк җырлар җырлый икән дип кызыксынып, күп еллар үткәч, Фердинандның “Сагынам” дигән дискын һәм соңрак башкаларын да алып тыңладым. Шуннан соң “Язмышлар ярында кыя бар” дигән шигырь язылды. Мин аны ничек килгән булса шулай, “ярым ак шигырь” рәвешендә үзгәрешсез калдырдым.<br> <br> '''ЯЗМЫШЛАР ЯРЫНДА КЫЯ БАР'''<br> Җанны ярып кергән көйләр бар,<br> Җанны тетрәндергән җырлар бар.<br> Онытылып язмыш кырында,<br> Гомер иткән ялгыз җаннар бар.<br> <br> Нур сибеп балкыган кояш бар,<br> Мәңгелек иленнән хәбәр бар,<br> Гөлләрнең таҗлары ачылып,<br> Гөлләрдән “Сез”ләргә сәлам бар.<br> <br> Мәхәббәт хакына яшьнәү бар,<br> Мәхәббәт хакында дастан бар,<br> Гомернең юлларын үткәндә,<br> Язмышлар ярында кыя бар.<br> <br> Ходаем, сагыштан арала,<br> Әрнетмә тоз салып ярага,<br> Күрәмсең, күңелем күгендә<br> Мәхәббәт гөлләре ярала.<br> Фердинанд тавышының, тылсымлы яңгырашы, үзенә ияртеп, бөтен авыртуларымны оныттырып һәм яшәү көче биреп, кояш чыгышына каратуы яңадан тууга тиң булды, дисәм дә, ялгыш булмастыр.<br> Килдем – якты өмет баглап, теләк итеп,<br> Киттем – җиргә мәхәббәтем бүләк итеп.<br> '''(Рабиндранат Тагор)'''<br> Җилләр гөлне өзә<br> юкка, моң-зар итеп:<br> тузанда үлемгә<br> аны дучар итеп.<br> Ал син ул чәчәкне,<br> кушып үр бәйләмгә,<br> хәзинә-бизәкне<br> җибәрмә әрәмгә.<br> Мин җыр итәм бүләк –<br> җырым аңлаганга,<br> гөлләрне кадерләп<br> тузаннан алганга.<br> '''(Рабиндранат Тагор)<br>''' === '''I. ЙОЛДЫЗЛЫ КҮҢЕЛ КҮГЕМ''' === '''МИН ГАШЫЙКМЫН!'''<br> '''''Минем күңелем нурлангандыр өмет, хәсрәт, тәэсир белән,'''''<br> '''''Зарар юк, барча изге максатыбыз айлы, йолдызлы!”'''''<br> '''(Габдулла Тукай, “Күңел йолдызы”)'''<br> Мин гашыйкмын дөньядагы матурлыкка<br> Халык көйләренә иңгән хозурлыкка,<br> Былбыл кошның моңнарына, тавышына,<br> Кизләүләрнең кызу-талгын агышына –<br> Мин гашыйкмын мәгыйшәтнең барышына.<br> Мин гашыйкмын назлы-нәфис гөлчәчәккә,<br> Болындагы чәнечкеле бар гөләпкә,<br> Зәңгәр күкнең аязына, болытына,<br> Җил-давылы, карларына, яңгырына –<br> Мин гашыйкмын табигатьнең асылына.<br> Мин гашыйкмын галәмдәге камиллеккә:<br> Чиксезлеккә, Мәхәббәткә, Мәңгелеккә,<br> Күңел кошымның кәгъбәсе − саф Кояшка,<br> Ай-йолдызга, игелекле Җир-Анага.<br> Рәхмәтлемен халикъ кылган бер Аллага.<br> '''САНДУГАЧКА МОҢСЫЗ ҖЫРЛАР КИЛЕШМӘС'''<br> Сандугачка моңсыз җырлар килешмәс,<br> Моңсыз җырлар йөрәгенә ирешмәс.<br> Күңел сафлыгы булса гәр җаныңда,<br> Җан дускаең булыр һәрчак яныңда.<br> Хәлең сорап: “Саумы?” – диеп, кул бирер,<br> Елгыр җилләр ут уйнатып сызгырыр.<br> Далалардан ишетелгән көй-моңнар<br> Күңелеңнең нәзек кылын сыздырыр.<br> Сокланудан тынсыз калып, мизгелгә<br> Тоташырсың Мәңгелекнең үзенә.<br> “Аһ!” дияргә омтылып та, җанкисәк,<br> Бер сүз әйтә алмаганнар бихисап.<br> Үз-үзеңне табып, танып кайтырсың,<br> Фәһем килеп, гаҗәпләнеп әйтерсең:<br> “Каңгырганмын туры юлдан китмичә,<br> Ныклык килмәс, сират күперен үтмичә”.<br> Сандугачка моңсыз җырлар килешмәс...<br> '''МӘХӘББӘТ ГӨЛЛӘРЕ ЯРАЛСЫН!'''<br> Күңелем түрендә тылсымлы көй һәм сүз.<br> Бу сихри авазлар йөрәккә якын, үз.<br> Күкләргә ашамын, әверелеп болытка,<br> Тик җаным моңлана янымда син юкка.<br> Баш имә сагышка, әй, күзем карасы,<br> Каршыңда тулган ай, елмаеп карачы!<br> Ялварып сорыймын, сер чишмә ятларга,<br> Теләгем – яныңда янәшә атларга. <br> Юл алып таңнарда саф сөю язына,<br> Уралыйк наз булып һәр чәчәк таҗына.<br> Мөкатдәс җыр туып дөньяга таралсын,<br> Мәңгелек Мәхәббәт гөлләре яралсын!<br> Мәхәббәт гөлләре яралсын!<br> '''ЯШӘҮ ЯМЕН САКЛАГЫЗ!'''<br> Күз алдында җиһанның бар гөлләре,<br> Далаларда ата-баба эзләре,<br> Шул эзләрдә чайкала ак кылганнар.<br> Ак кылганнар кояш нурын җыйганнар!<br> Нурга төреп серле-сихри даланы,<br> “Хурламагыз, – диләр, – гасыр-заманны!”<br> Бердәм булып тылсымлы көй көйлиләр,<br> Сокландырып, йөрәк сүзен сөйлиләр:<br> “Яшәү ямен, яшәү тәмен саклагыз!<br> Күңел күгенең гөлләрен аклагыз!<br> Табигатьнең гөлләрен сулдырмагыз!<br> Өмет шәмен беркайчан сүндермәгез!”<br> Үз-үзеңне таба алсаң тормышта,<br> Юл куймассың ялганга һәм ялгышка.<br> '''БӘХЕТ КОШЫ'''<br> Бәхет кошы кунмас иңнәреңә,<br> Күңел тәрәзәңне ачмасаң,<br> Шәфәкъ ачылганда таң суларын<br> Гөлләр белән бергә эчмәсәң. <br> Күк йөзендә тулган ай калыккач,<br> Сәфәр чык син кыйбла ягына,<br> Рух ныклыгы биргән Илаһыңның<br> Кәгъбәсенә – изге тавына.<br> Шау чәчәкле күркәм тау битендә<br> Күркәм былбыл сайрар талпынып,<br> Үзәгеңә үтәр сихри моңы,<br> Күккә ашырыр, хәйран калдырып.<br> Күреп күкнең тылсымлы катында<br> Шул күрекле асыл кошыңны,<br> Каршысына килеп тезләнерсең,<br> Хөрмәт итеп, иеп башыңны. & & &<br> Таң алдыннан, хушны алып,<br> Күк капусы ачылды,<br> Җир-Ананың барча гөле<br> Чиксезлеккә тартылды.<br> Тартылу көче гаҗәеп<br> Тылсымлы, серле икән,<br> Гөл тамыры, җирдә үсеп,<br> Күктә гомерле икән. <br> '''АҢЛАТЫЛМАС КҮҢЕЛ ТОЙГЫСЫ'''<br> Аңлатылмас бер күңел тойгысы,<br> Ярсу сагыш җанны биләде.<br> Мин шөкранә кылам: кискен җилләр<br> Җан халәтемне дип күрмәде.<br> Үзгә бер җисемгә әверелеп,<br> Томан арасыннан юл алдым.<br> Кәүсәсенә сарылып ак каенның,<br> Сары сагыш булып уралдым.<br> Карашымны шулчак җәлеп итеп,<br> Таныш түгел бер кош сайрады.<br> Гаҗәпләндем назлы тавышына –<br> Туган төбәгенә әйдәде.<br> Һич кенә дә юл аласым килми<br> Ак каенны ялгыз калдырып.<br> Ташкын сулы яз киләсен көтәм,<br> Керфегемнән тамчы тамдырып.<br> '''КҮҢЕЛЛӘРГӘ ҖИТКЕР!'''<br> '''''“Тартып алчы мине, йолдыз,'''''<br> '''''Коткарчы каралыктан!'''''<br> '''''Ялварыр идемме сиңа,'''''<br> '''''Ялварам чара юктан...”'''''<br> '''(Ренат Харис)'''<br> Күңелләргә җиткер, ярып шәрран,<br> Җылы иңсен җанга, Кояшым!<br> Алтын җепләр белән ул коелган ‒<br> Тукай теле җирдә яңгырасын,<br> Дөнья киңлекләрен яуласын! <br> Кыя тауның гаярь бөркетләре<br> Куәт алсын татар җырыннан.<br> Тыңласын бар җиһан, аһәңләнеп<br> Күркәм телебезнең нурыннан,<br> Сәйдәш көйләренең моңыннан. <br> Татар байрагының нәкышләре<br> Торсын илне нурлап-ямьләп тә.<br> Туган телне хаклар яу ишләре,<br> Лаек булып чиксез хөрмәткә,<br> Баглансыннар аңа хезмәткә!<br> '''''“...Хисләремне хисләр алыштыра,'''''<br> '''''Үз-үземә туа үтенеч:'''''<br> '''''Алга кара ‒ тормыш алда гына,'''''<br> '''''Ян-як ‒ гыйбрәт, артта ‒ үкенеч...”'''''<br> '''(Ренат Харис)'''<br> '''ТВОЙ СВЕТ ЖИВЁТ В СЕРДЦАХ!'''<br> '''''“О, притяни к себе, звезда,'''''<br> '''''Избавь от темени земли!'''''<br> '''''От безысходности мольба,'''''<br> '''''Души порывам ты моим внемли...”'''''<br> О Солнце, пусть твой свет живёт в сердцах,<br> Согрей теплом ты души всех людей! –<br> Да зазвучит и здесь, и в небесах,<br> Объемлет пусть простор планеты всей –<br> Язык Тукая из златых речей!<br> Скалистых гор отважные орлы,<br> Черпайте силу в наших песнях вы,<br> Наполнив души светом доброты.<br> Пусть ритм Сайдаша, признанный молвой,<br> Мир вдохновит нетленной красотой.<br> Узоры флага и сам Татарстан<br> Украсят, озарят народы стран.<br> Борец достоин уважения –<br> Когда язык свой бережно любя,<br> Ему он посвятит всего себя!<br> '''''“...Препятствий нет и чувствам, и мечтам,'''''<br> '''''А самому себе – одна мольба:<br> '''''Смотри вперёд – вся жизнь ведь только там,<br> '''''Наука – рядом, сзади – лишь журба...”<br> '''& & &'''<br> Баш калкыткан яшел чирәмгә<br> Чык тамчысы, төшеп таңнарда,<br> Яшәү сүле өстәп, көч бирде,<br> Юл алдырды гөлле юлларга.<br> Шәфәкъ, якты көнгә ачылгач,<br> Кояш чыгышына каратты,<br> Сихри-серле таң кызы җырын<br> Таң җилләре сөенеп тыңлатты.<br> Йорт кошлары яшел чирәмдә<br> Куанышып уйный куышлы, ‒<br> Күк йөзендә күрми тилгәнне,<br> Канат какмый очкан ерткычны.<br> Күк күкрәтеп, яшен яшьнәтеп,<br> Кара болыт күкне каплады,<br> Яңгыр койды шулчак чиләкләп.<br> Һәм тилгәнең табышсыз калды:<br> Яшен яктысында югалып,<br> Кая бәрелергә белмәде,<br> Ут боҗрасы килеп каршына,<br> Кыршау тартып, күзен бәйләде.<br> Яңгырдан соң чирәм яшәреп,<br> Купшыланып чыкка күмелде,<br> Кинәнегез! диеп кошларга,<br> Кояш нуры җиргә сибелде.<br> '''БИК КҮПТӘННӘН БӘХЕТ ИҢГӘН БУЛГАН'''<br> Бик күптәннән бәхет иңгән булган,<br> Аңламыйча никтер йөргәнмен,<br> Гүзәллеген күрми чиксезлекнең,<br> Кыр зәгъфранын иртә өзгәнмен.<br> Күпме еллар җиргә яз китереп,<br> Кояш нуры сипкән галәмнән,<br> Йөрәгемне борчып яшәткәнмен,<br> Арына алмый алган ярамнан.<br> Җанны өтеп, ачы җилләр искән,<br> Кан катырган зәмһәрир суык,<br> Җир куенына кереп җылынырлык<br> Булган кайчак мизгел һәм минут.<br> Бүген җанны якты моң иркәли,<br> Офыкларга чакырып, эндәште,<br> Олы юлга алып чыгып таңда,<br> Кыр казлары кайтуын күрсәтте.<br> Иңләгәннәр казлар зәңгәр күкне,<br> Киек Каз юлында калмыйча...<br> ...Бик күптәннән бәхет иңгән булган,<br> Яшәгәнмен аңлый алмыйча.<br> '''& & &'''<br> Бәрәкаллаһ! Нинди күркәм ак аргамак,<br> Чал кыяның бөркете күк гаҗәеп зат!<br> Иярдәге тылсым-япма зәңгәр төстән,<br> Көмеш ялы, әйтерсең лә, сихри җилкән!<br> Нинди ният белән килгән, кай тарафтан ‒<br> Ал офыкның ачылганын көткән чакта?<br> Сорау килде күзләремә карашыннан:<br> “Разыймы син гомер юлы язмышыңнан?”<br> Хозурланам күреп офык ачылганын,<br> Каләмемнең алсу төскә манчылганын.<br> Күңелемә нур иңдергән  бер былбылның<br> Тормыш матурлыгына дан җырлаганын.<br> Дулкынланып, саулык теләп бер өн иңде:<br> “Теләкләрең чынбарлыкка ашты инде.<br> Көмеш яллы ак аргамак ‒ гәүдәләнеш,<br> Ихтирамлап, кулларыңны биреп күреш”.<br> Юк әсәре бер болытның күк йөзендә ‒<br> Шаккатырып җылы яңгыр коеп ява!<br> Алтын көзнең алмалары өлгергәндә,<br> Зәйтүн гөле, нурлар сибеп, яфрак яра!<br> '''БОГАУДАН МИН АЗАТ!'''<br> '''''“Күктә бер кош оча'''''<br> '''''Югары, югары!'''''<br> '''''Мин ауныйм идәндә,'''''<br> '''''Кулларым богаулы”.'''''<br> '''(Муса Җәлил, “Соңгы җыр”)'''<br> Богаудан мин азат,<br> Җан-бәгырем иректә,<br> Саф кояш нурлары<br> Күңелдә, йөрәктә.<br> Биектә, югары ‒<br> Киек каз юллары,<br> Еракта яңгырый<br> Мәхәббәт җырлары.<br> Тылсымлы, моңлы җыр<br> Күкләргә ашыра,<br> Тулган ай шулвакыт<br> Сәламен тапшыра.<br> Сәламе, һәрбарча<br> Гөлләрне елмайтып,<br> Кояшка үрләтә,<br> Кыйблага каратып.<br> Бу хозур мизгелдә<br> Яшәүдән тәм табып,<br> Мәхәббәт иленә<br> Очам канатланып.<br> '''БЕР УЧ БӘХЕТ'''<br> Уч тутырып бәхет алып килде<br> Көләч язның сайрар былбылы.<br> Кар сулары ташкынланып акты,<br> Коеп яуды ләйсән яңгыры.<br> Баш калкытты хәтфә бәбкә үлән,<br> Гөрләвекләр акты сукмактан.<br> Түгәрәк күл аккошлары кайтты,<br> Иңкүлеккә ятты ак томан.<br> Күк йөзендә күперенке болыт,<br> Җан хозуры ‒ галәм агышы.<br> Киләчәккә якты юл алдырды<br> Мәңгелекнең Ае, Кояшы.<br> Бер уч бәхет ‒ гөлләремнең таҗы,<br> Әверелеп күгәрченнәргә,<br> Гөр-гөр килеп, күтәрелеп очты<br> Иксез-чиксез зәңгәр илләргә!<br> '''ГАЛИҖӘНАП МОҢ ИЯСЕ!'''<br> Галиҗәнап былбыл кош, моң иясе!<br> Килә сине чынбарлыкта күрәсем...<br> Һич булмаса, көйлә берәр көеңне,<br> Нурландырып гамьле күңел күгемне.<br> Оныттырып үткән шашкын гомерне,<br> Утка тотып сиздермәстән бәгырьне,<br> Кайнар чишмә суын эчерт, кызганмый, ‒<br> Җан халәтем беркавым да үзгәрми!<br> Күңел кошым, белмим, кая ашкына...<br> Чишмә чыңлап юатып дәшә: “Ярсыма!<br> Табигатькә ‒ хозурланып, таң тугач ‒<br> Мәдхия җырлар мәхәббәтле сандугач.<br> Таң йолдызы балкыганда нур сибеп,<br> Дала җиле гөл иркәли сөенеп.<br> Ак күгәрчен илтер кайнар сәламен,<br> Ирештерер җан җылыңны каләмең”.<br> Галиҗәнап былбыл кош, моң иясе!<br> Нәүмиз итмә гамьле күңелем, диясем.<br> Ризасызлык белдерсәң дә, тиргәмә.<br> Тиргәр булсаң, моңлы көйләр көйләмә!<br> '''ДАЛА ГӨЛЕ ‒ ГҮЗӘЛ КЫЗАЛАК'''<br> Дала гөле ул ‒ гүзәл кызалак,<br> Күңел күгемнең якты маягы.<br> Юл алыйк бергә үткән гасырга,<br> Хәтер китабын ачып укырга.<br> Курай-кубызлар моңын тыңларбыз<br> Һәм Ил агасын данлап зурларбыз.<br> Хозур табигать, киң кочагында ‒<br> Хыял диңгезе: йөзеп чыгарбыз.<br> Дала гөле син ‒ гүзәл кызалак,<br> Җан төпкеленә үтеп яшисең.<br> Күңел азыгы биреп җаныма,<br> Гел әүвәлгечә күкрәп яшьнисең.<br> Дала өсләрен сорган күк томан,<br> Томан түгел бу ‒ бер рәшә, сагым.<br> Һич көтмәгәндә ишетеп алдым<br> Галәм былбылы өзелеп сайравын.<br> Тылсымга ия илаһи тавыш,<br> Илһам биреп ул, күккә ашырды.<br> Һәм дулкынланып типкән йөрәгем<br> Иҗат кошына мәдхия тапшырды.<br> '''&&&'''<br> Күз алгысыз җиһанның бар гөлләре.<br> Далаларда ата-баба эзләре,<br> Шул эзләрдә чайкала ак кылганнар.<br> Ак кылганнар кояш нурын җыйганнар!<br> Нурга төреп серле-сихри даланы,<br> “Хурламагыз, ‒ диләр, ‒ гасыр-заманны!”‒<br> Бердәм булып тылсымлы көй көйлиләр,<br> Сокландырып, йөрәк сүзен сөйлиләр:<br> “Яшәү ямен, яшәү тәмен саклагыз!<br> Күңел күгенең гөлләрен аклагыз!<br> Табигатьнең гөлләрен сулдырмагыз!<br> Өмет шәмен беркайчан сүндермәгез!”<br> ...Үз-үзеңне таба алсаң тормышта,<br> Юл куймассың ялганга һәм ялгышка.<br> '''&&&'''<br> Бәйсез булып яши хәятта<br> Рухи яктан көчле уңганнар,<br> Киләчәк буыннар хакына<br> Йөрәк сүзен ташка уйганнар.<br> Бәйсез булып яши хәятта<br> Өмет утын саклый алганнар,<br> Матур тормыш теләп барчага,<br> Гомер юлын уйлап салганнар.<br> Бәйсез булып яши хәятта<br> Хаклык өчен яна алганнар,<br> Хөр күңелле милләт уллары ‒<br> Иҗтиһад һәм хезмәт кылганнар,<br> Халкы өчен балкып янганнар!<br> '''БУ МИЗГЕЛДӘ ҖАНДА ХОЗУРЛЫК'''<br> Бу мизгелдә җанда хозурлык,<br> Сөенечле, матур горурлык:<br> Керфекләрен ачты гөлләрем,<br> Тибрәндереп күңел кылларын.<br> Көй яңгырый күңел күгемдә,<br> Шатлык җыры йөрәк түрендә.<br> Кыш уртасы, бөтерелә кар,<br> Җанда исә ‒ җылы бер бәһар.<br> Бер бөртеге төшеп учыма,<br> Әверелеп кайнар тамчыга,<br> Үгет-киңәш биреп сүз ката:<br> “Яман телдән бәрәкәт кача”.<br> Уттан суга салсалар янә,<br> Нәфрәт утын берүк үрләтмә!<br> Сүз артыннан сүзләр иярә,<br> Сүз тарату ‒ харам “төнәтмә”!<br> Бу мизгелдә җанда хозурлык.<br> Тере суын татып, арынып,<br> Канатланып очтым киңлеккә,<br> Рәхмәт хисен юллап Бөеккә!<br> '''& & &'''<br> Болытларны җил тарата,<br> Кемдер җыр яңгырата:<br> “Йөрәк парәм, назлы гөлем,<br> Күрәмсең, ал таң ата”. <br> Бу җыр уятты йөрәктә<br> Хисләрнең иң татлысын,<br> Күңел түрендә кабызды<br> Шәмнәрнең иң яктысын.<br> Җан-тәнемә ләззәт биреп,<br> Җыр яңгырый әле дә:<br> “Йөрәк парәм, назлы гөлем,<br> Керсәңче, дим, хәлемә”.<br> Көтмәгәндә канатланып<br> Күтәрелдем һавага ‒<br> Күңел бакчам гөлләренә<br> Яңгыр булып яварга.<br> '''ИКЕ БЫЛБЫЛ КҮҢЕЛ КҮГЕМДӘ'''<br> '''''“Күңел ишекләрем тоткасыз.'''''<br> '''''Ләкин биксез. Хәтта келәсез.'''''<br> '''''Һәр кешегә анда ‒ ачык йөз ‒'''''<br> '''''Хуш киләсез... керә белсәгез”.'''''<br> '''(Ренат Харис)'''<br> Ике былбыл яши күңел күгемдә,<br> Берсе фани, берсе бакый дөньядан.<br> Галәмәт бер көчкә ия һәркайсы,<br> Мәртәбәле ‒ алар гали затлардан.<br> Ике былбыл яши күңел күгемдә,<br> Мәдхияләр җырлап яшәү хакына,<br> Сихри серен ачып зәңгәр киңлекнең<br>, Юл алдырып газиз Раббым каршына.<br> Ике былбыл яши күңел күгемдә.<br> Мең рәхмәтем сезгә, тиңдәш былбыллар!<br> Илаһи бу тавышыгызга назлана<br> Далаларда кылганнар һәм балбаллар.<br> Ике былбыл яши күңел күгемдә,<br> Мәңгелекнең Ай-Кояшы уңында,<br> Гөлләремә иңә якты нурлары ‒<br> Берәмлекләп ачыла гөл таҗлары.<br> '''ИГЕЗӘКЛӘР ЙОЛДЫЗЛЫГЫ'''<br> Игезәкләр йолдызлыгы ‒<br> Җитмеш йолдызлы тезем.<br> Җитмеш йолдызның тик берсе<br> Йөрәккә уя эзен.<br> Калган алтмыш тугыз эзе<br> Кемнәрнең йөрәгендә?<br> Җиһанны яктырткан кояш ‒<br> Җир-Ана үзәгендә.<br> Игезәкләр йолдызлыгы ‒<br> Гади дә, катлаулы да.<br> Галәмнең яшерен сере ‒<br> Мәңгелек катламында.<br> '''“СИН ҺӘМ МИН ЮЛЫ”'''<br> Дустым кинәт сорау бирде:<br> “Син кайсы йолдызлыктан?” ‒<br> “Син һәм Мин юлы”ннан!” ‒ дидем,<br> Җыкланмый сүз юклыктан.<br> “Андыйны юк ишеткәнем!” ‒<br> “Нигә син аңламыйсың:<br> “Син һәм Мин”дә яшәгәнең<br> Һич тә тоемламыйсың?<br> “Планета” дип сөйләшкәндә<br> Күңелеңә уймыйсың:<br> Үзең җирдә яшәгәнгә<br> Сөенеп тә туймыйсың!<br> “Син һәм Мин юлы”, ‒ уйлансак,<br> Без туып үскән төбәк!” ‒<br> Кочып алды дустым шулчак,<br> Карашын күзгә төбәп.<br> ...Бер карашка гади, анысы,<br> Барыбер уйландыра.<br> Ел фасыллары агышы<br> Күңелне моңландыра.<br> '''& & &'''<br> Кояш нуры да җитми, ахрысы,<br> Чыңламый никтер күңелем кыллары...<br> Җаным иркендә нидер үзгәрде,<br> Күңел күгемне болыт каплады.<br> Түгәрәк күлнең уйчан аккошы,<br> Моңсу күзләрен офыкка төбәп,<br> Бар көчен җыеп, канатын кага,<br> Колачын җәеп, очарга теләп.<br> Зәңгәр киңлеккә омтылган аккош,<br> Уй-теләкләрең тормышка ашсын,<br> Күңел хөрлеге теләп барчага,<br> Җан рәхәтендә яшәргә язсын.<br> Чыңламаганга күңелем кыллары,<br> Каурый каләм дә төште кулымнан,<br> Эчсәң, гел кыса сулыш юлларын ‒<br> Сагыш суы ул аккош күленнән.<br> '''МӘРХӘМӘТ КӨТӘ КҮҢЕЛ'''<br> Иңнәремдә канат булса,<br> Очар идем кош кебек.<br> Бәргәләнеп-сугылып яшим,<br> Абына-егыла сөрлегеп.<br> Ямьсезләшмәскә тырышам,<br> Зәһәр елан чакса да,<br> Җан өшеткеч каршы җилләр<br> Ишегемә какса да.<br> Мин көтәмен сабыр гына<br> Үз сәгатем сукканын,<br> Беләм, мәхәббәтем диеп,<br> Мәҗнүннең ут йотканын.<br> Кешеләргә мин эндәшәм:<br> Нигә сез миһербансыз?<br> Егылганга кул бирмәгән ‒<br> Түгелмени имансыз?<br> Ни хәл итмәк, без бәндәләр,<br> Күк фәрештәсе түгел.<br> Тик шулай да дөньялыкта<br> Мәрхәмәт көтә күңел.<br> '''КҮЗ НУРЫМНЫ САГЫНЫП'''<br> Күз нурымны сагынып яшем тама,<br> Җаным бүген бигрәк сагышлы.<br> Эзләремне күмеп буран сарган,<br> Тынып калган чишмә агышы.<br> Яз илендә һәрчак кояш балкый,<br> Ак күбәләк куна гөлләргә.<br> Таң алдыннан асыл кошлар сайрый,<br> Пар аккошлар төшә күлләргә.<br> Күз нурымны сагынып җаным елый,<br> Кайтып булмый үткән көннәргә.<br> Йөрәк җырым тамчы булып тамсын,<br> Ак күбәләк кунган гөлләргә.<br> '''& & &'''<br> Күңел кошым газаплана,<br> Таба алмый моңлы җырын,<br> Укып очса да мәдхия,<br> Иңләп-буйлап иген кырын.<br> Сагышланып, ярсып елый<br> Сагынудан язгы гөлен,<br> Күбәләкләр уйнаклаган<br> Гөлбакчасы ‒ туган илен.<br> Сабыр канатым сынды, дип,<br> Күңел кошым, койма яшең,<br> Өмет чаткысы кабызып,<br> Күк күкрәтеп узды яшен.<br> Көй-моң булып, илһам биреп,<br> Тәүге яңгыр җиргә ява.<br> Күккә ашырыр хозурлыкта<br> Тамчы җыры ‒ җанга дәва.<br> '''КҮҢЕЛЕМ ҖЫЛЫ ЭЗЛИ'''<br> Агачлар бөреләнгәндә<br> Һәм табигать уянганда,<br> Тавыш килде ерактан ‒<br> Ихлас күңел-йөрәктән:<br> “Күңелем җылы тели,<br> Күңелем җылы эзли”.<br> Тынгы бирми ул күңелгә,<br> Көн-төн яңгырап бүген дә,<br> Ерактан килгән тавыш,<br> Күкләрдән иңгән сагыш:<br> “Күңелем җылы тели,<br> Күңелем җылы эзли”.<br> Уйларга калып кинәттән,<br> Мин сорадым бу сердәштән:<br> “Сагыш-зарың нилектән?” ‒<br> “Күңелем җылы тели,<br> Күңелем җылы эзли”.<br> Ачыргаланып өн иңде<br> Искәрмәстән, чын йөрәктән:<br> “Минем дә менә күптән,<br> “Күңелем җылы тели,<br> Күңелем җылы эзли...”<br> '''& & &'''<br> Күз күрмәгән, колак ишетмәгән<br> Хәлләр була икән дөньяда:<br> Кыр казлары, кайтып җылы яктан,<br> Очып төште ярсу дәрьяга.<br> Яр өстенә карап күзәтәләр<br> Икесе дә, нәрсәдер көтеп.<br> Давыл үтте, кыяларны кисте,<br> Тетрәндереп, җаннарны өтеп.<br> Дулкын кага ярга бер-бер артлы,<br> Кыр казлары йөзә юл алып.<br> Искитмәле гаҗәп манзарага<br> Карап торам, тын һәм таң калып.<br> Каңгылдашып, алар кинәт кенә<br> Күтәрелде зәңгәр киңлеккә.<br> Могҗизалы, мәртәбәле дәрья,<br> Көндәшләр юк сиңа тиңлектә!<br> '''КҮҢЕЛ КОШЫМА'''<br> Күңел күген шау чәчәккә күмгән<br> Язлар узган инде күптәннән,<br> Язмыш җиле чал чәчемнән сыйпый:<br> “Аһ-зарыңнан бушан − үткәннән!”<br> Күңел кошым әлегәчә һаман<br> Кабул итә алмый кышларны,<br> Өзгәләнеп, ярсып аваз сала,<br> Кайтарырга теләп язларны.<br> Күңел кошым, үзеңә зыян салма,<br> Бәргәләнеп, хәлең бетереп:<br> Ак кышларның кары күптән җанны<br> Кочагына алды бөтереп...<br> '''НИГӘ ТЫНЫП КАЛДЫҢ?'''<br> Күңел кошым, нигә тынып калдың,<br> Мәхәббәт гөлләре яралгач?<br> Бәхет гөле синсез чәчәк атмас,<br> Күңелемдә ал таң атмагач.<br> Күңел кошым, нигә тынып калдың,<br> Карашыңмы үзгә тормышка,<br> Йөрәгемне, җанны ачындырып,<br> Ни сәбәпле салдың сагышка?<br> Күңел кошым, нигә тынып калдың,<br> Очар канатымны каерып,<br> Күзләремнән ачы яшь тамдырып,<br> Сагыш утларында яндырып?<br> Күңел кошым, нигә тынып калдың?<br> Җавап сүзен миңа кем әйтер?<br> ...Үз катыңа чакырып дәшкәндә,<br> Тау иңрәтеп бер шаңдау кайтыр.<br> '''& & &'''<br> Яшь былбыллар тавышыннан<br> Дөньям нурга күмелә,<br> Күңел күгем − гөл бакчасы<br> Гел кояшка үрелә.<br> Былбыллар, иҗат юлыгыз<br> Сәгадәтле, бай булсын,<br> Бәхет чишмәгез һәрвакыт<br> Мөлдерәп тулып торсын.<br> Яшь былбыллар, күңелегезгә<br> Илаһи моңнар иңсен,<br> Мәңгелекнең моңы аша<br> Мөкатдәс җырлар килсен.<br> Яшь былбыллар тавышыннан<br> Ләззәт алып җаныма,<br> Ходайның рәхмәте белән<br> Кайттым гомер язына.<br> Яшь былбыллар, мең рәхмәтем, −<br> Хозурлык кичерттегез,<br> Кояш нурларына төреп,<br> Тере су эчерттегез.<br> '''& & &'''<br> Күңелем кошы канатын кага ‒<br> Кышкы иртәдә сәфәр чыгарга.<br> Күңелем кошы, түз син беразга,<br> Ерак калмады кояшлы язга.<br> Берүк ашыгып юлга чыкма син,<br> Җиңел юлларга өмет кылма син:<br> Давыллы җилләр юлыңны бүләр,<br> Чарасызлыктан җаның ут көяр.<br> Күңелем кошы, оч син иркенләп,<br> Күңелем күген иңләп һәм буйлап.<br> Күңел чишмәсе агышын тыңлап,<br> Ихлас күңелдән өзелеп сайрап.<br> Кага канатын күңелем кошы:<br> “Өмет утының нурларын кочтым!”<br> Шатлык чаткысы балкый күңелдә,<br> Татлы мизгелләр ‒ йөрәк түрендә! <br> '''& & &'''<br> Шигырь язу минем иркемдә түгел,<br> Юл салдыра мәхәббәтле саф күңел:<br> Былбыл кошлар сайраганда бакчамда,<br> Һич арымыйм, күпме тыңлап баксам да.<br> “Нурлы йөзем, тулган аең якында,<br> Уралгандыр мәңге сүнмәс ялкынга, −<br> Пышылдады кемдер миңа кинәттән, −<br> Бәгырең өзгән асыл зат − ул үзәктә.<br> Үт суларын кудырадыр бавырдан −<br> Җылы сүздән бармы берәр авырган?<br> Мәхәббәттән көч-дәрт алган һәрбер җан<br> Мәңгелеккә, мәдхия укып, җырлый дан”.<br> Шигырь язу минем иркемдә түгел:<br> Юл салдырган мәхәббәтле саф күңел.<br> Бер шәрабсыз аек килеш исертеп,<br> Яшәтәдер, Кәүсәр суы эчертеп.<br> '''& & &'''<br> Шаянланып, кояш күз кыса,<br> Кәефе шәп бүген, күрәсең:<br> “Ни сәбәпле минем нурымны<br> Йөрәгең назына төрәсең?”<br> Моңсуланып, шулчак сүз куштым:<br> “Кояш, ‒ дип, ‒ үчекләп шаяртма,<br> Күңелем энҗесенә кагылып,<br> Ярсу хисләремне уятма”.<br> “Кичер, ‒ диеп кояш эндәште, ‒<br> Йөрәгеңдә давыл кузгатсам,<br> Чәрдәкләтеп сөю касәңне,<br> Чиксез авыр халәт уятсам...”<br> '''КҮҢЕЛ КОЯШЫМ БАЛКЫДЫ'''<br> Күңел кояшым балкыды<br> Нурландырып йөрәкне.<br> Әйтерсең лә, мин бүгеннән<br> Чал бөркет күк гайрәтле.<br> Бөркет кыяга оялый,<br> Үз көченә тапшырып.<br> Җиһан гөле чәчәк атты,<br> Хыялымны ашырып.<br> Бу бәхетле минутларны<br> Сакласын иде күңел.<br> Тормыш яме ‒ кадерен белсәң,<br> Яшәве рәхәт, җиңел.<br> ...Табигатьнең хикмәтләре ‒<br> Төкәнмәслек мәңгегә:<br> Коеп яуды... ләйсән яңгыр ‒<br> Гел энҗе-мәрҗән генә!<br> '''ОНЫТМАДЫМ!'''<br> Онытмадым.<br> “Оныттың!” − дип үпкәләмә,<br> Йөрәк итен телемләргә телгәләмә.<br> Күңелемнең кәгъбәсе һәм йолдызы син.<br> Сагыш утын күрә бары караңгы төн...<br> Онытмадым.<br> “Оныттың!” − дип үпкәләмә,<br> Гомер язы узганга да үрсәләнмә<br>. Таң алдыннан ирешер дә куш канатка,<br> Җаным ашыр илһамланып синең катка.<br> Онытмадым.<br> “Оныттың!” − дип үпкәләмә,<br> Хак сүземә ышанмыйча, өзгәләмә.<br> Элеккечә, тибрәндереп күңел кошын,<br> Сайра әле, былбыл, ‒ язын, җәен, кышын!<br> Онытмадым.<br> “Оныттың!” − дип үпкәләмә.<br> Рәхмәт әйтеп гомер язы үткәннәргә,<br> Төн пәрдәсен җырлап ачыйк бергәләшеп,<br> Сагышлардан азат булып, күккә ашып.<br> '''& & &'''<br> Чәчләрдә чал ‒ күңелдә яз,<br> Кояш елмаеп көлә.<br> Мәтрүшкәле болыннардан<br> Чулпылар чыңы килә.<br> Яран гөлләре чәчәктә,<br> Яз аһәңе йөрәктә.<br> Күңелемне алгысытып<br> Җыр яңгырый еракта.<br> Көтеп алган якты җырым,<br> Канат куеп иңемә,<br> Юл алдырды ай-йолдызлы<br> Саф Мәхәббәт иленә.<br> Чәчләрдә чал ‒ күңелдә яз,<br> Кояш елмаеп көлә.<br> Мәтрүшкәле болыннардан<br> Чулпылар чыңы килә.<br> '''& & &'''<br> Сөртеп җанны өткән сөремне,<br> Кайнар кочагыма алдым да<br> Каршы җил талкыган гөлемне,<br> Күтәрелдем диңгез ярына.<br> Дулкын шаулап бәргән сөзәк яр:<br> “Сиңа, ‒ диде, ‒ әйтер сүзем бар:<br> Язмышыңа каршы барасың,<br> Гөлең белән дөрләп янарсың”.<br> Мин, үземчә аңлап сүзләрен,<br> Гөлем кочып, дөнья әйләндем,<br> Мәңгелектән якты нур алып,<br> Хис ташкынын алга әйдәдем.<br> Сүнмәс учак кабызып йөрәктә<br> Керсез, саф мәхәббәт хакында,<br> Күңел кошым җырлый тирәктә,<br> Ишеттереп Бөек акынга.<br> '''& & &'''<br> “Үз ачкычың бар, ачып кер ишектән!” ‒<br> Бу сүзләрне кайчан соң мин ишеткән?<br> Хәтерләмим, кемнең моны әйткәнен,<br> Хак сүз әмма ‒ күңелемдә йөрткәнем.<br> Киткән яктан кайтабыз көч иңдереп,<br> Гөлләрнең иң асылыннан таҗ үреп.<br> Беләктәге беләзек тә ‒ гөлләрдән,<br> Бил путасы ‒ энҗе белән бизәлгән.<br> Тамбур белән чигелгән яулыкларым,<br> Нәкыш салып, кем уйгандыр юлларын.<br> Бу башкаем өзмидер өметләрен ‒<br> Табармын дип шул изге җан эзләрен.<br> Үз ачкычым алыр өчен, и Тәңрем,<br> Бик тә кирәк миңа Синең ярдәмең! <br> '''& & &'''<br> Тирә-ягым шау чәчәктә,<br> Тоткан кыйблам киләчәккә, ‒<br> Үрмә гөлдән такыя үреп,<br> Офык ачылганын күреп...<br> Тавыш бирәм Бөек Күккә,<br> Сәлам әйт, дип, Чал бөркеткә.<br> Иркен, тирән сулыш алып,<br> Ял итим дип утырганда,<br> Ишетелде сихри тавыш:<br> “Юл йөртә, ‒ дип, ‒ сине сагыш.<br> Чал бөркетне сагынганда,<br> Йөрәк сүзен көйгә салыш...<br> Тау иленә юл тотасың,<br> Очар кошка әверелеп”. <br> Таң йолдызы балкып яна,<br> Юлларыма нурлар сибеп,<br> Күңел кошым өзелеп сайрый,<br> Бәхет йолдызлыгын күреп.<br> Моң чишмәсе ‒ күңел күгем,<br> Яшел чирәм ‒ йөргән юлым.<br> Тирә-ягым шау чәчәктә,<br> Тоткан кыйблам киләчәккә.<br> '''НИЧЕК ГАШЫЙК БУЛМАССЫҢ?'''<br> “Кемгә гашыйк булган ул?” ‒ дип,<br> Кем сораштыра, дустым?<br> Мин ул ‒ мөкиббән җиһанга ‒<br> Кояш нурларын кочтым.<br> Гашыйк булып яшәмәсәң,<br> Белмәссең хәят ямен,<br> Тоймассың чишмә суының<br> Ширбәт күк татлы тәмен.<br> Сизмәссең дә бакчаңдагы<br> Гөлләрнең хуш исләрен,<br> Ишетмәссең талга кунган<br> Сандугачның көйләрен.<br> Күрмәссең шәфәкъ сүнгәндә<br> Йолдызлар кабынганын,<br> Сәфәр чыгарга әйдәкләп,<br> Болытлар агылганын.<br> Бу гаҗәеп матурлыкка<br> Ничек гашыйк булмассың?<br> Хөр күңелле кешеләргә,<br> Югыйсә бит, уңмассың!<br> Татлы телле тау былбылы,<br> Гашыйк итеп үзенә,<br> Мине дә бит, үр мендерде ‒<br> Саф Мәхәббәт иленә.<br> '''& & &'''<br> Гөлбакчаның нәфис гөлләре<br> Бер-бер артлы чәчәк аттылар,<br> Саф кояшка тиң күңелләре ‒<br> Нур балкытып керфек кактылар.<br> Такыяда урын гөлләргә ‒<br> Дусларыма бүләк итәргә.<br> Күңел кошым очты югары:<br> Күңелемдә ‒ чәчәк бураны.<br> Сары гәрбәдән муенса<br> Җан җылыңны биреп җыелса<br>, Күңел чишмәң чыңлар челтерәп,<br> Үзалдына моңлы көй көйләп.<br> Хис ташкыны ургылып ага;<br> Илаһи моң әйди ак юлга ‒<br> Гомер шәме көйрәп янганда,<br> Ташкын җанны ярып чыкканда.<br> '''ХИС ТАШКЫНЫ ДИП, ЮК СҮЗ АЛЫШ'''<br> Аңламый җан кичерешләрен,<br> Хискә бирелүчән син, диләр.<br> Табигатьтән өстен көчләрнең<br> Барлыгынмы чынлап белмиләр?<br> Хис ташкыны дип, юк сүз алыш,<br> Хикмәт ‒ тавыш яңгырашында.<br> Бер Ходайдан килгән нурланыш ‒<br> Тел белеме чагылышында.<br> Һәр кешенең үз вазифасы,<br> Тормыш юлының хатирәсе.<br> Җиһан серен аңлый алмассың,<br> Галәм кошын тыңлап туймассың.<br> Кәккүк тавышы сагышлы, моңлы,<br> Коры җилләр әрнетә җанны.<br> Кискен җилгә каршы торырлык<br> Көч бир, Раббым, һәм дә сабырлык.<br> Галәм кануннарын ятлаган ‒<br> Кыйбла якка сөенеп атлаган.<br> Хис ташкыны түгелдер бу сүз:<br> Җәй артында сакта тора көз.<br> '''& & &'''<br> Мин дөньяның эчтем ширбәтен дә,<br> Ширбәт белән бергә ‒ агуын да,<br> Зиһенемне югалтмаска теләп,<br> Табигатьтән алдым даруын да.<br> Язмыш белән хәзер килешеп яшим,<br> Каршы җилләргә дә мин сүз дәшмим,<br> Туздырсыннар йолкып-йолкып чәчем,<br> Таммасын тик сагышлы күз яшем.<br> Бүген тагын эчтем татлы ширбәт ‒<br> Хакы булды, һай, бәһасыз кыйммәт:<br> Сүз алдылар читкә тайчанмаска,<br> Саз каены кебек чайкалмаска.<br> Вакыт, кабат синнән ярдәм сорыйм!<br> Һәм рөхсәтсез берни дә кылалмыйм...<br> Сәфәр чыкканымны ак хыялым көтә,<br> Ни хикмәттер: юлым кыя аша үтә.<br> '''ҮТКӘННӘРДӘ ЯШИМ'''<br> Үткәннәрдә яшим, үткәннәрдә,<br> Бүгенгене зурлап, хөрмәтләп,<br> Киләчәкнең якты нурын күреп,<br> Җиһан гөлен данлап, кадерләп.<br> Үткәннәрдә яшим, үткәннәрдә,<br> Гасыр җырларында ямь табып,<br> Галәм былбылына гашыйк булып,<br> Хозур тавышына таң калып.<br> Үткәннәрдә яшим, үткәннәрдә,<br> Уйларымда күккә җан атып,<br> Күңелемнең төпкелендә яткан<br> Хәтер төенен сүтеп-яңартып.<br> Үткәннәрдә яшим, үткәннәрдә,<br> Күз алдымда Чал тау, үзәнлек,<br> Алкын сулы һәм кодрәтле елга, ‒<br> Җан җирсүе үзәк өзәрлек.<br> '''ЯЗМЫШ КЫРЫ ‒ ЧИКСЕЗЛЕКТӘ'''<br> Язмыш кыры ‒ чиксезлектә.<br> Кояш баеп, шәфәкъ сүнгәч,<br> Җан, әверелеп очар кошка,<br> Юл сабадыр айлы кичкә.<br> ...Ай юлыннан кемдер бара,<br> Янартаулар үрен кичеп,<br> Киләчәккә өмет баглый,<br> Офык яктырганны көтеп.<br> Кояш нурын җиргә чәчте,<br> Киләчәкнең йөзе ‒ якты.<br> Ярларына сыешалмый,<br> Язгы ташкын ургып акты.<br> Күтәрелде ап-ак томан,<br> Таралды да иңкүлектән,<br> Эндәште ул: “Әй, син, туган!<br> Җан рәнҗеше күптән узган,<br> Кан кардәшең, нигез ташың,<br> Сине көтеп, гаҗиз булган.<br> Койдырма аның керсез яшен!<br> Эзләреңне кайткач кара ‒<br> Кай тарафка алып бара?<br> Инеш буе чишмәгәме,<br> Әллә серең чишмәгәме?” ‒<br> “Эзем бара киң яланга,<br> Үзән аша зур аланга,<br> Кыр чәчәге җыеп йөргән<br> Иң бәхетле, шат заманга.<br> Балачакның һәрбер көне<br> Эз калдырган йөрәгемдә,<br> Онытылмас тургай җыры ‒<br> Күңелемнең түрләрендә.<br> Нәни кошчык тургаемның<br> Канатлары һич талмасын,<br> Яңгыратсын моңлы җырын,<br> Җиһан гизеп, һич армасын!”<br> ...Язмыш кыры ‒ чиксезлектә.<br> Кояш баеп, шәфәкъ сүнгәч,<br> Җан, әверелеп очар кошка,<br> Юл сабадыр айлы кичкә.<br> === '''II. МӘХӘББӘТ ИЛЕ''' === '''''“Мәхәббәт иле бармы икән,'''''<br> '''''Әгәр булса, ул кайда?'''''<br> '''''Биек таулар артындамы,'''''<br> '''''Әллә ялгыз утрауда?'''''<br> '''''Мәхәббәт иле, әлбәттә,'''''<br> '''''Чәчәк сыман матурдыр,'''''<br> '''''Анда барчаның йөзендә'''''<br> '''''Кояш нуры балкыйдыр”.'''''<br> '''(Гүзәл Идрисева)'''<br> '''МӘХӘББӘТ КҮПЕРЕ'''<br> Мәхәббәт күпере салынды,<br> Бик ерак булса да аралар.<br> Мәхәббәт килүгә төзәлде<br> Йөрәктә әрнегән яралар. <br> Мәхәббәт күпере салынды −<br> Карамый кыяга, упкынга.<br> Мәхәббәт серләрен ачты да,<br> Чорналдык икәүләп ялкынга!..<br> Мәхәббәт күпере салынды,<br> Олыгаеп, чәчләргә чал кергәч,<br> Мәхәббәт яшәртте, яшь итте,<br> Кояштай елмаеп син килгәч.<br> Мәхәббәт күпере салынды −<br> Гомерлек яр булып кал гына!<br> Мәхәббәт, сарайлар салдырып,<br> Күзләрдән яшьләрне тамдыра...<br> Мәхәббәт күпере салынды:<br> Чәчәккә төренде Җәй һәм Кыш.<br> Мәхәббәт яктыртты дөньяны, −<br> Күкләрдән иңгәндер бу балкыш.<br> '''МОСТ ЛЮБВИ'''<br> Вот и выстроился Мост Любви,<br> Хоть живёшь ты в далёких мирах;<br> И пришла к нам Любовь, исцелив<br> Бередящие раны в сердцах.<br> Вот и выстроился Мост Любви, −<br> Он поверх всех пучин, горных скал;<br> Приоткрыла Любовь дивный лик −<br> Сразу пламени жар нас объял!..<br> Вот и выстроился Мост Любви, −<br> До седин ли твоих дело ей!<br> Ты пришёл, и Любовь молодит<br> Солнцеликой улыбкой твоей.<br> Вот и выстроился Мост Любви −<br> Так возлюбленным будь до конца!<br> Но Любовь − она строит дворцы,<br> Чтобы их омывала слеза...<br> Вот и выстроился Мост Любви:<br> Нынче Лето-Зима − во цветах.<br> И Любовь озарила весь мир,<br> Излучают тот свет Небеса...<br> '''& & &'''<br> Мин яшимен саф Мәхәббәт илендә,<br> Зөһрә йолдыз балкып яна күгемдә;<br> Аккош булып очып китсәм көзләрдә,<br> Чыгарсызмы кайтуымны күзләргә?<br> Мин мәһабәт Чал тауларга баш куям,<br> Тау-таш барлап, энҗе-мәрҗәннәр җыям.<br> Киләчәкнең якты нурын күрәмен,<br> Кыңгырау гөлдән такыялар үрәмен.<br> Яз шатлыгы күңел күген балкыта,<br> Кояш нуры бар җиһанны яктырта,<br> Ут чәчрәтә далаларда кызалак,<br> Ямь китерә балан ‒ хәтта кузгалак!<br> Туган якта җир җылысы кадерле,<br> Сагыну-сагыш өзәдер лә бәгырьне...<br> Аккош булып очып кайтсам язларда,<br> Чыгарсызмы каршы алырга таңнарда?<br> '''&&&'''<br> '''''Бу нинди сүнмәс йолдызлар,'''''<br> '''''Күр, нинди сихри галәм!'''''<br> '''''Көн-төн сөйләп бетмәс сүзләр,'''''<br> '''''Аһ, кирәк шигъри каләм!'''''<br> '''(Равил Рахмани)'''<br> Яшен, күк күкрәтеп, камчысын уйната.<br> Мәхәббәт йөрәктә саф хисләр уята.<br> Кичен күк йөзендә йолдызлар кабына,<br> Тулган ай тылсымлы зәңгәр шәл ябына.<br> Җылы җил наз булып сарыла иңемә:<br> Күз сал, ди, соңармый йолдызлар иленә.<br> Ис-акыл китмәле гаҗәеп күренеш:<br> Йолдызлы тупланыш, йолдызлы йөгереш.<br> '''ОНЫТКАНСЫҢ ИЧ!..'''<br> Таңнар атканда ишетелә тавыш:<br> “Мин синең өзелеп сөйгән ярың ич!”<br> Шушы тылсымлы һәм назлы сүзләр<br> Кабатлана гел, җиткәч айлы кич:<br> “Сөйгән ярың ич! Сөйгән ярың ич!..”<br> Янып сөюләр кабат кайтмаслар,<br> Шашып сөюләр ерак калдылар.<br> Тик күзләр генә кызыл шәфәкътән<br> Сине эзлиләр, эзләп талмыйлар.<br> Йөргән юлымда якын сердәшем −<br> Ак ромашкалар елмаеп көлә.<br> ...Онытып булмаслык сихри яктылык,<br> Яшерен нур булып, яшьлектән килә. <br> Таңнар атканда ишетелә тавыш:<br> “Онытмам, − дидең, − оныткансың ич!”<br> Шушы сагышлы моңсу сүзләрне<br> Кабатлый янә, җиткәч айлы кич:<br> “Оныткансың ич!.. Оныткансың ич!..”<br> '''ТЫ ЗАБЫЛА ЛЮБОВЬ!..'''<br> Предрассветной порой слышу нежный зов:<br> “Ненаглядный я твой, я ‒ твоя любовь!”<br> Тех волшебных речей, ласковых тех слов<br> Отзвук лунных ночей голос вторит вновь:<br> “Я ‒ твоя любовь! Я ‒ твоя любовь!”<br> Страстный пыл той любви не вернётся вновь,<br> Те безумные дни жизни скрыл покров.<br> Только очи мои, пристально глядя,<br> Среди алой зари ищут всё тебя.<br> А ромашки белы ‒ наперсницы мои ‒<br> Лишь улыбки свои дарят мне в пути.<br> ...Не угаснет во мне свет волшебный сей,<br> Тайный луч ‒ он живёт с самых юных дней.<br> Предрассветной порой слышу нежный зов:<br> “Поклялась же мне ты ‒ и забыла любовь!”<br> Этих грустных речей беспрерывный глас<br> Отзвук лунных ночей повторяет в нас:<br> “Ты забыла любовь!.. Ты забыла любовь !..”<br> '''& & &'''<br> Юлга дәшеп, тавыш иңде Җиһаннан,<br> Гомер сызыгыннан узып барганда.<br> Күк йөзендә якты йолдыз кабынды,<br> Тынсыз калып, тирән уйга чумганда.<br> <br> Ходаемнан сорап хәер-фатиха,<br> Дога кылдым җир-туфракка тезләнеп.<br> Тере суын хәят салды учыма,<br> Кояш нурын җан-бәгыремә үткәреп.<br> <br> Тере суын гөлләремә бөркедем,<br> Кыйбла тарафына карап юл алдым.<br> Галәм кошы яңгыраткан бер көйне<br> Тагын бер кат ишетеп, хәйран калдым.<br> <br> Бу илаһи көйнең тылсым-көчләре<br> Күңел кылларымны кабат уйнатты,<br> Өч диңгезнең суы аша үткәреп,<br> Киләчәкнең сукмагыннан атлатты.<br> <br> '''& & &'''<br> Мәхәббәтне таң калдырыр җырың булсын,<br> Күңелеңдә кояш һәрчак балкып торсын,<br> Җырлар җырың, тылсым-көчкә ия булып,<br> Үзе әйдәп, яз иленә алып барсын.<br> <br> Күрсәтсен ул чиксезлекнең гүзәллеген,<br> Ай-Кояшлы Бөек Күкнең зәңгәрлеген,<br> Ишеттерсен былбылларның тавышы аша<br> Керсез сөю, саф хисләрнең тирәнлеген.<br> <br> Килер көнгә, киләчәккә ышаныч баглап,<br> Өмет утын кабыза алсын һәрбер йөрәк,<br> Һәрбер кеше күңеленнән ургып чыксын,<br> Кайнар чишмә суы кебек, изге теләк.<br> <br> '''& & &'''<br> Көтмәгәндә килдең, Мәхәббәт,<br> Мәңгелек утында яндырдың.<br> Җәрәхәтен зарлы йөрәкнең<br> Таң суында ипләп юдырдың.<br> <br> Сихри кояш нуры, күк балкып,<br> Күз карашын үзеңә юнәлттең.<br> Баш бирмә, дип, кайгы-сагышка,<br> Күңелемне аңлап юаттың.<br> <br> Сабыр төбе ‒ сары алтын, дип,<br> Кәккүкләрдән гомер юраттың.<br> Гомер кышы яшенен яшьнәтеп,<br> Киек Каз юлыннан атлаттың.<br> <br> Мең рәхмәтем сиңа, Мәхәббәт, <br> Яшәү көче миңа биргәнгә!<br> Җан ачысы белән кычкырып,<br> Упкын кырыенда йөргәндә...<br> <br> '''& & &'''<br> Үзем беләм җанның ни кичергәнен,<br> Рухым ташлап китте, дип өзелгәнен.<br> Өмет шәмен яңа ай нурландыра,<br> Күңел күген уй-фикер җанландыра.<br> <br> Тау битендә бәреп чыккан саф чишмә,<br> Хуш ис тараткан гөләпләр ал төстә.<br> Тугай кочагында ‒ яшь колынчаклар,<br> Сокланудан тел шартлата малбагар.<br> <br> Күз карашын җәлеп итә зәңгәр күл,<br> Күл өстендә ‒ ай нурыннан сихри юл.<br> Барча аккош сәламләшә баш иеп,<br> Бер-берсенә теләктәш-чордаш диеп.<br> <br> Һәр куакта өзелеп сайрый сандугач,<br> Саба җиле исеп үтә, таң тугач.<br> Табигатьтә җан теләгән бар да бар.<br> Күз алдында ‒ хәл җитмәслек текә яр...<br> <br> '''МӘХӘББӘТ ҺӘРКЕМНЕҢ ҮЗЕНДӘ'''<br> Мәхәббәт һәркемнең үзендә.<br> Мәхәббәт ‒ күземдә, сүземдә,<br> Мәхәббәт тик синең хакыңа<br> Серләрен ачадыр каршымда.<br> <br> Мәхәббәт һәркемнең үзендә.<br> Мәхәббәт ‒ күңелем күгендә,<br> Мәхәббәт күчкәндер җаныма,<br> Җыр булып, моң булып тагын да.<br> <br> Мәхәббәт һәркемнең үзендә.<br> Мәхәббәт ‒ ләззәтле кайгымда,<br> Мәхәббәт син булып, наз биреп,<br> Һәрвакыт йөридер янымда.<br> <br> '''& & &'''<br> Ак күгәрчен, очып килеп,<br> Учыма салды гөл бөресен,<br> Таң атканда сайлап алып<br> Иң күркәмен, иң тересен.<br> <br> Күзләремнән яшь тамдырып,<br> Шулчак җылы яңгыр яуды.<br> “Озакламый Сабантуй!” ‒ дип,<br> Яшь-җилкенчәк сөрән салды.<br> <br> Бакчадагы алмагачлар<br> Яшь кәләш күк бизәнгәннәр,<br> Аксыл-алсу күлмәк киеп,<br> Сихри нурга төренгәннәр.<br> <br> Чәнечкеле гөләпләрнең<br> Тамырлары киткән ерак,<br> Былбыл кошлар кунып сайрый:<br> “Тыңлап бак, әй, безне, елак!”<br> <br> Бәхет кошы түрбакчаңа<br> Һәр яз саен очып килә,<br> Ни халәттә яшәвеңне<br> Аяк атлавыңнан белә.<br> <br> Гөлләреңә су сибәсең<br> Иркәләп һәм сөеп-назлап:<br> Иң бәхетле кеше җирдә −<br> Гөл үстергән, хәят аңлап.<br> <br> Ак күгәрчен, очып килеп,<br> Учыма салды гөл бөресен,<br> Таң атканда сайлап алып<br> Иң күркәмен, иң тересен.<br> <br> '''& & &'''<br> Ак кышларга көзнең татлы җимешләрен<br> Алып барып җиткерерсең, йөрәккәем?<br> Күңел байлыгың җуймасаң, назлы гөлем,<br> Һичбер шиксез кабул булыр теләкләрең.<br> <br> Күз ачкысыз буранга да карамыйча,<br> Хыял-тауга озата барыр тулган аең:<br> Зәһәр суык та сурәтли тәрәзәне,<br> Ай калыккач, хозурланып, табып җаен.<br> <br> Сокланудан бу искиткеч манзарага,<br> Ни әйтергә белми, мөмкиндер карарга:<br> Тәрәзәдә күз алгысыз сихри бизәк,<br> Җан-тәнеңне буйсындырып, тотар биләп.<br> <br> Нурдан туган көч куяр да канат сиңа,<br> Күтәрер ул күкнең җиденче катына.<br> Тыңла, дияр, хур кызларның җыруларын,<br> Күңелеңә сала барып көй-моңнарын.<br> <br> Ак кышларга көзнең татлы җимешләрен<br> Алып барып җиткерерсең, канаткаем.<br> Күңел байлыгың җуймасаң, назлы гөлем,<br> Ак кышларга капка ачар тулган аең.<br> <br> '''& & &'''<br> Ак яфраклы сары гөл,<br> Күк киндергә төшердем.<br> Ак яфракның сере нидә −<br> Һич кенә дә төшенмим.<br> Сурәтләдем кем җанын?<br> Бу нинди хикмәтле зат? −<br> Чәчәге үз булса да,<br> Яфрагы бөтенләй ят.<br> Рәвеше дә, төсе дә<br> Аптырашта калдырды.<br> “Кайсы як гөле?” − диеп<br> Уйлый торгач, ардырды.<br> Әз генә черем итим,<br> Башкаема ял биреп,<br> Ә аннары күз күрер,<br> Йоклап китмәсәм оеп.<br> Йоклаганмын чынлап та<br> Изрәпләр, тәмен тоеп.<br> Төн буе яңгыр яуган<br> Чиләкләп, коеп-коеп.<br> <br> '''& & &'''<br> Ачылганда күңелем тәрәзәсе,<br> Янә табып ниндидер сәбәп,<br> Иңнәремә авыр йөк салдылар,<br> Яңабаштан сынарга теләп.<br> <br> Туктап калдым җиде юл чатында,<br> Ни уйларга белми башкаем;<br> Юлларымны берүк уң кыла күр,<br> Йөз чөермә миннән, Ходаем!<br> <br> “Кояш чыгышына карап атла,<br> Табыйм дисәң йөрәк энҗеңне.<br> Тау бөркете сине каршы алыр:<br> “Исән-имин генә килдеңме?”<br> <br> Монда ата-баба эзе калган,<br> Монда борынгылар җирләнгән,<br> Монда синең кендек каны тамган,<br> Дәвер җиле нигезең җилгәргән.<br> <br> Киереп ач күңел тәрәзәңне,<br> Сөендереп йөрәк-бәгырең,<br> Эч сереңне сөйлә янган утка,<br> Йомшарсын дип күңел төерең.<br> <br> Пар канатын сузып, тау бөркете<br> Үз җылысын бирер җаныңа,<br> Күзләреңә туры карап әйтер:<br> “Бөтенләйгә кал, ‒ дип, ‒ янымда,<br> Сагышың бит ‒ минем канымда...”<br> <br> '''& & &'''<br> Бакча күрке булган алмагачлар<br> Җыенганнар чәчәк атарга,<br> Ләззәтләнеп, асыл кошлар сайрый,<br> Уйлама, дип, йоклап ятарга.<br> <br> Таң атканда алар сайрадылар,<br> Әй, аңлыйсы иде телләрен!<br> Күзем текәп күпме тырышсам да,<br> Күрә алмыйм никтер үзләрен.<br> <br> Сихри тавышлары алып китә<br> Тугайлыкка, чишмә ярына,<br> Күңел күге − ак болытлар аккан<br> Мәртәбәле таулар ягына.<br> <br> Искитәреп кызыл чәчәк аткан<br> Дала гөле − гүзәл кызалак.<br> Күз явымны алып, асыл кош сайрады,<br> Кояш баткан чакта алсулап.<br> <br> Бакча күрке булган алмагачлар<br> Шау чәчәккә инде күмелгән,<br> Асыл кошларымны сөендереп,<br> Кояш нурларына төренгән.<br> <br> '''БАРЫ СИҢА...'''<br> Нигә икән, бизмәннәргә салып,<br> Үлчәп булмый сөю хисләрен?<br> Мин ышанам ярдәм бирәсенә ‒<br> Ай-йолдызлы зәңгәр кичләрен.<br> <br> Мәхәббәтем эзләп дөнья гиздем,<br> Синнән гүзәлләрне тапмадым,<br> Бәхетемнең син икәнен белми,<br> Эзләреңә басып атладым.<br> <br> Тамчы гөлләр өздем синең өчен,<br> Җырга салып назлы хисләрне,<br> Багышлармын бары сиңа, диеп,<br> Ай-йолдызлы зәңгәр кичләрне.<br> <br> '''& & &'''<br> Вакыт елгасының суы ага,<br> Чык тамчысын җыйган күлләрдән.<br> Укытучым, мең рәхмәтем сиңа,<br> Җитәкләдең, алып куллардан.<br> <br> Диңгез яры текә, биек булып,<br> Курыкмаска өндәп әйдәдең,<br> Үтә күренмәле җепләр белән<br> Күңел кылларымны бәйләдең.<br> <br> Гүзәллеген ачып яшәешнең,<br> Гашыйк иттең мине үзеңә.<br> Саф сөюем, энҗе бөртеге күк,<br> Чагылыш тапты гүя йөзеңдә.<br> <br> Тавышыңны ишетеп уяндым,<br> Күк гөмбәзе йөзен ачканда,<br> Һәм кизләүгә җәһәт юнәлдем,<br> Чал тау янындагы яланга.<br> <br> Япь-яшь кызлар анда җыелган<br> Су чәчрәтеп бергә уйнарга.<br> Таң кызлары икән ич болар,<br> Әзерләним җырын тыңларга.<br> <br> Сөеп-сөелеп яшә, йөрәгем,<br> Хозурланып җиһан каршында:<br> Мәхәббәт гөлләре ярала<br> Яланнарда, Чал тау кырында −<br> Тормыш диңгезенең ярында!<br> <br> '''ГАҖӘП КӨЧКӘ ИЯ ЙОЛДЫЗЛАР БАР'''<br> “Күкнең кеме соң сез, сак йолдызлар?<br> Чиксез ерак ялтыр ташлармы?<br> Әллә инде афәтләрдән куркып,<br> Артык биек менгән кошлармы?”<br> (Зөлфәт)<br> <br> Гаҗәп көчкә ия йолдызлар бар −<br> Бер-берсенә якын тормыйлар,<br> Хөрмәт белән ерактан баш иеп,<br> Кайнар сәламнәрен юллыйлар.<br> <br> Гаҗәп көчкә ия йолдызлар бар −<br> Камилләшкән күркәм җаннарын<br> Ходай ирегенә тапшыралар,<br> Яңгыратып соңгы җырларын.<br> <br> Гаҗәп көчкә ия йолдызлар бар −<br> Керсез сөюләре хакына,<br> Мәңгелекнең бер өлеше булып,<br> Гасыр үтеп, җиргә атыла.<br> <br> '''& & &'''<br> Гашыйк булып бу зәңгәр күккә,<br> Мәгърур кыя ашкан киңлеккә,<br> Гаярь бөркет, әйтче дөресен:<br> “Янып яшәдеңме − бер үзең?”<br> <br> Болытларны үтеп югары<br> Күтәрелгәнеңне мин күрдем,<br> Йокы аралаш күргән төш диеп,<br> Ышанмаска теләп, күз йомдым.<br> <br> Күпме еллардан соң яңадан<br> Пәйда булып зәңгәр киңлектә,<br> Шәфәкъ нурларына төрендең,<br> Эз калдырып, очтың син күккә.<br> <br> Эз яктыртып йолдыз кабына,<br> Кичен айның тонык нурында.<br> Чын күңелдән сиңа сокланып,<br> Рухланамын тормыш уңында.<br> <br> '''& & &'''<br> Дулкынланып сүз кушканда<br> Язгы гөлем сөмбелемә,<br> Зөһрә йолдыз балкып яна<br> Ялкын өстәп йөрәгемә.<br> <br> Гыйшык уты, йолдыз кебек,<br> Күңел күгемне яктыртып,<br> Алып китте канат куеп,<br> Хәйям иленә очыртып.<br> <br> Баллы инжир тулып пешкән,<br> Чүлмәкләрдә ‒ татлы ширбәт.<br> Каршылады шәрык кызы,<br> Сазда уйнап һәм җыр көйләп.<br> <br> Сокландыргыч күркәм теле,<br> Күз карашы ‒ юк бәһасы.<br> Бәхетемә ярый син бар,<br> Саф Мәхәббәт Алиһәсе!<br> <br> '''& & &'''<br> Җанны сөендереп ай калыккач,<br> Бер-бер артлы йолдыз кабына.<br> Янартауда гомер сөрә былбыл,<br> Кайткан төсле яшьлек язына.<br> <br> Җимешләнгән хөрмә агачларын<br> Тутый кошлар йөри күзәтеп,<br> Җылы җилләр исеп хәл сораша,<br> Карашымны күккә юнәлтеп.<br> <br> Күккә ашкан Чал тауларны күреп,<br> Йөрәк-бәгырь шунда ашкына,<br> Күкрәк читлегеннән шулчак җаным<br> Томырылды былбыл каршына.<br> <br> Күпме еллардан соң бу очрашу<br> Нигә кирәк булган җаныма?<br> Тылсымлы көч, үз артыннан ияртеп,<br> Ил гиздерә дуслар катына,<br> Җыр җырлатып тормыш хакына.<br> <br> '''& & &'''<br> Зәңгәр томан елга кичте,<br> Яшел хәтфә кырлар өсте,<br> Алмагачлар ак шәл япкан,<br> Якты иртә ‒ ал таң аткан.<br> Чыр-чу килә карлыгачлар,<br> Чут-чут сайрый сандугачлар.<br> Бүген бездә олы бәйрәм,<br> Тустыганда салкын әйрән,<br> Алып батыр тота мәйдан,<br> Яшь җилкенчәк ‒ күркәм айдан.<br> Кыз күңеле ‒ татлы сагыш,<br> Орынмагыз берүк ялгыш.<br> Ул ил гизә күркәм атта,<br> Бирмәс өчен серен ятка,<br> Далаларда чәчәк җыя,<br> Балбалларга башын ия.<br> Күпме гасыр җил-давыллар,<br> Югалганда күп кавемнәр,<br> Саклаганнар изге ташны,<br> Ташка тамган ачы яшьне.<br> Чал кылганда ‒ әрем исе,<br> Кардәш-ыру рухы көче,<br> Саксауллар ‒ тере чалма,<br> Дөя теле шуңа канда.<br> Хәтер, син, җитез аргамак,<br> Бире кил дә йөземә бак. ‒<br> “Каракошның хәле ничек?<br> Китмәдеме таудан күчеп?<br> Ташкыялар моңланамы?<br> Диңгез суы болганамы?<br> Күренәме җил барлыгы,<br> Сөләйман, корбан балыгы?” ‒<br> Сорау биреп телем арымас,<br> Изге җирдә эз югалмас.<br> Күз алдымда тәүге адым,<br> Чуерташлы җылы агым.<br> Туфрак булыйм үз илемдә,<br> Ике фәрештә иңемдә.<br> Җырым калсын җуелмаслык,<br> Чит-ят кулдан уелмаслык.<br> <br> '''& & &'''<br> Ике дөнья арасында ил гизәм,<br> Юлаучыга хәл сорашып кул сузам.<br> Тирә-ягым шау чәчәкле гөлбакча,<br> Җиләк-җимеш, төрлесеннән өз, аша!<br> <br> Һәр җимешнең үзенә хас хуш исе,<br> Күз алгысыз һәр чәчәкнең ‒ үз төсе.<br> Табигатьтә бар да камил, зыялы ‒<br> Таң атканда гөлбадранны күр әле!<br> <br> Кыргый миләш көмеш таң суы эчә,<br> Төймәләре ай үсәсен көн үсә.<br> Тирә-юньдә былбыл кошлар сайраша,<br> Бала кошлар чыр-чу килә янәшә.<br> <br> Хозурланып җаным аша күкләргә,<br> Җан халәтем ‒ әйе, таныш күпләргә.<br> Бал кортлары бал җыялар чәчәктән,<br> “Кемдер” шунда аваз салды шәфәкътән.<br> <br> Нурга күмде сихри аваз җиһанны.<br> Әверелдем мин былбылга шулчакны,<br> Әй, сайрадым үз телемдә сөенеп,<br> Үз телемнең аһәңенә коенып.<br> <br> Тормыш җыры мәгънәле вә үтемле, <br> Хакыйкатьнең юлы кырыс, катлаулы,<br> Ай һәм Кояш үсендерсә күңелне,<br> Өмет уты озынайта гомерне.<br> <br> '''ЙӨРӘКТӘ ЯҢГЫРЫЙ ЯШЬЛЕГЕМ ҖЫРЛАРЫ'''<br> Йөрәктә яңгырый яшьлегем җырлары,<br> Җиткәндә гомернең сагышлы көзләре.<br> Йолдызлар җемелди кичен күк йөзендә,<br> Яшик, дип, дустанә Мәхәббәт илендә.<br> <br> Үткәннәр хакында уйлап син борчылма,<br> Гомерем заяга үтте, дип ачынма.<br> Күрәмсең, бакчаңда өлгергән алмалар ‒<br> Телеңне йотарсың, шул хәтле баллылар.<br> <br> Искиткеч мөлаем, хуш исле гөлләрең <br> Чыңлата күңелнең иң нәзек кылларын.<br> Күңелең кояшын балкытып таңнарда,<br> Юл алыр кабаттан тылсымлы язларга.<br> <br> Йөрәктә назлана яшьлегем үрләре,<br> Мәхәббәт гөлләре кояшка үрләде.<br> Күңелем былбылы бирешми сагышка,<br> Өзелеп сайрый ул, тәм табып тормышта.<br> <br> '''& & &'''<br> Капыл гына тау иленә сәфәр чыгып,<br> Тау чишмәсен үз иттең дә, суын эчтең,<br> Ә аннары чулпыларыңны чыңлатып,<br> Тау юлыннан чишмә җырын җырлап үттең.<br> <br> Гаҗәпләнеп карап торды Ил агасы:<br> “Бу кем, − диеп, − кемнәрнең соң бу баласы?” ‒<br> “Нинди язмыш йөртә аны, алгысытып?” −<br> Таш кыялар телгә килде, җавап тотып.<br> <br> Былбылларның тавышына гашыйк булып,<br> Тау бөркете, шоңкарларга сәлам бирде:<br> “Безгә килде, ком сахрасы − чүлләр үтеп,<br> Чәчкәйләрен толымнарга салып үрде”.<br> <br> Ил гиздерә сихри-серле илаһ аһәң,<br> Тоткан кыйблаң сукмагыннан тайчанмасаң,<br> Тугры калып өстен көчкә табигатьтән,<br> Җан җылыңны сулган гөлгә бирә алсаң.<br> <br> '''КАР БӨРТЕГЕ ТӨШӘ ҖИР ӨСТЕНӘ'''<br> Кар бөртеге төшә җир өстенә,<br> Гүя күктән йолдыз сибелә.<br> Йолдызларга тиңли алмыйм сине,<br> Салкынайдың ‒ йөрәк сизенә.<br> <br> Кар бөртеген алдым учларыма,<br> Кул җылысы аны эретте,<br> Күз яшедәй җиргә тамды суы, ‒<br> Шушы мизгел барын хәл итте.<br> <br> Кар бөртеген сиптең чәчләремә,<br> Якты таңым син, алиһәм, дип.<br> Бер карашың шулчак серең ачты:<br> Сөю газап китерә икән бит!<br> <br> Кар бөртеге төшә җир өстенә,<br> Гүя күктән йолдыз сибелә.<br> Ниһаять, сез бергә атлыйсыз, дип,<br> Төн хуҗасы ‒ Ай да сөенә.<br> <br> '''& & &'''<br> Көтмәгәндә син каршыма килдең дә<br> Алып киттең кояшлы тау иленә,<br> Тыңлаттың да таулар җырын яңадан,<br> Арындырдың сагышымнан, ярадан.<br> <br> Күреп синең нур балкыган йөзеңне,<br> Күзләреңнән алалмыйм күзләремне,<br> Кабат кайтып гомер язы таңына,<br> Иңнәреңә сарылам мин тагын да.<br> <br> Моң чишмәсе, чиксез дәрья син үзең,<br> Күңел кылын чиртә синең һәр сүзең.<br> Газаплана нигә бу бәйсез йөрәк? ‒<br> Җанга шифа биралырлык җыр кирәк!<br> <br> Ешрак ишеттер тавышың, былбылым,<br> Ялкынланып чәчәк атсын гөлләрем.<br> Яңгырасын карурманда җырларың,<br> Кәккүкләрне моңландырган көйләрең.<br> <br> '''& & &'''<br> Күзләремдә ‒ шәфәкъ яктысы,<br> Син икән бит җаным яртысы,<br> Пар аккошлар кебек, безгә әле<br> Зур юллардан бергә атлыйсы.<br> <br> Йөрәк, язмыш кыркуларына<br> Буйсынмыйча, алга ашкына.<br> Киртәләрне атлап узарбыз,<br> Исән булсын безнең баш кына.<br> <br> Кеше чәйнәр безнең гайбәтне,<br> Сорамаслар: “Хәлләр әйбәтме?”<br> Карап өнсез калырлар бар да:<br> “Унсигезгә мәллә тәкрарда?*”<br> <br> ...Сөя белгән кеше ‒ яшь бала:<br> Картаймый ул йөрәк, яшь кала!<br> * тәкрарда ‒ кире кайтуда<br> <br> '''& & &'''<br> Күк йөзендә тулган ай елмая,<br> Җылы җилләр исә даладан.<br> Мәхәббәтле яз иленә кайтып,<br> Яши башладым күк яңадан.<br> <br> Гөл бөресе, ачылып, таң атканда,<br> Күз явымны алып, нур чәчә.<br> Гүя чынлап яз илендә яшим ‒<br> Күктә аккош яңа юл ача.<br> <br> Ике ярны тоташтырган күпер<br> Үрелгән күк үрмә гөлләрдән,<br> Күпме юлчы эз калдырып үткән<br> Хозурланып гөлле юллардан.<br> <br> ...Хәтер җебен сүтеп, каударлы җан<br> Яз иленә кайта урау юлдан ‒<br> Хыял канатында булса да,<br> Бер мизгелгә өмет калса да...<br> <br> '''МӘХӘББӘТ ГӨЛЛӘРЕ'''<br> Мәхәббәт гөлләре чәчәк аткан<br> Ком сахрасы ‒ чиксез далада,<br> Чал диңгездә дулкын ярып йөзгән<br> Аккош җырын ишетеп таңнарда.<br> <br> Мәхәббәт гөлләре күкрәп яши,<br> Кыйтга булып күңел күгендә,<br> Тәрәз төбендәге тамчы гөл күк,<br> Чәчәк атып йөрәк түрендә.<br> <br> Мәхәббәт гөлләре шытып чыга<br> Таш кыяда, диңгез ярында,<br> Тормыш җыры булып, мәрхәмәтле<br> Җир-Ананың изге куенында.<br> <br> '''МӘХӘББӘТ НУРЛАРЫН ТАПЛАМА'''<br> “Югалттым, ахрысы, мин сине,<br> Нур сибеп балкыган йолдызым!<br> Күңелем күгендә ‒ кара төн,<br> Син кайда, кайларда, кайда соң?”<br> <br> Югалттым, ахрысы, дигәндә,<br> Чал таулар ягыннан тавышың<br> Кыңгырау гөл кебек чыңлады,<br> Таратып йөрәгем сагышын.<br> <br> Югалттым, ахрысы, диеп, син<br> Җиде кат бикләгеч саплама,<br> Шөбһәле уй салып күңелеңә,<br> Мәхәббәт нурларын таплама!<br> <br> '''& & &'''<br> Мәхәббәтсез яшәү юк, диеп,<br> Сайрасыннар кошлар иртә-кич.<br> Күңел кылларыбыз чыңласын,<br> Мәңгелектән алып куәт-көч.<br> <br> Яңгырасын аһәңле көйләр,<br> Шаккатырып мәгърур тауларны.<br> Сәламләсен таң кызы җыры<br> Шаулап-гөрләп килгән язларны.<br> <br> Җан сихәте теләп барчага,<br> Иман нуры керсен күңелгә,<br> Сәгадәтле күңел байлыгы<br> Насыйп булсын һәммә кешегә.<br> <br> '''МИЛӘШ МУЕНСА'''<br> Көзләр җиткәч, миләш кызы<br> Киде кызыл күлмәген.<br> Сөеклем, миңа килде дә,<br> Ал, ди, минем бүләгем.<br> <br> Бу кызыл муенса иде,<br> Миләштән өзеп җыйган.<br> “Нигә иртә өздең, ‒ дидем, ‒<br> Бар матурлыгын җуйган?<br> <br> Миләшне җыялар, иркәм,<br> Кар явып, кышлар җиткәч.<br> Аңларсың әле барын да,<br> Кар эреп, бозлар киткәч”.<br> <br> Сөеклемә ошамады<br> Минем төртке сүзләрем:<br> Муенсаны өзеп атты,<br> Мөлдерәтеп күзләрен...<br> <br> '''МИҢА МӘХӘББӘТ ЮЛДАШ!'''<br> Кай арада гомер үткән,<br> Кай ара чәч агарган.<br> Кай арада маңгаема<br> Тирән сырлар салынган.<br> <br> Ә йөрәгем һаман да яшь,<br> Тел тидерерлек түгел:<br> Сөбханалла! ‒ дип әйтерлек<br> Унсигез яшьтә күңел.<br> <br> Җырлап мәхәббәт җырларын,<br> Чәчем тарап үргәндә,<br> Көзгедә бер карчык күреп,<br> Чүт калмадым үлгәндә.<br> <br> Ис-акыллым китте шулчак,<br> Картайганмын икән ич.<br> Ә мин, тиле, өмет баглап,<br> Көтәм һаман айлы кич.<br> <br> Ни әйтсәгез дә әйтерсез,<br> Картайсам да ‒ йөрәк яшь.<br> Дөрләп янып, өзелеп сөйсен,<br> Миңа яшьлек теләктәш.<br> Мин бар кешегә ‒ чордаш,<br> Миңа Мәхәббәт юлдаш!<br> <br> '''СЕРКӘ ОЧЫРА АРЫШ'''<br> Серкә очыра арыш,<br> Яшьлектән үтеп барыш.<br> Күксел таулар ‒ еракта,<br> Ә моңнары ‒ йөрәктә.<br> <br> Сагыштан газапланып,<br> Ялгызым гаҗиз калып,<br> Күзәтәм җил искәнен,<br> Күкчәчәкләр үскәнен.<br> <br> Таң нурына төренеп,<br> Үрмә гөлдәй үрелеп,<br> Кайтыйм ла илкәемә,<br> Җан иңгән җиркәемә.<br> <br> Күп йөредем адашып,<br> Аңсызланып-саташып...<br> Бөркет ‒ биек-биектә,<br> Оча зәңгәр киңлектә.<br> <br> Ял биримче җаныма,<br> Күтәрелеп янына,<br> Сүземне анык сөйләп,<br> Назланып кына көйләп:<br> “Серкә очыра арыш,<br> Яшьлектән үтеп барыш...”<br> <br> '''СӨЙЛӘШИК МӘХӘББӘТ ХАКЫНДА'''<br> Сөйләшик Мәхәббәт хакында<br> Туачак ал таңнар хакына.<br> Сүзләрдән мәрҗәннәр тезсәк тә,<br> Калдырыйк моң итеп йөрәктә.<br> <br> Чәчәкләр патшасы гөленнән<br> Таҗ үреп кигерттең башыма,<br> Чәчләрне чәчләргә бәйләгән<br> Саф кояш нурлары каршында.<br> <br> Бу төстә – яшәүнең, тормышның<br> Иң бөек югары ноктасы.<br> Моң булып сарылдың җаныма<br> Җиткәндә гомернең уртасы.<br> <br> '''& & &'''<br> Табигатьнең гүзәллеге ‒ тын алгысыз,<br> Иген кыры, арыш шавы ‒ кагылгысыз.<br> Тургай җыры, киләчәккә өмет баглап,<br> Юл алдыра усаллардан саклап, яклап.<br> <br> Ал офыкка карап атлыйм, йә кайсыгыз<br> Мәрхәмәтле кулын сузар, ярдәм итеп?<br> Күкрәгемә кулым куеп, бер мизгелдә<br> Телсез калдым, аңым җуеп, һушым китеп.<br> <br> Нәни кошчык юлда ята тыпырчынып,<br> Җәрәхәтле канатыннан кан саркытып.<br> Өзгәләнә: “Зинһар, ‒ димен, ‒ зар елатма,<br> Йөрәгемдә яткан ташны син кузгатма”.<br> <br> Җәрәхәтең юып алыр саба җиле,<br> Яшәү көче биреп сөяр дала гөле.<br> Гайрәт илә гыйбрәт алып син очарсың,<br> Аваз салып: “Табигать ул ‒ Сөю иле!<br> Сөю иле! Сөю иле! Сөю иле!”<br> <br> '''& & &'''<br> Таң алдыннан җанны күккә ашырып,<br> Берөзлексез былбыл сайрады;<br> Кабатланмас илаһидыр тавышы ‒<br> Күңел күген биләп яулады.<br> <br> Кабат яшьнәп кайтты кешелеккә<br> Чын күңелдән хезмәт иткәннәр, ‒<br> Гүя вакытлыча, бер мизгелгә<br> Безнең арабыздан киткәннәр.<br> <br> Аккош күле сөенеп каршы алды<br> Көчле кул чабулар астында ‒<br> Ак каеннар, сылу таң кызлары<br> Онытмаганнар ич барысын да.<br> <br> Аккош булып очкан изге җаннар,<br> Күл өстендә кат-кат әйләнде,<br> Мәңгелекнең сихри нуры кебек,<br> Галәм киңлегенә әйдәде.<br> <br> '''& & &'''<br> Таң атканда ак болытлар<br> Агыла кыйбла ягына.<br> Кич җиттеме, бер-бер артлы<br> Күктә йолдыз кабына.<br> <br> Меңәрләгән йолдызларга<br> Карап күзләр камаша.<br> Тулган айның сихри нуры ‒<br> Күл өстендә тамаша!<br> <br> Ай нурында ике аккош<br> Күл оҗмахына төште.<br> Төнбоеклар, шат елмаеп,<br> Сәламлиләр: “Баш өсте!”<br> <br> Хозурландырып күңелне,<br> Аккошлар канат какты,<br> Ак каурыйлары коелды,<br> Су өстен дулкынлатты.<br> <br> Таң кызлары белән бергә<br> Көй көйләде камышлар.<br> Сайрар кошлар канат какты ‒<br> Җырчыларны алкышлап.<br> <br> Бу гаҗәеп күренешне<br> Күңел күземе күрмәс?!<br> Матурлыкка дан җырласаң,<br> Гомерең бушка үтмәс.<br> <br> '''ТӘЛГӘШ ЙӨЗЕМ'''<br> Кулыңда тәлгәш йөзем,<br> Бал, шикәр ‒ татлы телең,<br> Чәчләрең ике толым.<br> Мин ‒ Мәҗнүн, синең колың.<br> <br> Кулыңда тәлгәш йөзем,<br> Ачамын сиңа серем:<br> Тиңлек даулап күңелем,<br> Тел яздыра йөрәгем.<br> <br> Кулыңда тәлгәш йөзем,<br> Сызлана бәгырь-җаным.<br> Җавапсыз сөю ‒ түзем,<br> Күкләргә аша зарым.<br> <br> Кулымда татлы йөзем,<br> Яңгырап көткән сүзем:<br> Шау чәчәккә күмелде<br> Сары яфраклы көзем.<br> <br> '''& & &'''<br> Тыңла, бәгырь, җиһан ни сөйли,<br> Иртәнге җил нинди көй көйли:<br> ‒ “Җиһан” сүзе, үтеп йөрәккә,<br> Юл алдырсын ерак-еракка.<br> <br> Сүз һәм тавыш көче ‒ чыганак,<br> Сүз сөйләргә кирәк чамалап.<br> Кирәкмәс сүзләрне ишетмә,<br> Ишетсәң, сызгыртып йөгертмә.<br> <br> Һәркемнең үз юлы-язмышы,<br> Уй-теләге, фикер агышы,<br> Хәтеренең якты сагышы.<br> Җан ярасы ‒ хата, ялгышы.<br> <br> ...Яңгыравык аһәңле тавыш<br> Чакырганда чиксез иңлеккә,<br> Рәхмәт әйтеп, аваз саламын:<br> ‒ Мин күптәннән зәңгәр киңлектә<br> Каурый болыт булып агамын.<br> <br> '''ҮЗ ИЛЕМӘ КАЙСЫ ЮЛ ИЛТӘ?'''<br> Ник, Ходаем, мине ят яраттың?<br> Ят илләрдә үтә гомерем.<br> Биек таулар, таулар ‒ минем илем!<br> Үз илемдә бары күңелем.<br> Чит җирләрдә мин бары байгышмын,<br> Тавыш бирәм Бөек Күгемә:<br> “Кайтарыгыз мине үткәннәргә,<br> Кайтарыгыз мине илемә!”<br> Һич югында миңа күрсәтегез<br> Туган йортым нигез ташларын,<br> Җан-дусларым, кан кардәшләремне,<br> Ыру-кабиләмнең башларын.<br> Нәсел агачымның тамырлары<br> Яши, димәк, калган сакланып.<br> Шәҗәрәләр җырын бер тыңлыймчы,<br> Туган туфрагыма сокланып.<br> Үтенәмен синнән, Бөек Күгем,<br> Чит тибәреп мине ят итмә.<br> Биек таулар, таулар ‒ минем илем,<br> Үз илемә кайсы юл итә?<br> Үз илемә кайсыгыз илтә?<br> <br> '''ЧАКЫРУ АВАЗЫ'''<br> Янар учак ‒ күз алларымда,<br> Гөл бәйләме ‒ үз кулларымда.<br> Ераклардан кемдер эндәшә:<br> “Атлыйк бергә, атлыйк янәшә!” ‒<br> “Нәрсә соң бу? Нинди галәмәт?<br> Танытмыйсың нигә үзеңне?<br> Ябынчаң ач, күрсәт йөзеңне,<br> Йә булмаса калдыр билгеңне”. ‒<br> Билге ‒ кулымдагы беләзек,<br> Сурәтләр һәм сүзләр язылган:<br> “Минем белән атла син бердәм,<br> Минем белән бергә тигезлән!” ‒<br> Үтә күренмәле җепләр бар,<br> Язмышларны бергә бәйләүче.<br> Мәхәббәт ‒ ул бары бердәнбер,<br> Йөрәкләрне алга әйдәүче.<br> Янар учагым алларымда,<br> Чәчәк бәйләме кулларымда.<br> Ераклардан кемдер эндәшә:<br> “Атлыйк бергә, атлыйк янәшә!”<br> <br> '''& & &'''<br> Шикләнеп айга карама,<br> Ай янында йолдыз бар,<br> Ике дөнья арасында<br> Үтәсе күперләр тар.<br> <br> Күпер тарлыгы куркытмый,<br> Йолдыз янганда балкып;<br> Гөлләремнең татлы исе<br> Тарала җиргә аңкып.<br> <br> Аккош булып, зәңгәр күлдә<br> Кемнең җаны коена?<br> Каеннардан моңсу көздә<br> Алтын яфрак коела.<br> <br> Алмагачның иң очында<br> Бары бер алма калган,<br> Ул алманы әллә Ходай<br> Үз иркенәме алган?<br> <br> Тулып пешкән алма җилдә<br> Җиргә төшеп ярылды,<br> Ширбәт эчендәге төше<br> Булды тиңсез яралгы!<br> <br> Сокландырып табигатьне,<br> Баш калкытты, нур сибеп,<br> Таң йолдызы алкышлады<br> Ялкынланып, үз итеп.<br> <br> '''& & &'''<br> Яңгырдан соң, гөрләвектәй чылтырап,<br> Каурый каләм агып килә, җыр җырлап;<br> Күңелемә хуш киләдер тавышы,<br> Тавышында ‒ яшәешнең агышы.<br> <br> Яңгырдан соң җырлы-моңлы гөрләвек<br> Килеп җитте, чишмәсенә юл алып.<br> Мин дә җырлыйм, гөрләвеккә кушылам,<br> Эчемдәге аһ-зарымнан бушанып.<br> <br> Үз иттем мин гөрләвекнең җырларын,<br> Күңел кылын чиртеп тарткан моңнарын.<br> Тиңләп мине гөрләвекләр ишенә,<br> Ак күгәрчен гөрләп кунды иңемә.<br> <br> '''ЯКТЫ САГЫШ'''<br> Чишмә җыры ‒ якты сагыш:<br> Моңландырып уйландыра,<br> Син ялгызың түгелсең, дип,<br> Юл алдырып юандыра,<br> Иңнәремә канат куеп,<br> Далаларга ашкындыра,<br> Лачын белән тиңләштереп,<br> Биек тауларга ашыра.<br> Төн пәрдәсен-йөзен ачкач,<br> Аваз килә Бөек Күктән:<br> ”Мөлдерәмә күз яшьләрең ‒<br> Энҗеләр күк, нинди күркәм!<br> Чорнап ала, ялкын булып,<br> Буйсындырып тәнне, җанны, ‒<br> Мәхәббәтнең бөек көче,<br> Көнләштереп аек аңны”.<br> <br> '''ЧӘЧӘКЛӘР БЕЛӘН СӨЙЛӘШҮ'''<br> Яз килүгә мин юл алам<br> Әрәмәгә, урманга,<br> Иң беренче яз гөлләре ‒<br> Умырзая күп анда.<br> Кулларымны сузам да мин<br> Йомшак, бәрхет гөлләргә,<br> Иртәнге җил назласын дип,<br> Кыймыйм берсен өзәргә.<br> ‒ Әйтегезче, төсләрегез<br> Ник зәңгәр йә шәмәхә?<br> Ак каеннар булгангамы<br> Яныгызда, янәшә?<br> ‒ Күк йөзенә охшаганга,<br> Зәңгәр безнең төсебез,<br> Шәмәхә иөсне бирәдер<br> Миләүшәбез ‒ күршебез.<br> Ак каеннар саклый безне<br> Усал җилдән, давылдан.<br> Гомеребез кыска безнең,<br> Баш иелә кайгыдан.<br> Безнең дә яшисе килә,<br> Көн дә кояшны күреп,<br> Нурларында иркәләнеп,<br> Сөенеп һәм сөелеп.<br> ‒ Гомерегез аз булса да<br> Кояшны сез күрдегез,<br> Ләйсән яңгырлар яуганда<br> Елмайдыгыз, көлдегез.<br> Шулай булгач, сәгадәтле,<br> Бәхетле язмышыгыз:<br> Җир-Анага рәхмәт әйтеп,<br> Догагызны кылыгыз.<br> <br> '''& & &'''<br> Язгы сабан тургаеның<br> Җырын тыңлап, күккә аштым,<br> Көй-моңына гашыйк булып,<br> Күңел күзләремне ачтым.<br> <br> Каян алган көч-кодрәтен ‒<br> Кояшка ул туры карый!<br> “Әй, нарасый бала”, ‒ диеп,<br> Җилфер җилләр чәчем тарый.<br> <br> “Дәү үсәрсең һәм яшәүнең<br> Чын мәгънәсен фәһемләрсең,<br> Хәсрәт дәрьясының суын,<br> Мәҗбүр булып, син эчәрсең.<br> <br> Бәхетсезмен дип, чаң сукма, ‒<br> Булма кибарәнә горур.<br> Гомер агышы ‒ бер мизгел,<br> Хис ташкынын тыю зарур.<br> <br> Кем бәхетле, кем бәхетсез ‒<br> Кеше җанын аңлау авыр.<br> Юлны бүлсә өермә давыл ‒<br> Кеше үзен шулчак таныр.<br> <br> Кояш сибә сихри нурын,<br> Һәммәбезгә бәхет бөркеп.<br> Елан тауга үрмәләсә,<br> Күзен чукый лачын-бөркет.<br> <br> Сандугачтан үрнәк алып,<br> Яшәешкә мәдхия җырла,<br> Табигатьнең күрке булган<br> Аккошларны данлап зурла!<br> === '''III. ЧАЛ ТАУЛАР МӘХӘББӘТЕ''' === '''''“Таулар миңа ‒ сөю биеклеге,'''''<br> '''''Таулар миңа ‒ йөрәк ярасы.'''''<br> '''''Үзәкләрне өзгән үткелләре ‒'''''<br> '''''Гомер белән гомер арасы”.'''''<br> (Илсөяр Иксанова)<br> '''ЧАЛ ТАУЛАРНЫҢ МӘХӘББӘТЕН ЮЛЛА'''<br> Чал тауларның мәхәббәтен юлла,<br> Сөюеңне калдыр үзеңдә,<br> Әйтмәсәң дә, белеп-күреп торам<br> Сагыну-сагышыңны йөзеңдә.<br> Чал тауларның мәхәббәтен юлла,<br> Күңел күзем минем тауларда,<br> Сандугачлар кунып сайраса да,<br> Зифа буйлы яшел талларга.<br> Чал тауларның мәхәббәтен юлла,<br> Җырлап яшәвемне теләсәң,<br> Йөрәгемнең назы сиңа булыр,<br> Сихри үрләремә өндәсәң.<br> '''ЫШАНЫЧ ТАУЛАРНЫ КҮЧЕРӘ'''<br> Юл алам яшьлегем үренә,<br> Үрләрдән Ак Кыя күренә.<br> Бәлки ул саклыйдыр эзләрне,<br> Эзләрдән уелган сүзләрне:<br> “Ышаныч тауларны күчерә!”<br> Ак Кыя, баш иям ерактан,<br> Сокланып чын ихлас йөрәктән,<br> Һаман да син шул ук икәнсең,<br> Шаян, шук, җор телле, күркәмсең:<br> “Мәхәббәт барысын кичерә!”<br> Янәшә уелган бу юллар<br> Йөрәктән җуелмас күп еллар,<br> Елмайтып көлдерер, елатыр,<br> Соңыннан кадерләп юатыр:<br> “Ышаныч тауларны күчерә!<br> Мәхәббәт барысын кичерә!”<br> '''& & &'''<br> Тау бөркете, гаярь, берьялгызың гелән<br> Очасың син кай якларга, колач җәеп?<br> Мөмкин булса, мине дә ал үзең белән,<br> Гомер җебем өзелгәнче, кояш баеп.<br> Янәшәмдә син барында ныклык килер,<br> Юк-бар уйлар баштан чыгып, шөбһәм кимер.<br> Акчарлаклы диңгез өстен айкап очыйм,<br> Рәхмәт илә күзләреңнән үбеп кочыйм.<br> Мәрхәмәтлем, бәһасыздыр синең фикер,<br> Сүз куертмыйм, үз зәүкыңда телең үткер:<br> “Һич шикләнмә ‒ алда сине сәфәр көтә.<br> Иң мөһиме ‒ язмыш үзе әйдәп йөртә”.<br> '''& & &'''<br> “Көчем җитмәде Кояшка багарга,<br> Арыктагы сулар кебек агарга..<br> Кичерә алсаң, кичерә күр, йа Раббым!<br> Акламадым тәкъдир-язмыш сынавын...<br> Бер-бер артлы көн артыннан көн узды...<br> Асыл кошым таң калдырып җыр сузды,<br> Ишеттердең галәм аша җаныма<br> Керсез сөю, саф Мәхәббәт хакында.<br> “Мин бүгеннән, әверелеп мәҗнүнгә,<br> Сәфәр чыгам Янартауларга, үргә”. ‒<br> Күңел күгемне биләде сихри нур,<br> Әйтеп шулчак: “Әхлагың әҗерен күр!<br> Көчең җитте саф Кояшка багарга,<br> Арыктагы сулар кебек агарга!”<br> '''...Үтеп барган чакта утлы сызыктан,'''<br> '''Каләм тибрәтеп булырмы кызыктан?'''<br> '''& & &'''<br> Тау чишмәсе чыңлый күңелемдә:<br> “Онытма! ‒ дип, ‒ туган ягыңны,<br> Яшәү яме, рух ныклыгы биргән<br> Бөркетләргә гашыйк чагыңны”.<br> Тау чишмәсе чыңы сөендереп,<br> Күңел кошым өзелеп сайратты.<br> Хозурланып шулчак юлга чыктым,<br> Җан иркендә сихри таң атты.<br> Тау чишмәсе чыңлый, былбыл сайрый,<br> Җилләр исә кыйбла ягыннан.<br> Туган туфрак тарта, диләр, илгә...<br> Гомер шәме сүнәр алдыннан.<br> Хәл-әхвәлне сорап, Ил агасы<br> Сүз катканда, сөеп аркамнан,<br> Искитәреп кояш күтәрелде<br> Мәртәбәле таулар артыннан.<br> '''& & &'''<br> Бүгенге көн минем өчен − гөл бакчасы,<br> Гөлбакчада сайраган кош − тел ачкычы,<br> Мәңгелектән тавыш биргән изге җаннар −<br> Гөлләремә су сибүче, таң балкышы.<br> Күз күралмас үтә нәзек утлы кыллар<br> Күңел күгең йолдызына зыян салмас,<br> Тел яшереп, үз эчеңә тик бикләнсәң,<br> Күңел кошың хыянәтне кичералмас.<br> Тәфсир кылыр вакыт җитте, аңла шуны,<br> Максат итеп куй алдыңа аңлашуны.<br> Кабул кылыр күз карашың һәм җан җылың<br> Шул асыл кош − камил күркәмлек былбылың.<br> Гөлбакчаңда күкрәп үскән назлы гөлләр,<br> Мәдхия укып, яшәешкә җырлар җырлар.<br> Остазың каршыңа килер, сөенеп шулчак,<br> Тормыш юлыңны яктыртып, кабызып учак.<br> '''& & &'''<br> Барган юлым кинәт, ни хикмәттер,<br> Урталайга ярылып бүленде,<br> Юл чатында калган шул мизгелдә<br> Бөтен җиһан гөлгә күмелде.<br> Күз алгысыз якты нур сирпелде<br> Гөләпләрнең һәрбер таҗыннан,<br> Җан иркәләп, сихри моң агылды<br> Күккә ашкан Чал тау ягыннан.<br> Әсәрләнеп бу илаһи моңга,<br> Былбыл кошлар хәтта тын калды,<br> Күңел күгендәге бөре ачылып,<br> Болын-тугайлыкка юл алды.<br> Иген кыры буйлап җаным йөри,<br> Күкчәчәкләр җыеп, шатланып,<br> Җилдән җитез камчысын уйнатып,<br> Юлчы килә, атка атланып.<br> Нинди хәбәр алып килә икән?<br> Изге булсын әйтер хәбәре,<br> Җанга үтеп керсен үзгә тавышы,<br> Сокландырып Бөек Галәмне.<br> '''& & &'''<br> “Бирешмисең, матур күренәсең,<br> Үз-үзеңне тотыш килешле...” −<br> Шатлык яше тамдырып күзләремнән,<br> Вәкарь белән юлчы күреште.<br> Гаҗәп серле манзара ачылды,<br> Гаип булды йолдыз, атылып,<br> Күз алгысыз Мәгърур тау кыясы<br> Ниндидер көй көйли онытылып.<br> Тылсымлы көй, үз артыннан ияртеп,<br> Изге чишмә суын эчертте,<br> Иңнәремә канат куеп бер мәл,<br> Аккош итеп күккә очыртты.<br> Галәм киңлеге ул− бер нурланыш,<br> Илаһи моң, меңәрләгән төс.<br> Күз чагыла, кояшка карасаң,<br> Кайтыр юл юк, гыйбрәт алмасаң...<br> '''& & &'''<br> Бөтерелеп яуган чакта энҗе карлар,<br> Ялварулы караш төбәп бер Тәңрегә,<br> Чал тауларны сагынудан, җаным дәшә<br> Өзгәләнеп: “Кайтар, ‒ диеп, ‒ туган илгә”.<br> Ак күбеккә баткан юрга чабып узды,<br> Бар көченә ут уйнатып, томырылып.<br> Күк йөзендә очкан аккош гаип булды,<br> Мәңгелек йолдызы кебек эз калдырып.<br> Таң атканда тәрәз какты ак күгәрчен,<br> Ком сахрасы күмелде, дип, шау чәчәккә!<br> Сокландырып Җиһан гөлен, тиңсез былбыл<br> Мәдхия җырлый табигатьтән өстен көчкә.<br> Кояшлы җыр биләп алды күңелемне,<br> Хозурландырып ярсып типкән йөрәгемне.<br> Гөл таҗларыннан чүпләмләп яулыгымны,<br> Ай нурында иңемә салды язмыш җиле.<br> '''ЕРАК-ЕРАКТА УЧАК ЯККАННАР'''<br> Ерак-еракта учак якканнар,<br> Очкын чәчрәтә аның ялкыны,<br> Шау-шулы диңгез ярсуы тынып,<br> Ярга бәрелеп, уйный дулкыны.<br> Күңелдән китмәс матур мизгелләр<br> Озата бара якты көннәргә,<br> Канатландырып сагышлы җанны,<br> Зәңгәр шәлъяулык сала иңнәргә.<br> Ерак-еракта учак якканнар.<br> Сәламен биреп, кемдер кул изи.<br> Ихтыярсыздан, чарасыз булып,<br> Язмыш ярында Таш Кыя иңри.<br> Тормыш китабын актару авыр...<br> Коры кайнар җил җанны телгәли.<br> Уй-хыялларны ашырып чынга,<br> Кыйбладан килгән җылы иркәли.<br> Ерак-еракта учак якканнар.<br> Агымсу кебек еллар акканнар.<br> Очкын чәчрәтеп, җиһан гөлләре<br> Яткын җирләрдә чәчәк атканнар.<br> '''& & &'''<br> Каршылыйсы иде ал таңны,<br> Бар мәшәкатьләрдән арынып,<br> Күккә ашкан Чал тау битенә<br> Зәңгәр томан булып сарылып.<br> Сары сагыш телсә йөрәгем,<br> Канлы яшьләр тамса күземнән,<br> Тау бөркетен күреп сөенәм, ‒<br> Кояш нуры китмәс йөземнән.<br> Сары сагыш, язгы бер мәлне<br> Күкрәтте дә күңел күгемне,<br> Юлга озатты Чал тау ягына<br> Кырыс җилләр искән бер көнне.<br> Рух ныклыгы өстәп җаныма,<br> Аккош оча кыйбла ягына,<br> Былбыл җыры кебек наз биреп,<br> Юл яктыртып, йолдыз кабына.<br> Яшьлек эзе калган Чал тауга<br> Канатланып кайттым яңадан.<br> “Салма, ‒ диеп, ‒ утлы сагышка!” ‒<br> Үтенәмен Раббым Алладан.<br> '''& & &'''<br> Кыя-таулар кичә-кичә,<br> Барам кояш каршына:<br> “Сәламемне кабул ит, ‒ дип, ‒<br> Саф сөюем хакына”.<br> “Мәрхәбә! Хуш киләсең!” ‒ дип, ‒<br> Кояш каршыма килә. ‒<br> “Яшермичә йөрәк серең,<br> Ачылып, ‒ диеп, ‒ сөйлә”.<br> “Синнән яшерер серем юк,<br> Күңелем ‒ ачык китап.<br> Уйлыйсыңмы, күңелемдә<br> Бардыр, дип, исәп-хисап?” <br> Елмайттырып, кояш дәште:<br> “Шаярттым гына!” ‒ диеп,<br> Күңел күгем гөлләренә<br> Сихри нурларын сибеп.<br> Галәм кошы, сайрап шулчак,<br> Еракка аваз салды,<br> Балкытып күңел кояшым,<br> Йолдыз яңгыры яуды.<br> '''БАЛАЧАК ЭЗЛӘРЕ'''<br> Иң бәхетле шат көннәргә<br> Юнәлтеп уй-хисемне,<br> Кайтып киләм олы юлдан,<br> Тапмаммы дип эземне.<br> Балачак үзе сакланган<br> Ямьле инеш буенда,<br> Зифа таллар тибрәләләр,<br> Керә язып куенга.<br> Сагындырып кайттың, диеп,<br> Яр карлыгачы дәшә,<br> Күңелемне моңландырып,<br> Чишмә чыңлый янәшә.<br> Чишмә чыңына кушылып,<br> Асыл кошлар көй көйли,<br> Алар бит, сайраган булып,<br> Йөрәк серләрен сөйли.<br> Рәйхан гөлләре елмая,<br> Аңкытып хуш исләрен.<br> Саба җилләре истеләр ‒<br> Таралдылар хисләрем.<br> Күңел күгем гөле әйтте,<br> Ачып сихри таҗларын:<br> “Туган авылың туфрагында<br> Чәчәк атсын җырларың!”<br> '''НИГЕЗ ТАШЫ'''<br> '''''“Озак йөрдем еракларда,'''''<br> '''''Зур йөк бирде йөрәкләр дә,'''''<br> '''''Сиңа кайттым: без бит ‒ игез,'''''<br> '''''Туган туфрак, туган нигез”.'''''<br> (Марсель Гыймазетдинев)<br> Кендек каны тамган нигез ташы<br> Сагындырды, кереп төшләргә,<br> Күзләремнән кайнар яшь тамдырып,<br> Юл алдыра туган җирләргә.<br> Кендек каны тамган нигез ташы‒ <br> Хак биргесез гәүһәр-энҗедер.<br> Гомер буе үзенә тартып торган<br> Туган йортның нигезе изгедер.<br> Кендек каны тамган нигез ташы,<br> Баш иямен сиңа тезләнеп,<br> Сайрар сандугачың булыр идем,<br> Каршы алсаң әгәр хисләнеп.<br> Кендек каны тамган нигез ташы,<br> Әверелеп бәллүр чишмәгә,<br> Чыңлап акты, нечкә күңелемне<br> Бирелдереп татлы хисләргә.<br> '''МЕҢ РӘХМӘТЛЕ ЯЗМЫШЫМА'''<br> Мең рәхмәтле язмышыма,<br> Сары төскә гашыйк иткәнгә:<br> Ак сагышы ‒ йөрәгемдә,<br> Җиз кыңгырау моңы ‒ үткәндә.<br> Мең рәхмәтле язмышыма:<br> Ага чишмәм Чал тау өстендә,<br> Юлларымда маяк булды ул<br> Ай тотылган караңгы төндә.<br> '''ҮТКӘН КӨН АВАЗЫ'''<br> Сагышлы үткән көн авазын<br> Кузгатма Чал таулар каршында.<br> Туар таң, килер көн өметле ‒<br> Йөрәгең җылысын тарсынма.<br> Сагышлы үткән көн авазын<br> Бер моңсыз көйләргә көйләмә,<br> Гөнаһлы сүз барын онытып,<br> Ашыгып артык сүз сөйләмә.<br> Сагышлы үткән көн авазын<br> Яд әйләп, бүгенне хурлама.<br> Шәфкать кыл хәятта барчага,<br> Җаныңа кара тап сылама.<br> Сагышлы үткән көн авазын<br> Чал таулар хәтеремнән югалтты.<br> Чал таулар ‒ Мәңгелек юл башы,<br> Күңелең саф булса, юл якты!<br> '''ТАУ ЕЛГАСЫ БУЛЫП КАЛАМ'''<br> Тау елгасы булып гомер итәм,<br> Агышкаем минем мең төрле.<br> Бормаланып, салмак кына үтәм,<br> Кайчак ярсыйм диңгез шикелле.<br> Дуамаллап дулыймын да, тынып,<br> Онытылып шәфәкъ күзәтәм,<br> Җан тынычлык теләп, илтифатым<br> Кояш чыгышына юнәлтәм.<br> Кичләр җитеп, ай калыкты исә,<br> Хозурланып айга багамын.<br> Каурый болыт булып дүнәм кайчак,<br> Галәм киңлегендә агамын.<br> Еламсыр тал, бөдрә каеннарны<br> Назлап кочагыма аламын.<br> Тик шулай да мин барыбер үзем ‒<br> Тау елгасы булып каламын!<br> '''КОЯШЛЫ ҖЫРЫМНЫ ЭЗЛИМЕН'''<br> Кояшлы җырымны эзлимен<br> Чал таулар каршында тыңладым<br> Өзелеп асыл кош сайравын,<br> Тавышының таулардан шаңдавын:<br> “Кояшлы җырымны эзлимен,<br> Табармын, өметне өзмимен!”<br> Нинди җыр бирми соң тынгылык?<br> Ходаем, насыйп ит сабырлык...<br> Өнем дип уйларлык сагымлык:<br> “Кояшлы җырымны эзлимен,<br> Табармын, өметне өзмимен!”<br> Белмимен, бу ярсу сагышым?<br> Күкләрнең сынавы ‒ язмышым?<br> Тыңлыймын асыл кош тавышын:<br> “Кояшлы җырымны эзлимен,<br> Табармын, өметне өзмимен!”<br> Нинди сер ул җырда яшеренгән?<br> Ихластан, үземнән, күңелемнән:<br> “Хасиятен белергә телимен.<br> Кояшлы җырымны эзлимен,<br> Табармын, өметне өзмимен!”<br> '''& & &'''<br> Янартавым чакыра үзенә:<br> “Эзләреңне миндә уй әле,<br> Иңнәреңнән кочып үбимче,<br> Күкрәгемә башың куй әле!”<br> Бишек үрдем үрмә гөлләрдән,<br> Таң җилләре назлап уйната.<br> Сандугачлар гөләп чәчәген<br> Ай нурында сайрап уята.<br> Тау бөркете килде кунакка,<br> Дала кылганы күк чал чәчле.<br> Керфегемнән тамган бер тамчы<br> Тирә-якка энҗе-чык чәчте.<br> Бүген бездә бәйрәм, ‒ сәгадәт:<br> Телдән телгә күчте әманәт.<br> '''& & &'''<br> Янартаудан атылган ут<br> Юл алганда сискәндереп,<br> Ябырылма кар Чал таудан<br> Шуып төште, юлын бүлеп.<br> Кар сулары ургып ага,<br> Кайнар чишмә суы кебек.<br> Утлы күмер – күбек ташлар<br> Эределәр көпшәкләнеп.<br> Ургып аккан су эзендә<br> Үсеп чыкты кызалаклар.<br> Тау итәген ямьләндереп<br> Очып уйный күбәләкләр.<br> Табигать рухы ‒ гайрәтле,<br> Өмет чаткылары чагып,<br> Яшәү көче һәм дәрт бирә, ‒<br> Яшә иркен сулыш алып.<br> '''ТАУЛАР МОҢЫ'''<br> Гашыйк булдым күксел тауларыңа,<br> Кояшлы ил ‒ гүзәл Фирганә!<br> Сагынудан җаннар өзгәләнә,<br> Сабырлыклар, Ходай, бирсәнә!<br> Йөрәк саклый күңел түрләрендә<br> Таулар җырын, гүзәл Фирганә! ‒<br> Җиде кайтавазлы моңнарыңны...<br> Сабырлыклар, Ходай, бирсәнә!<br> Күккә ашырды мәхәббәте белән<br> Тау бөркетең, гүзәл Фирганә!<br> Сагынудан җаннар өзгәләнә,<br> Сабырлыклар, Ходай, бирсәнә!<br> '''ЧАЛ ТАУЛАР АВАЗЫ'''<br> Яр астында челтер чишмә агадыр,<br> Йөрәгемдә хәсрәт уты янадыр.<br> Юл буенда ут үләне гөлбадран,<br> Ничек арынырга соң бу ярадан?<br> Йөрәк сүзен әйтер өчен көч кирәк,<br> Күңел кылын чиртер өчен көй кирәк.<br> Кайгы ташын кузгатып ла кайтадан,<br> Ачы җилләр бөтереп алды яңадан.<br> Йөрәк итен телемнәргә телделәр,<br> Күңел кылын зар елатып өзделәр.<br> Хәсрәт уты телгәли җанны яман,<br> Берөзлексез кан саркыта ярадан.<br> Гомер шәме сүнде инде дигәндә,<br> Аякларны көчкә сөйрәп йөргәндә,<br> Аваз салды гаярь бөркет Чал таудан:<br> “Уйлама һич ваз кичәргә дөньядан!”<br> '''''“Һәр минутта әйтик сөенеп:'''''<br> '''''Дөнья ямьле! Яшим! Яратам!”'''''<br> (Фәүзия Солтан)<br> === '''IV. ТЕРЕКЛЕК СУЫ''' === '''''Дөньялыкта кеше вакытлыча,'''''<br> '''''Тереклекнең суы ‒ мәңгелек.'''''<br> (Әлиф Галимов)<br> '''& & &'''<br> Аңлатылмас могҗизалар дөньясында<br> Яшим сыман, мәгънәсезгә азапланып.<br> Йөрәк әрнеп, өзгәләнеп, тыным кысты,<br> Яман сүзеңнән ваз кич, дип, каударланып.<br> Күңел кошың, ни халәттә яшәсә дә,<br> Канат кагып, зәңгәр күккә ашмаса да,<br> Гашыйк булып бәллүр чишмә тавышына,<br> Әсәрләнеп, мәдхия җырлый агышына.<br> Якты йолдыз кебек балкып айлы кичтә,<br> Ялкын өстәп, ышаныч баглап тойгы-хискә,<br> Изге теләк-хыялыңны чынбарлыкка ашырасың,<br> Тел ачкычын алырга дип ашкынасың.<br> '''& & &'''<br> Ата-бабаларның моңнарын<br> Тыңлар идем очар кош булып,<br> Далаларның кызыл мәкләрен<br> Сөеп үпкән җилләрен кочып.<br> Ашырыр идем йөрәк җырларын<br> Түгәрәк күл аккошларына,<br> Сәламнәрен тапшырыр идем<br> Зифа буйлы камышларына.<br> Назлаганда ак каеннарны<br> Ата-бабаларның моңнары,<br> Яңгырасын иде җиһанда<br> Саф Мәхәббәт ‒ сөю җырлары.<br> '''& & &'''<br> Әйтер сүзең җылы булса,<br> Сулышың булыр иркен.<br> Кешелеккә хезмәт итсәң,<br> Бәхетең булыр бөтен.<br> Ышаныч, өмет, мәхәббәт<br> Туры юлны күрсәтер.<br> Таш кыялар, телгә килеп,<br> Кыйбла якка юнәлтер.<br> Кыйбла яктан нур агылыр,<br> Йөрәк шәмен җанлатып.<br> Яңгыр явып, Кояш чыгар,<br> Күңелең кылын чыңлатып.<br> Җир-Ананы сөендереп,<br> Моңлы җыр яңгырасын!<br> Туң йөрәкләрне эретеп,<br> Асыл былбыл сайрасын!<br> Дуслык кошлары очсыннар,<br> Иңләп күк киңлекләрен!<br> Илаһи көйләр агылсын<br> Назлап җиһан гөлләрен!<br> '''& & &'''<br> '''''“Мәхәббәт ‒ кояш нуры”.'''''<br> (Ренат Харис)<br> Бөтен нәрсә ‒ вакытлыча,<br> Бер Аллаһы ‒ мәңгелек,<br> Аллаһка булган мәхәббәт ‒<br> Күңелдәге изгелек.<br> Саф Мәхәббәт ‒ якты хистән,<br> Матур, татлы тойгыдан,<br> Кояш чыгуын көтәбез<br> Ал шәфәкъ сызылудан.<br> “Мәхәббәт ‒ кояш нуры” дип,<br> Шагыйрь әйткән сүзләр бар.<br> Тик барыбер йөрәкләрдә<br> Мәхәббәткә урын тар.<br> Җан телиме алтын-көмеш?<br> Җан кояш нуры көтә,<br> Йөрәк ташын эретергә<br> Бары җылы сүз җитә.<br> Ягымлы сүз ‒ сихри аһәң:<br> Җанны бөтереп алып,<br> Еракларга алып китә,<br> Күңелгә моңнар салып.<br> '''& & &'''<br> Мәхәббәт җырын җырларга<br> Язмаган һәркемгә дә,<br> Таулар күккә тартыладыр<br> Ай тотылган төндә дә.<br> Җыр исәнлек алып килә,<br> Төсләр яра төзәтә.<br> Офык ачылу ‒ иң күркәме:<br> Сөю утын дөрләтә.<br> Үткән көннәрнең авазын<br> Җил алып китә ерак.<br> Мәхәббәткә мәдхиядә<br> Үтсен гомерең җырлап.<br> Шатлык белән куандырыр<br> Килер көннең таңнары,<br> Хәлең сорап, кулын сузар<br> Мәңгелек угланнары.<br> Мәхәббәт җырын җырларга<br> Язмаган һәркемгә дә.<br> ...Йоклаганда ял итәдер<br> Гәүдә генә бәндәдә!<br> '''ҮТКӘННӘРГӘ КАЙТУ БУЛСА'''<br> Үткәннәргә әгәр кайту булса,<br> Ут-суларны кичәр идем мин,<br> Ташкыялар аша, бөркет булып,<br> Яннарыңа очар идем мин.<br> Сине эзләр идем көне-төне,<br> Юлдаш итеп изге теләкне,<br> Киләчәккә алып бара торган<br> Мәхәббәтең ‒ синең бүләкне.<br> Үткәннәргә әгәр кайту булса,<br> Бары сине эзләр идем мин,<br> Синең хакка янә канатланып,<br> Ут-суларны кичәр идем мин.<br> '''& & &'''<br> Гөл үсәдер кояш нурына үрелеп,<br> Күңел көтә ел фасылын өзелеп.<br> Гашыйк җанга кыш ае ни, көзең ни ‒<br> Гыйшык уты, боз яуса да, сүрелми.<br> Үз имзасын үреп үтә эзенә,<br> Колак салган аксакаллар сүзенә,<br> Уфтанмаган, юкка-барга үртәлеп,<br> Тәкъдир белән таба белгән урталык.<br> '''БӘХЕТ ГӨЛЕ ‒ ТУГАН ҖИРДӘ'''<br> Ак канатлар иңнәремдә,<br> Җылы сүзләр телләремдә,<br> Ак күбәләк очып уйный<br> Яшьлегемнең эзләрендә.<br> Көлемсерәп килгән язда<br> Күңел кошым канат кага,<br> Бәллүр чишмә суы кебек<br> Йөрәк җырым чыңлап ага.<br> Бәхет эзләп юл йөрмимен,<br> Бәхет кошы ‒ иңнәремдә,<br> Бәхет гөле ‒ туган җирдә,<br> Кояш җылы ‒ туган илдә.<br> Көзен киткән аккошларның<br> Күзләреннән яшьләр ага,<br> Сагышланып ялгыз каен<br> Һәрбересен озатып кала,<br> Каенның да чукларыннан<br> Яше тама, яше тама...<br> '''& & &'''<br> Җиде яфракка бер чәчәк<br> Уйга салды башымны:<br> Ни сәбәпле кисәтә ул,<br> Күрсәтмә, дип, яшеңне?<br> Мин еларга җыенмыйм ич,<br> Бар да яхшы, бик әйбәт.<br> Мәрхәмәтле Җир-Анага<br> Изге теләк вә хөрмәт.<br> Асыл кошлар сайрасыннар<br> Гөл чәчәгенә кунып,<br> Тереклек суын эчсеннәр,<br> Һәрдаим бердәм булып.<br> Яңгырасын шат авазлар,<br> Җанга сихәт, ямь биреп,<br> Йокыдан уятсын кояш,<br> Сихри нурларын сибеп.<br> Тынычлык күгәрченнәре<br> Каршыласын һәр таңны,<br> Күңел байлыгы юмарттан<br> Яктыртсын зиһен-аңны.<br> Кылган догалар ирешсен,<br> Рухи көрлек, дәрт теләп,<br> Ходайга рәхмәт йөзеннән<br> Яшә, мәдхия көйләп!<br> '''& & &'''<br> Язмаларда ‒ җан авазы,<br> Мәңгелекнең кайтавазы.<br> Мәхәббәтнең бөек көче,<br> Табигатьнең сихри төсе.<br> Борынгыдан килгән аваз ‒<br> Гүзәл, күркәм кояшлы яз.<br> Күңел күгенең балкышы ‒<br> Өмет утының яктысы.<br> Туган якның җир җылысы ‒<br> Челтер чишмәләр агышы.<br> Сулмас чәчкә ‒ Җиһан гөле,<br> Былбылларның моңлы көе.<br> Язмаларда ‒ ил хәтере,<br> Аксакаллар киңәшләре,<br> Тәкъдир, язмыш хикмәтләре,<br> Мәңгелекнең өммәтләре.<br> '''& & &'''<br> '''''Сагышлымы сезнең яратулар?'''''<br> '''''Сөюләрдән бармы ярагыз?'''''<br> '''''Сезнең өчен яшим'''''<br> '''''Кимсенгән күк ‒'''''<br> '''''Мин сөйгән күк сөеп карагыз!'''''<br> Зөлфәт<br> Акыл ягым чамалырак, дия торгач,<br> Сөю каршында акылым тез чүкте,<br> Шул мизгелдән тылсым-нурлар ала-ала,<br> Гомер язына, сөенеп, юлга чыкты.<br> <br> Гүя аңа бары унҗиде яшь,<br> Гашыйк булып барча гөлләргә,<br> Һәрбересен сөеп иркәли ул,<br> Сәлам биреп искән җилләргә.<br> <br> Гаҗәпләнеп, туктап карап тора,<br> Аптырашып бераз бу җилләр,<br> Ә аннары юл алалар, әйтеп:<br> Беткәнме, дип, тиле-мәҗнүннәр.<br> <br> Акыл калды күз яшенә буылып,<br> Кызганды ул җилфер җилләрне:<br> Үзе ни әйткәнен аңламаган<br> Аңлармы соң гашыйк җүләрне?<br> <br> Каршы җилләр кайчак юл яздыра,<br> Рухи көчкә гәр ирешмәсәң.<br> Шәфкать кулы суза алмас бәгырең,<br> Сөю касәсеннән эчмәсәң.<br> <br> '''& & &'''<br> Яңа көн туды. Күңелдә шатлык.<br> Җырлата яшьлек. Уйлата картлык.<br> Яңа көн туды. Дөнья нурлана.<br> Биш вакыт намаз. Күңел куана.<br> <br> Җуелып сукмакта яшьлек эзләре,<br> Җитте гомернең уйчан көзләре.<br> Көз. Кызгылт-көрән ‒ яфраклар төсе...<br> Көзен кырыс җил бермә-бер көчле.<br> <br> Саргаеп-корып, үләннәр кипте,<br> Җылы якларга кошлар да китте.<br> Агачлар бар да йокыга талды,<br> Юлга чыктым дип, кыш хәбәр салды.<br> <br> Кыш килеп җитте, ап-ак кар яуды,<br> Басу-кырларга ак юрган сарды.<br> Куяннар киде ап-ак туннарын,<br> Бүреләр улый кайчак көннәрен.<br> <br> Шыгырдап ачыла авыл капкасы,<br> Коймага эленгән балык җәтмәсе.<br> Яңа көн туды. Картлык талпына<br> Барып җитәргә иман йортына.<br> <br> Авыл мулласы. Искиткеч мәкам ‒<br> Илаһи көче күкләргә ашкан.<br> Азан тавышына җиһан калган тын,<br> Кыйбла ягына юл алган рухым.<br> <br> Колак ишетүдә, күзләр күрүдә ‒<br> Азан тавышы яңгырый күңелдә.<br> Раббым, җанымны тынычлыкта тот,<br> Соңгы көнгәчә юлымны яктырт.<br> Соңгы көнгәчә юлымны яктырт!<br> <br> '''& & &'''<br> “Бисмиллаңны әйт тә ишек ач<br> Юлчы-мосафирга син, иркәм,<br> Сал мендәрең аяк астына,<br> Ташкын суны кичеп ул килгән”. ‒<br> <br> Һәм кыйбладан искән таң җиле<br> Сорау биреп дәште шулчакны:<br> “Таныдыңмы, − диеп, − бу затны,<br> Әйт дөресен, әллә чит-ятмы?” ‒<br> <br> “Чит-ят түгел, бик тә кадерле,<br> Олуг чәчән килгән яныма”. ‒<br> Сөенечтән ярылып, йөрәгем,<br> Хафа салма берүк җаныма...<br> <br> Бүген бәйрәм, дөньям түгәрәк,<br> Үргә менде атым юргалап.<br> Күк гөмбәзе астында сөенеп,<br> Табын кордык таңда бергәләп.<br> <br> Рәхмәт сиңа, Бөек Остазым!<br> Ышанычым минем акладың,<br> Кәүсәр суы салып саклаган<br> Чүлмәгемне бәреп ватмадың.<br> <br> '''БУ ДӨНЬЯДА СИН БАР ЧАКТА'''<br> Синең хакта уй уйласам,<br> Гаҗәпләнеп таңга калам,<br> Үткәннәрдә онытылып,<br> Язларыма кайта алам.<br> <br> Бөреләнеп яфрак ярам,<br> Чәчәк атып җимешләнәм,<br> Көзге кырау сугар диеп,<br> Кырысланмый юашланам.<br> <br> Гүя барысы − яшәешем,<br> Кыяфәтем вә рәвешем,<br> Бар барлыгым − синең хакка,<br> Бу дөньяда син бар чакта.<br> <br> '''ДАВЫЛЛАРГА КАРШЫ ТОРАМ'''<br> Давылларга каршы торам әле<br> Сынган канат белән булса да,<br> Күңел күген кара болыт каплап,<br> Күздән яшь тамдырып узса да.<br> <br> Сынган канат белән диңгез кичеп,<br> Ташкыяга барып бәрелдем.<br> Үзәк өзгеч җан авазын ишетеп,<br> Ярсу уйларыма бирелдем.<br> <br> Нинди язмыш алып чыкты юлга,<br> Сынган канатымны каерып,<br> Бертуктаусыз каршы җил искәндә<br> Туган туфрагымнан аерып.<br> <br> Диңгез суы тозлы, тәме әче,<br> Бар бәгъзегә үтеп яндыра,<br> Сулышымны, тыннарымны кысып,<br> Ихтыярсыз, көчсез калдыра.<br> <br> Давылларга каршы торам әле,<br> Килер көнгә ышаныч баглап,<br> Тәкъдир, бәлки, юлымны яктыртыр,<br> Күңелемнең аһ-зарын аңлап.<br> <br> '''& & &'''<br> Җыры белән алгысытып җанны,<br> Юл алдырды таулар ягына.<br> Тау өстендә чылтырап чишмә ага,<br> Ак болытлар агыла тын гына.<br> <br> Җыры белән алгысытып җанны,<br> Тәкъдирнеңме мине сынавы? <br> Хәнҗәр белән кыны кушылган күк,<br> Йөрәгемнең ярсып дөрләве.<br> <br> Аңлый алмыйм, нигә бу сынаулар,<br> Бәйсез булып, коштай очмагач,<br> Күккә ашкан шушы Чал тауларның<br> Кочагында күкрәп үсмәгәч?<br> <br> Саба җиле тәрәзәгә шакый,<br> Вакыт килер җырлап атларга.<br> Гөл бөресе гел кояшка карый,<br> Бал кортлары килгән багарга.<br> <br> Тау иленең гаярь чал бөркете<br> Үз катына дәшә, үз күреп,<br> Тау чишмәсе суы ‒ авыз ит, дип,<br> Куш учыңа алып, хуш килеп.<br> <br> Тау чишмәсе суын авыз иткәч,<br> Җаның-рухың булыр ирекле.<br> Җәннәт бакчасына кереп очар<br> Җәннәт кошы − шундый күрекле.<br> <br> “Нинди хикмәт бу!” − дип, онытылып<br> Карап торырсың син, аптырап,<br> Тау иленең гаярь чал бөркете<br> Сәламләсә үзе каршылап.<br> <br> '''& & &'''<br> Ике ярны тоташтырган күпер янып,<br> Яр буенда учак яктым, ялгыз калып.<br> Җылысына очып килде күбәләкләр,<br> Шатландылар сөенешеп чал тирәкләр.<br> <br> Җырлый алар, мәдхия укып яшәешкә,<br> Илһам биреп тереклеккә, көнкүрешкә.<br> Актарылып, ташкын сулар ашып киткән,<br> Офыкларның яктырганын күңел көткән.<br> <br> Ике ярны тоташтырган күпер янып,<br> Җилләр исә, җил йөгерә төтен куып.<br> Өмет уты йөрәкләрдә сүнмәсен һич, сүрелмәсен.<br> Үрелгән чәч җил искәндә сүтелмәсен.<br> <br> '''& & &'''<br> Инештә яралып, диңгезгә юл ала<br> Гап-гади чуерташ, ‒ әйтерсең, кыз бала.<br> Үз төсен, сафлыгын ул саклый алырмы,<br> Каршыга җил исеп, туктатса агымны?<br> <br> Ярый ла, көч җыйса, фикерен чуалтмый,<br> Вакыт, дип, санаулы, башкаен югалтмый,<br> Давылда чыныккан сер бирмәс ятларга,<br> Омтылыр бары тик гел алга атларга.<br> <br> Тормышчан максаты − диңгезгә җитәргә,<br> Бирелгән бурычны лаеклы үтәргә.<br> Хыял һәм чынбарлык, моң булып үрелеп,<br> Җан өрер, дулкыннар шавына күмелеп.<br> <br> Әкренләп зиннәтле мәрмәргә әверелер,<br> Әлбәттә, үзәктә беренчел төс калыр,<br> Нәкышче-сынчылар бизәкләп сырларлар,<br> Кояшка каратып, тәрәзә уярлар.<br> <br> Инештә яралып, диңгезгә юл ала<br> Гап-гади чуерташ, − гаҗәеп эз кала.<br> <br> '''& & &'''<br> Каурый каләм серле юл алдыра,<br> Кояш чыгышына каратып,<br> Мәхәббәт ялкынын сүндермичә,<br> Яшьнәп яшәү диеп җан атып.<br> <br> Җир-Ананың үлмәс гөле кебек<br> Чәчәк атса шагыйрь каләме,<br> Гөлбакчада өзелеп былбыл сайрар,<br> Сихри нурга төреп галәмне.<br> <br> Каурый каләм язган шигъри юлда ‒<br> Кул җылысы, йөрәк сагышы,<br> Табигатьнең затлы шоңкарлары,<br> Бәллүр чишмәләрнең агышы.<br> <br> '''КЕШЕ ҮЗ ЯШЕ БЕЛӘН МАТУР'''<br> Кеше матур үз яше белән,<br> Өзмәсә Хакны рәхмәтеннән.<br> Аллаһыны хөрмәтләп зурлар,<br> Күңеленнән догасын юллар.<br> <br> Аллаһ ярдәменнән ташламас<br> Яктылыкка омтылган җанны,<br> Кыйблага каратып, сүз кушар<br> Сафландырып зиһенне, аңны.<br> <br> Күз алдына килер үткәннәр,<br> Безгә кадәр килеп киткәннәр,<br> Бакыйлыкка җаннары күчеп,<br> Өмет илә дога көткәннәр.<br> <br> Оҗмах ишекләре ачылыр<br> Иман белән гомер иткәнгә,<br> Киң колачлы булып, тормышта<br> Якты эз калдырып үткәнгә.<br> <br> Бисмиллалы кеше югалмас,<br> Үз-үзенә хилафлык кылмас.<br> Ислам дине ‒ җәннәт ачкычы.<br> Дога кылу ‒ Аллаһ баскычы.<br> <br> '''& & &'''<br> Килү бар, китү бар,<br> Озату, көтү бар,<br> Мәхәббәт хакына<br> Утларга керү бар,<br> Һәркемнең тормышта<br> Бәхеткә хакы бар.<br> <br> Кояшның нурларын<br> Күңелгә җыябыз,<br> Кулларны күкрәккә<br> Баш иеп куябыз,<br> Чишмәнең суларын<br> Кушучлап тотабыз.<br> <br> Уйлыйсы уйлар бар,<br> Җырлыйсы җырлар бар.<br> Табигатьне данлап,<br> Йөрәк сүзен аңлап<br> Яшәгән кешеләр<br> Тормышта көчлеләр.<br> <br> Тормыш ул ‒ могҗиза:<br> Киләбез, китәбез,<br> Гомернең юлында<br> Сынаулар үтәбез,<br> Хәтернең йомгагын<br> Чорныйбыз, сүтәбез,<br> Чорныйбыз, сүтәбез...<br> <br> '''& & &'''<br> “Күңелемнең әзрәк кенә кинәсе бар,<br> Телемнең дә зәһәр очлы инәсе бар”.<br> (Дәрдмәнд)<br> Кирәк түгел ялварып ялганырга,<br> Ак-танышым бар диеп мактанырга,<br> Үз күрә бел һәрбер-барча кешене,<br> Орлык өстәп, көн дә бает көшелне.<br> <br> Ишетә белсәң йөрәк сүзе тавышын,<br> Мәхәббәтле, матур булыр язмышың,<br> Эчерт суның иң татлысын гөлләргә,<br> Хәтфә үлән үссен, дисәң, эзләргә. <br> “Илдә бер дус булмаса гәр,<br> Ил бөтен дошман түгел”.<br> (Дәрдмәнд)<br> <br> '''КҮЗЛӘРЕМНЕҢ ТӨСЕ ҮЗГӘРЕРМЕ?'''<br> Күзләремнең төсе үзгәрерме,<br> Шәфәкъ сүнеп, кояш батканда?<br> Чал тауларга сәламемне юллыйм,<br> Гөләпләрем чәчәк атканда.<br> <br> Күзләремнең төсе үзгәрерме,<br> Зөһрә йолдыз балкып янганда?<br> Сихри көзнең алтын яфраклары<br> Юл чатында җәйрәп ятканда?<br> <br> Күзләремнең төсе үзгәрерме? ‒<br> Тормыш кайнап тора көн саен,<br> Киләчәкнең нуры алга өнди,<br> Һиммәтлелек теләп һәрдаим.<br> <br> Күзләремнең төсе үзгәрерме? ‒<br> Бүгенгәчә йөрәк яшь килеш.<br> Чал тауларның түбәсенә сарган<br> Энҗе карлар, гүя, саф көмеш.<br> <br> '''МОГҖИЗАЛЫ КӨН КИЛЕР УЛ'''<br> Табигать камиллегенә сокланам,<br> Могҗизалы көн барына ышанам.<br> Галәм кошы сайраганда өзелеп,<br> Юл аламын таң нурына төренеп.<br> <br> Юлым үтә тургайлы тугай аша,<br> Хис ташкыны йөрәктән ургып таша.<br> Югары көч әйди көн чыгышына,<br> Хәят шәмен яктырткан балкышына.<br> <br> Ил агасы каршы ала ерактан:<br> “Тере суын тәмләп эч”, ‒ ди кабаттан.<br> Җан йотарлык күктә күңел ризыгы,<br> Әле генә төшкән “рухи таба”дан.<br> <br> Тирә-юньдә асыл кошлар сайраша,<br> Ил агасы бәйге тота ‒ тамаша!<br> (Бу безнеңчә була инде Сабантуй, ‒<br> Ак аргамак, хак сүз бу, дип кулың куй!).<br> <br> Саба җиле исеп үтә даладан,<br> Азан тавышы ишетелә саладан,<br> Дога кылып изгеләрнең рухына,<br> Ил агасы тәсбих тарта яңадан.<br> <br> ...Могҗизалы көн килер ул, ышанам,<br> Табигатьтән өстен көчкә сокланам.<br> Гадәти бер авыл кызы булсам да,<br> Йөрәк сүзем ‒ җавабым ул илһамга.<br> <br> '''& & &'''<br> Сулыш алулары авыр,<br> Күкрәкне нидер кыса,<br> Әйтерсең лә, котып җиле<br> Бар яктан исеп коча.<br> Үртәлеп һәм үрсәләнеп,<br> Ни кылырга белмичә,<br> Ауган агач кебек ятам,<br> Кыймылдарга кыймыйча.<br> Өмет уты сүнгән, ахры,<br> Тирә-як дөм караңгы,<br> Күңел кошым тынып калган,<br> Тирәнәйтеп ярамны.<br> Аңсыз миңа бу дөньяда<br> Яшәве авыр булыр,<br> Хәсрәт елгасының суы<br> Йөрәккә тамып торыр...<br> <br> ‒ Нигә, диеп, язмыш, мине<br> Адым саен сыныйсың,<br> Җан-тәнемне авырттырып,<br> Бар көчеңә кыйныйсың?<br> Ни сәбәпле чын дөресне<br> Син әйтергә кыймыйсың?<br> <br> ‒ Чынбарлыкка юл катлаулы ‒<br> Әллә инде белмисең?<br> Беләсең дә, күрәсең дә ‒<br> Тойгыга баш бирмисең.<br> Бүгенге көннән башыңа<br> Зәңгәр яулык бәйлисең.<br> Тагын бер сынау үттең син<br> Хәрәкәтсез ятканда,<br> Күңел күгеңдәге бөре<br> Керфекләрен ачканда.<br> <br> '''& & &'''<br> Таба алсаң әгәр тел ачкычын,<br> Хәят ачар яшәү серләрен,<br> Күрерсең син Бөек остазыңның<br> Кояш кебек нурлы йөзләрен.<br> <br> Күз карашы гаҗәп искитмәле,<br> Чал чәчләре гүя ак болыт ‒<br> Гүзәллектә камил Ил агасы<br> Йөрәгеңдә калыр наз булып.<br> <br> Юл алырсың шәфәкъ яктысында<br> Аның белән Чал тау гүзәлгә,<br> Ул тыңлатыр кыя аһәңнәрен,<br> Таң калдырып сине бер мәлгә.<br> <br> Гөл бөресе ачылып китәр шунда,<br> Чык тамчысы тамар учыңа:<br> “Бу ‒ тереклек суы, ‒ дияр Остаз, ‒<br> Эч тә җырла барлык көчеңә!”<br> <br> '''“ТАТАР ТЕЛЕ ‒ ШАГЫЙРЬЛӘР ТЕЛЕ”'''<br> “Изсәләр дә, кылыч чапсалар да,<br> Юлыкса да юлда мең үткел,<br> Шигырьле тел ‒ фанилыкка бәйсез,<br> Үлемгә баш бирми андый тел”.<br> (Зөлфәт)<br> <br> Ухылдыйсыз аһ та ваһ килеп,<br> Тел бетә дип, коткы таратып,<br> “Татар теле ‒ шагыйрьләр теле”,<br> Шигырьләрен укыйм җан атып.<br> <br> Ана теле матурлыгына,<br> Ана теле татлылыгына<br> Дан җырлаган чәчән-акыннар,<br> Дан җырлыйлар галим акыллар.<br> <br> Аралаша татар телендә<br> Соңгы буын, диләр бүген дә...<br> Ялган хәбәр ‒ кем уйдырмасы?<br> Җан рәнҗүе ‒ кылган хатасы...<br> <br> Туган телен татар онытмас,<br> Татар теле ‒ бөек милли тел,<br> Аның асылы ‒ мәңгелеккә хас,<br> Мәңге-бакый яшәр ‒ шуны бел!<br> <br> Татар мескен җаһил милләтме? ‒<br> Мәгърифәтле, гореф-гадәтле!<br> Тел бетә дип, коткы таратып,<br> Яшәмәгез җанны каралтып!<br> “Килер бер көн: сүз каргышы төшәр,<br> Тел каргышы сугар, бәндәләр…”<br> (Рәшит Бәшәр)<br> <br> '''ТАТАР ТЕЛЕ ИЛЛӘР ГИЗӘЧӘК!'''<br> Күтәрел син, халкым, көрәшкә,<br> Үз телеңне яклап, иң башта,<br> Теле барны көтә киләчәк −<br> Бу көн безгә барыбер киләчәк:<br> Татар теле илләр гизәчәк!<br> <br> Күтәрел син, халкым, көрәшкә −<br> Теле бардан курка палач та!<br> Телсез, динсез була тик маңкорт,<br> Кеше канын эчкән соры корт.<br> <br> Күтәрел син, халкым, көрәшкә,<br> Татар исеме белән җыр башла.<br> Муса Җәлил, Гайнан Кормашлар<br> Безне яклап, яклап сүз башлар.<br> <br> Сөембикә, Сафагәрәйләр −<br> Изге күктән җиргә иңгәннәр.<br> Безне көтә алда яктылык,<br> Дөнья китсен өчен яктырып.<br> Изгелек җирдә эзсез югалмас,<br> Тынчыган күл генә юл алмас.<br> <br> Курыкма син денсез каргыштан −<br> Безнең ризык бодай-арыштан;<br> Шул башаклар булып, бер символ<br> Безгә эндәшә: “Татар, горур бул!”<br> <br> Күтәрел син, халкым, көрәшкә,<br> Үз телеңне яклап, иң башта!<br> Теле барны көтә киләчәк −<br> Бу көн безгә барыбер киләчәк:<br> Татар теле илләр гизәчәк!<br> <br> '''& & &'''<br> “Ак нәрсә ул ‒ ак өстендә түгел,<br> Кара фонда ачык күренә”.<br> (Хәсән Туфан)<br> <br> Тән авырту түзмәс чир түгел,<br> Җаның чирле булса, нишләрсең?<br> Җан дәвасы эзләп табарга<br> Киңәш сорап, кемгә дәшәрсең?<br> <br> Җаныбызны дәвалар өчен,<br> Уй-фикердә аклык кирәктер.<br> Дәвер җиле исеп, сүз кушты:<br> Ата-баба сүзе кыйммәттер.<br> <br> Сүз көченең шифасын хаклап,<br> Аксакаллар язып калдырган, ‒<br> Китапларын укы һәм аңла:<br> Җан сихәтен ничек алырга?<br> <br> Тән авырту түзмәс чир түгел,<br> Сабыр дарулары ‒ аңыңда.<br> Кояш чыгышына юл алсаң,<br> Илаһи нур балкыр җаныңда.<br> <br> '''& & &'''<br> Тормыш матур, дөнья ямьле ‒<br> Җанга ни кирәк тагын;<br> Өстәлемдә төрле ризык:<br> Хөрмә, инҗирле табын.<br> <br> Күңелем гөлләре һәрвакыт<br> Шау чәчәктә серләшә.<br> Көтмәгәндә аваз килде:<br> “Атлыйк бергә янәшә!”<br> <br> Янә тавыш ишетелде:<br> “Көмеш яллы аргамакның<br> Киңәшләрен тыңларсың,<br> Табигатьнең кочагында<br> Энҗе-мәрҗән җыярсың”.<br> <br> Тормыш матур, дөнья ямьле ‒<br> Тел тидерерлек түгел.<br> Тәкъдир-язмышка буйсынмый,<br> Ни кыла алсын күңел?<br> <br> Кирәк икән, һичбер шиксез,<br> Энҗе-мәрҗән җыярбыз,<br> Табигатьтән өстен көчкә<br> Мәдхияләр җырларбыз!<br> <br> '''& & &'''<br> Тотлыгудан кинәт тоткарланып,<br> Әйтә алмый торгач сүземне,<br> Яшәешкә сәер караш ташлап,<br> Нарасый күк ачтым күземне.<br> <br> Яшәү кадере арта сырхаудан соң,<br> Иман нурына мохтаҗ буласың,<br> Күк йөзенең аязлыгын күреп,<br> Син яңадан гүя туасың.<br> <br> Күңел күген шулчак биләп ала<br> Гасыр үтеп кайткан көй-моңнар,<br> Ил агасы ‒ чәчән-акыннардан<br> Ядкәр булып калган дастаннар.<br> <br> Язмаларда ‒ бөек Ана теле,<br> Сүзгә ‒ сүз, тел байлыгым җитмәс.<br> Ана теле кадерен белгән кеше<br> Яңа буын ишен ят итмәс!<br> <br> '''ТУГАН ТЕЛ ‒ ТАТЛЫ ТЕЛ'''<br> Туган тел ‒ очкыр кош<br> Күңелем күгендә.<br> Туган тел ‒ якты яз<br> Йөрәгем түрендә.<br> Былбыллар сайрыйлар<br> Чәчәннәр телендә.<br> <br> Туган тел ‒ телемнең<br> Бәлзәме, балы да.<br> Тылсымлы, серле моң<br> Яңгырый далада,<br> Җиләкле җәй җыры ‒<br> Чәчәкле аланда.<br> <br> Аккошлар юл сыза<br> Зәңгәр күк йөзендә,<br> Ак күгәрчен оча<br> Туган ил күгендә.<br> Яшәү ямь-шатлыгы ‒<br> Чирәмле юлымда.<br> <br> Туган тел ‒ очкыр кош,<br> Ак канат иңнәрдә;<br> Иминлек телимен<br> Туар көн, таңнарга.<br> Туган тел ‒ татлы тел,<br> Агышы ‒ каннарда!<br> <br> '''& & &'''<br> Тынгы белмәс бу йөрәкне нишләтергә?<br> Язмышларны һич булмыйдыр үзгәртергә.<br> Карурманга юл алдырып адаштырсам,<br> Җаен табып ни кылганын карап торсам...<br> Булмас, бәгырь, яшәвемнән мәгънә табып,<br> Сусаганда чишмә суын гына кабып.<br> <br> Тынгы белмәс бу йөрәккә дәва кирәк,<br> Янадыр ул күмер төсле көйрәп-көйрәп.<br> Үрмә гөлдән асылмалы күпер үреп,<br> Ул күперне кояш нурларына төреп...<br> Юл алырга кирәк булыр аргы якка,<br> Былбыл сайрап, таң сызылып аткан чакта.<br> <br> Тынгы белмәс бу йөрәкнең кичереше ‒<br> Җанның гүя Мәңгелеккә күченеше.<br> Гөлчәчәкнең керфегеннән тамган тамчы,<br> Гөлбадранның сүле кебек, бигрәк ачы.<br> Язмыш яры. Ялгыз аккош тавыш бирә:<br> “Яшь күрсәтмә, Ходай барысын да күрә!”<br> <br> Тынгы белмәс бу йөрәкне сагыш басты,<br> Ярларыннан ташып чыгып, дәрья ташты.<br> Күтәрелеп иңкүлектән, зәңгәр томан,<br> Каурый болытка әверелеп, күккә ашты.<br> Гаярь бөркет, сагышымны алып таман,<br> Ут белән су арасында кырга очты...<br> <br> '''ҮЗ ҖЫРЫМНЫ ЭЗЛИМ'''<br> Үз җырымны эзлим далалардан,<br> Акчарлаклар очкан диңгездән,<br> Челтерәп аккан салкын чишмәләрдән,<br> Тәпи баскан туган нигездән.<br> <br> Үз җырымны эзлим, өмет өзмим,<br> Ачылыр бәлки күкнең капусы ‒<br> Көтеп алган якты көннәр килеп,<br> Ут-сулардан тартып алучы.<br> <br> Үз җырымны эзлим таң атканда,<br> Шәфәкъ нурларына төренеп,<br> Былбыл кошлар өзелеп сайраганда<br> Шомырт чәчәгенә күмелеп.<br> <br> Үз җырымны эзлим, йөрәк бәгырь,<br> Зинһар өчен, бераз түз инде,<br> Күңел күгем айкап очкан кошчык<br> Түрбакчада сайрар көз килде.<br> <br> Үз җырымны эзлим ‒ көз-кыш димим,<br> Ел фасылы ‒ гомер агышы.<br> Үз җырымны эзлим ‒ һәрбер затның<br> Кабатланмас үзгә язмышы.<br> <br> '''& & &'''<br> Шулхәтле дә матур, күңелле ‒<br> Күңелем бакчасы ал-гөлле.<br> Илаһи көй яңгырый еракта,<br> Карашым юнәлтеп офыкка.<br> <br> Офыкта бер сихри нурланыш ‒<br> Андадыр гаҗәеп ул тормыш.<br> Һәм раушан йолдызлар, күкләргә<br> Әйдәкләп, юл яра сәфәргә.<br> “Сез”ләргә ышаныч баглармын,<br> Ай тугач, мин юлга чыгармын.<br> Мәхәббәт гөле ‒ уң кулымда,<br> Ачылыр таҗы яшь буынга.<br> Бердәмлек кадерләп, җөмләгез<br> Хөрлектә яшенләп яшәгез!<br> Иркенлек насыйп ул һәрвакыт,<br> Тере суын эчсәң, ямь табып.<br> '''& & &'''<br> Яңгыр яумый, үзлегеннән елга тулмас,<br> Таң тумыйча көн яктысын беркем күрмәс.<br> Үткәннәргә һичбер вакыт булмас кайтып,<br> Ауный-ауный еласак та, җиргә ятып.<br> Карурманның күкесенә нидер булган,<br> Күзләренә мөлдерәмә яше тулган.<br> Кай арада яфракларның төсе уңды,<br> Инеш өстен челтәрләтеп, суы туңды?<br> Сихри кич бу, тулган ай вә йолдызлы төн,<br> Искитәреп Мәңгелектән иңде бер өн:<br> “Күрәсеңдер яшәешнең чагылышын,<br> Күңел кәгъбәң ‒ тормыш җыры агылышын.<br> Гыйбрәтледер, әй аппагым, барыр юлың,<br> Җофар мае сеңдерелгән ‒ кияр туның.<br> Мәгънәсенә төшенерләр бик зирәкләр,<br> Су буенда гомер сөргән карт тирәкләр”.<br> Яңгыр яумый, үзлегеннән елга тулмас,<br> Таң тумыйча, көн яктысын беркем күрмәс.<br> '''& & &'''<br> Яшәү белән үлем арасының<br> Мизгел чакрымыннан узганда,<br> Өмет шәмен сүндермәскә теләп,<br> Ялварабыз даим Ходайга.<br> Җан ачысы белән иңрәп бер мәл,<br> Иман китереп, күккә ашабыз,<br> Мәңгелекнең нурына төренеп,<br> Күңел пакьлегенә кайтабыз.<br> === '''V. ТАБИГАТЬ БАЛАЛАРЫ''' === Уйлый белгән кеше түгел,<br> Уйланмаган ‒ имәнеч!<br> <br> '''& & &'''<br> Ходайның каршында барыбыз бер төсле.<br> Кирәкме мәгънәсез бәхәсләр: “Кем көчле?”<br> Күз салсак әгәр дә як-якка әйләнеп,<br> Имәнеп калырбыз, телебез бәйләнеп.<br> Исәпсез-хисапсыз күпме җан кыелган,<br> Нарасый сабыйлар күз яше коелган?<br> Кем барыр, баш иеп, хакыйкать каршына,<br> Тол калган хатыннар, ятимнәр хакына?<br> ...Халыклар дуслыгы яңарсын кабаттан:<br> Ходай һәр милләтне үз күреп яраткан!<br> <br> '''& & &'''<br> Туган якның чишмәсенә дан җырла,<br> Юлың кисеп таш өйсәләр, баш орма.<br> Тигез тормыш ният итсәң әгәр дә,<br> Юлыкма син сансызланып каһәргә.<br> <br> Нык басып тор аягыңда, егылма,<br> Нәсел тамырыңнан да аерылма.<br> Ата-ана хакын хакла сөенеп,<br> Рәнҗемә, юк-бар сүзләргә көенеп.<br> <br> Йөрәгеңне тыңлап яшә, ашыкма,<br> Ярдәм кулын сузарга тик кичекмә,<br> Гайбәт сүзе юлдаш түгел, ишетмә,<br> Ышаныч багла яшәү яме өметкә.<br> <br> Туган якта җир җылысы шифалы;<br> Татар Иле бисмиллалы, догалы.<br> Әдәпле бул, ут-суларны кичкәндә,<br> Һәм сыгылма, гомер чиген үткәндә.<br> <br> '''& & &'''<br> Кардәш-ыру хәлен белмәсәң,<br> Саумы! диеп, кулың бирмәсәң,<br> Ямь табып булырмы тормышта, <br> Картлыгыңны салсаң сагышка?<br> <br> Кайгы-хәсрәт җанны биләсә,<br> Кем яныңда булыр янәшә?<br> Кем иңенә башың куярсың,<br> Кул җылысын кемнең тоярсың?<br> <br> Ихтирамлы булса кардәшләр,<br> Илтифатлы булыр якташлар.<br> Кояш сибәр сихри нурларын,<br> Тибрәндереп күңел кылларын.<br> <br> Кардәш-ыру хәлен белмәсәң,<br> Сәлам әйтеп, тавыш бирмәсәң,<br> Йөрәк елар җанны сагайтып,<br> Алсу йөзләреңне саргайтып.<br> <br> '''АК КАЕННЫҢ САРЫ ЧУКЛАРЫ'''<br> “Һәрбер агач, һәрбер үлән ‒<br> Һуш китәрлек әңгәмәдәш.<br> Сөйләшер ‒ тик тамырына<br> Кагылырлык итеп эндәш!”<br> (Ренат Харис)<br> <br> Ак каенның сары чуклары<br> Сагышланып өзелеп җырлады;<br> Җилләр исте ‒ җилләр өзмәде,<br> Сагышына берәү түзмәде:<br> “Килмәдем ник таңнар атканда,<br> Сандугачлар канат какканда?”<br> <br> Еракларга китте җырлары,<br> Бәгырьләрне телде моңнары.<br> Ерак яшьлегенә ул кайтты,<br> Хәтер уты барысын яңартты:<br> “Килмәдем бит таңнар атканда,<br> Сандугачлар канат какканда!”<br> <br> Ак каенның сары чуклары,<br> Җилләр исте ‒ гомер үтмәде.<br> Сагыну-сагыш тулы еллары<br> Күз алдыннан бер дә китмәде:<br> “Килмәдең шул таңнар атканда,<br> Сандугачлар канат какканда...”<br> <br> '''АК ЯУЛЫКЛЫ ӘБЕКӘЕМ'''<br> Бал кортлары ширбәт җыя<br> Юкәләрнең чәчәгеннән.<br> Тел бәйләнеп, баш әйләнә<br> Сиреньнең хуш исләреннән.<br> <br> Болдыр баскычында утыра<br> Ак яулыклы әбекәем:<br> “Башыңа яулыгың бәйлә,<br> Кояш сугар, бәбекәем!” ‒<br> <br> “Кояш ничек суга алсын ‒<br> Матчада ич тал чыбыгы!<br> Ә мин аны өйгә кертмим,<br> Кояшка бер кул сузымы.<br> <br> Әбекәем, синең белән<br> Сүз көрәшеп тормыйм әле,<br> Чишмә суын алып кайтып,<br> Чәй куеп, бер сыйлыйм әле!<br> <br> Ак яулыклы әбекәем,<br> Мәрхәмәтле синең куллар,<br> Үзең ясап, миңа чәй бир,<br> Синең күңел изге, диндар.<br> <br> Теләкләрем чынга ашсын,<br> Күңел кошым җырлап очсын,<br> Йөрәк җылым чәчәкләрнең<br> Һәрбересен сөеп кочсын.<br> <br> Уйсулыктагы ак томан,<br> Ак болытка әверелеп,<br> Коеп яусын, яңгыр булып,<br> Яшәештә илһам биреп.<br> <br> Ак яулыклы әбекәем,<br> Бул син һәрчак яннарымда,<br> Синең догаң юл алдыра<br> Изге чишмә ярларына”.<br> <br> '''& & &'''<br> Ак елга, син кайда?<br> Агышың ни төсле?<br> Ак елга, әллә син<br> Яшерен бер көчме?<br> <br> Ак елга, киң дәрья,<br> Төшемә керәсең:<br> Ярларың офыкка<br> Тоташкан, күрәсең.<br> <br> '''ТУГАН АВЫЛ'''<br> Күңел чишмәм чыңлап акты,<br> Кайткач туган ягыма,<br> Көч-кодрәт һәм сихәт биреп<br> Моң-сагышлы җаныма.<br> <br> Туган авылның күгендә<br> Кояш күпкә яктырак,<br> Шәфәкъның да ачылышы<br> Мең тапкыр илһамлырак.<br> <br> Кояш нурына төренеп,<br> Уяна авыл таңда.<br> “Саумы, кояш!” ‒ дип дәшү дә<br> Үзе бер шифа җанга.<br> <br> '''& & &'''<br> Яшьлегем, диеп җырлыйбыз,<br> Сагышланып, моңланып,<br> Чәчләребез чалара, дип, <br> Ямансулап, уфтанып.<br> <br> Чәч чалару берни түгел,<br> Күңелең яшь булганда,<br> Яшәү көче йөрәгеңә<br> Сулыш өреп торганда.<br> <br> Яшьлеккә кайтырәмәл юк,<br> Яшьлек юллары ябык,<br> Хыялый күңелләр генә<br> Кайталар, көен табып.<br> <br> Картлык үкчәгә баса, дип,<br> Яшәргәме үртәлеп?<br> Юк, йөрәктә шәм балкытып,<br> Ялкынланыйк дәртләнеп.<br> <br> Яңгырасын бию көе,<br> Күңелләрне җилләтеп.<br> Яз иленә кайткан төсле,<br> Биик,идән тетрәтеп.<br> <br> '''& & &'''<br> Ак чәчүргеч кушып үреп,<br> Чәч толымың иңеңә сал.<br> Әңгәмәдәш булып килер<br> Былбыл кош һәм еламсыр тал.<br> <br> Бик кыска вакыт эчендә<br> Чатыр корыр күркәм җайдак,<br> Кулына алып думбрасын,<br> Бик кадерләп ипләп, җайлап,<br> <br> “Якты сагыш” көен көйләр,<br> Бәхет-сәгадәтләр юллап,<br> Үр менәргә юл алдырыр,<br> Бәрәкәтле гомер юрап.<br> <br> Хушлашканда елмаеп озат,<br> Сыкранса да әрнеп йөрәк.<br> Ник ярыннан ташый елга,<br> Барыр юлы булып ерак?<br> <br> Иҗат итү җиңел түгел,<br> Шуңа ярсып, ташып ага.<br> Килер көннең һәр мизгеле,<br> Җил уйнатып, тәрәз кага.<br> <br> '''& & &'''<br> Әҗәл килеп, “Әйдә, киттек!” дисә,<br> Киреләнеп булмас берничек.<br> Үз аңыма каршы килеп, кайчак<br> Яшәдем дөньядан ваз кичеп.<br> <br> Үз-үзеңне белеп таныр өчен,<br> Кирәк күпме сынау үтәргә,<br> Хәсрәт елгасының суын эчеп,<br> Упкыннарга егылып төшәргә.<br> <br> Тын алырга бирми, елан чага,<br> Гаҗизлектән күз яшьләре ага.<br> Бар көчеңне җыеп, шуышасың,<br> Исән калып сөенеп, куанасың.<br> <br> Күз алдында хәтер китабы −<br> Һәрбер кылган гамәл язылган,<br> Укып ялварасың Ходайга,<br> Мәхрүм итмә, дисең, аңымнан.<br> <br> Вакыт дәвам итә, туктамый,<br> Гомер хисабын ул чутламый.<br> Табигать иркендә былбыллар,<br> Яшәү көче биреп моңлылар.<br> <br> Һәм кайтасың кабат тормышка,<br> Бар да әйбәт, карап торышка,<br> Тик йөрәктә тирән җәрәхәт...<br> Юк, уйланмыйм − кирәк хәрәкәт.<br> <br> '''БАШ ОЧЫМДА САДӘ, НАЗЛЫ ТАВЫШ'''<br> Баш очымда садә, назлы тавыш −<br> Бәхет диңгезендә йөзәрсең,<br> Барлык хыялларың чынга ашып,<br> Язмыш кырын җырлап узарсың.<br> <br> Ишетелгән сүзләр, назлы тавыш<br> Татлы бер төш, ахры, күрәмсең.<br> Айлы төндә йолдыз атылганын<br> Бәхеткә юрыйлар, беләмсең.<br> <br> Баш очымда садә, назлы тавыш −<br> Кем икәнен белми көямсең?<br> Тау ягыннан искән таң җиленә<br> Энҗе яшьләреңне коямсың?<br> <br> '''БӘХЕТ ЭЗЛӘП ЧИТКӘ КИТМӘ СИН!'''<br> Ата-баба йорт нигезен ташлап,<br> Бәхет эзләп читкә китмә син.<br> Хөр фикерле булып яшә җирдә,<br> Үкенечле гомер итмә син.<br> <br> Таң атканда тыңла кош сайравын,<br> Йолдызларны күзәт кичләрен,<br> Гөләпләргә карап елмая бел.<br> Карагайлар сөйләр хисләрен.<br> <br> Бодай күмәченнән дә тәмлерәк,<br> Татлы ризык таба алмассың,<br> Киләчәкнең якты нурын күреп,<br> Тигез юлдан бара алмассың.<br> <br> Сагышыңнан көеп саргаерсың,<br> Көлгә калыр йөрәк-бәгырең...<br> Чит җирләрдә бәхет эзләп йөрмә,<br> Үз илеңдә синең кадерең.<br> <br> Бәхет бары мизгелләрдән тора,<br> Бәхет эзләп читкә китмә син.<br> “Үз үтермәс ‒ ятлар ярлыкамас!”<br> Байгыш булып гомер итмә син!<br> <br> '''БҮЛӘК'''<br> Кайсы төбәктән, дисәләр,<br> Актаныш ягы... диям;<br> Кемлегемне сорасалар,<br> Беркем булмавымны белеп,<br> Тез чүгеп, башым иям.<br> <br> Мин-минлекнең чамасы юк<br> Борын чөйгән кешедә...<br> Яңа кием тектеримме,<br> Заказ биреп җөйчегә?<br> <br> Кигән киемеңә багып<br> Булса да каршы алып,<br> Диплом сорыйдыр барысы...<br> Башым бетәр, ахрысы...<br> <br> Баш бетмәде, тел киселде,<br> Вакыт кыса ‒ кызганыч.<br> Уйлый белгән кеше түгел,<br> Уйланмаган ‒ имәнеч!<br> <br> Йөрәк сүзен әйтер өчен ‒<br> Катыргы таныклама...<br> Акыл таныклыгы кемдә? ‒<br> Бүләк итегез миңа! <br> <br> Иң кадерле бу бүләкне<br> Куен кесәмә салып,<br> Мин дә Актаныштан! диеп,<br> Яшәрмен күкрәк кагып.<br> <br> '''& & &'''<br> Бу дөньяга килүемне<br> Кем икән соң көтеп алган?<br> Табигатькә мин рәхмәтле,<br> Табигатьтә йортым-анам.<br> <br> Басу-кырлар, әрәмә-урман,<br> Ярты җаным сездә калган,<br> Чишмә җыры, тургай моңы<br> Олы юлга озата барган.<br> <br> Ни уйлавым, хаталарым −<br> Ходай барын күреп торган,<br> Чытырманлык баланының<br> Сүлен сыгып, бит юдырган.<br> <br> Әче балан сүле тамган<br> Керфегемнән тамчы булып,<br> Табигатькә эндәшкәнмен,<br> Аһ-зарымнан күңелем тулып.<br> <br> Кыргый идем, кыр чәчәген,<br> Тиңдәш күреп, назлап сөйдем,<br> Тургайга сәлам бирергә<br> Басу үрләренә мендем.<br> <br> '''& & &'''<br> Диңгез янына барам да,<br> Күзәтәм киң дәрьясын,<br> Пар аккошларның йөзгәнен,<br> Карлыгачлар оясын.<br> <br> Югарыда, бик биектә<br> Акчарлак канат кага.<br> Бөдрә каурый болытлары,<br> Белмим, кай якка ага.<br> <br> Кайсы якка юл тотасыз,<br> Әйтегезче, болытлар?<br> Бәлки мине дә алырсыз,<br> Булып сез чаптар атлар.<br> <br> Күтәрелик бергәләшеп<br> Җидегән йолдызына.<br> Җидегән ‒ түгел гади чүмеч! ‒<br> Озатыр яшьлегемә:<br> <br> Яшьлегемә, балачакка<br> Шат, көләч чакларыма,<br> Алтын арыш басуына<br> Тургайлы кырларыма.<br> <br> Хәтер уты тере саклый<br> Үткән көннәр авазын.<br> Ай-йолдызлы авылымнан<br> Ерак китә алмадым.<br> <br> Әйләнеп кайттым һәрвакыт<br> Бәллүр чишмә ярына.<br> Чишмә чыңы ләззәт бирде<br> Моң-сагышлы җаныма.<br> <br> Мәгъҗи елгасы басмасы<br> Яшь таллардан үрелгән.<br> Шушы басмадан ничә ел<br> Чәй суына йөрелгән.<br> <br> Карт өянке ябалдашы<br> Инешкә сузылып төшкән.<br> Асыл былбыллар таң суын<br> Бергә сайрашып эчкән.<br> <br> Гомер язы ерак калса,<br> Яз шатлыгы йөземдә.<br> Табигатьнең асыл кошы<br> Өзелеп сайрый күңелдә.<br> <br> '''& & &'''<br> Җанга якын авылымның<br> Һәр сукмагы, инеше,<br> Инеш буендагы таллар<br> Сыгылмалы, килешле.<br> <br> Биюче яшь кызлар сыман,<br> Күз явын алар алып,<br> Хәтер йомгагын сүттерә,<br> Ялкынлы утка салып.<br> <br> Исәп тотма картаерга<br> Күңелең белән һичкайчан,<br> Сагым сарып йөрәгеңә,<br> Йөзең булса да уйчан.<br> <br> Онытып һәм онытылып,<br> Озак йөрмә чит җирдә,<br> Тормыш мәшәкатьсез булмый,<br> Йөге аның бу иңдә.<br> <br> Таллар, таллар, мин, тезләнеп,<br> Баш иям каршыгызда,<br> Аксакаллар акылы иңгән,<br> Карамый яшегезгә.<br> <br> '''& & &'''<br> Инеш буе куе таллык,<br> Кошлар тынган хәйран калып. <br> Яр астында чишмә җырлый,<br> Тулган ай күк чыккан калкып. <br> <br> Җырлы чишмә суы тәмле ‒<br> Яшь киленнәр туймый мактап. <br> Су алырга кызлар төшә,<br> Бер-бер артлы, вак-вак атлап.<br> <br> Ак яулыклы әби килә ‒<br> Су чиләген онытып тагын. <br> Иңгә салып көянтәсен,<br> Кулына тотып кул таягын...<br> <br> Хәтер җебе өзелгәнме?<br> Алай дисәң, туры атлый.<br> Чишмә җырын көйли-көйли,<br> Әби яңа дога ятлый.<br> <br> Көянтәсен бүләк итеп<br> Алма кебек кызыкайга...<br> Капыл гына китеп барды,<br> Юлын тотып киң тугайга.<br> <br> Җилфердәтеп ак яулыгын,<br> Җил туздыра чал чәчләрен,<br> Яшәү ямен биргән гөлләр<br> Аңкытканда хуш исләрен...<br> <br> “Җан-тәнемдә дәрман бар”, ‒ дип,<br> Җилгә дәшеп, ‒ “Әй, шаярма!..” ‒<br> Әби йөри киң тугайда:<br> “Вакыт кысан бит болай да”.<br> <br> Вакыт, кочып, шулчак әйтте:<br> “Эшеңне син җәтрәк җөйлә!<br> Чишмә, чыңлап, сине көтә:<br> Агышымны минем көйлә.<br> <br> Чишмә җырын көйләр былбыл ‒<br> Яшь җилкенчәк, күрше-күлән.<br> Ак болытлар юлга дәшә,<br> Таң йолдызым инде сүнгән.<br> Кичерә күр, зинһар, туган...”<br> <br> '''ЙӨРӘК СҮЗЕ'''<br> Йөгерә уйлар, оча сүзләр<br> Киләчәккә юл ачып,<br> Йөрәк сүзе канат кага<br> Зәңгәр киңлеккә ашып.<br> <br> Яңгыратып йөрәк сүзен,<br> Кыйтганың дүрт түрендә<br> Милләт уллары җырлыйлар ‒<br> Һәрберсе үз телендә.<br> <br> Йөгерә уйлар, оча сүзләр<br> Мәңгелеккә юл ачып,<br> Йөрәк сүзе канат кага<br> Тылсымлы нурлар чәчеп.<br> <br> '''& & &'''<br> Кабатланмас гүзәл яшьлекнең<br> Таң җилләре эзен саклаган,<br> Ләйсән яңгыр явып таңнарда,<br> Каеннарның чугын аклаган.<br> <br> Хуш ис бөркеп, купшы сиреньнәр<br> Каршы ала җырчы кошларын,<br> Шау чәчәккә түнгән алмагач<br> Ай нурына күмелә кичләрен.<br> <br> Яңа сулыш биреп, табигать<br> Һәр чәчәкне сөеп иркәли,<br> Тулган ай күк балкытып йөзне,<br> Күңел кошым өздереп сайрый:<br> <br> “Хыял канатларың сынмасын!<br> Йөрәк ялкының сүнми дөрләсен,<br> Зәңгәр күкнең ак күгәрчене<br> Беләгеңә кунып гөрләсен”.<br> <br> '''КАДЕРЛЕМНЕҢ ЙӨРӘГЕНДӘ ЯЛКЫН'''<br> Кадерлемнең йөрәгендә ялкын,<br> Күңел хәзинәсе моң аның,<br> Кай тарафка гына юл алса да,<br> Уртаклаша булган байлыгын.<br> <br> Карурманнар аша үткән чакта,<br> Биек наратларга сокланып,<br> Төн җиткәнен сизми, алга атлый<br> Якты хисләренә уралып.<br> <br> Күз алдына килә балачагы,<br> Далаларда уйнап йөргәне,<br> Күз алгысыз кызалаклар җыеп,<br> Такыялар итеп үргәне.<br> <br> Дала җиле җырын тыңлап үскән<br> Миһербансыз булмас беркайчан,<br> Тере суы тәмнәрен татыган<br> Кулын сузар, әгәр адашсаң.<br> <br> Кадерлемнең йөрәгендә ялкын,<br> Мәрхәмәтлелеге билгеле,<br> Шау чәчәкле гүзәл бакча сыман ‒<br> Бик хозурдыр яшәү җирлеге.<br> <br> '''& & &'''<br> Көз аенда ике төрле<br> Чыңлый күңел кыллары:<br> Татлы җимешләр өлгергән ‒<br> Гөлләрнең сулулары...<br> <br> Гөлләремә дәва эзлим,<br> Күземнән яшь тамдырып,<br> Айны болыт каплаганда<br> Өмет шәмен яндырып.<br> <br> Ходайның рәхмәте белән<br> Җанны иркәләп-назлап,<br> Кояш алтын нурын сипте:<br> “Атла, ‒ дип, ‒ алга карап!”<br> <br> Хәсрәт елгасының суы<br> Беркайчан да саекмый.<br> Тереклек тәмен татыган<br> Әҗәлдән һич курыкмый.<br> <br> Ташкын сулы елга ургып<br> Ярыннан ташып акты.<br> Язмыш җиле шаккатырып<br> Кайнар кочагын ачты:<br> <br> “Табигатьнең куенында<br> Яшә, ‒ диде, ‒ җыр көйләп,<br> Былбыл кошларның барысына<br> Күрсәтеп кадер-хөрмәт.<br> <br> '''ТАҢ КЫЗЫНА'''<br> Сорау арты сорау бирә таң кызы...<br> Чү, туктале, хәйран гына кан кызды,<br> Уттай яна җаным-тәнем, ни бар дип,<br> Йөрәк сыза, вәт ичмасам, бу яр дип.<br> <br> Таң кызы, син күз буасың ләбаса,<br> Күзләреңә карыйм әле, яраса.<br> Иксез-чиксез дала анда күренә ‒<br> Бер мизгелдә чәчәкләргә күмелә.<br> <br> Саба җиле һәр чәчәкне иркәләп,<br> Һәрбер таҗын берәм-берәм, үпкәләп,<br> Зиһенемнән яздырма, дип үтенә,<br> Мәҗнүн кебек салып гыйшык утына.<br> <br> '''& & &'''<br> Үткән гомеремне уйлап,<br> Үксеп елый җаннарым,<br> Сагынудан, сагышымнан<br> Җуяр булам аңнарым.<br> <br> Далаларда саклангандыр,<br> Бәлки, диеп, эзләрем,<br> Ай тотылган кара төндә<br> Сәфәр чыктым, түзмәдем.<br> <br> Күк капусы ачылдымы,<br> Кинәт дөнья яктырды,<br> Салават күпере чыгып,<br> Күктән йолдыз атылды.<br> <br> Алтын-көмеш нурлар сибеп,<br> Кояш чыкты ялтырап,<br> Нәрсә әйтергә дә белми<br> Торган чакта аптырап,<br> <br> Бу ни хикмәт, әллә инде<br> Аягүрә төш күрәм.<br> Эзләремдә ‒ чал кылганнар,<br> Далада ‒ олуг бәйрәм.<br> <br> '''ЙӨЗЕҢНЕ ТОТ КЫЙБЛА ЯГЫНА'''<br> Көчсезләр, көчлегә үчегеп,<br> Кайчан соң хур булып калмаган?<br> Гөнаһсыз мин, диеп тәкрарлар<br> Бары дин сабагын алмаган.<br> <br> Яшәсәң тормышта,тапламый<br> Нурлы йөз иясен ‒ һичберсен,<br> Ишетеп Аллаһы рәхмәтен,<br> Игелек савабын күрерсең.<br> <br> “Йа Алла, бу нинди замана?” ‒<br> Дип,кайчак уйланып каласың...<br> Заманны гаделсез гаепләп,<br> Үзеңне югалтып барасың.<br> <br> Йөзеңне тот кыйбла ягына ‒<br> Күңелең кояштан нур алыр;<br> Йолдызлар да яктыөстәгәч,<br> Мәхәббәт гөлләрең яралыр.<br> <br> '''& & &'''<br> Уйнаклатып җил очыра<br> Көзнең соңгы яфрагын.<br> Күкрәк кесәмдә йөртәмен<br> Туган җирнең туфрагын.<br> <br> Җилләр җилпеп, йолкып аткан<br> Гөл таҗларын тузанга.<br> Нәрсә булган бу хәятка,<br> Ни сәбәп бу туфанга?<br> <br> Камышларның көен тыңлап<br> Үскән аккош күренми,<br> Үрмә гөлләр дә кояшка<br> Бүген, никтер, үрелми.<br> <br> Күңел кылын тибрәндергән<br> Былбыл да тынып калган.<br> Күзләремнең төсе сарган,<br> Әллә, дим, томан сарган?<br> <br> Ник ул чакта җил уйната<br> Көзнең соңгы зәррәсен?<br> Аңлап булмый матдияттә<br> Кайчак “яшәү мәгънәсен”.<br> <br> Бүтән чәчәк атмасмыни<br> Бакчадагы гөләрем?<br> Хәсрәт уты, яшь тамдырып,<br> Саргайтмасын йөзләрем.<br> <br> Ходаемнан мин сорыймын<br> Тыныч тормыш, сабырлык:<br> Эчәр судан мәхрүм итмә,<br> Ипидән ‒ бер кабымлык.<br> <br> '''ШӘФӘКЪ НУРЛАРЫ'''<br> Шәфәкъның нурлары<br> Гаҗәеп тә назлы,<br> Шәфәкъка сокланып<br> Дәшүем моң хаслы:<br> “Әллә син күңелемдә<br> Мөлаем бер язмы?”<br> <br> Шәфәкъның нурлары<br> Тылсымлы, серледер,<br> Йөрәкләр яулаган<br> Хыялый хиследер.<br> Мәхәббәт йолдызы ‒<br> Саф кояш үзедер!<br> <br> '''& & &'''<br> Эч серләрен бүлешкәндәй ике аккош,<br> Кочаклашып күрештеләр яз белән кыш.<br> Гөрләвекләр җырын тыңлап җир уянды.<br> Яшь чирәмнәр, баш калкытып, әй, куанды.<br> <br> Фани дөнья мәрхәмәтле һәрбер затка,<br> Ышанычлы көч бирәдер табигатькә.<br> Кояш чыгып яуган чакта ләйсән яңгыр,<br> Урам буйлап чабып йөри ыбыр-чыбыр,<br> <br> Өлкәннәргә саулык теләп баш ияләр,<br> Сөенешеп язны мактап җыр сузалар.<br> “Иген уңып муллык килсен илебезгә!<br> Фәрештәләр канат куйсын иңебезгә!”<br> <br> Ис-акылым китеп шулчак сүзсез калдым,<br> Теләкләре чын күңелдән нәниләрнең!<br> Тамчы җырын кабатлыйлар кабат-кабат,<br> Күзләреннән яшь тамдырып әниләрнең.<br> <br> Бәрәкәтле Җир-Ананың йөзен аклар<br> Киләчәге бу нәниләр-колынчаклар.<br> Күрәсездер, бердәм булып җитәкләшеп,<br> Туар таңга дан җырлыйлар күмәкләшеп.<br> <br> '''& & &'''<br> “Бәндә түгел, адәм булырга”.<br> (Хәсән Туфан) <br> Язмыш безне сыный адым саен,<br> Кылган гамәлеңә җавап бир.<br> Җир өстендә нинди эзең кала?<br> Җир сулышын тыңла, эзең күр.<br> <br> Яшәү ‒ көрәш, яшәү ‒ фидакарьлек.<br> Сынау үтә хәтта Җир-Ана:<br> Аның бавырында бүген ‒ хәнҗәр,<br> Җиңелләрдән түгелдер Аңа.<br> <br> Гасыр җиле җирне кочып елый,<br> Ил картлары канлы яшь түгә...<br> Күңел күзе күргән кешеләрнең<br> Йөрәгеме моңарга түзә?!<br> <br> Нәфес, кеше күңелен каралтып,<br> Утлы корал бирә кулына,<br> Шамакай җил котырып тузына,<br> Агу салып эчәр суына.<br> <br> Кешелек дөньясы кыргыйланды,<br> Тереклекне басты явызлык.<br> Кыйбласы юк денсез бәндәләргә<br> Кем кигезер табып авызлык?..<br> <br> '''& & &'''<br> Язмыш җиле тәкъдирем дәфтәренең<br> Берәмлекләп барча битен актартып,<br> Яшен тизлегендә чиксез киңлектән<br> Уратып кайтарды, хәтер яңартып.<br> <br> Табигать кочагында яңа сулыш:<br> Тылсымлы гөлләре үсеп җиткәннәр.<br> Заман җиле моңлы көй ирештереп,<br> Җырга салган аны камыш-җикәннәр.<br> <br> Алмачуар атның көмеш ялыннан<br> Кемдер яңа пута үреп калдырган,<br> Аерым төсмерләргә ия һәр кылдан<br> Җан кичерешләрен уеп яздырган.<br> <br> '''& & &'''<br> Яңгыр ява, ләйсән яңгыр,<br> Җиргә тереклек биреп.<br> Аҗаган соң нигә уйный,<br> Кояш торганда көлеп?<br> <br> Күк йөзе ул ‒ сер-могҗиза,<br> Тирән белем чишмәсе:<br> Тел ачкычы юнәтим дип,<br> Шыбыр суга төшәсе.<br> <br> Иң матур сүзләрдән генә<br> Гыйбрәтле җөмлә төзеп,<br> Язасы иде хозурланып,<br> Юлларны рәткә тезеп.<br> <br> Иң башта, бисмилла әйтеп,<br> Иман китерү шарттыр,<br> Шунда күңелең сафланыр,<br> Йөрәк дәртең дә артыр.<br> <br> Аллага тапшырып, әйдә,<br> Беренче шартны языйк:<br> Сүзләреңнең мәгънәләре <br> Күңелгә булсын азык.<br> <br> Икенчесе: беркайчан да<br> Уең булмасын язык ‒<br> Уе язык булганнарга<br> Мәхәббәт юлы ябык.<br> <br> Өченчесе: һәрвакытта<br> Юмарт бул, саранланма,<br> Үз сүзеңә үзең киселеп,<br> Төзәлмәс яра алма.<br> <br> Нәтиҗәсе: иҗат юлың<br> Киң булсын, саекмасын.<br> Мең сырхауга дәва биреп,<br> Яшәсен аек башың!<br> <br> '''ҖӘЙ УРТАСЫ, КАЙНАР ЧЕЛЛӘ'''<br> Кояш нурына төренеп,<br> Чәчәкләр серләшәләр,<br> Су буендагы талларда<br> Былбыллар көйләшәләр.<br> <br> Кичке тынлык. Күк йөзендә<br> Йолдызлар парлап бии,<br> Сокланудан күңелемне<br> Хозурлык хисе били.<br> <br> Таң атканда гөләпләрдән<br> Җиргә баллы чык тама,<br> Җир-Ана, киң сулыш алып,<br> Чык суы эчә таңда.<br> <br> Җир куенын ярып, шулчак<br> Баш калкытты гөл-тамчы.<br> Төпле булсын тамырың, дип,<br> Дога кылды юлаучы.<br> <br> '''& & &'''<br> Мин гади дала кызы,<br> Янымда тулпар атым,<br> Ялыннан сыйпап тарыйм:<br> “Син, ‒ диеп, ‒ пар канатым!”<br> <br> Ерактагы күксел тау:<br> Түбәсе тигән күккә,<br> Хәтфә келәм итәге<br> Төренгән яшеллеккә.<br> <br> “Әйдә әле, шул якларга<br> Юл алыйк без дә бергә,<br> Күмәкләшеп бик җиңел<br> Менәргә биек үргә”.<br> <br> “Әй, җанкай, тулпар атым,<br> Нигә безгә тау иле? ‒<br> Барысыннан да күркәм<br> Даланың лалә гөле.<br> <br> Күрче ал таҗчыкларын ‒<br> Сурәтләргә сүз җитми,<br> Хуш ислеләр, нәфисләр:<br> Баш әйләнә ‒ аң китми”.<br> <br> Мәңгелеккә күз йомсам,<br> Әй, Мәхәббәт гөлләре,<br> Җанкаем назлар сезне, <br> Булып саба җилләре.<br> <br> '''& & &'''<br> Мин ‒ гадәти-гади авыл кызы,<br> Сагышлы булса да язмышым,<br> Зарланмыйча, сыкрап еламыйча,<br> Тыңлыйм карурманның тавышын.<br> <br> Күңел бушлыгын да тутырамын,<br> Асыл былбыл сайравын тыңлап,<br> Асыл былбыл моңы ‒ җанга бәлзәм,<br> Яшәү уты кабына дөрләп.<br> <br> Үткән чор авазын хәтерләтеп,<br> Җил искәндә чиксез даладан,<br> Әйдәгәндәй гомер язларына,<br> Моң агыла Чал тау ягыннан.<br> <br> Хозур дуслык кошы, гөр-гөр килеп,<br> Очып уйный зәңгәр киңлектә,<br> Кояш көлеп сихри нурын сибә<br> Югарыда, иң-иң биектә.<br> <br> Уйсулыкта күкрәп чәчәк аткан<br> Гөләпләрдән хуш ис бөркелә.<br> Яңгыр явып узып киткәннән соң,<br> Туган туфрак ‒ җир исе килә.<br> === '''VI. ТОРМЫШ ДИҢГЕЗЕ''' === “Тормыш ‒ диңгез, дулкыннары,<br> Нык тормасаң, агыза.<br> Җиле үзәкләргә үтеп,<br> Күз яшьләрен тамыза...”<br> (Фәнил Миңнегалиев ТӘТЕШЛЕ)<br> '''ТОРМЫШ ДИҢГЕЗЕНЕҢ ТОЗЛЫ СУЫ'''<br> Тормыш диңгезенең тозлы суын йотып,<br> Кылган һәрбер гамәлеңә җавап тотып,<br> Сәфәр чыктың былбыл иле ‒ Көнчыгышка,<br> Күңелеңнән рәхмәт әйтеп бу язмышка.<br> <br> Язмыш җиле, ай-йолдызлар нуры аша<br> Бер-бер артлы сынауларны үткән чакта,<br> Мәңгелекнең моң-җырларын ишеттереп,<br> Сулыш өрде кабат гүзәл кызалакка.<br> <br> Гомер язы, бар җиһанны күмеп гөлгә,<br> Алиһәдәй балкып кайтты далаларга,<br> Юл тоткарлап, котырынып җил искәндә,<br> Буйсынмыйча гарасатлы давылларга.<br> <br> Күңел күгең сафландыра алсаң әгәр,<br> Кылган һәрбер гамәлеңнән савап алып,<br> Һичбер шиксез, Ходай ярдәм кулын сузар,<br> Килер көнгә сәгадәтле юллар салып.<br> <br> '''ЯҢА ТОРМЫШ АЛЫП КИЛДЕ ГӨЛ БӨРЕСЕ'''<br> Яңа тормыш алып килде гөл бөресе,<br> Булып җанның яралгысы һәм көзгесе.<br> Үссен гөлем тамырлары тирән китеп,<br> Хәятта һич булмасын күңеле китек.<br> <br> Горурланып таҗын ачсын, илһам биреп,<br> Сайратсын ул былбылларны сөендереп,<br> Кояш кебек балкып янып яктыртсын ул,<br> Күңел күген ал нурларга коендырып.<br> <br> Исем китеп, әсәрләнеп карыйм кабат,<br> Әйтерсең лә, таҗчыклары кага канат ‒<br> Хуш ис бөркеп, тирә-якны сафландырып,<br> Уй-хисләрне, күз карашын пакьләндереп.<br> <br> Яңа тормыш алып килде гөл бөресе,<br> Булып җанның яралгысы һәм көзгесе.<br> <br> '''& & &'''<br> Нур сибүчән булсын күңел гөлләрең,<br> Иманлы һәм керсез ‒ уй-фикерләрең.<br> Кәеф коллыгында хәят тынчытма,<br> Җаныңны бу мәэюс* газапта тотма.<br> <br> Тормыш юлы сикәлтәле һәм урау,<br> Үз-үзеңә бирәсең мең төр сорау.<br> Нәсел агачының тамыры өзелсә,<br> Яшәүнең бер мәгънәсе бар, дир кемсә?<br> <br> Уятадыр хөсет дошманлык хисен,<br> Яктыртадыр берлек туганлык көчен.<br> Кан кардәшең сөмсез-кадерсез итсәң,<br> Коры калырга әзер бул бәхеттән.<br> '''''мәэюс ‒ өметсез, өмете өзелгән'''''<br> '''ИМӘННӘР ДӘ ИҢРӘП ЕЛЫЙ АУГАНДА'''<br> Имәннәрнең ныклыгы бар гәүдәңдә,<br> Имәннәр дә иңрәп елый ауганда.<br> Һәркемгә дә кадерле үз баласы,<br> Җанга якын йөрәгенең парәсе.<br> <br> Бик аңлыймын җан халәтеңне, балам, ‒<br> Үзең өзеп алып каптың син балан:<br> Яфраклары сары көздә аллана,<br> Салкынында кышның ‒ балан баллана.<br> <br> Тәлгәшләрдә һәрбер бөртеге ‒ энҗе,<br> Төс уйнатып, камаштырадыр күзне.<br> Баланнардан ала алмый күзләрем,<br> Күңелемә җыелып әйтер сүзләрем.<br> <br> Имәннәрнең ныклыгы бар гәүдәңдә,<br> Җуйма эзең, карлы яңгыр яуганда.<br> Һәм хәтерне җәфалама аңыңда,<br> Сагыш утларын үрләтеп җаныңда.<br> <br> '''& & &'''<br> Җан халәтен аңламассың:<br> Бүгенгедә, шушы мәлдә...<br> Яшьнәп типкән йөрәккәем ‒<br> Әйтерсең, бер соры матдә.<br> <br> Ниндидер шом күңелемдә,<br> Әрнү, сагыш күзләремдә.<br> Тутыкканмы сәгать теле ‒<br> Тынгы бирми тәкелдеге.<br> <br> Төрле чаклар бу тормышта,<br> Рәнҗедем кайчак язмышка.<br> Башым иеп, кичерү сорап,<br> Тавыш бирәм Бөек көчкә.<br> <br> Чык тамчысы белән юынып,<br> Гөлләр таҗын ачкан чакта...<br> Чал бөркетнең хәлен белеп,<br> Кайтып килим туган якка.<br> <br> Тынычланып, моңсу җаным<br> Мәңгелеккә ак юл алсын.<br> Һәммә кеше күңелендә<br> Җиһан гөле яфрак ярсын.<br> <br> '''& & &'''<br> Аваз биреп чакыра алмыйм ‒<br> Арабызда ята упкын.<br> Сине ташлап киткәнемә,<br> Үз-үземә ләгънәт укыйм.<br> <br> Юк хыялны барга санап,<br> Киртә кордым юлларыма,<br> Синсез миңа яшәү юктыр:<br> Бары тик син уйларымда,<br> Телләремдә, җырларымда,<br> Күз йомсам да ‒ күз алдымда...<br> <br> Сөю уты ‒ сары ялкын.<br> Таш булып ят иңнәремә,<br> Ачы җилләр үталмасын<br> Кан саркыган йөрәгемә...<br> <br> '''& & &'''<br> Ай тотылмасын, дисәң, тормышыңда,<br> Галәм кануннарын кирәк үтәргә,<br> Сират күперен чыкканда язмасын<br> Тозлы күз яшьләрен түгәргә.<br> <br> Буйсынырга теләмичә язмышка,<br> Күп татыдым мин бу дөнья камчысын,<br> Төзәтергә җәрәхәтнең җөйләрен<br> Эзлим тере суының бер тамчысын.<br> <br> Ачы җилләр, гөлне йолкып тамырыннан,<br> Юл чатына аны ташлап киткәннәр,<br> Тере суын эзлим хәзер гөлемә,<br> Онытылсын җәрәхәтләр, үткәннәр.<br> <br> '''& & &'''<br> Арыдым ла дөньясыннан,<br> Туган көннән бирле... газап...<br> Гомеркәем үтеп бара,<br> Аккан су өстенә карап.<br> <br> Аңлый алмыйм, ни сәбәпле<br> Ят тибәрә һаман тормыш...<br> Кешедән һич ким түгелмен,<br> Ярыйсыдыр килбәт-килеш.<br> <br> Ялгышмыймын, зиһенем аек,<br> Тик барыбер кимсетелгән...<br> Язмыш, язмыш, күп кыйнадың,<br> Моннан ары тел яшермәм.<br> <br> Ишетәмсең, баш күтәрәм,<br> Хилаф эшкә күпме түзим? −<br> Ике ярны тоташтырып,<br> Елга аша күпер төзим.<br> <br> Әйткән сүздән кире кайтмам,<br> Су болгатып, субай какмам,<br> Үрмә гөлләрдән үрермен,<br> Таң нурларына төрермен.<br> <br> '''& & &'''<br> Асыл ярлар, каләм кашлар, сез кайда?<br> Сездән башка ялгыз яшәп ни файда?<br> Зинһар өчен мине дөрес аңлагыз,<br> Үтенечем, гозеремне барлагыз.<br> <br> Гомер безгә тик бер тапкыр бирелгән,<br> Төгәл күпме яшәрен соң кем белгән.<br> Таң атканчы мәҗлес җыйнап, әйдәгез,<br> Бәйрәм итик бергә-бергә, әйдә, без!<br> <br> Чәчәннәрне искә алып, көй көйлик,<br> Исемнәрен көйгә кушып, җыр җырлыйк.<br> Авыр чакта алар җыры ‒ таяныч,<br> Мәгънәсезгә үткән гомер ‒ аяныч.<br> <br> Асыл ярлар, каләм кашлар, сез кайда?<br> Сездән башка ялгыз яшәп ни файда?<br> <br> '''& & &'''<br> Баш миендә кайный бер сүз − тигезлек,<br> Бу халәткә түгелдер хас түземлек,<br> Вакыт-вакыт басым ясый күк дәвер ‒<br> Йа Ходаем, сабырлыклар бирә күр!<br> <br> Үткән чорга сорау бирәм: бу ни хәл?<br> Минем белән әллә, димен, бер-бер хәл?<br> Мәрткә киткән кеше төсле, айнымый,<br> Яшим сыман, һичбер нәрсә аңламый.<br> <br> Вакыт дәвалый, диләр дә, өлешчә,<br> Хәсрәт утын йота бәндә үзенчә.<br> Үз язмышы бу тормышта һәркемнең, ‒<br> Дикъкатьле бул мизгеленә һәр көннең.<br> <br> '''& & &'''<br> Бик картайдым инде, ямьсезләндем,<br> Авыздагы тешләр санаулы.<br> Кигән киемемнең дә рәте юк,<br> Аннан-моннан кат-кат ямаулы.<br> <br> Әйле-шәйле күрсәләр дә күзләр,<br> Саклап кала алган үз төсен.<br> Ярый әле тагы зиһен аек,<br> Гөләпләрнең тоям хуш исен.<br> <br> Болары да, беләм, вакытлыча.<br> Килеп бер Көн, әйтер: “Әй, карчык,<br> Төенчегең, әйдә, җыя башла,<br> Күп яшәдең, җитәр, чукынчык.<br> <br> Мәңгелеккә мәдхия укыйсың,<br> Ашыкмыйсың үзең килергә!” ‒<br> Йөрәккәем, мондый хәбәрдән соң<br> Авыр сулап, берүк көенмә.<br> <br> Эчәсе су эчелеп беткәндер,<br> Ашаласы ашым ашалган.<br> Ходай күпме гомер биргән булса,<br> Шул гомердә янып яшәлгән.<br> <br> '''& & &'''<br> Билгесезлеккә без юл алабыз,<br> Гомер язын этәреп ялгышка.<br> Чит җирләрдә гомер кичерәбез,<br> Сылтау табып, рәнҗеп язмышка.<br> <br> Тормыш булгач, була төрле хәлләр,<br> Ялгышулар була, хаталар...<br> Ай-йолдызлар гына моннан хали,<br> Алсу таңнар сызылып аталар.<br> <br> Рәхим-шәфкать сорап, кул сузабыз<br> Зәңгәр күккә, чиксез дәрьяга.<br> “Кояш нурын бездән кызганма”, ‒ дип,<br> Иман китереп Бөек Аллага.<br> <br> Кабатланмас гомер агышының<br> Челтер чишмәләрен сагынып...<br> Газаплыйбыз гаҗиз җаныбызны,<br> Сагыш утларында яндырып.<br> <br> Мәхәббәт гөлләре хыял тавын<br> Эзләп табып, таҗын ачканда...<br> Картлык килеп чәчне көмешләгән...<br> Чакыру хаты язып асманга.<br> <br> '''& & &'''<br> Богаулап булмыйдыр<br> Һич кенә йөрәкне,<br> Телгәли җанымны:<br> “Бәхеткә еракмы?”<br> <br> Бәхетне кем күргән,<br> Кем татып караган,<br> Бәлки ул торадыр<br> Гел тоташ ярадан?<br> <br> Аңлатыр көч бармы?<br> Йә, әйтер кайсыгыз?!<br> Кисәргә үткәнне? −<br> Юк, булмый, асыгыз!<br> <br> Богаулап булмыйдыр<br> Һич кенә йөрәкне,<br> Телгәләп җанымны,<br> Бирәдер кирәкне...<br> <br> '''& & &'''<br> “Мәхәббәт ул − кояш нуры”.<br> (Ренат Харис)<br> <br> Бүген бигрәк бәргәләнде җаным,<br> Әйтерсең лә, аңа дөнья тар.<br> Үчекләгән сыман, көн буена<br> Бертуктаусыз яуды ап-ак кар.<br> <br> Күңелем юанмады, соклансам да,<br> Ошбу сихри гүзәл аклыкка.<br> Йөрәгемдә котып бозы дисәм,<br> Ачылмаган бөре чынлыкта.<br> <br> Ләйсән яңгыр, кояш нуры кирәк<br> Һәр бөрегә, шагыйрь әйтмешли.<br> Илһам бирер мөлаем садә зат,<br> Һич югында, үтеп барышлый.<br> <br> '''ИЛ АГАСЫ ВӘГАЗЕ'''<br> Каләмендә ‒ мең төсләрнең рух намәсе*,<br> Йөрәк сүзе ‒ күңел күге хәзинәсе,<br> Тавышында ‒ туган нигез моңы, яме,<br> Телләрендә ‒ җырлы чишмә суы тәме:<br> <br> ‒ Сагынычлы сәлам юллыйм барчагызга,<br> Күкрәп-күкрәп гөлләр үссен бакчагызда,<br> Сайрасыннар шул гөлләргә кошлар кунып.<br> Ярдәмләшеп яшәгезче, бердәм булып.<br> <br> Гомер юлын үткән чакта ‒ йөз аклыгы,<br> Уй-фикернең тирәнлеге һәм пакьлеге.<br> Йөрәкләрдә балкып янсын өмет шәме,<br> Һәм эчертсен тере суын тормыш яме.<br> <br> Тынычлык кошлары очсын һаваларда,<br> Җиһан гөле чәчәк атсын бар язларда.<br> Мәрхәмәтле булып туар таңнарыбыз,<br> Илаһи нурга төренсен җаннарыбыз.<br> * намә ‒ юллама; хат<br> <br> '''БӨТЕРЕЛЕП УЙНЫЙ ЯБАЛАК КАР'''<br> Бөтерелеп уйный ябалак кар,<br> Кунып кулга, керфек очына,<br> Әйтерсең лә, җан иреккә чыгып,<br> Канат кагып, сөенеп очына.<br> <br> Бөтерелеп уйный ябалак кар,<br> Мөкиббән ул мөлаем көнгә,<br> Йөрәк кенә, читлектәге кош күк,<br> Килә алмый нигәдер иңгә.<br> <br> Бөтерелеп уйный ябалак кар,<br> Очкан төсле ап-ак күбәләк.<br> Богаулардан азат булса җаным,<br> Дөнья иркен, дөнья түгәрәк.<br> <br> '''& & &'''<br> Гаделсезлек йодрык янаса,<br> Пәһлеваннар булсын янәшә,<br> Көрәшмәсәң ‒ юл да ачылмас,<br> Җан ачысын йөрәк яшермәс.<br> <br> Хөр-ирекле булыр кешеләр,<br> Бәйсезлекне яулап алсалар,<br> Килер буын рәхмәтен юллар,<br> Йөз аклыгын саклап калсалар.<br> <br> Яңгыратсын халык җырларын<br> Көчле рухлы милләт уллары.<br> Телнең көче булыр сәнгатьтә,<br> Телне саклар ‒ сәнгать, әлбәттә.<br> <br> '''ГОМЕР ЯЗЫ ГЕЛ КОЯШЛЫ БУЛМЫЙ'''<br> Гомер язы гел кояшлы булмый,<br> Көзен чәчәк аткан гөлләр бар.<br> Кайчагында, кышын яңгыр коеп,<br> Җәй уртасы ява ап-ак кар.<br> <br> Гомер язы гел кояшлы булмый,<br> Була аның соры көннәре.<br> Соры көннәренә түзәр идең −<br> Эзәрлекли айсыз төннәре.<br> <br> Гомер язы, кинәт гаҗәпсенеп,<br> Юл алдырды ерак офыкка.<br> Офык яктысында ак күгәрчен:<br> “Килдеңме, − дип сорый, − озакка?”<br> <br> Бу сорауга җавап бирә алмыйм −<br> Барысы да Ходай иркендә:<br> “Мин бер яфрак бары бу хәятта,<br> Йөрәк җырым калсын ил-көнгә”.<br> <br> '''ҖАН ИРЕКЛЕ...'''<br> Җан ирекле, кертеп булмый һич кысага,<br> Рәнҗетмә аны, тартып җәя, тотып укка.<br> Белә торып, сорау арты сорау бирмә:<br> Тик елмаер, башсызлыгың салып утка.<br> <br> Сихри матур тау битендә чия пешкән,<br> Кызыктырып, ымсындырып һәрбер затны.<br> Һәммәсенең нияте бер ‒ татып карау:<br> Керфек какмый төн уздыра, җан газаплый.<br> <br> Күз алгысыз энҗе сыман тау чиясе,<br> Күз алмасы кебек саклый тау иясе.<br> Былбыл кошлар ризыгыдыр асыл төше,<br> Сансызлансак, сүле агып тама яше.<br> <br> Җан ирекле, кертеп булмый һич кысага,<br> Сак бул! диеп, кемдер типте уң үкчәгә.<br> Ә аннары хәл-әхвәлне сорашты ул,<br> Озата барды җанга ятыш бу кичәгә.<BR> <br> '''& & &'''<br> Җаным сыкрана, бәгъзем илертеп,<br> Тормыш яшәтә сынап, тилмертеп,<br> Тешемне кысып түзәргә теләп,<br> Сабырлык сорыйм Раббымнан төбәп.<br> <br> Киселгән яра берчак төзәлер,<br> Энә эзләре бетәр, көйләнер.<br> Юллар тезәмен бизәкләп, сырлап,<br> Сихәт биргәндә асыл кош җырлап.<br> <br> Яры капланып, күзләр төс җуйды,<br> Тормыш йөрәккә тирән эз уйды,<br> Тигезләп булмас аны берничек,<br> Йөзеп чыксам да диңгезләр кичеп.<br> <br> Җаным сыкрана, бәгъзем илертеп,<br> Тормыш яшәтә сынап, тилмертеп.<br> Гомер агышы Мәңгегә бара,<br> Вакытны узып юк китәр чара...<br> <br> '''& & &'''<br> Җыелышып җыен әби, карт-коры<br> Гәп коралар, бәхетләре арткыры.<br> Сөйрәп килгән кайсыбере таягын,<br> Тыңлатам дип кулларын һәм аягын.<br> <br> Яшь чакларын искә алып сөйлиләр,<br> Онытылып, борынгы көй көйлиләр.<br> Җырларында − дала гөле, газәлләр,<br> Хушлашмыйча, Мәңгелеккә күчкәннәр.<br> <br> Телләрендә − килен булган чаклары,<br> Чирәмдәге тәүге яңгыр чыклары...<br> ...Көн, сиздерми авышканда ахшамга,<br> Охшап калды, давыл чыгып, мәхшәргә.<br> <br> Күк йөзендә һич яктылык калмады,<br> Ни буласын йөрәк-бәгырь аңлады...<br> Соңгы сәгать, соңгы минут − бер мизгел,<br> Сыкранды да... тынып калды саф күңел.<br> <br> Көз җилләре илтифатсыз, дәлилсез,<br> Язмыш шулай кайчагында рәхимсез:<br> Көтмәгәндә, елатып ул җаннарны,<br> Тартып ала куллардагы җамнарны...<br> <br> '''ҖЫРЛЫ ГОМЕР ЯШИ ХӘЯТТА'''<br> Кайдан килдек, шунда китеп югалырбыз,<br> Без бу җирдә бары кунактыр.<br> Күңел күген кояш нуры балкытса да,<br> Йөрәк нуры берчак сүнмәктер.<br> <br> Хәят иркен хозур итеп, сулыш алып,<br> Эчеп татлы зәмзәм суларын,<br> Бер-беребезгә ярдәм-шәфкать кулын сузыйк,<br> Тибрәндереп күңел кылларын.<br> <br> Яңгырасын һәрчак безнең шат авазлар,<br> Былбыл кошлар җыры тынмасын,<br> Ак күгәрчен очсын зәңгәр күкне иңләп,<br> Ак болытлар сөеп назласын.<br> <br> Бүләк булып иңгән безгә гомер язы,<br> Гөл үрелә якты кояшка.<br> Мәңгелеккә берчак китеп югалсак та,<br> Җырлы гомер яшәр хәятта.<br> Җырлы гомер яши хәятта!<br> <br> '''& & &'''<br> Иңнәремә ташлар салып сынамагыз,<br> Күтәрергә авырмы, дип сорамагыз.<br> Сынадыгыз, күп сыналдым, җитәрегез,<br> Ак корабның җилкәннәрен күтәрегез!<br> Күрәсезме, дәрья суы дулкынлана,<br> Дулкыннары сафка тезелеп ярга кага.<br> Зәңгәр күкне иңләп-буйлап бөркет оча,<br> Сахра җиле гөләпләрне назлап коча.<br> Бәйсез булып яшәр өчен кыйблаң кирәк,<br> Үз-үзеңне югалтмаска иман кирәк.<br> Һәр кешенең үз язмышы, уй-хыялы,<br> Гомер юлы, ни хикмәттер, таш-кыялы...<br> <br> '''КЕШЕ СҮЗЕН ТЫҢЛАП БЕТЕР'''<br> Кеше сүзен тыңлап бетер, кире какма,<br> Соры көннәр калды инде күптән артта.<br> Һәр фаниның үз бурычы, үз тәшвише,<br> Ком сахрасы ‒ чүлләрнең дә үз дәрвише.<br> <br> Гаеп ташлап, ямьсезләшсәң кеше белән,<br> Күренерме яшәешнең матурлыгы?<br> Хакыйкатьнең юлы булып, уртак, туры ‒<br> Күз алгысыз алтын төсле кояш нуры.<br> <br> Алтын сыман сары төстә аһәңлелек,<br> Табигатьнең һәр җирендә килешлелек.<br> Таң калдырып, кошлар бала очыртканда,<br> Татлы яшьләр мөлдерәшеп күздән тама.<br> <br> Үз койрыгын чаккан еланны читсенмә,<br> Битараф бул, тик ялгыш таш ата күрмә!<br> Ике дөнья арасында күперләр тар,<br> Дошманлыкны җиңә алмый, хур булу ‒ зар.<br> <br> Кеше сүзен тыңлап бетер, кире какма,<br> Җан елатып, җәя тартма һәм ук атма!<br> <br> '''КҮҢЕЛ КОШЫМА'''<br> Күңел күген шау чәчәккә күмгән<br> Язлар узган инде күптәннән,<br> Язмыш җиле чал чәчемнән сыйпый:<br> “Аһ-зарыңнан бушан − үткәннән!”<br> <br> Күңел кошым әлегәчә һаман<br> Кабул итә алмый кышларны,<br> Өзгәләнеп, ярсып аваз сала,<br> Кайтарырга теләп язларны.<br> <br> Күңел кошым, үзеңә зыян салма,<br> Бәргәләнеп, хәлең бетереп:<br> Ак кышларның кары күптән җанны<br> Кочагына алды бөтереп...<br> <br> '''& & &'''<br> Күреп төштә айналайны,<br> Җырга салам тулган айны.<br> <br> Рәхмәтлемен, дип, тулган ай<br> Сикереп лә төште җиргә,<br> Ә мин ‒ тиле, янып китеп<br> Сөенечтән, күчтем көлгә.<br> <br> Давыл чыгып, дулап, ярсып,<br> Очыртты күккә көлемне,<br> Ләйсән яңгыр, җыеп алып,<br> Кайтарды шул “җәсәд”емне.<br> <br> Ашлама булып эреде<br> Кайнар көлем еламсырап,<br> Һәм уҗымнар баш калкытты,<br> Көл яңгырын мактап, зурлап.<br> <br> Ни уйларга да белмәдем,<br> Ошбу әкәмәтне күреп...<br> Уянып, күземне ачсам,<br> Кояш нурлар сибә көлеп.<br> <br> Очкыр кошка әверелеп,<br> Күперенке каурый болыт<br> Очты күккә, җилпеп канат,<br> Ләйсәнлеккә әзер булып.<br> <br> ...Матдәләрнең әйләнеше<br> Табигатьтә даим хуҗа:<br> Ишәк үлсә ‒ бу фаҗига,<br> Кайберәүләр өчен... калҗа.<br> <br> '''& & &'''<br> Мин хәерсез хаталандым, ялгыштым.<br> Иман китерү бәхетенә ирештем.<br> Хак Тәгаләм хуҗа барча галәмгә,<br> Үз бәндәсенә килде Ул ярдәмгә.<br> <br> Иман китерү җиңел диеп уйлама,<br> Җан рәнҗеше алып, нахак сөйләмә. <br> Сүзең булса Аллаһы рәхмәтендә,<br> Кичерерсең гомер җан рәхәтендә.<br> <br> Кеше гаебен генә күреп чикләнмә,<br> Хөсет утында янып гарипләнмә,<br> Соклан, күреп бар сөйкемле якларын,<br> Агарта бел хуш килмәгән тапларын.<br> <br> Иман китерсәң, Ходайга юл ачык,<br> Иманлының һәр сүзе аермачык.<br> Гаеп тапсаң ‒ тап юлын ярлыкарга,<br> Җан биздереп, юлыкма бәддогага.<br> <br> '''& & &'''<br> Сагынсам да яшьлегемне,<br> Кайтара алмам кабат.<br> Ләкин яшьлегем авазы ‒<br> Кайчак күңелемә газап:<br> <br> Тавыш биреп ераклардан,<br> Кул изи, юл күрсәтеп.<br> Булмас инде, булмас, бәгырь,<br> Язмышларны үзгәртеп...<br> <br> Сары көзләр, алтын көннәр ‒<br> Җанымның куанычы.<br> Яшьлекнең айлы кичләре ‒<br> Гомернең юанычы.<br> <br> Сагынсам да, яшьлегемне<br> Кайтара алмам кабат.<br> Ходаем бирсен картлыкта<br> Лаеклы очар канат.<br> <br> '''& & &'''<br> Тамбур белән чигелгән ак күлмәк киеп,<br> Чүлмәк тотып, чишмә буена юл тоттым.<br> Караңгыга калдым шулчак, юл киселеп,<br> Төнгелеккә рөхсәт сорап, капка кактым.<br> <br> Капка ачты бик мөлаем, матур ханым,<br> Очар кош күк канатланды, сөенеп, җаным.<br> Өй янында көмеш сулы коесы бар,<br> Шул коедан су эчерде, булма, дип, зар.<br> <br> Юлга җыен су тутырып чүлмәгеңә,<br> Күк йөзендә таң йолдызы кабынуга.<br> Көмеш суны авыз иттер, кызганмыйча,<br> Үз кулыңнан мосафирга, һәр юлчыга.<br> <br> Тамбур белән чигелгән ак күлмәгемнең<br> Җиң очында укалы тасмадан бизәк.<br> Көзге сыман, йолдыз нурын чагылдырып,<br> Эчке дөньямны яктыртты, җанны бизәп.<br> <br> Бизәкне кем каеганын белим диеп,<br> Шул билгесез утта янып, еллар үткән...<br> Җир куеныннан бәреп чыккан кайнар чишмә<br> Җир рәйханын, имгәтмичә, җырлы иткән.<br> <br> '''& & &'''<br> Таң җилләре һәрбер сукмакта<br> Эзләреңне җуймый саклаган,<br> Гомер җиле исә чәчеңне<br> Чаларткан да, ак бәс каплаган.<br> <br> Горур башың түбән иясең,<br> Картайдым дип, никтер көрсенеп...<br> Чәчләреңнән әле һаман да<br> Сирень исе тора бөркелеп!<br> <br> '''& & &'''<br> “Әй син, телем, айлы төнем, якты көнем,<br> Әремнәрдән әче, балдан татлы телем!<br> Сине саклап калыр өчен, күпме белем<br> Кирәклеген аңладым мин, белдем бүген...”<br> Лена Шагыйрьҗан<br> <br> Тел киселсә, гомер кыскарыр,<br> Шомландырып, козгын кычкырыр,<br> Көн яктысы тоелса сүрән, ‒<br> Җан җылытыр укыган сүрәң.<br> <br> Яктылыкка юл алыйм дисәң,<br> Татлы телгә ихтыяҗ булсаң,<br> Кыйбла якка карап сәфәр чык,<br> Үләннәргә төшкәч көмеш чык.<br> <br> Бисмиллалы булса юл башың,<br> Таң йолдызы булыр юлдашың,<br> Ишеттереп галәм көйләрен,<br> Былбыл сайрар, өзеп үзәгең.<br> <br> Сихри көйләр сине уйлатыр,<br> Күз яшең тамдырып моңайтыр,<br> Энҗегә әйләнеп, күз яшең,<br> Нәкыш булып бизәр сүз башың.<br> <br> Татар теле ‒ милли мөкатдәс!<br> Ана теле ‒ мәңге югалмас!<br> Үз теленә дошман көн күрмәс,<br> Тел кадерен белгән хур булмас.<br> <br> '''& & &'''<br> Тел тидерәсем килми беркемгә,<br> Эчертәсем килә тере су.<br> Күңелемдә бүген тик нигәдер<br> Сары сагыш, бик тә ямансу.<br> <br> Югалттыммы әллә үз-үземне,<br> Киселдеме очар канатым?<br> Алай дисәм, мин тормышка гашыйк,<br> Яшәешне өзелеп яраттым!<br> <br> Канатсыз да очып була ала,<br> Уй-фикерең чиста, саф ирсә.<br> Йөрәк сүзең, татлы, матур булып,<br> Яшәр өчен рухи көч бирсә.<br> <br> '''ТӨШ'''<br> Ярый әле, бары төштә<br> Күчтем яңа фатирга,<br> Яңа фатир төс түгелдер<br> Минем ише фәкыйрьгә.<br> Нишләрмен, дим, япа-ялгыз,<br> Ничекләр көн күрермен?<br> Бер тәгамсыз кибегеп лә,<br> Суга сусап йөрермен.<br> Ниндидер көч башкаема<br> Шундый итеп кундырды,<br> Барып сыландым ишеккә,<br> Бәхеткәем булгыры:<br> “Хәсрәт капчык, кысыр кайгы<br> Акылыңны алдымы?<br> Зиһенең әллә чуалдымы,<br> Бөтенләй югалдымы?<br> Җирлеге нык нигезеңнең,<br> Сөенергә кирәк, ‒ ди, ‒<br> Як-ягыңа ныклап кара,<br> Диңгезләрме ерак?” ‒ ди.<br> Күз ташласам, искитмәле<br> Өч диңгез җәйрәп ята,<br> Камалы тун кигән берәү,<br> Саз чиртеп, җыру әйтә.<br> Гүзәл, күркәм гөлбакчасы<br> Күмелгән сихри моңга,<br> Текә, горур ташкыялар ‒<br> Никадәр хикмәт монда!<br> Шөкранә кылам, йокымнан<br> Вакытында уяндым,<br> Маҗаралы төш хакында<br> Төш җиткәнче уйландым.<br> Сабыр төбе ‒ сары алтын,<br> Юш килсен юраганым,<br> Төшем өнгә әверелеп,<br> Хак булсын уйлаганым.<br> <br> '''ТҮБӘНЛЕК ЭСТӘМӘ ҮЗЕҢӘ'''<br> Түбәнлек эстәмә үзеңә.<br> Кара, күр вакытның агышын.<br> Туган җир калса да еракта,<br> Күңелеңдә йөрт аның җылысын.<br> <br> Түбәнлек эстәмә үзеңә.<br> Бер дә сай түгелсең акылга,<br> Күңелең күгендә урын киң<br> Мәһабәт тавышлы былбылга.<br> <br> Түбәнлек эстәмә үзеңә.<br> Тәнеңә япанча, җаныңа җыр кирәк.<br> Күк йөзе миллион йолдызлы,<br> Елга-күл янында ‒ бер тирәк.<br> <br> Түбәнлек эстәмә үзеңә.<br> Тал-тирәк патшасы сандугач<br> Гаҗәпкә калдырып җыр суза,<br> Алсу шәл ябынып таң тугач.<br> <br> Түбәнлек эстәмә үзеңә.<br> Шау дулкын ‒ ул ярсу диңгездә.<br> Рәхмәтле бул, Мәҗнүн йөрәге<br> Типкән чакта газиз кальбеңдә.<br> <br> '''& & &'''<br> Үткән белән киләчәкнең<br> Уртасында бүгенгем,<br> Белеп яшим, күреп яшим ‒<br> Мин ялгызак түгелмен.<br> Иртә таңнан җамаякка<br> Аш бүленеп куелган,<br> Җамаякның тыш ягына<br> Гаҗәп сурәт уелган.<br> Гөлгә кунган былбыл кошның<br> Канатларын ‒ көмештән,<br> Гөл таҗларын алтын белән<br> Кемнең кулы йөгерткән?<br> Җавап килер, килми калмас,<br> Хафаланма, йөрәгем.<br> Зәвыкъ белән былбыл сайрый,<br> Сөендереп тирәген.<br> Үткән белән киләчәкнең<br> Уртасында бүгенгем,<br> Белеп яшим, күреп яшим ‒<br> Мин ялгызак түгелмен.<br> <br> '''ҮТКӘННӘРДӘ КАЛА САГЫШЫМ'''<br> Көнне төнгә ялгап гомер үтә,<br> Берөзлексез нидер уйлыйм мин.<br> Гаҗизлектән, чүл бүресе кебек,<br> Туоган айга карап улыйм мин.<br> <br> Кеше хәлен кеше аңлыймы соң,<br> Үз башыннан хәсрәт кичмәсә?<br> Бәхет үзләп, сәфәр чыгар идем,<br> Тиен акчам да юк, ичмаса..<br> <br> Беләм инде, хәлем шәптән түгел,<br> Сирәк тыңлыйм йөрәк агышын.<br> Шунысына шатмын: онытылып,<br> Үткәннәрдә кала сагышым.<br> <br> '''& & &'''<br> Халыкның хак сүзен һәркем аңласын:<br> “Сабыр булсаң, бәлагә һич тармассың”.<br> Үз кыйммәте, үз урыны һәр сүзнең,<br> Тиңсез гүзәл энҗесе күп диңгезнең.<br> <br> ...Ни булганын сизмәдем аермачык:<br> Чәчәк сузды юлчы капкамны ачып,<br> Чәнечкеле гөле калды кулымда,<br> Чык тамчысын җемелдәтеп таҗында.<br> <br> Берничек тә мин фаразлый алмадым:<br> Чәнечкесе кадалды ‒ зарланмадым;<br> Чәчәк аткан гөл шикелле кызыл кан<br> Ипләп дәште: “Минем кебек тыныч кал!”<br> <br> Сәер халәт кичереп, уйга баттым.<br> Гөлчәчәге телгә килде, шаккаттым:<br> “Башыңдагы такыяны кем үрде?<br> Мине дә ич истәлеккә “Ул” бирде!<br> <br> Кем булса да, бул син “Аңа” рәхмәтле!”<br> ...Карале, дим, мин җүләрне, ахмакны:<br> Истән чыккан гөлне суга куярга,<br> Чүлмәгенә сурәт ясап уярга...<br> <br> '''ХИС ТАШКЫНЫ ДИП ЮК СҮЗ АЛЫШ'''<br> Аңламый җан кичерешләрен,<br> Хискә бирелүчән син, диләр.<br> Табигатьтән өстен көчләрнең<br> Барлыгынмы чынлап белмиләр?<br> <br> Хис ташкыны дип юк сүз алыш,<br> Хикмәт ‒ тавыш яңгырашында.<br> Бер Ходай килгән нурланыш ‒<br> Тел белеме чагылышында.<br> <br> Һәр кешенең үз вазифасы,<br> Тормыш юлының хатирәсе.<br> Җиһан серен аңлый алмассың,<br> Галәм кошын тыңлап туймассың.<br> <br> Кәккүк тавышы сагышлы, моңлы,<br> Коры җилләр әрнетә җанны.<br> Кискен җилгә каршы торырлык<br> Көч бир, Раббым, һәм дә сабырлык.<br> <br> Галәм кануннарын ятлаган ‒<br> Кыйбла якка сөенеп атлаган.<br> Хис ташкыны түгелдер бу сүз:<br> Җәй артында сакта тора көз.<br> <br> '''& & &'''<br> Хыяллар тормышка ашмаса,<br> Акланып, сылтыйбыз язмышка...<br> Бәхетле булырга теләсәң,<br> Баш бирмә кайгыга, сагышка.<br> <br> Татлы тел, ачык йөз ‒ һәркемгә,<br> Суз ярдәм кулыңны тормышта,<br> Ялкынлан, җир җимертеп яшә,<br> Әйт рәхмәт сүзләрен язмышка.<br> <br> Хыялың тормышка ашырып,<br> Сал кояш нурына җаныңны.<br> Сүз тыңлап, карусыз да булсаң,<br> Әл-Хәким яктыртыр юлыңны.<br> <br> '''& & &'''<br> Чагыладыр җан авазың язмаларда,<br> Сабыр булдың, ниләр генә кылсалар да.<br> Юлың бүлеп, таш өйделәр ‒ син дәшмәдең,<br> Җәя тартып, ук аттылар ‒ бирешмәдең.<br> <br> Түрбакчаңда үскән гөлнең үз исеме,<br> Исеменә туры киләдер җисеме.<br> Шигъри юлга салынгандыр йөрәк назы,<br> Җырга әверелеп, урап кайта гомер язы.<br> <br> Көндәлек мәшәкатьләрне җәптәш итеп,<br> Өмет утын кабызганны иптәш итеп,<br> Сәфәр чыктың Янартауның яктысына,<br> Чәчәк тотып, Мәңгелекнең каршысына.<br> <br> Чагыладыр җан авазың язмаларда,<br> Сабыр булдың, ниләр генә кылсалар да.<br> “Корт җимешнең иң татлыларына төшәр,<br> Авызыңнан эт чыгарма, үзең тешләр!”<br> <br> Бар мәгънәсе халык мәкаль-әйтеменең,<br> Чиге юктыр бәндәләргә гыйбрәтенең... <br> <br> '''ЯЛГЫЗ ЕРАК КИТӘ АЛМАМЫН...'''<br> Үз-үземне эзләп табарга<br> Нинди генә уйлар корсам да,<br> Хыялларым чынга ашмас күк,<br> Башкаемны ташка орсам да.<br> <br> Үз-үземне эзләп йөримен<br> Тормыш дигән чиксез дәрьяда,<br> Хәер-фатихалы, өммәтле<br> Гөл үстерә сусыз далада.<br> <br> Үз-үземне эзләп һаман да,<br> Нинди генә илләр гизсәм дә,<br> Ялгыз ерак китә алмамын,<br> Колач җәеп диңгез кичсәм дә.<br> <br> '''& & &'''<br> Яраклаша белгән кеше<br> Акыллымы, акылсызмы?<br> Бу сорауга җавап бирер<br> Кешегә сез якынсызмы?<br> <br> Акыл белән акылсызлык<br> Бик ерак та, янәшә дә.<br> Фикер йөртү ‒ үз иркеңдә,<br> Әҗәл килеп янаса да.<br> <br> Ераклаша алмассың син,<br> Аек акыл ‒ хөкемдарың,<br> Чынбарлыкны кабул кылсаң,<br> Еракларга китәр даның.<br> <br> '''ЯРАЛЫ ЙӨРӘК'''<br> Әрем исе алып килә<br> Язмыш җиле ерактан,<br> Болай да бит саркып тора<br> Әрнүле кан йөрәктән.<br> <br> Ата-баба моңы яңгырый <br> Чор-гасыр аша кайтып, <br> Аунап елыйсылар килә,<br> Туган туфракка ятып.<br> <br> Сагынычлы хатлар алам<br> Каф таулары артыннан,<br> Аерма һичкемне, язмыш,<br> Туып үскән йортыннан.<br> <br> Керфек какмый, төннәремне<br> Уйланып үткәрәмен,<br> Таң атканда кулларымда<br> Нурлы каурый каләмем.<br> <br> Гөлләремә су сибәмен<br> Ак карларны эретеп,<br> Ата-баба моңы яңгырый,<br> Өмет утын терелтеп.<br> <br> Җанга сихәт, тәнгә дәва ‒<br> Чәчән, акын тавышы,<br> Яшәү көче ‒ куәт бирә<br> Чишмәләрнең агышы.<br> <br> '''ҖИРСҮ'''<br> Илтифатсыз булма, Ходам,<br> Кайтар мине илемә,<br> Туган җир җылысын тоеп,<br> Сарылмыйм тау биленә.<br> <br> Җан-тәнемне ялкын биләп,<br> Бар бәгъзем уттай яна,<br> Йөрәк түзә алмый дәшә:<br> "Йа Ходаем, йа Аллам..."<br> <br> Кара болыттан каплатма<br> Күңелем тәрәзәсен,<br> Ялкын телләренә чорнап,<br> Кузгатма җан ярасын.<br> <br> Очар кош кебек талпынып,<br> Җаным канат кагына,<br> Дәлилләп сүзем хаклыгын,<br> Күктә йолдыз кабына.<br> <br> Илтифатсыз булма, Ходам,<br> Эчерт миңа тере су.<br> Зарланым әйтүем түгел,<br> Сагышымнан, бу ‒ җирсү.<br> <br> '''ЯРАЛЫ КОШ'''<br> Бик бәхетле пар аккошны күрдем<br> Сөю ләззәтендә йөзгәндә. ‒<br> Сөенсәм дә, җаным зар елады,<br> Үз хәлемне үзем белгәнгә.<br> <br> Ялгыз аккош кебек җырлый-елый,<br> Белмим инде кая юл алам?<br> Яр читенә басып аваз салам:<br> “Кайларда син ‒ бәгырем, күзалмам?!”<br> <br> Мин бүген бер яралы кош сыман,<br> Урын таба алмыйм җаныма.<br> Күз яшьләрем ак кәгазьгә күчә,<br> Каләмемне манчыйм каныма...<br> <br> '''САГЫШ'''<br> Каршыламый гомер иткән йортым,<br> Ишегенә йозак эленгән,<br> Тәрәзәдән үрелеп карыйм дисәм,<br> Кат-кат итеп пәрдә корылган.<br> <br> Монда үтте иң-иң күңелле чак,<br> Хәл сораша бары искән җил.<br> Сагындырып, газиз туфрак тарта,<br> Бик кадерле җанга якын җир.<br> <br> Өзгәләнеп, йөрәк сыкрап сыза,<br> Күрсәтмәскә теләп сагышны.<br> Оныттыкмы гасыр үтеп килгән,<br> Энҗегә тиң кыйммәт әйтемне.<br> <br> “Җан тартмаса, как тарта”, ‒ дип тузга<br> Борынгылар язып калдырган.<br> Кендек каны сеңгән изге туфрак<br> Төп нигезгә тартып китергән.<br> <br> Каршыламый гомер иткән йортым,<br> Ишегенә йозак эленгән,<br> Тәрәзәдән үрелеп карыйм дисәм,<br> Кат-кат итеп пәрдә корылган...<br> <br> === '''VII. ЗАМАН ҖИЛЛӘРЕ''' === <br> '''''“Гакыйль булган татарларны<br> Ник уятмыйсың, заман?”'''''<br> (Татар халык көе)<br> <br> '''& & &'''<br> Заман чире кемлегеңә карамый,<br> Алып китә җир куенына, аямый.<br> Ни сәбәпле пәйда булды бу зәхмәт?<br> Җир йөзендә әллә юкмы хакыйкать?!<br> <br> Беркемнең дә һич килмидер үләсе,<br> Җәһәннәмнең бугазыннан үтәсе.<br> Җелекләргә үтеп кергән яман чир,<br> Беркөн килеп җиңеләсең − бел, “яугир”!<br> <br> Гайрәтләнеп котырырга кирәкме,<br> Ут йоттырып телгәләргә йөрәкне?<br> “Гамәлләре” коточкыч бу мәлгуньнең,<br> Мәкерле уе чынга ашмас мәнсезнең!<br> <br> Заман чире, явызлыкка син койрык,<br> Кешелеккә зыян салма, юкка чык!<br> Килер буын барлыгыңны белмәсен.<br> Өмет уты − ышанычың үлмәсен!<br> <br> '''& & &'''<br> Ак еланны тетеп салдым бүген,<br> Тыгылма, дип, кеше сүзенә.<br> Һәрбер җирдә тәгам җыеп йөрмә,<br> Утырмасын тамак төбеңә.<br> <br> Күз явымны алып, кояш балкый,<br> Гөлбакчада асыл кош сайрый.<br> Ай нурында калкып чыккан чишмә<br> Хәер-фатихалы юл сорый.<br> Алтын бөртек төсен ул югалтмый,<br> Җир астында күпме ятса да.<br> Мәхәббәт гөлләре шытып чыга,<br> Таулар иңрәп, ташлар яуса да.<br> Алтын көзнең җимешләре татлы;<br> Тәрәзәгә җилфер җил кага:<br> Карап кал, дип, шәфәкъ ачылганда,<br> Каурый болыт кай якка ага.<br> Күңелемдә бүген олы бәйрәм ‒<br> Юл күрсәтте миңа таң җиле:<br> “Барыр юлың урау, мәшәкатьле,<br> Күңел кәгъбәң ‒ былбыл кош иле”.<br> <br> Ак еланның хәле шәптән түгел,<br> Ул битәрләп тәмам үз-үзен,<br> Хакыйкатьнең күзенә туры карый:<br> “Газаплый, ‒ ди, ‒ гадәтсез телем”.<br> <br> '''ФАНИ ДӨНЬЯ АВАЗЫ'''<br> Эше булмаганның ашы да юк,<br> Коры кашык авызны ерта.<br> Фани дөнья, саубуллашыйм дисәң:<br> “Син кая?!” ‒ дип, чабудан тарта.<br> <br> Кәкре башлы таяк биреп кулга:<br> “Егылма, ‒ ди, ‒ юлда сөрлегеп.<br> Сабыр иткән ‒ морадына җиткән,<br> Ашыкма! ‒ ди, ‒ кеше көлдереп.<br> <br> Тере башлар әле монда кирәк,<br> Черемәгә кытлык юк җирдә:<br> Күз яшьләре сеңгән ачы туфрак<br> Өем-өем ятадыр үрдә.<br> <br> Рәхмәт укып, сөен булганыңа<br> Ике шәйле ошбу комарда.<br> Киткәннәрнең кире кайтканы юк,<br> Барысы да һаман мазарда...”<br> <br> '''БӘХЕТ ГӨЛЕН ТАБУ ҖИҢЕЛ ТҮГЕЛ'''<br> Бәхет гөлен табу җиңел түгел ‒ <br> Җиде диңгез кичеп чыгасың.<br> Ташкыялар аша үткән чакта<br> Уйламыйсың елан чагасын.<br> <br> Яшәү дәрте көчле булгангамы ‒<br> Ярдәм сорап аваз саласың.<br> Күккә ашкан Чал тауларны күреп,<br> Өмет илә ятып каласың.<br> <br> Ярдәм биреп көчле кул сузыла,<br> Гасыр җиле исеп көй сайлый.<br> Ил агасы өзелеп курай уйный,<br> Аңа кушылып асыл кош сайрый.<br> <br> Үлем түшәгеннән тартып ала<br> Чал тауларның илаһи моңы,<br> Ил агасы мәһабәт илендә<br> Күкрәп үскән Мәхәббәт гөле.<br> <br> Бәхет гөлен табу җиңел түгел ‒ <br> Җиде диңгез кичеп чыгасың.<br> Ташкыялар аша үткән чакта<br> Кояш нурларыннан чагыласың.<br> <br> '''& & &'''<br> Яман сүзләр, җан өшеткеч салкын караш,<br> Сыкрандырып, йөрәкләргә сала яра.<br> Бер-бер артлы ел фасылы алышынып,<br> Ак кыш килеп, тәңкә карлар җирә ява.<br> <br> Ходаемнан иман сорыйм, тере суы,<br> Шау чәчәккә күмелсен, дим, гомер юлы.<br> Яшәешкә дан җырлаган былбыл кошның<br> Һәрвакытта татлы булсын эчәр суы.<br> <br> Каләм аша сәлам юллыйм Ай-Кояшка.<br> Әйтерсең лә, йолдыз атылып төште учка! ‒<br> Күтәрелдем ак хыяллар канатында<br> Зәңгәр күккә, әверелеп очар кошка.<br> <br> Ярсып типмә, чү, тынычлан бераз, йөрәк,<br> Моң иясе каршында баш ию кирәк! ‒<br> Күңел күген кара болыт каплаганда,<br> Аның җырыннан алабыз көч һәм куәт.<br> <br> '''& & &'''<br> Ана теле безгә бармы, юкмы.<br> Үз телебезне үзебез белмибез.<br> Кешеләргә кайгы-хәсрәт килсә,<br> Белмәмешкә салышып йөрибез.<br> Кешелекне бетерер өчен җирдә,<br> Аждаһалар ыжгыра ажгырып,<br> Җен-пәриләр өермәсе килә,<br> Үчекләшеп, бозып, аздырып.<br> Гайрәт орып, елан күтәрелә,<br> Авызыннан агу-ут чәчеп.<br> Котылу юлын эзләп, кеше чаба,<br> Акыл җуеп, аңсыз тешләшеп.<br> Качу юлы ‒ елан чыккан урын,<br> Кара урман, упкын, кара гүр.<br> Караңгы юл тәнне чымырдата,<br> Ышанмасаң, борылып кара, күр!<br> Яктылыкка безне алып барыр<br> Сызгыра торган уктай туры сүз,<br> Аллаһыбыз безгә насыйп итәр<br> Туры сүз күк йөгерек, үткен күз.<br> Кешелеккә бары бүләк итик<br> Якты көнгә элгәр ‒ алсу таң.<br> Караңгылык юлдаш була икән ‒<br> Түгелер җиргә күздән кара кан.<br> Кан һәм үлем җан туганы түгел,<br> Мөэмин рухы ‒ Ислам диненнән.<br> Кан кардәшләр, һәрчак бердәм булып,<br> Атлыйк хакыйкатьнең эзеннән.<br> <br> '''АЧЫЛМАС СЕРЛЕ КАПКА!'''<br> Бохара мәчеләренең<br> Хәлләре ничек икән,<br> Мәчеттән чыккач, һаман да<br> Гайбәт чәчәләр микән?<br> <br> Бохара мәчеләрендә<br> Юмакайлык, төчелек,<br> Үз-үзенә зыян салган<br> Яман тел һәм көнчелек.<br> <br> Бохара мәчеләренә<br> Әйтер сүзем шул хакта:<br> Кеше хакын хакламыйча,<br> Ачылмас серле капка!<br> <br> '''БУ ДӨНЬЯНЫҢ ЧӘЧКӘЛӘРЕ'''<br> Бу дөньяның чәчкәләре бик күп төрле:<br> Йомшак-нәфис, чәнечкеле, вак һәм эре<br> Кайсыберсе нурын сибә кыл өстендә,<br> Кайберләре калтырана җил искәндә.<br> <br> Бу дөньяның чәчкәләре бик күп төрле:<br> Хуш ис бөрки, әмма холкы кырыс, кире,<br> Таҗын ача тик сөенеп кара төнгә,<br> Мәхрүм булып якты көннән, килми өнгә.<br> <br> Бу дөньяның чәчкәләре бик күп төрле:<br> Купшы-көяз, назлы-күндәм, чая-тере.<br> Күз ачып йом ‒ эч сереңне сыгып ала,<br> Үкенечле газап утларына сала.<br> <br> Бу дөньяның чәчкәләре бик күп төрле.<br> Нәкъ күк йөзе кебек уйчан, сихри-серле ‒<br> Ашкындырып, далаларга алып китә,<br> Көтмәгәндә моңлы Мәҗнүн-Ләйлә итә.<br> <br> '''& & &'''<br> Җан тынычлыгы таба алмассың,<br> Үз язмышың белән уйнасаң.<br> Дөньяга ник килгәнеңә үкенеп,<br> Яшәү ямен күрә алмасаң...<br> <br> Сорамасаң Ходайдан сабырлык,<br> Килгән чакта тормышта авырлык...<br> Юл куярсың хата-ялгышка,<br> Түзә алмый әрнү-сагышка.<br> <br> Болытлы булыр таңнар-иртәләр,<br> Бер-бер артлы очрар киртәләр.<br> Күңел кошың очарга талпынмас,<br> Киңәш бирер дус-иш табылмас.<br> <br> Иман китереп, ярлыкау сораган ‒<br> Хата-ялгышлардан арынган. <br> Язмышыннан зарланмаган кеше<br> Рухи яктан мөкәммәл, көчле.<br> <br> '''& & &'''<br> Җыен юк-бар сүзләргә син колак салма,<br> Гайбәт сатып, үз өстеңә гөнаһ алма.<br> Тап төшерсәң үткән көннәр авазына,<br> Аш булырсың бүреләрнең авызына.<br> Серләреңне ачма хәтта таң җиленә,<br> Игътибар бир Җир-Ананың гөлләренә.<br> Сихри-серле йолдызларга карап уйлан,<br> Төн пәрдәсен ачуга, йокыңнан уян.<br> Таң атканда чишмә суын алып кайтып,<br> Чәеңне куй, Аллаһына рәхмәт әйтеп.<br> Күрше-күлән чәйгә керсен, сәлам биреп,<br> Чәчләреңне толымга сал тарап, үреп.<br> Йөз чөермә ярдәм сорап килгәннәргә,<br> Йөз суын түкмә масаеп йөргәннәргә.<br> Кояш кебек якты булса күңел күгең,<br> Татлы булыр кешеләргә әйтер сүзең.<br> <br> '''& & &'''<br> “Икән-микән” белән “бугай” ‒<br> Җыр язганнар үзара...<br> Минем дә җырлыйсым килә,<br> Миңа кайсыгыз яза?<br> <br> Типтереп яшибез диеп,<br> Кыңгыраулар чыңлатып,<br> Бер мәҗлестән бер мәҗлескә<br> Йөрик дәртне кузгатып.<br> <br> Хуҗабикә күркәм айдан...<br> Сусынны баса әйрән.<br> Авыз ит, дип, кымыздан да,<br> Кыстый турачи җиңгәм.<br> <br> Яңа җыр язып килгәннәр ‒<br> “Икән-микән” һәм “бугай”.<br> “Алмагачлар”ны өздерә<br> Кода-кодагый, баҗай.<br> <br> Очкын чәчрәтеп биедек,<br> Аяктан егылганчы.<br> Типтереп яшәргә исәп...<br> Комыбыз коелганчы.<br> <br> '''& & &'''<br> Икейөзле кешеләрдән саклана күр,<br> Авызың тулы кан булса да, төкермә, түз.<br> Сакланганны гына Ходай саклармын, ди,<br> Сөмсезләнеп чәүчәләнмә, телеңне тый.<br> <br> Кеше булып калыр өчен, күп көч кирәк,<br> Чын дусларың янда булу ‒ олы терәк.<br> Гыйлем эстә яшьтән үк һәм азсынмыйча,<br> Күңел кошың сайрап торыр тарсынмыйча.<br> <br> Килде-китте кеше алдында башың исәң,<br> Уйлый күрмә, калырмын, дип, таза-исән:<br> Суырып алыр ботаклыкка, үз эченә,<br> Масаюдан күкрәк кагып бар көченә.<br> <br> Юха белән җаның әгәр тарткалашса,<br> Бер фикергә килә алмый әйткәләшсә,<br> Кит үзеңнән, сәбәп табып, бер минутка,<br> Шикле уең сала бел син янган утка.<br> <br> Горур бул син, ялгызым дип, башың имә,<br> Көйсез кеше өчен көйрәп, янып сөймә!<br> <br> '''& & &'''<br> '''''“Ачу‒ алдан, акыл ‒ арттан”.'''''<br> (Әйтем)<br> Кайнар чишмә суын эчеп,<br> Яндыра күрмә телеңне,<br> Суынганны көтә белеп<br> Эчкәч, сөйлә сүзеңне.<br> <br> Сөмсезләнеп ук атма син<br> Кешенең бәгыренә,<br> Кизәнеп, балта күтәреп,<br> Чапма гөл тамырына.<br> <br> Миһербанлы, шәфкатьле бул<br> Хәятта барчасына,<br> Кызып китеп, таш ыргытма<br> Сәгадәт бакчасына.<br> <br> Теш сындырыр чишмә суын<br> Учларыңа алып эч.<br> Ил-йортка тынычлык теләп,<br> Дога кыл син иртә-кич.<br> <br> '''& & &'''<br> “Акыл ялгышкан шул, нишлисең бит,<br> Ияргәнбез без дә уңайга...<br> Һәрбер карындагы бала кебек,<br> Тибенәбез кабат туарга”.<br> Сәрия Вилданова (Азнакай)<br> <br> Кайчак ялгышып гөнаһка кердем,<br> Ходай кичерер, өметем өзмим.<br> Онытырга теләп үткән авазын,<br> Үземнән үзем качарга телим.<br> <br> Юк, үз-үзеңнән һич качып булмый,<br> Шәүләң йөри ич арттан ияреп,<br> Кисәк үртәнеп як-якка чыга,<br> Алдан да бара, йөгереп-сөйрәлеп.<br> <br> Ай тотылмасын, дисәң, тормышта,<br> Галәм канунын кирәк үтәргә,<br> Ходай язмасын сират күперендә<br> Тозлы күз яшен берүк түгәргә. <br> <br> Буйсынсыйм, диеп, язмыш әмеренә,<br> Байтак татыдым дөнья камчысын,<br> Йомылсын өчен яра җөйләре,<br> Тере суының сөрттем тамчысын.<br> <br> Заман җилләре гөлләрне өзеп,<br> Ташлап киткәннәр юл кырысына...<br> Тереклек суын сибәм гөлләргә,<br> Янә утыртып үз туфрагына.<br> <br> '''& & &'''<br> Кемдер яши Мәхәббәткә табынып,<br> Ә кемнәрдер ‒ мал-мөлкәткә багынып.<br> Кемдер яна сүнмәс гыйшык утында,<br> Ә кемнәрдер... сула картлар йортында.<br> Кемдер үзен бик акыллы дип уйлый,<br> Ә кемнәрдер, гыйлем эстәп, ил буйлый.<br> Кемдер тота теле белән асыл кош,<br> Ә кемнәрдер гайрәт чәчә... күреп төш.<br> Кемдер яши, бар булганга сөенеп,<br> Ә кемнәрдер ‒ хөсетлектән көенеп.<br> <br> '''& & &'''<br> Кеше күңелен күрәм диеп,<br> Теләсә ни сөйләнеп,<br> Йөрибездер кайвакыт,<br> Койрык кебек сөйрәлеп.<br> <br> Ятлар көен көйли-көйли,<br> Үз телләрен оныткан −<br> Күпме бәндә арабызда<br> Нәсел башын корыткан.<br> <br> Эчә белеп эч син сүзнең<br> Тик өресен, каймагын,<br> Майлылыгын белим диеп,<br> Тыкма чәнчә бармагың.<br> <br> Сахраларга чык син ешрак,<br> Сүз әйтер, сөйләр булсаң,<br> Хозурлык анда, хөррият,<br> Чын җәннәт шунда, күрсәң.<br> <br> Онытма, кеше, шул хакта:<br> Юктан бар ясап булмый.<br> Сүзең колагың ишетсен:<br> Сүз белән тамак туймый,<br> Һәм иләктә су тормый.<br> <br> '''& & &'''<br> Кояш тылсымлы нурларын<br> Һәркемгә тигез бирә.<br> Ни сәбәпле күпләребез<br> Үзен әллә кем күрә?<br> <br> Барыбыз да яшәешкә<br> Вазифа белән килә,<br> Язмыш җиле кайчагында<br> Каһкаһә белән көлә.<br> <br> Аллаһына йөз тотканнар ‒<br> Рухи яктан көчлеләр,<br> Матурлыкка сокланганнар ‒<br> Саф күңелле, хислеләр.<br> <br> Кояш чыгышына карап,<br> Әйтелә изге теләк,<br> Кояш нурларын эчәргә<br> Ихластан эсти йөрәк.<br> <br> '''& & &'''<br> Курыкмаска өйрән элек,<br> Көчле рухың эстәр булсаң,<br> Җир җимертеп, аягыңда<br> Биек тауга менәр булсаң.<br> <br> Хәсрәт килсә, сыптырып сал ‒<br> Чәчрәп, утка барып төшсен,<br> Дөрли-дөрли янып шунда,<br> Көле күккә очып китсен.<br> <br> Сүз уйнатма юкка-барга ‒<br> Елан булып үзең чагар,<br> Вөҗданыңны зар елатып,<br> Ак җаныңа кара ягар.<br> <br> Бәхет сүзе ‒ төшенчә дип,<br> Ялгыш фикердә яшисез.<br> Кузы чикләвеген ярмый,<br> Чистартмыйчамы ашыйсыз?!<br> <br> '''& & &'''<br> Мал-мөлкәткә табынмадым,<br> Булган байлык ‒ ак хыялым.<br> Мәрхәмәтле гаярь кошым,<br> Күрешәсе иде тагын...<br> <br> Барысыннан көчлерәктер<br> Чынга ашмас бу хыялым.<br> Юлларыма буран сарган,<br> Каян алыйм юл таягын?..<br> <br> Талларымны кисә алмыйм,<br> Кисәм дисәм, тал бөгелә.<br> Каеннарга кагылма! дип,<br> Дала җилләре өзелә.<br> <br> Көч тап, диеп, үз-үзеңдә,<br> Киңәш иңә хәят аша:<br> “Рухы көчле булганнарга<br> Ходай сөенеп колач ача!”<br> <br> '''& & &'''<br> Матди байлыкка кызыгып,<br> Бәхетлеме булырсыз?<br> Бер көн, танып хатагызны,<br> Үкереп сыгылырсыз.<br> <br> Дөнья малы бер көнлек ул,<br> Фани дөнья ‒ өч көнлек.<br> Кешене ни харап итә? ‒<br> Тынгы бирмәс көнчелек!<br> <br> Бар көчеңне сарыф итеп,<br> Мал җыюдан ни файда?<br> Киңәш-үгетләрен биргән<br> Ил агалары кайда?<br> <br> Борынгылар белеп әйткән:<br> “Баш бирмәгән ‒ ил тоткан,<br> Ил-көненә хезмәт иткән,<br> Ипи ашап, су йоткан”.<br> <br> '''& & &'''<br> Мәрхүмнәр дә күрә кеше хәлен,<br> Бирә безгә ярдәм-хәстәрен.<br> Син ялгызың түгел, кайгырма дип,<br> Юлга дәшеп җитез чаптарын.<br> <br> Җаннар җанны күреп яшәгәнне<br> Аңлый ала икән кем генә?!<br> Киләчәкнең якты нурын күргән<br> Җырлар җырлап биек үр менә!<br> <br> Кояш көлеп, күзне камаштыра,<br> Бөтен Җиһан, әйтерсең, рәшә.<br> Зәңгәр күкне әйдәп, аккош оча,<br> Зөһрә йолдыз балкый янәшә.<br> <br> Мәрхүмнәр дә күрә кеше хәлен,<br> Кирәк чакта бирә ярдәмен.<br> Мәңгелектән кайту булса иде! ‒<br> Мин аларның телим яшьнәвен.<br> <br> '''& & &'''<br> “Ком җыелып таш булмас,<br> Кол җыелып баш булмас”.<br> (“Идегәй” дастаны)<br> <br> Мәхәббәт җебе өзелсә,<br> Йөрәк тибүдән туктар.<br> Җир-Ана зарын ишетсә,<br> Яшь түгәр иде Күкләр.<br> <br> Ишетмидер, ишетсә гәр<br> Булмас иде кан коеш,<br> Күк йөзендә карчыгалар<br> Алмас иде киң сулыш.<br> <br> Дымга сусаган Җир-Ана<br> Кан йота көне-төне,<br> Кешелек дөньясы бүген,<br> Әйтерсең, бүре өне.<br> <br> Җирнең йөрәге яралы,<br> Җир йөрәген кем саклый?<br> Җир патшасы дип аталган<br> Адәм нигә чаң сукмый?<br> <br> Табынганнар мал-мөлкәткә<br> Ник уйламыйлар бу хакта? ‒<br> Юкка сарыф итеп көчен,<br> Чарлаталар азау тешен...<br> “Авызыңнан эт чыгарма,<br> Үзеңне тешләр”.<br> (Әйтем)<br> <br> '''& & &'''<br> Миһербанлы, гали акыллы<br> Учыңа салыр гыйлем ачкычын;<br> Сүнмәсен лә йөрәк ялкыны:<br> Кырлач ае ‒ менәр баскычың.<br> Аяк асты тайгак, боз булыр,<br> Көзге кебек ялтырап торыр.<br> Бу юллардан ничек үтәрсең,<br> Чакрымнарын ничек үлчәрсең? <br> Шуышыпмы, әллә титаклап,<br> Аягүрә басып, төз атлап?<br> Серләреңне ачма җилләргә ‒<br> Ыржаерлар, санап юләргә.<br> Гайрәт орып, гайбәт сөйләмә,<br> Көйсез кеше көен көйләмә.<br> Фани белән бакый арасын<br> Кыл күпердән үтеп барасың.<br> Язгы җилләр җылы, ягымлы,<br> Көзгеләре ‒ кискен, давыллы.<br> Кырлач күзгә сурәт төшерер,<br> Бит алмасын суык “өшкерер”.<br> <br> '''& & &'''<br> Үтәсе юл инде үтелгән,<br> Чәч толымга салып үрелгән.<br> Гомер язы кайтмаска киткән,<br> Гаугалы җил толымны сүткән...<br> <br> Чәчем җилдә тузгып очына,<br> Әйтерсең, очарга талпына.<br> Каңгылдашып, елга буенда<br> Кыр казлары канат кагына. <br> <br> Тезелешеп,казлар очарлар,<br> Дәрья-диңгезләрне кочарлар.<br> ...Язмыш җиле ‒ кырыс бер сагым,<br> Юл йөрүләр бирә сабагын.<br> <br> '''& & &'''<br> Үз-үзеңә дошман булма беркайчан,<br> Сүз куертып гайрәтләнмә һичкайчан.<br> Тынгы бирми, аяусыз җилләр исәр,<br> Котны алып, буран туздырып китәр.<br> <br> Белештерми үз җаныңны талкыма,<br> Хезмәт күрсәт газиз, сөйгән халкыңа.<br> Күңел күгең ирек кошы яуласын,<br> Иман нурын һәрбер йөрәк дауласын.<br> <br> Үз-үзеңә карап бак син ерактан,<br> Саф хисләрең ургып чыксын йөрәктән.<br> Гомер юлы гыйбрәтле һәм хикмәтле,<br> Кардәш-ыру кадерен белгән ‒ хөрмәтле.<br> <br> '''& & &'''<br> Хак-дөреслек көтмәгәндә килеп,<br> Җанны салып ялкынлы утка,<br> Көлдәй коеп, җилдә ул тузгыта<br> Йә булмаса күккә очырта.<br> <br> Сынарга дип тәкъдир-язмышыңны,<br> Вәсвәсәләндермә җаныңны.<br> Хәсрәтеңнән сөрлегеп егылсаң,<br> Күрсәтмәскә тырыш яшеңне.<br> <br> Бәхет кошы таң аттырып сайрый,<br> Җан иркендә курку булмаса.<br> Газапланырсың тик, каурый каләм<br> Әйтер сүзең аңлый алмаса.<br> <br> Фатихасыз кеше юлга чыкмас,<br> Хөсетлегә Ходай юл салмас.<br> Мөстәкыйльлек фикере булмаган<br> Авыз ачып сүзен әйталмас.<br> <br> '''& & &'''<br> Һәрбер сүздән гаеп табып,<br> Төелмәгән борыч кабып,<br> Яши күпләр җикеренеп,<br> Як-ягына төкеренеп.<br> <br> Мескеннәрнең хәле яман,<br> Киңәшчесе чөнки ялган,<br> Таянганнар черек төпкә,<br> Күңел күзе булып биктә.<br> <br> Елан кебек ысылдыйлар,<br> Көзән кебек чыелдыйлар,<br> Койрык очларына бассаң,<br> Хак куелган ярлык ассаң.<br> <br> Булыйм, дисәң, әгәр кеше −<br> Ихтирамлы, күңеле кече,<br> Сөйлә сүзнең хак-дөресен,<br> Эчә белеп тик өресен.<br> <br> '''& & &'''<br> Милләттәш Мөгаммәр Каддафигә<br> Кызганмады җәллад камчысын.<br> Гаярь ирләр Мәңгелеккә ашты,<br> Татып үлем, хыянәт ачысын.<br> Алар гомере, сагышлы җыр булып,<br> Үз урынын алган тормышта.<br> Ачы күз яшьләрен түгә ялгыз ана,<br> Чарасыздан рәнҗеп язмышка.<br> Гөлбакчасын мактап кош сайрамый,<br> Гөлбакчасы котсыз хәрабә...<br> Гасыр җиле, җиргә ятып, үксеп елый:<br> Күпме җан кыелды әрәмгә!<br> Нигез ташын сагынып аваз сала<br> Көнчыгышның гаярь ирләре,<br> Һәрберсенең сүзе бар халкына:<br> “Бәхетсез идегезме элгәре?!<br> Бәхетсез идегезме элгәре?!<br> Бәхет эзләп читкә китмәдегез,<br> Каңгырып йөрмәдегез чит җирдә.<br> Башыгызда хәзер бары бер уй ‒<br> Кунарга бер урын чит илдә...<br> Итәк, чабуыгызга ябышып, бала елый,<br> Бер йотым су сорый, өзелеп...<br> Сабыйлар хакына юл алыгыз ‒<br> Туган илгә, тәүбәгә килеп!”<br> <br> '''& & &'''<br> Яманлама һичбер вакыт дус-ишең,<br> Юкка сарыф итмә кадерле көчең,<br> Мәдхия укы, зурлап туган таңыңны,<br> Тотма хурлап, елатып үз җаныңны.<br> Алтын-көмеш чыңына ис китмәсен,<br> Ачы җилләр җан өшетеп үтмәсен.<br> Җир җылысын тоеп, яшә сөенеп,<br> Мин бәхетсез, ялгыз... димә көенеп.<br> Күңел күзең ачып, эндәш хәятка ‒<br> Саф хисләрең юлдаш изге тарафка.<br> <br> '''ҮЗЕҢӘ КҮЗ САЛ!'''<br> Кеше гаебен барлаганчы,<br> Үзеңә соң күз салсаңчы.<br> Һәр күкрәкнең бер “ләме” бар,<br> Кара йөрәк типкәне бар.<br> <br> Хак әмерен иман иткән<br> Дус-ишләрен яманламас.<br> Хөсетлектән җәфа чиккән<br> Нәфрәтен йомып калалмас.<br> <br> Тел белән тегермән тарта<br> Сүз төрләндереп ятучы,<br> Җанын җәһәннәмгә ата<br> Кеше гайбәтен сатучы.<br> <br> Йа Ходаем, сакла берүк<br> Тәмуг утында янудан,<br> Булып миһербансыз мәхлук,<br> Вөҗдан сатып болганудан.<br> <br> Тар күңелле хәят корсаң,<br> Үкенечле булыр гомерең.<br> Гомер ‒ чикле, вакыт ‒ кысан,<br> Белеп яшә тормыш кадерен.<br> <br> '''ЙӨРӘК СҮЗЕ'''<br> Аң-зиһенең томаланса,<br> Абынып егылырсың,<br> Тормыш авырлыгын җиңсәң,<br> Бәхеткә юл ярырсың,<br> Өметсезлеккә бирелсәң,<br> Элмәккә күз салырсың.<br> <br> Әче телдә ‒ әче язмыш,<br> Сак булыйк яманаттан.<br> Татлы телләр, тау мендереп,<br> Былбылларны сайраткан,<br> Кеше җанына таш аткан ‒<br> Үзен-үзе югалткан.<br> <br> Тормыш иркен, мәрхәмәтле,<br> Уй-ниятең саф булса,<br> Йөрәк сүзең кояш кебек<br> Нур сибеп, балкып торса,<br> Күңел күгең гөлләреннән<br> Тереклеккә ямь уңса.<br> <br> Аң-зиһенең томаланса,<br> Упкынга мәтәлерсең,<br> Дусларыңның кул җылысын<br> Тоярга тилмерерсең.<br> Туганлык хисен югалтсаң,<br> Тамырдан өзелерсең.<br> <br> '''БУЛДЫРАБЫЗ!''' Булдырабыз, булдырабыз!<br> Азау тешләрен ярабыз,<br> Рәхмәт әйтеп Илбашына,<br> Күрергә дип түр башында,<br> Биштәр салып иңбашына,<br> Яңа юл салып барабыз.<br> <br> Төренеп һинд киеменә,<br> Халык җырларын җырларбыз.<br> Кирәксә, яһүд өненә,<br> “Кырык саескан” көенә<br> Нәкъ татарча, чын күңелдән<br> Ут чәчрәтеп тыпырдарбыз.<br> <br> Булдырабыз, булдырабыз!<br> Берничек тә хур булмабыз,<br> Горурлыкны һич җуймабыз,<br> Егылсак, торып басарбыз,<br> Әверелеп Сәмруг кошка,<br> Зәңгәр киңлектә очарбыз.<br> <br> “Йолдыз”ларны бергә туплап,<br> Кайсыберен сыйлап, сыйпап,<br> Күңелләрен күтәрербез.<br> Гомерләрне үткәрербез.<br> Әвәскә шау-шу, тавышка<br> Пар атларны җиктерербез,<br> Саба, Буа, Актанышка<br> Озатып “ял иттерербез”.<br> <br> Булдырабыз, булдырабыз!<br> Баш бирмәбез, юл куймабыз,<br> “Без ‒ татар!” дип, күкрәк кагып,<br> Кирәк сүзне әйтә алып,<br> Биек үрләргә менәрбез,<br> Ай-кояшны сәламләрбез.<br> <br> '''ТАЛИР ТӘҢКӘ ЧЫҢЛЫЙ ТОЛЫМЫМДА'''<br> Талир тәңкә чыңлый толымымда,<br> Чыңламачы, зинһар, чыңлама!<br> Сагындырып гүзәл яшьлек язын,<br> Җырламачы, зинһар, җырлама!<br> <br> Талир тәңкә чыңлый толымымда,<br> Без керәбез инде көзләргә ‒<br> Көзге яфракларда моңаешып,<br> Уйлар дулкынында йөзәргә.<br> <br> Талир тәңкә чыңлый толымымда.<br> Хыял канатыңны сындырма,<br> Сары чуклы ак каенны күреп,<br> Сөю ялкыныңны сүндермә!<br> <br> Талир тәңкә чыңлый толымымда.<br> Хәтер кабын актару авыр...<br> Сукмагыңнан читкә һич тайпылма,<br> Каршы чыгып купса да давыл!<br> <br> === '''VIII. КҮҢЕЛ КЫЛЛАРЫ''' === “Үзәгемне өзә бер кош, Бәгырь телә моңнары. Яшьлек бик тиз үткәнгәме, Чыңлый күңел кыллары”.<br> (Татар халык җыры)<br> <br> '''ИҢ БӘХЕТЛЕ КӨНЕМ'''<br> Дуслар, минем иң бәхетле көнем бүген<br> Иңләп очам Мәңгелекнең зәңгәр күген,<br> Елмаямын сихри-серле йолдызларга.<br> Сәлам бирәм... суда йөзгән кондызларга!<br> <br> Дуслар, минем иң бәхетле көнем бүген:<br> Зарланмыйча тарта алам тормыш йөген.<br> Гаҗәпләнәм, үз-үземә хәйран калып:<br> Көч-куәте ташып торган мин бер алып!<br> <br> Дуслар, минем иң бәхетле көнем бүген:<br> Бөтенләйгә алып куйдым ишек биген!<br> Иксез-чиксез дала төсле күңелем киң ‒<br> Күгендәге яшәү дәрте диңгезгә тиң.<br> Дуслар, минем иң бәхетле көнем бүген!<br> <br> '''& & &'''<br> Бар барлыгым белән йомылып,<br> Тыңлаганда йөрәк агышын,<br> Югалырга теләп үткәндә,<br> Күзәткәндә кояш баешын, ‒<br> Галәм сулышы минем йөрәкнең<br> Нәзек кылларына тоташып:<br> “Үз-үзеңә хыянәт итәргә<br> Ярамый, ‒ ди, ‒ хәтта саташып!”<br> <br> КЫЗ БАЛА<br> Кичке тынлык. Күк йөзендә<br> Ай-йолдызлар елмая.<br> Күзен алмый, тәрәзәдән<br> Карап тора кыз бала.<br> <br> Уйлар уйлап хыяллана,<br> Таң кызы күк моңаеп.<br> Ниләр эзли кичке күктә,<br> Йолдызларга елмаеп?<br> <br> Кичке тынлык. Һаваларда<br> Җәйге табигать исе,<br> Моң шаһзадәсе былбылның<br> Сайравы бигрәк хисле.<br> <br> Сайрап туймас сандугачкай ‒<br> Илһамчысы ул кызның:<br> “Ни хакында синең җырың,<br> Моңлы раушан йолдызым?”<br> <br> “Юкка, дустым, охшатасың<br> Син мине йолдызларга:<br> Мин бит Җир-Ана баласы,<br> Кунып сайрыйм талларга.<br> <br> Йолдызлар зәңгәр киңлектә,<br> Мин яшел дөнья кошы:<br> Йөрәгемдә һәрвакытта<br> Табигатьнең балкышы”.<br> <br> ...Кичке тынлык. Күк йөзендә<br> Ай-йолдызлар елмая.<br> Ай-йолдызлар яктысында<br> Калфак чигә кыз бала.<br> <br> '''& & &'''<br> Бүгенгәчә йөрсәм дә мин зар булып,<br> Юл таягым ‒ юлдашыма таянып,<br> Кояш белән бергә торып юл алам,<br> Ком чүленә ‒ җиттем исә, таң калам.<br> <br> Ком чүлендә шактый хәйран эзләр бар,<br> Шул эзләрдә үсеп чыккан гөлләр бар.<br> Күз алгысыз ул гөлләрдә нәфислек,<br> Шул ук вакыт ‒ искитмәле гадилек.<br> <br> Барча гөлләр сәламлиләр үз күреп:<br> ‒ Хәтерлимсең, без ич бергә көн күрдек.<br> Бер мизгелдә син каядыр юл алдың,<br> Кай тарафка китеп күздән югалдың?<br> <br> Яныбызда син, ниһаять, бүгеннән,<br> Уйладык без: тамырыбыз өзелгән.<br> Хәзер инде былбыл булып сайрарсың,<br> Кабатламыйча шул сүзне ‒ “Соңдыр, соң...”<br> <br> Соң түгелдер һичбер вакыт сайрарга,<br> Кунып сайрар гөләбеңне сайларга.<br> Мөкатдәс җыр, туып күңел күгеңдә,<br> Нур балкытсын йөрәгеңнең түрендә!<br> <br> Күкрәп үссен җиһандагы бар гөлләр!<br> Хозурлансын күреп раушан йолдызлар,<br> Рух ныклыгы биреп, атсын ал таңнар.<br> Су агышын көйгә салсын яшь таллар!<br> <br> '''& & &'''<br> Табигатьтән өстен көчләр бер мәлдә<br> Ишеттерде Таш кыяның иңрәвен:<br> Кайнар яшьләр мөлдерәде күзләрдә,<br> Телемнәргә телгәләнде йөрәгем.<br> <br> “Таш кыяга җансыз иңрәү насыйп, вәт?!<br> Әкияти сүзләр сөйләү ‒ сафсата!” ‒<br> Ерактагы бу тавышны “тезгенләп”,<br> Таш кыябыз гаҗәп бер көй яңгырата:<br> <br> “Үлемсезлек бу көйдә, кат яралыш ‒<br> Мәңгелекнең төкәнмәс бер гамәле!<br> Таш кыяны җансыз дипме санамыш? ‒<br> Яшәешкә карашың бик чамалы!<br> Күрәсеңме, күңелеңдә ‒ гарасат,<br> Котылалмавың аңардан ‒ чын газап...”<br> <br> '''& & &'''<br> Таң җилләре, бөреләрнең<br> Ачылганын тасвирлап,<br> Төшер, диләр, ак кәгазьгә ‒<br> Бөртекләп һәм тәфсилләп.<br> <br> Бу мәһабәт күренешне<br> Сурәтләп бирер акын.<br> Далаларга, тау иленә<br> Кояш күпкәдер якын.<br> <br> Күңел кылын тибрәтерлек<br> Асыл кошлар шул якта.<br> Минем җанда ‒ буранлы кыш,<br> Күз карашым ‒ еракта.<br> <br> '''& & &'''<br> Җанымның изге теләге ‒<br> Язарга матур әсәр.<br> Күзаллап һич язып булмый ‒<br> Уйдырма уттан хәтәр.<br> <br> Чагылдыр син чынбарлыкны,<br> Сызылып таң атканын,<br> Шәфәкъ сүнгәч, әкрен генә<br> Төн пәрдәсен ачканын;<br> <br> Йолдызларның балкыганын,<br> Күңелләргә ямь биреп,<br> Ай белән Кояшның безгә<br> Нур сипкәнен, үз күреп.<br> <br> Җырчы былбыл-сандугачны<br> “Тәрҗемә ит” һәм көен<br> Күчереп яз ‒ уеп ташка,<br> Яуганда яңгыр-коен.<br> <br> '''& & &'''<br> Лачын-бөркетләргә сәлам биреп,<br> Нәни кошчык оча биектә.<br> Хәйран булып аңа карап торам ‒<br> Ул гади дә, шулчак бөек тә.<br> <br> Җаны-рухы көчле, нияте саф,<br> Карурманнар аша юл үткән,<br> Кара төнне көнгә әверелдереп,<br> Күзләреннән, ахры, моң үпкән.<br> <br> Мәхәббәт гөлләре, чәчәк атып<br> Мәрхәмәтле сихри далада,<br> Үгетлиләр: “Монда калып җырла,<br> Чык тамчысын эчеп таңнарда”.<br> <br> Лачын-бөркетләргә сәлам биреп,<br> Нәни кошчык оча биектә.<br> Хәйран булып аңа карап торам ‒<br> Ул гади дә, шулчак бөек тә.<br> <br> '''& & &<br>''' Моң иленә сәяхәткә<br> Чыгар идем, һичшиксез,<br> Дәртем ташып торса да шул,<br> Белемем юк, хәерсез.<br> <br> Гөлләрнең иң асылыннан<br> Затлы такыя үреп,<br> Йөрим әле сахраларда<br> Кояшка сәлам биреп.<br> <br> Күңел күгем ачылып китеп,<br> Бәлки, берәр көй туар,<br> Җылы җилләр исеп таңда,<br> Йөрәк җырымны җырлар.<br> <br> Аңламыйм шул, каләмемне<br> Нәрсә дип газаплыймын...<br> Җыр язарлык көч булмавын<br> Белеп, әдәп саклыймын.<br> <br> Ходай ярдәм бирер, диләр,<br> Күңелеңне төшермә,<br> Бер Аллага өмет багла,<br> Сәбәпсезгә рәнҗемә.<br> <br> Саубуллашыйм дигәндә дә,<br> Күзләрдән яшь тамдырып,<br> Яшәү көче биргән гөлләр<br> Камчылый пыр туздырып.<br> <br> '''& & &'''<br> Озак йокланылган, күзем ачсам, ‒<br> Чәчләрдә чал, биттә җыерчык...<br> Йөрәк кенә һаман шул көенчә,<br> Унҗидедә кебек, чукынчык!<br> “Кояшны күр, кояшка, ‒ ди, ‒ кара,<br> Төгәл яшен һич тә белмәссең.<br> Яшь күрсәтмә, гомер санаулы дип,<br> Вакытыннан элек үлмәссең.<br> Бәхет гөлен эзләп табасың бар,<br> Кулларыңа аны аласың.<br> Үз алдыңа куйган бурычыңа ‒<br> Вәгъдәңәме тугры калмассың?!”<br> Көч-куәтем җитәр микән, белмим,<br> Буыннарның хәле бик яман,<br> Тез астыннан тарта, көчкә атлыйм,<br> Гел түмгәктән торган күк ялан...<br> Тыңламый да булмас киңәшеңне,<br> Йөрәккәем, бәгырь кисәгем.<br> Кояш җылысына мохтаҗмын шул,<br> Чынга ашсын, дисәм, исәбем.<br> <br> '''& & &'''<br> Пәрдә элдем күңел тәрәзәмә,<br> Ал гөлләрдән күркәм таҗ үреп,<br> Илһамланып, шәфәкъ ачылганда<br> Кояш нурларын да иңдереп.<br> <br> Күңелемдә якты, изге хисләр,<br> Җиһан гөлен килә кочасым,<br> Каурый болытларга сәлам биреп,<br> Канат кагып, җырлап очасым.<br> <br> Остазымның күзләреннән үбеп,<br> Килдем! диеп, сөенеп дәшәсем,<br> Күңел кәгъбәм илаһи тавышын<br> Төсләр аша җанга төшерәсем.<br> <br> '''& & &'''<br> Сынап карый синең күзләр,<br> Ни әйтерең беләм, дускай.<br> Аңлый алмыйм: ни сәбәпле<br> Бәгырькәең каты таштай?<br> <br> Хаталанып ялгышасың:<br> Күрмисеңме ‒ асылда көз.<br> Көзләр сагышы күңелдә,<br> Ак кыш килер, беразга түз!<br> <br> Кулыңны куй йөрәгемә:<br> Ишетәмсең, ничек тибә?<br> Нурлы йөзем, тулган аем,<br> Кабатланмас язлар килә.<br> <br> Сынап карый синең күзләр,<br> Ни әйтерең беләм, дускай.<br> Сукмакларда сары яфрак<br> Өзгәләнә яралы коштай...<br> <br> '''& & &'''<br> “Сынауларны үтеп чыктың<br> Колак сал, безне тыңла!<br> Табигать телен аңладың,<br> Табигать җырын җырла.<br> Рәхимле бул, тел тидермә,<br> Каршы җилләр иссә дә,<br> Кәккүкләрне моңландырган<br> Сары сагыш төшсә дә.<br> Дәвер җиле ишеттерер<br> Бик матур, моңлы көйләр,<br> Шигъри юлга салганыңны<br> Аккошлар җаны күзләр”.<br> <br> Күккә ашырган Мәхәббәт<br> Җыры һәрчак мәгънәле,<br> Гөләпләрдән сибелгән моң<br> Таң нурын искәртмәле.<br> Йөрәк хисем ташып шулчак,<br> Тиңдәш булып дулкынга,<br> Зиһенемне яңартты да<br> Әйләндерде зәйтүнгә.<br> Әкияти кош илендә<br> Сәфәр кыла илһамым.<br> <br> “Чал тауга карап соклансам ‒<br> Ул булды гаярь җаның.<br> Укытучым! Сине сагынып,<br> Күңелем сәяхәт итә,<br> Очрашу көнен зарыгып,<br> Җырларга салып көтә”.<br> <br> '''& & &'''<br> Тылсымлы көч серле юл алдырды,<br> Йөрәгемдә ялкын яралтып,<br> Һәм мин бүген ‒ дөрләп янган учак,<br> Җир сулышын тыңлыйм җан атып.<br> <br> Җанны күккә ашырган Мәхәббәтнең<br> Илаһ нурларында коенам,<br> Сары чуклы каеннардан көзен<br> Алтын яфрак булып коелам.<br> <br> Бәллүр чишмә кебек челтерәп агам,<br> Очар кошлар көйли көемне,<br> Таң атканда былбыл җырын тыңлыйм,<br> Былбыл җыры бизи күңелемне.<br> <br> Тылсымлы көч бүген җыр яздыра,<br> Һәм кулымда бер каурый каләм:<br> “Мәңгелеккә юлым, Мәхәббәттән<br> Мәһабәт бер җыр җырлап барам”.<br> <br> '''& & &'''<br> “Үз ачкычың бар, ачып кер ишектән!” ‒<br> Бу сүзләрне кайчан соң мин ишеткән?<br> Хәтерләмим, кемнең моны әйткәнен,<br> Хак сүз әмма ‒ күңелемдә йөрткәнем.<br> <br> Киткән яктан кайтабыз көч иңдереп, <br> Гөлләрнең иң асылыннан таҗ үреп.<br> Беләктәге беләзек тә ‒ гөлләрдән,<br> Бил путасы энҗе белән бизәлгән.<br> <br> Тамбур белән чигелгән яулыкларым,<br> Нәкыш салып, кем уйгандыр юлларын.<br> Бу башкаем өзмидер өметләрен ‒<br> Табармын дип шул изге җан эзләрен.<br> <br> Үз ачкычым алыр өчен, и Тәңрем,<br> Бик тә кирәк миңа Синең ярдәмең!<br> <br> '''& & &'''<br> Утларга салдың, дускай,<br> Суларга һава җитми.<br> Алкын суга төшимме,<br> Янып беткәнне көтми?<br> <br> Ашыктым никләр генә,<br> Хәлем тагын да яман.<br> Янартаудан атылган ут<br> Бөркелә ярга табан.<br> <br> Су өстендә гарасат<br> Ургып кайный, котырып,<br> Бу мәхшәрдән берничек<br> Булмас төсле котылып.<br> <br> Җан халәтеңне, дускай,<br> Соң булса да, аңладым.<br> “Хәтәре ‒ хәтер” утын<br> Алдыйм диеп, алдандым...<br> <br> '''& & &'''<br> Хатларыңда ‒ үпкә сүзе,<br> Ят күрәсең мине нидән?<br> Йөрәккәем ‒ язгы ташкын,<br> Су астында калган үзән.<br> <br> Җан халәтем Янартау күк,<br> Холык-фигыль хәйран кырыс.<br> Сыгылмалы күңел кылы ‒<br> Үтә нәзек утлы корыч.<br> <br> Син дускаем, кыек атып,<br> Алдың мине туры укка,<br> Кичерә күр, үпкәләтсәм.<br> Рәнҗешләрең ләкин ‒ юкка.<br> <br> Гореф-гадәт, бар барлыгың<br> Кабул кылдым, камил күреп,<br> Моннан ары әйтер сүзем<br> Нурга төрәм, гөлдәй үреп.<br> <br> Хатларыңда ‒ үпкә сүзе,<br> Ят күрәсең мине нидән?<br> Йөрәккәем ‒ язгы ташкын,<br> Су астында калган үзән.<br> <br> '''& & &'''<br> Чү, йөрәгем, чү, дим, ярсыма!<br> Яз җилләре исә каршыма.<br> Хуп күрербез данлап, хөрмәтләп,<br> Үзе кебек җөпләп, куәтләп.<br> <br> Көч-дәрт, дәрман җанда җитәрлек,<br> Карурманнар аша үтәрлек.<br> Гомер көзе ‒ алтын бер яфрак,<br> Газаплану... булыр артыграк. <br> <br> Алда бәйрәм ‒ дуслык бәйрәме:<br> Кочак-кочак чәчәк бәйләме.<br> Яшьлек белән картлык кул куя,<br> Фатиха дип уртак юл уя.<br> <br> Икесенә күмәк бер исем,<br> Ни хәл итмәк, шул ук бер җисем.<br> <br> '''ЯШЬЛЕГЕМӘ ТАБА'''<br> Җыр яңгырый, канат куеп иңнәремә,<br> Яшәү көче ‒ куәт биреп йөрәгемә.<br> Ак болытка әверелеп, моң агыла ‒<br> Әйтерсең лә, киләчәккә юл ярыла. <br> <br> Күңелемне моңландырып сайрый былбыл ‒<br> Әйткән төсле: “Һәр минутның кадерен бел!”<br> Чулпы чыңын хәтерләтеп ага чишмәм ‒<br> Гомер каегын яшьлегемә таба ишәм!<br> <br> Бүгенге көн гыйззәтледән гыйззәтлерәк.<br> Соңга калып таҗын ачса да бит, гөләп<br> Нурлар сибә ‒ кадерен белә һәр мизгелнең! ‒<br> Ямен узып иртә чәчәк аткан гөлнең.<br> Җыр яңгырый ‒ җан рәхәте кичертә ул,<br> Мәңгелекнең тере суын эчертә ул!<br> <br> '''& & &'''<br> Күбәләкле, шау чәчәкле яшел алан,<br> Хозурланып, хәйран калып карап торам:<br> Җете кызыл чәчәкләрдән нур бөркелә<br> Олы юлдан, тавыш биреп, кемдер килә.<br> <br> Зирекләрнең алкаларын җил уйната,<br> Куе кызыл төскә кереп, шәфәкъ бата.<br> Олы юлдан килгән юлчы, уйландырып,<br> Үзәк өзгеч сагышлы җыр яңгырата.<br> <br> Шушы җырда ‒ кара урманнарның шавы,<br> Шушы җырда ‒ бәллүр чишмәләр чыңлавы.<br> Шушы җырда ‒ ата-бабалар авазы,<br> Без кичергән елларның бер кайтавазы.<br> <br> Сагышлы җыр барлыгымны биләп алды,<br> Хәтер йомгагын сүттереп моңландырды,<br> Җәлеп итте серле юлчы каршысына,<br> Саф кояшның шәфәкъ нуры яктысына.<br> <br> === '''IX. ЯШӘҮ КӨЧЕ БИРГӘННӘРГӘ''' === “Рәхмәт, Ходай, яшәү көче өргәнеңә...<br> Түземлекләр, иркен сулыш биргәнеңә,<br> Тормышымны шатлыкларга төргәнеңә”.<br> (Гүзәлия Вәлиева)<br> <br> '''РӘХМӘТЛЕМЕН!'''<br> Рәхмәтлемен яшәү көче биргәннәргә,<br> Хөрмәтем зур ярдәм кулы сузганнарга.<br> Кояш кебек күңел күгемне яктыртып,<br> Гөлләремә тере суын сипкәннәргә.<br> <br> Рәхмәтлемен күңелемнең чишмәсенә<br> Искәртмәстән көмеш тәңкә салганнарга.<br> Күк йөзендә таң йолдызы кабынганда<br> Күңелләрдә мөкатдәс җыр тудырганга.<br> <br> Рәхмәтлемен халык җырын яңгыраткан<br> Былбылларның һәммәсенә, барчасына.<br> Мәңгелекнең хозур җәннәт кошларына,<br> Күңел кылын чыңлаткан тавышларына.<br> <br> '''& & &'''<br> Мин “Сез”ләргә чын күңелдән рәхмәт укыйм,<br> Эчерттегез вакытында тере суын.<br> Табигатьнең кочагына алып чыгып,<br> Тыңлаттыгыз былбылларның моңлы җырын.<br> <br> Юл алдырып кояшлы ил − тау иленә,<br> Күрсәттегез Таш Кыяның бөеклеген,<br> Бөркетләрнең очышына гашыйк итеп,<br> Аңлаттыгыз яшәү сере тирәнлеген.<br> <br> Мин “Сез”ләргә чын күңелдән рәхмәт укыйм,<br> Вәгъдә − иман, очрашырбыз бакый якта,<br> Тормыш юлы сукмагында алтын көздә,<br> Киек казлар каңгылдашып очкан чакта.<br> <br> Әсәрләнеп алтын көзнең хозурында,<br> Төсләргә бай табигатьнең куенында<br> Йөргән чакта, яшәешкә мәдхия җырлап,<br> Җилләр исте, сөенечле хәбәр юллап.<br> <br> Әйтерсең лә, бәхет кошы иңнәремдә,<br> Мин − сәгадәт бакчасының түрләрендә!<br> Җыямын күк чәчәкләрнең бар орлыгын,<br> Исбат итеп керсез мәхәббәт барлыгын.<br> <br> '''РӘХМӘТ СИҢА, БӨЕК КҮГЕМ!'''<br> Рәхмәт сиңа, Бөек Күгем!<br> Ташламадың, читләтмәдең,<br> Алмагач үскән бакчамда<br> Гөл үстертми яшәтмәдең.<br> <br> Гөлбакчага нур иңдереп,<br> Кыйбла яктан кояш чыкты.<br> Җылы җилләр исеп таңда,<br> Гөлләремне назлап кочты.<br> <br> Рәхмәт сиңа, Бөек Күгем!<br> Далаларга яскандырдың,<br> Бар хәятка гашыйк итеп,<br> Мәңгелеккә юл алдырдың.<br> <br> Гомер агышы Мәңгелекнең<br> Бер мизгеле генә икән,<br> Шуңа, ахры, сиздермичә<br> Чәчләремә көмеш иңгән.<br> <br> Рәхмәт сиңа, Бөек Күгем!<br> Җан халәтемне аңладың,<br> Хәтер җебемне чуалтып,<br> Ташкын суга агызмадың.<br> <br> '''УРАП КАЙТТЫМ ШАНЛЫ ИДЕЛ БУЕН'''<br> Хәсән Туфан истәлегенә<br> <br> Урап кайттым шанлы Идел буен:<br> Ак җилкәннәр җилдә чайкала,<br> Су читендә ялгыз аккош йөзә,<br> Су тибрәнеп ярга чайпала.<br> <br> Кемнең рухы кайткан аккош булып<br> Без яшәгән алтын төбәккә?<br> Монда булгач туып-үскән җире,<br> Ник күзләре карый еракка?<br> <br> Бер мизгелгә, бары бер мизгелгә<br> Дусларыннан калган аерылып.<br> Күтәрелеп кинәт очып китте,<br> Җаны калды тагын каерылып.<br> <br> Сагыну җырын көйли камышлар да,<br> Еламсыр тал түгә аһ-зарын.<br> Язмышлардан узмыш булмаган күк,<br> Киткәннәрне булмый кайтарып.<br> <br> Урап кайттым янә Идел буен:<br> Ак җилкәннәр җилдә чайкала.<br> Су читендә шул ук аккош йөзә,<br> Су тибрәнеп ярга чайпала.<br> <br> '''& & &'''<br> Бүген “Сез”не күрәсем килүдән<br> Утлы өермә җанны биләде,<br> Шөкеранә кылдым, кискен җилләр<br> Җан халәтемне, дип, күрмәде.<br> <br> Үзгә бер җисемгә әверелеп,<br> Томан арасыннан юл алдым,<br> Ак каенның кәүсәсенә сарып,<br> Сары сагыш булып уралдым.<br> <br> Карашымны үзенә җәлеп итеп,<br> Таныш түгел бер кош сайрады,<br> Сокландырып, гаҗәеп тавышы<br> Туган төбәгенә әйдәде.<br> <br> Һич кенә дә юл аласым килми,<br> Ак каенны ялгыз калдырып,<br> Ташкын сулы яз килгәнен көтәм,<br> Керфегемнән тамчы тамдырып...<br> <br> '''БӨЕК ЧӘЧӘН ОСТАЗЫМА'''<br> Каурыемны тартып алдым, бик ипләп,<br> Күңел кыллары арасыннан, өф-өфләп!<br> Миннән зыян күрмәсен, дип ачынып,<br> Йөрәгемне биккә куйдым, качырып.<br> <br> Кайчан, йөрәгем, булырсың ирекле? −<br> Бөек чәчән ‒ остазым күренекле.<br> Гөлләремә нурлар иңде төсләрдән,<br> Табигатьтән өстен булган көчләрдән.<br> <br> Бүген, әйтерсең, күк капусы ачылды,<br> Юлларыма энҗе-мәрҗән чәчелде ,<br> Саба җиле, киңәш биреп, иркәләп,<br> Чәчләремне тарап үрде иртәләп.<br> <br> Кояш нуры, кыздырып күңел кырын,<br> Тарттырып һәм көйләп һәр нәзек кылын,<br> Искитмәле көй чыңлатып тыңлатты,<br> Җан аямый, яшькә манчып чылатты.<br> <br> Каурыемны кадерләп йөртәм ипләп,<br> Күз карасыдай саклап һәм өф-өфләп.<br> Миннән зыян күрмәсен, дип, ачынып,<br> Китте йөрәк иреклеккә ачылып.<br> <br> '''& & &'''<br> Айдар Фәйзрахмановка<br> Гасыр үтеп, күңелләргә<br> Курай, кубыз моңы ашты,<br> Тальян гармун моңландырып,<br> Сахраларга әйдәп дәште.<br> Яшь-җилкенчәк хәбәр түгел,<br> Сәерсенеп кенә тыңлый:<br> “Бу нинди көй, нинди аваз,<br> Урман-кырлар нигә тынмый?<br> Нигә шаулый карурманнар,<br> Ни сәбәпле ыңгыраша?<br> Кыр казлары канат кага −<br> Әллә алар саубуллаша?..” −<br> Саубуллашмый, алар шулай<br> Хәл белешеп исәнләшә!<br> Гасыр үтеп кайткан көй-моң<br> Иман нурын безгә чәчә.<br> <br> '''ЕРАКТАГЫ ЯКТЫ ЙОЛДЫЗЫМ'''<br> Фердинанд Сәлаховка<br> Ерактагы якты йолдызым,<br> Сиңа атап языла бу җырым,<br> Исемең тәрҗемәсен белмимен,<br> Галәм былбылына тиңлимен.<br> <br> Сәламлимен сине һәрвакыт,<br> Хөрмәт белән чал башым иеп,<br> Хозур тавышыңны тыңлыймын,<br> Күкрәгемә кулымны куеп.<br> <br> Мәгърифәтле җаныңны зурлап,<br> Күңелем абруең каршына,<br> Ерактагы якты йолдызым,<br> Чыгарга дип базмый талпына.<br> <br> Бүген Ходай, рухи көч биреп,<br> Юл алдырды синең катыңа,<br> Ихластан бер ияр кигертеп<br> Итагатьле акбүз атыма.<br> <br> '''ГОМЕР ЯЗЫ ҖЫРЛЫЙ, СӨЮ УТЫ СҮНМИ'''<br> Мәрьям Әхиярова истәлегенә<br> <br> Гомер язы җырлый, сөю уты сүнми,<br> Җырлы гомер үзе − мәңгелек.<br> Киткәннәр дә кайта, урап Мәңгелектән,<br> Мәхәббәт җырына әверелеп.<br> <br> Гомер язы җырлый, сөю уты сүнми,<br> Күңел күге гөл-чәчәк ата,<br> Мәңгелектән тылсым, сихри нурлар алып,<br> Кыңгыраулар чыңын чыңлата.<br> <br> Гомер язы җырлый, сөю уты сүнми,<br> Без яшибез Мәңге илендә,<br> Табигатьтә чык тамчысы җыеп,<br> Тәмен татып язмыш иңендә.<br> <br> Гомер язы җырлый, сөю уты сүнми,<br> Җырлы гомер үзе − мәңгелек.<br> Мәңгелеккә күчкәннәр дә аваз сала,<br> Сәлам юллап, биек үр менеп:<br> “Сөю уты сүнми, гашыйк җаннар үлми,<br> Гашыйк җаннар җыры − мәңгелек!”<br> <br> '''ГӨЛ МАЕНА МАНЫП СУРӘТ ТӨШЕРӘМ'''<br> Фердинанд Сәлаховка<br> Гөл маена манып сурәт төшерәм:<br> Аккош йөзә Әдрән диңгездә,<br> Былбыл кошым гөлгә кунып сайрый,<br> Гөлбакчасын мактап нигездә.<br> <br> Гөл маена манып сурәт төшерәм.<br> Ихатада бар да җыр тыңлый,<br> Моң агыла һәрбер күзәнәккә,<br> Күңел кылын тартып көй чыңлый.<br> <br> Гөл маена манып сурәт төшерәм,<br> Хур-бакчадан гүя нур алам.<br> Асыл кошның илаһ моңын тыңлап,<br> Иҗат чишмәсенә җыр салам.<br> <br> '''ҖАН АВАЗЫ'''<br> Улым Альбертның якты истәлегенә<br> Язмыш җиле кырыс булды нигәдер,<br> Соңгы күрешү үзәгемне өзәдер,<br> Сары сагыш сапты инде йөземә,<br> Көн яктысы күренмидер күземә.<br> <br> Булам кайчак акылымнан язарлык,<br> Ходаемнан мин сорыймын сабырлык.<br> Күк йөзенең ак болыты кап-кара,<br> Хәсрәтемне юарга юк бер чара...<br> <br> Язмышлардан узмыш югын беләмен,<br> Тәкъдиремә язылганын күрәмен,<br> Кайтмасыңны белә торып көтәмен,<br> Әрнү катыш хәсрәт утын йотамын.<br> <br> Керфек какмый төн үткәрәм уйланып,<br> Ярсып-ярсып җаным елый сызланып.<br> Соңгы күрешү йөрәк итен теләдер,<br> Күзләремнән әче яшьләр коядыр.<br> <br> '''& & &'''<br> Дустың килер хәлләреңне сизенгән күк,<br> Кайгың бетәр дустың килеп керүгә үк.<br> Иң чын дуслар шундый чакта сыналалар,<br> Шат көннәрдә бездә дуслар болай да күп.<br> (Габдрахман Җәми)<br> <br> Җан кичерешләрен аңлыйсың,<br> Мәгълүматлы, сабыр Борһаншин.<br> Күңел күгеңә син изгелекнең<br> Асыл сыйфатларын җыйгансың. <br> Ярдәм кулын суздың элеккечә,<br> Димәк, синдә яши Мәхәббәт. <br> Мәрхәмәтлек өчен яшәештә<br> Чын күңелдән юллыйм мең рәхмәт! <br> Синең белән аңлашуы җиңел,<br> Җан рәхәте ‒ сөйләмең тыңлау. <br> Ходай юкка зиһен бирмәгәндер,<br> Шөһрәтле булсын, дип, бу малай.<br> Малай чакның хатирәсе моңсу,<br> Ә син, күрәм, олы йөрәкле.<br> Әсәрләнеп, кыйбла ягына карап,<br> Күзәткәнсең сихри шәфәкъне. <br> Хаклык өчен көрәшкән өммәтле,<br> Үз сүзендә торган хөрмәтле, −<br> Гаҗәеп фәһемле татар син,<br> Мәсләктәш мөгаллим Борһаншин! <br> Табигатьнең тугры дусты булып<br> Хозурлыкта яшәвеңне теләп,<br> Мәдхия җырлый күңел ләззәтендә<br> Яңа Кормаш кызы Гөлнәфидә.<br> <br> '''ҖЫР АЛИҺӘСЕ'''<br> Әлфия Афзалова истәлегенә<br> Сары көзнең бер мизгеле<br> Уелып калды йөрәгемдә,<br> Кәккүк моңы яңгырады<br> Карурманның өсләрендә.<br> Йа Ходаем, көч-куәт бир<br> Сагыш утында көйгәннәргә,<br> Сыкы сарган каен кебек,<br> Кояш нурын көткәннәргә.<br> <br> Кеше китә − җыры кала,<br> Әче яшьләр күздән тама...<br> Кәккүк тавышы сагышлы.<br> Һәрбер затның − үз язмышы.<br> Кәккүк җыры, моңландырып,<br> Илтеп яшьлек елларына,<br> Урман чишмәсенең суын<br> Кабат салды телләремә.<br> <br> Сары көзнең бер мизгеле,<br> Канат куеп зарлы җанга,<br> Ут биюен биеттереп,<br> Алып менде биек тауга.<br> Мәңгелектән аваз сала<br> Моңлы кәккүк җыры аша,<br> Кайтавазы кабатлана,<br> Карурманны яңгырата.<br> <br> '''ИШЕТЕЛМИ КӘККҮК ТАВЫШЫ...'''<br> Әлфия Афзалова истәлегенә<br> Ишетелми кәккүк тавышы,<br> Кояш көлми, нурын бөркеп,<br> Сагышыннан өзгәләнеп,<br> Сулыгып елый гаярь бөркет.<br> <br> Гаҗәеп гомер агышы,<br> Ай-йолдызларның балкышы,<br> Көзнең салкын яңгырлары,<br> Тама соңгы тамчылары...<br> Соңгы тамчы тавышында ‒<br> Җанга таныш, серле моң ул.<br> Күңел күген биләп алып,<br> Ак кышларга алдырды юл.<br> Сихри кышка биреп сәлам,<br> Кулым сузып исәнләшәм:<br> “Саумы, − диеп, − ел фасылы,<br> Гомеремнең иң асылы!<br> Авырсынмый аңлат башта,<br> Тәңкә карлар яуган чакта:<br> Ник шулкадәр ярсый йөрәк,<br> Кәккүк моңын сагынып елап?”<br> <br> Ишетелми кәккүк тавышы,<br> Кояш көлми, нурын бөркеп,<br> Сагышыннан өзгәләнеп,<br> Сулыгып елый гаярь бөркет.<br> <br> '''КИЛӘЧӘККӘ ИШЕК АЧЫК'''<br> Илфак Смаков истәлегенә<br> Кешелеккә хезмәт иткән,<br> Йөрәкләргә илһам биргән<br> Мәшһүр затлар киткән безнең аралардан.<br> Онытмагыз якын дуслар,<br> Җырчы кошлар-сандугачлар,<br> Искә алып, аралагыз яралардан.<br> <br> Күрәсез ич, көн кояшлы,<br> Сөйгән ярлар кыйгач кашлы,<br> Әзер дусларың сузарга ярдәм кулын.<br> Тибрәндереп күңел кылын,<br> Яңгыратып алар җырын,<br> Узыгыз сез, горур атлап, тормыш юлын.<br> <br> Мәңгелекнең ак кошлары,<br> Зәңгәр күлнең аккошлары −<br> Мәшһүр затлар сәлам юллый, күккә ашып:<br> “Гөл елмая таҗын ачып,<br> Сәгадәтле гомер юллап, яшьнәп дәшеп.<br> Киләчәккә ишек ачык!<br> Ишек ачык!”<br> <br> '''ШАЯРТУ'''<br> Минем хакта язма, дисең. Язмам.<br> Язсам, исемеңне телгә алмам.<br> Тик барыбер якын дусларыма<br> Кемлегеңне, шиксез, әйтми калмам.<br> <br> Гөләпләрне үлеп ярата, дип,<br> Сүз башлармын, әгәр яза калсам.<br> Теле матур, ләкин энәле, дип,<br> Ачуланма, алкын суга салсам.<br> <br> Беләм, дустым, синең ни әйтәсең:<br> “Булсаң булырсың син ‒ җен кызы!”<br> Һәм мин сиңа шаяртып әйтермен:<br> “Мин бит күңелең күге йолдызы!”<br> <br> Аптыраулы караш ташлап, шулчак<br> Кабатларсың: “Җен!” ‒ дия-дия.<br> Бу юлы да яратып әйтермен:<br> “Сөю каршында мин ‒ хурия!”<br> <br> '''& & &'''<br> Батыр Закиров истәлегенә<br> Койганнардыр сине саф көмештән,<br> Мәһабәт һәм горур калгансың,<br> Ходай үзе шулай яратадыр<br> Табигатьнең гаярь баласын.<br> <br> Җил-давыллар, зыян китермичә,<br> Саклаганнар һәрбер нәкышең,<br> Күзләреңнән якты моң сирпелә,<br> Нурын сибә йөрәк балкышың.<br> <br> Киләчәккә аваз бирәсең син,<br> Очар коштай канат кагынып,<br> Офыкларга карап юл аласың,<br> Фирдәүсиләр җырын сагынып.<br> <br> Бу язларда шаулап чәчәк атар<br> Хәйям, Руми, Хафиз җаннары,<br> Сөю иле ‒ гүзәл Гөлстанга<br> Озата барыр Сәгъди җырлары.<br> <br> '''& & &'''<br> Көтмәгәндә син каршыма килдең дә<br> Алып киттең кояшлы тау иленә,<br> Тыңлаттың да таулар җырын яңадан,<br> Арындырдың сагышымнан, ярадан.<br> <br> Күреп синең нур балкыган йөзеңне,<br> Күзләреңнән алалмыйм күзләремне,<br> Кабат кайтып гомер язы таңына,<br> Иңнәреңә сарылам мин тагын да.<br> <br> Моң чишмәсе, чиксез дәрья син үзең,<br> Күңел кылын чиртә синең һәр сүзең.<br> Газаплана нигә бу бәйсез йөрәк? ‒<br> Җанга шифа биралырлык җыр кирәк!<br> <br> Ешрак ишеттер тавышың, былбылым,<br> Ялкынланып чәчәк атсын гөлләрем.<br> Яңгырасын карурманда җырларың,<br> Кәккүкләрне моңландырган көйләрең.<br> <br> '''“АГЫЙДЕЛ” СЫЛУЫНА'''<br> (Биюче кызга)<br> Ул гәүдәңнең сылулыгы<br> Күз алдыннан китми бер дә −<br> Шулкадәр охшарсың икән<br> Бакчадагы нәфис гөлгә.<br> <br> Башкаеңа япкан яулык −<br> Аллы-гөлле бер үзәнлек,<br> Менә кайда, кемдә булган<br> Күз алгысыз ул гүзәллек!<br> <br> Аяк атлап баруларың,<br> Кәс-кәс басып йөрүләрең,<br> Энҗе чыкка төрелгәндер<br> Шат елмаеп көлүләрең.<br> <br> Кашкайларың хәтерләтә<br> Карлыгачның канатларын,<br> Йөрәкләрдә эз калдыра<br> Синең назлы карашларың.<br> <br> Һәр йөрәкне җилкендереп,<br> Өздереп бие, гүзәл туташ!<br> Агыйделне буйлаганда<br> Таң кызлары булсын юлдаш!<br> <br> '''АНА САГЫШЫ'''<br> Улым Альбертның якты истәлегенә<br> Күкләргә карыймын өзелеп,<br> Күкләрдә бары күз карашым,<br> Көннән-көн йөрәкне телгәләп,<br> Илертеп елата сагышым.<br> <br> Күкләргә карыймын өзелеп,<br> Тавыш бир бер генә булса да!<br> Юаныйм тавышыңны ишетеп,<br> Бары бер мизгелгә булса да.<br> <br> Күкләргә карыймын өзелеп,<br> Күземнән яшь түгел, кан тама.<br> Йөрәктә төзәлмәс җәрәхәт,<br> Телгәләнгән йөрәк ут яна.<br> <br> Күкләргә карыймын өзелеп,<br> Күкләрдән мин хәбәр көтәмен,<br> Күрешербез дигән өметтә<br> Офыклар сызыгын үтәмен...<br> <br> '''КҮҢЕЛЕМНЕҢ ЛӘЙСӘН ЯҢГЫРЫ'''<br> Илсөя Бәдретдиневага<br> Тымызык күлнең агышы юк,<br> Төнбоеклар чәчәк атса да.<br> Ак болытлар агыла туктаусыз,<br> Шәфәкъ сүнеп, кояш батса да.<br> <br> Күңелемнең ак болыты бул син,<br> Күңелемнең ләйсән яңгыры,<br> Күңел күгем гөле чәчәк атып,<br> Сөеп дәшсен: “Рәхмәт яугыры!”<br> <br> Гөрләп килгән сихри язларның<br> Шаулап аксын ташкын сулары,<br> Яз шатлыгы үтеп күңелләргә,<br> Яңгырасын яшьлек җырлары.<br> <br> Сәфәр чыгыйк таңда моң иленә,<br> Әверелеп назлы аккошка,<br> Күңел хөрлегендә яшик һәрчак,<br> Баш бирмичә кайгы-сагышка.<br> <br> '''НИНДИ КҮРКӘМ БУЙ-СЫН, ЙӨЗ-КЫЯФӘТ'''<br> Фердинанд Сәлаховка<br> Нинди күркәм буй-сын, йөз-кыяфәт,<br> Фарсы шаһзадәсе диярсең!<br> Кулларыңны күкрәгеңә куеп,<br> Ирексездән башың иярсең.<br> Күзләренә карап таң каласың,<br> Күз алгысыз якты нур күреп.<br> Мисыр шикәре күк татлы теле,<br> Кала җаның җырыннан эреп.<br> Ширбәттән дә татлы баллы сүзләр,<br> Бу нурланыш каян килә соң?<br> Кыңгырау гөл чыңлап хәбәр бирә,<br> Мәгърифәтле, гаярь икәнсең.<br> Гарасатлы көннәр булганда да,<br> Тирән күлне иңләп йөзгәнсең.<br> Җан авазың мең сырхауга дәва,<br> Җанга сихәт биреп узгансың.<br> Күңел күген кара болыт каплап,<br> Дәшсә мәңгелеккә сәфәргә,<br> Җырларыңны тыңлап көч аламын,<br> Иртәрәктер, диеп, китәргә.<br> <br> '''& & &'''<br> Өстәлемдә ‒ изгеләрнең әсәре,<br> Һәрбер битендә мәгърифәт мәктәбе.<br> Кулга алып Сәгъдинең бер китабын,<br> Хозурланып гөлбакчага чыгамын.<br> <br> Әсәрләнеп сипсә кояш нурларын,<br> Гөлбакчада үстерәм матурларын, ‒<br> Җылы җилләр гөлләремне назласын,<br> Гөлләремә былбыл кунып сайрасын.<br> <br> Күңел күземне яктырткан нурланыш<br> Ирештерсен шатлык җырын җиһанга!<br> Изгеләрнең чишмәсеннән тере су<br> Эчерткәнгә рәхмәт укыйм Ходайга!<br> <br> '''& & &'''<br> (Рабиндранат Тагордан)<br> <br> Сарай салган бер изге җан,<br> Кызганмаган малын, көчен.<br> Яше-карты бергәләшеп<br> Гәп корганнар, җыелеп кичен.<br> Кызарып шәфәкъ ачылганда<br> Өйләренә таралганнар,<br> Кайтып җиткәч, каерылып<br> Шул сарайга караганнар.<br> Сарай ишеге һәрчак ачык.<br> Юлчы кергән, җилдән качып,<br> Күреп шулчак аксакалның<br> Тәсбих тартып утырганын,<br> Сәлам биргән, башын иеп.<br> Ил агасын кузгатмаган,<br> Яшен яшьнәп күк күкрәгәч,<br> Бер кәлимә сүз катмаган.<br> Кызарып шәфәкъ ачылганда,<br> Бер-берсенә сәлам биреп,<br> Күрешкәннәр ике куллап,<br> Туганнар очрашкан кебек.<br> Сорау биргән сарай иясе:<br> “Кай тарафка юл тотасың?”<br> Сөйләп биргәч аңа юлчы,<br> Укып озаткан догасын.<br> Дала аша үткән чакта<br> Тавыш бирә кемдер аңа:<br> “Давыл чыгып, болыт куера,<br> Як-ягың яхшылап кара!<br> Ышыкланыр урын эзлә,<br> Тапмасаң да − өмет өзмә:<br> Көйлә белгән сүрәләрне,<br> Энҗегә тиң тезмәләрне”.<br> Изгеләрнең күңеле киң,<br> Белем чишмәсе − күлгә тиң.<br> Юлчы ‒ юлда, иҗтиһатта<br> Киртә булмас гарасат та.<br> <br> '''& & &'''<br> Илсөя Бәдретдиневага<br> Таң йолдызы булып кабындың,<br> Нурландырып күңел күгемне.<br> Табигатьнең күркәм кошына −<br> Аккошка тиңлимен үзеңне.<br> <br> Күңел чишмәң һәрчак чыңласын,<br> Хыял канатларың сынмасын,<br> Тормыш юлың сәгадәтле булып,<br> Күзләреңнән елмаю китмәсен.<br> <br> Хозурлыкта иркен сулыш алып,<br> Күңел кошың өзелеп сайрасын,<br> Мәхәббәтле яз иленә кайтып,<br> Үзенә тиң былбыл сайласын.<br> <br> Күтәрелеп зәңгәр киңлеккә,<br> Шатлык җырын җырла биектә,<br> Соклансыннар дус-иш, туганнар,<br> Йөрәк ялкыныңны күргәннәр.<br> <br> Мәңгелектән килгән нурланыш,<br> Өмет кояшыңны балкытып,<br> Яңгыратсын элмәс җырыңны,<br> Киләчәккә ак юл алдырып.<br> <br> '''ЧИШМӘГӘ СУГА БАРУ'''<br> Габдулла Рәхимкулов белән Гөлшат Зәйнәшевага дога булып ирешсен. <br> Ходай ташламасын берүк<br> Үзе карамагыннән.<br> Суын кызганмый эчертсен<br> Чишмәсе-ермагыннан.<br> <br> Таң атканда ялан аяк<br> Чыклы чирәмгә басып,<br> Ялан аша суга барыйм<br> Чиләк-көянтә асып.<br> <br> Мөлдерәмә су тутырып,<br> Тал басмалардан үтим.<br> Яшьлекне искә төшереп,<br> Хәтер йомгагын сүтим.<br> <br> “Күгәрчен күзе” чәчәге<br> Һаман да шул көенчә.<br> Айлы кичләр, якты хисләр,<br> “Зәңгәр төймә” үзенчә.<br> <br> “Зәңгәр төймәм” дип иркәләп<br> Назлап кына дәшәрмен.<br> Сүндермә мәхәббәтеңне,<br> Мин көч алып яшәрмен”.<br> <br> Елмайттыгыз, яшәрттегез,<br> Мин канатлы кош бүген!<br> Аек килеш исерттегез,<br> Йолдызлы күңел күген.<br> <br> “Гел сиңа багышлап җырлыйм<br> Җырларымның моңлысын!<br> Көтәм синнән, зәңгәр төймәм,<br> Мәхәббәтнең олысын!”<br> <br> Кабатланмас яшьлек җыры<br> Кайтарды урам буйлап,<br> Тәү мәртәбә тәпи баскан<br> Авыл очыннан урап.<br> <br> Җәннәттә үткән икән лә<br> Балачак, үсмер еллар.<br> Саубуллашыр вакыи җиткәч,<br> Җаным үксепләр елар.<br> <br> Мәңгелек йорты янәшә,<br> Җаным, күккә ашырсың.<br> Бер йотым су ‒ чишмә суы,<br> Телемдә син калырсың,<br> Мине озата барырсың.<br> <br> '''& & &'''<br> Хәния Фәрхи вафатына<br> <br> Күзләр түгел, йөрәккәем елый сагынып,<br> Бу сагыштан булмас төсле һич арынып...<br> <br> Яңгырыйлар колагымда көй-җырларың,<br> Күңелемә сеңеп калды шул моңнарың.<br> <br> Ятим итеп киттең илдә бар хәятны,<br> Юл чыгарга көтеп торган аргамакны.<br> <br> Ак аргамак көннәр буе сине эзли,<br> Хәсрәтеннән гаип булган юлны күзли...<br> <br> ...Таң җилләре исеп үтә тәрәз чиртеп,<br> Мәңгелеккә күчкәннәрдән сәлам итеп.<br> <br> '''& & &'''<br> Хушлашыр вакыт җитте, дип,<br> Күз яшьләрем түктермә,<br> Йөрәгемә хәнҗәр кадап,<br> Гөлләремне түндермә.<br> Синнән башка гөлләремнең<br> Куаныч-яме булмас,<br> Кулымдагы каләмемне<br> Тибрәтер көч тә калмас.<br> Йөрәк агышым сүрелсә,<br> Вакыт та туктап калыр,<br> Тау иленә сәфәр чыккач,<br> Кем мине каршы алыр?..<br> Күңел кошым тынып калса,<br> Очар канатым какмас,<br> Үзәнлеккә төшкән ташкын<br> Ерганак ерып акмас.<br> Хушлашыр вакыт җитте, дип,<br> Өзмә әле үзәгемне:<br> Илһам сүнеп, гаҗиз калсам, <br> Кем аңлар йөрәгемне?<br> Укытучым, миңа синең<br> Җылы карашың кыйммәт.<br> Гүзәллеккә юл алдырган<br> Кулъязмаларың ‒ үрнәк.<br> <br> '''& & &'''<br> Хәния былбыл! Рухың шат булсын!<br> <br> Сайра, былбыл, сагынычлы яз өн салды!<br> Сайравыңны күңелкәем көтеп алды.<br> Тавышыңны ишеттереп бар җиһанга,<br> Бертуктаусыз илһам иңдер һәрбер җанга. <br> <br> Нурландырсын илаһи моң күңелләрне,<br> Чыңлатсын ул йөрәкләрдә бар кылларны.<br> Елмайсыннар таңда гөлләр, таҗын ачып,<br> Ләззәтләнсен алар тере суын эчеп.<br> <br> Мәңгелекнең асыл кошы сайраганда,<br> Сагыш яше тамды моңсу күзләремнән,<br> Ургып чыкты әйтелмичә калган сүзләр,<br> Рәхмәт хисләрен тергезеп, йөрәгемнән.<br> <br> Ташкын сулы, шау чәчәкле ямьле язда<br> Сайрар кошка әверелдем бер мизгелгә, ‒<br> Җырлар өчен ихлас күңел мәдхиямне<br> Былбыл булып илгә кайткан бер изгегә.<br> <br> '''ХУШ ИСЛЕ ШОМЫРТ ЧӘЧӘГЕ<br>''' Зәйнәб Фәрхетдиневага<br> Хуш исле шомырт чәчәге,<br> Җанны хәйран калдырып,<br> Яз иленә юл алдырды,<br> Күземнең явын алып.<br> <br> Гомеремнең ак кышында<br> Кабат яшьлеккә кереп,<br> Гомер язында яшимен,<br> Күңелне пакьләндереп.<br> <br> Хозур шомырт чәчәгенә<br> Рәхмәт хисемне юллыйм,<br> Гүзәллегенә соклансам,<br> Тавышын тыңлап туймыйм.<br> <br> Тавышыңда корыч чыңы<br> Чагылып кайчагында,<br> Саба җилен биеттереп,<br> Ала үз кочагына.<br> <br> Дан-шөһрәткә ия булып,<br> Күтәрелеп биеккә,<br> Кояш кебек балкып яна,<br> Нур иңдереп йөрәккә.<br> <br> Хуш исле шомырт чәчәге,<br> Оныттырып яшемне,<br> Зәңгәр киңлеккә очыртты,<br> Күңел күге кошымны.<br> <br> '''ХОЗУРЛЫК'''<br> Ил агасы бүген бигрәк назлы:<br> Сөрмә тартты керфегем-кашыма,<br> Кулларыма бизәк төшерде дә<br> Ширбәт салды тутырып учыма.<br> <br> Шундый матур такыя үреп бирде,<br> Үз куллары белән гөлләр җыеп.<br> “Битләвендә тауның бүген бәйрәм,<br> Килерсең, − ди, − такыяңны киеп”.<br> <br> Офык ачылу − гаҗәеп манзара:<br> Исем китеп карап торырмын,<br> Остазымның нурлы йөзен күреп,<br> Баш ияргә каршы барырмын.<br> <br> '''ҖЫРЛАРЫҢДА МОҢ АГЫШЫ'''<br> Хәния Фәрхи истәлегенә<br> <br> Давыл чыгып, зар елатты гөлләремне,<br> Тетрәндереп, яшькә манчып күзләремне...<br> Язмыш җиле, исми торчы бер мизгелгә,<br> Әрнү-сагышлардан тынгы бир күңелгә...<br> <br> Уйламыйбыз алда безне ни көтәсен,<br> Сикәлтәле тормыш юлыннан үтәсен,<br> Шау чәчәкле гомер язын нурга төргән<br> Йөрәктәге өмет утының сүнәсен...<br> <br> Хөрмәт белән искә алыйк җан авазын,<br> Мәңгелеккә күчкәннәрнең сөю-назын,<br> Изге бүләк булып калган мирас нурын ‒<br> Табигатьнең, яшәешнең үлмәс җырын.<br> <br> Җырларыңда сихри чишмә-моң агышы,<br> Чит җирләрдә гомер сөргәннәр сагышы...<br> Күңел шәмен саклар өчен көч бир, Ходай,<br> Сафландырсын күңел күген Кояш һәм Ай.<br> <br> ...Былбылларның барчасына ‒ изге теләк,<br> Ихласымнан хәер-догаларда калам.<br> Чык тамчысын җыйдым учлап,һәмбөртекләп<br> Гөлләремә янә тере суы салам.<br> <br> Сөенечле күз яшьләрем тамар<br> Бер-бер артлы керфек очларыннан,<br> Үрмә гөл күк иңенә сарылырмын,<br> Әсәрләнеп татлы хисләремнән.<br> <br> Бүгеннән мин эреп югалырмын,<br> Җан хозуры − бу галәм агышы,<br> Ил агасы Бөек Остазымның<br> Күңелемдә илаһи тавышы.<br> <br> '''ТӨШ'''<br> Нәсимиләр, Низамилар ‒ ирекле кош.<br> Хәерлегә була күрсен бүгенге төш...<br> Мин дә имин, иреклемен, сәфәр чыктым,<br> Бара-бара таныш эзләргә юлыктым.<br> Һәм ул эзләр алып китте дала буйлап,<br> Әсәрләнеп атлый бирәм, уйлар уйлап.<br> Мөмкин хәлме: кайчандыр мин бу якларда<br> Иңләдем күк далаларны ак атларда?<br> Хәтеремдә, айлы кичтә учак ягып,<br> Дуслар белән гәп корганым куна калып,<br> Таң атканда, таң җиленә битне куеп,<br> Изрәвем яшь баладай, йокыга оеп.<br> Гаҗәп бер төш күргән идем ул чакта да,<br> Икеләнми әйтә алам бу хакта да.<br> Ил агасы, дога укып, сулышын өрде,<br> Минем эзне югалтма, дип, кулын бирде.<br> <br> '''& & &'''<br> Ришат Төхвәтуллинга<br> Сәхнә түре ‒ сихри нурланыш,<br> Гүя өзелеп сайрый асыл кош;<br> Җанны били моңлы тавышы,<br> Мәртәбәле булсын язмышы.<br> <br> Һәр җырыннан, үтеп күңелгә,<br> Хозурлы бер иркен түгелә,<br> Яшәү көче өстәп йөрәккә,<br> Тере суы җанга бөркелә.<br> <br> Теләкләрнең иң-иң изгесе ‒<br> Асыл кошның күңел көзгесе.<br> Уй-хыяллар ашсын тормышка,<br> Балкып торсын юлда Кояш та!<br> <br> '''& & &'''<br> Габдулла Рәхимкулов истәлегенә<br> Синең хакта уйлар уйлап<br> Хозурлану әсәрем...<br> Чык тамчысы энҗе кебек<br> Коела күз яшьләрем.<br> <br> Сәламләүме, хушлашумы −<br> Моң биләде җанымны,<br> Мәңгелеккә юнәлтте дә<br> Зиһенемне, аңымны.<br> <br> Синең сурәт тасвирлана<br> Елның һәр фасылында,<br> Рухи көчең, яшәешең −<br> Төсләрнең асылында.<br> <br> Халәтеңнең чагылышы<br> Җанымны сөендерә,<br> Ләззәт илә, зәвык илә<br> Күңелгә көй иңдерә.<br> <br> Исемең, йа хикмәти Хода, −<br> Үзе бер затлы әсәр.<br> Асыл кошым, телең ширбәт...<br> Күземдә татлы яшьләр.<br> <br> Җырың әйди гөлбакчага,<br> Канатландырып җанны,<br> Гөлчәчәкләр хуш ис бөрки,<br> Яктыртып зиһен, аңны.<br> <br> '''КҮҢЕЛЕМНЕҢ БЕР БИЗӘГЕ'''<br> Хәния Фәрхи истәлегенә<br> <br> Күңелемнең бер бизәге булгансың син,<br> Ядкәрлегең йөрәгемә уйгансың син.<br> Бүген тагын кердең менә төшләремә:<br> Үз кулыңнан азык бирдең кошларыңа.<br> <br> Күгәрченнәр гөрли-гөрли җим ашады.<br> Талгын гына искән җилләр сүз башлады:<br> “Мәңгелеккә күчкәннәргә кыл догаңны,<br> Хушландыр яд итүеңә сусаганны.<br> <br> Фанилыкта фикер агышың булмасын зар:<br> Мәңгелекнең Ай-Кояшы, йолдызы бар.<br> Хөрмәт итеп каршы ал син гомер кышын,<br> Хозурланып тыңлар өчен галәм кошын...”<br> <br> ...Күңел күгеңне яктыртып, моңлы җаннар,<br> Төшләреңә кереп, бакый җырын җырлар...<br> Күңелемнең бер бизәге булгансың син!<br> Ил түрендә ядкәр булып калгансың син!..<br> <br> '''СИХРИ ТАВЫШЫҢА ГАШЫЙКМЫН'''<br> Фердинанд Сәлаховка <br> Сихри тавышыңа гашыйкмын,<br> Аныклыгы ‒ һәрбер сүзеңдә.<br> Фәрештәгә тиңләп шигырь язам,<br> Таң балкышы күреп йөзеңдә.<br> Җырың моңлы, тирән мәгънәле,<br> Колачлыйсың бөек Галәмне!<br> Җырың кайта урап мәңгелектән<br> Илаһи нурга төреп яланны!<br> <br> Сихри тавышыңа гашыйкмын.<br> Табигатьнең син сәмруг кошы.<br> Керфегеңннән тамса энҗе чык,<br> Йөрәккәең бриллант ташы.<br> Сүнеп барган чакта ‒ яшәү уты.<br> Аккош кебек ашырып күкләргә,<br> Тормыш юлын җырлап узасың син,<br> Үрнәк булып хәтта читләргә!<br> <br> '''X. ҖЫР ЯҢГЫРЫЙ КҮҢЕЛДӘ'''<br> “Кояш көлсә, ай елмайса<br> Илем күгендә, ‒<br> Тибрәнә җыр дулкыннары<br> Минем күңелдә!”<br> (Гөлшат Зәйнәшева)<br> <br> '''ҖЫР ЯҢГЫРЫЙ КҮҢЕЛЕМ КҮГЕНДӘ'''<br> Җыр яңгырый күңелем күгендә,<br> Әйдәп, дәшеп яшьлек таңына.<br> Төнбоеклы зәңгәр күлләрдә<br> Ак каурыйлы кошлар кагына.<br> <br> Сәлам биреп очар кошларга,<br> Юл аламын сихри кышларга.<br> Сихри кышның тәңкә карлары ‒<br> Әйтерсең лә, кояш нурлары.<br> <br> Җемелдәвек тәңкә ак карлар<br> Кара төнгә якты нур кертә,<br> Көнчыгышның назлы җилләре<br> Күз яшенең тозын эретә.<br> <br> Җыр, яңгырап кабат күңелдә,<br> Чакырганда яшьлек таңына,<br> Җир җиләкле ямьле җәй килә,<br> Колач җәеп, балкып каршыма.<br> <br> '''ҖЫР КИЛӘЧӘКТӘН ХӘБӘРДАР'''<br> Җыр киләчәктән хәбәрдар,<br> Җырда ‒ Мәхәббәт нуры.<br> Җыр ‒ гөлчәчәкләр бәйләме,<br> Җырда ‒ табигать аһәңе,<br> Туган як былбыллары.<br> <br> Күңел күге җыр гөлләрен<br> Кояшка үрләттерә,<br> Утка салып ул бер мәлдән,<br> Чәнечкеле гөләпләрдән<br> Такыя үрдерттерә.<br> <br> Җыр киләчәктән хәбәрдар,<br> Җыр күңел күген били.<br> Җырларда ‒ халык авазы,<br> Җыр ул ‒ көч вә кодрәт назы,<br> Җыр дөнья йөзен иңли.<br> <br> '''СИНЕҢ ХАККА'''<br> Йөрәгемне учларыңда тотып,<br> Син эчерттең сөю шәрабын,<br> Күпме еллар күңелемдә йөрттем<br> Татлы сөюемнең газабын.<br> <br> Әгәр миңа сорау бирә калсаң,<br> Сакландымы, диеп, хисләрең,<br> Һичбер шиксез, җавап бирер идем,<br> Алып синең исең-һушларың.<br> <br> Үткән еллар калсын үткәннәрдә,<br> Яңабаштан башлап гомерне,<br> Атлыйк бергә, киләчәккә карап,<br> Нурландырып моңсу күңелне.<br> <br> Йөрәгемне учларыңа салып,<br> Мин эчертим сөю шәрабын.<br> Синең хакка ут-суларны кичеп,<br> Бәхет йолдызлыгын табармын.<br> Якты йолдыз булып янармын!<br> <br> '''ЯШИК ХӘЯТТА ДУСТАНӘ'''<br> Кичен күк йөзен яктыртып,<br> Ай-йолдызлар җемелди.<br> Чаллы күген бизәкләгән,<br> Дуслык кошын сурәтләгән<br> Зәңгәр әләм җилферди.<br> <br> Агыйделне яңгырата<br> Акчарлаклар тавышы.<br> Күңелемә моң иңдерә,<br> Күзләремә яшь китерә<br> Ата-баба сагышы.<br> <br> Өмет-хыялны тергезеп,<br> Кайтыгыз, ил картлары,<br> Мәңгелекнең нурын җыеп,<br> Җан канатлануын тоеп,<br> Җилдертеп уй-чаптарны.<br> <br> Яшик хәятта дустанә,<br> Барчабыз булыйк бердәм,<br> Күңелләргә шатлык тулып,<br> Җир-Анага рәхмәт укып,<br> Ихлас дога һәркемнән.<br> <br> '''ГАШЫЙКЛАР ҖЫРЫ'''<br> Текәп карап күзләремә<br> Мәхәббәт угын аттың.<br> Күңелемә моңнар салып<br> Языңа алып кайттың.<br> Кушымта: <br> Күңел кәгъбәм, багалмам,<br> Күз явын яулап алдың.<br> Йөрәгемне әсир итеп,<br> Сүнмәс утларга салдың.<br> <br> Яңгыратып йөрәк җырын,<br> Яктыртып күңел кырын,<br> Гашыйк иттең янә, кабат<br> Чыңлатып күңелем кылын.<br> Кушымта.<br> <br> Текәп карап күзләреңә,<br> Бирелеп хисләремә,<br> Ачуланма искәрмәстән<br> Сарылсам иңнәреңә.<br> Кушымта.<br> <br> '''МАТУР ҖЫРЛАР БУЛСЫН ЮЛДАШЫҢ'''<br> Матур җырлар булсын юлдашың,<br> Күңел чишмәң тынмый җырласын,<br> Кояш кебек йөзең балкытып,<br> Күңелең сазы кылын чыңлатсын.<br> КУШЫМТА:<br> Таң атканда зифа талларга,<br> Сандугачлар кунып сайрасын,<br> Табигатьнең иркә гөлләрен<br> Җылы җилләр кочып назласын.<br> <br> Матур җырлар булса юлдашың,<br> Гомер юлын җырлап үтәрсең,<br> Балландырсаң йөрәк тойгысын,<br> Бәхет диңгезендә йөзәрсең.<br> КУШЫМТА.<br> <br> Матур җырлар булыр юлдашың,<br> Якты булса уең, карашың,<br> Әверелеп ләйсән яңгырга,<br> Яз шатлыгы булып яварсың,<br> Тамчы булып кулга тамарсың.<br> КУШЫМТА.<br> <br> '''МӘХӘББӘТ ҖЫРЫ'''<br> Назлы гөлем, китик бергә<br> Әкияти сихри илгә.<br> Кулыбызны алып кулга,<br> Иңебезне куеп иңгә.<br> Ай елмая, күрәсеңме,<br> Җан җылымны тоясыңмы,<br> Мәхәббәтем ялкынында<br> Эрүеңне сизәсеңме?<br> <br> Анык итеп әйтә алмыйм,<br> Тик күземне синнән алмыйм.<br> Җиде йозакка бикләгән<br> Йөрәк серен ача алмыйм.<br> Бәлки, бер мәл ачылырмын,<br> Күз яшемне яшерермен.<br> Мәхәббәтең ялкынында<br> Шәрабсыз да исерермен.<br> <br> Назлы гөлем, сизмәстән син,<br> Йөрәк серең ачып салдың.<br> Иңнәремә канат куеп,<br> Моңлы сазга әверелдең.<br> Нур уйнатып йөзебездә,<br> Туры карап күзебезгә,<br> Җитәкләшеп китик бергә,<br> Әкияти сихри илгә!<br> <br> '''МӘХӘББӘТ ТАҖЫ'''<br> Нәркис гөлен, иркәм,<br> Бүләк итмә бүтән,<br> Салып мине сары сагышка.<br> Язлар инде үткән,<br> Яшьлек узган күптән ‒<br> Буйсынырга телим язмышка.<br> <br> Язмыш иңен куйса,<br> Бүләккә гөл сузса,<br> Әверелеп назлы аккошка,<br> Тургай җырын җырлап,<br> Килер язны уйлап,<br> Юл алырмын алга, ак кышка.<br> <br> Ак кышларның кары,<br> Мәхәббәтем таҗы<br> Адаштырмас мине буранда.<br> Кояш көлеп карар,<br> Гөрләвекләр агар<br> Эз калдырып йөргән яланда.<br> <br> '''ЯШЬЛЕГЕМ КАЙТАВАЗЫ'''<br> Минем өчен син һаман да<br> Шау чәчәкле сөю язы,<br> Мәңгелектән урап кайткан<br> Яшьлегемнең кайтавазы.<br> <br> Минем өчен син һаман да<br> Йөрәгемнең гәүһәр ташы,<br> Сүнмәс-сулмас сөюемнең<br> Бердәнбере, йөзек кашы.<br> <br> Минем өчен син һаман да<br> Ачылмаган сер, могҗиза.<br> Буй җитмәсне өмет итмим,<br> Бар булганына мин риза.<br> <br> '''КАРА КАШ'''<br> Уң кулымда ‒ энҗе чәчәк,<br> Сул кулымда ‒ гәүһәр таш.<br> Җан кисәгем, күңел кошым<br> Син икәнсең, кара каш.<br> <br> Кояшка тиң нурлы йөзең,<br> Ә Чулпан сиңа юлдаш.<br> Сихри, серле күз карашың<br> Гашыйк итте, каракаш.<br> <br> Җырымны сиңа багышлыйм,<br> Җаным да сиңа моңдаш.<br> Күңелем кылларын чыңлатты<br> Саф сөюең, каракаш.<br> <br> Уң кулымда ‒ энҗе чәчәк,<br> Сул кулымда ‒ гәүһәр таш.<br> Моңлы сазым, татлы телем<br> Син икәнсең, кара каш.<br> <br> '''КҮПМЕ СУЛАР АККАН...'''<br> Дәвер җиле исеп, күпме сулар аккан,<br> Җирдә яшәп, күккә күпме җаннар ашкан...<br> Килеп бер көн, без дә шунда юнәлербез,<br> Киек Каз юлында күздән югалырбыз.<br> <br> Дәвер җиле исеп, күпме сулар аккан,<br> Безгә кадәр дә бит гөлләр чәчәк аткан,<br> Көзен киткән кошлар язын кабат кайткан,<br> Соңгы кырау төшеп, җиргә ак кар яткан.<br> <br> Дәвер җиле исеп, күпме сулар аккан,<br> Исәпләсәң, кеше күпме учак яккан.<br> Бездән соң да тормыш җырын дәвам итәр,<br> Мәңгелеккә йөрәк бәхилләшеп китәр.<br> <br> '''ВЕКАМИ ДУЛИ ВЕТРЫ И СТРУИЛИСЬ ВОДЫ…'''<br> Веками дули ветры и струились воды,<br> Пройдя свой путь, шли в вечность люди и народы…<br> Настанет день и наш ‒ в лазурь небес взойти,<br> Чтоб скрыться в мириадах Млечного Пути.<br> <br> Веками дули ветры и струились воды,<br> Цвели всегда тюльпаны, незабудки, розы,<br> Извечен был возврат всех перелётных птиц,<br> И после холодов снег первый падал вниз.<br> <br> Веками дули ветры и струились воды,<br> Шли предки сквозь своей судьбы стремнины, броды.<br> Пусть песня мира не прервётся после нас,<br> И в вечности звучит Творца нетленный глас.<br> <br> '''ЯШЬЛЕГЕМӘ КАЙТТЫМ'''<br> Яшьлегемә кайттым: алсу шәфәкъ,<br> Әкрен генә болыт кузгала.<br> Күк йөзеннән күзем ала алмыйм,<br> Искитмәле сихри манзара.<br> <br> Яшьлегемә кайттым: үзенә чакыра<br> Агыйделләр буе аланы,<br> Шау чәчәктә булган болыннары,<br> Шомырт-карлыганы, баланы.<br> <br> Яшьлегемә кайттым: онытылыр<br> Үткәннәрнең сагыш-ялгышы.<br> Ерак яшьлегемдә ‒ синең хакта<br> Хыялымның яшерен ачкычы.<br> <br> '''ГОМЕР ҖИЛЕ ИСӘ'''<br> Гомер җиле исә чат саен.<br> Өзгәләнмә, зинһар, ак каен! ‒<br> Чукларыңны яңгыр аклаган,<br> Сафлыгыңны кояш саклаган.<br> <br> Гомер җиле исә, җыр җырлап.<br> Тынып калган кошлар, җыр тыңлап.<br> Өзгәләнеп елый ак каен,<br> Югалткан күк яшьлек дускаен.<br> <br> Гомер җиле, зәһәр искәнче,<br> Туктап тор син, көзләр җиткәнче!<br> Тынычлансын зифа ак каен,<br> Мәрхәмәт кыл, зинһар, дускаем!<br> <br> Гомер җиле исә тын гына...<br> Алма өлгереп җиргә коела,<br> Ак каенның сары чуклары<br> Моңсуланып җиргә иелә.<br> <br> Гомер җиле исә чат саен.<br> Өзгәләнмә, зинһар, ак каен! ‒<br> Җан җылысын бирер ил-көнең,<br> Мәрхәмәтле йолдызлы төнең.<br> <br> '''БЕЛЫЙ ГОЛУБЬ'''<br> Извилиста судьбы моей стезя,<br> Луна и Солнце дарят ей свой свет.<br> …Вот белый голубь, на плечо склонясь,<br> Вдруг клюнул на моих ушах бусет.<br> <br> ‒ Понравилась серьга? Бери, дарю,<br> Не дёргай только мочку уха, вот!<br> ‒ Так в шутку ж я!.. Ведь красоту храню<br> В душе моей! ‒ Взлетел он, и с высот:<br> <br> ‒ Пусть песня станет даром, и воспой<br> Её ты, посвятив друзьям и мне! ‒<br> Воскликнул голубь, скрывшись за Луной,<br> Средь звёзд в сияющей голубизне.<br> <br> Вот в небесах зажглась созвездий новь ‒<br> Любви и Вечности напев звучит.<br> Волшебный свет проник мне в плоть и кровь,<br> Звенят во мне и струны всей души.<br> <br> И в песне той ‒ суть, вся моя любовь,<br> Родник из сердца глубины она.<br> Вернулся белый голубь мой, и вновь ‒<br> Елеем для души вся речь полна:<br> <br> ‒ Твой сердца зов мелодию обрёл,<br> И песней нежной я её спою!<br> Взлети со мной ты в небо, как орёл,<br> Узри обитель красоты мою!<br> <br> ‒ О голубь мой! Как благодарна я:<br> Цветы души моей ты оживил!<br> От Высших сил природы всей в меня<br> Живительную воду духа влил.<br> <br> …Во власти будущего ‒ все пути.<br> Тюльпанов ароматом дышит лес,<br> Из лепестков цветы льют в глубь души <br> Божественные промени* Небес.<br> * промени ‒ лучи<br> <br> '''АК КҮГӘРЧЕН'''<br> Йөргән юлым борма-сырмалы,<br> Ай һәм Кояш яктырта аны.<br> …Ак күгәрчен, кунып иңемә,<br> Тартты колактагы алканы.<br> <br> ‒ Ошый икән, бүләк итәрмен,<br> Тик йолкыма колак итләрем!<br> ‒ Шаярттым ич!.. ‒ дип ул гөрләде,<br> Очып китте, бүләк көтмәде:<br> <br> ‒ Җырың булсын бүләк, ялгышма,<br> Дусларыңа аны багышла! ‒<br> Гаип булды кинәт күгәрчен<br> Ай-йолдызлы зәңгәр балкышта.<br> <br> Бер йолдызлык сипте нурларын ‒<br> Күрдем күктә пәйда булганын!<br> Бар барлыгым биләп, сихри нур<br> Чыңлаттырды күңелем кылларын.<br> <br> Күңел төпкелемне моң били ‒<br> Чишмә суы кебек челтери.<br> Ак күгәрчен кайтты кабаттан,<br> Хикмәт илә гөр-гөр гөрелди:<br> <br> ‒ Йөрәк сүзең көйгә салынды! ‒<br> Тавышы назлы аның, ягымлы. ‒<br> Әйдә минем белән күкләргә,<br> Күр тереклек иткән ягымны!<br> <br> ‒ Ак күгәрчен! Мең-мең рәхмәтем:<br> Күңел гөлләремә җан өрдең!<br> Табигатьтән өстен көчләрдән<br> Рух көрлеген миңа җиткердең.<br> <br> ...Олы юллар ‒ килер иркенә.<br> Гөләпләрдән хуш ис бөркелә,<br> Таҗларыннан күңелем түренә<br> Илаһи нур балкып сирпелә.<br> <br> '''САНАКЧЫ ЙОМГАГЫ'''<br> ‒ “Гөлнәфидә феномены” дип аталырлык күренешне без яшәгән дөнья өчен күптән инде билгеле булганнарның берсе, ләкин сирәк очрый торган төре дип күзалларга кирәктер. Еш барлыкка килеп тора һәм яши мондый “гайре табигый” хәлләр. Ләкин менә бу галәмәтнең кырык ел элек һич көтмәгәндә чынбарлык булып китүе һәм рәсми тарафларда бөек түгел һәм әһәмиятсез дип саналган татарга да кагыла башлавы... Монысы гаҗәпләндерә. Нәрсә бу: киң күңелле һәм җаны бөтен дөньяга ачык булган халыктан билгеле-билгесез максатларда файдаланырга тырышумы? Әллә безнең аз санлы, ләкин дөньякүләм лаеклы халкыбызга яңадан әкренләп ачыла торган илаһи юл чатындагы бер сукмакмы? Менә монысы инде үзебездән дә тора. Кайсы якка борылсак, шунда китәрбез: алга ‒ димәк, киләчәккә, ихтимал булган юл өстенә; артка ‒ котылгысыз тарих чүплегенә. Бер урында таптанып торсак та, таркалабыз һәм алга баручы башка кавемнәргә “милли ризык” булабыз...<br> Фани дөньяда бөтенләй кулланылмаган, бернигә дә кирәге булмаган һәм “абсолют зарарлы” нәрсәләрне һәм күренешләрне Аллаһы Тәгалә барлыкка да китермәгән булыр иде. Яраткан булса да, аларны җир йөзендә тотмас, юкка чыгарыр иде. Борынгы бабаларыбыз бит бүгенге “фән-техника казанышлары”ннан күпкә гадирәк күренгән, ләкин алардан өстенрәк, ышанычлырак һәм хәвефсезрәк рухи сәләтләргә һәм матди кыйммәтләргә дә ия булганнар. Ләкин алардан хәзер бары тик Мисыр һәм Мексика пирамидалары, Британиядәге Стоунһендҗ ташлары кебек “файдасыз” истәлекләр генә калган. Себердә дә бар икән андый “җансыз кисәтүләр”. Ашкынып кулланучы кеше аларның борынгы элгәрләрен “Кирәк түгел болар!” дип саный башлаган. Һәм алар юкка чыкканнар...<br> Без татып белгән бәлаләрнең һәм җәфа чиктерүче “изм”нарның күбесе ике гыйбарә тоташмасыннан башлана: “Нәрсәгә кирәк соң бу?” һәм “Минеке генә дөрес!” Шуларны икесен бергә китереп бәйләүгә үк, үз кулларың белән үзең лаеклы киләчәгеңнең бер өлешен кисеп ташлыйсың. Дөньяда булган һәрнәрсәдә һәм кеше тәгъбир итә алган һәр төзек фикердә дә хакыйкатьнең күпмедер өлеше бар. Шул исәптән, онытылу сәбәпле бөтенләй яңа фикер дип аталганнарда да ‒ аларның кабат пәйда булуын яңа юллар ачылу яки бу хакта югарыдан кисәтеп кую галәмәте дип фаразларга кирәктер.<br> <br> '''ИХЛАС ДОГАМ'''<br> Иксез-чиксез, камил Синең<br> Рәхмәтең вә Мәрхәмәтең,<br> Һәрдаим тәрбия иттең,<br> Юктан бар итеп һәммәсен,<br> Бөек исемең белән, Аллам,<br> Башлый эшен бөтен Галәм,<br> Сиңа гына мин сыенам,<br> Газиз Тәңрем, Хак Тәгаләм!<br> <br> Хәмед-сәна гыйбадәтем<br> Галәмнәрнең Раббысына!<br> Олуг рәхмәтең-шәфкатең<br> Колларыңның затлысына.<br> Юк көндәшең вә охшашың,<br> Бер ялгызың бар Галәмдә,<br> Бәндәләрнең Син патшасы,<br> Синең колың барча бәндә.<br> <br> Һичкем Сине тудырмады<br> Һәм тумады Синнән кемсә,<br> Синнән гайре бар булмады<br> Галәмнәрдә һичбер нәрсә.<br> Нә шәй булсын, нә бер мәхлук –<br> Ихтыяҗың аңарда юк:<br> Гафу итеп бар әҗәтне,<br> Үтәүче Син һәр хаҗәтне.<br> <br> Һичкем Сине бар кылмады,<br> Һичкем Сиңа тиң булмады,<br> Һичкемгә Син буйсынмыйсың,<br> Мәңге булдың һәм булырсың.<br> Бар мәхлукка мәрхәмәтле –<br> Иттең дөньяда нигъмәтле<br> Мөэминен дә, кяферен дә:<br> Хөкемең Кыямәт көнендә.<br> <br> Бер Син безнең тәрбияче,<br> Бер Син хакыйкать иясе,<br> Сиңа багышлана догам –<br> Син хаклаган телдә кылам.<br> Хак Тәгаләм, Бөек Акыл!<br> Гыйбадәтемне кабул кыл,<br> Ә ялгышсам, мине кичер;<br> Туры юлга Үзең күндер.<br> <br> Син саклаган намусыма<br> Хөкем кылмас җирдә һичкем;<br> Җаным Синең хозурыңда,<br> Синдә генә гадел хөкем.<br> '''ГӨЛНӘФИДӘ''' == '''МӘХӘББӘТКӘ – МӘДХИЯ!''' == '''''(авторның икенче китабы)'''''<br> === '''I. МӘҢГЕЛЕКНЕҢ КАЙНАР КОЧАГЫ''' === '''АКЫН ТАВЫШЫ'''<br> Үткәннәрдән тавыш биреп, акын килә,<br> Йөрәк шуңа каударланып, ярсып тибә.<br> Дәвер җиле, җан-бәгырьне ачындырып,<br> Үзәк өзгеч сагышлы җыр ишеттерә.<br> Кем йөрәге сагыш утларында яна?<br> Кемнең йөрәгендә калган тирән яра?<br> Сабыр булу, түзем кирәк, рухи ныклык,<br> Сагыш утын алыштырсын өчен шатлык.<br> Үткәннәрдән нур уйнатып, акын килә –<br> Чишмә чыңын хәтерләткән тавыш илә.<br> Әйтерсең, ул, күңел кошын сайратырга,<br> Кояш иңгән якутлардан тезмә тезә.<br> Акын тавышы илләр гизә,<br> Үзәкләрне өзә-өзә...<br> '''* * *'''<br> '''''Төнлә кояш юк дип еласаң,'''''<br> '''''Йолдызларны күрми каласың...'''''<br> '''(Рабиндранат Тагор)'''<br> Тылсымлы сүз, илаһи моң алгысытып<br> Күккә ашыра тынгы белмәс күңелемне,<br> Галәм кошы, өзелеп сайрап, каршы ала,<br> Хикмәт илә кинәндереп йөрәгемне.<br> Гаҗәеп бер йолдызлыкка юл аламын,<br> Күңел күгем чишмәсенә җыр саламын,<br> Энҗе-мәрҗән, гәүһәрләрдән тезмә тезеп,<br> Кыяр-кыймас, кояш каршына барамын.<br> Бәхет кошы җырын тыңлап, кем сокланмас?<br> Сихри-серле таң атканын күрми калма:<br> Кояш нуры җан-бәгъреңә үтеп кергәч,<br> Учларыңда хасил булыр алтын алма.<br> '''ХИКМӘТЛЕ СҮЗ – ҖАН РИЗЫГЫ'''<br> Җир рәйханы мең сырхауга дәва,<br> Көпшә кура – курай төс ала.<br> Илаһи моң йөрәкләргә үтсә,<br> Хикмәтле сүз җанда ярала.<br> Хикмәтле сүз, җан ризыгы булып,<br> Җыр яздыра, шигъри юл ала,<br> Шигырьләрдә чәчән-акын моңы,<br> Йөрәк тыңлый аны, таң кала.<br> Тылсымлы моң җанны күккә ашыра,<br> Дөрләп янсын сөю учагы!<br> Җан сәбәпсез күккә тартылмыйдыр –<br> Мәңгелекнең кайнар кочагы.<br> '''ТЕЛӘК'''<br> Тынычлык хакына куллансын<br> Һәр кеше җегәрен, үз көчен.<br> Кылганнар кояшка елмайсын,<br> Таратып ефәктәй ак чәчен.<br> Далада яңгырасын шат җырлар,<br> Кушылсын җырларга тургайлар,<br> Тыңласын, аһәңле җыр диеп,<br> Түбәсен кар сарган Чал таулар.<br> Хәятка мәдхия укысын<br> Җиһанның гөлләре сөенеп,<br> Былбыллар таңнарда сайрасын,<br> Кояшның нурына төренеп.<br> Җир-Ана сулышы көр булсын,<br> Чишмәләр агышы тынмасын.<br> Тынычлык кошларын сәламләп,<br> Күңелнең кыллары чыңласын.<br> <br> '''ИМӘН КЕБЕК ГОРУР БУЛЫЙМ, ДИСӘҢ...'''<br> Имән кебек горур булыйм, дисәң,<br> Башкаеңны имә җилләргә,<br> Күз яшеңне җиргә тамызма син,<br> Бүлгәләнеп дистә телләргә.<br> Имән кебек горур булыйм, дисәң,<br> Кылдан үткәр әйтер сүзеңне,<br> Кылыч кебек үткен булсаң гына,<br> Яклый алырсың син үзеңне.<br> Имән кебек горур булыйм, дисәң,<br> Давылларга каршы бара бел,<br> Давылларга каршы тора алган<br> Имән кебек ныклы була бел.<br> ...Имән кебек горур булыйм, дисәң,<br> Гайбәтләрдән өстен кала бел.<br> '''* * *'''<br> Йөрәк сүзе күз яшьләре булып<br> Тамган чакта кәгазь өстенә,<br> Саба җиле тәрәз чиртеп үтә:<br> «Таян син Табигать көченә!»<br> '''СОРАУ БИРДЕМ...'''<br> '''''Галәм сере ябык һәрнинди җанга, –'''''<br> '''''Башы да аның, ахыры да томанда...'''''<br> (Гомәр Хәйям/Нури Арсланов)<br> – Йолдызларың каршы ала җемелдәшеп –<br> Ник, Мәхәббәт, күңелемә нурлар чәчеп,<br> Зәңгәр күккә, чиксезлеккә үрләтәсең?<br> Ни сәбәпле илтифатың күрсәтәсең? –<br> Һәм бер йолдыз үз янына дәшеп алды,<br> Уч төбенә елтыр чакма ташы салды.<br> Бүлгәләнеп миллионлаган кисәкчеккә,<br> Юл күрсәтте шул асылташ киләчәккә.<br> Киләчәккә барып җитә алырмынмы?<br> Көчем бетеп, ярты юлда калырмынмы? –<br> Мәхәббәткә һәм үземә сорау бирдем...<br> Күк капусы ачылганын шулчак күрдем:<br> Пәйда булды ут чәчрәткән серле учак –<br> Яшел төстә ялкынланып балкыячак!<br> Үтә күренмәле төтен алсу төстә...<br> Мең рәхмәтем – табигатьтән өстен көчкә!<br> '''''Томанлыклар, кояш диеп,'''''<br> '''''Сатмагыз әле гайбәт!'''''<br> '''''Үзен сездән санатканга'''''<br> '''''Бөекмени Табигать?'''''<br> '''''Җисемегез урнашкандыр'''''<br> '''''Галәмдә бик биектә,'''''<br> '''''Әмма Бөек яшәми шул'''''<br> '''''Сез күзәткән киңлектә.'''''<br> (Фридрих Шиллер, «Астрономнарга» шигыреннән)<br> '''* * *'''<br> '''''Гыйшык – зәңгәр һавада таң кояшы,'''''<br> Яшел багъда бәхет кошы оясы;'''''<br> Ул аһ-зар да түгел, былбыл моңы да...'''''<br> Кирәк икән – юлында баш куясы!'''''<br> (Гомәр Хәйям/Нури Арсланов)<br> Булганмындыр үткән тормышымда<br> Сөйгән яры олуг бәндәнең,<br> Былбыл кебек сайрап кочагында,<br> Эчкәнмендер сөю бәлзәмен.<br> Кулым куеп аның иңбашына,<br> Җан җылысын алам җаныма,<br> Ул һаман да озатып бара сыман<br> Шау чәчәкле яшьлек таңына.<br> Мәхәббәте утын җанга уеп,<br> Әйләндереп минем башларым,<br> Кул учыма салган, билге куеп,<br> Табигатьнең гәүһәр ташларын.<br> Тик кемлеген белгертми, йөз ачып...<br> Тел тидереп булмый язмышка:<br> Баш идерә тәкъдир, зар елатып,<br> Гомер көзен салып сагышка.<br> '''ИЗГЕ КҮКЛӘРГӘ'''<br> Сагышланып, зарыгып көткәнгә,<br> Күзләрем гел Изге Күкләрдә.<br> Ышанамын: Бөек Аллабыз<br> Очраштырыр якты көннәрдә.<br> Якты өмет, мине ташлама,<br> Юлдашчым бул, зарым алсана.<br> Изге Күгем, аның исемен<br> Яшен ташы белән язсана.<br> Һәм ул килсен минем яныма –<br> Кайтыйк бергә яшьлек таңына.<br> Бар назларын биреп исертсен,<br> Кулларымнан алып тагын да.<br> Баллы шәраб – түгел һич санәм.<br> Татлы сүзләр сорап инәләм.<br> Әманәтем сезгә, җилләрем:<br> Барып җитсен аңа бу сәлам...<br> '''* * *'''<br> Ташкын сулы яз уйнатсын<br> Күңелнең дулкыннарын,<br> Яз гөлләре чагылдырсын<br> Йөрәкнең ялкыннарын.<br> Табигатьнең асыл кошы<br> Хозурланып сайрасын,<br> Елның һәрбер фасылында<br> Моң-аһәңе тынмасын.<br> Күңел гөлләре үрелсен<br> Ай-йолдызга, Кояшка,<br> Күңел күземне юнәлтеп<br> Моң агылган тарафка.<br> '''ДАВЫЛЛЫ КӨЗ ҖИЛЕ ИСКӘНДӘ'''<br> Йөрәкне сызлатып, сыкратып<br> Давыллы көз җиле искәндә –<br> Ярсулы киек каз тавышы<br> Җикәнле зәңгәр күл өстендә.<br> Йөрәкнең ярасы ачылды,<br> Кан саркый, җанымны үрләтеп.<br> Язмыштан узмыш юк, беләмен,<br> Тәкъдирне булмый шул үзгәртеп.<br> Давыллы көз җиле искәндә,<br> Ни хикмәт, чык тамды балланып,<br> Гомернең ахыры җиткәндә<br> Гаҗәеп таң туды алланып.<br> '''НӘНИ КОШЧЫК ТӘРӘЗ ЧИРТТЕ'''<br> Тәрәз чиртте нәни бер кошчык:<br> «Таңны каршыларга, – диеп, – чык!<br> Күрми калма офык балкышын,<br> Килер көннең сихри яктысын».<br> Таң җилләре исте җыр җырлап,<br> Көмеш чыклар төште, таң нурлап.<br> Кояш чыкты елмаеп-көлеп,<br> Бар җиһанга сәламен биреп.<br> Җырчы кошлар сайрый өзелеп,<br> Гөлләр таҗын ачты, күр, диеп.<br> Табигатьтә – серле хозурлык,<br> Хәят ямен күрү – горурлык.<br> Нәни кошчык тәрәз чиертте,<br> Тереклекнең суын эчертте,<br> Очып китте ерак-еракка,<br> Яшәү көче биреп йөрәккә.<br> '''ЙӨРӘККӘ ЯШЬЛЕК СЕРДӘШ'''<br> '''''Йолдызлар, сез – тычкан утлары, диюдән курыкмый.'''''<br> (Рабиндранат Тагор)<br> Гомер үтә, дип кайгырып,<br> Җан сызлатып ни файда?<br> Диңгезнең дә акчарлагы<br> Йөзә белмидер сайда.<br> Тирән су кирәк балыкка,<br> Кош омтыла иреккә,<br> Йолдызлар дәррәү балкыйлар,<br> Ирешкәнгә хөрлеккә.<br> Хозур табигать гөлләре<br> Күңелгә ләззәт бирә.<br> Мәхәббәтнең тылсым көчен<br> Хыялый җаннар күрә.<br> Гомер үтә дип кайгырмыйм –<br> Ай-Кояш миңа юлдаш,<br> Чәчләремә чал кунса да,<br> Йөрәккә яшьлек сердәш.<br> '''ҖИДЕ ДИСТӘ ТУЛГАН КӨН'''<br> Бердәй бүген төш һәм өн –<br> Җиде дистәм тулган көн.<br> Ходай каршына барырбыз,<br> Вакыт җиткәч, барчабыз.<br> Булсын әле шау чәчәктә<br> Күңел күге бакчабыз!<br> Әле яшәүдән туймадык,<br> Кояштан нур алабыз,<br> Җитмеш яшьне түгәрәкләп,<br> Сиксәнгә юл ачабыз.<br> Кич җиттеме, Ай-йолдызга<br> Шаяртып күз атабыз,<br> Күңел кошын сайраттырып,<br> Яз иленә кайтабыз.<br> Гади булган бу язмада –<br> Күңелнең халәтедер.<br> Гомер юлы сикәлтәле<br> Һәм гыйбрәт-хикмәтледер.<br> '''* * *'''<br> '''''Әйтер сүзләр әле әйтелмәгән,'''''<br> '''''Җырланмаган әле безнең җыр!'''''<br> (Әхмәт Ерикәй)<br> Языласы сүзләр язылган,<br> Дип уйлауга – гаҗәп тамаша:<br> Җанны биләп, бер илаһи моң<br> Юл чыгара Чал таулар аша.<br> Зәңгәр чиксезлеккә юл алам,<br> Ай-Кояшка биреп сәламем,<br> Таң кызлары җырын тыңлыймын,<br> Күрәм күкне шәфәкъ биләвен.<br> Үзәгемә үтеп керә моң;<br> Әйдәп барадыр кыйбла якта:<br> «Зарыктырдың, хуш киләсең!» – дип<br> Дәшкән яугир ак аргамак та.<br> «Колачлыйк, – ди, – җиһан гөлләрен,<br> Уеп эзгә ана телләрен.<br> Янәшәдән барсын эзебез,<br> Без – тугандаш, кан кардәше без!<br> Үтә күренмәле җепләрдән<br> Тоташкандыр безнең җаныбыз,<br> Кояш нурларыннан үрелгән<br> Җырланасы дәртле җырыбыз».<br> '''* * *'''<br> Бүген никтер ямансу,<br> Чыңламый күңелем кылы,<br> Йөрәккәем, ахрысы,<br> Моң-сагыш белән тулы.<br> Аяусыз язмыш җиле<br> Йөрәк итен телгәли,<br> Гөлләремнең таҗларын<br> Зар елатып өзгәли.<br> Әллә үзем өздемме<br> Күңелемнең кылларын,<br> Шау чәчәкле язларда<br> Җуеп яшьлек юлларын?..<br> Ә кояш, көлемсерәп:<br> «Бар да, – ди, – вакытлыча;<br> Өметсезлеккә төшсәң,<br> Кайгы колачын ача.<br> Күңел күзең белән күр,<br> Бары тик алга атла, <br> Көзен киткән кошлар да,<br> Беләсең, язын кайта.<br> Сагышыңа баш бирмә,<br> Табигать белән сөйләш,<br> Табигать камиллеге<br> Булыр җаныңа сердәш».<br> Барыбер моңсу бүген,<br> Йөрәк сары сагышта,<br> Күңелгә җылы бирми<br> Балкып торган кояш та...<br> '''''Сорау бирдем язмышыма: «Төрткәлисең'''''<br> '''''Әллә синме гел сыртыма... аяусызлап?»'''''<br> '''''«Кылган гамәлләрең белән эзәрлисең'''''<br> '''''Син үзеңне...» – диде язмыш, авыр сулап.'''''<br> (Рабиндранат Тагордан)<br> '''* * *'''<br> Телеп җанны, «Саубуллашу җыры»<br> Юл алдырды чиксез офыкка...<br> Йолдыз атылды да гаиб булды,<br> Карашымны төбәп еракка.<br> Кем йолдызы, янар чәчәк булып,<br> Калкып чыгар җирнең өстенә:<br> Мосафирга якты маяк янып,<br> Балкып торыр барлык көченә?<br> «Саубуллашу җырын» ишетү авыр,<br> Сагышланып кына тыңлыйсың.<br> Күтәрелгән сыман бер җил-давыл,<br> Ни булыр дип, ахырын уйлыйсың...<br> ...Искитәреп, гаҗәеп таң атты,<br> Кояш нуры җанны биләде:<br> Гүя Ходай, яңадан яралтты,<br> Кендегемне кисеп бәйләде.<br> '''* * *'''<br> Хәбәр килде ераклардан:<br> «Сәфәр көтә бит сине...» –<br> Ерак юлга чыга алмыйм,<br> Гафу итегез мине...<br> Уй-хыялларым да үзгә,<br> Үз хәлемне дә беләм...<br> Тик шулай да кайчагында<br> Юл чыкканымны күрәм.<br> Кая алып бара сукмак:<br> Билгесез утраугамы?<br> Әллә янә, көч-хәл туплап,<br> Мәһабәт Чал таугамы?<br> «Озакламый белерсең, – дип,<br> Тавыш килде ерактан. –<br> Каршы алыр сине бер зат –<br> Ихлас күңел-йөрәктән.<br> Елмаеп куярсың шулчак,<br> Асыл былбылны танып:<br> «Саумы!» – диеп сәламләр ул,<br> Ике канатын кагып».<br> '''* * *'''<br> Таң балкышын күреп,<br> Йөрәк, белмим, кая ашкына?<br> Бүгенге көн – гыйзәтле көн:<br> Кемдер килә каршыма.<br> Елмаюлы күз карашы<br> Үз янына чакыра.<br> Ак канаты – акбүз аты<br> Янында утлап тора.<br> Күзләреннән сирпелгән нур<br> Хис ташкынын уятты:<br> Гүя үзе, әмер биреп,<br> Каләмемне уйнатты?<br> «Каләм шәриф алып чыгар<br> Сине, – ди, – олы юлга».<br> Мин, аптырап, сүзсез калдым...<br> Пәйда булды ак юрга.<br> Монысы тагын нинди хикмәт,<br> Исемем әйтеп дәште:<br> «Киләчәккә юллар ачык,<br> Хыялың чынга ашты!» –<br> (Уй-теләгем минем бары,<br> Таба алып үземне,<br> Туган якка кайту иде,<br> Әйтеп йөрәк сүземне...)<br> «Йөрәк сүзең таң җилләре<br> Алып китте еракка,<br> Көй-моң булып, җан авазың<br> Иңсен дип һәр йөрәккә!»<br> '''ЧАЛ ТАУЛАР САГЫМЫ'''*<br> '''''Бүгенгеңнән куаныч тап та шатлан,'''''<br> '''''Узганнарга кайтулар юк җиһанда.'''''<br> (Гомәр Хәйям/Нури Арсланов)<br> Ходай иркендә гомерем,<br> Җыр били күңел күгем.<br> Чал тауларга төбәлгәндер<br> Сагышлы күңел күзем.<br> Җыр агыла Чал таулардан,<br> Сагышымны көчәйтеп...<br> Кайтыр идем тауларыма,<br> Җанымны иркенәйтеп.<br> Мөмкин түгел кабат кайту,<br> Сагыштан саргайсам да...<br> Мин хәзер татар кызымын,<br> Чал тауда яралсам да.<br> Тәкъдир-язмыш сызган юлны<br> Булмый һич тә үзгәртеп.<br> Тик сынауларны үтәбез...<br> Хәтер утын үрләтеп.<br> Аңлар кеше табылырмы<br> Сагымлы-зарлы җанны...<br> Яратылыш Хак иркендә:<br> Яңарта булган канны.<br> * Татар теле этимологиясе буенча танылган галимебез Рифкать Газизҗан улы Әхмәтьянов «сагым» һәм «сагыш» сүзләрен бер-берсенә бәйләп аңлата иде.<br> '''САГЫШ'''<br> Балачакның һәр мизгеле<br> Йөрәгемә уелган,<br> Үтә күренмәле җептән<br> Гомер юлы сузылган.<br> Хәтер йомгагын сүтәмен,<br> Балачакны сагынып,<br> Алсуланып таң атканда,<br> Очар кош күк кагынып.<br> Кайтыр идем балачакка –<br> Һич югында, мизгелгә,<br> Чиксез рәхмәтемне юллап <br> Тәпи баскан нигезгә. <br> '''ЧӘЧӘКЛЕ ТИРМӘДӘ'''<br> Далаларда кемдер корган,<br> Чәчәкләрдән үреп, тирмә.<br> Күз алгысыз бу матурлык<br> Багышланган икән кемгә?<br> Кызыксынып, юлым тоттым:<br> Кайсы «оста», диеп, үргән?<br> Былбыл сайрап каршы алды:<br> «Хуш киләсең, уз, – дип, – түрдән!»<br> Тирмә эчендә – нурланыш,<br> Гүя монда кояш яши.<br> Офык сызыгын яктыртып,<br> Бер мизгелдә яшен яшьни.<br> Коеп ява җылы яңгыр.<br> Көн баешы. Эңгер-меңгер.<br> Бу татлы төш булды, ахры...<br> «Төш түгел!» – дип дәште кемдер.<br> Чәчәкле тирмә хуҗасы<br> Һәрчак сайрап каршы ала,<br> Күңел күге чишмәсенә<br> Онытылмас моңын сала.<br> '''* * *'''<br> «Сүрелдереп өмет утын,<br> Сынмас ике канатың:<br> Җырларыңны, назлы гөлем,<br> Тауларда яңгыраттың!<br> Йөрәк җырың кайтавазы<br> Таңнарда кабатлана,<br> Күңелгә нурлар иңдереп,<br> Киләчәккә юл сала». –<br> Яңа җыр туа күңелдә,<br> Рухи көрлек, көч биреп,<br> Күңел кошымның тавышын<br> Тылсымлы нурга төреп.<br> '''* * *'''<br> Өмет утын кабат тергезеп,<br> Кыш килгәнен көтәм өзелеп:<br> Ак юрганга төренгәч алан,<br> Балланыр, дим, миләш һәм балан.<br> Күк йөзенең барча йолдызы<br> Чагылышын бирер ак карга.<br> Бу гаҗәеп илаһи күренеш:<br> Илһам иңәр ямансу җанга.<br> Күңел кошым сайрар өздереп<br> Энҗе карлар яуган кичләрдә,<br> Сихри айның көмеш нурлары<br> Канат куяр якты хисләргә.<br> Кырлач ае. Зәмһәрир суык<br> Тәрәзләргә уйган бизәкләр.<br> Өмет уты, ак юл алдырып,<br> Тылсымлы язларга җитәкләр.<br> '''ЯШЕНЛӘ!'''<br> Зәңгәр яулык, нәфис челтәр-бизәк,<br> Алтын җепләр белән коелган,<br> Шунысы гаҗәп: һәрбер почмагына<br> Нәкыш салып тамга куелган.<br> Кемнең кулы тигән бу яулыкка,<br> Ни сәбәпле билге салынган?<br> Җавап эзлим, ләкин таба алмыйм:<br> Яшь җитмештә, соңга калынган...<br> Таң калдырып, шулчак йөрәк дәште:<br> «Тел тидермә һич тә яшеңә,<br> Язмышыңа рәхмәтеңне әйт тә,<br> Күк бүләген алып – яшенлә!»<br> '''* * *'''<br> '''''Кояш тоталмадым – серенә төшәргә,'''''<br> '''''Галәм хикмәтләрен белмим чишәргә;'''''<br> '''''Фикерләр диңгезеннән энҗе таптым,'''''<br> '''''Ләкин куркам муенсага тишәргә.'''''<br> (Гомәр Хәйям / Нури Арсланов)<br> Бүгенгедә җан халәтем үземә ят...<br> Ераклардан хәбәр килде: «Алырсың хат.<br> Хатны ачып укыгачтан, булырсың шат.<br> Һәм укырсың син ул хатны кабат-кабат».<br> Ни уйларга белми, шулчак уйга калдым,<br> Гүя моңсу йөрәгемне утка салдым...<br> «Сәбәпсезгә борчылырга һич кирәкмәс:<br> Хатның эчтәлеге булыр бик мөкатдәс!»<br> Күңелемнең сагыш-зары чиктән ашкан...<br> Күк түрендә бер йолдызлык йөзен ачкан:<br> «Шик-шөбһәңнән кайчан арынырсың?» –<br> Янә тагын тавыш килде, сорау биреп.<br> «Үз-үзеңне газаплаудан нинди файда?<br> Уй-фикерең китерә бел, дустым, җайга.<br> Сиңа матур бер хат килә – бик ерактан,<br> Теләкләре язылгандыр чын йөрәктән.<br> Очкыр кошка әверелеп, җаның шулчак<br> Күңел күгеңдә кабызыр сүнмәс учак.<br> Кояш һәм Җир илчеләре – гөл-чәчәкләр,<br> Биреп яңа яшәү куәтен, бүләкләр».<br> '''СӘЕР ХАЛӘТ'''<br> Сәер халәт. Әйтерсең лә, тау ишелә,<br> Кабыгымнан чыгыйм, дисәм, – юл киселә.<br> Димәк, әле мин бары тик бер яралгы,<br> Шуңа, ахры, тирә-ягым дөм-караңгы.<br> Вакытыннан алда туу һич килешмәс.<br> Сабыр иткән кайгы-хәсрәткә бирешмәс.<br> Таң атканда кыйбла яктан хәбәр килер,<br> Шулчак җаным, камилләшеп, дөнья күрер.<br> '''ХИКМӘТЛЕ СҮЗ'''<br> '''''«Сүз кузгар ул ир асыл – кирәк йирдән,'''''<br> '''''Ходаем фирасәтле йөрәк биргән.'''''<br> (Мифтахетдин Акмулла)<br> Үзгәлек ул – һәркемдә дә җитәрлек.<br> Көч бир, Аллаһ, сынауларны үтәрлек.<br> Һәр кешенең үз язмышы, тәкъдире,<br> Йөрәкләрдә яшәү яме – тәфсире.<br> Дога кылып, юл чыгара Җир-Ана,<br> Таң йолдызы юлдаш мосафирларга.<br> Кеше эзли гомер буе үз-үзен,<br> Нәсел башын – кардәш-ыру кемлеген.<br> Ата-баба эзләренә тап булсак,<br> Күңел кошы өзелеп сайрыйдыр шулчак,<br> Сокландырып, сихри-серле таң ата,<br> Хикмәтле сүз, чор-дәвер үтеп, кайта:<br> '''''«Дөньяда сүзебез бар, үзебез юк»''''' –<br> Акмулланы хәтердә саклыйк берүк; –<br> '''''«Сүз чыгар шагыйрьләрдән хикмәт белән»''''' –<br> Бу сүзләргә Мифтахетдин җан өргән.<br> '''* * *'''<br> Сары көзнең алтын яфраклары<br> Кар астында калган бер мәлдә,<br> Беләгемә нәни кошчык кунды:<br> «Яшимсең, – ди, – дустым, ни хәлдә?»<br> Гаҗәеп бу тормыш дигәннәрең,<br> Юлыкмассың, димен, ниләргә...<br> Аптыраулы караш ташлап, шулчак:<br> «Ә үзең, – дим, – нинди хәлләрдә?»<br> Көлемсерәп, күзләремә карап:<br> «Танымадың, ахры, син», – диде. <br> Күз алдыма һич китерә алмыйм,<br> Кичерә күр, зинһар, син мине.<br> Нәни кошчык, ни сәбәпле, әйтче,<br> Килеп кундың минем беләккә,<br> Кыш аеның зәмһәрир суыгы<br> Үтеп кергән чакта үзәккә?<br> «Сорау биреп газаплама җаның,<br> Мин бит күңел күгең йолдызы,<br> Мин һәрвакыт синең янәшәңдә,<br> Минем өчен син ул – Таң кызы!»<br> '''* * *'''<br> Күңел күген кара болыт каплап,<br> Җырлаганда соңгы җырымны,<br> Кояш көлеп сихри нурын сипте<br> Һәм яктыртты зиһен-аңымны.<br> Юл күрсәтте таулар иленә ул:<br> «Онытылсын, – диде, – сагышың.<br> Бәллүр чишмә сүнмәс йолдызга тиң,<br> Мәхәббәтле булсын язмышың.<br> Бәрелгәндә очар канатларың<br> Тормыш диңгезенең ярына,<br> Күз яшеңне тиз-тиз сөртеп алып,<br> Ял сорадың чак-чак, аз гына.<br> Уй-хисләрне кабат сафландырып,<br> Канат каккач таңны каршылап,<br> Былбыл кошның тавышын юксынып,<br> Кыйбла якка очтың моңсулап».<br> '''ШАГЫЙРЬ СҮЗЕ'''<br> '''''Бары гүзәллекне тоемлаган,'''''<br> '''''Хакны танып, китми мазага,'''''<br> '''''Күңелендә сөю уты янган –'''''<br> '''''Таҗ кидерә алыр музага.'''''<br> (Фридрих Шиллердан)<br> Җир тамырын эзләп тапкан шигъри җаннар,<br> Тәкъдир кушып, Мәңгелеккә юл алганнар.<br> Шагыйрь сүзе Мәңгелектән урап кайткан:<br> «Җир тамыры Су һәм Күкләргә тоташкан».<br> Шагыйрь сүзен йөрәк-бәгырь өзелеп көткән,<br> Шагыйрь сүзе Кояш кебек нурын сипкән.<br> ...Дөнья суы ярларыннан ашып ташкан.<br> '''* * *'''<br> Йөрәгемдә аңлап булмас сагыш бар,<br> Күз алдымда алкын сулы сөзәк яр.<br> Юл йөретә ниндидер көч әйдәкләп,<br> Кайчагында – кулдан алып, җитәкләп.<br> Яктылыкка юл алганың беләсең,<br> Сызылып таң атканын да күрәсең;<br> Әйтер сүзең булсын, дисәң, ялкынлы,<br> Күз карашың булсын һәрчак ягымлы.<br> Аккан суның үз тавышы, юлы бар,<br> Дулкынын җил уйнатмаса, була зар...<br> '''УЙЛАП СӨЙЛӘШ'''<br> Уйлап сөйләш, авыз ерта коры кашык,<br> Ни файда бар сүз йөртүдән, телне кашып?<br> Гыйлем эстәп, сәфәр чыга калсаң гәр,<br> Озатып йөрер мөстәкыйль сүз-меңьяшәр.<br> Юлың үтсәң, гөлдән ябынча үреп,<br> Дәрвиш-мосафир сәламләр, үз күреп.<br> Уйлап сөйләшкәннәр таулар күчерә,<br> Язмышында рәхмәт-шатлык кичерә.<br> '''* * *'''<br> Көмеш яллы ак аргамак<br> Далаларны иңләп буйлый,<br> Табигатьнең җырчы кошы –<br> Асыл былбыл сайрап туймый.<br> Сихри-серле илаһ аһәң<br> Җан-бәгырьне буйсындыра,<br> Мәңгелеккә юллар ачып,<br> Нурларында коендыра.<br> Күңел төпкелендә яткан<br> Гөл бөресе таҗын ача,<br> Уйландырып, тавыш бирә –<br> Гүя дәвер-чорлар аша.<br> === '''II. ИЛ АГАСЫ ЭЗЕННӘН''' === '''БӨЕК ОСТАЗЫМА''' *<br> Җан халәтен сизенгән күк,<br> Тавышыңны ишеттердең,<br> Күңел кылларын чыңлатып,<br> Шатлык хисе кичерттердең.<br> Кайнар чишмә суы кебек<br> Ургып ташты йөрәк назы,<br> Әйтерсең лә, кабат кайтты<br> Китеп барган гомер язы.<br> Моңсу, сагышлы күңелне<br> Кояш нурларына төрдең,<br> Шул тавышың аша җанга<br> Шифалы сулышың өрдең.<br> <br> * '''''Бу шигырь мәшһүр Рабиндранат Тагор (1861-1941) истәлегенә һәм иҗатына багышланган. Инглиз телле чыганакларда аның турында шундый фикер бар: «Рабиндранат Тагор – Хакыйкать, Мәхәббәт һәм Гүзәллек бердәмлеге җырчысы». Әлеге сүзләр һинди телендә Сатьям, Шивам һәм Сундарам дип укыла.'''''<br> <br> '''УКЫТУЧЫМА'''<br> Мең рәхмәтем, Укытучым, Сезләргә!<br> Кулларыма алсам Сезнең китапны,<br> Җан җылыгыз тоеп, ашам күкләргә,<br> Таң калдырып хәтта кызыл шәфәкъне.<br> Хәят аша җан халәтемне аңлап,<br> Якты хисләр иңдердегез җаныма:<br> «Гөлләреңә эчерт, – диеп, – аз-азлап!» –<br> Терек суы салдыгыз учларыма.<br> Бар киңәшләрегез миңа кадерле;<br> Гашыйк иттегез Мәхәббәт җырына:<br> Капкаларын ачты былбыл кош иле,<br> Сез ак каурый – каләм биргәч кулыма.<br> ...Карурманда тулып җиткән бөрлегән,<br> Тәме әчкелтемрәк, ләкин бер дигән!<br> Табак тутырып җыя алсам әгәр, дим,<br> Кунакка чакырыр идем Сезне мин!<br> <br> '''ИЛ АГАСЫ ЭЗЕННӘН'''<br> Зәңгәр чәчәк атты бүген<br> Күңелемнең гөлләре,<br> Тау иленә юл күрсәтте<br> Ил агасы эзләре.<br> Ил агасының эзендә<br> Чыңлый бәллүр чишмәләр,<br> Кыя тауның бөркетләре<br> Сәлам биреп дәшәләр.<br> Ярдәм кирәк була калса<br> Үткелләрне үткәнгә,<br> Көч-куәт сорап инәлсен<br> Ил гиздереп йөрткәнгә.<br> Ярдәм килер, килми калмас,<br> Изге җаннар кул сузар.<br> Тау иленең асыл кошы<br> Яңгыратып җыр сузар.<br> Шул җырдан көч-куәт алып,<br> Үткелләрне үтәрсең.<br> Бизәкләп үргән чәчеңне<br> Тау илендә сүтәрсең.<br> <br> '''МИН ҮРЛӘРГӘ МЕНДЕМ'''<br> Мин үрләргә мендем, тау бөркетен<br> Сәламләргә ихлас күңелдән.<br> Тау бөркете куш канатын сузды<br> Таш кыяның айлы түреннән.<br> «Күтәрел», – дип сүз кушты ул миңа<br> Адәми тел белән эндәшеп.<br> Күперенке ак болытлар үтте,<br> Бер-берләре белән серләшеп.<br> Юл ачылды зәңгәр чиксезлектә,<br> Ай янына китте сызылып.<br> Канат ярып, күтәрелдем тауга,<br> Бар барлыгым белән омтылып.<br> Үткелләрне үткән чакта, матур,<br> Күз алгысыз гәүһәр таш күрдем.<br> Гәүһәр ташка кемдер язу уйган.<br> Чәчәкләрдән пута дип үрдем.<br> Ул путаны Чал бөркеткә бирдем:<br> «Тапшыр, – дидем, – тауга менгәнгә,<br> Синең хакка мең чакрымнар үтеп,<br> Чын күңелдән сәлам биргәнгә».<br> <br> '''* * *'''<br> Була мәңге сүнми торган учаклар,<br> Шул учакларга мөкиббән кешеләр.<br> Басу-кырда гөрләп үскән башаклар<br> Бүләк итә тау-тау алтын көшелләр.<br> Онытылмас була халык җырлары –<br> Күк йөзенең бихисап йолдызлары.<br> Җир-Ананың бар хуш исле рәйханы,<br> Аккошлары – түгәрәк күл дастаны.<br> Күңелләрдә балкый якты хиссият,<br> Тылсымланып Ай-Кояшның нурында.<br> Безнең гомер – күп сынаулы мәгыйшәт;<br> Аллаһ насыйп иткән терек суын да!<br> <br> Әйтте Төн: «Ай нуры аша алам,<br> Кояш, синең сөю хатларыңны».<br> Кояш: «Тере су итеп мин салам<br> Чәчкәләргә иртән җавабымны...»<br> (Рабиндранат Тагордан)<br> <br> '''* * *'''<br> Язмышларны язган чакта Бөек Ходай<br> Минем юлны башлагандыр, диеп болай:<br> «Мәхәббәтнең газапларын күп күрерсең,<br> Газаплардан илһамланып та йөрерсең.<br> Гомер юлың мәңгелектә – чикләнмәгән,<br> Гыйлемгә юл һәрчак ачык – бикләнмәгән. <br> Аек акыл белән яшә, йөз чөермә.<br> Усаллардан сакланганда, бул өермә!»<br> <br> Кеше! Рәнҗетмә, таплама кешене,<br> Салып утларга таптама кешене;<br> Әгәр күрмим дисәң вөҗдан газабы –<br> Газаплан, тик газаплама кешене!<br> (Гомәр Хәйям/Нури Арсланов)<br> <br> '''АККОШ БУЛЫП КИЛДЕҢ КАРШЫМА'''<br> Аккош булып килдең каршыма:<br> «Яз гөлләрен, – диеп, – каршыла!»<br> Җаным ашты шулчак күкләргә,<br> Илтифат күрсәтеп үткәнгә.<br> Мәңгелектән көч-куәт алдым,<br> Галәм көен күңелгә салдым.<br> Уй-хыялым чынга ашырып,<br> Туган якка кайттым ашкынып.<br> Яз гөлләре чәчәк атканнар,<br> Күчмә кошлар бар да кайтканнар.<br> Иген кырын моң-тургай иңли,<br> Күңел күген кояш-нур били.<br> Аккош булып килдең каршыма.<br> Күтәрдең дә күкләр катына:<br> «Ил-йортыңны данлап һәм зурлап,<br> Яшә, – дисең, – мәдхия җырлап!»<br> <br> '''* * *'''<br> Үткән гомер – яшьлегемнең языннан<br> Аваз килде, шәфәкъ ачылыр алдыннан,<br> Хәтерләтеп бәллүр чишмә агышын:<br> «Бәян ит гел йөрәк сүзе-тавышын!»<br> <br> '''МИНЕМ ӨЧЕН СИН ҺАМАН ДА...'''<br> Минем өчен син һаман да<br> Шау чәчәкле сөю язы,<br> Мәңгелектән урап кайткан<br> Яшьлегемнең кайтавазы.<br> Минем өчен син һаман да<br> Йөрәгемнең гәүһәр ташы,<br> Сүнмәс, сулмас сөюемнең<br> Бердәнбере, йөзек кашы.<br> Минем өчен син һаман да<br> Ачылмаган сер, могҗиза.<br> Буй җитмәсне өмет итмим,<br> Бар булганына мин риза.<br> <br> '''ГЫЙШКЫҢ ИСЕРТСЕН!'''<br> Таулар җырын үзеңә багышлаттың, –<br> Син – үлемсез сөю чәчәге.<br> Сүзкәйләрең чын йөрәктән булса,<br> Таңым булып нурың чәч әле!<br> Утлы ялкыннарга каршы торыр<br> Тере суын миңа эчерт син.<br> Юк, кирәкми башка һичбер нәрсә –<br> Мәңге сүнмәс гыйшкың исертсен!<br> <br> '''* * *'''<br> Сахра-далаларда үскән лаләләр,<br> Үзәнлектә шау чәчәктә гөләпләр –<br> Елмаялар, аңкытып хуш исләрен,<br> Алып минем зиһенем, һуш исләрем.<br> Тупырдатып, юлдан килә аргамак:<br> «Дустым, зәңгәр күккә карап бак,<br> Күрим, дисәң, Ай-Кояшның балкышын,<br> Чиксезлектә Чал бөркетнең очышын.<br> Күтәрелеп мәрхәмәтлең янына,<br> Тынычлык ал йөрәгеңә, җаныңа.<br> Күреп шулчак үз янында аппагын,<br> Сөеп дәшәр: «Сагынып көттем кайтканың!»<br> Сез – ирекле тау иленең баласы,<br> Хәзер сезгә бер юллардан барасы.<br> Күңел хөрлегенә, дустым, ирештең,<br> Язмыш белән тулысынча килештең.<br> Дуслык җыры биләп күңел дәрьясын,<br> Син бүгеннән былбыл булып сайрарсың».<br> <br> '''РӘХМӘТ СИҢА, БӨЕК КҮГЕМ!'''<br> Рәхмәт сиңа, Бөек Күгем!<br> Ташламадың, ят итмәдең,<br> Алмагач үскән бакчамда<br> Гөл үстертми яшәтмәдең.<br> Гөлбакчага нур иңдереп,<br> Кыйбла яктан кояш чыкты.<br> Җылы җилләр исте таңда,<br> Гөлләремне назлап кочты.<br> Рәхмәт сиңа, Бөек Күгем!<br> Далаларга ашкындырдың,<br> Бар хәятка гашыйк итеп,<br> Мәңгелеккә юл алдырдың.<br> Гомер агышы Мәңгелекнең<br> Бер мизгеле генә икән,<br> Шуңа, ахры, сиздермичә<br> Чәчләремә көмеш иңгән.<br> Рәхмәт сиңа, Бөек Күгем!<br> Җан халәтемне аңладың,<br> Хәтер җебемне чуалтып,<br> Ташкын суларга салмадың.<br> <br> '''ПЫСКАК ЯҢГЫР ЯУГАНДА'''<br> Берөзлексез пыскак яңгыр ява,<br> Дымландырып тәрәз өлгесен.<br> Сүнәр-сүнмәс гомер шәме яна,<br> Бимазалап күңел көзгесен.<br> Кыр казлары оча каңгылдашып,<br> Хәерле юл теләп каламын.<br> Үз-үземне таба алмый җирдә,<br> Килгән юлдан китеп барамын.<br> Пыскак яңгыр ява берөзлексез,<br> Җанда рухи бушлык, күңелсез...<br> Ниндидер көч, алды да боргычлап,<br> Юлны кисте: «Булма түземсез!»<br> Яктысында Җидегән йолдызның<br> Ак аргамак килә юргалап:<br> «Йөз аклыгын күреп хөрмәтлә дә<br> Күңел тәрәзәң ач, каршылап!»<br> <br> '''* * *'''<br> Сөенечле хәбәр алып, куандым,<br> Уйга чумып, үз көемә барганда.<br> Җылы хәбәр, нурга күмеп дөньямны,<br> Юл чыгарды энҗе карлар яуганда.<br> Юл аламын, рәхмәт хисләрен саклап<br> Табигатьнең сихри-серле көченә.<br> Энҗе карлар, күбәләктәй уйнаклап,<br> Бер-бер артлы куна керфек очына.<br> Шашып тибә йөрәгем күкрәгемдә<br> Язмыш янә уйната, дип, үз сазын.<br> Күңел күге, ачылып шул мизгелдә,<br> Ишеттерә күңел кәгъбәм авазын.<br> Юк, хилафлык бер Ходайга мин кылмам,<br> Бәхет кошын күрдем, диеп, шул мәлдә.<br> Хәлдән таеп, юл чатында егылсам,<br> Хәерхаһлы килми калмас ярдәмгә.<br> Өмет утын сүндерми һичбер вакыт,<br> Яшәгезче, тере су тәмен татып!<br> <br> '''* * *'''<br> Өч мәртәбә исемем белән дәшеп,<br> Кем уятты татлы йокымнан?<br> Кызыксынып, белим дип кемлеген,<br> Юлга чыктым тавыш артыннан.<br> Һәм каршыма чыкты үсмер малай –<br> Ун-унбер яшь булса булырдыр.<br> Гаҗәпләндем: кулымнан ук алды,<br> Кул җылысы җанга хозурдыр.<br> Күтәрелдек бергә баскыч буйлап<br> Якты, матур бина түренә,<br> Ябынчасын чөйгә элеп куйды –<br> Саклык белән, җайлап, тиз генә.<br> Каушап калдым, ни әйтергә белмим:<br> Үсмер малаем бит – йа Хода! –<br> Ярдәм кулын сузган гаярь бөркет.<br> Нинди сер бу, нинди могҗиза!<br> Өстәлендә табак тулы инҗир,<br> Авыз иткәч, гәпкә кинәндек,<br> Бер-беребезнең җан авазын шунда<br> Күңел кыллары аша үткәрдек.<br> <br> '''СӘМРУГ ИЛЕНДӘ'''<br> (ирекле ривая *)<br> Таң алдыннан ак аргамак<br> Чабып үтте үзәнлектән, –<br> Әзер булып юл чыгарга,<br> Әмер килсә утлавыктан.<br> Таң атканда килде хәбәр:<br> «Бәйгегә чык җәтрәк, – диеп, –<br> Вакытка һич карамыйча,<br> Уйнаклап һәм җитез биеп.<br> Хәйран калып, шунда барысы<br> Күзен алмый карап торсын,<br> Тоягыңнан чыккан очкын<br> Йөрәкләргә уелып керсен.<br> Юл алырсың, дәрман җыйгач,<br> Шәфәкъ аша – чиксезлеккә,<br> Асыл кошны моңландырган<br> Могҗизалы биеклеккә».<br> ...Парнас тавы, Сәмруг иле –<br> Әкияти, сихри дөнья;<br> Уй-хыяллар канат ярган<br> Кояш чыгышында – дәрья...<br> <br> * Ривая (яки риваять) – күчереп сөйләнгән хәбәр яисә кыйсса. Сәмруг кош образы безнең халык авыз иҗатына фарсы мифологиясе аша үтеп кергән.<br> <br> '''* * *'''<br> Килеп җиттем язмыш кырына.<br> Укыйм Ил агасы китабын.<br> Өзелеп сайрый галәм былбылы,<br> Моң иленә чакыра ул тагын.<br> Күрмисеңме, дустым – асыл кош:<br> Басып торам гомер чигендә?<br> Әйдә, мине сайрап каршы ал<br> Җәннәт капкалары төбендә.<br> <br> '''ИЛ АГАСЫ НӘСИХӘТЛӘРЕ'''<br> Авызыңны ипләп ачып,<br> Сүзеңне белеп сөйлә.<br> Вөҗданыңны газаплама,<br> Бурычың булса – түлә.<br> Каңгырып йөрмә чит җирдә,<br> Кайт син туган якларга;<br> Язмыш җиле кырысланып,<br> Тора гел яңакларга.<br> Илтифат кыл яшәешкә,<br> Чәчеңә чал кунса да,<br> Картлык килеп маңгаеңа<br> Үз тамгасын салса да.<br> Ялгыз калган җан дустыңны<br> Яд итү – синең өлеш:<br> Юл чатында саяк каен<br> Булмасын – хәлен белеш.<br> Кышның тәүге энҗе карын<br> Каршы алыгыз бергә,<br> Язмыш-яшәеш рәвеше<br> Булса да сезнең үзгә.<br> Барлык көчегезне җыеп,<br> Бердәм алга атлагыз,<br> Кояш чыгышына карап,<br> Аккошларны барлагыз.<br> Язгы ташкын күперләрне<br> Агызып алып китсә,<br> Зарланып яшь күрсәтмәгез,<br> Карагыз Бөек Күккә.<br> Салават күпере чыгып<br> Тоташтырыр ярларны.<br> Рәхмәтле булып Ходайга,<br> Кадерләгез язларны.<br> <br> '''* * *'''<br> Бу дөньяга кемнәр килеп китмәгән,<br> Күк капусы ачылуын көтмәгән...<br> Күк капусы ачылганын күргәннәр<br> Бакыйлыкка иман китереп күчкәннәр.<br> Алар, булып Аллаһының коллары,<br> Җан хакында уйланганнар элгәре,<br> Ширбәт кебек татлы булган телләре,<br> Җан җылысы биргән әйткән сүзләре.<br> Үрнәк кылыйк ата-баба гадәтен<br> Һәм сөйләмик кешеләрнең гайбәтен,<br> Камил булсын безнең изге теләкләр.<br> Шәфкатьлене Аллаһ үзе бүләкләр.<br> <br> '''БӘХЕТ КОШЫ САЙЛАР ИҢЕҢНЕ'''<br> Бәхет кошы сайлар иңеңне,<br> Саф энҗедән тезсәң тезмәне;<br> Нурландырыр күңел күгеңне<br> Ата-баба киңәш-ярдәме.<br> Тынычлыгын җанның кадерләп,<br> Юнәлт аны бер изгелеккә.<br> Йөрәк сүзен әйтә бел җөпләп,<br> Рәхмәт хисен юллап Бөеккә.<br> <br> '''СӨАЛЬЛӘРГӘ ҖАВАП'''<br> Туасы көн нинди хәбәр алып килер?<br> Йөрәк утын көйдермәсме утлы күмер? –<br> «Һич кирәкмәс уйлар сиңа каян килә?<br> Күңелеңнең аһ-зарларын ачып сөйлә».<br> Җан халәтен аңлар кеше табылырмы?<br> Күңел күге йолдызлыгы кабынырмы? –<br> «Әйтерсең лә, сөальләрең күккә ашты:<br> Туасы көн хозурлыгын бәян итеп,<br> Һидәятле бер йолдызлык йөзен ачты».<br> Җиһан йөзен алтын-көмеш нурга төреп,<br> Кояш чыкты, шифалы сулышын өреп.<br> <br> '''* * *'''<br> Мин дивана, йөгәнсез һәм камытсыз ат,<br> Минем өчен һичбер нәрсә түгел чит-ят.<br> Далаларда канатланып, сайрап очам,<br> Гыйшкым төшкән гөләпләрне назлап кочам.<br> Кайчагында үз холкыма бәя бирәм,<br> Утка салган хата-ялгышларны күрәм,<br> Гамәл дәфтәре битләрен ачып укып,<br> Сират күперен үтәмен, җавап тотып.<br> Үле суы сораганда, галәм кошы<br> Тере суы алып килеп эчерттерә;<br> Бакыйлыкка күчәм дигән мизгелне ул,<br> Әле вакыт җитмәгән, дип, кичектерә.<br> Сынау арты сынау биреп, гомер үтә.<br> Ахирәттә җан-бәгырьне ниләр көтә?<br> <br> '''* * *'''<br> Язылган хатлар саклана<br> Күңелнең төпкелендә,<br> Языласы хатлар сүзе –<br> Тәкъдир-язмыш иркендә.<br> Зәңгәр күкне иңләп оча<br> Хөр-ирекле бөркетләр,<br> Таң җиле белән серләшә<br> Таҗын ачкан гөләпләр.<br> Кояш көлеп тыңлап тора:<br> «Бигрәк лә мут икәнсез,<br> Юл тотасыз икән миңа;<br> Мәрхәбә! Хуш киләсез!»<br> Күңел күгендә ярала<br> Сәламләү, данлау җыры,<br> Күзне камаштырып, шулчак<br> Сибелә кояш нуры.<br> Дулкынлана дәрья суы<br> Кояш чагылышыннан,<br> Моңланып сайрый бер кошчык,<br> Күрәсең, сагышыннан.<br> Кошчыкның сагышлы моңы<br> Йөрәк түреннән үтте,<br> Тавышы, яшем тамдырып,<br> Хәтер йомгагын сүтте.<br> Үткәннәргә кайту юк, дип<br> Әйтү дә дөрес булмас:<br> Хәтер үткәнгә кайтара,<br> Хәтер – чакма таш, алмаз.<br> Чал тауларның итәгендә<br> Күрдем балачак эзен –<br> Телемә тере су салган<br> Акынның нурлы йөзен.<br> <br> '''ХОРАФАТТАН БУЛ АЗАТ!'''<br> Кар болыты каплап алган<br> Көләч кояшның йөзен,<br> Кышка керәсе килмичә,<br> Искән җил дулый көзен.<br> Каршы килеп буламы соң<br> Табигатьнең көченә?<br> Язмыш кайчак, зар елатып,<br> Җан-бәгырьгә үчегә.<br> Уйлап куясың, шомланып:<br> «Ни хакына бу газап?»<br> Тәкъдир шулчак аваз сала:<br> «Хорафаттан бул азат!»<br> <br> '''* * *'''<br> Күкрәге киң, күңеле тар<br> Ник адәм баласының?<br> Җөе һаман да төзәлми<br> Йөрәгем ярасының.<br> Йөрәк-бәгырь ярсып тибә<br> Ирек даулап, күрәмсең?<br> Читлек кошы булып яшәү –<br> Җан газабы, беләсең.<br> Дәррәү килеп күтәрелде<br> Күгәрченнәр һавага:<br> Ниятләре барчасының<br> Галәм серен аңларга.<br> Ак болытлар каршылады<br> Кадер-хөрмәт күрсәтеп,<br> Күгәрченнәр гөрләделәр<br> Күк йөзенә үрләтеп.<br> Күтәрелдем чиксезлеккә<br> Каурый каләмем алып.<br> Теләгем – каләм яңарту,<br> Кояш нурына манып.<br> <br> '''ЧАЛ ТАУЛАРНЫҢ ТҮБӘСЕНӘ КАР ЯТКАН'''<br> Чал тауларның түбәсенә кар яткан,<br> Итәгендә кызалак чәчәк аткан.<br> Күрәм: балкып, юлчы килә каршыга:<br> «Яңа туган айны, – диеп, – каршыла».<br> Күк йөзендә искитмәле маҗара:<br> Бер-бер артлы йолдызлыклар ярала.<br> Ачынадыр йөрәгемнең ярасы:<br> Бары мизгел – яшәү-үлем арасы.<br> «Борчылма, – дип, җылы «Ак Кул» сузыла,–<br> Киләчәккә аккош юлы сызыла!»<br> Нурын сибеп, күңел күгем кояшы<br> Яңгырата Хәйям сүзен кабатлап:<br> «Мәңгелекнең юлында баш куясы!»<br> ...Чал тауларның түбәсенә кар яткан,<br> Итәгендә кызалак чәчәк аткан.<br> <br> '''БАЛАЧАК ХАТИРӘСЕ'''<br> Балачакның хатирәсе –<br> Күңелдә җылы, якты:<br> Агач бура чишмә суы<br> Агач улактан акты...<br> Мәгъҗи-елганың чишмәсе<br> Гаҗәеп моңлы иде,<br> Яр буенда – җир җиләге,<br> Эче бал тулы иде.<br> Җәйләрдә Мәгъҗи елгасын<br> Буйладык яланаяк.<br> Күгәреп, калтырап кайтсак,<br> Эләгә иде... таяк.<br> Тал басмалардан үткәндә<br> Җаннарың хозурлана;<br> Җил уйнатса елга суын,<br> Басма сал булып кала.<br> Тал басманы, чыркылдашып,<br> Чыпчыклар биләп ала...<br> ...Муса абый үргән басма,<br> Хәтер түрләренә ашып,<br> Балачакка юл сала.<br> <br> '''* * *'''<br> Йолкыш чәүкә булып үстем,<br> Әйтсәләр дә: «Овчарка!»*<br> Йолкыш чәүкәне кем генә<br> Алыр икән кочакка?<br> Үз-үземнән көлеп ятам,<br> Шыр дивана мин, диеп.<br> Яңакны чәпәли берәү:<br> «Тиз аңыңа кил!» – диеп.<br> Төш булдымы, өн булдымы,<br> Берни аңламый калдым:<br> Алкын сулы дәрьяга мин<br> Талир тәңкәмне салдым.<br> Яңгыравык тавыш килде:<br> «Теләк нидән гыйбарәт?»<br> «Гыйззәтлем, – дип сүз куштым мин, –<br> Сезнең ярдәм мәслихәт...»<br> Балачакның хатирәсе<br> Озатып йөри һаман.<br> Кайтаваз яңгырый тауда,<br> Ни хикмәт: «Аман! Аман!..»<br> <br> * Бу урыс сүзе (Овчарка) китап авторына аның кайбер авылдашлары балачакта биргән кушамат булган. Гәрчә сабыйның тыныч холыклы табигате, чыннан да, «йолкыш чәүкә» белән генә тиңләштерерлек, ягъни беркемгә, бернинди зыян китерми һәм беркемне кимсетми торган булса да. Бу хакта Гөлнәфидәнең беренче китабында шундый бер юл бар: «Язмыш, язмыш, күп кыйнадың...» Рабиндранат Тагор исә: «Еш кыйналган – күңелендә үпкә тотмас», – дигән. Шуңа күрә бу шигырьне язганда таудан яңгыраган «Аман! Аман!..» сүзләрен: «Үз халәтеңне саклап калсаң, имин булырсың», – дип аңларга кирәктер. Амин, шулай булсын!<br> <br> ХАЛЫК ҖЫРЧЫЛАРЫНА – МӘДХИЯ!<br> <br> Сәнгатьнең асылы – тормышка мәгънә бирү.<br> (Софья Гобәйдуллина)<br> Елатма ак җаныңны, вөҗданыңны...<br> (Муса Җәлил)<br> <br> Татар халык җырларын чит-ят табасына салып борчак кебек куырудан иманлы кеше тәм тапмас. Халык җырларының аһәңен, моңын, мәгънәсен югалтмыйча килер буынга тапшыру – изге эш. <br> Безне бөтен җирдә көтеп алалар, яраталар дип мактанырга кирәкме? Алдыгызда, бәлки, күңелләре булсын дип мактыйлардыр, ә артыгызда − мескеннәр, халык җырларына хилафлык китерәләр дип сыкранмыйлармы? Һәр кылган гамәлнең әҗере бар.<br> Галәмгә чыгу юлы – сәнгать аша, ләкин халык җырларының аһәңен, моңын югалту бәрабәренә түгел. Сәнгать – Мәхәббәт чыганагы. Телне дә сәнгать саклап калачак. Телнең көче – сәнгатьтә. Халык җырларын бозып, халык җырчыларының җанын рәнҗетмәгез. Чынбарлыкта халык җырчылары бармак белән санарлык кына. Алары да өлкән буын кешеләре. Мөхтәрәм халык җырчыларына – мәдхия!<br> <br> Кул кәгазьгә ут салалмый –<br> Өши бармак очларым... <br> Феб* халтураны күралмый –<br> Җылытсын җырчыларын!<br> (Фридрих Шиллердан)<br> * Феб – грек мифологиясендә кояш алласы, сәнгать химаячесе һәм музаларны әйдәп баручы дип саналган Аполлонның икенче исеме.<br> === '''III. КОЯШЛЫ ҖЫР – БӘХЕТ ЭШЕ''' === '''ЧАЛ ТАУЛАР КОЧАГЫНДА'''<br> Кеше булыйм дисәң, бу дөньяда<br> Йөрәгеңә сыймас моң кирәк!<br> (Зөлфәт)<br> <br> Чал тауларның түбәсенә кар яткан,<br> Битләвендә гөлләре чәчәк аткан,<br> Үзәнендә чылтырап инеш ага, –<br> Сокланудан йөрәгем дөп-дөп кага.<br> Агылган көй – Чал таулар кочагыннан.<br> Көч-куәт ул, дәрт өстәде, һәм илһам,<br> Сиздермичә үтеп кереп йөрәккә,<br> Алып китте үзе белән еракка.<br> Пәйда булдым мин Мәхәббәт илендә,<br> Әйтерсең лә, ак канатлар иңемдә.<br> Күрәм: күркәм асыл былбыл җыр суза:<br> «Агымсудай бу гомерләр, һай, уза...»<br> Тыңлап аның моң-сагышлы җырларын,<br> Түзмәдем һәм уйга калып сорадым:<br> «Нинди хәсрәт били бәгырь-җаныңны?<br> Югалттыңмы әллә сөйгән ярыңны?..»<br> Бер мизгелгә генә былбыл тын калды,<br> Серле караш йөрәгемә ут салды...<br> Һәм асыл кош, очкынлатып күз нурын,<br> Кинәндереп җырлады шатлык җырын!<br> <br> '''* * *'''<br> Җиңел түгел күперләрне яндыру,<br> Сүнгән шәмне кабаттан нурландыру...<br> Бирешмәсәң кайгы-хәсрәт, сагышка,<br> Рәхмәт әйтеп, баш иярсең язмышка.<br> Юл чыкканда давылларга юлыксаң,<br> Исәнгерәп, сукмагыңнан каймыксаң,<br> Хәят бирер нәсихәтен, киңәшен;<br> Һәм табигать гөлләре дә – сердәшең!<br> Ходай бирде вакытында ярдәмен:<br> «Ак каурыйдан булсын, – диде, – каләмең:<br> Кешеләрнең күркәм ягын аңларсың,<br> Дөньяларга мәдхияләр җырларсың».<br> <br> Мәчет, чиркәүдә кеше итте аһ-ваһ,<br> Тәмугтан калтырап, бирсен дип оҗмах.<br> Ләкин хәят серен белгән кешенең<br> Йөрәге андый чүп-чардан булыр саф.<br> (Гомәр Хәйям/Нури Арсланов)<br> <br> '''КОЯШЛЫ ҖЫР – БӘХЕТ ЭШЕ'''<br> Кояшлы җыр – бәхет эше. *<br> ...Чыгып килсә азау теше,<br> Үз сүзен сүз итәр өчен,<br> Җан тырмаша кайбер кеше.<br> Юкка сарыф итеп көчен,<br> Телен чарлый иртә-кичен,<br> Кирәкмәгән сүзләр сөйләп,<br> Эт койрыгын йөри сөйрәп.<br> Шамакай җил, аны тыңлап,<br> Сүзен йотып, юлдан саба.<br> Бәндә… үз койрыгын болгап,<br> Китә әшнәләргә таба.<br> Андый кеше үзен күрми,<br> Аңа юлдаш гайбәт сүзе,<br> Ләчтит сатып йөри-йөри,<br> Кара кучкыллана йөзе...<br> ... Кояшлы җыр – бәхет эше.<br> Күңел сафлыгың гел кирәк.<br> Инсафлы дусларың көче –<br> Яшәештә олы терәк.<br> <br> * Бу юлларны күренекле шагыйребез Әхмәт ага Рәшитнең совет чорында язылган «Кояшлы ил – бәхет иле» шигыренә «заманча парафраз» дип тә атап була. Автор үзе моны күздә тотмаган.<br> <br> '''ӘЙТЕРСЕҢ ЛӘ...'''<br> Яфракларын койды, диеп, ак каен,<br> Күңел кошым, кай тарафка юлкаең?<br> Йөрәгемне әрнетәдер сагыш-зар,<br> Әйтерсең лә, гомер юлым кысан, тар.<br> Бүген никтер үз-үземә чит-ятмын,<br> Яшәвемнең мәгънәсе юк, ямь тапмыйм.<br> Алмагачым алмаларын җил телә,<br> Әйтерсең лә, җир өстендә зилзилә...<br> Бер-бер артлы коелганда алмалар,<br> Искәрмәстән өскә сузылды куллар.<br> Шул мизгелдә җилгә очты шомлык та,<br> Әйтерсең лә, җан иңде тынычлыкка.<br> Иртәгәсен яуды җиргә энҗе кар,<br> Юкка чыкты йөрәгемнән сагыш-зар.<br> Илаһ нуры күңел күген яктырта,<br> Әйтерсең лә, бәхет килде картлыкта. <br> <br> '''* * *'''<br> Мөстәкыйльлек булса күңелләрдә,<br> Канат ярып оча алырбыз,<br> Туган телне, Идел-йортны зурлап,<br> Йөрәк сүзен җырга салырбыз.<br> Ләйсән яңгыр явар, яз китереп.<br> Кар сулары аккач ургылып,<br> Хозурланып асыл кошлар сайрар,<br> Киң колачлы тирәккә кунып.<br> Табигатьнең барча гөлләреннән<br> Хуш ис аңкыр, таҗлар ачылгач.<br> Илаһи моң җанга үтеп керер,<br> Киләчәккә ак юл салынгач.<br> Фидакарьлек булса күңелләрдә,<br> Чишмә калкыр адым-эзләрдә.<br> Кояш үзе безгә сәлам бирер,<br> Фикри агыш күреп күзләрдә.<br> <br> ...Авырайтсаң кош канатын алтын белән,<br> Күтәрелә алмас бахыр күккә бүтән...<br> (Рабиндранат Тагордан)<br> '''* * *'''<br> Яшим, дисәң, тигезлектә сөенеп,<br> Хафаланма, юк-бар сүзгә көенеп.<br> Бер хәсрәтсез кеше булмас тормышта,<br> Бәхетле күк бар да... карап торышка.<br> Үлчә башта һәрбер әйтер сүзеңне,<br> Сүзеңнән һич ким күрсәтмә үзеңне.<br> Үрмә гөлләр үрелгән күк кояшка,<br> Ялкынланып гомер җебен колачла!<br> Шатлык белән үтсен, дисәң, һәр көнең,<br> Теләк телә чын күңелдән, кадерлем!<br> Имин булса, Җир-Анабыз, Идел-йорт,<br> Баш очында кояш балкыр һәрвакыт.<br> <br> '''* * *'''<br> Күңел төпкелендә яткан<br> Гөл бөресе ачылды,<br> Таҗларыннан күз алгысыз<br> Сихри нурлар чәчелде.<br> Күңел кошым, иркен сулап,<br> Омтылды чиксезлеккә:<br> «Мин – ирекле, бәйсез!» – диеп,<br> Аваз салды бөркеткә.<br> Мәгърур кыяның бөркете<br> Сәламләп тавыш бирде.<br> Таң җилләре чәчләремне<br> Толымга салып үрде.<br> Күңел чишмәм чыңлап акты,<br> Хис ташкынын кайнатып,<br> Шатлык яшьләрен тамдырды,<br> Күңел кошым сайратып.<br> Мәхәббәт гөлен яраткан<br> Мәңгелеккә мәдхия!<br> Кояш нурына төренеп,<br> Каурый каләм баш ия.<br> <br> '''* * *'''<br> Сихри-серле чиксез далада<br> Чәчән-акыннардан эзләр бар,<br> Күк гөмбәзе астында бергә<br> Җыру әйтә торган сүзләр бар.<br> Ата-бабаларның авазын<br> Яңгырата дәвер җилләре,<br> Яшен яшьнәп, күк күкрәгәндә<br> Уйга сала шаңдау сүзләре.<br> Сихри-серле чиксез даланың<br> Искән җиле гаять хикмәтле,<br> Фикер агышларын җиткергән<br> Ата-баба рухы хөрмәтле.<br> <br> '''АТА-БАБА МИРАСЫ'''<br> Ата-баба әйтем-сүзләре<br> Куәт бирә тезмә тезәргә,<br> Азау ярып кергән сүзләрне –<br> Энҗе-мәрҗәннәргә тиңләргә.<br> Ата-баба әйтем-сүзләре<br> Үгет-нәсихәтле, хикмәтле.<br> Ата-баба киңәшен тоткан –<br> Булган бәхетле вә дәүләтле.<br> <br> '''* * *'''<br> Каурый каләм алдым кулга,<br> Тылсымлы ал таң аткач,<br> Яңгыр болытларын иртән<br> Җилләр куып тараткач.<br> Күңел кылларын чыңлатты<br> Таң кошы, өзелеп сайрап,<br> Дәрья суын дулкынлатты<br> Зәңгәр җилкәнле кораб.<br> Керфекләрен ачты гөлләр,<br> Хушбуй исе таратып,<br> Бал корты кунды чәчәккә,<br> Хәтер утын яңартып,<br> Җанга угын кадатып.<br> <br> '''КҮҢЕЛ КОШЫМА'''<br> Күңел күген шау чәчәккә күмгән<br> Язлар узган инде күптәннән.<br> Язмыш җиле чал чәчемнән сыйпый:<br> «Аһ-зарыңнан бушан, үткәннән!»<br> Күңел кошым әлегәчә һаман<br> Кабул итә алмый кышларны,<br> Өзгәләнеп, ярсып аваз сала<br> Кайтарырга теләп язларны.69<br> Күңел кошым, үзеңә зыян салма,<br> Бәргәләнеп, хәлең бетереп;<br> Ак кышларның кары күптән җанны<br> Кочагына алды бөтереп...<br> <br> '''* * *'''<br> Искән җилләр тәрәз шакый,<br> Юл чыгарга, дип, вакыт.<br> – Исми торыгызчы, җилләр:<br> Шәфәкъ ачыла балкып!<br> Таң нурында уйларымны<br> Челтәрләтү исәбем,<br> Йолдызларга бәян итеп<br> Күңелемнең хисләрен... –<br> Искән җилләр бер мизгелдә<br> Җилкенүдән туктады,<br> Кояш нуры, җанга үтеп,<br> Уйларымны чуклады.<br> Сөенечле күз яшьләрем<br> Тәгәрәде бит буйлап...<br> Җиргә атылды бер йолдыз,<br> Җан халәтемне аңлап.<br> <br> '''* * *'''<br> Тар дөньяда киң күңелле булып<br> Яши алса, кеше – үлемсез.<br> (Нури Арсланов)<br> <br> Гөр-гөр килеп, ак күгәрчен<br> Колакка нидер сөйли,<br> Сандугач та үз телендә<br> Моңлы, матур көй көйли.<br> Ак күбәләк очып кунды<br> Гөләпләр куагына:<br> «Кадер-хөрмәт күрсәт, – диеп, –<br> Киләсе кунагыңа,<br> Тагын бер сынау үтәсең<br> Бар әле синең, дустым.<br> Оныттыңмы әйткән сүзең:<br> «Кояш нурларын кочтым!»<br> Әҗәтле сүз әйткән чакта,<br> Кояш булгандыр якын.<br> Хөр күңелле кешеләрнең<br> Йөрәге – һәрчак ялкын».<br> Мин кунак мәсьәләсендә<br> Белмимен ни әйтергә...<br> Бер карасаң, юк-бар уйлап,<br> Кирәкме чиләтергә?<br> «Тормыштан ваз кичкән кебек,<br> Ник мондый сүз сөйлисең?<br> Ә бит үзең күңелеңнән<br> Шатлык җырын көйлисең!»<br> <br> '''* * *'''<br> Көн озыны әсәрләнеп,<br> Асыл былбыл сайрады,<br> Үзен күрә алмасам да,<br> Күңел күген яулады.<br> Чишмә чыңы күк тавышы<br> Яңгырый йөрәгемдә,<br> Онытылмас моң-аһәңе<br> Күңелем түрләрендә.<br> Асыл былбыл – сандугачны<br> Мин күрә алырмынмы,<br> Аның тылсымлы тавышын<br> Җырыма салырмынмы?<br> – Хыялың чынга ашырыр<br> Сайрап туймас асыл кош.<br> Чынлыгына ышанмыйча,<br> Син әйтерсең: «Бу бит – төш!»<br> Кулыңдагы каләмең дә<br> Сайрар бер мәл кош булып.<br> Татлы күз яшьләрең тамар,<br> Күңелең моңга тулып».<br> <br> '''* * *'''<br> Мин күптәннән телсез-чукрак,<br> Ишетмим һәм берни күрмим,<br> Кояшның җылысын тоеп,<br> Яктысына гына үрлим....<br> «Шушы сүзне ишетергә<br> Өметләнгән идек күптән!<br> Аңладың безнең теләкне,<br> Бүләк алырсың син күктән.<br> Бүләгебез – кояшлы җыр,<br> Яңгыратыр аны былбыл.<br> Күңел күгеңдә яралыр,<br> Юл чыгарыр илаһи моң.<br> Янгын-утта янсаң яндың –<br> Йөрәк сүзен әйтә алдың,<br> Ил агасы хакын хаклап,<br> Бар җиһанга аваз салдың».<br> <br> Шәфкатьле зарлана дөньяга:<br> «Игелек – гел бушлай, заяга...»<br> Ә шәфкать: «Өмет тә итмимен<br> Үзем шул бүләккә, файдага».<br> <br> Яхшылык эшлимме-юкмы дип күп уйланганның яхшылык эшләргә вакыты җитми.<br> (икесе дә – Рабиндранат Тагордан)<br> <br> '''* * *'''<br> Язмам матур булсын, дисәң,<br> Җан тынычлыгы кирәк.<br> Матур җыр язарга теләп,<br> Ашкынып тибә йөрәк.<br> Илһам чишмәсенең суы,<br> Күрәмсең, челтер түгел.<br> Тик барыбер өмет өзми:<br> «Язармын!» – дия күңел.<br> Сәфәр чыгарга җыена<br> Җан-бәгырем бүгеннән –<br> Ил агасы, аксакалның<br> Шау чәчәкле эзеннән.<br> Аның күңел аклыгы да,<br> Тел-лөгате сафлыгы да<br> Гакылларга муафыйк. –<br> Чын күңелемнән мин гашыйк!<br> Ил агасы эзләрендә<br> Калкып чыга күз-чишмә,<br> Тал-тирәкләр телгә килә:<br> «Сереңне ятка чишмә!<br> Үз дигәннәрең дә, бәлки,<br> Каза-чарасыз калмас.<br> Үз телеңә хуҗа булсаң,<br> Һичберсе зыян салмас.<br> Язмам матур булсын, дисәң,<br> Сәяхәт итү кирәк.<br> Кояшлы юлдан атла!» –дип,<br> Озатып калды тирәк.<br> <br> '''* * *'''<br> Татлы бер төш ул, ахрысы, –<br> Минем бүгенге көнем:<br> Яңгыратты асыл былбыл<br> Ата-бабалар көен.<br> Моң агылды иксез-чиксез<br> Зәңгәр киңлекне иңләп:<br> Чал далада тургай сайрый,<br> Былбылның җырын көйләп.<br> Кушыла тургай җырына<br> Далада кызыл мәкләр:<br> «...Безнең дә бар иде дөрләп,<br> Учак күк янган чаклар.<br> Очкын чәчрәтеп яшәдек,<br> Сер бирмәдек беркемгә.<br> Сыгылдык, ләкин сынмадык,<br> Баш имәдек һичкемгә.<br> Бүгенге көндә укыйбыз<br> Җир-Анага мәдхия».<br> ...Табигатьнең барча гөле<br> Җир-Күкләргә баш ия.<br> <br> '''* * *'''<br> Кояш балкый күңелем күгендә,<br> Таң нурлары, иркәм, йөзеңдә.<br> Яңгырасын һәрчак шат аваз,<br> Кабатласын җырны кайтаваз.<br> Атлыйк бергә аккош юлыннан,<br> Илһам алып яшьлек языннан.<br> Кояш балкый күңелем күгендә<br> Ай нурлары, иркәм, йөзеңдә.<br> Белсәк яшәү ямен, кадерен,<br> Ходай бирер савап-әҗерен.<br> Атлыйк бергә аккош юлыннан,<br> Илһам алып яшьлек языннан.<br> Кояш балкый күңелем күгендә,<br> Иман нуры, иркәм, йөзеңдә.<br> Гомер юлы – энҗе-мәрҗәннән,<br> Чәчләребез чәчкә бәйләнгән.<br> Атлыйк бергә аккош юлыннан,<br> Илһам алып яшьлек языннан.<br> <br> '''* * *'''<br> Һәр кешенең үз хыялы,<br> Һәр кешенең үз юлы,<br> Хак Тәгалә юл күрсәтсә,<br> Бәхете була тулы.<br> Киләчәккә юллар ачык,<br> Язмыштан булмый качып;<br> Көтмәгәндә кемдер берәү<br> Иңеңнән ала кочып.<br> Кем дип, борылып карыйсың –<br> Янәшәдә юк беркем;<br> Һаваларда канат кага<br> Күгәрченнәр – бер төркем.<br> Араларыннан берәве –<br> Һай, күкләрне иңләве! –<br> Йөрәк шулчак ярсып тибә:<br> «Миңадыр сәламләве!?»<br> ...Кызык бу дөнья дигәнең:<br> Әллә ниләр уйлата,<br> Тибрәтеп күңел кылларын,<br> Хис ташкынын уйната.<br> <br> Хыял һәм Мәхәббәт бергә,<br> Шул – яшәү мәгънәсе лә...<br> Бәхет тапканның бу илдә<br> Ал гөл үскән гүренә.<br> (Рәдиф Гаташ)<br> <br> '''ИСКЕ ЙОРТ САГЫМЫ'''<br> Тылсымлы көй яңгырады,<br> Күңел күгемне айкап:<br> Су буеннан кызлар кайта,<br> Юган керләрен чайкап.<br> Шаян сүзләр әйтешәләр,<br> Беравыздан үртәшеп.<br> Беркавым тынсыз калдылар,<br> Кайткан чакта гөрләшеп.<br> Сукмакта ялтырап ята<br> Җиздән борынгы тотка:<br> Кем ишеген бизәр икән,<br> Җан кертер кайсы йортка?<br> Авыл очына җитәрәк,<br> Ачылды иске капка.<br> Ишек алды – бәбкә үлән...<br> Читтә йөреп кем кайткан?<br> Исән-саулыкмы, хуҗа, дип,<br> Каршы алды тузган йорт.<br> «Йа Ходаем, салам түбә –<br> Безнең өй ич, туган йорт!»<br> Кызлар биргән җиз тотканы<br> Беркеттем мин ишеккә.<br> Салам түбәле иске өй –<br> Тере суы йөрәккә.<br> Сөенечле күз яшьләрем<br> Агадыр яңак буйлап...<br> Тирәк мамыгы очына<br> Күбәләк кунган уйнап.<br> Табигатьнең асыл кошы<br> Сайрый үзәгем өзеп.<br> Ерак яшьлегемә кайттым,<br> Гәүһәрдән мәрҗән тезеп.<br> <br> '''* * *'''<br> Юлдан тигез тәгәрәми<br> Сүтеп чорналган йомгак.<br> ...Нинди хикмәт: яр буенда –<br> Салам сибелгән сукмак.<br> Кошлар килеп җим эзлиләр,<br> Сары саламны күреп,<br> Сөенешеп сәламлиләр,<br> Тапкан орлыкны үбеп.<br> Киләчәккә өмет бар дип,<br> Кадерләп, саклап кына –<br> Үз илләренә очалар,<br> Тын калып, җайлап кына.<br> <br> '''КАЛФАКЛЫ ЯЗ'''<br> Язлар җиткәч, сайрар кош булып<br> Кайтырмын мин газиз ватанга,<br> Таң суларын җыеп эчәрмен,<br> Сихәт алып сагышлы җанга.<br> Кушымта:<br> Җил тузгыта чал чәчләремне,<br> Тарап үрәм – җаным яңарган:<br> Күңел кояшымны балкытып,<br> Калфаклы яз кайткан яңадан.<br> <br> Чәчәк җыеп барам даладан,<br> Кайтам кабат туган төбәккә.<br> Күңел күгем айкап, гөрләде<br> Ак күгәрчен, кунып беләккә.<br> Кушымта.<br> <br> Табигатьнең асыл кошлары<br> Кунып сайрый талга-тирәккә:<br> Былбылларның тылсым-аһәңе –<br> Җан азыгы моңсу йөрәккә.<br> Кушымта.<br> <br> '''* * *'''<br> Гүя яшьлегемә кайттым –<br> Онытып булмаслык мизгел:<br> Болын-тугай шау чәчәктә,<br> Шунда омтыла күңел.<br> Тургайлар болын-тугайда<br> Берсен-берсе уздырып,<br> Гаҗәп матур көй көйлиләр,<br> Йөрәк маен сыздырып.<br> Әйтерсең, мин канатлы ат,<br> Ашкынам чиксезлеккә,<br> Ак күгәрченнәр янына,<br> Зәңгәр күк – биеклеккә.<br> Очышларына сокланып,<br> Сүзсез-тынсыз мин калам,<br> Күңелемдә хис ташкыны,<br> Учак күк дөрләп янам.<br> <br> '''ЙӨРӘК СЕРЕ'''<br> Посып яши, ди, сәмруг тау түрендә,<br> Яшер син дә, сереңне ачма бер дә;<br> Кабырчыкта гаҗәп энҗе ярала, –<br> Тирән диңгез яшергәнгә төбендә. <br> (Гомәр Хәйям/Нури Арсланов)<br> <br> Күңелем кояшка карый,<br> Кочып җиһан гөлләрен.<br> Таң атканда кошлар сайрый,<br> Ачып йөрәк серләрен.<br> Таң җилләре алып китә<br> Тавышларын еракка,<br> Йөрәк серен булмыйдыр шул<br> Бикләп куеп йозакка.<br> Йөрәк сере, әверелеп<br> Моң-сагышлы җырларга,<br> Юллар сала гомер язы –<br> Онытылмас елларга.<br> Җыр агыла, күңел гөлен<br> Йолдызларга үрләтә, <br> Зар-сагышлы йөрәкләргә<br> Тере суын юнәлтә.<br> Кояш нуры биләп ала,<br> Күңел күгемне айкап,<br> Мәдхия! дип яшәгәнгә,<br> Җиһан гөлләрен данлап.<br> <br> '''БЕЗ ҮЗЕБЕЗ ЮЛ ЙӨРМИБЕЗ...'''<br> Без үзебез юл йөрмибез,<br> Безне язмыш юл йөртә,<br> Сынау арты сынау биреп,<br> Ут йоттырып йөгертә.<br> Уй хыялың изгелектә –<br> Ходай бирер ярдәмен.<br> Хис ташкының ургып ташыр,<br> Күреп Актаныш ямен.<br> Актанышта онытылмас<br> Якты эз калдырырсың,<br> Тормыш китабы битендә<br> Сүнмәс шәм кабызырсың.<br> Йөрәк сүзе канат кагар,<br> Зәңгәр киңлеккә ашып,<br> Кояш алтын нурын сибәр,<br> Киләчәккә юл ачып.<br> Без үзебез юл йөрмибез,<br> Безне язмыш юл йөртә,<br> Көч-куәт һәм дәрман биреп,<br> Олы юлдан йөгертә.<br> <br> '''* * *'''<br> Ярамир Низаметдиневкә<br> Укытучың* асыл затлардан,<br> Бу – Ходайның тиңсез бүләге.<br> Очар канатларың сынмасын –<br> Җанымның иң изге теләге.<br> Авырлыклар килсә, түзем бул,<br> Язмыш җиле кайчак рәхимсез.<br> Үз юлыңнан читкә тайпылма,<br> Халык җыры – бары үлемсез. <br> * Ярамир Низаметдинев – Фердинанд Сәлахов шәкерте.<br> <br> '''* * *'''<br> Чүкеч сугуы түгел, су биюе чуерташны шомарта.<br> (Рабиндранат Тагор)<br> <br> Сусаганда су эчертә,<br> Арыганда көч-дәрт бирә<br> Күк гөмбәзе чишмәсенең җырулары.<br> Күңелемнең нәзек кылын,<br> Йөрәгемнең яшерен уен<br> Сизеп тора сихри-серле йолдызлары.<br> Тылсымлы көй җилкендерә,<br> Алгысытып тибрәндерә,<br> Гаҗизлектән йөрәк кайчак әрнеп куя.<br> Ак болытка әверелеп,<br> Зарлы җаным, телгә килеп,<br> Энҗе-мәрҗән эзләп табып, сүзләр уя.<br> Сүзләрдән ул җөмлә тезә,<br> Юллар салып, илләр гизә.<br> Мәгърур кыя Чал бөркеткә сәлам бирә.<br> Су шомарткан чуерташны<br> Учыма салып, ул сүз башлый:<br> «Әманәтемне сакла, һич җуя күрмә!»<br> «Утлар сүнә...» –<br> Өмет җуелгач,<br> Аваз килде Бөек Учактан:<br> «Инеш төбендәге чуерташ<br> Гасыр уты белән тоташкан».<br> <br> '''ШАУ ЧӘЧӘКЛЕ ЯЗЛАР КИЛӘ!'''<br> Шау чәчәкле яз килә, ди<br> Күңел кошым, сөенеп,<br> Гаҗәп матур бер көй көйли,<br> Татлы хискә бирелеп.<br> Үз кануны Табигатьнең,<br> Тәкъдир-язмышның – үзгә.<br> Илһам бирә, яшәү дәртен –<br> Илаһи көчләр безгә.<br> Кояшка карап елмайган –<br> Мәңгелекне данлаган,<br> Сүзгә мәдхия җырлаган –<br> Дөнья йөзен аклаган.<br> Шау чәчәкле язлар килә! –<br> Кояш нуры исбатлый,<br> Караңгылыкка мәрсия<br> Укыласын ул хаклый.<br> <br> '''* * *'''<br> Уйларыма канат куя<br> Җылы җил, таңда исеп.<br> Чәнечкеле гөләпләрне<br> Кочам, барысын үз итеп.<br> Чәнечкеләре кадала –<br> Ә мин гел елмаямын,<br> Йомшак бәрхет таҗларына<br> Сак кына кагыламын.<br> Хушбуй исләре аңкыткан<br> Гөләпләр шулчак дәшә:<br> «Иркәләп үстердең безне –<br> Кояш күк балкып яшә!»<br> Ихлас җылы сүзләреннән<br> Күңел кыллары чыңлый,<br> Яшәү көче, дәрман биреп,<br> Йөрәк кушылып җырлый.<br> <br> '''УТ КҮРШЕЛӘРГӘ'''<br> «Сал бөркөттәр оса һауаларҙа...»<br> (Зөләйха Ғималетдинова) <br> Гашыйк итеп, ут күршеләр җырлый,<br> Тавышлары – йөрәккә дәва:<br> Әйтерсең лә, зәңгәр чиксезлектән<br> Җиргә йолдыз яңгыры ява.<br> Ашказарлар, Зөлхиҗҗәләр җыры,<br> Сокландыра курай моңнары.<br> Сәхнәләргә бию булып кайткан<br> Чал Уралның батыр уллары.<br> Чал бөркетләр оча һаваларда,<br> Барысына гүя унсигез;<br> Май кояшы кебек нурын сибә,<br> Башкорт бөркетләре, йөзегез.<br> '''* * *'''<br> Энҗе белән бизәлгәндер ука чуклы,<br> Күз алгысыз беләгемдәге беләзек.<br> Гаҗәеп бер төскә ия – ахак кашлы:<br> Бармагымда көмеш йөгергән ак йөзек.<br> Бу күренеш – бер төш кебек, гел әкият:<br> Үтеп китте күз алдымнан алкынланып.<br> Башкаема уй салынды – бу ни хикмәт! –<br> Йөрәк-бәгырь дөрләп янды ялкынланып.87<br> Үз-үземә сорау бирәм мин яңадан,<br> Җавап тапмыйм: бу, ахрысы, тылсым эше.<br> Сыныйлармы юк-бар белән мине һаман,<br> Җитәр микән моның, диеп, түзем көче?<br> Бер мизгелдә, елмаюлы караш ташлап,<br> Азат булып шөбһәле уй-фикеремнән,<br> Саубуллаштым үткән белән, рәхмәт юллап,<br> Кояшлы җыр көйли-көйли күңелемнән.<br> '''* * *'''<br> Кояш нурына төренеп,<br> Тургай сайрый өзелеп,<br> Күл суларын дулкынлатып,<br> Казлар йөзә тезелеп.<br> Тирәкә кунган сандугач<br> Дәртле матур көй көйли,<br> Тибрәтеп гөләп куагын,<br> Җылы җил нидер сөйли.<br> Ә еракта карурманның<br> Кәккүге еллар саный.<br> Юлаучы сәламен бирде:<br> «Исән-саулыкмы, җаный!»<br> Таныш тавышны ишетеп,<br> Ашып гүя күкләргә,<br> Хәтер җепселен чукладым,<br> Рәхмәт әйтеп үткәнгә.<br> <br> '''* * *'''<br> Бәргәләнеп сугылганда<br> Язмыш җиле тарафыннан,<br> Нурлар сибеп, кояш чыкты<br> Кара болыт арасыннан.<br> Кояш белән бергә торып,<br> Гөлләремә су сибәмен,<br> Үткән гомер хатирәсен<br> Яд җебенә мин тезәмен.<br> '''* * *'''<br> Кояш баеп, ай калыккач,<br> Гаҗәп көйләр яңгырады,<br> Ни хикмәттер, шулчак җаным,<br> Уйга калып, моңсулады.<br> Сабыр төбе саф алтын дип,<br> Күңел күген ямьләндереп,<br> Ак күгәрчен иңгә кунды,<br> Уй-зиһенне пакьләндереп.<br> – Таң атканда син кабаттан<br> Ишетерсең шул көйләрне,<br> Җир теленә тәрҗемә кыл,<br> Рухландырып кешеләрне.<br> <br> '''* * *'''<br> Күңелемнең төпкелендә<br> Елмая яшьлек язы,<br> Шат рухымны хозурлыкта<br> Иркәли аның назы.<br> Әйтерсең лә, чиксезлеккә<br> Иркенләп аша җаным,<br> Шәфәкъ нурына төренеп,<br> Каршылый бәхет таңын.<br> Җан халәтен аңламыйча<br> Йөргән чакта боегып,<br> Йөрәгемнән ташып аккан<br> Иде хисләр ургылып.<br> Рушан йолдыз яктысында<br> Кайттым гомер язына,<br> Күңел кошым хозурланып,<br> Җырлап канат кагына.<br> <br> '''ЕРАКТАГЫ КӨЛӘЧ ЙӨЗЛЕ ДУСТЫМ'''<br> Ерактагы көләч йөзле дустым,<br> Искә алып яшьлек елларын,<br> Урап кайтыйк авыл урамыннан,<br> Тыңлап тальян гармун моңнарын.<br> Бәллүр чишмә суын эчеп, дустым,<br> Әверелеп каурый болытка,<br> Юл алыйк мәһабәт Тау иленә –<br> Һич югында, тик бер минутка.<br> Ерактагы көләч йөзле дустым,<br> Сиңа сагыну хаты язамын,<br> Йөрәгемнән ургып чыккан моңны<br> Гөлбакчаңа илтеп барамын.<br> Асыл кош күк өзелеп сайра, дустым,<br> Нурландырып авыл өйләрен,<br> Әсәрләнеп, хозурланып сайра,<br> Яңгырат илнең йөрәк көйләрен.<br> Ерактагы көләч йөзле дустым,<br> Җыр багышлый сиңа каләмем,<br> Көнчыгышның җылы җиле булып<br> Ирешер бу кайнар сәламем.<br> <br> '''САНДУГАЧ БУЛЫП ТУМАДЫМ'''<br> Кемдер колакка пышылдый:<br> «Сайра сандугач булып!»<br> Ни әйтергә дә белмәдем<br> Шулчак, күңелем тулып...<br> Сандугач булып тумадым,<br> Һәм туалмас беркем дә.<br> Һәр кешенең үз язмышы,<br> Тәкъдир – Ходай иркендә.<br> Язмыш сынауларын үтәм,<br> Матурлыкка сокланып,<br> Табигатьтән сүз байлыгы,<br> Көч-куәт – дәрман алып.<br> <br> '''* * *'''<br> Күңелдә ялкынлы, җылы хис<br> Мөлаем йолдызлы, айлы кич.<br> Офыкта кояшның яктысы,<br> Таңнарның тылсымлы балкышы.<br> Уйларым тоташа күкләргә,<br> Теләмим хисләрне чикләргә,<br> Ачылып күңелем бөресе,<br> Бар әле хисләрнең дөрлисе.<br> Яралды Мәхәббәт гөлләре,<br> Шатланып, күгәрчен гөрләде.<br> Яңгырый йөрәктә матур җыр:<br> «Чәчәкле гөлбакча – туган җир!»<br> <br> '''* * *'''<br> Тел очымнан эреп төште<br> Татлы-баллы сүзләрем,<br> Җир өстенә калкып чыкты<br> Назлы, нәфис гөлләрем.<br> Гөлләремне сәламләдем,<br> Сөенеп чын күңелдән.<br> Гөлләремнең һәрбер таҗы<br> Энҗе чыкка төренгән.<br> Күңел чишмәм чыңлап акты,<br> Кояш нуры уйнатып,<br> Күңел кылларым тибрәнде,<br> Якты хисләр уятып.<br> Гүя яшьлегемә кайттым<br> Юл алганда ак кышка,<br> Йөрәгемне әверелдереп<br> Гайрәтле очкыр кошка.<br> <br> '''* * *'''<br> Күккә аштым, былбылым сайравыннан,<br> Җан халәтемне гаҗәп аңлавыннан.<br> Чал тауларның җиле булып – ягымлы,<br> Җырлаттылар, данлап туган ягымны.<br> Күңел күген яктыртып, кояш дәште:<br> «Күрәмсең, раушан йолдыз нурын чәчте».<br> Шатлыгымнан әверелеп гөлгә, мин<br> Чын күңелдән яшәешне сәламлим.<br> Яңгыравык аваз килде үткәннән,<br> Чәч толымым таң җилендә сүткәннән:<br> «Хәтер кайта, гасыр, чор-дәвер үтеп,<br> Кылдан үргән язмыш йомгагын сүтеп».<br> === '''IV. МӘХӘББӘТ ТАҢЫ АТТЫ!''' === '''МӘХӘББӘТ ГӨЛЕ<br>''' (Көнчыгыштан ривая)<br> Мәхәббәтсез яши алыр кем генә?<br> Мәхәббәтле, татлы телле үр менә.<br> Кояш безгә иман нуры, көч бирә,<br> Кояш үзе Мәңгелектә юл сөрә.<br> ...Бар булганга разый булып яшәгән,<br> Арыш ипиен дә тәмләп ашаган,<br> «Зуррак» бәхет эзләп, дөнья гизгәннәр –<br> Хәсрәт елгасы суларын эчкәннәр...<br> Сусыз дала, ком чүлләрен үткәндә,<br> Мәхәббәт гөле* үскәнен күргәннәр.<br> Гашыйк булып тере телле бу гөлгә,<br> Берәм-берәм бер үк сорау биргәннәр.<br> Бер сорауга мең төрле җавап килгәч,<br> Мосафирларның йөзенә нур иңгәч...<br> «Ашыкмыйча фикер йөртегез!» – диеп,<br> Очып киткән гөл – аккошка әверелеп.<br> * Һибискус – Көнчыгышта «мәхәббәт гөле» дип санала. Бу <br> чәчәк турында сүзләр Корея Җөмһүрияте дәүләт гимнында да бар:<br> Өч мең ли һибискуслы тау, гүзәл елгалар −<br> Туры юлдан тайпылма, Корея милләте!<br> <br> '''ЯШЬ АРГАМАК РИВАЯСЕ'''<br> Җан җылыңны салдың минем китабыма,<br> Яшибез, дип, Аллаһының хисабына.<br> Күңелеңнең аклыгына хәйран калып,<br> Сукмагымнан атлыйм, яңа эзләр салып.<br> ...Тирә-ягым сахра-дала, яшел болын,<br> Чабып уйный – әй, кинәнә! – нәни колын.<br> Ә әнкәсе, ак аргамак, йөри утлап,<br> Нарасыен күз алмасы кебек саклап.<br> Күк йөзендә карчыгалар пәйда булды,<br> Ак аргамак, күп уйламый, хәйлә корды:<br> Аякларын сузып ятты, үлгән кебек,<br> Карчыгалар ябырылды: «Ризык!» –диеп.<br> Нәни колын томырылып чабып килде,<br> Әнкәсенең хәйләсен ул ачык күрде.<br> Ак аргамак торып басты аягына –<br> Карчыгалар исән калды аздан гына.<br> Ни булганын аңлый алмый гаҗиз булып,<br> Бер-берсенә ташландылар каркылдашып.<br> Ак аргамак, колынында куәт күреп,<br> Үгет-нәсихәтен бирде, ялын үреп.<br> ...Яшь аргамак, тормыш тәҗрибәсе туплап,<br> Кояш чыгышына бара уртлап-утлап.<br> <br> Үз даның булса тоныграк хак сүзеңнән,<br> Шиксез, ярлыкаулы булырсың Тәңреңнән.<br> (Рабиндранат Тагор)<br> '''* * *'''<br> Берәүне, бел, күккә дәштем мин кичә;<br> Җәберсенеп, җырны читкә этәрде...<br>(Рәдиф Гаташ)<br> Мактау сүзе килешмидер кешегә,<br> Әйләнсә гәр сүзе артык төчегә.<br> Ярлыкармы Ходай безнең хатаны?<br> Укырлармы йөрәк сүзе – хатларны?<br> Гыйшкың төшсә күз алгысыз гүзәлгә,<br> Әверелер шигъри юллар газәлгә.<br> Матурлыкка юл алганга күңелләр,<br> Языладыр сокландыргыч шигырьләр.<br> Шигырь илтә саф Мәхәббәт иленә,<br> Мәхәббәттә күз яшьләре түгелә...<br> Уттан алып суга салган Мәхәббәт,<br> Рухи ныклык биргән өчен – мең рәхмәт!<br> <br> '''СӨЮЕҢ ЙӨГӘНЛӘ!''' *<br> Гашыйк булып, син кешене көлдермә,<br> Гомереңне әмма ялгыз уздырма.<br> Вакытлыча яратулар – ул давыл,<br> Давылларга каршы тору бик авыр!<br> Эч сереңне сыгып алыр юләрләр,<br> Ә соңыннан, юләр син, дип көләрләр.<br> Гашыйк булып, кешелегең җуйма син,<br> Биекләргә кулларыңны сузма син!..<br> * Бу юлларны «кайтаваз шигырь» дип тә атап була. Ул узган гасырның туксанынчы еллары башында язылган иде. Ягъни Гөлнәфидә әле үзенең бүгенге табигый һәм күркәм «күк халәте» белән ризалашып бетмәгән һәм хәтта аңа каршы торырга да тырышкан вакытта.<br> <br> '''ОСТУДИ ПЫЛ ЛЮБВИ!''' <br> (югарыдагының тәрҗемәсе)<br> Остуди пыл любви,<br> Не смеши людей,<br> Бобылём не живи –<br> Будь в кругу друзей!<br> Нашей пылкой любви<br> Ветры – ураган,<br> Устоять против них<br> Способ нам не дан.<br> Хитрецы твой секрет<br> Выжмут – и потом<br> Уж поднимут на смех,<br> Назовут глупцом.<br> Остуди любви пыл,<br> Разум не теряй,<br> В небесах и без крыл<br> В мыслях не летай!<br> <br> '''ХЫЯЛЛАР...'''<br> Күпме хата ясаганмын,<br> Юлдан кыеш барылган;<br> Байтак хәреф төшеп калган,<br> Кайчак артык язылган.<br> Кайсы берен барлыйсы соң –<br> Өтеренме, ноктасын?<br> Билгеләргә онытылган<br> Кушма җөмлә уртасын.<br> Баш ватамын, уйланамын,<br> Күз ташласам үткәнгә;<br> Хаталарны төзәтсәм, дим,<br> Исем китмәс бүтәнгә.<br> Ашыкмыйча, ипләп кенә,<br> Авызга бал-май кабып,<br> Ак кәгазьгә өр-яңадан<br> Язармын, юлын табып.<br> Бер-бер артлы сүзләр басар,<br> Энҗе кебек тезелеп,<br> Тулыланып, камилләшеп –<br> Таң нуры күк сызылып.<br> Шулчагында, кичерелеп<br> Хаталарым, ялгышым,<br> Үзгәрер күк уңай якка,<br> Аныкланып, язмышым.<br> ...Бакый дөньяда – төгәллек,<br> Фанилыкта – хыяллар...<br> Үз күгемдә каршы ала<br> Чал таулар, таш кыялар.<br> <br> '''ҺӘР КЕШЕНЕҢ ҮТКӘНЕ БАР'''<br> Һәр кешенең үткәне бар –<br> Гыйбрәтле бер язмышы,<br> Үкенечле күз яшьләре,<br> Җан әрнеткеч сагышы.<br> Һәр кешенең үткәне бар,<br> Теләкләре, хыялы;<br> Тормыш юлы тик барыбер<br> Сикәлтәле, кыялы.<br> Һәр кешенең үткәне бар:<br> Яман тел – теш сындыра,<br> Уйламыйча сүз сөйләсәң,<br> Ходай башка кундыра.<br> Һәр кешенең үткәне бар:<br> Татлы тел тау мендерә,<br> Ходай мул куллы кешене<br> Балда-майда йөздерә.<br> <br> '''КҮРӘМСЕҢ?'''<br> Кичке шәфәкъ сүнә, күрәмсең?<br> Озакламый яңа ай калкыр,<br> Яңа айның сихри нурында<br> Миллион йолдыз елмаеп балкыр.<br> Канат ярып очар кош кебек,<br> Күтәрелеп зәңгәр киңлеккә,<br> Син кочарсың кояш нурларын,<br> Мәдхияләр укып хөрлеккә.<br> Күңелеңдә туар ул көйләр.<br> Йөрәккә хуш килгән сүзләрне<br> Отып алып, җырлар сеңелләр,<br> Елмайттырып моңсу йөзләрне.<br> Күперенке каурый болытлар<br> Кыйбла якка карап агылыр.<br> «Сагындым!» – дип, яшен яшьнәтеп,<br> Чал тауларга җаның сарылыр.<br> Иртәнге шәфәкъне күрәмсең?<br> Сихри кояш сибә нурларын,<br> Акчарлаклар оча һавага,<br> Дулкынлатып дәрья суларын.<br> Бәхет таңы атты, күрәмсең?<br> Күңел күген били хозурлык. –<br> Бу көннәрнең һәрбер мизгеле<br> Гомер елларына торырлык!!!<br> <br> '''КҮҢЕЛ КҮГЕ'''<br> Күңел күге ае тотылса,<br> Күңел кылы чыңлап өзелер,<br> Йөрәк сүзе... әрнеп, зар елап,<br> Канатсыз бер кошка әверелер.<br> Күңел күген кояш балкытса,<br> Күңел кылы чыңлар туктаусыз,<br> Йөрәк сүзе күккә ашырса,<br> Җырлар яралуы – тоткарсыз!<br> Күңел күге – барча кешенең –<br> Кояшлы булуын телимен.<br> Мәңгелеккә мәдхия укып,<br> Чор-гасыр авазын тыңлыймын,<br> Бәхет йолдызлыгын күзлимен.<br> <br> '''МӘХӘББӘТ ТАҢЫ'''<br> Вакытсыз килгән язларның<br> Кояшы җылы түгел,<br> Иртәнге таң җилләрен дә<br> Өнәп бетерми күңел.<br> Күңел нәрсәдер сизенә:<br> Явар күк карлы яңгыр...<br> «Тапкансың кайгырыр нәрсә:<br> Боз яуды ничә тапкыр!<br> Ник бүген синең җаныңда<br> Шик-шөбһә, уйчанлылык?..» –<br> Гаҗәеп бер тавыш килде<br> Таңнарда уйландырып:<br> «Яңа көнне каршыларсың,<br> Күңел кошын сайратып.<br> Әсәрләнеп җыр язарсың,<br> Сагышыңны таратып».<br> Күңел күген биләп алып,<br> Кояш кочты җанымны,<br> Саф кояшның җылысыннан<br> Җуя яздым аңымны.<br> Кулымдагы каурый каләм<br> Көлемсерәп сүз катты:<br> «Сизәсеңме, йөрәгеңдә<br> Мәхәббәт таңы атты!»<br> <br> '''СӨЙГӘНЕМ ТАВЫШЫ'''<br> Сөйгәнем китерә миңа<br> Бары тик газап кына!<br> Сөйгәнем китергән газап –<br> Бер баллы шәраб кына...<br> Сөйгәнемнең тавышы да<br> Тоела миңа җыр булып,<br> Шул тавышны ишетүгә,<br> Бәхетем таша тулып!<br> <br> '''НИГӘ ҺАМАН СИН САГЫШТА?'''<br> Нигә һаман син сагышта,<br> Кем соң сине рәнҗетте?<br> Әллә язмыш алдадымы,<br> Берәү хыянәт итте?<br> Ходай җибәрә бер җанны<br> Ике кешегә бүлеп.<br> Ашыккансың, сөюеңне<br> Башка кешегә биреп.<br> Ярты җаның ул «мин»дер лә,<br> Ник соң һаман күрмисең?<br> Күрүен бик күрәсеңдер,<br> Бу «ул» диеп белмисең!<br> Еллар узгач, син аңларсың<br> Минем кем булуымны,<br> Синең өчен җиргә килеп,<br> Яңадан тууымны.<br> <br> '''БӘЛЗӘМНӘР ДӘ БАРЫ СИНДӘДЕР'''<br> Шафталулар тәме иренеңдә,<br> Хуш исләре тәнеңә сеңгәндер.<br> Йөрәк яраларын төзәтә алган<br> Бәлзәмнәр дә бары синдәдер.<br> Чал чәчләрең, ак болытлар булып,<br> Үзенә дәшә: «Кил син, тарсынма!<br> Үз җаныңны үзең газаплама,<br> Юк сәбәпләр табып ярсыма!»<br> Кәүсәр суларыннан авыз итик,<br> Татып хозур җәннәт җимешен.<br> Җиде яттан куркып ятсынсаң да,<br> Мин – өлешең инде, көмешем.<br> <br> '''* * *'''<br> Дулкын шаулап бәрелгәндә<br> Диңгезнең ярларына,<br> Өзелеп сайрады бер кошчык:<br> «Гөләпләр чәчәк атты, чык<br> Урманым аланына!»<br> Өзелеп сайраган бу кошчык,<br> Күрәм, затлы сандугач:<br> «Гомереңнең ак кышында<br> Хыялларың аша чынга,<br> Күңелең ишекләрен ач!<br> Ал таңнарны каршы алыйк<br> Сайрашып бергә-бергә:<br> Чын күңелдән саф сөюнең<br> Иңдерербез моңлы көен<br> Җиһанга – туган җиргә!»<br> <br> '''* * *'''<br> Мәхәббәт гөле ачты, дип,<br> Тылсымлы сихри таҗын,<br> Хәбәр килде Изге Күктән,<br> Эретеп күңел ташын.<br> Күккә ашты җаным шулчак,<br> Сандугач кебек сайрап,<br> Һәм яңадан юл алды ул,<br> Чал тау ягына карап.<br> Чал тауларга багышладым<br> Йөрәк назы – җырымны.<br> Чал тауларның шоңкарлары<br> Кочак җәеп каршылады:<br> «Үз иттек бу моңыңны!<br> Бүген бездә олуг бәйрәм:<br> Ниһаять, кайттың илгә!»<br> Җырыма мәдхия итеп,<br> Чал тауларның Чал бөркете<br> Сарылды шулчак иңгә.<br> <br> '''* * *'''<br> Ишек алды – хур бакчасы:<br> Шау чәчәктә алмагач,<br> Һушны алып былбыл сайрый,<br> Алсуланып таң тугач.<br> Канатланып аштым күккә,<br> Җырыннан эреп китеп,<br> Гүя шушы җырны күңел<br> Зарыгып алган көтеп.<br> Әсир итте йөрәгемне<br> Сандугачның моңнары:<br> Мин кабаттан – Яз илендә,<br> Җанда – кояш нурлары!<br> Өзелеп сайрый асыл кошым,<br> Тавышы – җанга дәва.<br> Табигатькә илһам биреп,<br> Кояшлы яңгыр ява.<br> <br> '''* * *'''<br> Тылсымлы-серле таң атты,<br> Җиһанны нурга төреп,<br> Күңел чишмәм чыңлап акты,<br> Офык яктысын күреп.<br> Чиксезлектә – сихри балкыш,<br> Мең төсләр җыелмасы,<br> Мәңгелектәндер нурланыш – <br> Күңелгә уеласы.<br> Шул төсләрдән чәчәк ярыр<br> Шигъри гүзәл тәлгәшләр,<br> Бәлки әле көйгә салыр<br> Сайрар кошлар – тиңдәшләр.<br> Кояш сибәр сихри нурын,<br> Җиһан гөлләрен назлап.<br> Дуслык кошы алыр юлын,<br> Кыйбла ягына карап.<br> <br> '''* * *'''<br> Җил искәндә чәчләремне тараттым,<br> Үткән гомер хатирәсен яңарттым...<br> Күз алдымда тау итәге, үзәнлек,<br> Кошлар сайрый – үзәкләрне өзәрлек.<br> Кызалаклы үзәннәрдә калган эз,<br> Алкын сулы елга шавы – бар да үз!<br> Тау өстендә – ялкынлап учак яна,<br> Җан иркендә – кояшлы яңгыр ява.<br> <br> '''* * *'''<br> Хатларыңны укыймын да уйга калам,<br> Үткән гомер агышларын җырга салам,<br> Күреп күктә Зөһрә йолдыз балкыганын,<br> Көйрәп-көйрәп, сүзсез генә утта янам.<br> Мин, ахрысы, тиле гашыйк бу дөньяда,<br> Барып кердем дөрләп янган утларга да.<br> Дөньялыкта гыйшык хәлен гашыйк белер,<br> Җан халәтен Ай-йолдызлар, Кояш күрер.<br> Күңел күге гөлләренә былбыл кунса,<br> Сөйгән ярың җан җылыңны кабул кылса,<br> Ачып шулчак күңелеңнең тәрәзәсен,<br> Сиземләрсең ташкын сулы яз киләсен.<br> <br> '''ҖАННАР ӘҢГӘМӘСЕ'''<br> Язып та карагансыз! Йә Аллам, мондый <br> Мәхәббәт өчен үләргә дә риза булырсың...*<br> <br> Таң калып, йотлыгып укыдым<br> Сез язган әйтелеш китабын.<br> Бу китап, дастанга тиң булып,<br> Саната вакытның хисабын.<br> Мәңгелек мәхәббәт тавышын<br> Ишеттем чал чәчле Шагыйрьдән,<br> Юл чыктым еракка-еракка,<br> Көч алып бар затлы шигырьдән.<br> Шагыйрә сүзләре зиннәтле,<br> Нур сибә йөрәгем түрендә.<br> «Синең җан, минем җан сөйләшә» –<br> Мәхәббәт дастаны<br> Җыр булып яңгырый күңелдә. <br> <br> * Бу шигырьне Гөлнәфидә, Рәдиф абый Гаташ белән Әлфия Ситдыйкованың 2025 елда басылып чыккан «Синең җан, минем җан сөйләшә» исемле шигъри әйтеш китабы кулга кергәч, ике олы Мәхәббәт шагыйренең күркәм бердәмлегенә сокланып язган иде. Илаһи, рухи һәм дөньяви мәхәббәтне бергә чәчәк бәйләме итеп үрә белгән Әлфия ханым Рәдиф абыйның еллар дәвамында иҗат ителгән тиңдәшсез мәхәббәт шигъриятенә шундый ук «кайтаваз» өстәгән. Китапны укымый калмагыз! Әлфия ханым аны Чаллы китапханәләренә үзе өләшеп чыкты. Берсе Гөлнәфидәнең «өстәл китабы» булып китте.<br> <br> '''ҮЗ КҮГЕМДӘ'''<br> Яшимен мин үз күгемдә<br> Уй-хыялларым белән:<br> Авызны бөрештерсә дә,<br> Өлгереп җиткән күгән.<br> Алмаларның хуш исләре<br> Нәфесемне котырта;<br> «Харап буласың, кызый...» – дип,<br> Күңел кошым ут йота.<br> Ничек инде кызыкмыйсың<br> Тулып пешкән алмага? –<br> Балыклар да эләгә ич,<br> Шыгрым тулып, мурдага*!<br> Яшимен мин үз күгемдә<br> Уй-хыялларым белән,<br> Әхлаклы булырга теләп...<br> Рухи газабым белән.<br> Хозурланып яшәр өчен,<br> Кирәк күңел аклыгы,<br> Күңел кошын сайратырга –<br> Уй-фикернең сафлыгы.<br> <br> * Мурда – тал чыбыгыннан яки камыштан үреп эшләнгән балык авы, сөкә.<br> <br> '''* * *'''<br> Нинди халәттә яшисең,<br> Күңел күгем күркәме?<br> Саф мәхәббәт, саулык телим<br> Сиңа, тормышым яме.<br> Бүләк итәр өчен сиңа,<br> Җыям гөлнең матурын,<br> Җаныңа ял бирә торган<br> Кояш төсле алтынын.<br> Гөл бәйләменә кушамын<br> Йөрәгемнең назларын,<br> Күңелемне яулап алып,<br> Чыңлаттырдың сазларын.<br> <br> '''* * *'''<br> Бүген сине төштә күрдем,<br> Балкып торды синең йөзең,<br> Күзләремә туры карап,<br> Әйттең шулчак татлы сүзең:<br> «Бу төш түгел – чынлык! – диеп,<br> Яңгыравык тавыш килде. –<br> Күңел күгеңнең йолдызы<br> Җан халәтеңне ич күрде».<br> Ни хикмәт бу, аңлый алмыйм:<br> Кояш назлап иңнән кочты,<br> Күңел кошым, хозурланып,<br> Сахраларга сайрап очты.<br> ...Таң аттымы – бер яңалык,<br> Көн тудымы – бер могҗиза...<br> «Җырлап яшә, – дип, – хәятта!» –<br> Кемдер җылы кулын суза.<br> <br> '''БӘХЕТНАМӘ'''<br> Үлчәп булмый бәхетләрне <br> Бизмәннәргә салып һич тә. <br> Минем бәхет миндә яши, <br> Үз җанымда булган көчтә. <br> (Әлфия Ситдыйкова)<br> <br> Гомернең юлларын узганда<br> Кирәктер җан дустың табарга,<br> Ялкынлы Мәхәббәт утында<br> Бергәләп дөрләргә-янарга.<br> Күңелнең аклыгы, пакьлеге,<br> Йөрәкнең киң сулыш алуы –<br> Дәрьялар кичкәндә, җилкәннең<br> Гайрәтле, какшамас булуы.<br> Эзеңдә чишмәләр чыңлатсаң,<br> Иңеңдә былбыллар сайратсаң,<br> Табарсың Мәхәббәт ачкычын,<br> Үрләргә менәрлек баскычын.<br> Диңгезләр күрке ул – ак кораб.<br> Юл алсаң кыйбла якка карап,<br> Күрерсең Ай-Кояшның йөзен,<br> Язарсың «БӘХЕТНАМӘ» сүзен.<br> <br> '''МӘХӘББӘТ ТЕЛЕ'''<br> Мәхәббәткә илтер юллар<br> Матур сүздән башлана.<br> Матур сүздән, баш әйләнеп,<br> Йөрәк утка ташлана.<br> Мәхәббәт – сихри Бөек Көч:<br> Ачарсың аның серен,<br> Мәңгелек Илаһиятнең<br> Аңлый алалсаң телен.<br> Мәхәббәт телен беләдер<br> Сайрап туймас сандугач.<br> Кояшка тартыла күңел,<br> Сандугачлы таң тугач.<br> Күңел гөлләре һәрвакыт<br> Тереклек суы сорый,<br> Вакытында су эчмәсә,<br> Гөлнең тамыры корый.<br> Күңел күге гөлләрендә –<br> Күз алгысыз бизәлеш,<br> Мәхәббәткә мәдхиядер –<br> Кыйбла якка юнәлеш.<br> <br> '''* * *'''<br> Гүзәллек – Игелекнең иң камил чагылышы ул. Һәм Игелек үзе – Гүзәллекнең иң камил чагылышы.<br>(Рабиндранат Тагор)<br> «Мин бер җансыз күләгәле,<br> Мәхәббәтем юк...» – дисең,<br> Үзең матур гөләпләргә<br> Карашыңны биклисең.<br> Ничек шулай камил итеп<br> Ярата алган Ходай:<br> Уйлар дулкынын күңелеңдә<br> Уйнатадыр тулган ай.<br> Мәхәббәтсез татлы су да<br> Булмас иде тәмләткеч,<br> Мәхәббәт безне яшәтә,<br> Биреп кодрәт, сәләт, көч.<br> Мәхәббәтең ташып ашкан,<br> Дускаем, яшәештә.<br> Хис ташкынын ник тыясың,<br> Ачылмыйча һәр эштә?<br> Ярдәм кулын суза белгән –<br> Мәхәббәттә көчледер.<br> Күңелең матурлыгына<br> Куйган билгем «бишле»дер –<br> Хисапсыз күп ишледер!<br> Мәхәббәт уты яндырып,<br> Күзләрең чыланмасын,<br> Керфектән тамчы тамса да,<br> Зиһенең чуалмасын.<br> <br> '''ЙӨРӘКЛӘРНЕ ЯУЛАП АЛЫР ӨЧЕН'''<br> Йөрәкләрне яулап алыр өчен, дуслар,<br> Татлы тел һәм елмаюлы караш җитәр. –<br> Тыңла, ишет: таң атканда асыл кошлар<br> Мәңгелекнең илаһи бер җырын җырлар,<br> Табигатькә үз аһәңен бүләк итәр.<br> Йөрәкләрне яулап алыр өчен, дуслар,<br> Шат күңелле, ихтирамлы булу җитә. –<br> Күрәсең ич: һәр иртәдә ал таң ата,<br> Җан тынычлыгы иңсен дип, нур тарата,<br> Кыйбла яктан искән җилләр сәлам әйтә.<br> <br> '''* * *'''<br> Кем ярасын кем дәвалар,<br> Җанга тоташ моң тулгач?<br> Җиргә килгән һәрбер кеше<br> Ул – яралы сандугач.<br>(Әлфия Ситдыйкова)<br> Бүген никтер йөрәгемдә сагыш-моң...<br> Үз-үземнән кача алмыйм – нишлим соң?<br> Йөрәк нидер сизенгән күк, ярсыйдыр.<br> Күңел күгем гөлләре тик – алсудыр.<br> Ник ул чакта җан халәтен аңламыйм,<br> Ни сәбәпле алга карап атламыйм?<br> Кем тоткарлый мине юлга чыгудан?<br> Әллә саклый кара елан чагудан!?<br> «Бүгенге көн, җанкисәгем, хикмәтле, –<br> Дәшкән кеше тәгаен бик хөрмәтле. –<br> Шик-шөбһәңнән азат бул, – дип сүз ката,<br> Иртәләрен сихри-серле таң ата!<br> Таң атканда барысын да аңларсың,<br> Җан ярасын кысып бәйләп куярсың.<br> Яңа якты юллар сиңа ачылыр,<br> Күңелеңдә моң чишмәсе агылыр».<br> Хис ташкыны ургып ташты йөрәктән...<br> Тагын кемдер, тотып алып беләктән:<br> «Җыйдым сиңа менә җаның нигъмәтен –<br> Гөләпләрнең тел йотарлык ширбәтен».<br> <br> '''* * *'''<br> Үз юлымнан атлыйм хозурланып,<br> Уй-хыялым чынга ашырып.<br> Дусларыма бүләк – далаларда<br> Гөлчәчәкләр җыям, ашкынып.<br> Дала гөлләрендә – кояш нуры,<br> Саба җиле җәя хуш исен.<br> Язмыш җиле сорау биреп дәште:<br> «Әйтеп бирче кояшның төсен!»<br> Сибә икән кояш алтын төсен,<br> Ул үзе дә гашыйк шул төскә.<br> Айның көмеш яктысында мин дә<br> Багам күккә, бирелеп хискә.<br> Ак болытлар, гүя очкыр кошлар,<br> Бер-бересен узып очалар;<br> Зәңгәр чиксезлекнең йолдызларын<br> Шаяртыпмы әллә кочалар?<br> Уйлар дулкынында тирбәлгәндә<br> Бөреләнгән күңелем гөлләре,<br> Яшәү көче, дәрт һәм илһам биреп,<br> Яңгырый милли халык көйләре.<br> <br> '''СИН ҖАНЫМДА МӘҢГЕЛЕКНЕҢ НУРЫДЫР...'''<br> Син җанымда күктән иңгән якты нур,<br> Күңел кылын тибрәлдергән бер хозур,<br> Юл алдырган ай-йолдызым, кояшым,<br> Язгы гөлдәй көләч йөзле сердәшем.<br> Тормыш юлын үткән чакта, кадерлем,<br> Күккә ашырып җыр җырлаттың, бәгырем.<br> Саф хисләрем, керсез сөю – тик сиңа,<br> Кабат килдем менә синең каршыңа.<br> Таң кызы күк тормышымны бизәдең,<br> Ай калыккач, йолдызыңны күзләдең,<br> Сәлам бирдең чын күңелдән аңарга,<br> Теләк теләп мәңге балкып янарга.<br> Син – җанымда Мәңгелекнең нурыдыр,<br> Йөрәгемнең иң-иң нәзек кылыдыр...<br> <br> '''МИН ХОДАЙНЫҢ МӘҖНҮНЕМЕ?..'''<br> Еш кыйналган – күңелендә үпкә тотмас.<br>(Рабиндранат Тагор)<br> Син Ходайның Мәҗнүнеме? дигәндә,<br> Әдәп саклап, көлемсерәп үтәмен,<br> Киләчәкнең якты нурын күргәнгә,<br> Кәеф сөреп, гөлләрдән таҗ үрәмен.<br> Язмыш мине, ни хикмәттер, кыйнады,<br> Шүрәле күк кети-кети уйнады,<br> Судан алып салды янгын утларга,<br> Җәя тартып, алды кайчак укларга.<br> Көйләп-чөйләп юл чыгарды еракка,<br> Каршы җилләр үткән чакта үзәккә,<br> Тавыш килде. Кем булыр дип, күзләдем,<br> Тирә-якта җан иясе күрмәдем. –<br> «Даладагы маҗаралы сәфәрдә<br> Дәрвишләргә юлыксагыз әгәр дә,<br> Сәламләгез, һич хилафлык кылмагыз,<br> Үҗәтләнеп, көч-куәтсез калмагыз.<br> Сынауларны үтегез сабыр булып,<br> Елмаеп, елаганда – күңел тулып.<br> Һәр инешнең үз агымы, үз көче,<br> Зилзиләдә – ярсулы диңгез төсе».<br> Син Ходайның Мәҗнүнеме? дигәндә,<br> Элеккечә көлемсерәп үтәмен,<br> Киләчәкнең якты нурын күргәнгә,<br> Кәеф сөреп, гөлләрдән таҗ үрәмен.<br> <br> '''* * *'''<br> Кемгә багышлап язасың<br> Язмаларыңны, диеп,<br> Кайберәүләр сорау бирә...<br> Әллә шаяртып-көлеп?<br> Яшерен гыйшык тотасыңдыр,<br> Бичаракай, син, диләр.<br> «Әйе, – димен, – мин Ходайның<br> Бер мәҗнүнедер – юләр.<br> Анык әйтәм: мин чынлыкта<br> Яшим Мәхәббәт белән,<br> Мәхәббәт үзе тоттырды<br> Кулыма каурый каләм.<br> Аннан башка, башка беркем<br> Хуҗа түгел җаныма:<br> Яшәү сүлеп, биреп тора<br> Җаным аша каныма.<br> Шуңа күрә йөрәк җырлый<br> Һәрчак сөю турында,<br> Бәхет гөле чәчәк ата<br> Күңелемнең түрендә».<br> Ходай кушса, гомерем буе<br> Якты хисләр кичереп,<br> Яшәр идем айнымыйча,<br> Мәхәббәттән исереп.<br> <br> '''* * *'''<br> Ниндидер көч, дер селкетеп мине,<br> Борма юлдан алга этәрә,<br> Иңнәремә авыр йөк сала да<br> Хәл җитмәслек сынау үткәрә. <br> Сыгылсам да, бөгелмәмен әле,<br> Янгын утта дөрләп янсам да,<br> Сорауларга җавап таба алмый,<br> Сарыларга сабып кайтсам да.<br> ...Көтмәгәндә, төн пәрдәсен ачып,<br> Бер-бер артлы йолдыз атылды,<br> Сары көзләремә ләйсән явып,<br> Сөмбелләрнең таҗы ачылды.<br> <br> Дөнья һәвәс балкыганны тапларга,<br> Биектәгене тузанга ташларга.<br> Курыкма! Гел бөеклеккә әйдәкләр<br> Дөрләп янган һәм намуслы йөрәкләр!<br>(Фридрих Шиллердан)<br> <br> '''* * *'''<br> Сүз әҗере тотты мине, ахрысы:<br> Тигез җирдә сөрлегеп, егылып калдым;<br> Күңел күген кара болыт каплады,<br> Уянмас бер йокыга гүя талдым.<br> Көчле авырту кичереп уяндым,<br> Фикер асылын, ниһаять, аңладым:<br> Арынырмын, дип, җан әрнүләреннән,<br> Кыйбла якка карап, янә атладым.<br> Хәлем сорап, таныш «Ак кул» сузыла,<br> Офык яктыртып алсу таң сызыла,<br> Гаҗәп гүзәл бер манзара ачыла,<br> Кояш нурлары җаныма сарыла.<br> <br> '''АЛКА ТҮГЕЛ, ЧИКЛӘВЕК'''<br> (Рөстәм Хәсәневкә багышлап һәм аңа ияреп)<br> <br> Тәүге мәхәббәтем Мәйсәнәгә үпкәләдем әле. Туган көнен зурлап үткәреп («зурлап» дип әйтмәсәм, хәтере калыр), «Менә мине күрегез!» дип мактанасы килгән микән, бу хакта хәбәрне интернетка куйган. Видеога төшереп барган юбилей кичәсен.<br> “Мияубикә! Кил, чүмәш яныма, йомшагым. Бергәләп дөньяда ниләр барын, чибәр апаңның ни хәлләрдә яшәгәнен иркенләп карыйк әле. Без бит чибәр апаң белән бер авылдан. Бер чишмә суын эчеп, бер елгада коенып үстек”.<br> Мәйсәнәгә булган гыйшкым йөрәгемдә ут булып дөрләсә дә, мәхәббәтемне телдән аңлатырга көч таба алмадым. Ничарадан бичара булып, кытыклап та караганым булды. Кеткелдәп көлде генә. Мәңге айнымас кызыл борын Илдус, яшь аермалары шактый зур булуга карамастан:<br> “Син – минеке, мин – синеке,<br> Ярат мине, ярат,<br> Үзең теләп ярат!<br> Үзең теләп яратсаң,<br> Баллы чык булып таңнарда<br> Тел очыңа тамармын”, –<br> дип җырлап, чибәр апаңның җанын чәйгә салган шикәр сыман җебетеп, үзенә караткан булып чыкты.<br> Илдус мөртәтне әйтәм. Бәләкәй чагында Мәйсәнә белән икебезнең капка төбендәге эскәмиядә утырганын күрсә, йөгереп чыгар иде дә: «Тәти апа, Шакирҗан абый, кесәгездә кәнфит бармы?» – дип, үрмәләп матур апа алдына менеп утырыр иде. Үсә төшкәч, мәктәпкә укырга кергәч, каядыр барганын күрсә, артыннан куып җитеп: «Кая ашыгып юл тотасың, апа җаным?» – дип дәшә торган булды. «Апа җаным» колхоз рәисенең сәркятибе булып эшли башлагач, “җанкай-җанаш” дигән иркә сүзләрне сиптерергә тотынды. Уналты яшендә бик тә ярдәмчел егет булып китте ул. Кибет тирәсендә “Натуральная пшеничная водка” дип язылган минерал шешәле ике кешене күрсә, икесенә генә күтәрергә авыр булыр диеп, «ярдәмгә ашыга». Ярдәмчелегеннән борынында аллергия барлыкка килеп, шул сулыш алу органы көннән-көн ныграк кызара барды һәм соңрак тәмам шәмәхә төскә керде. Кайдандыр ниндидер дару табып эчкәч, кызыл төсе генә, инде мәңге бетмәслек булып, борынына ябышып калды.<br> Унсигез яше тулыр көне җиткәндә, хәрби комиссариаттан армиягә чакыру кәгазе килгәч, җирле идарә рәисе кайгысыннан утырып елаган, ди. Әгәр солдатка алсалар, авылда ямь калмаячак, ничек тә авылда калдырырга кирәк дип, хәрби комиссарга язылып кереп, рекрутлыктан бер елга булса да кичектереп торуын сорап гариза язган. Матур, уңай якларын да санап күрсәткән Илдусның. Авылыбызның күркәм малбагары, чыбыркыны ут чыгарып шартлата, имеш. Итагатьле, тәмле телле үзе: унсигезгә җитеп, борчагыңны шыттырыйм, дөгеңне бүрттерим, арышыңны урып ташлыйм дип тә сүгенгәне булмады.<br> Саз каены кебек төрле якка чайкалып йөрсә дә, егылып, имгәнеп, җирдә аунап ятмады, дип, ялынып-ялварып авылда калдыру бәхетенә ирешкәч, рәисебез, ни сәбәпледер, аны тиз генә Мәйсәнәгә өйләндереп, икесен дә шәһәргә озатып җибәрде. Бер урамда яшибез. Озак та үтми Мәйсәнә белән мәңге айнымас кызыл борын Илдусның тупырдап торган уллары туды: буе җитмеш бер сантиметр, авырлыгы алты кило ярым, ди, бәләкәчнең.<br> Шуны әйтергә онытып торам әле: мине генә түгел, инде ир-егет булып киткән сөекле улын да катнаштырмаган Мәйсәнә үзенең туган көнен зурлап уздыру чарасында! Улын, ун-унбиш кило балык тотмыйча өйгә кайтып кереп, күземә чалынасы булма, дип, Исемсез күл буена илтеп ыргыткан. Бичара бала, күл буенда берьялгызы утыра-утыра, нурлы йөзләре саргаерлык булып беткәч, ачыргаланып: «Әни, болай яратмый торган булгач, ник мине бу дөньяга ту-дыр-дың?..» –дип елап яткан.<br> Аның каравы, мәңге шиңмәс кызыл борынлы Илдус хәзер дөньяның арт ягына тибеп яши. Мәйсәнәнең туган көненә, миннән сиңа бүләк булсын дип, «Гөрләп яшә!» дигән җырны җырлатыр өчен, Рәфис Кәлимуллинны чакырткан.<br> Мәйсәнә минем үземә: «Шакирҗан, туган көнемне зурлап уздырырга җыенам, мәҗлесне алып баручы белән берәр җырчы тап әле», – дип гозер әйткән булса, «Мунча ташы» театрының һәм Татарстанның атказанган артисты Рөстәм Хәсәневне эзләп табып, аны алып баручы итеп алып килергә тырышкан булыр идем. Һәм, әлбәттә, заманында Буа дәүләт драма театрында артист һөнәрен үзләштереп, бүгенге көндә шәхси (чакыртулы-түләүле, димәк) җырчы буларак халыкка хезмәт күрсәткән Шәрәпҗанны да. Бусы инде, Мәйсәнәне... кочагына алып, «Моя Красопетка... не волновайся!» – дип назлап-иркәләп, йөрәген (һәм, мөгаен, гәүдәсен дә) сикертә-сикертә котлап җырлаган булыр иде. Бүләк дигәннән, чакырылган дусларының «һәдияләре» ташка үлчим генә булган. Синтетик арка япмасы (анысы да, җитмәсә, сары төстә), синтепоннан ике мендәр, бер юрган, тагын ниндидер вак-төяк һәм бер әчмуха чәй. Бәйрәмен Рөстәм Хәсәнев алып барган булса, ул Мәйсәнәне чәчәк бәйләмнәренә күмдерткән булыр иде. <br> Юбилярның «тантана»сын социаль челтәрдә караганда, шул мәңге айнымас кызыл борын Илдустан көнләп, чүт шартламадым. Тәслимә Низами сүзләренә язылган бер җырны тыңлый-тыңлый:<br> Әйләнә яфраклар,<br> Әйләнә, әйләнә,<br> Офыкта инде көз шәйләнә.<br> Без икәү янәшә<br> Булганда, булганда,<br> Көзләрем язларга<br> Әйләнә, әйләнә.<br> Язмышлар язмышка бәйләнә,<br> Сөюдән башларым әйләнә,<br> Әйләнә, әйләнә...<br> Тормыш бит – кәмит күк әйләнә.<br> Балалар мәйданчыгы каруселендә бөтерелгәндә, икесенең дә йөзләре май кояшы кебек балкып торды. Ярсып, җен ачуым чыгып: «Бу салмышлар егылып кына төшсәләр иде!» – дип уйлавым булды, шул мизгелдә үк теләгем кабул булды: очып-мәтәлеп төштеләр икесе дә. Баксам, Мәйсәнә, юлдан үтеп бара торган бензовоз мичкәсенең капкачын кочаклап, таҗын ачкан гөл сыман сөенеп-елмаеп, юкка чыкты. Ярый әле, шунда ук сикереп төшеп, озакламый кире кайтырга акылы җитте...<br> Туган көн бәйрәменең ямен җибәреп, бик эре кыяфәтле бер погонлы ир затының теләсә кемгә бәйләнеп, кеше сүзенә тыкшынып торганы күзгә чалынган иде башта ук видеода. Мәйсәнәнең бер-ике минутка гаиб булуын күргәч үк, ул Илдусны бәлзәмләгән чүпрәк-чапраккамы, әллә кәгазьгәме төреп, мумиягә әйләндереп тә куйды. Мәйсәнәнең шушы погонлы тирәсендә балерина Волочкова кебек бөтерелеп, шпагат ясый-ясый, җирдә ауный-ауный биегәнен күргәч, бу нинди әкәмәт тагын, дип шиккә калуым тикмәгә булмаган икән. Яңа «сөйгән яры» шатлыклы, бәхет-сәгадәтле озын гомер алып килсен, дип теләк теләдем видеоны караганда.<br> Шуннан соң күпмедер вакыт үтте. Туган көне күптән узган һәм мин үзем чакырылмаган булсам да, торт белән берәр төрле кәнфит алып, Мәйсәнә өендә теге погонлы зат булмаган вакытта барып, котлап кайтыйм әле, мәйтәм.<br> «Мәйсәнә! Тәүге мәхәббәтем, сәлам! Туган көнеңә чакырмаганга үпкәм зур булды. Ләкин ачу тотмыйм, үзең беләсең, андый гадәтем юк. Син нинди җыр җырлап утыра идең, бер дә ишеткәнем булмады аны?»<br> Агыйделнең аръягында болыт тора,<br> Яңа ярлар иске ярны оныттыра...<br> Искеләре табак белән аш китерә,<br> Ә яңасы ике күздән яшь китерә...<br> Җавап ала алмадым соравыма. Әллә елый да инде үзе. Мәңге айнымас кызыл борын Илдусны сагынып моңаямы? Бер сүз сөйләшми утырдык. Ихтыярсыз чыгып китүдән башка чарам калмады...<br> Көн артыннан көн уза, таң ата да кич була. Кичкырын Мәйсәнәнең күршесендә генә торган танышым Илгиз очрады урамда. Балконнары янәшә аларның. «Яшьләр» ничек яшәп ята анда?» – дим. «Мәйсәнәнең хәле хөрти...», – диде Илгиз.<br> Йортка кергән погонлы кеше аферист-альфонс булып чыккан. Мәйсәнәнең акчаларын, запас-тупланмасын суырып алып, үзен шыр-шәрә калдырып, Каф таулары артына качып киткән. Хәзер Мәйсәнә, үзен танытмас өчен, урысча гына сөйләшкән булып, киң кырлы эшләпәләр һәм кара күзлек киеп, барахолкадан сатып алган «импортный» киемнәрдән, колхоз базарындагы әрмәннәрнең чүплеккә чыгарып ыргыткан черек яшелчәләрен юып-чистартып, болар үз бакчамныкы, хәләл көчем белән, чишмә-яңгыр суы гына сибеп үстердем, дип мактый-мактый, бу “тауар”ны кибет ишек төбендә сатып көн күрә икән.<br> Төнлә йоклый алмавына, башы авыртканга зарлана башлады Илгиз. «Чәркә күтәрсәң, баш авыртуы бетә», – дидем дә: «Күтәрәмгә калгач, үтми инде...» – диде. «Илгиз, миннән Мәчтүрәгә күп итеп кайнар сәлам тапшыр», – дидем саубуллашканда. Ә ул: «Нинди Мәчтүрәгә?» – дип гаҗәпләнде. Мәйсәнәнең мулла кушкан чын исеме Мәчтүрә булуын белми икән ул. «Зиректә алка түгел, чикләвек...» – дип, бот чабып китеп барды ул.<br> <br> === '''V. БУЛСЫН ТЕЛЕҢ ЭНӘЛЕ!''' === '''АКЫЛ ЯГЫМ ЧАМАЛЫДЫР'''...<br> '''''Йа Ходаем, нәтиҗәсез, күрәсең,'''''<br> '''''Безнең җүләрлеккә каршы көрәшең...'''''<br> (Фридрих Шиллердан)<br> Акыл ягым чамалырак бугай,<br> Яраклаша алмыйм тормышка.<br> Акыл эзләп, җаным дөнья гизә –<br> Уңай тәэсир, карап торышка.<br> Акыл ягым чамалырак булгач,<br> Берни алып булмый бурычка.<br> Тау-таш актаргалап, энҗе җыям...<br> Үз холкымны тиңләп корычка.<br> Акыл ягым чамалырак, беләм.<br> Ни хәл итмәк – тәкъдир бүләге.<br> Акылым табып, асылыма кайту –<br> Җанымның иң изге теләге.<br> '''''«Мин акыллы!» димәс акыллы бәндә,'''''<br> '''''Шулай ук «мин җүләр» димәс җүләр дә.'''''<br>(Нури Арсланов)<br> '''МӘШҺҮР ДИВАНАЛАР ТУРЫНДА'''<br> '''''«Күзләремдә йолдыз яши минем,'''''<br> '''''Минем өчен йолдыз уйлана.'''''<br> '''''Шуңа күрә мин дә балкып торам,'''''<br> '''''Шуңа күрә мин дә – Дивана!»'''''<br> (Зөлфәт)<br> Остаз әдип ачык таныганның<br> «Мөһер»еннән күздә ут яна:<br> Тилемен дип, юкка борчылганмын,<br> Хәтта Зөлфәт булган дивана*...<br> '''''«Безне – сәер яшәп киткәннәрне –'''''<br> '''''Искә алмас, бәлки, беркем дә, –'''''<br> '''''Җырлаган җыр, тере шигырь калыр'''''<br> '''''Дөньядагы җилләр иркендә...»'''''<br> (Зөлфәт)<br> * «Дивана булмаган бөек шагыйрьләр бар микән бу дөньяда?» – Каләм тибрәткән мәшһүр «сәер» әдипләрнең байтагын шундый фикер бимазалаган. Сигез гасыр элек Кол Шәриф үзен «дивана» дип атаган булган. Унтугызынчы гасырда өч тугандаш халыкның шагыйре Акмулла болай язып калдырган:<br> '''''«Мин үзем бер дәрдемәнд диванамын,'''''<br> '''''Кайда бер тәхкыйк күрсәм, куанамын».'''''<br> Ун ел элек нәшер ителгән өч томлык «Миллият сүзлеге» әлеге сүзнең борынгы заманнарда күренекле шәхесләргә мактаулы һәм дәрәҗәле кушамат буларак кулланылганын хәбәр итә. Әйтик, 1221 елда көнчыгыштан килгән баскынчылар Шәйх Гаттар дивана исемле 110 яшьлек фарсы шагыйрен җәзалап үтергәннәр. Чыңгыз ханга мәдхия язудан баш тарткан өчен. Соңрак, урта гасырларда халыкта Шәйх Боһлул дивана дип аталган, үзен дөнья рәхәтлекләреннән ваз кичә белүе белән таныткан дәрвиш яшәгән. Узган гасырда шагыйрь Нури Арсланов та үзе турында шул ук «диваналы» фикердә булган. Ә Кадыйр Сибгатуллинның шул калыптагы сүзләре – китапның «Йомгаклау сүзе»ндә.<br> Телебез сөйләшләрендә «дивана»ның тагын бер мәгънәсе бар: «шешә куеп яки тотып йөртү өчен үреп ясалган кәрзин».<br> Әлеге «тема»ны, әлбәттә, Гомәр Хәйям да читләтеп үтмәгән. Менә аның «нокта куя торган» бер робагые:<br> '''''Юлың булмас – чыгып юл ярмый ташка,'''''<br> '''''Бәхет кунмас – коенмый канлы яшькә;'''''<br> '''''Эшең уңмас – тәмам булмый дивана,'''''<br> '''''Гашыйклардай акылны җуймый башта.'''''<br> '''* * *'''<br> '''''Үзең бит инде туфрактан яраттың,'''''<br> '''''Миңа әзер язмышны тактың;'''''<br> '''''Синең хөкемең белән бит бар гөнаһым,'''''<br> '''''Нигә мине газапларга, ди, Раббым?'''''<br> (Гомәр Хәйям/Нури Арсланов)<br> Нигә күкләр укка тота:<br> Көн дә күңелем утлар йота?<br> Ук кадала – җан-тәнемдә,<br> Ут кабына – бәгыремдә...<br> Аһ! дип куя шулчак йөрәк:<br> «Сызлануга түзмәк кирәк,<br> Тәкъдир-язмыш сынауларын<br> Зарланмыйча үтмәк кирәк».<br> Нигә миңа бу сынаулар,<br> Мин бит гади бер кешемен?.. –<br> «Рухи яктан, дип син уйла,<br> Мөкәммәлмен һәм көчлемен!»<br> Күтәралмам йөгегезне...<br> Андый уйлар миннән ерак... –<br> «Ник мәҗбүр итәсең безне<br> Дәштерергә, әй, син елак!?<br> Безнең тарафтан бирелгән<br> Каурый каләмең ал кулга,<br> Мәхәббәт җырларын көйлә,<br> Карамыйча җил-давылга!»<br> '''''Савыттагы сулар – үтә күренмәле,'''''<br> '''''Диңгез суы – гел каралҗым һәм дә тонык.'''''<br> '''''Хаклыкларның аермачык бар сүзләре,'''''<br> '''''Бөек Хакыйкатькә хастыр бөек тынлык.'''''<br> (Рабиндранат Тагордан)<br> '''* * *'''<br> Кыр казлары очып үтте<br> Кыйгачлап, һава ярып:<br> «Ут капкан Кыя ташка!» – дип,<br> Ямансу оран салып.<br> Монысы тагын нинди хикмәт,<br> Каба диме ут ташка?<br> «Үз сүзеңә киселмә!» – дип,<br> Кемдер уй салды башка.<br> Бер мизгелдә нидер булды<br> Күңелемнең кылына:<br> Җан-бәгырьне утка тотып,<br> Чыңлагандай кылана...<br> Әверелдереп җан-тәнемне<br> Дөрләп янган учакка,<br> Ялкынлы сөю сүзләре<br> Тезелделәр бер сафка.<br> '''''«Саф әле күңелең синең, һичбер бозык уй кермәгән,'''''<br> '''''Пакь телең дә һич яраусыз сүзләр әйтеп күрмәгән».'''''<br> (Габдулла Тукай, «Таян Аллага» шигыреннән)<br> '''* * *'''<br> '''''Гашыйк дивана илчесе – җыр кошым'''''<br> '''''Күңел талыгызга ялгыш кундымы?'''''<br> (Рәдиф Гаташ)<br> Ялгыш куна дип, фаразлап<br> Уйлану – үзе ялгыш.<br> Хаталану мөмкин әмма...<br> Булсаң печтеки салмыш.<br> Шәхсән күңелем талларына<br> Җыр кошы белеп кунган.<br> Гашыйк җаным – тиле мәҗнүн:<br> Күңел хис белән тулган.<br> Кодрәтләнеп, йөрәк сүзен<br> Җил очырта еракка,<br> Йөрәк сүзе – җан авазы<br> Тарала тирә-якка.<br> Гүяки яңадан кайтып<br> Шау чәчәкле язларга,<br> Күңел кошым җыр багышлый<br> Мәгърур Кыя тауларга.<br> <br> '''''Башкалары инде кабатланмас,'''''<br> '''''Тик аерма син бер ялгыштан.'''''<br> (Кадыйр Сибгатуллин)<br> '''* * *'''<br> Үз-үземә кайчак үпкәлимен,<br> Үзем белән үзем сөйләшәм.<br> Кыюлыгым җитсә, сабыр гына<br> Йөрәгемнең хәлен сорашам.<br> Йөрәк бәгырь ничек көн итәдер...<br> Тирә-ягын сырган ялагай,<br> Якындагы дус-ишләре исә –<br> Үзе кебек ярлы-ябагай.<br> Яраклашып яшиләрдер инде,<br> Күләгәдән артык чыкмыйча.<br> Йөрәккәем тынычлана алмас,<br> Бал корты күк берсен чакмыйча...<br> '''''Ни диярсең, бозлы күкрәгеңдә'''''<br> '''''Хисләр типсә җылы каныңнан!'''''<br> '''''Хәл итсеннәр аны күктәгеләр –'''''<br> '''''Ваз кич насыйп булмаганыңнан.'''''<br> (Фридрих Шиллердан)<br> '''* * *'''<br> Нәфесләрем бигрәк четерекле:<br> Буярга телим каш-керфекне,<br> Чәч, иренне... кызыл, яшелгә. –<br> Яшьлегемә кайтам, яшәүгә,<br> Илтифат юк еллар агышына!<br> ...Килеп бастым көзге каршына:<br> Маңгайда – сыр, биттә – җыерчык...<br> Йөрәк – унҗидедә, чукынчык!<br> Өзелергә торган кыл сыман мин,<br> Кагылмагыз, дисәм, – ялгышам:<br> Өзелмичә, һич ялгану булмас,<br> Арыну да булмас ялгыштан!<br> Өзелеп ялгандым да, ашыкмыйча,<br> Нәкыш салып нәкъ шул урынга,<br> Үз тамгамны куйдым зәвык белән...<br> Илтифатсыз калып уенга.<br> '''КИЕК КАЗЛАР КАҢГЫЛДАША'''<br> Җил-җил атлап арттан килә<br> Ялгызлык дигән адым...<br> «Елгабыз суын буганнар,<br> Тукталып калган агым...» –<br> Кем каршы килә ала соң<br> Табигатьнең көченә?<br> «Буабыз әкертен генә,<br> Сиздермичә ишелә...» –<br> Казлар каңгылдап кычкыра:<br> «Буа суы ерылган!..»<br> ...Берчак чишмә бәреп чыкты<br> Җир-Ана куеныннан.<br> Хәйранга калып тыңладык<br> Челтер чишмәнең чыңын:<br> Буа дәрьяга кушылды,<br> Уйнаклатып дулкынын.<br> Табигать ул мәрхәмәтле.<br> Каңгылдасын казларым,<br> Кайтырлар кабат елгага,<br> Көтеп алып язларын.<br> '''ТУГАНЛЫК ҖЕПЛӘРЕ'''<br> '''''Туганлык җепләрен өзүдән сакланыгыз.'''''<br> (Коръән Кәрим, «Ниса» сүрәсе) <br> Күңелләр түрендә<br> Аллаһы сүземе,<br> Илаһи бәйләнеш –<br> Туганлык җебеме?<br> Бабалар эндәшә<br> Дәверләр, чор аша:<br> «Түзем бул, җавап сүз<br> Инде якынлаша.<br> Борынгыдан килә<br> Туганлык җепләре:<br> Туганнар идегез<br> Күп гасыр элгәре.<br> Язмышның сынавы<br> Булмый гел җиңелчә,<br> Җавап сүз барыбер<br> Булыр – тик үзенчә».<br> Күңелләр түрендә<br> Аллаһы сүземе,<br> Заманча бәйләнеш –<br> Туганлык җебеме?<br> '''ТУГАНЛЫК ҖЕБЕ ӨЗЕЛМӘС'''<br> Туганлык җебе өзелмәс<br> Хәбәрләшеп яшәсәк,<br> Гомеребез озын булыр,<br> Яшен кебек яшьнәсәк.<br> Тел байлыгы алыйм дисәң,<br> Табигать белән сөйләш,<br> Һәм кояшны сәламлә дә<br> Чәчәкләр белән серләш.<br> Йөрәгең белән тыңласаң<br> Чишмә суы агышын,<br> Чишмә чыңы хәтерләтер<br> Чәчән-акын тавышын.<br> Җыр яралыр күңелеңдә,<br> Якты хисләр уятып,<br> Җылы яңгыр клеп явар,<br> Кояш нурын уйнатып.<br> Туганлык җебе өзелмәс<br> Хәбәрләшеп яшәсәк,<br> Гомеребез озын булыр,<br> Яшен кебек яшьнәсәк.<br> '''ӨННЕ-ТӨШНЕ АЕРМЫЙ...'''<br> ...Катып калдым мин, шомланып:<br> Тирә-як төтен, упкын...<br> Кемдер тез астына типте:<br> «Алдыңда чиркәү, чукын!»<br> Өн белән төшне аермый,<br> Җәфаландым төн буе...<br> Уянгач, бисмилла әйтеп,<br> Дога кылдым көн буе.<br> Шәфәкъ сүнгәч, хәбәр килде,<br> Хәбәр иде кайгылы:<br> Ябык табутта кайта, дип,<br> Дустыңның газиз улы...<br> Йа Аллаһым, сабырлык бир,<br> Тозлы яшем тамдырма,<br> Җан-бәгырьне әрнеттереп,<br> Башыма кан саудырма...<br> Медале килде, дип әйтте<br> Дустым, бик өзгәләнеп.<br> Кайгылы тавышы аның<br> Йөрәкне алды чәнчеп.<br> Кадерләп үстергән улы<br> Аның шатлыгы иде...<br> Ил өчен җанын биргәннәр,<br> Ил өчен шәһит киткәннәр<br> Оҗмах кошыдыр инде...<br> '''''Басса әгәр, дивар булып,'''''<br> '''''тузып беткән хорафатлар,'''''<br> '''''Битарафлык һәм торгынлык'''''<br> '''''бөтен илнең йөзен каплар...'''''<br> '''''Йөз мәртәбә булыр Алла каргышлы –'''''<br> '''''Туганына туган булса сугышлы.'''''<br> (икесе дә – Рабиндранат Тагордан)<br> '''ӘҢГӘМӘ'''<br> '''''Җиһан серен фәкать күңелеңдә сакла,<br> '''''Ачып аны, бәла-казага капма;'''''<br> '''''Әрәм итмә кадерле сүзләреңне,'''''<br> '''''Наданнар аймагыннан тор еракта.'''''<br> (Гомәр Хәйям/Нури Арсланов)<br> – Ышанып, серең сөйләмә,<br> Янымда, дип, дус-ишләр,<br> Дуслар дошманга әйләнеп,<br> Эт булып үзең тешләр.<br> Үкенерсең, тик соң булыр,<br> Гаеп ташлап китсәләр,<br> Көтмәгәндә куш аяктан<br> Арт ягыңа типсәләр.<br> – Ике аяк миндә дә бар,<br> Энә телем «тимгелле».<br> Әллә кем күк йөргәннәрнең<br> Өрәчәге билгеле.<br> Өрсеннәр, өрә бирсеннәр...<br> Эт өрер, бүре йөрер.<br> Кояш барыбер күңелемнең<br> Кылларын нурга төрер.<br> '''''Ике шәйне адәм нык белсә яхшы:'''''<br> '''''Ни җитте ашамый, ач йөрсә яхшы;'''''<br> '''''Теләсә кем белән дус булганыннан'''''<br> '''''Япа-ялгыз гына көн күрсә яхшы.'''''<br> (Гомәр Хәйям/Нури Арсланов)<br> '''* * *'''<br> Эзли торгач үз-үземдә җүләрлек,<br> Күңел күген яулап алды – гүзәллек.<br> Уйга салып, килде бер мәл өн-аваз:<br> «Җан-бәгъреңне сөендереп, килә яз!»<br> Биләп алды дөньямны пакьлек, аклык –<br> Табигатьне чорнап алган шат сафлык.<br> Чиксезлеккә юл тоттым таң атканда,<br> Ак хыялым канатларын какканда.<br> Җир, яшәреп, яшеллеккә күмелгән,<br> Алмагачлар шау чәчәккә төренгән.<br> Ут уйнатып, дала иңли Акбүз ат –<br> Нинди хикмәт! – җанга таныш гали зат.<br> Тояк эзе җирдә кала уелып:<br> Акбүз атта – көч-куәт вә кыюлык.<br> Горурланып, далаларның гөләбе:<br> «Акбүз ат, – ди, – далада иң күркәме!<br> Сөт анасы булып аның, Ак юрга<br> Юл алдыра хәерхаһлы Чал тауга».<br> '''КАЛФАК СУРӘТЛӘРЕ'''<br> Кояш, сиңа нурларыңнан<br> Калфак чиктем бүләккә –<br> Асыл былбыл сайраганда,<br> Моңын салып йөрәккә.<br> Чәчәк таҗларын бизәде<br> Гәүһәрләр, асылташлар,<br> Ярымай ябынчасының<br> Нәкышендә – йолдызлар.<br> Күз алгысыз яфраклар да –<br> Чигү җепләре мулдан.<br> Кояш үзең – яралган күк<br> Тылсымлы сихри моңнан!<br> «Нигә мине оныттың?» – дип,<br> Саба җиле сүз кушты.<br> «Сурәтең бар, тик күренми...» –<br> (Кояш иңемнән кочты!).<br> Көмеш ялын җилфердәтә<br> Ак аргамак болында... –<br> Әйтерсең лә, бүген бәйрәм<br> Гөрли калфак уңында!<br> '''* * *'''<br> Җан тынлыгына ирештем, дисәм,<br> Тереклек суы салынган касәм<br> Чәлпәрәмәләр килеп ватылды.<br> Күңел күгемдә Кояш тотылды...<br> Тереклек суын кайдан алырга?<br> Кай тарафларга эзләп барырга?<br> Ишетегезче, Күкләр, зарымны,<br> Яктыртыгызчы зиһен-аңымны...<br> Хатадан хали булмас мәгыйшәт.<br> Киңәш бирегез, үгет-нәсихәт,<br> Ышанычымны Сезгә аклагыз,<br> Җаным әрнетер ташлар атмагыз...<br> '''''«Бер таҗ койдым...» – дип белгертә'''''<br> '''''Чәчкә иртән күккә зарын.'''''<br> '''''Аяз күк тә барын әйтә:'''''<br> '''''«Сүнде бөтен йолдызларым...»'''''<br> (Рабиндранат Тагордан)<br> '''ДӨНЬЯ МАЛЫ – БЕР КӨНЛЕК...'''<br> '''''Гавамда байлык дип санала'''''<br> '''''Читтәге мал-мөлкәт.'''''<br> '''''Чын байлык җанымда ярала –'''''<br> '''''Хәерхаһлык-шәфкать.'''''<br> (Рабиндранат Тагордан)<br> Матди байлыкка кызыгып,<br> Бәхетлеме булырсыз?<br> Бер көн, танып хатагызны,<br> Үкереп сыгылырсыз.<br> Дөнья малы бер көнлек ул,<br> Фани дөнья – өч көнлек.<br> Кешене ни харап итә? –<br> Тынгы бирмәс көнчелек!<br> Бар көчеңне сарыф итеп,<br> Мал җыюдан ни файда?<br> Киңәш-үгетләрен биргән<br> Ил агалары кайда?<br> Борынгылар белеп әйткән:<br> «Баш бирмәгән – ил тоткан,<br> Ил-көненә хезмәт иткән,<br> Ипи ашап, су йоткан».<br> '''''Берәү күкрәк кага: «Бу – мин!» – ди,'''''<br> '''''Берәү байлыкка мактана: «Бу – мин!» – ди.'''''<br> '''''Дәрәҗә, мал вә дан булды дигәндә...'''''<br> '''''Кинәт үлем килеп таба: «Бу – мин!» – ди.'''''<br> (Гомәр Хәйам/Нури Арсланов)<br> '''МИН – БЕР НӘНИ КОШЧЫК'''<br> Бүгенгедә мин бер нәни кошчык,<br> Талпынамын канат кагарга,<br> Зәңгәр чиксезлеккә күтәрелеп,<br> Каурый болыт булып агарга.<br> Бүгенгедә мин бер нәни кошчык,<br> Өметләнәм тавыш ярырга,<br> Бәхет йолдызлыгын таптым диеп,<br> Дусларыма яран салырга.<br> Бүгенгедә мин бер нәни кошчык,<br> Ялгышамдыр, бәлки: мин – матдә...<br> Әхлак әдәбе – ул ирештерә<br> Хыялларны чынга, әлбәттә!<br> '''КӨЗГЕ МИЗГЕЛ'''<br> Маңгайга буразна сызып,<br> Бер-бер артлы еллар үткән,<br> Ә күңелем ташкын сулы<br> Яз аһәңен саклап йөрткән.<br> Көз аеның гөләпләре<br> Орлык биреп сулган чакта,<br> Кыр казлары, каңгылдашып,<br> Очып китте җылы якка.<br> Төсләргә бай көзге мизгел,<br> Бөтерелә алтын яфрак.<br> Тереклеккә мәдхия укыр,<br> Шытым биреп, язгы туфрак.<br> Чәчемне көмешләндереп<br> Искән чакта гомер җиле,<br> Күңелемнең төпкелендә<br> Таҗын ача җиһан гөле.<br> '''ҖЫРЛАП КИТЕП БАРАМ'''<br> '''''Без, ыштансыз килсәк тә дөньяга,'''''<br> '''''Җырлы-моңлы булып туганбыз.'''''<br> (Кадыйр Сибгатуллин)<br> Елап килсәм дә тормышка,<br> Җыр җырлап китеп барам,<br> Җан-бәгъремне нурландырган<br> Йолдызлыкка юл ярам.<br> «Тәвәккәл икәнсең!» – диеп,<br> Кемдер дәште ерактан:<br> Шатлык яше мөлдерәде...<br> Күздән түгел, йөрәктән.<br> '''* * *'''<br> Сагышлы газап утында<br> Көймәсен, дисәң, йөрәк,<br> Табигатьтән өстен көчкә<br> Сыена белү кирәк.<br> Сокланып яшәсәң әгәр<br> Җиһанның гөлләренә,<br> Кояш нуры үтеп керер,<br> Һичшиксез, йөрәгеңә.<br> Матурлыкка юл алдырыр,<br> Күңел күзең ачылып.<br> Әйткән сүздә хакыйкать бар,<br> Сүзне булмый качырып.<br> Уй-хыяллар чынга аша,<br> Күңел аклыгы булса,<br> Йөрәк сүзе – татлы бәлзәм,<br> Рәхмәт яңгыры яуса.<br> Сүнмәс Мәхәббәт утында<br> Балкысын, дисәң, йөрәк,<br> Табигатьтән өстен көчкә<br> Сыенып яшәү кирәк.<br> '''* * *'''<br> Утта янмый, суда батмый<br> «Сөю» дигән илаһ сүз.<br> Хата-ялгышлар, чуалып,<br> Үкенечле уйга салып,<br> Елаттырмасын дип, – түз!<br> '''''Хата-ялгыш ишекләрен куй бикләп –'''''<br> '''''Һәм кералмас күңелеңә хакыйкать…'''''<br> (Рабиндранат Тагордан)<br> '''* * *'''<br> '''''Өрә белмәгән эт өреп оясына бүре китерә.''''' (Марсель Бакиров)<br> Тавыш-тының да чыкмаганлыктан,<br> Уйлаган идем «беткәнсеңдер» дип.<br> Кимсетү сүзе, мыскыллы караш,<br> Әйтерсең, үзе – бәясез әдип.<br> Алдан кычкырган күкенең башы<br> Ярыла, дигән әйтем сүзләр бар.<br> Мин-минлеклелек упкынга илтә,<br> Алда – кайтым сүз, текә биек яр.<br> Уйлап әйт сүзең, булсаң син кеше,<br> Кеше булганның күңеле кече.<br> '''КИСКЕН БУЛМА, ЙОМШАК БУЛ!'''<br> Кискен булма, йомшак бул:<br> Елмайсыннар күзләрең,<br> Йөрәк ташын эретерлек<br> Татлы булсын сүзләрең.<br> Кискен булма, йомшак бул:<br> Иркәләп зарлы җанны,<br> Күкләргә ашыра бел,<br> Яктыртып зиһен-аңны.<br> Кискен булма, йомшак бул:<br> Язмышка тел тидермә,<br> Нинди халәттә булсаң да,<br> Артыңда эт өрдермә.<br> ==== '''УЕНЫ-ЧЫНЫ БЕРГӘ''' ==== '''ҖЫРЧЫ БУЛАМ'''<br> Ни хикмәттер, балачактан ук җырчы булырга хыялландым. Әле хәзер дә, гомер узуга карамастан, хыялымнан ваз кичеп, өмет утын сүндергәнем юк. Чөнки күңел бакчама мәңгелек мәхәббәт орлыгы чәчелгән. Ә инде Чаллыга килгәч, мәхәббәт ялкынын күрше подъездда яшәүче Рәхимҗан беренче булып кабат йөрәгемдә кабызган иде. Көннәрдән беркөнне, «Мин сине үлгәч тә онытмам!» дигән аһәңле мәхәббәт шигырен, күзләремә кыенсынып кына туры карап, кесәмә тыгып киткән иде ул. Шул вакыттагы дәртле чагы исемә төште дә аның, «ул бит миңа продюсер була ала» дип уйлап, тәкъдим ясарга булдым.<br> Дөрес, уйландыра торган сәер гадәтләре дә бар инде Рәхимҗанның. Ләкин бу дөньяда кем генә сәер түгел соң бүген – бигрәк тә күңелендә иҗат чаткылары сүрелмәгән булса?<br> Мин үзем дә, дөресен әйткәндә, күпкә сәеррәк инде Рәхимҗаннан. Ә бит аның сокландыра торган матур, күркәм гадәтләре дә юк түгел! Иртән иртүк һәркөнне бер сәгатьтә күгәрченнәргә җим бирергә чыга ул. «Ник син аларны подъезд төбенә ияләштерәсең, алар бит чир тарата!» – дип, күршеләренең балкон аша үзен чи тавык күкәе белән сыйлаганнары булды. Кинә тота торган гадәте булмагач, Рәхимҗанның бер генә мәртәбә дә тавыш күтәргәне булмады.<br> Күгәрченнәрне ашаткач иркен сулыш алып, чишмә суына китә ул. Холык-гадәте тыныч, бик уңай кеше үзе. Кием-салым ягыннан талымсыз. Аякларым оемасын, массаж ясалып торсын дип, ел буе кәлүш, әби әйтмешли, эрҗинкә киеп йөри. Рәхимҗанның судан кайтканын көтеп, сагалап торам әлегә. Әнә, күренде дә инде. Күренми ни, буе ике метр, өс киемнәренең үлчәме 58-60 тирәсе. Рәхимҗанның күңел кылларын тартып карыйм әле: продюсерым булырга ризалашмас микән. «Син ялгыз, мин ялгыз» дип, – алай түгел лә инде, – «син – минеке, мин – синеке» дип, җырлый-җырлый йөрәгенә юл ярмаммы. Якты чырай күрсәтсә, чишмә юлын бергәләп таптарбыз, кирәк икән, ярты җанымны бүлеп бирермен дип, тәмле-матур сүзләремне әйтермен. Яшьлек хыялын бергәләп чынга ашырыйк, дисәм, бәлки каршы килмәс. Әгәр дә аңа аркалансам, җырчы булам да булам инде. Ничәмә еллар язу-сызу эшендә: кешеләрнең эчке дөньясы матурлыгын чагылдырган язмалар язып, аларга рухи көч биреп яшәгән журналист ул. Шуңа күрә аңа хөрмәтем зур булды. Әллә Рәхимҗанда сиземләү, күрү сәләте бармы? Әнә кара су сукмагын яктыртып, яңгыратып: «Челтер чишмә – көмеш су, котлы булсын безнең туй!» – дип җырлап кайта түгелме? Димәк, борчак пешәчәк! Ахыры хәерле булсын.<br> Җырчы буларак таныласың килсә, үзеңә төркем хупларга кирәклеген беләм. Аннары, бүген бит гаилә концертлары чәчәктә. Миңа ул яктан кайгырасы юк: һәрьяклап ярдәмгә килергә әзер торучы дүрт оныгым бар. <br> Җырлаганда көч-куәт, дәрт биреп торырлык, сәхнәдә тузан туздырып йөгереп йөрүчеләр эзләп җәфаланмам бит инде, алар булганда. Бигрәк тә ике олы оныгым барысын да эшли, теләсә кемне алыштыра ала. Беренче оныгым спорт мәктәбенең «Бөгәрләп-бөтереп сал!» дигән классында, икенчесе төрле милләт балалары белән бергә «Бей-дөмбәслә!» дигәнендә укып-чыныгып үсә.<br> Ә менә өченче оныгым – интеллигент! Зыялы, ягымлы, тавышын күтәреп сүз сөйләмәс. Гадәттә, дияр идем. Үзе шаян телле, сүз сорап кесәгә керә торган түгел. «Звёздный час» дәресләре төгәлләнгәч өйгә кайта да, ипләп кенә чишенеп, зур төгәллек белән киемнәрен элгечкә элеп куя. Аннары ниндидер тимер таяклар өстенә сузып салынган торба эченнән сыңар күзе белән генә карап, нәрсәдер эзли башлый. Беркөнне түзмәдем: «Кулың гәүдәңә караганда озынрак, нигә югалткан әйбереңне кулыңны торба тишегенә тыгып эзләмисең? Һич югында, уклау тыгып шөшкенлә!»– дип сорадым. Тыныч кына тыңлап торды да: «Әби, әллә сиңа бераз «җитмиме»? – дип, җиңелчә генә күрсәткеч бармагын чигәсенә терәде оныгым. – «И балакаем, җитмәгәнне тутырып була, артыгын кая куярга, кем белән бүлешергә белеп булмый...» – дим. Ә ул миңа: «Син менә хыялыңда йолдызларга очып йөрисең, ә мин аларны шушы торба аша күзәтеп торам. Бу көпшә – күк җисемнәрен төрле яктан, төрле ераклыктан күрсәтә торган торба», – ди. Тагын «баллистик-каббалистик» дигән сүз дә өстәде, ишетеп тә, аңлап та җиткермәдем. Чамалап кына шәйлим нәрсә икәнен. «Ярар, торбаңны өскә караткач, йолдызларны күрәсең инде, күләгәләренең нинди төстә булуы турында тәмләп, тәфсилләп сөйләрсең миңа, алайса. Торбаңны җиргә таба боргач, кешеләрне күзәтәсеңме? Күзәтеп, нинди нәтиҗәләргә киләсең?» – дип сорарга авызымны ачкан гына идем дә... Кече оныгым, диван башына менеп басып, ике йодрыгын төйнәп, күкрәгенә шап та шоп сугып: «Мин бөек Русиядә яшим, ә син һаман җимерелеп беткән Союзда утырасың!» – дип, чырыйлап кычкырмасынмы! Булса да булыр икән. Тез буыннарым калтырап, шык итеп идәнгә утырдым. Шөкер, оча сөягем сынмады... «Кеше сүзен ишетмисең, ишетеп тә – аңламыйсың!» – дип тә әрләп ташлады ул мине тагын.<br> Бер мәлне, интернетны ачтырып, ниндидер тапшыру эзләтергә маташкан иде оныгым. Шулчакта: «Компьютерны кабыза белмим, минем аңа күңелем дә ятмый. Мин элеккечә Советлар Союзында яшим», – дигән идем шул үзем дә. «Союз» сүзе миңа гаиләдә кушамат булып ябышты.<br> Тавышы шәп, чыңлап тора бу оныгымның. Сөбханалла! дип әйтерлек. Шаян телле, наянлыгы чиктән ашкан. Әнә, анда берәвесе: «Балалардагы наянлыкны үтерсәгез, алардан гакыл ияләре үстерә алмассыз!» – дип язып калдырган бит.<br> Ул бит абыйларыннан теле белән генә түгел, чәчләре белән дә аерылып тора. Тегеләре чем-кара, ә монысы җирән җиз чәчле. Бәлки ерак бабаларымның берсе шундый булгандыр.<br> Шулай фаразлап утырганда, ике оныгым (кушаматлары «Спортсмен»), кызып-кызып бәхәсләшеп, өйгә кайтып керде. Бездә һәркемнең үз кушаматы бар. Минеке, балаларның кәефенә карап, гел үзгәреп тора. Өченчесенеке – «Астролог». Кечесенеке беренче көненнән үк «Граммофон» булды. Балалар бакчасында да шул ук кушаматны биргәннәр аңа. Әтиләре «МЧС», әниләре «Скорая помощь» кушаматына лаек инде.<br> Тиздән «Астролог», буран кубасын сизенеп, тиз-тиз киенеп урамга чыгып шылды. Буран чыннан да кузгалды. «Граммофон» мине, күлмәк итәгемнән йомарлап тотып, җил-давылдан саклану чарасын күрик дип, үз бүлмәсенә өстерәде. Телефон аша тиз генә «МЧС» белән «Скорая помощь»ка язып җибәрде. Өйдә һава торышы бозылды, синоптиклардан сорагыз әле, озакка сузылырмы икән бу, дип.<br> «Бәбекәччәем! Буран тынганчы, икәүләп кочаклашыйк та, бераз черем итеп алыйк», – дигән идем дә, ул һушымны алып: «Шушы яшемнән әби-чәби кочагына керәсем юк!» – дип, баш тартты. «Бәләкәчем, без бит бер каннан...» – дидем мин. «Әле син яшертен генә ДНК ясатып ятасыңмыни? Әткәй белән әнкәйгә әйтеп, комыңны койдыртам!» – дип, миңа йодрыгын төйнәп күрсәтте. Аннары, күңел кояшымны балкытып... кочагыма йомарланым кереп ятты да, авызын чәпелдәтә-чәпелдәтә, йокыга китте.<br> Тормыш мәшәкатьләре белән үзем турында уйларга бөтенләй оныта язганмын. Җырчы буласым килеп, янып көеп йөрим бит инде. Сәхнәгә үрмәли калсам, берәр кыллы уен коралында уйнаучыны каян табармын икән, дип борчылып торам. Күршем Фатыйма хәл белергә кергәч, киңәш сорап та, зарланып та караган идем. Бәхете арткыры, Фатыйма тиз тынычландырды мине: «Ә син Илсөя Бәдретдиневага мөрәҗәгать ит. Ул киң күңелле һәм акыллы кеше, ярдәм итми калмас. Әнә, күр, ишет, нәрсә диеп җырлаганын: «Бик матур да кирәк түгел, Путин кебек ир кирәк», – ди. Димәк, нәфселле түгел ул.<br> – И күршекәем, – дидем мин аңа, – мин аның юмарт, җылы куллы булуы турында үзем дә ишеткән идем инде. Шулай бер мәлне бер әби, Илсөянең өеннән сирәк-мирәк кенә чыгып йөрүен белгәч, хәл белешергә дип килгән булган. Ә Илсөя аңа хөрмәт йөзеннән үзе ятып йоклый торган диванын бүләк итеп биргән, ди.<br> Хәйләсез – дөнья файдасыз. Үзе белән күрешеп танышу чарасын күрә башларга кирәктер. Ул бит әле кешеләргә рух күтәренкелеге бирә торган киңәшләрен дә читкә ыргытмый:<br> «Бар көчеңне җыеп, торып бас!<br> Бер егылып торган – егылмас!»<br> Бу җыры белән үзем килешеп бетмим, анысы. Бер егылгач, торып баскан идем инде. Өч көн дә үтмәде, биш мәртәбә абынып егылып, кабыргаларымны, аягымны сындырып, бүлнистә ел буе ятып чыгарга туры килде.<br> Илсөяне кайчакта аңлап та бетереп булмый аны. Әллә нинди җырлар җырлый да, оңыннан үкенеп, гафу үтенеп аклана башлый. «Юри генә шаярттым, юри генә шаяртам», – дигән була. Ну, бер җыры үзәкне өзә инде. Аның өчен ике җиңемне сызганып, үкси-үкси елыйсым килә:<br> '''''«Булмый инде булмагач,'''''<br> '''''Актанышта тумагач,'''''<br> '''''Ярдәм биреп, кулын сузар'''''<br> '''''Агай-энең булмагач...»'''''<br> Нигә алай диеп җырлый икән? Туганнары юк микәнни? Акчага мохтаҗлык кичерәме? Кызыл катык алырлык тиене дә юк микән? Менә шулай була ул, йорт җиһазыңны бушка таратып ятсаң...»<br> «Ул барыбер югалып кала торганнардан түгел. Үз фикере, әйтер сүзе, тәмле теле бар, – диде Фатыйма. – Барыбер ярдәмне аңардан сора инде. Беләсеңме, аның төркемендә Илнур исемле, бөтен уен коралларында уйный белә торган бер шәп егет бар. Малайкаем, син аның, ут күршеләребезнең милли киемнәрен киеп, курайда уйнап, җырлап биегәнен күрсәң, «Әттәгенәсе!» диеп әйтәчәксең.<br> «Нинди «Әттәгенәсе!» тагын? Минем аны бер генә мәртәбә дә күргәнем булмады».<br> «Күрше, сиңа оныгың «Союз» дигән кушаматны тикмәгә бирмәгән икән. Әттәгенәсе – сокланудан тел шартлатып әйтә торган сүз ул. Син, күрше, вакытлыча гына диеп, ялынып-ялварып, ничек кенә булса да шул Илнурны прокатка сорап ал (исән-имин кайтару шарты белән инде). Ярдәм итми калмас. Хәер, кем белә. Ризалашмый икән – шәһәр тулы гастролёр һәм гастарбайтер: шулар тирәсендә бөтерел, аларның исәнлегенә дога кылырга да онытма. Думбрада иң шәп чиртүчеләр – казахлар. Саз кирәксә, фарсылар кырында чуал».<br> «Анысын үзем дә беләм инде, Фатыйма: хәзер безнең завод-фабрикалар шулар хисабына яши диярлек: үзебезнекеләрне очратып та булмый. Очрасалар да, җитмеш яшьлек карт-коры...»<br> «Күрше, авызыңны чамалап ач! Җитмеш яшь ир-ат өчен картлык билгесе түгел».<br> «Бабай дип эндәшәбез ич...»<br> «Эндәшсәк соң. Юкка гына: «Җитмеш яшь ул – егет чак: бабай йөри танцыга», – дип җырламыйлардыр».<br> «Шулаен шулай инде, анысы...»<br> «Әгәр үзеңә берәр бабай кирәк булса («Авызыңнан җил алсын, миңа бабай нигә: әле кырык бишь яшемдә генә ич мин!» – дип уйлап куйдым үзем), сәпидкә атланасың да, урамда йөрештергәлисең. Күрми калмаслар. Бабай кирәкмәсә, өйләнмәгән ир-егетләр, буйдаклар да буа буарлык. Син шуларның артыннан күзәтештер».<br> «Мин аларның буйдакмы-түгелме икәнен каян белим?»<br> «Сер итеп әйтәм: алар яңа гына энә-җептән төшкән кәчтүм-чалбардан булырлар. Пеләш булмасалар, чәчләреннән татлы хушбуй исләре аңкып торыр. Кулларында кыйммәтле телефон, айфон булыр. Шым гына кем белән, нәрсә турында сөйләшкәннәрен тыңлаштыргала. Күңелеңә хуш килгәнен күрсәң, сәпитеңә утырып, артыннан барып, аяк астына мәтәлергә тырыш. Тибеп очырмыйча, ярдәм кулын суза икән, ычкындырма. «Син – минеке, мин – синеке» дигән тылсымлы сүзләрне әйтеп калырга өлгер. <br> Әнә, синнән күп яшькә өлкәнрәк бер түтәй, бер бабайның артыннан көч-хәл белән бара-бара куып җитеп, сәпитенең тизлеген югалткан булып кыланып, бабайга чүт кенә бәрелмичә, җиргә тәгәрәгән булды. Бабай мәрхәмәтлеләрдән булды, ахры. Ипләп кенә торгызып бастырды да, бәхет кошы тоткандай җитәкләп, сөенеп-куанып өенә алып кайтып китте. Бабай үзе дә разведкага чыккан булган, күрәсең».<br> «Булган хәлне сөйлисеңме, әллә кешедән ишеткәннеме?» – дидем.<br> «Кешедән ишеткәнне сөйләсәм, өенә алып кайтып китте, димәс идем».<br> «Кайда күрдең, кайсы тирәдә?»<br> «Телевизордан күрсәттеләр. Әле шунысын да әйтергә онытып торам: яшьләрнең дә байтагы үз парын сәпиттән егылып төшкәч таба. Моның өчен иң кулай, уңдырышлы ай – август. Аннары, бәхет кояшы елмайды дип, болын-кырлар тирәсенә юл тотып, печән-салам түкләре тапсалар, шуның өстенә менеп, бии-бии җырлап, сөенечләрен табигать белән уртаклашалар. Ялкаулары сельхоз, МТС ягына мәтәвеклиләр. «Беларусь» тракторын үз күрәләр бугай. Трактор түбәсе генә чыдасын: өстенә менеп, сикерә-сикерә биеп-җырлап, ваемсыз көннәре белән хушлашуны хуп күрәләр, ахрысы».<br> Тавышы-тыны чыкмагач, бәләкәчем йоклый әле дигән идем, ә ул мыштым гына безнең сөйләшкәнне тыңлап яткан икән. Җил уйнатып, яныбызга килеп басты да: «Син, карт пәри (күргән диярсең!), безне әбисез калдырырга җыенасыңмы? – дип, күршемнең кирәген бирергә тотынды. – Нигә аның күңелен аздырасың? Болай да өйдән чыгып сызарга җай эзләп кенә йөри. Әнә, бишенчегә сеңелкәш аваз салырга тора. Әллә аны минем җилкәгә утыртып, муеныма атландырырга телисеңме? Барып чыкмас! Бүтән бездә эзең булмасын», дип, ишеккә төртеп күрсәтте. Яшелле-зәңгәрле тавышын чырылдатып, куып та чыгарды. Булса да булыр икән...<br> Биш минут та үтмәгәндер, күршем яңадан, аһ та ваһ итә-итә, баш даруы сорап килеп керде. Күршене күрү белән, оныгым: «Әбекәй, сагынып көткән матур апа керде», – дип, «сөенеченнән» кычкырып та җибәрде. Күрше, оныгымның «җылы карашы»на эреп китеп, тупсага лып итеп утырды. «Бу малаегыз чынлап та үзегезнекеме, бүлнистә алыштырмаганнармы?» – дигән иде дә, оныгым аңа: «Үзләренеке, үзләренеке: ДНК ясатканнар инде», – дип, сикерә-атлый бүлмәсенә кереп китте. Күршемнең, дару бирсәң, чаяныгыз чыгып чакканчы, өйгә кайтып китәр идем, диюе булды, – онык яңадан: «Матур апа, кая ашыгасың, үзем озата чыгам», – дип, күршене телсез-өнсез калдырып, бүлмәсеннән атылып килеп тә чыкты. <br> Икенче көнне иртән иртүк шыпырт кына, «җиз кыңгыравыгыз» йокыдан уянганчы дип, күршем кабат кереп җитте. «Төне буе, күршемнең яраткан җырчылары бар микән, булса, кемнәр, дип уйланып яттым,» – дип зарланырга кергән. Юк-бар уйлар уйлап, ник башын катырадыр инде. Табиблар күп уйланырга кушмыйлар ич. «Күп уйланган кеше – куркыныч», – диделәр алар миңа бервакыт. Ә мин: «Уйлый белгән кеше түгел, уйланмаган – куркыныч», – дип каршы төшкән идем дә: «Күп сөйләнеп утырсаң, пропискага алырбыз!» – диделәр. <br> Шул көннән бирле үземне телсез-чукрак итеп тоям.<br> Ник булмасын, бар минем яраткан җырчыларым. «От души» җырлый торган җырчының сөйгән ярлары белән урам буйлатып, гармун уйнатып, җырлап йөргәнен яратам. Хәзер андыйлар сирәк инде: авызга тыгып, кесәгә салып булмый торган нәрсәләр белән шөгыльләнми замананың «матди кайгылы» бәндәләре.<br> Ә менә Винарисның очкын чәчрәтеп, бии-бии җырлаганы чыннан да күңелемә хуш килә. «Хәмдүнә тангосы» исә бөтенләй җанны эретә һәм күккә ашыра. Гөнаһ шомлыгына каршы, сугыша торган гадәте бар икән. Беркөнне Ләйсән Мәхмүтеваны мендәр белән «ишкәнен» телевизордан күрсәттеләр. Тегесе дә кимен куймый, кара-каршы сугыша. Винарис әзмәвердәй гәүдәсе белән Ләйсәнгә ничек кул күтәрә алды икән? Ә бит, бер елны Ләйсән Винарисны суга батып үлүдән коткарды шикелле. Әле шунысын әйтәм: ул сугыш чукмарына Лилия Хәмитева ничек курыкмыйча кияүгә чыкты, дим. Байлыгына, яшьлегенә кызыккандыр инде. Олыгая-олыгая җилкәсе төшә башлагач, Винариска да акыл керер, сугышмый башлар. Бәлки. Чөнки, алай дисәм, Марат Кәбиревнең: «Кешегә беркайчан да акыл керми, олыгая-олыгая акылсызлык эшләргә көч-куәте, хәле калмый», – дигәнрәк сүзләрен «Ватаным Татарстан» гәҗитеннән укыган идем. Фәйләсүф сүзләре бу, шәп яза! <br> Туктале, ишекне кем кыштырдата анда?<br> «Бу мин, күрше! – әле генә чыгып киткән иде, яңадан Фатыйма икән. – Сиңа китап алып кердем. Җырчы булам дип хыялланасың ич. Укы, файдасы тими калмас».<br> Рәхмәт яусын күршемә. Ренат Харис китабы икән. Бер битеннән фал ачкан кебек укыдым:<br> '''''«Тел белмәгән бүген шигырь яза,'''''<br> '''''Нота танымаучы көй яза,'''''<br> '''''Тавышсызлар шуны мөгериләр,'''''<br> '''''Укый-укый җырга җеназа...»'''''<br> Кирәк бит: җырчы булам дия-дия, инде төпле фикергә килдем, үз төркемемне туплый башлыйм дигәндә генә... аксакал шагыйрьнең сүзләре йөрәгемне чәнчеде, әй, чәнчеде...<br> Кайсыдыр шагыйрьнең: «Ә җырларга кирәк ничек тә!» – дигән сүзләрен укыгач, киләчәкнең сихри нуры күренеп киткәндәй булган иде. Уйландыра. Уйланмас җиреңнән уйланырсың.<br> Көтмәгәндә, тагы да тирәнрәк уйга салып, ерактан яңгырап торган тавыш ишетелде:<br> – Җырчы булалмам дип, күңелеңдә шик туган икән, – шигырь язып кара!<br> Булдырып булмас. Гади кешеләрнең шигырь язганын өнәп бетермиләр хәзер. Гавамда матурлык бөреләре уяныр һәм гүзәллеккә мәхәббәт хисләре туар дип куркалар, ахры. Шигърият аша кеше шуңа омтыла, дигән фаразым юкка чыгар, мөгаен. Шигыреңне язарсың да, сине гөнаһсыздан гөнаһлы итеп: «Сүзләремне урлап язгансың!» – дип бәла таксалар?<br> – Мин сиңа үземә ышанган кебек ышанам! – яңадан шул ерактагы «стерео» авазы инде. – Син булдырырсың. Сүз башын үзем әйтәм. Яз!<br> '''БУЛДЫРАБЫЗ!'''<br> Булдырабыз, булдырабыз!<br> Азау тешләрен ярабыз,<br> Рәхмәт әйтеп Илбашына,<br> Күрергә дип түр башында,<br> Биштәр салып иңбашына,<br> Яңа юл салып барабыз.<br> Төренеп һинд киеменә,<br> Халык җырларын җырларбыз.<br> Кирәксә, яһүд өненә,<br> «Кырык саескан» көенә<br> Нәкъ татарча, чын күңелдән<br> Ут чәчрәтеп тыпырдарбыз.<br> Булдырабыз, булдырабыз!<br> Берничек тә хур булмабыз,<br> Горурлыкны һич җуймабыз,<br> Егылсак, торып басарбыз,<br> Әверелеп Сәмруг кошка,<br> Зәңгәр киңлектә очарбыз.<br> «Йолдыз»ларны бергә туплап,<br> Кайсыберен сыйлап, сыйпап,<br> Күңелләрен күтәрербез.<br> Гомерләрне – шулай үткәрербез.<br> Әвәскә шау-шу, тавышка<br> Пар атларны җиктерербез,<br> Саба, Буа, Актанышка<br> Озатып «ял иттерербез».<br> Булдырабыз, булдырабыз!<br> Баш бирмәбез, юл куймабыз,<br> «Без ‒ татар!» дип, күкрәк кагып,<br> Кирәк сүзне әйтә алып,<br> Биек үрләргә менәрбез,<br> Ай-кояшны сәламләрбез.<br> – Брависсимо, Алтынай!<br> – Минем исемемне каян беләсең? Мин бит сине белмим...<br> – Озакламый белерсең. Һич югында, төшләреңдә күрерсең.<br> ...Күрше белән бер атна чамасы күрешмәдек. Кичә кичке сәгать уннарда, төнге ябалак кебек кычкырып: «Ишеттеңме? – дип, ишеккә бәрелә-сугыла килеп керде. – Әзрәк хәл алам да яңалык сөйлим», – дип, бер минутка тын калды. Шуннан соң аның озын монологы башланды:<br> «Син бит инде үзең беләсең, мәрхүм Илфак Шиһаповның малае кебек, минем дә озын колаклы икәнлегемне. Менә кибеткә барган идем, шуннан ишетеп кайттым. Шул инде, тагын кем булсын, И. Бәдретдинева турында. «Без булдырабыз» дигән яңа концерт программасы төзеп, шуның аша (тамашачыларга файдагамы-зыянгамы, анысын аңлап бетерә алмадым) ниндидер мәгълүмат тараткан ул. «Татлы тел» программасы җанатары буларак якты хисләргә бирелеп, телевизор карап утырганда, сәхнә тикле сәхнәне дөбер-шатыр китереп, – бер өер дип әйтимме, бер төркемме, – әзмәвердәй ир-егет, кыз-кыркын ияртеп килеп чыкмасынмы яраткан җырчыбыз! Бөтенесе кап-кара киемнән. Нәрсә генә кыланмыйлар тагын: берсе өстеннән берсе сикерәләр, мәтәлчек аталар. Барабан кагалар, кылыч уйнатып, елан сызгыртып, аю биетеп, эчләрендәге бүреләрен улаталар. Котым очып, тынсыз калдым.<br> Араларында бер явызбикә аеруча күзгә чалынып тора. Сабантуйга гына әзерли торган чабышкы атның көмеш ялын, койрык кылларын кисеп алып, чыбыркы итеп үреп, баш түбәсенә беркетеп куйган. Ул-бу була калса, янәсе, тынычландыру чарасы – «тәртип бавы» әзер. <br> Әле шунысын әйтәм: сәхнәгә чыккан җырчыларның кәчтүм-күлмәкләрендә ник бер җиң юк дисәм, аларны, җаен китереп, Илсөя җанатарлары умырып алган икән. Кайберләренең болай да җиңсез күлмәк итәкләрен кендекләренә кадәр ертканнар, ди. Рәфис Кәлимуллинның да кәчтүменнән бер җиңне өзгәләп бетереп, Болак буенамы, Кабан күленәме ыргытканнар икән. Икенчесен дә йолкып алмасыннар дип, сәхнә артында качып басып торганын күргәннәр. Шулхәтле дә кызгандым аны, дип, бер җырчының сер итеп кенә икенчесенә сөйләгәнен тагын бер җырчы ишетеп торган, ди. <br> Ярый, күрше! Сөйләнә-сөйләнә, төн уртасы җиткәнне сизми дә калганбыз. Бер-беребезгә тыныч йокы теләп, хушлашыйк».<br> === '''VI. ФИКЕР ИЯЛӘРЕ ИҖАТЫННАН''' === '''ТОРМЫШ'''<br> Бар дөньяны көн-төн иңли<br> Талгын тормыш хәрәкәте;<br> Кан тамырларымда бии –<br> Шул ук агым бәрәкәте.<br> Тормыш яме шатлык белән<br> Үтеп чыга туфрак аша:<br> Сан-исәпсез агач-үлән<br> Яфрак яра, чәчәк ата.<br> Шул ук тормыш, туу-үлем,<br> Ярсый дөнья океанында: <br> Күтәрелеп чигенүе –<br> Суларының агымында.<br> Кальбем нурлана – шул тормыш<br> Дулкыннары кагылып китә,<br> Горурланам – чор алкыны<br> Йөрәк аша ургып үтә.<br> Үзенең бенгал телендә язылган «Тормыш» шигырен Рабиндранат Тагор, Gitanjali (Гитандҗали – Корбан җырлары) җыентыгына кертү өчен, «The same stream of life» (Шул ук тормыш агымы) исемен куеп, үзе инглиз теленә тәрҗемә иткән булган. Шушы 157 шигырь тупланган китап һәм инглиз телендә нәшер ителгән башка күренекле әсәрләре өчен Рабиндранат Тагорга 1913 елда әдәбият буенча Нобель бүләге биргәннәр. Аның әсәрләре арасында дөньякүләм тиңдәшсез дип санала торганнары да бар. Әйтик, «Го́ра» исемлесе хикәя жанрындагы иң зур һәм саллы язма дип танылган (Го́ра – Гоурмоһа́н дигән кеше исеменнән ясалган кушамат). Бөтен дөньяда яратып укыла торган хикәядә шәхес, милләтчелек һәм традицияләрнең заманчалык белән бәрелеше кебек актуаль тема яктыртыла.<br> '''ШАТЛЫККА МӘДХИЯ'''<br> Күңелләргә иңә шатлык <br> Илаһият нурында, <br> Низагтан туеп, сыендык <br> Аллабыз хозурында! <br> Берләшә рухи нигездә <br> Элек аерылганнар, <br> Ходай канат җәйгән җирдә <br> Без бәндәләр − туганнар.<br> Миллионнар, иң куеп иңгә, <br> Шатлыкка җирне күмсен! <br> Һәм туганнар Чиксезлектә <br> Әл-Вәдүд барын белсен! <br> Тормышта туры юл тоткан, <br> Иңдәшен дус дип тойган, <br> Гомер юлдашын яраткан − <br> Булсын ул безнең туган!<br> «Шатлыкка мәдхия» (алманча – '''Ode an die Freude''') – алман шагыйре '''Фридрих фон Шиллер'''ның ике гасыр элек язылган күләмле әсәре. Бүген аның сигезәр юллык ике куплеты '''Европа Берлеге гимны''' буларак кулланыла. Берлеккә кергән илләрдәге эчке чараларда аны, милли гимннары белән бергә, үз дәүләт телләрендә башкаралар. Гомумберлек күләмендә бары тик '''Людвиг ван Бетһовен''' иҗат иткән көе генә уйнала (ул көйязарның '''Тугызынчы симфония'''сенә кертелгән). Бу очракта сүзләре, бер генә телгә дә өстенлек бирмәс өчен, кулланылмый.<br> * * *<br> Без татарлар – Азиядә дә, Европада да чит-ят түгел, '''ИКЕ КЫЙТГАНЫҢ ДА ҮЗ ХАЛКЫ'''. Шуңа күрә китапның шигъри һәм «уенлы-чынлы» өлеше шушы «тигезләнеш бүлеге» белән тәмамлана.<br> === '''VII. УРТАКЛЫК БҮЛЕГЕ''' === Бу бүлектәге беренче өч шигырь 1993 елда язылган иде. Аларны Гөлнәфидәнең бүгенге иҗат җимешләре белән бергә китапка кертү мөмкинлеге «санак хезмәтчәне» өчен бөтен акчалата яки матди табышлардан да өстенрәк! Язмыш кушуы буенча ихтыяри рәвештә иңдәш булып киткән ике һәвәскәр хезмәтчәннең уртаклык бүлеге китапны тәмам-тәгаен итәр дип өметләнәбез.<br> '''ТОРМЫШ ЮЛЫ'''<br> Аллаһ каршына илтүче изгелек юлы бик тар.<br> Иблис-мәлгуньне җиңүнең бер генә ысулы бар:<br> Көчең җитсә, һич юл бирмә, аяк терәп каршы тор,<br> Тарафдарларны, халкыңны аңа таба каршы бор.<br> Иман нуры яктысында иблис дәрманы китәр,<br> Авызлыклап тота белсәң, ул сиңа хезмәт итәр.<br> Хәлдән тайса көрәштәшләр һәм сирәгәйсә сафлар,<br> Вәсвәсәләргә бирелеп, хыянәт итсә дуслар,<br> Комачаулама аларга, намусыңны гел сакла,<br> Булачак кискен көрәшкә яңа тарафлар тупла.<br> Акылсызлык, башбаштаклык теләгәнен эшләсен,<br> Чистартсын синең мохитне, мөртәтләрне чүпләсен.<br> Фани булгач ошбу дөнья, Хак Тәгалә юлында<br> Була алмый һич мәңгелек хөррият тә, золым да.<br> Яралгысында золымның бар һәлакәт орлыгы:<br> Гайрәтлерәк була барса, якыная хурлыгы.<br> Золым белән көрәшкәндә юк фетнәнең кирәге –<br> Һәркемнең үз яссылыгы, һәркемнең үз мәсләге.<br> Узалмассың явызлыкта явызлыкны син һич тә –<br> Утын өстәп торсаң утка, өстәлә аңа көч тә.<br> Шайтаннарның таянычы – күпчелек белән тизлек,<br> Эзлеклелек һәм затлылык – Тәңре яраткан үзлек.<br> Тормыш һәрчак дәвам итәр, Җирдән иман китмәсә,<br> Юк аның үлем ноктасы, Кыямәт көн җитмәсә.<br> Изге-явыз комарында без ирешкән нәтиҗә –<br> Мәңгелеккә юл алганда хаклы дәлил, тәҗрибә.<br> Дөнья өчен дип тапканың бу дөньяда кала бит,<br> Фидаиләр мәңгелектә үлемсезлек ала бит.<br> Булмый тормыш тәгәрмәчен туктатып йә тизләтеп,<br> Һичберкем Галәм Канунын яза алмый үзгәртеп!<br> Һәм иблисне авызлыклап булмый һич канун белән –<br> Туена икейөзле хаин-мәлгунь каны белән.<br> Иблиснең бөтен гәүдәсе тирәндә, җәһәннәмдә,<br> Суыргыч-капшавычлары бар гөнаһлы адәмдә.<br> Яшидер ул азык итеп бәндә кылган шомлыкны;<br> Чыгар тамчы-тамчы кысып җаныңдагы бушлыкны,<br> Корыт тамырын иблиснең һәм киптер бозык канын –<br> Хак Тәгалә хозурында ясарсың тугры адым.<br> Кыл изге гамәл, дөньядан киткәнче уйлан, эзлән,<br> Җиңү-җиңелү мәгънәсен дөрес аңларга өйрән.<br> '''5-8 август, 1993 ел'''<br> '''ДОРОГА ЖИЗНИ'''<br> К Престолу Бога путь всегда тернист:<br> К Нему отыщет узкую тропинку<br> Тот, кто душой и помыслами чист,<br> Кто бережёт в себе Творца искринку.<br> Наскоки сатаны прочь отвергай<br> И в меру сил одолевай невзгоды,<br> К души порывам ближних убеждай<br> Во имя Бога, Истины, Свободы.<br> Единство, лад, согласие в делах –<br> Вот средства против сатанинской скверны,<br> Покуда держишь крепко в удилах,<br> И сатана – слуга, но лицемерный!<br> Ничто не вечно: выбьются из сил –<br> Соратников шеренги поредеют,<br> Изменят те, кто клятву приносил, –<br> Соблазны жизни краткой одолеют.<br> Невмочь сдержать зло – отступи, терпи,<br> Но сбереги в самом себе ты Бога,<br> К борьбе за Веру падших подними –<br> Вновь предстоит нелёгкая дорога!<br> Неверные средь мутных сгинут волн – <br> Очистится Земля от зыбкой скверны;<br> Поток безумия и произвол<br> Вреда не причинят нам, правоверным.<br> Восстанем мы – как скалы средь пучин,<br> Как маяки под сенью небосвода,<br> Нам с Богом для унынья нет причин:<br> Ярмо не вечно – так же, как свобода.<br> Никто Величья Бога не оспорит!<br> И тёмной силе не объять всего –<br> Зерно погибели в зародыше её:<br> Лихая удаль только крах ускорит.<br> Без помощи Творца успехи мнимы,<br> В борьбе со злом нужды в интригах нет;<br> Дорога Жизни широка, но след<br> У каждого здесь свой, неповторимый.<br> Навал и суета – удел лишь сатаны:<br> Обета лживого торопит бренность;<br> Идущим к Вечности, как факелы, даны<br> Надёжность, качество и постепенность!<br> Пока на Вере зиждется наш Дом,<br> Любовь Творца укроет нас как прежде;<br> Господь свершит наш путь Страшным Судом...<br> Лишь если в душах гаснет луч Надежды.<br> Истории и судеб колесо<br> Ускорить иль замедлить невозможно,<br> Закон Творца священен и весом –<br> Не заменить его обетом ложным!<br> И тьмы со светом в той борьбе вотще<br> Победы миг – мираж, пусть кровью добыт!<br> Земных страданий оттиски в душе –<br> Для вечной жизни обретённый опыт.<br> И всё, что в мире бренном раб достиг,<br> Его наследникам лишь для услады;<br> Ценою жизни – тот счастливый миг<br> Преодоленья Вечности преграды.<br> Лишь праведный богоугодный труд<br> Вернёт покой душе и счастье Дому,<br> Скитания земного каждый круг –<br> Дорогой Жизни верный шаг к Престолу.<br> Твори добро и путь свой отыщи,<br> В раздумьях о Творце найди отраду;<br> Потерь и обретений труд души –<br> Итог всей жизни и залог Награды.<br> '''8-10 августа 1993 года'''<br> '''ЗАМАНАЛАР КИЛӘ!'''<br> Үз вакыты таш атуның,<br> Үз вакыты таш җыюның,<br> Кылганга җавап тотуның –<br> Заманасы хәзер шуның.<br> Хак динебез Китабыннан<br> Ошбу күчеш галәмәте:<br> Галәмнәрнең бугазыннан<br> Үтеп бара Җир хәяты.<br> Әйләнерләр таяк йоткан<br> Тәкәбберләр тораташка,<br> Бәндәләргә ыргытылган<br> Чуерташлар явар башка.<br> Дәгъва булмас даһилеккә,<br> Пәйгамбәрләр ризыгына,<br> Күп гамәлләр китәр чүпкә,<br> Хак булыр тик азы гына.<br> Кайсыбыз бу йөккә чыдар?<br> Булмас әйдәп баручылар,<br> Булмас качып калучылар,<br> Азлар барыр, күпләр елар.<br> «Халкым!» дигән тавышлысы<br> Алыр Бөек Галәм моңын,<br> «Үзем!» дигән «табышлы»сы –<br> Комга күчкән алтын «чыңын»...<br> Беркем алдан хәбәр бирмәс,<br> Ни буласын Алла белә.<br> Асыл-рәвешен һичкем күрмәс<br> Заманалар ләкин килә.<br> Килә!<br> '''1993'''<br> '''* * *'''<br> Сабырлыкны каян алдың, дисез...<br> Ходай тарафыннан бирелгән:<br> Кура җиләк белән янәшәдә<br> Мөмрәп пешкән кара бөрлегән.<br> Тәлгәшләрдә – күз алгысыз җиләк.<br> Йа Ходаем, нинди хозурлык!<br> Ходаемның татлы җимешләрен<br> Авыз итү – үзе горурлык!<br> Нинди хикмәт, йөрәк, телгә килеп,<br> Сорау арты сорау яудырды,<br> Җавапларым ишетеп, әйтеп куйды:<br> «Хак юлдасың, рәхмәт яугыры!»<br> Төш күргән күк булдым шул мизгелдә,<br> Чынлык белән хыял тоташты.<br> Күңел күгем гөле яфрак яра –<br> Моңсу көннәр белән хушлашты.<br> Җан-бәгырьне чиксез сөендергән<br> Тавыш килде, күңелемә ашып:<br> «Гөләпләрдән таҗлар үрәсең бар,<br> Аң-зиһенең торсын юл ачып!»<br> Могҗизалы мәһабәт тавышны,<br> Күңел төпкелендә саклыймын;<br> Уй-фикерләр югалмасын өчен,<br> Кыйбла якка карап атлыймын.<br> '''ЙА ХОДАЕМ!..'''<br> Юл алганда Мәңгелеккә,<br> Карамабыз алга-артка...<br> Йа Ходаем, кичерә күр:<br> Бүленгәнбез кара-акка.<br> Югыйсә ич, без кешеләр –<br> Мең төсләрнең җыелмасы –<br> Кояш нурында яралган<br> Табигатьнең гәүһәр ташы.<br> Котыртадыр җенне шайтан,<br> Ә шайтанны – дәҗҗал-иблис...<br> Йа Ходаем, ярдәмең бир,<br> Аздырмасын безне нәфес.<br> Син безләрне сакла, зинһар,<br> Хөсетлек һәм азгынлыктан,<br> Күңел күзебез ачылсын,<br> Мәхрүм итмә яктылыктан.<br> Саба җиле, исеп таңда,<br> Иркәләсен гөләпләрне,<br> Кояш нурларына төреп,<br> Сөендерсен тирәкләрне.<br> Асыл кошлар рәхәтләнеп,<br> Берөзлексез сайрасыннар,<br> Ата-бабалар моңнары<br> Йөрәкләрдә саклансыннар.<br> Бердәм булып яшәү өчен,<br> Туганлыкны саклау кирәк,<br> Мәңгелеккә юл алганда,<br> Чит-ят булмас безгә терәк...<br> '''ЙОМГАКЛАУ СҮЗЕ'''<br> Атналар-айлар буе башкарылган һәм байтак чордашларыбыз әле кирәк санамаган («Ни авызга тыгып, ни кесәгә салып булмый ич моны!» дип) күмәк хезмәтебезнең «Йомгаклау сүзе» кыскарсын өчен, без (бу китаптагы шигырьләрнең һәм юмористик язмаларның авторы һәм «санак хезмәтчәне» дип аталган комментатор-мөхәррир-тәрҗемәче) аңарга керерлек сүзләрне дөньяның күренекле фикер ияләре мирасыннан алынган эпиграфлар һәм постскриптумнар рәвешендә аерым бүлекләргә һәм шигырьләргә өстәдек. Берничәсенә урын табылмады.<br> '''''1. «Илаһи инануның мәгънәсе һәм максаты күкләргә күчеп китеп яшәү түгел, күкләрне үз күңелеңдә урнаштыру».'''''<br> (Томас Һарди, XIX-XX гасырлар арасында яшәгән һәм тарихта «Виктория чоры» дип атала торган заманда иҗат иткән күренекле инглиз язучысы һәм шагыйре)<br> '''''2. Һәрбер җан иясе бу дөньяга үз алдына билгеле бер максат куелган хәлдә килә. Һәм бу максатның нурлары – шул җанда кабызылган уттан.'''''<br> '''''3. Шагыйрь изгелеге – гүзәллектә, лирик шагыйрьнеке – мәхәббәттә дә.'''''<br> (Сәгъди Ширази, бөек фарсы шагыйре)<br> '''''4. Икебез дә изгелеккә инанабыз.'''''<br> '''''Без бертөсле, булсак та без җиде яттан,'''''<br> '''''Без бик көчле, ИКЕБЕЗ – БЕР дивана без.'''''<br> (Кадыйр Сибгатуллин, «Дуслар турында» шигыреннән)<br> '''''5. Арып-талып кичәр хәсрәт даласын,'''''<br> '''''Диелгән алдан ук, син – бичарасың;'''''<br> '''''Бүген язганча үтте, иртәгә дә,'''''<br> '''''Кая язмыш куа – шунда барасың.'''''<br> (Гомәр Хәйям/Нури Арсланов)<br> '''''6. Әшәкелегеңне, начар сыйфатларыңны, күңелеңнең пычраклыкларын күрсеннәр өчен, күп нәрсә кирәкми. Бары тик соры халык төркеменнән өскәрәк калку мәслихәт. Һәм меңләгән адәм актыгы сине: «Адәм актыгы!» – диячәк.'''''<br> (Зөлфәт Хәким)<br> '''КИТАП БАСМАХАНӘГӘ ТАПШЫРЫЛГАЧ...'''<br> '''...60 нчы биттәге “Халык җырчыларына – мәдхия!” исемле язмага өстәмә “кайтаваз” туды:'''<br> * * *<br> Алып куеп бер читкә<br> Чит-ятлар җамаягын,<br> Тезеп куйдым өстәлгә<br> Бабалар “кош табагын”.<br> Коштабакларга салдым<br> Алмаларның яркасын:<br> Яркалар, тамыр җәеп,<br> Кояш кебек балкысын.<br> Татар халык җырлары<br> Дөнья йөзен иңләсен,<br> Иллә дә матур җыр! дип,<br> Галәм кошы көйләсен.<br> Һәр кеше күңелендә<br> Тылсымлы ал таң атсын,<br> Ата-баба җырлары<br> Күңел күген нурлатсын.<br> Теләкләрнең изгесе<br> Барча сайрар кошларга:<br> Асыл кош каурыйлары<br> Җыелсын бер учламга!<br> [[Category:Wq/tt]] 56m1v2de5eyr9c0c3kjed47plxnygj7 0 3670013 7336582 6938878 2026-09-26T08:54:35Z CommonsDelinker 992 Removing "الوزيرة_فاطمة_الزهراء_المنصوري.jpg", it has been deleted from Commons by [[commons:User:Ziv|Ziv]] because: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: https://pam.ma/fr/%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B1%D9%8A%D9%87-%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84 7336582 wikitext text/x-wiki '''[[w:Fatima Ezzahra El Mansouri|Fatima Ezzahra El Mansouri]]''' (Arabic: فاطمة الزهراء المنصوري, wɔwoo no Sanda , 1976) yɛ mbranyimnyi wɔ Morocco na ɔyɛ ɔmanyɛnyi so a ofi Authenticity and Modernity Party (PAM) amanyɛkuw no mu, na seseiara dze ɔno nye Panyin a ɔhwɛ Marrakesh do na ɔsan yɛ Ɔsoafo a ɔhwɛ Ɔman Ntotoe, Nkurow Nketsewa Ntotoe, Adan na Nkurow Nketsewa mu Nhyehyɛɛ do. == Nsɛnkaa == * Dwuma tsitsiriw a mayɛ nye nsiesie a medze aba amambu mu. dza osi m'enyi do kan, seseiara, nye dɛ mobɔhwɛ edwuma a mansin no yɛ no yie bio na adwen a ɔmamba biara wɔ fa ho no. ** [https://www.ville-marrakech.ma/blog/interviews/99/ Fatima Ezzahra El Mansouri response to a question about the progress she has made since she was elected] * Yennwura aban mu dɛ obiara dze benya dza ɔnankasa hwehwɛ, na mbom dɛ yɛbɛka nsiesie no ho na ndwuma a ɔzde mpontu ba no yɛahwɛ ma akɔ do. ** [https://pam.ma/fr/index.php/2022/04/26/video-interview-mme-mansouri-satisfaite-de-lharmonie-qui-regne-au-sein-de-la-majorite-gouvernementale/ Fatima Ezzahra El Mansouri speaking on her satisfaction in ensuring implementation of her duties] * Ɔfa no "Forsa" adwuma no do hwɛ a wɔdze bɛma Ɔsoafo a ɔhwɛ Akwantu do dze asɛɛ Ɔsoafo a Ɔhwɛ Adwumayɛ do ho no, sɛ yɛyɛɛ adwen wɔ Aban bagua no mu na yɛyɛɛ adwen kor; Aban no ne nhyehyɛɛ a ɔbɛyɛ no mfe ebien a ɔreba yi no, ndwuma ebien a ohia yi bɛyɛ mbabun no mfaso na Ɔsoafo no kyerɛ a , ɔnnkɛyɛ yie dɛ wɔdze dɛm ndwuma ebien nyina bɛhyɛ Ɔsoafo kor ne nsa, a ɔbɛyɛ edwuma a ɔbor hɔn do ma wonnkotum adandan no yie dɛ mbrɛ ɔfata. Iyi nye siantsir ntsi a Ɔmampanyin a ɔhwɛ amambu do no yɛɛ dɛ ɔdze edwuma kor biara ho ntotoe bɛhyɛ Ɔsoafo kor biara ne nsa, na ama mbɔdzemba a ɔkɔ nkan aaba. **[https://pam.ma/fr/index.php/2022/04/26/video-interview-mme-mansouri-satisfaite-de-lharmonie-qui-regne-au-sein-de-la-majorite-gouvernementale/ Fatima Ezzahra El Mansouri speaking on the the government's agenda] * Yɛaper dɛ nkyɛ hɛn nsa bɛka amambu no akyɛr na nna ber aso dɛ yɛka no pefee dɛ Authenticity and Modernity Party amanyɛkuw no wɔ enyidoadzehu na wokitsa dza ɔfata dɛ wonya na ama woeetum edzi hɔn dwuma a wɔdze bɛhyɛ hɔn nsa no. ** [https://pam.ma/fr/index.php/2022/04/26/video-interview-mme-mansouri-satisfaite-de-lharmonie-qui-regne-au-sein-de-la-majorite-gouvernementale/ Fatima Ezzahra El Mansouri speaking on how harmony was achieved within the government majority] [[Category:Wq/fat/Mbasiafo]] sbp277vvf8bxawjruuei6n5zmau5e7b 0 3706016 7336623 7298941 2026-09-26T10:31:12Z Kyampeire256 2623110 Grammatical correction 7336623 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q62068243}} '''Elizabeth Beikiriize''' '''Karungi''', orikumanywa nka Elizabeth Karungi [[Wp/nyn/National Resistance Movement|NRM]] (akazaarwa ebiro bitano Okwa ikumi na kumwe omuri 1976),[1] n'omukazi omunyaby'obutegyeki owaabaire ari omujwekyerwa w'abakazi ahabwa [[Wp/nyn/Kanungu District|Disiturikiti ya Kanungu]] omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero rya 10,]] omwanya ogu yaabaire arimu kuruga omuri 2011. N'omunyamateeka kandi memba w'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekiri omu butegyeki ekya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement (NRM).]] == Obuto n'obwegyese bwe == Karungi akazaarwa ebiro 5 Okwa ikumi na kumwe omwaka gwa 1976. Ebigyezo bye by'okumara purayimare akabikora omu 1990 aha ishomero rya Kayonza Primary School. Akamara OLevel [[Wp/nyn/Uganda Certificate of Education|(UCE)]] omu Bishop Comboni College omu 1994 kandi bwanyima yaatunga ebaruha ya A-Level ([[Wp/nyn/Uganda Advanced Certificate of Education|UACE]]) kuruga omu ishomero rimwe omuri 1999. Akatunga dipuroma omu biragiro kuruga omu itendekyero rya Law Development Centre, [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] omuri 2001. Bwanyima, akagaruka omu [[Wp/nyn/Uganda Christian University|Uganda Christian University]], [[Wp/nyn/Mukono|Mukono]] diguri y'okubanza omu biragiro kandi yaamara omu 2006. Akagaruka omu Law Development Centre omuri 2007 kutunga dipuroma omu biragiro. == Emirimo == Karungi akaba ari omunyamateeka otendekirwe kandi akakora nka ofiisa w'ebiragiro omu kitongore kya Bwenye and Ndyomugabe Advocates ahagati ya 2008 na 2011.[1] Bwanyima akaza omu by'obutegyeki kandi atwire naaheereza nk'omukazi omujwekyerwa omwishengyero rya ahabwa [[Wp/nyn/Kanungu District|disiturikiti ya Kanungu]] kuruga omuri 2011. == Amagara ge g'obuntu == Elizabeth Karungi ashweirwe kandi aine abaana bashatu. == Okuhakaniisa == Bwanyima y'okushohoza ripoota omuri 2011 aha nshohoza y'ahaiguru y'abany'eishengyero, Elizabeth Karungi akabuuza enkora eyakoreise kutoorana abakozi ababaire nibaza kugyenda. Ekihandiiko kya 2017 ekirikukwata aha bushumankuzi omu by'okutimba eby'obugaiga bw'omu itaka omu Uganda ekyakozirwe ekitongore kya Global Witness kikagamba ahari Elizabeth Karungi nk'omuganyirwe w'ekihandiiko ekirikumwikiriza[4] kusiima n'okuronda eby'obugaiga bw'omu itaka[5] omu kibira kya Bwindi n'obu kiraabe kyabaire kiri omwanya ogurikworekwa ngu guriho ebintu ebiri omu kabi k'okuhwaho. Ekihandiiko kikashaba ngu omukuru w'eihanga rya Uganda, Inspector General of Government, Uganda, akakora okucondooza ahari we. Omu Kwa ikumi omuri 2018, kikagambwa ngu abakiiki b'eishengyero rya ikumi omuri Uganda bakaba bari haihi kuremwa kuhanuura aha kiteiso ky'okwikiriza ripoota y'akakiiko k'abakozi ba gavumenti hamwe n'akakiiko k'ebyanga aha kihandiiko ekirikukwata aha kubingwa kw'abashuubuzi, bakama b'ebizimbe, abarikukoresa emotoka ez'omutaano hamwe na bakama ba takisi kuruga omu paaka ya takisi eya Mukono. Eki kikabaho ahabw'okuba we hamwe na mukuru w'akakiiko ke bakaba batari omu ishengyero kureeta ripoota yaabo. == Obunyamurwa hamwe n'obukiiko == * Omukiiki aha kakiiko k’okurinda gavumenti[8] * Omukiiki aha kakiiko k’abakazi omu ishengyero[9] (UWOPA) * Omuhwezi wa mukuru w’akakiiko k’abakozi ba gavumenti[10] * Omuhwezi wa mukuru w’akakiiko k’abaana omu ishengyero (UPFC) == Reeba n'ebi == * Orunyiriri rw'abany'eishengyero ry'omwenda * Orunyiriri rw'abany'eishengyero ry'ikumi * [[Wp/nyn/Kanungu District|Disiturikiti ya Kanungu]] * [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|Eishengyero rya Uganda]] * Omunyeishengyero * Ekibiina kya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement]] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] q4o5j8ar2k7oppxg6pq09vewiu69pf5 3 3708896 7336306 7033118 2026-09-25T14:17:38Z MBq 24223 MBq moved page [[User talk:Mme Conard]] to [[User talk:Talomis]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Mme Conard|Mme Conard]]" to "[[Special:CentralAuth/Talomis|Talomis]]" 7033118 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 12:59, 2 March 2026 (UTC) 1wth6ear86dr34ey0x1sky2zpy37lzg 2 3708952 7336304 7033289 2026-09-25T14:17:38Z MBq 24223 MBq moved page [[User:Mme Conard]] to [[User:Talomis]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Mme Conard|Mme Conard]]" to "[[Special:CentralAuth/Talomis|Talomis]]" 7033289 wikitext text/x-wiki Guten Tag, willkommen auf meiner Benutzerinnenseite. Ich habe diesen Account, weil ich beim Lesen und Nutzen von Wikipedia manchmal auf Stellen oder Informationen stoße, die ich ergänzen oder im Sinne der Qualität des Projekts helfen möchte, zu verbessern. somb6gl6cb0qelz1di0trf5y9zmbjwk 0 3709571 7336487 7034488 2026-09-26T01:56:06Z Lurn Chay 2706069 7336487 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဒေါကြီး === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/dèàkɹï/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === မြေ၊ စဉ်. အစဟိစွာအနိန်နန့် ပြုလုပ်ရေ အိုးခက်ကြီး။၂။ ရေလောင်းာင် အိုးကြီး။ ၃။ အိုးစရည်းကြီး။ === အင်္ဂလိပ် === stoop === ဗမာ === မြေ၊ စဉ်. စသည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ရေအိုးကြီး။၂။ ရေလှောင် အိုးကြီး။ ၃။ အိုးစရည်းကြီး။ == {{Wt/rki/=rki=}} == ဒေါကြီး၂ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/dèàkɹï/}} === ကြိယာဝိသေသန === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာဝိသေသန}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အမျက် ဒေါသ ပြင်းစွာ ထွက်ဗျာယ်။ === အင်္ဂလိပ် === fury === ဗမာ === အမျက် ဒေါသ ပြင်းစွာ ထွက်လျက်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 8cxedc49c5p20ggr13b4g7m2o0favdu 0 3709614 7336489 7034546 2026-09-26T02:36:28Z Lurn Chay 2706069 7336489 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဒေစွာသျှေ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/dèswàʃè/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ဒေချင့်ကလေချေ။ === အင်္ဂလိပ် === that boy === ဗမာ === ဒီကောင်လေး။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] mlt2cvi63lgpusivqpf4m2kn9k09dtq 0 3710064 7336547 7035634 2026-09-26T07:10:03Z အောင်သန်းလှ 2629904 7336547 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ယင်း === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/jɪ́ɴ/}} === နာမဝိသေသန === *{{Wt/rki/head|rki|နာမဝိသေသန}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁။ မလှမ်းမကမ်းဟိ အရာဝတ္တု တခုခုကို ဖော်ပြရေ စကား။ "ယင်းအနားမာယေ (အရပ်)။ ၂။ နာမည်မမှတ်မိ၊ မဖော်ပြနှိုင်ရေ အရာကို ဖော်ပြရေ စကား။ "ယင်ချင့်မှာထော့" (အရပ်) === အင်္ဂလိပ် === that === ဗမာ === ၁။၊ မလှမ်းမကမ်းယှိ အရာဝတ္တု တစ်စုံတရာကို ဖော်ပြသော စကား၊ ယင်းအနားမှာယေ (အရပ်)။ ၂။ အမည်မမှတ်မိ၊ မဖော်ပြနိုင်သော အရာကို ဖော်ပြသော စကား။ " 'ယင်း' ချင့်မှာထော့" (အရပ်)။ == {{Wt/rki/=rki=}} == ယင်း၂ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/jɪ́ɴ/}} === နာမဝိသေသန === *{{Wt/rki/head|rki|နာမဝိသေသန}} === ဖွင့်ဆိုချက် === တခုခုကို အရာတခေါက် ပြန်ပနာ ညွှန်ပြရာမာ သုံးရေ စကား။ ထို၊ ၎င်း။ "လှေသင်္ဘောတွင်၊ ကျွန်တို့နောက်တွင်ပါ၏၊ ချီသွားခါ၊ 'ယင်း' ကပေ၊ သီဒါမြစ်ကို၊ လွင့်ငြားထွက်သွားလေသည်" (ဗမာချီ) === အင်္ဂလိပ် === that; aforementioned === ဗမာ === တစ်စုံတရာကို ထပ်ဆင့် ပြန်လည်၍ ညွန်ပြရာ၌ သုံးသော စကား။ ထို၊ ၎င်း။ လှေသင်္ဘောတွင်၊ ကျွန်တို့နောက်တွင်ပါ၏၊ ချီသွားခါ၊ ယင်းကပေ၊ သီဒါမြစ်ကို၊ လွင့်ငြားထွက်သွား လေသည် (ဗမာချီ) == {{Wt/rki/=rki=}} == ယင်း၃ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/jɪ́ɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အချိန် ကာလ၏ အဦးအစ ကျရေ။ နောက်မကျပဲ အဦးအလျင် ဖြစ်တေ။ "ယင်းလို့ကြံမှ၊ အတန်ကျရေ (ပုံ)။ "အခင်ကြီး အစည်းအဝေးကို 'ယင်း' လို့ လားပါကတ်မေ" (အရပ်)။ === အင်္ဂလိပ် === early === ဗမာ === အချိန် ကာလ၏ အဦးအစ ကျသည်။ နောက်မကျပဲ အလျင်အဦး ဖြစ်သည်။ ယင်းလို့ကြံမှ၊ အတန်ကျရေ (ပုံ)။ "အခင်ကြီး အစည်းအဝေးကို 'ယင်း' လို့ လားပါကတ်မေ" (အရပ်)။ == ကိုးကား == * {{Template:wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 1frrtkdxya1nw7cws6e668cxpltbrbp 7336550 7336547 2026-09-26T07:24:52Z အောင်သန်းလှ 2629904 /* ဖွင့်ဆိုချက် */ 7336550 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ယင်း === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/jɪ́ɴ/}} === နာမဝိသေသန === *{{Wt/rki/head|rki|နာမဝိသေသန}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁။ မလှမ်းမကမ်းဟိ အရာဝတ္တု တခုခုကို ဖော်ပြရေ စကား။ " 'ယင်း' ချင့်မှာထော့" (အရပ်)။ ၂။ နာမည်မမှတ်မိ၊ မဖော်ပြနှိုင်ရေ အရာကို ဖော်ပြရေ စကား။ " 'ယင်း' ချင့်မှာထော့" (အရပ်)။ === အင်္ဂလိပ် === that === ဗမာ === ၁။၊ မလှမ်းမကမ်းယှိ အရာဝတ္တု တစ်စုံတရာကို ဖော်ပြသော စကား။ " 'ယင်း' အနားမှာယေ (အရပ်)။ ၂။ အမည်မမှတ်မိ၊ မဖော်ပြနိုင်သော အရာကို ဖော်ပြသော စကား။ " 'ယင်း' ချင့်မှာထော့" (အရပ်)။ == {{Wt/rki/=rki=}} == ယင်း၂ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/jɪ́ɴ/}} === နာမဝိသေသန === *{{Wt/rki/head|rki|နာမဝိသေသန}} === ဖွင့်ဆိုချက် === တခုခုကို အရာတခေါက် ပြန်ပနာ ညွှန်ပြရာမာ သုံးရေ စကား။ ထို၊ ၎င်း။ "လှေသင်္ဘောတွင်၊ ကျွန်တို့နောက်တွင်ပါ၏၊ ချီသွားခါ၊ 'ယင်း' ကပေ၊ သီဒါမြစ်ကို၊ လွင့်ငြားထွက်သွားလေသည်" (ဗမာချီ)။ === အင်္ဂလိပ် === that; aforementioned === ဗမာ === တစ်စုံတရာကို ထပ်ဆင့် ပြန်လည်၍ ညွန်ပြရာ၌ သုံးသော စကား။ ထို၊ ၎င်း။ "လှေသင်္ဘောတွင်၊ ကျွန်တို့နောက်တွင်ပါ၏၊ ချီသွားခါ၊ 'ယင်း' ကပေ၊ သီဒါမြစ်ကို၊ လွင့်ငြားထွက်သွား လေသည်" (ဗမာချီ)" == {{Wt/rki/=rki=}} == ယင်း၃ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/jɪ́ɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အချိန် ကာလ၏ အဦးအစ ကျရေ။ နောက်မကျပဲ အဦးအလျင် ဖြစ်တေ။ "ယင်းလို့ကြံမှ၊ အတန်ကျရေ (ပုံ)။ "အခင်ကြီး အစည်းအဝေးကို 'ယင်း' လို့ လားပါကတ်မေ" (အရပ်)။ === အင်္ဂလိပ် === early === ဗမာ === အချိန် ကာလ၏ အဦးအစ ကျသည်။ နောက်မကျပဲ အလျင်အဦး ဖြစ်သည်။ ယင်းလို့ကြံမှ၊ အတန်ကျရေ (ပုံ)။ "အခင်ကြီး အစည်းအဝေးကို 'ယင်း' လို့ လားပါကတ်မေ" (အရပ်)။ == ကိုးကား == * {{Template:wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] fcnu4pc327lqjvd9m3sma27hv2qbnnj 0 3710350 7336500 7327704 2026-09-26T03:44:48Z Iziamhr 2680742 7336500 wikitext text/x-wiki == {{Wt/jax/lang|jax}} == {{Wt/jax/head|jax}} :{{Wt/jax/suaro|jax|LL-Q3915769 (jax)-Muhamad Izzul Fiqih-namo.wav}} {{Wt/jax/-n-|jax}} # kato untuk nyebut ato manggil orang #:''contoh dalam seloko: kerbau punyo susu, sapi punyo namo'' [[Category:Wt/jax]] [[Category:Wt/jax/Kopdar WikiSeloka 15 Agustus 2026]] s0le9wqlh8lubt7rhgy341yoo0p6nb9 7336502 7336500 2026-09-26T03:47:44Z Iziamhr 2680742 7336502 wikitext text/x-wiki == {{Wt/jax/lang|jax}} == {{Wt/jax/head|jax}} :{{Wt/jax/suaro|jax|LL-Q3915769 (jax)-Muhamad Izzul Fiqih-namo.wav}} {{Wt/jax/-n-|jax}} # kato untuk nyebut ato manggil orang [[Category:Wt/jax]] [[Category:Wt/jax/Kopdar WikiSeloka 15 Agustus 2026]] 8me1n5bin1abpmwsfj173s0vx70dhf9 0 3713962 7336314 7046017 2026-09-25T14:35:02Z အောင်သန်းလှ 2629904 7336314 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == တပန်းရှုံး === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/tpáɴʃóʊɴ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === (တခုနှင့် တခု တွဲနိူင်း ပြရာမာ) ပထမ မူလကပင် တခုတရီ အကြောင်းအရာ အားနည်းဟန် ဟိရေ။ === အင်္ဂလိပ် === be at a disadvantage; be handicapped === ဗမာ === (တစ်ခုနှင့် တစ်ခု တွဲယှဉ် ပြရာတွင်) ပထမ မူလကပင် တစ်စုံတစ်ခု အကြောင်းအရာ အားနည်းဟန် ရှိသည်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] gfxm1htcx7wi7wepxc2ok9v9e976rxo 0 3713963 7336351 7046018 2026-09-25T17:04:57Z အောင်သန်းလှ 2629904 7336351 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == တပန်းသာ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/tpáɴθà/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === (တခုနှင့် တခု လက်တွဲ ပြရာမာ) ပထမ မူလကပင် တခုတရီ အကြောင်းအရာ သာလွန်ချက်အား ဟိရေ။ "ငါရို့ ယင်းတိုင်သျှင့်ထက် 'တပန်းသာ' ရေ။ === အင်္ဂလိပ် === overpower === ဗမာ === (တစ်ခုနှင့် တစ်ခု ယှဉ်တွဲ ပြရာတွင်) ပထမ မူလကပင် တစ်စုံတစ်ခု အကြောင်းအရာ သာလွန်ချက်အား ရှိသည်။ "ငါရို့ ယင်းသူ့ထက် 'တပန်းသာ' ရေ။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 3v7igd2318wu4dd84bc0u3i2yviz05i 0 3713977 7336350 7046039 2026-09-25T16:56:49Z အောင်သန်းလှ 2629904 7336350 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == တပုန်းပုန်းကျ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/tpóʊɴpóʊɴt͡ɕ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === စာမိန်းပွဲမာ တနားတခါ ကျစွာကို ရည်လို့ ပြောသော စကားလုံး'။ === အင်္ဂလိပ် === fail === ဗမာ === စာမေးပွဲ၌ မကြာခဏ ကျသည်ကို ရည်၍ ပြောသော စကားလုံး'။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 0uh3dst8bo2ztmbx8fxi1h2ilu8lqwn 10 3733168 7336299 7239358 2026-09-25T13:47:54Z Slaia 2553861 7336299 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wb/nia/Manö-Manö/styles.css"/> <div class="kotak-cerita"><!-- SURA TOU DA'A TEKS NIDUNÖ-DUNÖ --> <!-- HA IRUGI DA'A TEKS NIDUNÖ-DUNÖ. BÖI MITOU DA'A SA'AE --> <!-- BÖI BUNU DA'A TOU --> <div class="info-pengarang"><!-- FO'ÖSI DÖIU BA NAHIA SI NO TEHÖNAGÖ: LANGÖGÖ ??? --> <span class="nama-pengarang">Nifa'anö ???</span></div> <!-- RÖI TOU DA'A! BÖI BUNU --> </div> == Nitöngöni == Omuso dödögu na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: '''Moroi ba Wikibuku Nias. Nifa'anö ???'''. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu. == Fabaliŵa lala == {{Wb/nia/Bale zato}}</div> [[Category:Wb/nia]] mc4c5wm32bnr604stn4ltkt204ordh5 0 3739334 7336329 7236163 2026-09-25T15:31:30Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku yutskinta'al ts'íib 7336329 wikitext text/x-wiki [[File:Le panucho'ob.jpg|thumb|Le ''panuchos'', ka’a p’éel ti' je' yeetel jump’éel ts’aal]] [[File:Salbutes.jpg|thumb|''Salbutes'' ]] [[File:Torta pibil k’éek’en.jpg|thumb|''Torta'' pibil k’éek’en]][[File:Ts’áak pibil k’éek’en.jpg|thumb|Ts’áak pibil k’éek’en]][[File:Tzic ti´kej.jpg|thumb|Tzik ke'''j''']] [[File:POC CHUC.jpg|thumb|Poc chuc]]U janalil ''Yucatán'' jump'éel le asab ayik'alilo'ob yéetel jela'an ti' ''México''. Ku chíikbesik u xak' ''maya'' yéetel kastláan, ku meyajta'al yéetel u jejeláas ba'alo'ob bey ixi'im, k'uxub, pak'aalo'ob yéetel iik ''habanero''. Le jejeláas xak’abo’ob ku ts'áaik u yaabilil ki' yéetel u jats'utsil ti' le janalo'ob ''yucateco''<nowiki/>'ob. == U ts'o'okol yéetel u yila'al miatsil == U janalil ''Yucatán'' yaan u ts'o'okol ichil u kuxtal le maaya' wíiniko'ob. Ichil uuchben k'iino'ob, le maaya'ob ku meyajta'ob ixi'im, bu'ul, ka', chay yéetel ba'ax ku ts'aik le lu'umil. Ti' u p'éelil k'iino'ob c''olonial'', le janal ku xak'ik yéetel xak’abo’ob yéetel ''técnicas'' ku taal tu'ux ''Europa'', ba'ale' ma' tu ts'o'ok u p'áatal u tuukul yéetel u suukil meyaj le maaya'ob. Le xak' lela' túun ts'áaj u yo'osal u paakatik jump'éel ''gastronomía'' jach jela'an yéetel ya'ab u k'ajóolta'anil. Le janalil ''Yucatán'' ma' chéen ku yaantik u ja'anal máako'ob, ba'ale' xan ku ye'esik u miatsil, u suukil kuxtal yéetel u p'i'isil u láak' ts'íibo'ob ku taal tu láakal u páajtalil k'iino'ob. == U k'áat chi'oba'an bejla'e' == Bejla'e', u janalil ''Yucatán'' jump'éel u yáax k'áat chi'oba'an ichil u k'ajóolta'al le lu'umil. Ku meyajta'al ichil k'iino'ob noj, múuch'tambalo'ob yéetel ichil u kuxtal k'iinil le máasewalo'ob. Bey xan, ya'ab máako'ob ku taal tu láakal yóok'ol kaab utia'al u yáantik yéetel u yáanal le ''gastronomía yucateca'', tumen ku ye'esik u yaabilil ki', u miatsil yéetel u ts'o'okol. Yéetel u k'a'abetil u meyaj yéetel u kanáantik le suukilo'ob ku taal tu uuchben k'iino'ob, u janalil ''Yucatán'' ku p'áatal bey jump'éel u k'aaba'il u p'i'isil ''cultural'' yéetel u ts'íibil u yo'osal u kuxtal le maaya' wíiniko'ob yéetel le máasewalo'ob ''yucateco''<nowiki/>'ob. Je'ela' yaan u yéetelil ti' jump'éel ya'ab ja'analo'ob suuk yéetel ja'analo'ob tsa'áalo'ob tumen u taal tu láak' lu'umo'ob: == ''Panuchos'' == Le ''páanucho''' ku meyajta’al tu’ux waaj ixi’im tu’ux ku jats’iko’ob yéetel ku búut’ajo’ob ichil bu'ulo' ku kulmaj ka’ach ku p’íitil. Ti’ u p’íitil, ku ts’áaik kaaxo', tso'o wa k'éek'en, yéetel lu'um, p'aako', kúukut chak ti' yéetel oom. U xa'ak'tik u chi’ich’il ku beetik jach k’áat chi’oba’an ichil k'íiwiko'ob yéetel cha'ano'ob. [[File:QuesoRelleno.jpg|thumb|''Queso relleno'']] == S''albutes'' == Le ''sáalbuto''' tu láak’, leti’o’ob waaj p’íitil ma’ yaan u búut’, tu’ux ku p’áatal o'olkij yéetel chan p’u’uk’ul. Ku ts’áaik yéetel xa'ak'ob bey le ''panucho''s (bak’, ''bejetaales'' yéetel k'uuts'), ba’ale’ máas suku’unil yaan u p’áatal ja’ats’. [[File:Puchero yucateco.jpg|thumb|''Puchero Yucateco'']] [[File:Tuláakal u muuk’ul tacoso’ob.jpg|thumb|Tuláakal u muuk’ul ''tacos''o’ob]] == Pibil k’éek’en == Le ''pibil k’éek’eno''' jump’éel jach k’ajóolta’an janal tu lu’umil ''Yucatán''. Ku beetik yéetel k’éek’en, ku ts’áabal ku'xub yéetel suuts’ pak’áal, ku p’iisik ichil le ja’as sak’áab yéetel ku chokik ichil pib, le hool ichil lu’um. Suuk u janal yéetel chak xnipek yéetel ik ''habanero''. == Tzik ti' kej == Le ''tsik kejo''' úuchben janal máaya ku beetik yéetel bak’ kej ku ts’íikta’al yéetel u k'aab, ''especias'' yéetel xak’abo’ob ti’ janal. Le janalo’ ku k’aajsik u úuchben kuxtal le máaya máako’ob yéetel u chuuk kej. == Poc chuc == Le ''poc chuc''o' jump’éel janal ''yucateco'' ku beetik yéetel k’éek’en ku ya’ax p’áatal ichil suuts’ pak’áal yéetel ku póok’al tu yóok’ol chuuk. Ku ts’áabal yéetel chak xnipek, bu’ul kol, ''arroz'', on yéetel waaj. == ''Queso relleno'' == Le ''queso relleno''o' jump’éel janal ku ye’esik u yáax ts’áik le ''cocina europea'' ichil ''Yucatán''. Ku beetik yéetel "''queso'' ''de bola"'' ku chúupul ichil yéetel bak’ ku molta’al, xak’abo’ob yéetel láak’ ba’alo’ob, yéetel ku ts’áabal ''salsa'' sak yéetel ''salsa'' chak. == ''Puchero'' == Le ''puchero''o' jump’éel janal yaam u k'aab ku beeta'al yéetel bak’ wakax, kaax yéetel ya’ab xak’abo’ob je’ex nal, ja’as, isi, kool yéetel ku’um. Jach sumáay janal ichil máaya najilo’ob. Jump'éel ''dato curioso'': wa juntúul paalal xiib wa xch'úupal ku beetik u ''berrinche'' ti' ''Yucatán'', suuk u ya'alal ti' lelo' wa táan u beetik u ''puchero''. == ''Tacos'' tuláakal u ''variedades'' waaj == Le ''tacoso''<nowiki/>'ob tuláakal u ''variedades'' waajo’ob ku lu’uch’ul yéetel jejeláas janalo’ob, jach k’ajóolta’ano’ob tu lu’umil ''Yucatán''. Ichil ''Yucatán'' yaan ya’ab waajo’ob, je’ex waaj kol, waajil xíiw, waaj tuut yéetel láak’o’ob. Le waajo’ ku beetiko’ob yéetel ixim wa ''harina'', le jach k’a’ana’an janal ti’ le máaya máako’ob, yéetel tuláakal uláak’o’ob. [[Category:Wp/yua]] g7xv4msjqfbjgd153maet2durcqa2ys 0 3741843 7336554 7116686 2026-09-26T07:44:20Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q14325807]] 7336554 wikitext text/x-wiki ''' രൂപരേഖാ ലേഖനങ്ങൾ''' എന്നത് വിക്കിവോയേജിലെ ഫലക വിഭാഗങ്ങളുള്ളതും എന്നാൽ മറ്റ് യാത്രക്കാർക്ക് വളരെ ഉപയോഗപ്രദമാകത്തക്കവിധം വിഷയത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യാത്തതുമായ ഏതൊരു ലേഖനത്തിന്റെയും നില വിലയിരുത്തലാണ്. പൊതുവേ, രൂപരേഖാ ലേഖനങ്ങൾ പൂർണ്ണത പ്രാപിക്കാത്ത ലേഖനങ്ങളാണ്. ഒരു ലേഖനം എഴുതേണ്ട വിഷയങ്ങൾ സാധാരണയായി കുറഞ്ഞത് ഒരു ഖണ്ഡികയെങ്കിലും എഴുതുകയോ അല്ലെങ്കിൽ ഓരോ അടിസ്ഥാനമാതൃക ഫലക വിഭാഗത്തിലും കുറഞ്ഞത് കുറച്ച് ലിസ്റ്റിംഗുകൾ ഉണ്ടായിരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത് മൂല്യവത്താണ്. ഒരു അടിസ്ഥാനമാതൃക ഫലകത്തിലെ ചില ഭാഗങ്ങൾ മാത്രം പൂരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, വിഷയം പൂർണ്ണമായും ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല അല്ലെങ്കിൽ അത് അതിന്റേതായ ലേഖനത്തിന് അർഹമല്ലായിരിക്കാം, കൂടാതെ മറ്റൊരു ലേഖനത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തണം. വിക്കിയാത്രയിൽ തനതായ ലേഖനത്തിന് അർഹമായത് എന്താണെന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള വിശദാംശങ്ങൾക്ക് [[Wy/ml/വിക്കിയാത്ര:എന്താണ് ഒരു ലേഖനം?|എന്താണ് ഒരു ലേഖനം?]] കാണുക. തീർച്ചയായും, ദൈർഘ്യം പൂർണ്ണതയോ ഉപയോഗക്ഷമതയോ ഉറപ്പുനൽകുന്നില്ല. ഒരു ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ലേഖനം പേജുകളോളം നീണ്ടുനിൽക്കും, പക്ഷേ അവിടെ താമസിക്കാൻ നിങ്ങൾക്ക് ആവശ്യമായ വിവരങ്ങൾ നൽകുന്നില്ല. ഓരോ ലേഖനവും അതിന്റെ വിഷയത്തെ ഉചിതമായ ആഴത്തിലോ വീതിയിലോ ഉൾക്കൊള്ളണം. എന്നാൽ നിങ്ങൾക്ക് അവിടെ എങ്ങനെ എത്തിച്ചേരണമെന്നോ, എവിടെ താമസിക്കണമെന്നോ അറിയില്ലെങ്കിൽ, ലേഖനം അത്ര ഉപയോഗപ്രദമല്ല. അത്തരമൊരു ലേഖനത്തിൽ ധാരാളം ഉള്ളടക്കമുണ്ടെങ്കിലും, അത് ഒരു "രൂപരേഖ" മാത്രം ആയിരിക്കും. ഇവയും കാണുക: [[Wy/ml/വിക്കിയാത്ര:അപൂർണ്ണ ലേഖനങ്ങൾ|അപൂർണ്ണ ലേഖനങ്ങൾ]], [[Wy/ml/വിക്കിയാത്ര:ഉപയോഗയോഗ്യ ലേഖനങ്ങൾ|ഉപയോഗയോഗ്യ ലേഖനങ്ങൾ]], [[Wy/ml/വിക്കിയാത്ര:വഴികാട്ടി ലേഖനങ്ങൾ|വഴികാട്ടി ലേഖനങ്ങൾ]], [[Wy/ml/വിക്കിയാത്ര:നക്ഷത്ര ലേഖനങ്ങൾ|നക്ഷത്ര ലേഖനങ്ങൾ]]. ==രൂപരേഖകളുടെ ഗുണദോഷങ്ങൾ== ==തിരിച്ചറിയൽ== ==അവയെ എന്ത് ചെയ്യണം== ===ടാഗ് ചെയ്യുക=== ===മെച്ചപ്പെടുത്തുക=== ==== ഒരു നഗര ലേഖനം മെച്ചപ്പെടുത്തൽ ==== ==== ഒരു മേഖലാ ലേഖനം മെച്ചപ്പെടുത്തൽ ==== [[Category:Wy/ml/Wikivoyage help]] {{Wy/ml/WikivoyageDoc|help}} {{INTERWIKI|Q14325807}} 99ans8jys0ltqbo248zmqkzsunxnxe3 0 3742825 7336553 7221691 2026-09-26T07:41:34Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q1322323]] 7336553 wikitext text/x-wiki [[Image:South Wire Tour map.png|thumb|420px|''ദി വയർ ടൂറിൽ'' നിന്നുള്ള മാർഗ്ഗ ഭൂപടം]] ഒരു '''യാത്രാകാര്യക്രമം''' എന്നത് ഒരു പ്രത്യേക മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ നിരവധി ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങളിലൂടെയോ ആകർഷണങ്ങളിലൂടെയോ സഞ്ചരിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു വഴികാട്ടിയാണ്. ഇത് എവിടെ നിർത്തണം, എന്ത് കാണണം, എങ്ങനെ തയ്യാറെടുക്കണം തുടങ്ങിയ നിർദ്ദേശങ്ങൾ നൽകുന്നു. നമ്മുടെ യാത്രാ വഴികാട്ടികളെ ഒരു ഭൂപടത്തിലെ പാതകളായി നിങ്ങൾ കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, ആ പാതകളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു രേഖയെയാണ് യാത്രാകാര്യക്രമം വിവരിക്കുന്നത്. ==സാധുവായ യാത്രാകാര്യക്രമ ലേഖന വിഷയങ്ങൾ== ഒരു യാത്രാകാര്യക്രമ ലേഖനം ഒരു നിർദ്ദിഷ്ട മാർഗ്ഗത്തിലൂടെയുള്ള യാത്രയ്ക്കുള്ള ഒരു വഴികാട്ടിയായിരിക്കണം, വെറുമൊരു നിർദ്ദിഷ്ട കാഴ്ച ''സമയപ്പട്ടിക'' ആയിരിക്കരുത്. നല്ല യാത്രാ കാര്യക്രമ വിഷയങ്ങളുടെ ഉദാഹരണങ്ങൾ [[Wy/ml/ഹജ്ജ്|ഹജ്ജ്]] (ഒരു പരമ്പരാഗത തീർത്ഥാടന പാത), [[Wy/ml/അഹമ്മദാബാദ് പൈതൃക നടത്തം|അഹമ്മദാബാദ് പൈതൃക നടത്തം]] (ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പൈതൃക നടത്തം), [[Wy/ml/പരസ്യത്തിന്റെ പാത|പരസ്യത്തിന്റെ പാത]] (ഒരു ദീർഘ പദയാത്ര), അല്ലെങ്കിൽ [[Wy/ml/ദി വയർ ടൂർ|ദി വയർ ടൂർ]] (ഒരു ടെലിവിഷൻ ഷോയ്ക്കായി ചിത്രീകരണ സ്ഥലങ്ങൾ സന്ദർശിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു വഴികാട്ടി) എന്നിവയാണ്. അസാധുവായ യാത്രാകാര്യക്രമ വിഷയങ്ങളിൽ "സിഡ്‌നിയിലെ ഒരു ആഴ്ച" അല്ലെങ്കിൽ "ഭൂട്ടാന്റെ ഏറ്റവും മികച്ചത്" എന്നിവ ഉൾപ്പെടും; പകരം അത്തരം യാത്രാ പരിപാടികളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്ന വിവരങ്ങൾ ഉചിതമായ നഗര അല്ലെങ്കിൽ പ്രദേശ ലേഖനങ്ങളിൽ ചേർക്കണം. ഒരു യാത്രാകാര്യക്രമ ലേഖനത്തിന് ഒരു വിഷയം നല്ല സ്ഥാനാർത്ഥിയാണോ അല്ലയോ എന്ന് നിർണ്ണയിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന രണ്ട് ചോദ്യങ്ങൾ ഇവയാണ്: # '''യാത്രാകാര്യക്രമ ലേഖനം ഒരു പ്രത്യേക മാർഗ്ഗത്തിനെക്കുറിച്ചാണോ?''' [[Wy/ml/അപ്പലാച്ചിയൻ പാദയാത്ര|അപ്പലാച്ചിയൻ പാദയാത്ര]] പോലുള്ള ഒരു ലേഖനത്തിൽ എന്ത് ഉള്ളടക്കം ഉൾപ്പെടുത്തണമെന്ന് യാത്രികർക്ക് യോജിക്കാൻ കഴിയും, എന്നാൽ "സ്ലൊവാക്യയിലെ പത്ത് ദിവസം" അല്ലെങ്കിൽ "പശ്ചിമാഫ്രിക്കയിലെ സാംസ്കാരിക പര്യടനം" പോലുള്ള അവ്യക്തമായ ആശയങ്ങളിൽ എന്ത് ഉൾപ്പെടുത്തണമെന്ന് പൂർണ്ണമായും ആത്മനിഷ്ഠമാണ്. # ''''യാത്രാകാര്യക്രമത്തിലെ ഉള്ളടക്കം വിക്കിയാത്രയിൽ മറ്റെവിടെയെങ്കിലും ഉൾപ്പെടുത്തണോ?''' "കെയ്‌റോയിലെ മ്യൂസിയങ്ങൾ സന്ദർശിക്കുന്നു" പോലുള്ള ഒരു ലേഖനം, പ്രധാന [[Wy/ml/കെയ്‌റോ|കെയ്‌റോ]] ലേഖനങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തേണ്ട ഉള്ളടക്കത്തിന്റെ തനിപ്പകർപ്പ് മാത്രമായിരിക്കാം. പൊതുവേ, ഒരു വിഷയം യാത്രാകാര്യക്രമത്തിന്റെ നല്ല വിഷയമാണോ അല്ലയോ എന്ന കാര്യത്തിൽ എന്തെങ്കിലും സംശയമുണ്ടെങ്കിൽ, ആദ്യം ഉചിതമായ നഗര ലേഖനത്തിലോ പ്രദേശ ലേഖനത്തിലോ വിവരങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് ആരംഭിക്കുക, തുടർന്ന് [[Wy/ml/വിക്കിയാത്ര:യാത്രികരുടെ പബ്|പബ്ബിൽ]] ഒരു പ്രത്യേക യാത്രാകാര്യക്രമം അർത്ഥവത്താണോ എന്ന് ചോദിക്കുക. ഏതൊരു തരത്തിലുള്ള യാത്രാകാര്യക്രമത്തിനും, ആസൂത്രണം ചെയ്യുന്നതിനും ദൃശ്യവൽക്കരിക്കുന്നതിനും ഒരു '''ഭൂപടം'' വളരെ വളരെ ഉപയോഗപ്രദമാണ്. [[Wy/ml/ട്രാൻസ്-സൈബീരിയൻ റെയിൽപാത|ട്രാൻസ്-സൈബീരിയൻ റെയിൽപാത]], [[Wy/ml/ബെർത്ത ബെൻസ് മെമ്മോറിയൽ പാത|ബെർത്ത ബെൻസ് മെമ്മോറിയൽ പാത]], [[Wy/ml/ഒറിഗൺ പാദയാത്ര|ഒറിഗൺ പാദയാത്ര]] എന്നിവയിൽ ചെയ്തതുപോലെ, ജിയോജെസൺ കോർഡിനേറ്റുകളുടെ ഒരു പട്ടികയിൽ നിന്ന് ഒരു [[Wy/ml/വിക്കിയാത്ര:ചലനാത്മകമായ ഭൂപടങ്ങൾ എങ്ങനെ ഉപയോഗിക്കാം|ചലനാത്മകമായ ഭൂപടം]] സൃഷ്ടിക്കാവുന്നതാണ്. മറ്റൊരു ഐച്ഛികം [[Wy/ml/വിക്കിയാത്ര:നിശ്ചല ഭൂപടങ്ങൾ എങ്ങനെ വരയ്ക്കാം|ഒരു നിശ്ചല ഭൂപടം വരയ്ക്കുക]] എന്നതാണ്, ഇത് സമയമെടുക്കുന്നതാണ്, പക്ഷേ മികച്ച നിയന്ത്രണം നൽകുന്നു. ==യാത്രാകാര്യക്രമങ്ങളുടെ തലക്കെട്ടുകൾ== യാത്രാ കാര്യക്രമ ലേഖനങ്ങൾക്ക് നാമകരണത്തിനുള്ള ചില മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു: * ഒരു പാതയ്ക്ക് പരമ്പരാഗതമായ അല്ലെങ്കിൽ നിയമപരമായ നാമം ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് ഉപയോഗിക്കുക. ഉദാഹരണത്തിന്, [[Wy/ml/അന്നപൂർണ്ണ പര്യടന പാത|അന്നപൂർണ്ണ പര്യടന പാത]], [[Wy/ml/പര്യടന പാത 66]], [[Wy/ml/ട്രാൻസ്-കാനഡ ഹൈവേ|ട്രാൻസ്-കാനഡ ഹൈവേ]]. * ചരിത്രപരമായ പര്യടന പാതകളെക്കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾക്ക് [[Wy/ml/മാർക്കോ പോളോയുടെ പാതയിൽ|മാർക്കോ പോളോയുടെ പാതയിൽ]] പോലുള്ള പേരുകൾ ഉപയോഗിക്കാം, എന്നാൽ പര്യടന പാതയ്ക്ക് [[Wy/ml/ലൂയിസ്, ക്ലാർക്ക് പാത|ലൂയിസ്, ക്ലാർക്ക് പാത]] പോലുള്ള പേരുണ്ടെങ്കിൽ, പകരം അത് ഉപയോഗിക്കുക. * ഒരു അറിയപ്പെടുന്ന ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്ത് നിന്ന് അത്ര അറിയപ്പെടാത്ത ഒന്നിലേക്ക് ഒരു പര്യടന പാത പോകുന്നിടത്ത്, അറിയപ്പെടുന്നത് ആദ്യം വയ്ക്കുക, ഉദാഹരണത്തിന് [[Wy/ml/ഹോങ്കോങ്ങ് മുതൽ കുൻമിംഗ് ഓവർലാൻഡ് വരെ|ഹോങ്കോങ്ങ് മുതൽ കുൻമിംഗ് ഓവർലാൻഡ് വരെ]]. ഈ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങളിലേക്ക് ലേഖന ശീർഷകങ്ങൾ അടുക്കുന്തോറും വായനക്കാരും സംഭാവകരും അവയെ യാത്രാ പദ്ധതികളായി തിരിച്ചറിയാനുള്ള സാധ്യത കൂടുതലാണ്. =="വ്യക്തിഗത" യാത്രാകാര്യക്രമങ്ങൾ== മുൻകാലങ്ങളിൽ, "യൂറോപ്പിൽ രണ്ട് മാസം റെയിൽ വഴി" അല്ലെങ്കിൽ "ടോക്കിയോയിൽ ഒരു ദിവസം" പോലുള്ള ഒരു പ്രത്യേക പര്യടന പാതയെക്കുറിച്ചുള്ളതല്ലാത്ത യാത്രാകാര്യക്രമ ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ വിക്കിയാത്ര അനുവദിച്ചിരുന്നു, എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഈ രീതി പല കാരണങ്ങളാൽ ഒഴിവാക്കിയിരിക്കുന്നു: * "വ്യക്തിഗത" യാത്രാകാര്യക്രമങ്ങൾ സഹകരണപരമല്ലാത്ത ഏകപക്ഷീയ ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. [[Wy/ml/അലാസ്ക ഹൈവേ|അലാസ്ക ഹൈവേ]] പോലുള്ള ഒരു യാത്രാകാര്യക്രമ ലേഖനത്തിൽ എന്തായിരിക്കണമെന്ന് എല്ലാവർക്കും യോജിക്കാമെങ്കിലും, "ടോക്കിയോയിലെ ഒരു ദിവസം" എന്ന ലേഖനം രചയിതാവിന്റെ (ഞങ്ങളുടെ വൈവിധ്യമാർന്ന വായനക്കാരുടെ അഭിരുചിക്കനുസരിച്ച്) വ്യക്തിഗതമാക്കിയിരിക്കുന്നു. അങ്ങനെ [[വിക്കിയാത്ര:വിക്കി|വിക്കിയുടെ]] ഒരു പ്രാഥമിക നേട്ടത്തെ പരാജയപ്പെടുത്തുന്നു. * "വ്യക്തിഗത" യാത്രാകാര്യക്രമങ്ങൾ പലപ്പോഴും പ്രധാന ലക്ഷ്യസ്ഥാന ലേഖനത്തിൽ ഉണ്ടായിരിക്കേണ്ട ഉള്ളടക്കത്തിന്റെ തനിപ്പകർപ്പ് മാത്രമാണ്. നിലവിലുള്ള [[Wy/ml/ബാങ്കോക്ക്|ബാങ്കോക്കിലെ]] ലേഖനങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ പാടില്ലാത്ത ഒന്നും "ബാങ്കോക്കിലെ ഒരു നീണ്ട വാരാന്ത്യം" ലേഖനത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തില്ല. * "വ്യക്തിഗത" യാത്രാകാര്യക്രമ ലേഖനങ്ങളുടെ അനന്തമായ സംയോജനം വായനക്കാർക്ക് എവിടെ നിന്ന് വിവരങ്ങൾ കണ്ടെത്തണമെന്ന് അറിയാൻ പ്രയാസമാക്കുന്നു. "സിഡ്‌നിയിലെ ഒരു വാരാന്ത്യം" ഒരു നല്ല ലേഖനമായിരിക്കാം, പക്ഷേ "സിഡ്‌നിയിൽ ഒരു ഉച്ചതിരിഞ്ഞ്, "സിഡ്‌നിയിൽ രണ്ടാഴ്ച", "സിഡ്‌നിയിൽ ഒരു മാസം", അല്ലെങ്കിൽ "സിഡ്‌നിയിൽ മറ്റൊരു വാരാന്ത്യം!" എന്നിവയെക്കുറിച്ചും ഇതുതന്നെ പറയാം. യാത്രക്കാർക്ക് യാത്രാകാര്യക്രമങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉപയോഗപ്രദമായി നിലനിർത്തുന്നതിന്, "വ്യക്തിഗത" യാത്രാകാര്യക്രമങ്ങൾ ഇപ്പോൾ സാധാരണയായി ഉചിതമായ നഗരത്തിലേക്കോ പ്രദേശത്തേക്കോ ഉള്ള ലക്ഷ്യസ്ഥാന ലേഖനത്തിലേക്ക് ലയിപ്പിക്കുന്നതിന് ടാഗ് ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ അംഗീകൃത പര്യടന പാത ഇല്ലാതെ ഞങ്ങൾ യാത്രാകാര്യക്രമങ്ങൾ സൂക്ഷിക്കാറുണ്ട്, പക്ഷേ ഇല്ലാതാക്കുകയോ വഴിതിരിച്ചുവിടുകയോ ചെയ്യുന്നത് ഒഴിവാക്കാൻ അവ പൂർണ്ണതയുടെയും ഗുണനിലവാരത്തിന്റെയും ഒരു തലത്തിലെത്തേണ്ടതുണ്ട്. മിക്കപ്പോഴും അത്തരം യാത്രാകാര്യക്രമങ്ങൾക്ക് പകരം [[Wy/ml/ബഫല്ലോയുടെ കിഴക്കൻ ഭാഗത്തെ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ പള്ളികൾ|ബഫല്ലോയുടെ കിഴക്കൻ ഭാഗത്തെ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ പള്ളികൾ]] പോലുള്ള ഒരു പ്രത്യേക പ്രമേയം ഉണ്ട്. =="ഒരു വർഷത്തെ" നീക്കം ചെയ്യൽ നിയമം== ഏതൊരു വിഷയവും ഒരു യാത്രായാത്രാകാര്യക്രമമാകാമെന്നതിനാൽ, യാത്രാകാര്യക്രമങ്ങളിൽ സജീവമായി പ്രവർത്തിക്കുകയോ അല്ലെങ്കിൽ പൂർത്തീകരണത്തിന്റെ ഒരു തലം കൈവരിക്കുകയോ വേണം; [[Wy/ml/അലാസ്ക ഹൈവേ|അലാസ്ക ഹൈവേ]] അല്ലെങ്കിൽ [[Wy/ml/അന്നപൂർണ്ണ പര്യടന പാത|അന്നപൂർണ്ണ പര്യടന പാത]] പോലുള്ള പ്രശസ്തമായ, അടയാളപ്പെടുത്തിയ പര്യടന പാതകളെ ഈ നിയമത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കിയിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ, [[Wy/ml/വിക്കിയാത്ര:യാത്രാകാര്യക്രമ നില|രൂപരേഖ നില]] അല്ലെങ്കിൽ ഒരു വർഷത്തിൽ താഴെയായി ഗണ്യമായി തിരുത്തം ചെയ്യപ്പെടാതെ തുടരുന്ന യാത്രാകാര്യക്രമങ്ങൾ [[Wy/ml/വിക്കിയാത്ര:യാത്രാകാര്യക്രമ വോട്ടുകൾ|യാത്രാകാര്യക്രമ വോട്ടുകൾ]] പ്രക്രിയ വഴി നീക്കം ചെയ്യലിന് വിധേയമാണ്. യാത്രാകാര്യക്രമങ്ങൾ എന്ന് അവകാശപ്പെടുന്ന താളുകൾ ഉപയോഗപ്രദമായ ഉള്ളടക്കമില്ലാതെ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടതായി തോന്നുകയാണെങ്കിൽ, ചിലപ്പോൾ വളരെ നേരത്തെ തന്നെ (അതേ പ്രക്രിയയിലൂടെ) നീക്കം ചെയ്യപ്പെടും. ഗൗരവമേറിയ ഒരു ശ്രമമാണെന്ന് കാണിക്കാൻ ആവശ്യമായ ഉള്ളടക്കം നിങ്ങൾക്ക് ലഭിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഉപയോഗപ്രദമായ യാത്രാകാര്യക്രമമായി മാറുന്ന എന്തെങ്കിലും ചെയ്യാൻ നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, [[Wy/ml/വിക്കിയാത്ര:ഉപയോക്തൃ താൾ സഹായം|ഉപയോക്തൃ ഉപതാൾ]] ആയി പദ്ധതി ആരംഭിക്കാൻ നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ചേക്കാം. ==ഒരു യാത്രാകാര്യക്രമ സൃഷ്ടി== ഒരു യാത്രാകാര്യക്രമം സൃഷ്ടിക്കാൻ, തിരയൽ പെട്ടി ഉപയോഗിക്കുകയോ വരാനിരിക്കുന്ന യാത്രാകാര്യക്രമത്തിലേക്ക് സ്വമേധയാ ഒരു ചുവന്നകണ്ണി സൃഷ്ടിക്കുകയോ ചെയ്യുക. തുടർന്ന് ചുവന്നകണ്ണി പിന്തുടരുക. തിരുത്തൽ വിൻഡോയ്ക്ക് മുകളിലുള്ള കറുത്ത കണ്ണികളിൽ നിന്ന് "യാത്രാകാര്യക്രമം" തിരഞ്ഞെടുക്കുക, അടിസ്ഥാന വിഭാഗ ഹെഡറുകൾ ഉപയോഗിച്ച് താൾ മുൻകൂട്ടി പൂരിപ്പിക്കുക. വിഭാഗങ്ങളിലേക്ക് എന്താണ് പോകേണ്ടതെന്ന് കാണാൻ മറ്റൊരു വിൻഡോയിൽ [[Wy/ml/വിക്കിയാത്ര:യാത്രാകാര്യക്രമ ലേഖന ഫലകം|വിക്കിയാത്ര:യാത്രാകാര്യക്രമ ലേഖന ഫലകം]] തുറക്കുക (ഹൈക്കിംഗ് യാത്രാകാര്യക്രമങ്ങൾക്ക്, പകരം, നിങ്ങൾക്ക് [[Wy/ml/വിക്കിയാത്ര:ഹൈക്കിംഗ് യാത്രാകാര്യക്രമ ഫലകം| ഹൈക്കിംഗ് യാത്രാകാര്യക്രമ ഫലകം]] ഉപയോഗിക്കാം). നിർദ്ദേശങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചോ അല്ലാതെയോ തിരുത്തൽ വിൻഡോയിൽ രൂപരേഖയായി ഒട്ടിച്ച് നിങ്ങൾക്ക് ആ താളിന്റെ ഉള്ളടക്കം പകർത്താനും കഴിയും. യാത്രാകാര്യക്രമത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗമാണ് പര്യടന പാതാ വിവരണം. അത് എങ്ങനെയിരിക്കും എന്നത് ഗണ്യമായി വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു. വായനക്കാർക്ക് അത് പിന്തുടരാൻ കഴിയുന്നത്ര പൂർണ്ണമായിരിക്കണം. പക്ഷേ പരിസ്ഥിതിയെയും വഴിയിലെ കാഴ്ചകളെയും കുറിച്ച് എത്രമാത്രം എഴുതണം എന്നത് യാത്രാകാര്യക്രമത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. യാത്രാകാര്യക്രമം കടന്നുപോകുന്ന സ്ഥലങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യസ്ഥാന ലേഖനങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന കാര്യങ്ങൾ പലപ്പോഴും ആവർത്തിക്കേണ്ടതില്ല: ഒരു പ്രത്യേക നഗരത്തിൽ രാത്രി താമസം നിർദ്ദേശിക്കുമ്പോൾ, നിങ്ങൾ ഹോട്ടലുകളുടെ പട്ടിക നൽകേണ്ടതില്ല - ഒരു പ്രത്യേക ഹോട്ടൽ നിങ്ങളുടെ പ്രമേയത്തിന് അനുയോജ്യമാണെങ്കിൽ, തീർച്ചയായും അത് പരാമർശിക്കുക. പക്ഷേ ബന്ധപ്പെടാനുള്ള വിവരങ്ങൾ ഇപ്പോഴും നഗര ലേഖനത്തിൽ തന്നെ നൽകാം. യാത്രാകാര്യക്രമത്തിൽ ഒരു ഭൂപടവര ലഭിക്കണമെങ്കിൽ, [[Wy/ml/WV:Lines|WV:Lines]] എന്നതിലെ ട്യൂട്ടോറിയൽ ഉപയോഗിക്കുക. ==കണ്ണികൾ== സാധാരണയായി യാത്രാകാര്യക്രമങ്ങൾ പ്രസക്തമായ പ്രദേശത്തെയോ ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്തെയോ ലേഖനത്തിലെ 'ചുറ്റിക്കാണുക' എന്നതിന്റെ ഒരു പ്രത്യേക ഉപവിഭാഗത്തിൽ പട്ടികപ്പെടുത്തിയിരിക്കും. കൂടാതെ "ട്രാൻസ്-കാനഡ ഹൈവേ" പോലുള്ള ദീർഘയാത്രാവിവരണങ്ങൾക്ക്, വഴിയിൽ നിർത്തുന്ന നഗരങ്ങളെ (അല്ലെങ്കിൽ ഉദ്യാനങ്ങളെ) കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾക്കുള്ള 'അടുത്ത ലക്ഷ്യസ്ഥാനം' എന്ന ഇനമായും പട്ടികപ്പെടുത്തിയിരിക്കും. കൂടാതെ, യാത്രാകാര്യക്രമങ്ങൾ [[Wy/ml/യാത്രാകാര്യക്രമങ്ങൾ|യാത്രാകാര്യക്രമങ്ങൾ]] താളിൽ (അല്ലെങ്കിൽ ഒരു പ്രസക്തമായ ഉപതാളിൽ) പട്ടികപ്പെടുത്തിയിരിക്കും. ==ഇവയും കാണുക== * [[Wy/ml/വിക്കിയാത്ര:യാത്രാകാര്യക്രമ ഫലകം|വിക്കിയാത്ര:യാത്രാകാര്യക്രമ ഫലകം]] * [[Wy/ml/വിക്കിയാത്ര:യാത്രാകാര്യക്രമ നില|വിക്കിയാത്ര:യാത്രാകാര്യക്രമ നില]] * [[Wy/ml/വിക്കിയാത്ര:യാത്രാകാര്യക്രമങ്ങൾ|യാത്രാകാര്യക്രമങ്ങൾ]] * [[Wy/ml/യാത്രാ വിഷയങ്ങൾ|യാത്രാ വിഷയങ്ങൾ]] * [[Wy/ml/ചരിത്ര സഞ്ചാരം|ചരിത്ര സഞ്ചാരം]], [[Wy/ml/സാങ്കല്പിക വിനോദസഞ്ചാരം|സാങ്കല്പിക വിനോദസഞ്ചാരം]], [[Wy/ml/സാഹിത്യ സഞ്ചാരം|സാഹിത്യ സഞ്ചാരം]]. ചില കൃതികൾ ([[Wy/ml/80 ദിവസങ്ങളിൽ ലോകമൊട്ടാകെ|80 ദിവസങ്ങളിൽ ലോകമൊട്ടാകെ]], ''le tour du monde en 80 jours'' പോലുള്ളവ) സഞ്ചാരത്തെ യാത്രാകാര്യക്രമമായി തിരിച്ചെടുക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു യാത്രയായി വിവരിക്കുന്നു. [[Category:Wy/ml/Wikivoyage policies]] {{INTERWIKI|Q1322323}} kbwqb8ch72slw2vuzdr2xe9gbc14ixs 0 3744079 7336556 7236473 2026-09-26T07:48:42Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q1491791]] 7336556 wikitext text/x-wiki ഭൂഖണ്ഡം, ഭൂഖണ്ഡ മേഖല, സംസ്ഥാനം, പ്രദേശം വഴികാട്ടി ലേഖനങ്ങളുടെ ലേഖന നില നിർണ്ണയിക്കുന്നതിനുള്ള മാനദണ്ഡങ്ങൾ ഈ താളിൽ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു. വിക്കിയാത്ര:രാജ്യ വഴികാട്ടി നിലയുടെ മാനദണ്ഡങ്ങൾക്ക് സാമ്യമുണ്ട്, പക്ഷേ സമാനമല്ല. {| width=100% class="wikitable" ! നില !! നാമം !! വിവരണം |- ! 1 | [[Wy/ml/വിക്കിയാത്ര:അപൂർണ്ണ ലേഖനങ്ങൾ|'''അപൂർണ്ണം''']] | [[Wy/ml/വിക്കിയാത്ര:ശൈലീപുസ്തകം|ശൈലീപുസ്തകത്തിലെ]] നിർദ്ദേശത്തിന് അടുത്തെങ്കിലും വരുന്ന രീതിയിൽ അല്ലാത്തതോ '''വളരെ കുറച്ച് വിവരങ്ങൾ ഉൾകൊള്ളുന്നതോ, അല്ലെങ്കിൽ തീരെ വിവരങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതോ''' അല്ലെങ്കിൽ '''വ്യക്തമായി രൂപകല്പന ചെയ്യപ്പെടാത്തതോ''' ആയ ഒരു ലേഖനം. മറ്റുവിധത്തിൽ സാധുതയുണ്ടെങ്കിലും [[Wy/ml/വിക്കിയാത്ര:എന്താണ് ഒരു ലേഖനം?|ലേഖനം]] ഒരു [[Wy/ml/വിക്കിയാത്ര:ലേഖന മാതൃകാ ഘടന താളുകൾ|ലേഖന മാതൃക]] ഇല്ലാതെ ഈ നില താത്കാലികമായി നിലനിർത്താം; ഉചിതമായ ഒരു രൂപഘടന ചേർക്കുന്നത് ലേഖനത്തെ "രൂപരേഖയുള്ള" ലേഖനമാക്കി മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നു. ഒരു ലേഖനമാകാനുള്ള സാധ്യത വളരെ കുറവോ അല്ലെങ്കിൽ ഒട്ടും തന്നെയില്ലാത്തതോ ആയ ഒരു താൾ (അല്ലെങ്കിൽ ഒരു ലേഖനത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടപ്പെടുന്ന) അതിവേഗം {{Wy/ml/Tl|delete}} ചെയ്യപ്പെടാനായി ടാഗ് ചെയ്യപ്പെടും, അല്ലെങ്കിൽ അത് നൽകുന്ന ചെറിയ വിവരങ്ങൾ പോലും വിക്കിയാത്രയുടെ [[Wy/ml/വിക്കിയാത്ര:ലക്ഷ്യങ്ങളും ലക്ഷ്യങ്ങളല്ലാത്തതും|ലക്ഷ്യങ്ങൾ]] പാലിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ {{Wy/ml/Tl|Vfd}} എന്നതിന് [[Wy/ml/വിക്കിയാത്ര:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള താളുകൾ|നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെടും]]. |- |} [[Category:Wy/ml]] {{INTERWIKI|Q1491791}} co7gmwjaigm978pl2x5m511iyjmzn2s 0 3745309 7336551 7119677 2026-09-26T07:30:50Z Salil Kumar Mukherjee 2556993 Adding interwiki links to [[d:Q4989363]] 7336551 wikitext text/x-wiki വിക്കിയാത്ര പ്രവർത്തിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന മീഡിയവിക്കി സോഫ്റ്റ്‌വെയർ, ഫലകങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് സങ്കീർണ്ണമായ HTML സ്വയമേവ സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള കഴിവ് വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ഫലകങ്ങൾ സ്വമേധയാ ടൈപ്പുചെയ്യുന്നതിനേക്കാൾ വേഗതയുള്ളതും സൈറ്റിലുടനീളം പൊതുവായ താൾ ഘടകങ്ങളെ ഒരേപോലെ നിലനിർത്തുന്നതുമാണ്. പുതിയ ഫലകങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനോ പരിഷ്കരിക്കുന്നതിനോ മുമ്പ് അവ ചർച്ച ചെയ്യണം. താഴെയുള്ള പട്ടിക നിലവിൽ ലഭ്യമായ മിക്ക ഫലകങ്ങളും, അവ എങ്ങനെ, എവിടെ ഉപയോഗിക്കണം എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഹ്രസ്വ വിശദീകരണങ്ങളും കാണിക്കുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ ഫലക നാമമേഖലയിലെ എല്ലാ താളുകളുടെയും പൂർണ്ണമായ പട്ടിക നിങ്ങൾക്ക് കാണാൻ കഴിയും. ==ലേഖന നില== {{INTERWIKI|Q4989363}} 9fyw18abq2jh8m0et3z5kehp4wd942t 828 3746068 7336563 7121983 2026-09-26T08:22:46Z ङघिञ 2644823 7336563 Scribunto text/plain -- Version: 2023-07-10 -- Module to implement use of a blacklist and whitelist for infobox fields -- Can take a named parameter |qid which is the Wikidata ID for the article -- if not supplied, it will use the Wikidata ID associated with the current page. -- Fields in blacklist are never to be displayed, i.e. module must return nil in all circumstances -- Fields in whitelist return local value if it exists or the Wikidata value otherwise -- The name of the field that this function is called from is passed in named parameter |name -- The name is compulsory when blacklist or whitelist is used, -- so the module returns nil if it is not supplied. -- blacklist is passed in named parameter |suppressfields (or |spf) -- whitelist is passed in named parameter |fetchwikidata (or |fwd) require("strict") local p = {} local cdate -- initialise as nil and only load _complex_date function if needed -- Module:Complex date is loaded lazily and has the following dependencies: -- Module:Calendar -- Module:ISOdate -- Module:DateI18n -- Module:I18n/complex date -- Module:Ordinal -- Module:I18n/ordinal -- Module:Yesno -- Module:Formatnum -- Module:Linguistic -- -- The following, taken from https://www.mediawiki.org/wiki/Wikibase/DataModel#Dates_and_times, -- is needed to use Module:Complex date which seemingly requires date precision as a string. -- It would work better if only the authors of the mediawiki page could spell 'millennium'. local dp = { [6] = "millennium", [7] = "century", [8] = "decade", [9] = "year", [10] = "month", [11] = "day", } local i18n = { ["errors"] = { ["property-not-found"] = "Property not found.", ["No property supplied"] = "No property supplied", ["entity-not-found"] = "Wikidata entity not found.", ["unknown-claim-type"] = "Unknown claim type.", ["unknown-entity-type"] = "Unknown entity type.", ["qualifier-not-found"] = "Qualifier not found.", ["site-not-found"] = "Wikimedia project not found.", ["labels-not-found"] = "No labels found.", ["descriptions-not-found"] = "No descriptions found.", ["aliases-not-found"] = "No aliases found.", ["unknown-datetime-format"] = "Unknown datetime format.", ["local-article-not-found"] = "Article is available on Wikidata, but not on Wikipedia", ["dab-page"] = " (dab)", }, ["months"] = { "January", "February", "March", "April", "May", "June", "July", "August", "September", "October", "November", "December" }, ["century"] = "century", ["BC"] = "BC", ["BCE"] = "BCE", ["ordinal"] = { [1] = "st", [2] = "nd", [3] = "rd", ["default"] = "th" }, ["filespace"] = "File", ["Unknown"] = "Unknown", ["NaN"] = "Not a number", -- set the following to the name of a tracking category, -- e.g. "[[Category:Articles with missing Wikidata information]]", or "" to disable: ["missinginfocat"] = "[[Category:Articles with missing Wikidata information]]", ["editonwikidata"] = "Edit this on Wikidata", ["latestdatequalifier"] = function (date) return "before " .. date end, -- some languages, e.g. Bosnian use a period as a suffix after each number in a date ["datenumbersuffix"] = "", ["list separator"] = ", ", ["multipliers"] = { [0] = "", [3] = " thousand", [6] = " million", [9] = " billion", [12] = " trillion", } } -- This allows an internationisation module to override the above table if 'en' ~= mw.getContentLanguage():getCode() then require("Module:i18n").loadI18n("Module:WikidataIB/i18n", i18n) end -- This piece of html implements a collapsible container. Check the classes exist on your wiki. local collapsediv = '<div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%; overflow:auto;" data-expandtext="{{int:show}}" data-collapsetext="{{int:hide}}">' -- Some items should not be linked. -- Each wiki can create a list of those in Module:WikidataIB/nolinks -- It should return a table called itemsindex, containing true for each item not to be linked local donotlink = {} local nolinks_exists, nolinks = pcall(mw.loadData, "Module:WikidataIB/nolinks") if nolinks_exists then donotlink = nolinks.itemsindex end -- To satisfy Wikipedia:Manual of Style/Titles, certain types of items are italicised, and others are quoted. -- The submodule [[Module:WikidataIB/titleformats]] lists the entity-ids used in 'instance of' (P31), -- which allows this module to identify the values that should be formatted. -- WikidataIB/titleformats exports a table p.formats, which is indexed by entity-id, and contains the value " or '' local formats = {} local titleformats_exists, titleformats = pcall(mw.loadData, "Module:WikidataIB/titleformats") if titleformats_exists then formats = titleformats.formats end ------------------------------------------------------------------------------- -- Private functions ------------------------------------------------------------------------------- -- ------------------------------------------------------------------------------- -- makeOrdinal needs to be internationalised along with the above: -- takes cardinal number as a numeric and returns the ordinal as a string -- we need three exceptions in English for 1st, 2nd, 3rd, 21st, .. 31st, etc. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local makeOrdinal = function(cardinal) local ordsuffix = i18n.ordinal.default if cardinal % 10 == 1 then ordsuffix = i18n.ordinal[1] elseif cardinal % 10 == 2 then ordsuffix = i18n.ordinal[2] elseif cardinal % 10 == 3 then ordsuffix = i18n.ordinal[3] end -- In English, 1, 21, 31, etc. use 'st', but 11, 111, etc. use 'th' -- similarly for 12 and 13, etc. if (cardinal % 100 == 11) or (cardinal % 100 == 12) or (cardinal % 100 == 13) then ordsuffix = i18n.ordinal.default end return tostring(cardinal) .. ordsuffix end ------------------------------------------------------------------------------- -- findLang takes a "langcode" parameter if supplied and valid -- otherwise it tries to create it from the user's set language ({{int:lang}}) -- failing that it uses the wiki's content language. -- It returns a language object ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local findLang = function(langcode) local langobj langcode = mw.text.trim(langcode or "") if mw.language.isKnownLanguageTag(langcode) then langobj = mw.language.new( langcode ) else langcode = mw.getCurrentFrame():callParserFunction('int', {'lang'}) if mw.language.isKnownLanguageTag(langcode) then langobj = mw.language.new( langcode ) else langobj = mw.language.getContentLanguage() end end return langobj end ------------------------------------------------------------------------------- -- _getItemLangCode takes a qid parameter (using the current page's qid if blank) -- If the item for that qid has property country (P17) it looks at the first preferred value -- If the country has an official language (P37), it looks at the first preferred value -- If that official language has a language code (P424), it returns the first preferred value -- Otherwise it returns nothing. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local _getItemLangCode = function(qid) qid = mw.text.trim(qid or ""):upper() if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return end local prop17 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P17")[1] if not prop17 or prop17.mainsnak.snaktype ~= "value" then return end local qid17 = prop17.mainsnak.datavalue.value.id local prop37 = mw.wikibase.getBestStatements(qid17, "P37")[1] if not prop37 or prop37.mainsnak.snaktype ~= "value" then return end local qid37 = prop37.mainsnak.datavalue.value.id local prop424 = mw.wikibase.getBestStatements(qid37, "P424")[1] if not prop424 or prop424.mainsnak.snaktype ~= "value" then return end return prop424.mainsnak.datavalue.value end ------------------------------------------------------------------------------- -- roundto takes a number (x) -- and returns it rounded to (sf) significant figures ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local roundto = function(x, sf) if x == 0 then return 0 end local s = 1 if x < 0 then x = -x s = -1 end if sf < 1 then sf = 1 end local p = 10 ^ (math.floor(math.log10(x)) - sf + 1) x = math.floor(x / p + 0.5) * p * s -- if it's integral, cast to an integer: if x == math.floor(x) then x = math.floor(x) end return x end ------------------------------------------------------------------------------- -- decimalToDMS takes a decimal degrees (x) with precision (p) -- and returns degrees/minutes/seconds according to the precision ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local decimalToDMS = function(x, p) -- if p is not supplied, use a precision around 0.1 seconds if not tonumber(p) then p = 1e-4 end local d = math.floor(x) local ms = (x - d) * 60 if p > 0.5 then -- precision is > 1/2 a degree if ms > 30 then d = d + 1 end ms = 0 end local m = math.floor(ms) local s = (ms - m) * 60 if p > 0.008 then -- precision is > 1/2 a minute if s > 30 then m = m +1 end s = 0 elseif p > 0.00014 then -- precision is > 1/2 a second s = math.floor(s + 0.5) elseif p > 0.000014 then -- precision is > 1/20 second s = math.floor(10 * s + 0.5) / 10 elseif p > 0.0000014 then -- precision is > 1/200 second s = math.floor(100 * s + 0.5) / 100 else -- cap it at 3 dec places for now s = math.floor(1000 * s + 0.5) / 1000 end return d, m, s end ------------------------------------------------------------------------------- -- decimalPrecision takes a decimal (x) with precision (p) -- and returns x rounded approximately to the given precision -- precision should be between 1 and 1e-6, preferably a power of 10. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local decimalPrecision = function(x, p) local s = 1 if x < 0 then x = -x s = -1 end -- if p is not supplied, pick an arbitrary precision if not tonumber(p) then p = 1e-4 elseif p > 1 then p = 1 elseif p < 1e-6 then p = 1e-6 else p = 10 ^ math.floor(math.log10(p)) end x = math.floor(x / p + 0.5) * p * s -- if it's integral, cast to an integer: if x == math.floor(x) then x = math.floor(x) end -- if it's less than 1e-4, it will be in exponent form, so return a string with 6dp -- 9e-5 becomes 0.000090 if math.abs(x) < 1e-4 then x = string.format("%f", x) end return x end ------------------------------------------------------------------------------- -- formatDate takes a datetime of the usual format from mw.wikibase.entity:formatPropertyValues -- like "1 August 30 BCE" as parameter 1 -- and formats it according to the df (date format) and bc parameters -- df = ["dmy" / "mdy" / "y"] default will be "dmy" -- bc = ["BC" / "BCE"] default will be "BCE" ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local format_Date = function(datetime, dateformat, bc) local datetime = datetime or "1 August 30 BCE" -- in case of nil value -- chop off multiple vales and/or any hours, mins, etc. -- keep anything before punctuation - we just want a single date: local dateval = string.match( datetime, "[%w ]+") local dateformat = string.lower(dateformat or "dmy") -- default to dmy local bc = string.upper(bc or "") -- can't use nil for bc -- we only want to accept two possibilities: BC or default to BCE if bc == "BC" then bc = "&nbsp;" .. i18n["BC"] -- prepend a non-breaking space. else bc = "&nbsp;" .. i18n["BCE"] end local postchrist = true -- start by assuming no BCE local dateparts = {} for word in string.gmatch(dateval, "%w+") do if word == "BCE" or word == "BC" then -- *** internationalise later *** postchrist = false else -- we'll keep the parts that are not 'BCE' in a table dateparts[#dateparts + 1] = word end end if postchrist then bc = "" end -- set AD dates to no suffix *** internationalise later *** local sep = "&nbsp;" -- separator is nbsp local fdate = table.concat(dateparts, sep) -- set formatted date to same order as input -- if we have day month year, check dateformat if #dateparts == 3 then if dateformat == "y" then fdate = dateparts[3] elseif dateformat == "mdy" then fdate = dateparts[2] .. sep .. dateparts[1] .. "," .. sep .. dateparts[3] end elseif #dateparts == 2 and dateformat == "y" then fdate = dateparts[2] end return fdate .. bc end ------------------------------------------------------------------------------- -- dateFormat is the handler for properties that are of type "time" -- It takes timestamp, precision (6 to 11 per mediawiki), dateformat (y/dmy/mdy), BC format (BC/BCE), -- a plaindate switch (yes/no/adj) to en/disable "sourcing circumstances"/use adjectival form, -- any qualifiers for the property, the language, and any adjective to use like 'before'. -- It passes the date through the "complex date" function -- and returns a string with the internatonalised date formatted according to preferences. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: findLang(); cdate(); dp[] ------------------------------------------------------------------------------- local dateFormat = function(timestamp, dprec, df, bcf, pd, qualifiers, lang, adj, model) -- output formatting according to preferences (y/dmy/mdy/ymd) df = (df or ""):lower() -- if ymd is required, return the part of the timestamp in YYYY-MM-DD form -- but apply Year zero#Astronomers fix: 1 BC = 0000; 2 BC = -0001; etc. if df == "ymd" then if timestamp:sub(1,1) == "+" then return timestamp:sub(2,11) else local yr = tonumber(timestamp:sub(2,5)) - 1 yr = ("000" .. yr):sub(-4) if yr ~= "0000" then yr = "-" .. yr end return yr .. timestamp:sub(6,11) end end -- A year can be stored like this: "+1872-00-00T00:00:00Z", -- which is processed here as if it were the day before "+1872-01-01T00:00:00Z", -- and that's the last day of 1871, so the year is wrong. -- So fix the month 0, day 0 timestamp to become 1 January instead: timestamp = timestamp:gsub("%-00%-00T", "-01-01T") -- just in case date precision is missing dprec = dprec or 11 -- override more precise dates if required dateformat is year alone: if df == "y" and dprec > 9 then dprec = 9 end -- complex date only deals with precisions from 6 to 11, so clip range dprec = dprec>11 and 11 or dprec dprec = dprec<6 and 6 or dprec -- BC format is "BC" or "BCE" bcf = (bcf or ""):upper() -- plaindate only needs the first letter (y/n/a) pd = (pd or ""):sub(1,1):lower() if pd == "" or pd == "n" or pd == "f" or pd == "0" then pd = false end -- in case language isn't passed lang = lang or findLang().code -- set adj as empty if nil adj = adj or "" -- extract the day, month, year from the timestamp local bc = timestamp:sub(1, 1)=="-" and "BC" or "" local year, month, day = timestamp:match("[+-](%d*)-(%d*)-(%d*)T") local iso = tonumber(year) -- if year is missing, let it throw an error -- this will adjust the date format to be compatible with cdate -- possible formats are Y, YY, YYY0, YYYY, YYYY-MM, YYYY-MM-DD if dprec == 6 then iso = math.floor( (iso - 1) / 1000 ) + 1 end if dprec == 7 then iso = math.floor( (iso - 1) / 100 ) + 1 end if dprec == 8 then iso = math.floor( iso / 10 ) .. "0" end if dprec == 10 then iso = year .. "-" .. month end if dprec == 11 then iso = year .. "-" .. month .. "-" .. day end -- add "circa" (Q5727902) from "sourcing circumstances" (P1480) local sc = not pd and qualifiers and qualifiers.P1480 if sc then for k1, v1 in pairs(sc) do if v1.datavalue and v1.datavalue.value.id == "Q5727902" then adj = "circa" break end end end -- deal with Julian dates: -- no point in saying that dates before 1582 are Julian - they are by default -- doesn't make sense for dates less precise than year -- we can suppress it by setting |plaindate, e.g. for use in constructing categories. local calendarmodel = "" if tonumber(year) > 1582 and dprec > 8 and not pd and model == "http://www.wikidata.org/entity/Q1985786" then calendarmodel = "julian" end if not cdate then cdate = require("Module:Complex date")._complex_date end local fdate = cdate(calendarmodel, adj, tostring(iso), dp[dprec], bc, "", "", "", "", lang, 1) -- this may have QuickStatements info appended to it in a div, so remove that fdate = fdate:gsub(' <div style="display: none;">[^<]*</div>', '') -- it may also be returned wrapped in a microformat, so remove that fdate = fdate:gsub("<[^>]*>", "") -- there may be leading zeros that we should remove fdate = fdate:gsub("^0*", "") -- if a plain date is required, then remove any links (like BC linked) if pd then fdate = fdate:gsub("%[%[.*|", ""):gsub("]]", "") end -- if 'circa', use the abbreviated form *** internationalise later *** fdate = fdate:gsub('circa ', '<abbr title="circa">c.</abbr>&nbsp;') -- deal with BC/BCE if bcf == "BCE" then fdate = fdate:gsub('BC', 'BCE') end -- deal with mdy format if df == "mdy" then fdate = fdate:gsub("(%d+) (%w+) (%d+)", "%2 %1, %3") end -- deal with adjectival form *** internationalise later *** if pd == "a" then fdate = fdate:gsub(' century', '-century') end return fdate end ------------------------------------------------------------------------------- -- parseParam takes a (string) parameter, e.g. from the list of frame arguments, -- and makes "false", "no", and "0" into the (boolean) false -- it makes the empty string and nil into the (boolean) value passed as default -- allowing the parameter to be true or false by default. -- It returns a boolean. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local parseParam = function(param, default) if type(param) == "boolean" then param = tostring(param) end if param and param ~= "" then param = param:lower() if (param == "false") or (param:sub(1,1) == "n") or (param == "0") then return false else return true end else return default end end ------------------------------------------------------------------------------- -- _getSitelink takes the qid of a Wikidata entity passed as |qid= -- It takes an optional parameter |wiki= to determine which wiki is to be checked for a sitelink -- If the parameter is blank, then it uses the local wiki. -- If there is a sitelink to an article available, it returns the plain text link to the article -- If there is no sitelink, it returns nil. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local _getSitelink = function(qid, wiki) qid = (qid or ""):upper() if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return nil end wiki = wiki or "" local sitelink if wiki == "" then sitelink = mw.wikibase.getSitelink(qid) else sitelink = mw.wikibase.getSitelink(qid, wiki) end return sitelink end ------------------------------------------------------------------------------- -- _getCommonslink takes an optional qid of a Wikidata entity passed as |qid= -- It returns one of the following in order of preference: -- the Commons sitelink of the Wikidata entity - but not if onlycat=true and it's not a category; -- the Commons sitelink of the topic's main category of the Wikidata entity; -- the Commons category of the Wikidata entity - unless fallback=false. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _getSitelink(); parseParam() ------------------------------------------------------------------------------- local _getCommonslink = function(qid, onlycat, fallback) qid = (qid or ""):upper() if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return nil end onlycat = parseParam(onlycat, false) if fallback == "" then fallback = nil end local sitelink = _getSitelink(qid, "commonswiki") if onlycat and sitelink and sitelink:sub(1,9) ~= "Category:" then sitelink = nil end if not sitelink then -- check for topic's main category local prop910 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P910")[1] if prop910 then local tmcid = prop910.mainsnak.datavalue and prop910.mainsnak.datavalue.value.id sitelink = _getSitelink(tmcid, "commonswiki") end if not sitelink then -- check for list's main category local prop1754 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P1754")[1] if prop1754 then local tmcid = prop1754.mainsnak.datavalue and prop1754.mainsnak.datavalue.value.id sitelink = _getSitelink(tmcid, "commonswiki") end end end if not sitelink and fallback then -- check for Commons category (string value) local prop373 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P373")[1] if prop373 then sitelink = prop373.mainsnak.datavalue and prop373.mainsnak.datavalue.value if sitelink then sitelink = "Category:" .. sitelink end end end return sitelink end ------------------------------------------------------------------------------- -- The label in a Wikidata item is subject to vulnerabilities -- that an attacker might try to exploit. -- It needs to be 'sanitised' by removing any wikitext before use. -- If it doesn't exist, return the id for the item -- a second (boolean) value is also returned, value is true when the label exists ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local labelOrId = function(id, lang) if lang == "default" then lang = findLang().code end local label if lang then label = mw.wikibase.getLabelByLang(id, lang) else label = mw.wikibase.getLabel(id) end if label then return mw.text.nowiki(label), true else return id, false end end ------------------------------------------------------------------------------- -- linkedItem takes an entity-id and returns a string, linked if possible. -- This is the handler for "wikibase-item". Preferences: -- 1. Display linked disambiguated sitelink if it exists -- 2. Display linked label if it is a redirect -- 3. TBA: Display an inter-language link for the label if it exists other than in default language -- 4. Display unlinked label if it exists -- 5. Display entity-id for now to indicate a label could be provided -- dtxt is text to be used instead of label, or nil. -- shortname is boolean switch to use P1813 (short name) instead of label if true. -- lang is the current language code. -- uselbl is boolean switch to force display of the label instead of the sitelink (default: false) -- linkredir is boolean switch to allow linking to a redirect (default: false) -- formatvalue is boolean switch to allow formatting as italics or quoted (default: false) ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: labelOrId(); donotlink[] ------------------------------------------------------------------------------- local linkedItem = function(id, args) local lprefix = (args.lp or args.lprefix or args.linkprefix or ""):gsub('"', '') -- toughen against nil values passed local lpostfix = (args.lpostfix or ""):gsub('"', '') local prefix = (args.prefix or ""):gsub('"', '') local postfix = (args.postfix or ""):gsub('"', '') local dtxt = args.dtxt local shortname = args.shortname or args.sn local lang = args.lang or "en" -- fallback to default if missing local uselbl = args.uselabel or args.uselbl uselbl = parseParam(uselbl, false) local linkredir = args.linkredir linkredir = parseParam(linkredir, false) local formatvalue = args.formatvalue or args.fv formatvalue = parseParam(formatvalue, false) -- see if item might need italics or quotes local fmt = "" if next(formats) and formatvalue then for k, v in ipairs( mw.wikibase.getBestStatements(id, "P31") ) do if v.mainsnak.datavalue and formats[v.mainsnak.datavalue.value.id] then fmt = formats[v.mainsnak.datavalue.value.id] break -- pick the first match end end end local disp local sitelink = mw.wikibase.getSitelink(id) local label, islabel if dtxt then label, islabel = dtxt, true elseif shortname then -- see if there is a shortname in our language, and set label to it for k, v in ipairs( mw.wikibase.getBestStatements(id, "P1813") ) do if v.mainsnak.datavalue.value.language == lang then label, islabel = v.mainsnak.datavalue.value.text, true break end -- test for language match end -- loop through values of short name -- if we have no label set, then there was no shortname available if not islabel then label, islabel = labelOrId(id) shortname = false end else label, islabel = labelOrId(id) end if mw.site.siteName ~= "Wikimedia Commons" then if sitelink then if not (dtxt or shortname) then -- if sitelink and label are the same except for case, no need to process further if sitelink:lower() ~= label:lower() then -- strip any namespace or dab from the sitelink local pos = sitelink:find(":") or 0 local slink = sitelink if pos > 0 then local pfx = sitelink:sub(1,pos-1) if mw.site.namespaces[pfx] then -- that prefix is a valid namespace, so remove it slink = sitelink:sub(pos+1) end end -- remove stuff after commas or inside parentheses - ie. dabs slink = slink:gsub("%s%(.+%)$", ""):gsub(",.+$", "") -- if uselbl is false, use sitelink instead of label if not uselbl then -- use slink as display, preserving label case - find("^%u") is true for 1st char uppercase if label:find("^%u") then label = slink:gsub("^(%l)", string.upper) else label = slink:gsub("^(%u)", string.lower) end end end end if donotlink[label] then disp = prefix .. fmt .. label .. fmt .. postfix else disp = "[[" .. lprefix .. sitelink .. lpostfix .. "|" .. prefix .. fmt .. label .. fmt .. postfix .. "]]" end elseif islabel then -- no sitelink, label exists, so check if a redirect with that title exists, if linkredir is true -- display plain label by default disp = prefix .. fmt .. label .. fmt .. postfix if linkredir then local artitle = mw.title.new(label, 0) -- only nil if label has invalid chars if not donotlink[label] and artitle and artitle.redirectTarget then -- there's a redirect with the same title as the label, so let's link to that disp = "[[".. lprefix .. label .. lpostfix .. "|" .. prefix .. fmt .. label .. fmt .. postfix .. "]]" end end -- test if article title exists as redirect on current Wiki else -- no sitelink and no label, so return whatever was returned from labelOrId for now -- add tracking category [[Category:Articles with missing Wikidata information]] -- for enwiki, just return the tracking category if mw.wikibase.getGlobalSiteId() == "enwiki" then disp = i18n.missinginfocat else disp = prefix .. label .. postfix .. i18n.missinginfocat end end else local ccat = mw.wikibase.getBestStatements(id, "P373")[1] if ccat and ccat.mainsnak.datavalue then ccat = ccat.mainsnak.datavalue.value disp = "[[" .. lprefix .. "Category:" .. ccat .. lpostfix .. "|" .. prefix .. label .. postfix .. "]]" elseif sitelink then -- this asumes that if a sitelink exists, then a label also exists disp = "[[" .. lprefix .. sitelink .. lpostfix .. "|" .. prefix .. label .. postfix .. "]]" else -- no sitelink and no Commons cat, so return label from labelOrId for now disp = prefix .. label .. postfix end end return disp end ------------------------------------------------------------------------------- -- sourced takes a table representing a statement that may or may not have references -- it looks for a reference sourced to something not containing the word "wikipedia" -- it returns a boolean = true if it finds a sourced reference. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local sourced = function(claim) if claim.references then for kr, vr in pairs(claim.references) do local ref = mw.wikibase.renderSnaks(vr.snaks) if not ref:find("Wiki") then return true end end end end ------------------------------------------------------------------------------- -- setRanks takes a flag (parameter passed) that requests the values to return -- "b[est]" returns preferred if available, otherwise normal -- "p[referred]" returns preferred -- "n[ormal]" returns normal -- "d[eprecated]" returns deprecated -- multiple values are allowed, e.g. "preferred normal" (which is the default) -- "best" will override the other flags, and set p and n ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local setRanks = function(rank) rank = (rank or ""):lower() -- if nothing passed, return preferred and normal -- if rank == "" then rank = "p n" end local ranks = {} for w in string.gmatch(rank, "%a+") do w = w:sub(1,1) if w == "b" or w == "p" or w == "n" or w == "d" then ranks[w] = true end end -- check if "best" is requested or no ranks requested; and if so, set preferred and normal if ranks.b or not next(ranks) then ranks.p = true ranks.n = true end return ranks end ------------------------------------------------------------------------------- -- parseInput processes the Q-id , the blacklist and the whitelist -- if an input parameter is supplied, it returns that and ends the call. -- it returns (1) either the qid or nil indicating whether or not the call should continue -- and (2) a table containing all of the statements for the propertyID and relevant Qid -- if "best" ranks are requested, it returns those instead of all non-deprecated ranks ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local parseInput = function(frame, input_parm, property_id) -- There may be a local parameter supplied, if it's blank, set it to nil input_parm = mw.text.trim(input_parm or "") if input_parm == "" then input_parm = nil end -- return nil if Wikidata is not available if not mw.wikibase then return false, input_parm end local args = frame.args -- can take a named parameter |qid which is the Wikidata ID for the article. -- if it's not supplied, use the id for the current page local qid = args.qid or "" if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end -- if there's no Wikidata item for the current page return nil if not qid then return false, input_parm end -- The blacklist is passed in named parameter |suppressfields local blacklist = args.suppressfields or args.spf or "" -- The whitelist is passed in named parameter |fetchwikidata local whitelist = args.fetchwikidata or args.fwd or "" if whitelist == "" then whitelist = "NONE" end -- The name of the field that this function is called from is passed in named parameter |name local fieldname = args.name or "" if blacklist ~= "" then -- The name is compulsory when blacklist is used, so return nil if it is not supplied if fieldname == "" then return false, nil end -- If this field is on the blacklist, then return nil if blacklist:find(fieldname) then return false, nil end end -- If we got this far then we're not on the blacklist -- The blacklist overrides any locally supplied parameter as well -- If a non-blank input parameter was supplied return it if input_parm then return false, input_parm end -- We can filter out non-valid properties if property_id:sub(1,1):upper() ~="P" or property_id == "P0" then return false, nil end -- Otherwise see if this field is on the whitelist: -- needs a bit more logic because find will return its second value = 0 if fieldname is "" -- but nil if fieldname not found on whitelist local _, found = whitelist:find(fieldname) found = ((found or 0) > 0) if whitelist ~= 'ALL' and (whitelist:upper() == "NONE" or not found) then return false, nil end -- See what's on Wikidata (the call always returns a table, but it may be empty): local props = {} if args.reqranks.b then props = mw.wikibase.getBestStatements(qid, property_id) else props = mw.wikibase.getAllStatements(qid, property_id) end if props[1] then return qid, props end -- no property on Wikidata return false, nil end ------------------------------------------------------------------------------- -- createicon assembles the "Edit at Wikidata" pen icon. -- It returns a wikitext string inside a span class="penicon" -- if entityID is nil or empty, the ID associated with current page is used -- langcode and propertyID may be nil or empty ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: i18n[]; ------------------------------------------------------------------------------- local createicon = function(langcode, entityID, propertyID) langcode = langcode or "" if not entityID or entityID == "" then entityID= mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end propertyID = propertyID or "" local icon = "&nbsp;<span class='penicon autoconfirmed-show'>[[" -- "&nbsp;<span data-bridge-edit-flow='overwrite' class='penicon'>[[" -> enable Wikidata Bridge .. i18n["filespace"] .. ":OOjs UI icon edit-ltr-progressive.svg |frameless |text-top |10px |alt=" .. i18n["editonwikidata"] .. "|link=https://www.wikidata.org/wiki/" .. entityID if langcode ~= "" then icon = icon .. "?uselang=" .. langcode end if propertyID ~= "" then icon = icon .. "#" .. propertyID end icon = icon .. "|" .. i18n["editonwikidata"] .. "]]</span>" return icon end ------------------------------------------------------------------------------- -- assembleoutput takes the sequence table containing the property values -- and formats it according to switches given. It returns a string or nil. -- It uses the entityID (and optionally propertyID) to create a link in the pen icon. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam(); ------------------------------------------------------------------------------- local assembleoutput = function(out, args, entityID, propertyID) -- sorted is a boolean passed to enable sorting of the values returned -- if nothing or an empty string is passed set it false -- if "false" or "no" or "0" is passed set it false local sorted = parseParam(args.sorted, false) -- noicon is a boolean passed to suppress the trailing "edit at Wikidata" icon -- for use when the value is processed further by the infobox -- if nothing or an empty string is passed set it false -- if "false" or "no" or "0" is passed set it false local noic = parseParam(args.noicon, false) -- list is the name of a template that a list of multiple values is passed through -- examples include "hlist" and "ubl" -- setting it to "prose" produces something like "1, 2, 3, and 4" local list = args.list or "" -- sep is a string that is used to separate multiple returned values -- if nothing or an empty string is passed set it to the default -- any double-quotes " are stripped out, so that spaces may be passed -- e.g. |sep=" - " local sepdefault = i18n["list separator"] local separator = args.sep or "" separator = string.gsub(separator, '"', '') if separator == "" then separator = sepdefault end -- collapse is a number that determines the maximum number of returned values -- before the output is collapsed. -- Zero or not a number result in no collapsing (default becomes 0). local collapse = tonumber(args.collapse) or 0 -- replacetext (rt) is a string that is returned instead of any non-empty Wikidata value -- this is useful for tracking and debugging local replacetext = mw.text.trim(args.rt or args.replacetext or "") -- if there's anything to return, then return a list -- comma-separated by default, but may be specified by the sep parameter -- optionally specify a hlist or ubl or a prose list, etc. local strout if #out > 0 then if sorted then table.sort(out) end -- if there's something to display and a pen icon is wanted, add it the end of the last value local hasdisplay = false for i, v in ipairs(out) do if v ~= i18n.missinginfocat then hasdisplay = true break end end if not noic and hasdisplay then out[#out] = out[#out] .. createicon(args.langobj.code, entityID, propertyID) end if list == "" then strout = table.concat(out, separator) elseif list:lower() == "prose" then strout = mw.text.listToText( out ) else strout = mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title = list, args = out} end if collapse >0 and #out > collapse then strout = collapsediv .. strout .. "</div>" end else strout = nil -- no items had valid reference end if replacetext ~= "" and strout then strout = replacetext end return strout end ------------------------------------------------------------------------------- -- rendersnak takes a table (propval) containing the information stored on one property value -- and returns the value as a string and its language if monolingual text. -- It handles data of type: -- wikibase-item -- time -- string, url, commonsMedia, external-id -- quantity -- globe-coordinate -- monolingualtext -- It also requires linked, the link/pre/postfixes, uabbr, and the arguments passed from frame. -- The optional filter parameter allows quantities to be be filtered by unit Qid. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam(); labelOrId(); i18n[]; dateFormat(); -- roundto(); decimalPrecision(); decimalToDMS(); linkedItem(); ------------------------------------------------------------------------------- local rendersnak = function(propval, args, linked, lpre, lpost, pre, post, uabbr, filter) lpre = lpre or "" lpost = lpost or "" pre = pre or "" post = post or "" args.lang = args.lang or findLang().code -- allow values to display a fixed text instead of label local dtxt = args.displaytext or args.dt if dtxt == "" then dtxt = nil end -- switch to use display of short name (P1813) instead of label local shortname = args.shortname or args.sn shortname = parseParam(shortname, false) local snak = propval.mainsnak or propval local dtype = snak.datatype local dv = snak.datavalue dv = dv and dv.value -- value and monolingual text language code returned local val, mlt if propval.rank and not args.reqranks[propval.rank:sub(1, 1)] then -- val is nil: value has a rank that isn't requested ------------------------------------ elseif snak.snaktype == "somevalue" then -- value is unknown val = i18n["Unknown"] ------------------------------------ elseif snak.snaktype == "novalue" then -- value is none -- val = "No value" -- don't return anything ------------------------------------ elseif dtype == "wikibase-item" then -- data type is a wikibase item: -- it's wiki-linked value, so output as link if enabled and possible local qnumber = dv.id if linked then val = linkedItem(qnumber, args) else -- no link wanted so check for display-text, otherwise test for lang code local label, islabel if dtxt then label = dtxt else label, islabel = labelOrId(qnumber) local langlabel = mw.wikibase.getLabelByLang(qnumber, args.lang) if langlabel then label = mw.text.nowiki( langlabel ) end end val = pre .. label .. post end -- test for link required ------------------------------------ elseif dtype == "time" then -- data type is time: -- time is in timestamp format -- date precision is integer per mediawiki -- output formatting according to preferences (y/dmy/mdy) -- BC format as BC or BCE -- plaindate is passed to disable looking for "sourcing cirumstances" -- or to set the adjectival form -- qualifiers (if any) is a nested table or nil -- lang is given, or user language, or site language -- -- Here we can check whether args.df has a value -- If not, use code from Module:Sandbox/RexxS/Getdateformat to set it from templates like {{Use mdy dates}} val = dateFormat(dv.time, dv.precision, args.df, args.bc, args.pd, propval.qualifiers, args.lang, "", dv.calendarmodel) ------------------------------------ -- data types which are strings: elseif dtype == "commonsMedia" or dtype == "external-id" or dtype == "string" or dtype == "url" then -- commonsMedia or external-id or string or url -- all have mainsnak.datavalue.value as string if (lpre == "" or lpre == ":") and lpost == "" then -- don't link if no linkpre/postfix or linkprefix is just ":" val = pre .. dv .. post elseif dtype == "external-id" then val = "[" .. lpre .. dv .. lpost .. " " .. pre .. dv .. post .. "]" else val = "[[" .. lpre .. dv .. lpost .. "|" .. pre .. dv .. post .. "]]" end -- check for link requested (i.e. either linkprefix or linkpostfix exists) ------------------------------------ -- data types which are quantities: elseif dtype == "quantity" then -- quantities have mainsnak.datavalue.value.amount and mainsnak.datavalue.value.unit -- the unit is of the form http://www.wikidata.org/entity/Q829073 -- -- implement a switch to turn on/off numerical formatting later local fnum = true -- -- a switch to turn on/off conversions - only for en-wiki local conv = parseParam(args.conv or args.convert, false) -- if we have conversions, we won't have formatted numbers or scales if conv then uabbr = true fnum = false args.scale = "0" end -- -- a switch to turn on/off showing units, default is true local showunits = parseParam(args.su or args.showunits, true) -- -- convert amount to a number local amount = tonumber(dv.amount) or i18n["NaN"] -- -- scale factor for millions, billions, etc. local sc = tostring(args.scale or ""):sub(1,1):lower() local scale if sc == "a" then -- automatic scaling if amount > 1e15 then scale = 12 elseif amount > 1e12 then scale = 9 elseif amount > 1e9 then scale = 6 elseif amount > 1e6 then scale = 3 else scale = 0 end else scale = tonumber(args.scale) or 0 if scale < 0 or scale > 12 then scale = 0 end scale = math.floor(scale/3) * 3 end local factor = 10^scale amount = amount / factor -- ranges: local range = "" -- check if upper and/or lower bounds are given and significant local upb = tonumber(dv.upperBound) local lowb = tonumber(dv.lowerBound) if upb and lowb then -- differences rounded to 2 sig fig: local posdif = roundto(upb - amount, 2) / factor local negdif = roundto(amount - lowb, 2) / factor upb, lowb = amount + posdif, amount - negdif -- round scaled numbers to integers or 4 sig fig if (scale > 0 or sc == "a") then if amount < 1e4 then amount = roundto(amount, 4) else amount = math.floor(amount + 0.5) end end if fnum then amount = args.langobj:formatNum( amount ) end if posdif ~= negdif then -- non-symmetrical range = " +" .. posdif .. " -" .. negdif elseif posdif ~= 0 then -- symmetrical and non-zero range = " ±" .. posdif else -- otherwise range is zero, so leave it as "" end else -- round scaled numbers to integers or 4 sig fig if (scale > 0 or sc == "a") then if amount < 1e4 then amount = roundto(amount, 4) else amount = math.floor(amount + 0.5) end end if fnum then amount = args.langobj:formatNum( amount ) end end -- unit names and symbols: -- extract the qid in the form 'Qnnn' from the value.unit url -- and then fetch the label from that - or symbol if unitabbr is true local unit = "" local usep = "" local usym = "" local unitqid = string.match( dv.unit, "(Q%d+)" ) if filter and unitqid ~= filter then return nil end if unitqid and showunits then local uname = mw.wikibase.getLabelByLang(unitqid, args.lang) or "" if uname ~= "" then usep, unit = " ", uname end if uabbr then -- see if there's a unit symbol (P5061) local unitsymbols = mw.wikibase.getBestStatements(unitqid, "P5061") -- construct fallback table, add local lang and multiple languages local fbtbl = mw.language.getFallbacksFor( args.lang ) table.insert( fbtbl, 1, args.lang ) table.insert( fbtbl, 1, "mul" ) local found = false for idx1, us in ipairs(unitsymbols) do for idx2, fblang in ipairs(fbtbl) do if us.mainsnak.datavalue.value.language == fblang then usym = us.mainsnak.datavalue.value.text found = true break end if found then break end end -- loop through fallback table end -- loop through values of P5061 if found then usep, unit = "&nbsp;", usym end end end -- format display: if conv then if range == "" then val = mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title = "cvt", args = {amount, unit}} else val = mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title = "cvt", args = {lowb, "to", upb, unit}} end elseif unit == "$" or unit == "£" then val = unit .. amount .. range .. i18n.multipliers[scale] else val = amount .. range .. i18n.multipliers[scale] .. usep .. unit end ------------------------------------ -- datatypes which are global coordinates: elseif dtype == "globe-coordinate" then -- 'display' parameter defaults to "inline, title" *** unused for now *** -- local disp = args.display or "" -- if disp == "" then disp = "inline, title" end -- -- format parameter switches from deg/min/sec to decimal degrees -- default is deg/min/sec -- decimal degrees needs |format = dec local form = (args.format or ""):lower():sub(1,3) if form ~= "dec" then form = "dms" end -- not needed for now -- -- show parameter allows just the latitude, or just the longitude, or both -- to be returned as a signed decimal, ignoring the format parameter. local show = (args.show or ""):lower() if show ~= "longlat" then show = show:sub(1,3) end -- local lat, long, prec = dv.latitude, dv.longitude, dv.precision if show == "lat" then val = decimalPrecision(lat, prec) elseif show == "lon" then val = decimalPrecision(long, prec) elseif show == "longlat" then val = decimalPrecision(long, prec) .. ", " .. decimalPrecision(lat, prec) else local ns = "N" local ew = "E" if lat < 0 then ns = "S" lat = - lat end if long < 0 then ew = "W" long = - long end if form == "dec" then lat = decimalPrecision(lat, prec) long = decimalPrecision(long, prec) val = lat .. "°" .. ns .. " " .. long .. "°" .. ew else local latdeg, latmin, latsec = decimalToDMS(lat, prec) local longdeg, longmin, longsec = decimalToDMS(long, prec) if latsec == 0 and longsec == 0 then if latmin == 0 and longmin == 0 then val = latdeg .. "°" .. ns .. " " .. longdeg .. "°" .. ew else val = latdeg .. "°" .. latmin .. "′" .. ns .. " " val = val .. longdeg .. "°".. longmin .. "′" .. ew end else val = latdeg .. "°" .. latmin .. "′" .. latsec .. "″" .. ns .. " " val = val .. longdeg .. "°" .. longmin .. "′" .. longsec .. "″" .. ew end end end ------------------------------------ elseif dtype == "monolingualtext" then -- data type is Monolingual text: -- has mainsnak.datavalue.value as a table containing language/text pairs -- collect all the values in 'out' and languages in 'mlt' and process them later val = pre .. dv.text .. post mlt = dv.language ------------------------------------ else -- some other data type so write a specific handler val = "unknown data type: " .. dtype end -- of datatype/unknown value/sourced check return val, mlt end ------------------------------------------------------------------------------- -- propertyvalueandquals takes a property object, the arguments passed from frame, -- and a qualifier propertyID. -- It returns a sequence (table) of values representing the values of that property -- and qualifiers that match the qualifierID if supplied. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam(); sourced(); labelOrId(); i18n.latestdatequalifier(); format_Date(); -- makeOrdinal(); roundto(); decimalPrecision(); decimalToDMS(); assembleoutput(); ------------------------------------------------------------------------------- local function propertyvalueandquals(objproperty, args, qualID) -- needs this style of declaration because it's re-entrant -- onlysourced is a boolean passed to return only values sourced to other than Wikipedia -- if nothing or an empty string is passed set it true local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) -- linked is a a boolean that enables the link to a local page via sitelink -- if nothing or an empty string is passed set it true local linked = parseParam(args.linked, true) -- prefix is a string that may be nil, empty (""), or a string of characters -- this is prefixed to each value -- useful when when multiple values are returned -- any double-quotes " are stripped out, so that spaces may be passed local prefix = (args.prefix or ""):gsub('"', '') -- postfix is a string that may be nil, empty (""), or a string of characters -- this is postfixed to each value -- useful when when multiple values are returned -- any double-quotes " are stripped out, so that spaces may be passed local postfix = (args.postfix or ""):gsub('"', '') -- linkprefix is a string that may be nil, empty (""), or a string of characters -- this creates a link and is then prefixed to each value -- useful when when multiple values are returned and indirect links are needed -- any double-quotes " are stripped out, so that spaces may be passed local lprefix = (args.linkprefix or args.lp or ""):gsub('"', '') -- linkpostfix is a string that may be nil, empty (""), or a string of characters -- this is postfixed to each value when linking is enabled with lprefix -- useful when when multiple values are returned -- any double-quotes " are stripped out, so that spaces may be passed local lpostfix = (args.linkpostfix or ""):gsub('"', '') -- wdlinks is a boolean passed to enable links to Wikidata when no article exists -- if nothing or an empty string is passed set it false local wdl = parseParam(args.wdlinks or args.wdl, false) -- unitabbr is a boolean passed to enable unit abbreviations for common units -- if nothing or an empty string is passed set it false local uabbr = parseParam(args.unitabbr or args.uabbr, false) -- qualsonly is a boolean passed to return just the qualifiers -- if nothing or an empty string is passed set it false local qualsonly = parseParam(args.qualsonly or args.qo, false) -- maxvals is a string that may be nil, empty (""), or a number -- this determines how many items may be returned when multiple values are available -- setting it = 1 is useful where the returned string is used within another call, e.g. image local maxvals = tonumber(args.maxvals) or 0 -- pd (plain date) is a string: yes/true/1 | no/false/0 | adj -- to disable/enable "sourcing cirumstances" or use adjectival form for the plain date local pd = args.plaindate or args.pd or "no" args.pd = pd -- allow qualifiers to have a different date format; default to year unless qualsonly is set args.qdf = args.qdf or args.qualifierdateformat or args.df or (not qualsonly and "y") local lang = args.lang or findLang().code -- qualID is a string list of wanted qualifiers or "ALL" qualID = qualID or "" -- capitalise list of wanted qualifiers and substitute "DATES" qualID = qualID:upper():gsub("DATES", "P580, P582") local allflag = (qualID == "ALL") -- create table of wanted qualifiers as key local qwanted = {} -- create sequence of wanted qualifiers local qorder = {} for q in mw.text.gsplit(qualID, "%p") do -- split at punctuation and iterate local qtrim = mw.text.trim(q) if qtrim ~= "" then qwanted[mw.text.trim(q)] = true qorder[#qorder+1] = qtrim end end -- qsep is the output separator for rendering qualifier list local qsep = (args.qsep or ""):gsub('"', '') -- qargs are the arguments to supply to assembleoutput() local qargs = { ["osd"] = "false", ["linked"] = tostring(linked), ["prefix"] = args.qprefix, ["postfix"] = args.qpostfix, ["linkprefix"] = args.qlinkprefix or args.qlp, ["linkpostfix"] = args.qlinkpostfix, ["wdl"] = "false", ["unitabbr"] = tostring(uabbr), ["maxvals"] = 0, ["sorted"] = tostring(args.qsorted), ["noicon"] = "true", ["list"] = args.qlist, ["sep"] = qsep, ["langobj"] = args.langobj, ["lang"] = args.langobj.code, ["df"] = args.qdf, ["sn"] = parseParam(args.qsn or args.qshortname, false), } -- all proper values of a Wikidata property will be the same type as the first -- qualifiers don't have a mainsnak, properties do local datatype = objproperty[1].datatype or objproperty[1].mainsnak.datatype -- out[] holds the a list of returned values for this property -- mlt[] holds the language code if the datatype is monolingual text local out = {} local mlt = {} for k, v in ipairs(objproperty) do local hasvalue = true if (onlysrc and not sourced(v)) then -- no value: it isn't sourced when onlysourced=true hasvalue = false else local val, lcode = rendersnak(v, args, linked, lprefix, lpostfix, prefix, postfix, uabbr) if not val then hasvalue = false -- rank doesn't match elseif qualsonly and qualID then -- suppress value returned: only qualifiers are requested else out[#out+1], mlt[#out+1] = val, lcode end end -- See if qualifiers are to be returned: local snak = v.mainsnak or v if hasvalue and v.qualifiers and qualID ~= "" and snak.snaktype~="novalue" then -- collect all wanted qualifier values returned in qlist, indexed by propertyID local qlist = {} local timestart, timeend = "", "" -- loop through qualifiers for k1, v1 in pairs(v.qualifiers) do if allflag or qwanted[k1] then if k1 == "P1326" then local ts = v1[1].datavalue.value.time local dp = v1[1].datavalue.value.precision qlist[k1] = dateFormat(ts, dp, args.qdf, args.bc, pd, "", lang, "before") elseif k1 == "P1319" then local ts = v1[1].datavalue.value.time local dp = v1[1].datavalue.value.precision qlist[k1] = dateFormat(ts, dp, args.qdf, args.bc, pd, "", lang, "after") elseif k1 == "P580" then timestart = propertyvalueandquals(v1, qargs)[1] or "" -- treat only one start time as valid elseif k1 == "P582" then timeend = propertyvalueandquals(v1, qargs)[1] or "" -- treat only one end time as valid else local q = assembleoutput(propertyvalueandquals(v1, qargs), qargs) -- we already deal with circa via 'sourcing circumstances' if the datatype was time -- circa may be either linked or unlinked *** internationalise later *** if datatype ~= "time" or q ~= "circa" and not (type(q) == "string" and q:find("circa]]")) then qlist[k1] = q end end end -- of test for wanted end -- of loop through qualifiers -- set date separator local t = timestart .. timeend -- *** internationalise date separators later *** local dsep = "&ndash;" if t:find("%s") or t:find("&nbsp;") then dsep = " &ndash; " end -- set the order for the list of qualifiers returned; start time and end time go last if next(qlist) then local qlistout = {} if allflag then for k2, v2 in pairs(qlist) do qlistout[#qlistout+1] = v2 end else for i2, v2 in ipairs(qorder) do qlistout[#qlistout+1] = qlist[v2] end end if t ~= "" then qlistout[#qlistout+1] = timestart .. dsep .. timeend end local qstr = assembleoutput(qlistout, qargs) if qualsonly then out[#out+1] = qstr else out[#out] = out[#out] .. " (" .. qstr .. ")" end elseif t ~= "" then if qualsonly then if timestart == "" then out[#out+1] = timeend elseif timeend == "" then out[#out+1] = timestart else out[#out+1] = timestart .. dsep .. timeend end else out[#out] = out[#out] .. " (" .. timestart .. dsep .. timeend .. ")" end end end -- of test for qualifiers wanted if maxvals > 0 and #out >= maxvals then break end end -- of for each value loop -- we need to pick one value to return if the datatype was "monolingualtext" -- if there's only one value, use that -- otherwise look through the fallback languages for a match if datatype == "monolingualtext" and #out >1 then lang = mw.text.split( lang, '-', true )[1] local fbtbl = mw.language.getFallbacksFor( lang ) table.insert( fbtbl, 1, lang ) local bestval = "" local found = false for idx1, lang1 in ipairs(fbtbl) do for idx2, lang2 in ipairs(mlt) do if (lang1 == lang2) and not found then bestval = out[idx2] found = true break end end -- loop through values of property end -- loop through fallback languages if found then -- replace output table with a table containing the best value out = { bestval } else -- more than one value and none of them on the list of fallback languages -- sod it, just give them the first one out = { out[1] } end end return out end ------------------------------------------------------------------------------- -- Common code for p.getValueByQual and p.getValueByLang ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- local _getvaluebyqual = function(frame, qualID, checkvalue) -- The property ID that will have a qualifier is the first unnamed parameter local propertyID = mw.text.trim(frame.args[1] or "") if propertyID == "" then return "no property supplied" end if qualID == "" then return "no qualifier supplied" end -- onlysourced is a boolean passed to return property values -- only when property values are sourced to something other than Wikipedia -- if nothing or an empty string is passed set it true -- if "false" or "no" or 0 is passed set it false local onlysrc = parseParam(frame.args.onlysourced or frame.args.osd, true) -- set the requested ranks flags frame.args.reqranks = setRanks(frame.args.rank) -- set a language object and code in the frame.args table frame.args.langobj = findLang(frame.args.lang) frame.args.lang = frame.args.langobj.code local args = frame.args -- check for locally supplied parameter in second unnamed parameter -- success means no local parameter and the property exists local qid, props = parseInput(frame, args[2], propertyID) local linked = parseParam(args.linked, true) local lpre = (args.linkprefix or args.lp or ""):gsub('"', '') local lpost = (args.linkpostfix or ""):gsub('"', '') local pre = (args.prefix or ""):gsub('"', '') local post = (args.postfix or ""):gsub('"', '') local uabbr = parseParam(args.unitabbr or args.uabbr, false) local filter = (args.unit or ""):upper() local maxvals = tonumber(args.maxvals) or 0 if filter == "" then filter = nil end if qid then local out = {} -- Scan through the values of the property -- we want something like property is "pronunciation audio (P443)" in propertyID -- with a qualifier like "language of work or name (P407)" in qualID -- whose value has the required ID, like "British English (Q7979)", in qval for k1, v1 in ipairs(props) do if v1.mainsnak.snaktype == "value" then -- check if it has the right qualifier local v1q = v1.qualifiers if v1q and v1q[qualID] then if onlysrc == false or sourced(v1) then -- if we've got this far, we have a (sourced) claim with qualifiers -- so see if matches the required value -- We'll only deal with wikibase-items and strings for now if v1q[qualID][1].datatype == "wikibase-item" then if checkvalue(v1q[qualID][1].datavalue.value.id) then out[#out + 1] = rendersnak(v1, args, linked, lpre, lpost, pre, post, uabbr, filter) end elseif v1q[qualID][1].datatype == "string" then if checkvalue(v1q[qualID][1].datavalue.value) then out[#out + 1] = rendersnak(v1, args, linked, lpre, lpost, pre, post, uabbr, filter) end end end -- of check for sourced end -- of check for matching required value and has qualifiers else return nil end -- of check for string if maxvals > 0 and #out >= maxvals then break end end -- of loop through values of propertyID return assembleoutput(out, frame.args, qid, propertyID) else return props -- either local parameter or nothing end -- of test for success return nil end ------------------------------------------------------------------------------- -- _location takes Q-id and follows P276 (location) -- or P131 (located in the administrative territorial entity) or P706 (located on terrain feature) -- from the initial item to higher level territories/locations until it reaches the highest. -- An optional boolean, 'first', determines whether the first item is returned (default: false). -- An optional boolean 'skip' toggles the display to skip to the last item (default: false). -- It returns a table containing the locations - linked where possible, except for the highest. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: findLang(); labelOrId(); linkedItem ------------------------------------------------------------------------------- local _location = function(qid, first, skip) first = parseParam(first, false) skip = parseParam(skip, false) local locs = {"P276", "P131", "P706"} local out = {} local langcode = findLang():getCode() local finished = false local count = 0 local prevqid = "Q0" repeat local prop for i1, v1 in ipairs(locs) do local proptbl = mw.wikibase.getBestStatements(qid, v1) if #proptbl > 1 then -- there is more than one higher location local prevP131, prevP131id if prevqid ~= "Q0" then prevP131 = mw.wikibase.getBestStatements(prevqid, "P131")[1] prevP131id = prevP131 and prevP131.mainsnak.datavalue and prevP131.mainsnak.datavalue.value.id end for i2, v2 in ipairs(proptbl) do local parttbl = v2.qualifiers and v2.qualifiers.P518 if parttbl then -- this higher location has qualifier 'applies to part' (P518) for i3, v3 in ipairs(parttbl) do if v3.snaktype == "value" and v3.datavalue.value.id == prevqid then -- it has a value equal to the previous location prop = proptbl[i2] break end -- of test for matching last location end -- of loop through values of 'applies to part' else -- there's no qualifier 'applies to part' (P518) -- so check if the previous location had a P131 that matches this alternate if qid == prevP131id then prop = proptbl[i2] break end -- of test for matching previous P131 end end -- of loop through parent locations -- fallback to second value if match not found prop = prop or proptbl[2] elseif #proptbl > 0 then prop = proptbl[1] end if prop then break end end -- check if it's an instance of (P31) a country (Q6256) or sovereign state (Q3624078) -- and terminate the chain if it is local inst = mw.wikibase.getAllStatements(qid, "P31") if #inst > 0 then for k, v in ipairs(inst) do local instid = v.mainsnak.datavalue and v.mainsnak.datavalue.value.id -- stop if it's a country (or a country within the United Kingdom if skip is true) if instid == "Q6256" or instid == "Q3624078" or (skip and instid == "Q3336843") then prop = nil -- this will ensure this is treated as top-level location break end end end -- get the name of this location and update qid to point to the parent location if prop and prop.mainsnak.datavalue then if not skip or count == 0 then local args = { lprefix = ":" } out[#out+1] = linkedItem(qid, args) -- get a linked value if we can end qid, prevqid = prop.mainsnak.datavalue.value.id, qid else -- This is top-level location, so get short name except when this is the first item -- Use full label if there's no short name or this is the first item local prop1813 = mw.wikibase.getAllStatements(qid, "P1813") -- if there's a short name and this isn't the only item if prop1813[1] and (#out > 0)then local shortname -- short name is monolingual text, so look for match to the local language -- choose the shortest 'short name' in that language for k, v in pairs(prop1813) do if v.mainsnak.datavalue.value.language == langcode then local name = v.mainsnak.datavalue.value.text if (not shortname) or (#name < #shortname) then shortname = name end end end -- add the shortname if one is found, fallback to the label -- but skip it if it's "USA" if shortname ~= "USA" then out[#out+1] = shortname or labelOrId(qid) else if skip then out[#out+1] = "US" end end else -- no shortname, so just add the label local loc = labelOrId(qid) -- exceptions go here: if loc == "United States of America" then out[#out+1] = "United States" else out[#out+1] = loc end end finished = true end count = count + 1 until finished or count >= 10 -- limit to 10 levels to avoid infinite loops -- remove the first location if not required if not first then table.remove(out, 1) end -- we might have duplicate text for consecutive locations, so remove them if #out > 2 then local plain = {} for i, v in ipairs(out) do -- strip any links plain[i] = v:gsub("^%[%[[^|]*|", ""):gsub("]]$", "") end local idx = 2 repeat if plain[idx] == plain[idx-1] then -- duplicate found local removeidx = 0 if (plain[idx] ~= out[idx]) and (plain[idx-1] == out[idx-1]) then -- only second one is linked, so drop the first removeidx = idx - 1 elseif (plain[idx] == out[idx]) and (plain[idx-1] ~= out[idx-1]) then -- only first one is linked, so drop the second removeidx = idx else -- pick one removeidx = idx - (os.time()%2) end table.remove(out, removeidx) table.remove(plain, removeidx) else idx = idx +1 end until idx >= #out end return out end ------------------------------------------------------------------------------- -- _getsumofparts scans the property 'has part' (P527) for values matching a list. -- The list (args.vlist) consists of a string of Qids separated by spaces or any usual punctuation. -- If the matched values have a qualifer 'quantity' (P1114), those quantites are summed. -- The sum is returned as a number (i.e. 0 if none) -- a table of arguments is supplied implementing the usual parameters. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: setRanks; parseParam; parseInput; sourced; assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- local _getsumofparts = function(args) local vallist = (args.vlist or ""):upper() if vallist == "" then return end args.reqranks = setRanks(args.rank) local f = {} f.args = args local qid, props = parseInput(f, "", "P527") if not qid then return 0 end local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) local sum = 0 for k1, v1 in ipairs(props) do if (onlysrc == false or sourced(v1)) and v1.mainsnak.snaktype == "value" and v1.mainsnak.datavalue.type == "wikibase-entityid" and vallist:match( v1.mainsnak.datavalue.value.id ) and v1.qualifiers then local quals = v1.qualifiers["P1114"] if quals then for k2, v2 in ipairs(quals) do sum = sum + v2.datavalue.value.amount end end end end return sum end ------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------- -- Public functions ------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------- -- _getValue makes the functionality of getValue available to other modules ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: setRanks; parseInput; propertyvalueandquals; assembleoutput; parseParam; sourced; -- labelOrId; i18n.latestdatequalifier; format_Date; makeOrdinal; roundto; decimalPrecision; decimalToDMS; ------------------------------------------------------------------------------- p._getValue = function(args) -- parameter sets for commonly used groups of parameters local paraset = tonumber(args.ps or args.parameterset or 0) if paraset == 1 then -- a common setting args.rank = "best" args.fetchwikidata = "ALL" args.onlysourced = "no" args.noicon = "true" elseif paraset == 2 then -- equivalent to raw args.rank = "best" args.fetchwikidata = "ALL" args.onlysourced = "no" args.noicon = "true" args.linked = "no" args.pd = "true" elseif paraset == 3 then -- third set goes here end -- implement eid parameter local eid = args.eid if eid == "" then return nil elseif eid then args.qid = eid end local propertyID = mw.text.trim(args[1] or "") args.reqranks = setRanks(args.rank) -- replacetext (rt) is a string that is returned instead of any non-empty Wikidata value -- this is useful for tracking and debugging, so we set fetchwikidata=ALL to fill the whitelist local replacetext = mw.text.trim(args.rt or args.replacetext or "") if replacetext ~= "" then args.fetchwikidata = "ALL" end local f = {} f.args = args local entityid, props = parseInput(f, f.args[2], propertyID) if not entityid then return props -- either the input parameter or nothing end -- qual is a string containing the property ID of the qualifier(s) to be returned -- if qual == "ALL" then all qualifiers returned -- if qual == "DATES" then qualifiers P580 (start time) and P582 (end time) returned -- if nothing or an empty string is passed set it nil -> no qualifiers returned local qualID = mw.text.trim(args.qual or ""):upper() if qualID == "" then qualID = nil end -- set a language object and code in the args table args.langobj = findLang(args.lang) args.lang = args.langobj.code -- table 'out' stores the return value(s): local out = propertyvalueandquals(props, args, qualID) -- format the table of values and return it as a string: return assembleoutput(out, args, entityid, propertyID) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getValue is used to get the value(s) of a property -- The property ID is passed as the first unnamed parameter and is required. -- A locally supplied parameter may optionaly be supplied as the second unnamed parameter. -- The function will now also return qualifiers if parameter qual is supplied ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _getValue; setRanks; parseInput; propertyvalueandquals; assembleoutput; parseParam; sourced; -- labelOrId; i18n.latestdatequalifier; format_Date; makeOrdinal; roundto; decimalPrecision; decimalToDMS; ------------------------------------------------------------------------------- p.getValue = function(frame) local args= frame.args if not args[1] then args = frame:getParent().args if not args[1] then return i18n.errors["No property supplied"] end end return p._getValue(args) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getPreferredValue is used to get a value, -- (or a comma separated list of them if multiple values exist). -- If preferred ranks are set, it will return those values, otherwise values with normal ranks -- now redundant to getValue with |rank=best ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: p.getValue; setRanks; parseInput; propertyvalueandquals; assembleoutput; -- parseParam; sourced; labelOrId; i18n.latestdatequalifier; format_Date; -- makeOrdinal; roundto; decimalPrecision; decimalToDMS; ------------------------------------------------------------------------------- p.getPreferredValue = function(frame) frame.args.rank = "best" return p.getValue(frame) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getCoords is used to get coordinates for display in an infobox -- whitelist and blacklist are implemented -- optional 'display' parameter is allowed, defaults to nil - was "inline, title" ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: setRanks(); parseInput(); decimalPrecision(); ------------------------------------------------------------------------------- p.getCoords = function(frame) local propertyID = "P625" -- if there is a 'display' parameter supplied, use it -- otherwise default to nothing local disp = frame.args.display or "" if disp == "" then disp = nil -- default to not supplying display parameter, was "inline, title" end -- there may be a format parameter to switch from deg/min/sec to decimal degrees -- default is deg/min/sec -- decimal degrees needs |format = dec local form = (frame.args.format or ""):lower():sub(1,3) if form ~= "dec" then form = "dms" end -- just deal with best values frame.args.reqranks = setRanks("best") local qid, props = parseInput(frame, frame.args[1], propertyID) if not qid then return props -- either local parameter or nothing else local dv = props[1].mainsnak.datavalue.value local lat, long, prec = dv.latitude, dv.longitude, dv.precision lat = decimalPrecision(lat, prec) long = decimalPrecision(long, prec) local lat_long = { lat, long } lat_long["display"] = disp lat_long["format"] = form -- invoke template Coord with the values stored in the table return frame:expandTemplate{title = 'Wp/iph/Coord', args = lat_long} end end ------------------------------------------------------------------------------- -- getQualifierValue is used to get a formatted value of a qualifier -- -- The call needs: a property (the unnamed parameter or 1=) -- a target value for that property (pval=) -- a qualifier for that target value (qual=) -- The usual whitelisting and blacklisting of the property is implemented -- The boolean onlysourced= parameter can be set to return nothing -- when the property is unsourced (or only sourced to Wikipedia) ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam(); setRanks(); parseInput(); sourced(); -- propertyvalueandquals(); assembleoutput(); -- labelOrId(); i18n.latestdatequalifier(); format_Date(); -- findLang(); makeOrdinal(); roundto(); decimalPrecision(); decimalToDMS(); ------------------------------------------------------------------------------- p.getQualifierValue = function(frame) -- The property ID that will have a qualifier is the first unnamed parameter local propertyID = mw.text.trim(frame.args[1] or "") -- The value of the property we want to match whose qualifier value is to be returned -- is passed in named parameter |pval= local propvalue = frame.args.pval -- The property ID of the qualifier -- whose value is to be returned is passed in named parameter |qual= local qualifierID = frame.args.qual -- A filter can be set like this: filter=P642==Q22674854 local filter, fprop, fval local ftable = mw.text.split(frame.args.filter or "", "==") if ftable[2] then fprop = mw.text.trim(ftable[1]) fval = mw.text.trim(ftable[2]) filter = true end -- onlysourced is a boolean passed to return qualifiers -- only when property values are sourced to something other than Wikipedia -- if nothing or an empty string is passed set it true -- if "false" or "no" or 0 is passed set it false local onlysrc = parseParam(frame.args.onlysourced or frame.args.osd, true) -- set a language object and language code in the frame.args table frame.args.langobj = findLang(frame.args.lang) frame.args.lang = frame.args.langobj.code -- set the requested ranks flags frame.args.reqranks = setRanks(frame.args.rank) -- check for locally supplied parameter in second unnamed parameter -- success means no local parameter and the property exists local qid, props = parseInput(frame, frame.args[2], propertyID) if qid then local out = {} -- Scan through the values of the property -- we want something like property is P793, significant event (in propertyID) -- whose value is something like Q385378, construction (in propvalue) -- then we can return the value(s) of a qualifier such as P580, start time (in qualifierID) for k1, v1 in pairs(props) do if v1.mainsnak.snaktype == "value" and v1.mainsnak.datavalue.type == "wikibase-entityid" then -- It's a wiki-linked value, so check if it's the target (in propvalue) and if it has qualifiers if v1.mainsnak.datavalue.value.id == propvalue and v1.qualifiers then if onlysrc == false or sourced(v1) then -- if we've got this far, we have a (sourced) claim with qualifiers -- which matches the target, so apply the filter and find the value(s) of the qualifier we want if not filter or (v1.qualifiers[fprop] and v1.qualifiers[fprop][1].datavalue.value.id == fval) then local quals = v1.qualifiers[qualifierID] if quals then -- can't reference qualifer, so set onlysourced = "no" (args are strings, not boolean) local qargs = frame.args qargs.onlysourced = "no" local vals = propertyvalueandquals(quals, qargs, qid) for k, v in ipairs(vals) do out[#out + 1] = v end end end end -- of check for sourced end -- of check for matching required value and has qualifiers end -- of check for wikibase entity end -- of loop through values of propertyID return assembleoutput(out, frame.args, qid, propertyID) else return props -- either local parameter or nothing end -- of test for success return nil end ------------------------------------------------------------------------------- -- getSumOfParts scans the property 'has part' (P527) for values matching a list. -- The list is passed in parameter vlist. -- It consists of a string of Qids separated by spaces or any usual punctuation. -- If the matched values have a qualifier 'quantity' (P1114), those quantities are summed. -- The sum is returned as a number or nothing if zero. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _getsumofparts; ------------------------------------------------------------------------------- p.getSumOfParts = function(frame) local sum = _getsumofparts(frame.args) if sum == 0 then return end return sum end ------------------------------------------------------------------------------- -- getValueByQual gets the value of a property which has a qualifier with a given entity value -- The call needs: -- a property ID (the unnamed parameter or 1=Pxxx) -- the ID of a qualifier for that property (qualID=Pyyy) -- either the Wikibase-entity ID of a value for that qualifier (qvalue=Qzzz) -- or a string value for that qualifier (qvalue=abc123) -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _getvaluebyqual; parseParam; setRanks; parseInput; sourced; -- assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p.getValueByQual = function(frame) local qualID = frame.args.qualID -- The Q-id of the value for the qualifier we want to match is in named parameter |qvalue= local qval = frame.args.qvalue or "" if qval == "" then return "no qualifier value supplied" end local function checkQID(id) return id == qval end return _getvaluebyqual(frame, qualID, checkQID) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getValueByLang gets the value of a property which has a qualifier P407 -- ("language of work or name") whose value has the given language code -- The call needs: -- a property ID (the unnamed parameter or 1=Pxxx) -- the MediaWiki language code to match the language (lang=xx[-yy]) -- (if no code is supplied, it uses the default language) -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _getvaluebyqual; parseParam; setRanks; parseInput; sourced; assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p.getValueByLang = function(frame) -- The language code for the qualifier we want to match is in named parameter |lang= local langcode = findLang(frame.args.lang).code local function checkLanguage(id) -- id should represent a language like "British English (Q7979)" -- it should have string property "Wikimedia language code (P424)" -- qlcode will be a table: local qlcode = mw.wikibase.getBestStatements(id, "P424") if (#qlcode > 0) and (qlcode[1].mainsnak.datavalue.value == langcode) then return true end end return _getvaluebyqual(frame, "P407", checkLanguage) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getValueByRefSource gets the value of a property which has a reference "stated in" (P248) -- whose value has the given entity-ID. -- The call needs: -- a property ID (the unnamed parameter or 1=Pxxx) -- the entity ID of a value to match where the reference is stated in (match=Qzzz) -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; propertyvalueandquals assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p.getValueByRefSource = function(frame) -- The property ID that we want to check is the first unnamed parameter local propertyID = mw.text.trim(frame.args[1] or ""):upper() if propertyID == "" then return "no property supplied" end -- The Q-id of the value we want to match is in named parameter |qvalue= local qval = (frame.args.match or ""):upper() if qval == "" then qval = "Q21540096" end local unit = (frame.args.unit or ""):upper() if unit == "" then unit = "Q4917" end local onlysrc = parseParam(frame.args.onlysourced or frame.args.osd, true) -- set the requested ranks flags frame.args.reqranks = setRanks(frame.args.rank) -- set a language object and code in the frame.args table frame.args.langobj = findLang(frame.args.lang) frame.args.lang = frame.args.langobj.code local linked = parseParam(frame.args.linked, true) local uabbr = parseParam(frame.args.uabbr or frame.args.unitabbr, false) -- qid not nil means no local parameter and the property exists local qid, props = parseInput(frame, frame.args[2], propertyID) if qid then local out = {} local mlt= {} for k1, v1 in ipairs(props) do if onlysrc == false or sourced(v1) then if v1.references then for k2, v2 in ipairs(v1.references) do if v2.snaks.P248 then for k3, v3 in ipairs(v2.snaks.P248) do if v3.datavalue.value.id == qval then out[#out+1], mlt[#out+1] = rendersnak(v1, frame.args, linked, "", "", "", "", uabbr, unit) if not mlt[#out] then -- we only need one match per property value -- unless datatype was monolingual text break end end -- of test for match end -- of loop through values "stated in" end -- of test that "stated in" exists end -- of loop through references end -- of test that references exist end -- of test for sourced end -- of loop through values of propertyID if #mlt > 0 then local langcode = frame.args.lang langcode = mw.text.split( langcode, '-', true )[1] local fbtbl = mw.language.getFallbacksFor( langcode ) table.insert( fbtbl, 1, langcode ) local bestval = "" local found = false for idx1, lang1 in ipairs(fbtbl) do for idx2, lang2 in ipairs(mlt) do if (lang1 == lang2) and not found then bestval = out[idx2] found = true break end end -- loop through values of property end -- loop through fallback languages if found then -- replace output table with a table containing the best value out = { bestval } else -- more than one value and none of them on the list of fallback languages -- sod it, just give them the first one out = { out[1] } end end return assembleoutput(out, frame.args, qid, propertyID) else return props -- no property or local parameter supplied end -- of test for success end ------------------------------------------------------------------------------- -- getPropertyIDs takes most of the usual parameters. -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented. -- It returns the Entity-IDs (Qids) of the values of a property if it is a Wikibase-Entity. -- Otherwise it returns nothing. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; propertyvalueandquals assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p._getPropertyIDs = function(args) args.reqranks = setRanks(args.rank) args.langobj = findLang(args.lang) args.lang = args.langobj.code -- change default for noicon to true args.noicon = tostring(parseParam(args.noicon or "", true)) local f = {} f.args = args local pid = mw.text.trim(args[1] or ""):upper() -- get the qid and table of claims for the property, or nothing and the local value passed local qid, props = parseInput(f, args[2], pid) if not qid then return props end if not props[1] then return nil end local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) local maxvals = tonumber(args.maxvals) or 0 local out = {} for i, v in ipairs(props) do local snak = v.mainsnak if ( snak.datatype == "wikibase-item" ) and ( v.rank and args.reqranks[v.rank:sub(1, 1)] ) and ( snak.snaktype == "value" ) and ( sourced(v) or not onlysrc ) then out[#out+1] = snak.datavalue.value.id end if maxvals > 0 and #out >= maxvals then break end end return assembleoutput(out, args, qid, pid) end p.getPropertyIDs = function(frame) local args = frame.args return p._getPropertyIDs(args) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getQualifierIDs takes most of the usual parameters. -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented. -- It takes a property-id as the first unnamed parameter, and an optional parameter qlist -- which is a list of qualifier property-ids to search for (default is "ALL") -- It returns the Entity-IDs (Qids) of the values of a property if it is a Wikibase-Entity. -- Otherwise it returns nothing. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; propertyvalueandquals assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p.getQualifierIDs = function(frame) local args = frame.args args.reqranks = setRanks(args.rank) args.langobj = findLang(args.lang) args.lang = args.langobj.code -- change default for noicon to true args.noicon = tostring(parseParam(args.noicon or "", true)) local f = {} f.args = args local pid = mw.text.trim(args[1] or ""):upper() -- get the qid and table of claims for the property, or nothing and the local value passed local qid, props = parseInput(f, args[2], pid) if not qid then return props end if not props[1] then return nil end -- get the other parameters local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) local maxvals = tonumber(args.maxvals) or 0 local qlist = args.qlist or "" if qlist == "" then qlist = "ALL" end qlist = qlist:gsub("[%p%s]+", " ") .. " " local out = {} for i, v in ipairs(props) do local snak = v.mainsnak if ( v.rank and args.reqranks[v.rank:sub(1, 1)] ) and ( snak.snaktype == "value" ) and ( sourced(v) or not onlysrc ) then if v.qualifiers then for k1, v1 in pairs(v.qualifiers) do if qlist == "ALL " or qlist:match(k1 .. " ") then for i2, v2 in ipairs(v1) do if v2.datatype == "wikibase-item" and v2.snaktype == "value" then out[#out+1] = v2.datavalue.value.id end -- of test that id exists end -- of loop through qualifier values end -- of test for kq in qlist end -- of loop through qualifiers end -- of test for qualifiers end -- of test for rank value, sourced, and value exists if maxvals > 0 and #out >= maxvals then break end end -- of loop through property values return assembleoutput(out, args, qid, pid) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getPropOfProp takes two propertyIDs: prop1 and prop2 (as well as the usual parameters) -- If the value(s) of prop1 are of type "wikibase-item" then it returns the value(s) of prop2 -- of each of those wikibase-items. -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; propertyvalueandquals assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p._getPropOfProp = function(args) -- parameter sets for commonly used groups of parameters local paraset = tonumber(args.ps or args.parameterset or 0) if paraset == 1 then -- a common setting args.rank = "best" args.fetchwikidata = "ALL" args.onlysourced = "no" args.noicon = "true" elseif paraset == 2 then -- equivalent to raw args.rank = "best" args.fetchwikidata = "ALL" args.onlysourced = "no" args.noicon = "true" args.linked = "no" args.pd = "true" elseif paraset == 3 then -- third set goes here end args.reqranks = setRanks(args.rank) args.langobj = findLang(args.lang) args.lang = args.langobj.code local pid1 = args.prop1 or args.pid1 or "" local pid2 = args.prop2 or args.pid2 or "" if pid1 == "" or pid2 == "" then return nil end local f = {} f.args = args local qid1, statements1 = parseInput(f, args[1], pid1) -- parseInput nulls empty args[1] and returns args[1] if nothing on Wikidata if not qid1 then return statements1 end -- otherwise it returns the qid and a table for the statement local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) local maxvals = tonumber(args.maxvals) or 0 local qualID = mw.text.trim(args.qual or ""):upper() if qualID == "" then qualID = nil end local out = {} for k, v in ipairs(statements1) do if not onlysrc or sourced(v) then local snak = v.mainsnak if snak.datatype == "wikibase-item" and snak.snaktype == "value" then local qid2 = snak.datavalue.value.id local statements2 = {} if args.reqranks.b then statements2 = mw.wikibase.getBestStatements(qid2, pid2) else statements2 = mw.wikibase.getAllStatements(qid2, pid2) end if statements2[1] then local out2 = propertyvalueandquals(statements2, args, qualID) out[#out+1] = assembleoutput(out2, args, qid2, pid2) end end -- of test for valid property1 value end -- of test for sourced if maxvals > 0 and #out >= maxvals then break end end -- of loop through values of property1 return assembleoutput(out, args, qid1, pid1) end p.getPropOfProp = function(frame) local args= frame.args if not args.prop1 and not args.pid1 then args = frame:getParent().args if not args.prop1 and not args.pid1 then return i18n.errors["No property supplied"] end end return p._getPropOfProp(args) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getAwardCat takes most of the usual parameters. If the item has values of P166 (award received), -- then it examines each of those awards for P2517 (category for recipients of this award). -- If it exists, it returns the corresponding category, -- with the item's P734 (family name) as sort key, or no sort key if there is no family name. -- The sort key may be overridden by the parameter |sortkey (alias |sk). -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; propertyvalueandquals assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p.getAwardCat = function(frame) frame.args.reqranks = setRanks(frame.args.rank) frame.args.langobj = findLang(frame.args.lang) frame.args.lang = frame.args.langobj.code local args = frame.args args.sep = " " local pid1 = args.prop1 or "P166" local pid2 = args.prop2 or "P2517" if pid1 == "" or pid2 == "" then return nil end -- locally supplied value: local localval = mw.text.trim(args[1] or "") local qid1, statements1 = parseInput(frame, localval, pid1) if not qid1 then return localval end -- linkprefix (strip quotes) local lp = (args.linkprefix or args.lp or ""):gsub('"', '') -- sort key (strip quotes, hyphens and periods): local sk = (args.sortkey or args.sk or ""):gsub('["-.]', '') -- family name: local famname = "" if sk == "" then local p734 = mw.wikibase.getBestStatements(qid1, "P734")[1] local p734id = p734 and p734.mainsnak.snaktype == "value" and p734.mainsnak.datavalue.value.id or "" famname = mw.wikibase.getSitelink(p734id) or "" -- strip namespace and disambigation local pos = famname:find(":") or 0 famname = famname:sub(pos+1):gsub("%s%(.+%)$", "") if famname == "" then local lbl = mw.wikibase.getLabel(p734id) famname = lbl and mw.text.nowiki(lbl) or "" end end local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) local maxvals = tonumber(args.maxvals) or 0 local qualID = mw.text.trim(args.qual or ""):upper() if qualID == "" then qualID = nil end local out = {} for k, v in ipairs(statements1) do if not onlysrc or sourced(v) then local snak = v.mainsnak if snak.datatype == "wikibase-item" and snak.snaktype == "value" then local qid2 = snak.datavalue.value.id local statements2 = {} if args.reqranks.b then statements2 = mw.wikibase.getBestStatements(qid2, pid2) else statements2 = mw.wikibase.getAllStatements(qid2, pid2) end if statements2[1] and statements2[1].mainsnak.snaktype == "value" then local qid3 = statements2[1].mainsnak.datavalue.value.id local sitelink = mw.wikibase.getSitelink(qid3) -- if there's no local sitelink, create the sitelink from English label if not sitelink then local lbl = mw.wikibase.getLabelByLang(qid3, "en") if lbl then if lbl:sub(1,9) == "Category:" then sitelink = mw.text.nowiki(lbl) else sitelink = "Category:" .. mw.text.nowiki(lbl) end end end if sitelink then if sk ~= "" then out[#out+1] = "[[" .. lp .. sitelink .. "|" .. sk .. "]]" elseif famname ~= "" then out[#out+1] = "[[" .. lp .. sitelink .. "|" .. famname .. "]]" else out[#out+1] = "[[" .. lp .. sitelink .. "]]" end -- of check for sort keys end -- of test for sitelink end -- of test for category end -- of test for wikibase item has a value end -- of test for sourced if maxvals > 0 and #out >= maxvals then break end end -- of loop through values of property1 return assembleoutput(out, args, qid1, pid1) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getIntersectCat takes most of the usual parameters. -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented -- It takes two properties, |prop1 and |prop2 (e.g. occupation and country of citizenship) -- Each property's value is a wiki-base entity -- For each value of the first parameter (ranks implemented) it fetches the value's main category -- and then each value of the second parameter (possibly substituting a simpler description) -- then it returns all of the categories representing the intersection of those properties, -- (e.g. Category:Actors from Canada). A joining term may be supplied (e.g. |join=from). -- The item's P734 (family name) is the sort key, or no sort key if there is no family name. -- The sort key may be overridden by the parameter |sortkey (alias |sk). ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; propertyvalueandquals assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p.getIntersectCat = function(frame) frame.args.reqranks = setRanks(frame.args.rank) frame.args.langobj = findLang(frame.args.lang) frame.args.lang = frame.args.langobj.code local args = frame.args args.sep = " " args.linked = "no" local pid1 = args.prop1 or "P106" local pid2 = args.prop2 or "P27" if pid1 == "" or pid2 == "" then return nil end local qid, statements1 = parseInput(frame, "", pid1) if not qid then return nil end local qid, statements2 = parseInput(frame, "", pid2) if not qid then return nil end -- topics like countries may have different names in categories from their label in Wikidata local subs_exists, subs = pcall(mw.loadData, "Module:WikidataIB/subs") local join = args.join or "" local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) local maxvals = tonumber(args.maxvals) or 0 -- linkprefix (strip quotes) local lp = (args.linkprefix or args.lp or ""):gsub('"', '') -- sort key (strip quotes, hyphens and periods): local sk = (args.sortkey or args.sk or ""):gsub('["-.]', '') -- family name: local famname = "" if sk == "" then local p734 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P734")[1] local p734id = p734 and p734.mainsnak.snaktype == "value" and p734.mainsnak.datavalue.value.id or "" famname = mw.wikibase.getSitelink(p734id) or "" -- strip namespace and disambigation local pos = famname:find(":") or 0 famname = famname:sub(pos+1):gsub("%s%(.+%)$", "") if famname == "" then local lbl = mw.wikibase.getLabel(p734id) famname = lbl and mw.text.nowiki(lbl) or "" end end local cat1 = {} for k, v in ipairs(statements1) do if not onlysrc or sourced(v) then -- get the ID representing the value of the property local pvalID = (v.mainsnak.snaktype == "value") and v.mainsnak.datavalue.value.id if pvalID then -- get the topic's main category (P910) for that entity local p910 = mw.wikibase.getBestStatements(pvalID, "P910")[1] if p910 and p910.mainsnak.snaktype == "value" then local tmcID = p910.mainsnak.datavalue.value.id -- use sitelink or the English label for the cat local cat = mw.wikibase.getSitelink(tmcID) if not cat then local lbl = mw.wikibase.getLabelByLang(tmcID, "en") if lbl then if lbl:sub(1,9) == "Category:" then cat = mw.text.nowiki(lbl) else cat = "Category:" .. mw.text.nowiki(lbl) end end end cat1[#cat1+1] = cat end -- of test for topic's main category exists end -- of test for property has vaild value end -- of test for sourced if maxvals > 0 and #cat1 >= maxvals then break end end local cat2 = {} for k, v in ipairs(statements2) do if not onlysrc or sourced(v) then local cat = rendersnak(v, args) if subs[cat] then cat = subs[cat] end cat2[#cat2+1] = cat end if maxvals > 0 and #cat2 >= maxvals then break end end local out = {} for k1, v1 in ipairs(cat1) do for k2, v2 in ipairs(cat2) do if sk ~= "" then out[#out+1] = "[[" .. lp .. v1 .. " " .. join .. " " .. v2 .. "|" .. sk .. "]]" elseif famname ~= "" then out[#out+1] = "[[" .. lp .. v1 .. " " .. join .. " " .. v2 .. "|" .. famname .. "]]" else out[#out+1] = "[[" .. lp .. v1 .. " " .. join .. " " .. v2 .. "]]" end -- of check for sort keys end end args.noicon = "true" return assembleoutput(out, args, qid, pid1) end ------------------------------------------------------------------------------- -- qualsToTable takes most of the usual parameters. -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented. -- A qid may be given, and the first unnamed parameter is the property ID, which is of type wikibase item. -- It takes a list of qualifier property IDs as |quals= -- For a given qid and property, it creates the rows of an html table, -- each row being a value of the property (optionally only if the property matches the value in |pval= ) -- each cell being the first value of the qualifier corresponding to the list in |quals ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; ------------------------------------------------------------------------------- p.qualsToTable = function(frame) local args = frame.args local quals = args.quals or "" if quals == "" then return "" end args.reqranks = setRanks(args.rank) local propertyID = mw.text.trim(args[1] or "") local f = {} f.args = args local entityid, props = parseInput(f, "", propertyID) if not entityid then return "" end args.langobj = findLang(args.lang) args.lang = args.langobj.code local pval = args.pval or "" local qplist = mw.text.split(quals, "%p") -- split at punctuation and make a sequential table for i, v in ipairs(qplist) do qplist[i] = mw.text.trim(v):upper() -- remove whitespace and capitalise end local col1 = args.firstcol or "" if col1 ~= "" then col1 = col1 .. "</td><td>" end local emptycell = args.emptycell or "&nbsp;" -- construct a 2-D array of qualifier values in qvals local qvals = {} for i, v in ipairs(props) do local skip = false if pval ~= "" then local pid = v.mainsnak.datavalue and v.mainsnak.datavalue.value.id if pid ~= pval then skip = true end end if not skip then local qval = {} local vqualifiers = v.qualifiers or {} -- go through list of wanted qualifier properties for i1, v1 in ipairs(qplist) do -- check for that property ID in the statement's qualifiers local qv, qtype if vqualifiers[v1] then qtype = vqualifiers[v1][1].datatype if qtype == "time" then if vqualifiers[v1][1].snaktype == "value" then qv = mw.wikibase.renderSnak(vqualifiers[v1][1]) qv = frame:expandTemplate{title="dts", args={qv}} else qv = "?" end elseif qtype == "url" then if vqualifiers[v1][1].snaktype == "value" then qv = mw.wikibase.renderSnak(vqualifiers[v1][1]) local display = mw.ustring.match( mw.uri.decode(qv, "WIKI"), "([%w ]+)$" ) if display then qv = "[" .. qv .. " " .. display .. "]" end end else qv = mw.wikibase.formatValue(vqualifiers[v1][1]) end end -- record either the value or a placeholder qval[i1] = qv or emptycell end -- of loop through list of qualifiers -- add the list of qualifier values as a "row" in the main list qvals[#qvals+1] = qval end end -- of for each value loop local out = {} for i, v in ipairs(qvals) do out[i] = "<tr><td>" .. col1 .. table.concat(qvals[i], "</td><td>") .. "</td></tr>" end return table.concat(out, "\n") end ------------------------------------------------------------------------------- -- getGlobe takes an optional qid of a Wikidata entity passed as |qid= -- otherwise it uses the linked item for the current page. -- If returns the Qid of the globe used in P625 (coordinate location), -- or nil if there isn't one. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getGlobe = function(frame) local qid = frame.args.qid or frame.args[1] or "" if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end local coords = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P625")[1] local globeid if coords and coords.mainsnak.snaktype == "value" then globeid = coords.mainsnak.datavalue.value.globe:match("(Q%d+)") end return globeid end ------------------------------------------------------------------------------- -- getCommonsLink takes an optional qid of a Wikidata entity passed as |qid= -- It returns one of the following in order of preference: -- the Commons sitelink of the linked Wikidata item; -- the Commons sitelink of the topic's main category of the linked Wikidata item; ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _getCommonslink(); _getSitelink(); parseParam() ------------------------------------------------------------------------------- p.getCommonsLink = function(frame) local oc = frame.args.onlycat or frame.args.onlycategories local fb = parseParam(frame.args.fallback or frame.args.fb, true) return _getCommonslink(frame.args.qid, oc, fb) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getSitelink takes the qid of a Wikidata entity passed as |qid= -- It takes an optional parameter |wiki= to determine which wiki is to be checked for a sitelink -- If the parameter is blank, then it uses the local wiki. -- If there is a sitelink to an article available, it returns the plain text link to the article -- If there is no sitelink, it returns nil. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getSiteLink = function(frame) return _getSitelink(frame.args.qid, frame.args.wiki or mw.text.trim(frame.args[1] or "")) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getLink has the qid of a Wikidata entity passed as the first unnamed parameter or as |qid= -- If there is a sitelink to an article on the local Wiki, it returns a link to the article -- with the Wikidata label as the displayed text. -- If there is no sitelink, it returns the label as plain text. -- If there is no label in the local language, it displays the qid instead. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getLink = function(frame) local itemID = mw.text.trim(frame.args[1] or frame.args.qid or "") if itemID == "" then return end local sitelink = mw.wikibase.getSitelink(itemID) local label = labelOrId(itemID) if sitelink then return "[[:" .. sitelink .. "|" .. label .. "]]" else return label end end ------------------------------------------------------------------------------- -- getLabel has the qid of a Wikidata entity passed as the first unnamed parameter or as |qid= -- It returns the Wikidata label for the local language as plain text. -- If there is no label in the local language, it displays the qid instead. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getLabel = function(frame) local itemID = mw.text.trim(frame.args[1] or frame.args.qid or "") if itemID == "" then return end local lang = frame.args.lang or "" if lang == "" then lang = nil end local label = labelOrId(itemID, lang) return label end ------------------------------------------------------------------------------- -- label has the qid of a Wikidata entity passed as the first unnamed parameter or as |qid= -- if no qid is supplied, it uses the qid associated with the current page. -- It returns the Wikidata label for the local language as plain text. -- If there is no label in the local language, it returns nil. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.label = function(frame) local qid = mw.text.trim(frame.args[1] or frame.args.qid or "") if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return end local lang = frame.args.lang or "" if lang == "" then lang = nil end local label, success = labelOrId(qid, lang) if success then return label end end ------------------------------------------------------------------------------- -- getAT (Article Title) -- has the qid of a Wikidata entity passed as the first unnamed parameter or as |qid= -- If there is a sitelink to an article on the local Wiki, it returns the sitelink as plain text. -- If there is no sitelink or qid supplied, it returns nothing. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getAT = function(frame) local itemID = mw.text.trim(frame.args[1] or frame.args.qid or "") if itemID == "" then return end return mw.wikibase.getSitelink(itemID) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getDescription has the qid of a Wikidata entity passed as |qid= -- (it defaults to the associated qid of the current article if omitted) -- and a local parameter passed as the first unnamed parameter. -- Any local parameter passed (other than "Wikidata" or "none") becomes the return value. -- It returns the article description for the Wikidata entity if the local parameter is "Wikidata". -- Nothing is returned if the description doesn't exist or "none" is passed as the local parameter. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getDescription = function(frame) local desc = mw.text.trim(frame.args[1] or "") local itemID = mw.text.trim(frame.args.qid or "") if itemID == "" then itemID = nil end if desc:lower() == 'wikidata' then return mw.wikibase.getDescription(itemID) elseif desc:lower() == 'none' then return nil else return desc end end ------------------------------------------------------------------------------- -- getAliases has the qid of a Wikidata entity passed as |qid= -- (it defaults to the associated qid of the current article if omitted) -- and a local parameter passed as the first unnamed parameter. -- It implements blacklisting and whitelisting with a field name of "alias" by default. -- Any local parameter passed becomes the return value. -- Otherwise it returns the aliases for the Wikidata entity with the usual list options. -- Nothing is returned if the aliases do not exist. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: findLang(); assembleoutput() ------------------------------------------------------------------------------- p.getAliases = function(frame) local args = frame.args local fieldname = args.name or "" if fieldname == "" then fieldname = "alias" end local blacklist = args.suppressfields or args.spf or "" if blacklist:find(fieldname) then return nil end local localval = mw.text.trim(args[1] or "") if localval ~= "" then return localval end local whitelist = args.fetchwikidata or args.fwd or "" if whitelist == "" then whitelist = "NONE" end if not (whitelist == 'ALL' or whitelist:find(fieldname)) then return nil end local qid = args.qid or "" if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid or not mw.wikibase.entityExists(qid) then return nil end local aliases = mw.wikibase.getEntity(qid).aliases if not aliases then return nil end args.langobj = findLang(args.lang) local langcode = args.langobj.code args.lang = langcode local out = {} for k1, v1 in pairs(aliases) do if v1[1].language == langcode then for k1, v2 in ipairs(v1) do out[#out+1] = v2.value end break end end return assembleoutput(out, args, qid) end ------------------------------------------------------------------------------- -- pageId returns the page id (entity ID, Qnnn) of the current page -- returns nothing if the page is not connected to Wikidata ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.pageId = function(frame) return mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end ------------------------------------------------------------------------------- -- formatDate is a wrapper to export the private function format_Date ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: format_Date(); ------------------------------------------------------------------------------- p.formatDate = function(frame) return format_Date(frame.args[1], frame.args.df, frame.args.bc) end ------------------------------------------------------------------------------- -- location is a wrapper to export the private function _location -- it takes the entity-id as qid or the first unnamed parameter -- optional boolean parameter first toggles the display of the first item -- optional boolean parameter skip toggles the display to skip to the last item -- parameter debug=<y/n> (default 'n') adds error msg if not a location ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _location(); ------------------------------------------------------------------------------- p.location = function(frame) local debug = (frame.args.debug or ""):sub(1, 1):lower() if debug == "" then debug = "n" end local qid = mw.text.trim(frame.args.qid or frame.args[1] or ""):upper() if qid == "" then qid=mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then if debug ~= "n" then return i18n.errors["entity-not-found"] else return nil end end local first = mw.text.trim(frame.args.first or "") local skip = mw.text.trim(frame.args.skip or "") return table.concat( _location(qid, first, skip), ", " ) end ------------------------------------------------------------------------------- -- checkBlacklist implements a test to check whether a named field is allowed -- returns true if the field is not blacklisted (i.e. allowed) -- returns false if the field is blacklisted (i.e. disallowed) -- {{#if:{{#invoke:WikidataIB |checkBlacklist |name=Joe |suppressfields=Dave; Joe; Fred}} | not blacklisted | blacklisted}} -- displays "blacklisted" -- {{#if:{{#invoke:WikidataIB |checkBlacklist |name=Jim |suppressfields=Dave; Joe; Fred}} | not blacklisted | blacklisted}} -- displays "not blacklisted" ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.checkBlacklist = function(frame) local blacklist = frame.args.suppressfields or frame.args.spf or "" local fieldname = frame.args.name or "" if blacklist ~= "" and fieldname ~= "" then if blacklist:find(fieldname) then return false else return true end else -- one of the fields is missing: let's call that "not on the list" return true end end ------------------------------------------------------------------------------- -- emptyor returns nil if its first unnamed argument is just punctuation, whitespace or html tags -- otherwise it returns the argument unchanged (including leading/trailing space). -- If the argument may contain "=", then it must be called explicitly: -- |1=arg -- (In that case, leading and trailing spaces are trimmed) -- It finds use in infoboxes where it can replace tests like: -- {{#if: {{#invoke:WikidatIB |getvalue |P99 |fwd=ALL}} | <span class="xxx">{{#invoke:WikidatIB |getvalue |P99 |fwd=ALL}}</span> | }} -- with a form that uses just a single call to Wikidata: -- {{#invoke |WikidataIB |emptyor |1= <span class="xxx">{{#invoke:WikidataIB |getvalue |P99 |fwd=ALL}}</span> }} ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.emptyor = function(frame) local s = frame.args[1] or "" if s == "" then return nil end local sx = s:gsub("%s", ""):gsub("<[^>]*>", ""):gsub("%p", "") if sx == "" then return nil else return s end end ------------------------------------------------------------------------------- -- labelorid is a public function to expose the output of labelOrId() -- Pass the Q-number as |qid= or as an unnamed parameter. -- It returns the Wikidata label for that entity or the qid if no label exists. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: labelOrId ------------------------------------------------------------------------------- p.labelorid = function(frame) return (labelOrId(frame.args.qid or frame.args[1])) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getLang returns the MediaWiki language code of the current content. -- If optional parameter |style=full, it returns the language name. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getLang = function(frame) local style = (frame.args.style or ""):lower() local langcode = mw.language.getContentLanguage().code if style == "full" then return mw.language.fetchLanguageName( langcode ) end return langcode end ------------------------------------------------------------------------------- -- getItemLangCode takes a qid parameter (using the current page's qid if blank) -- If the item for that qid has property country (P17) it looks at the first preferred value -- If the country has an official language (P37), it looks at the first preferred value -- If that official language has a language code (P424), it returns the first preferred value -- Otherwise it returns nothing. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _getItemLangCode() ------------------------------------------------------------------------------- p.getItemLangCode = function(frame) return _getItemLangCode(frame.args.qid or frame.args[1]) end ------------------------------------------------------------------------------- -- findLanguage exports the local findLang() function -- It takes an optional language code and returns, in order of preference: -- the code if a known language; -- the user's language, if set; -- the server's content language. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: findLang ------------------------------------------------------------------------------- p.findLanguage = function(frame) return findLang(frame.args.lang or frame.args[1]).code end ------------------------------------------------------------------------------- -- getQid returns the qid, if supplied -- failing that, the Wikidata entity ID of the "category's main topic (P301)", if it exists -- failing that, the Wikidata entity ID associated with the current page, if it exists -- otherwise, nothing ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getQid = function(frame) local qid = (frame.args.qid or ""):upper() -- check if a qid was passed; if so, return it: if qid ~= "" then return qid end -- check if there's a "category's main topic (P301)": qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() if qid then local prop301 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P301") if prop301[1] then local mctid = prop301[1].mainsnak.datavalue.value.id if mctid then return mctid end end end -- otherwise return the page qid (if any) return qid end ------------------------------------------------------------------------------- -- followQid takes four optional parameters: qid, props, list and all. -- If qid is not given, it uses the qid for the connected page -- or returns nil if there isn't one. -- props is a list of properties, separated by punctuation. -- If props is given, the Wikidata item for the qid is examined for each property in turn. -- If that property contains a value that is another Wikibase-item, that item's qid is returned, -- and the search terminates, unless |all=y when all of the qids are returned, separated by spaces. -- If |list= is set to a template, the qids are passed as arguments to the template. -- If props is not given, the qid is returned. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam() ------------------------------------------------------------------------------- p._followQid = function(args) local qid = (args.qid or ""):upper() local all = parseParam(args.all, false) local list = args.list or "" if list == "" then list = nil end if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return nil end local out = {} local props = (args.props or ""):upper() if props ~= "" then for p in mw.text.gsplit(props, "%p") do -- split at punctuation and iterate p = mw.text.trim(p) for i, v in ipairs( mw.wikibase.getBestStatements(qid, p) ) do local linkedid = v.mainsnak.datavalue and v.mainsnak.datavalue.value.id if linkedid then if all then out[#out+1] = linkedid else return linkedid end -- test for all or just the first one found end -- test for value exists for that property end -- loop through values of property to follow end -- loop through list of properties to follow end if #out > 0 then local ret = "" if list then ret = mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title = list, args = out} else ret = table.concat(out, " ") end return ret else return qid end end p.followQid = function(frame) return p._followQid(frame.args) end ------------------------------------------------------------------------------- -- globalSiteID returns the globalSiteID for the current wiki -- e.g. returns "enwiki" for the English Wikipedia, "enwikisource" for English Wikisource, etc. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.globalSiteID = function(frame) return mw.wikibase.getGlobalSiteId() end ------------------------------------------------------------------------------- -- siteID returns the root of the globalSiteID -- e.g. "en" for "enwiki", "enwikisource", etc. -- treats "en-gb" as "en", etc. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.siteID = function(frame) local txtlang = frame:callParserFunction('int', {'lang'}) or "" -- This deals with specific exceptions: be-tarask -> be-x-old if txtlang == "be-tarask" then return "be_x_old" end local pos = txtlang:find("-") local ret = "" if pos then ret = txtlang:sub(1, pos-1) else ret = txtlang end return ret end ------------------------------------------------------------------------------- -- projID returns the code used to link to the reader's language's project -- e.g "en" for [[:en:WikidataIB]] -- treats "en-gb" as "en", etc. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.projID = function(frame) local txtlang = frame:callParserFunction('int', {'lang'}) or "" -- This deals with specific exceptions: be-tarask -> be-x-old if txtlang == "be-tarask" then return "be-x-old" end local pos = txtlang:find("-") local ret = "" if pos then ret = txtlang:sub(1, pos-1) else ret = txtlang end return ret end ------------------------------------------------------------------------------- -- formatNumber formats a number according to the the supplied language code ("|lang=") -- or the default language if not supplied. -- The number is the first unnamed parameter or "|num=" ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: findLang() ------------------------------------------------------------------------------- p.formatNumber = function(frame) local lang local num = tonumber(frame.args[1] or frame.args.num) or 0 lang = findLang(frame.args.lang) return lang:formatNum( num ) end ------------------------------------------------------------------------------- -- examine dumps the property (the unnamed parameter or pid) -- from the item given by the parameter 'qid' (or the other unnamed parameter) -- or from the item corresponding to the current page if qid is not supplied. -- e.g. {{#invoke:WikidataIB |examine |pid=P26 |qid=Q42}} -- or {{#invoke:WikidataIB |examine |P26 |Q42}} or any combination of these -- or {{#invoke:WikidataIB |examine |P26}} for the current page. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.examine = function( frame ) local args if frame.args[1] or frame.args.pid or frame.args.qid then args = frame.args else args = frame:getParent().args end local par = {} local pid = (args.pid or ""):upper() local qid = (args.qid or ""):upper() par[1] = mw.text.trim( args[1] or "" ):upper() par[2] = mw.text.trim( args[2] or "" ):upper() table.sort(par) if par[2]:sub(1,1) == "P" then par[1], par[2] = par[2], par[1] end if pid == "" then pid = par[1] end if qid == "" then qid = par[2] end local q1 = qid:sub(1,1) if pid:sub(1,1) ~= "P" then return "No property supplied" end if q1 ~= "Q" and q1 ~= "M" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return "No item for this page" end return "<pre>" .. mw.dumpObject( mw.wikibase.getAllStatements( qid, pid ) ) .. "</pre>" end ------------------------------------------------------------------------------- -- checkvalue looks for 'val' as a wikibase-item value of a property (the unnamed parameter or pid) -- from the item given by the parameter 'qid' -- or from the Wikidata item associated with the current page if qid is not supplied. -- It only checks ranks that are requested (preferred and normal by default) -- If property is not supplied, then P31 (instance of) is assumed. -- It returns val if found or nothing if not found. -- e.g. {{#invoke:WikidataIB |checkvalue |val=Q5 |pid=P31 |qid=Q42}} -- or {{#invoke:WikidataIB |checkvalue |val=Q5 |P31 |qid=Q42}} -- or {{#invoke:WikidataIB |checkvalue |val=Q5 |qid=Q42}} -- or {{#invoke:WikidataIB |checkvalue |val=Q5 |P31}} for the current page. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.checkvalue = function( frame ) local args if frame.args.val then args = frame.args else args = frame:getParent().args end local val = args.val if not val then return nil end local pid = mw.text.trim(args.pid or args[1] or "P31"):upper() local qid = (args.qid or ""):upper() if pid:sub(1,1) ~= "P" then return nil end if qid:sub(1,1) ~= "Q" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return nil end local ranks = setRanks(args.rank) local stats = {} if ranks.b then stats = mw.wikibase.getBestStatements(qid, pid) else stats = mw.wikibase.getAllStatements( qid, pid ) end if not stats[1] then return nil end if stats[1].mainsnak.datatype == "wikibase-item" then for k, v in pairs( stats ) do local ms = v.mainsnak if ranks[v.rank:sub(1,1)] and ms.snaktype == "value" and ms.datavalue.value.id == val then return val end end end return nil end ------------------------------------------------------------------------------- -- url2 takes a parameter url= that is a proper url and formats it for use in an infobox. -- If no parameter is supplied, it returns nothing. -- This is the equivalent of Template:URL -- but it keeps the "edit at Wikidata" pen icon out of the microformat. -- Usually it will take its url parameter directly from a Wikidata call: -- e.g. {{#invoke:WikidataIB |url2 |url={{wdib |P856 |qid=Q23317 |fwd=ALL |osd=no}} }} ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.url2 = function(frame) local txt = frame.args.url or "" if txt == "" then return nil end -- extract any icon local url, icon = txt:match("(.+)&nbsp;(.+)") -- make sure there's at least a space at the end url = (url or txt) .. " " icon = icon or "" -- extract any protocol like https:// local prot = url:match("(https*://).+[ \"\']") -- extract address local addr = "" if prot then addr = url:match("https*://(.+)[ \"\']") or " " else prot = "//" addr = url:match("[^%p%s]+%.(.+)[ \"\']") or " " end -- strip trailing / from end of domain-only url and add <wbr/> before . and / local disp, n = addr:gsub( "^([^/]+)/$", "%1" ):gsub("%/", "<wbr/>/"):gsub("%.", "<wbr/>.") return '<span class="url">[' .. prot .. addr .. " " .. disp .. "]</span>&nbsp;" .. icon end ------------------------------------------------------------------------------- -- getWebsite fetches the Official website (P856) and formats it for use in an infobox. -- This is similar to Template:Official website but with a url displayed, -- and it adds the "edit at Wikidata" pen icon beyond the microformat if enabled. -- A local value will override the Wikidata value. "NONE" returns nothing. -- e.g. {{#invoke:WikidataIB |getWebsite |qid= |noicon= |lang= |url= }} ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: findLang(); parseParam(); ------------------------------------------------------------------------------- p.getWebsite = function(frame) local url = frame.args.url or "" if url:upper() == "NONE" then return nil end local urls = {} local quals = {} local qid = frame.args.qid or "" if url and url ~= "" then urls[1] = url else if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return nil end local prop856 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P856") for k, v in pairs(prop856) do if v.mainsnak.snaktype == "value" then urls[#urls+1] = v.mainsnak.datavalue.value if v.qualifiers and v.qualifiers["P1065"] then -- just take the first archive url (P1065) local au = v.qualifiers["P1065"][1] if au.snaktype == "value" then quals[#urls] = au.datavalue.value end -- test for archive url having a value end -- test for qualifers end -- test for website having a value end -- loop through website(s) end if #urls == 0 then return nil end local out = {} for i, u in ipairs(urls) do local link = quals[i] or u local prot, addr = u:match("(http[s]*://)(.+)") addr = addr or u local disp, n = addr:gsub("%.", "<wbr/>%.") out[#out+1] = '<span class="url">[' .. link .. " " .. disp .. "]</span>" end local langcode = findLang(frame.args.lang).code local noicon = parseParam(frame.args.noicon, false) if url == "" and not noicon then out[#out] = out[#out] .. createicon(langcode, qid, "P856") end local ret = "" if #out > 1 then ret = mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title = "ubl", args = out} else ret = out[1] end return ret end ------------------------------------------------------------------------------- -- getAllLabels fetches the set of labels and formats it for display as wikitext. -- It takes a parameter 'qid' for arbitrary access, otherwise it uses the current page. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getAllLabels = function(frame) local args = frame.args or frame:getParent().args or {} local qid = args.qid or "" if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid or not mw.wikibase.entityExists(qid) then return i18n["entity-not-found"] end local labels = mw.wikibase.getEntity(qid).labels if not labels then return i18n["labels-not-found"] end local out = {} for k, v in pairs(labels) do out[#out+1] = v.value .. " (" .. v.language .. ")" end return table.concat(out, "; ") end ------------------------------------------------------------------------------- -- getAllDescriptions fetches the set of descriptions and formats it for display as wikitext. -- It takes a parameter 'qid' for arbitrary access, otherwise it uses the current page. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getAllDescriptions = function(frame) local args = frame.args or frame:getParent().args or {} local qid = args.qid or "" if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid or not mw.wikibase.entityExists(qid) then return i18n["entity-not-found"] end local descriptions = mw.wikibase.getEntity(qid).descriptions if not descriptions then return i18n["descriptions-not-found"] end local out = {} for k, v in pairs(descriptions) do out[#out+1] = v.value .. " (" .. v.language .. ")" end return table.concat(out, "; ") end ------------------------------------------------------------------------------- -- getAllAliases fetches the set of aliases and formats it for display as wikitext. -- It takes a parameter 'qid' for arbitrary access, otherwise it uses the current page. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getAllAliases = function(frame) local args = frame.args or frame:getParent().args or {} local qid = args.qid or "" if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid or not mw.wikibase.entityExists(qid) then return i18n["entity-not-found"] end local aliases = mw.wikibase.getEntity(qid).aliases if not aliases then return i18n["aliases-not-found"] end local out = {} for k1, v1 in pairs(aliases) do local lang = v1[1].language local val = {} for k1, v2 in ipairs(v1) do val[#val+1] = v2.value end out[#out+1] = table.concat(val, ", ") .. " (" .. lang .. ")" end return table.concat(out, "; ") end ------------------------------------------------------------------------------- -- showNoLinks displays the article titles that should not be linked. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.showNoLinks = function(frame) local out = {} for k, v in pairs(donotlink) do out[#out+1] = k end table.sort( out ) return table.concat(out, "; ") end ------------------------------------------------------------------------------- -- checkValidity checks whether the first unnamed parameter represents a valid entity-id, -- that is, something like Q1235 or P123. -- It returns the strings "true" or "false". -- Change false to nil to return "true" or "" (easier to test with #if:). ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- function p.checkValidity(frame) local id = mw.text.trim(frame.args[1] or "") if mw.wikibase.isValidEntityId(id) then return true else return false end end ------------------------------------------------------------------------------- -- getEntityFromTitle returns the Entity-ID (Q-number) for a given title. -- Modification of Module:ResolveEntityId -- The title is the first unnamed parameter. -- The site parameter determines the site/language for the title. Defaults to current wiki. -- The showdab parameter determines whether dab pages should return the Q-number or nil. Defaults to true. -- Returns the Q-number or nil if it does not exist. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam ------------------------------------------------------------------------------- function p.getEntityFromTitle(frame) local args=frame.args if not args[1] then args=frame:getParent().args end if not args[1] then return nil end local title = mw.text.trim(args[1]) local site = args.site or "" local showdab = parseParam(args.showdab, true) local qid = mw.wikibase.getEntityIdForTitle(title, site) if qid then local prop31 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P31")[1] if not showdab and prop31 and prop31.mainsnak.datavalue.value.id == "Q4167410" then return nil else return qid end end end ------------------------------------------------------------------------------- -- getDatePrecision returns the number representing the precision of the first best date value -- for the given property. -- It takes the qid and property ID -- The meanings are given at https://www.mediawiki.org/wiki/Wikibase/DataModel#Dates_and_times -- 0 = 1 billion years .. 6 = millennium, 7 = century, 8 = decade, 9 = year, 10 = month, 11 = day -- Returns 0 (or the second unnamed parameter) if the Wikidata does not exist. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; sourced; ------------------------------------------------------------------------------- function p.getDatePrecision(frame) local args=frame.args if not args[1] then args=frame:getParent().args end local default = tonumber(args[2] or args.default) or 0 local prop = mw.text.trim(args[1] or "") if prop == "" then return default end local qid = args.qid or "" if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return default end local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) local stat = mw.wikibase.getBestStatements(qid, prop) for i, v in ipairs(stat) do local prec = (onlysrc == false or sourced(v)) and v.mainsnak.datavalue and v.mainsnak.datavalue.value and v.mainsnak.datavalue.value.precision if prec then return prec end end return default end return p ------------------------------------------------------------------------------- -- List of exported functions ------------------------------------------------------------------------------- --[[ _getValue getValue getPreferredValue getCoords getQualifierValue getSumOfParts getValueByQual getValueByLang getValueByRefSource getPropertyIDs getQualifierIDs getPropOfProp getAwardCat getIntersectCat getGlobe getCommonsLink getSiteLink getLink getLabel label getAT getDescription getAliases pageId formatDate location checkBlacklist emptyor labelorid getLang getItemLangCode findLanguage getQID followQid globalSiteID siteID projID formatNumber examine checkvalue url2 getWebsite getAllLabels getAllDescriptions getAllAliases showNoLinks checkValidity getEntityFromTitle getDatePrecision --]] ------------------------------------------------------------------------------- 9mngqxcerfe0eurymchfyri6uzfpagv 3 3758010 7336558 7158154 2026-09-26T08:13:10Z AccountVanishRequests 2599192 AccountVanishRequests moved page [[User talk:Canadianbear5]] to [[User talk:Renamed user 72053eb6245591f1ca9807fa7711355c]] without leaving a redirect: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Canadianbear5|Canadianbear5]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 72053eb6245591f1ca9807fa7711355c|Renamed user 72053eb6245591f1ca9807fa7711355c]]" 7158154 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 17:26, 2 May 2026 (UTC) e5dvs3bqnnuquanm06a0tmgm6iwwvqt 0 3767128 7336494 7175156 2026-09-26T03:17:00Z Iziamhr 2680742 7336494 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/lang|jax}}== {{Wt/jax/head|jax}} {{Wt/jax/-n-|jax}} # unsur bahaso yang diucapin ato ditulis # [[Wt/jax/cakap|cakap]] #:''contoh dalam seloko: kato putus, bungo kembang'' [[Category:Wt/jax]] k79at7357wnvjjpweuu5v7vn4o9rj6w 7336503 7336494 2026-09-26T03:48:44Z Iziamhr 2680742 7336503 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/lang|jax}}== {{Wt/jax/head|jax}} {{Wt/jax/-n-|jax}} # unsur bahaso yang diucapin ato ditulis # [[Wt/jax/cakap|cakap]] [[Category:Wt/jax]] drzwxlk9op6hz8j65rlv7nm8nix3fod 2 3777907 7336562 7332836 2026-09-26T08:22:31Z Ganjidvd 2540604 7336562 wikitext text/x-wiki *{{#invoke:Wt/rgn/morph-rgn|main|ãn-0}} *{{#invoke:Wt/rgn/morph-rgn|main|ãgn}} *{{#invoke:Wt/rgn/morph-rgn|main|agn}} {{Wp/rgn/Zita web |acc=1/1/2016|dat=3-12-2012|sit=symbl.cc|url=https://symbl.cc/it/1E93/|tit=Latina piccola lettera Z con punto sotto|aut=Pinco Pallino}} {{Wp/rgn/Sẽnza surẓẽnt|ciao a tutti.}} {{User:Ganjidvd/Sandbox/TemplateTest|Gra amm=3|Nom=Ravena|Tip=Cumon|Ban=ravenna.png|Ste=ravenna.jpg|Did ban=sds|Did ste=adasd|Img=Ravenna.jpg|Did=daf|Nom ufc=Comune di Ravenna|var=RO|Div sup=Pruvenza d Ravena|Ams=Barattoni|Cpl=df|Cap=sdfg|Pre=Giorgia|Len ufz=Itaglien|Elt len=Rumagnôl|Alt=0|Sup=43646|Abi=1232423|Den=445.8|Cun=Zirvia|Nom abi=ravgnen|Sit=https://commons.wikimedia.org/w/index.php?search=cappelletti&title=Special%3AMediaSearch&type=image|Did map=mapa|Map=mapa.png|Sta=Itaglia|Data Abi=31-01-1999}}{{Wp/rgn/Bandira|SMR|var=SM}}{{Wp/rgn/Bandira|SMR}}ciao{{Wp/rgn/Sẽnza surẓẽnt}} {{Wp/rgn/Band div|ITA|Marche|1}}{{Wp/rgn/Band div|ITA|Toscana|1}}{{Wp/rgn/Band div|ITA|Ravenna|2}}{{Wp/rgn/Band div|ITA|Rovigo|2}} {{Wp/rgn/Band div|ITA|Roma|3}} {{Wp/rgn/Zita lìvar|aut=Alberto Giovannini|tit=A voj imparê e' Rumagnôl|ann=2025|edi=Tempo al Libro|loc=[[Wp/rgn/Fënza|Fẽnza]]|vol=I|pag=114|isb=979-12-81307-40-7}} {{Wp/rgn/ClimaAnnuale | nome = Ravèna Punta Marẽna<br /><small>([[Wp/rgn/1947|1947]]-[[Wp/rgn/2026|2026]])</small> | tempassmax01 = 20.2 | annotempassmax01 = 1979 | tempassmax02 = 20.3 | annotempassmax02 = 2020 | tempassmax03 = 25.4 | annotempassmax03 = 1997 | tempassmax04 = 31.8 | annotempassmax04 = 2011 | tempassmax05 = 35.0 | annotempassmax05 = 2001 | tempassmax06 = 37.9 | annotempassmax06 = 2026 | tempassmax07 = 39.0 | annotempassmax07 = 2026 | tempassmax08 = 39.0 | annotempassmax08 = 1952 | tempassmax09 = 36.4 | annotempassmax09 = 2026 | tempassmax10 = 28.3 | annotempassmax10 = 2023 | tempassmax11 = 24.4 | annotempassmax11 = 2013 | tempassmax12 = 21.8 | annotempassmax12 = 1989 | tempassmin01 = −13.8 | annotempassmin01 = 1985 | tempassmin02 = −14.0 | annotempassmin02 = 1956 | tempassmin03 = −5.4 | annotempassmin03 = 2005 | tempassmin04 = −1.8 | annotempassmin04 = 2003 | tempassmin05 = 2.8 | annotempassmin05 = 1957 | tempassmin06 = 7.0 | annotempassmin06 = 1955 | tempassmin07 = 10.0 | annotempassmin07 = 1965 | tempassmin08 = 10.2 | annotempassmin08 = 1989 | tempassmin09 = 5.8 | annotempassmin09 = 1977 | tempassmin10 = 1.8 | annotempassmin10 = 1971 | tempassmin11 = −3.6 | annotempassmin11 = 1983 | tempassmin12 = −7.8 | annotempassmin12 = 1996 }} {{Wp/rgn/ClimaAnnuale | nome = Ravèna Punta Marẽna<br /><small>(1971-2000)</small> | tempmax01 = 6.2 | tempmax02 = 8.8 | tempmax03 = 12.7 | tempmax04 = 16.3 | tempmax05 = 21.7 | tempmax06 = 25.7 | tempmax07 = 28.7 | tempmax08 = 28.7 | tempmax09 = 24.5 | tempmax10 = 18.8 | tempmax11 = 11.6 | tempmax12 = 7.2 | tempmedia01 = 3.5 | tempmedia02 = 5.4 | tempmedia03 = 8.9 | tempmedia04 = 12.4 | tempmedia05 = 17.3 | tempmedia06 = 21.0 | tempmedia07 = 23.9 | tempmedia08 = 23.9 | tempmedia09 = 20.0 | tempmedia10 = 15.0 | tempmedia11 = 8.6 | tempmedia12 = 4.5 | tempmin01 = 0.8 | tempmin02 = 2.0 | tempmin03 = 5.0 | tempmin04 = 8.4 | tempmin05 = 12.8 | tempmin06 = 16.3 | tempmin07 = 19.0 | tempmin08 = 19.0 | tempmin09 = 15.5 | tempmin10 = 11.2 | tempmin11 = 5.6 | tempmin12 = 1.8 | pioggia01 = 32.8 | pioggia02 = 33.5 | pioggia03 = 46.5 | pioggia04 = 54.8 | pioggia05 = 42.9 | pioggia06 = 48.3 | pioggia07 = 37.8 | pioggia08 = 57.8 | pioggia09 = 69.1 | pioggia10 = 55.7 | pioggia11 = 64.5 | pioggia12 = 40.5 | giornipioggia01 = 5 | giornipioggia02 = 5 | giornipioggia03 = 6 | giornipioggia04 = 7 | giornipioggia05 = 7 | giornipioggia06 = 6 | giornipioggia07 = 4 | giornipioggia08 = 5 | giornipioggia09 = 6 | giornipioggia10 = 6 | giornipioggia11 = 7 | giornipioggia12 = 6 }} {{Wp/rgn/Infobox |TitoloInt = adf |StileTitoloInt = background-color: |Immagine = [[File:Italy.jpg|200px]] |StileGruppo = background-color: |Gruppo1 = |Nome1 = sad |Valore1 = asd |Gruppo2 = sfg |Nome2 = |Valore2 = |Gruppo3 = |Nome3 = sg |Valore3 = fd |Gruppo4 = [[File:Italy.jpg|200px]] |Nome4 = |Valore4 = |Gruppo5 = |Nome5 = |Valore5 = [[File:Ravenna.jpg|275px]] |Gruppo6 = |Nome6 = |Valore6 = |Gruppo7 = |Nome7 = |Valore7 = |Gruppo8 = |Nome8 = |Valore8 = |Gruppo9 = |Nome9 = |Valore9 = |Gruppo10 = |Nome10 = |Valore10 = |Gruppo11 = |Nome11 = |Valore11 = |Gruppo12 = |Nome12 = |Valore12 = |Gruppo13 = |Nome13 = |Valore13 = |Gruppo14 = |Nome14 = |Valore14 = |Gruppo15 = |Nome15 = |Valore15 = |Gruppo16 = |Nome16 = |Valore16 = |Gruppo17 = |Nome17 = |Valore17 = |Gruppo18 = |Nome18 = |Valore18 = |Gruppo19 = |Nome19 = |Valore19 = |Gruppo20 = |Nome20 = |Valore20 = |Ultima = |StileUltima = background-color: }} t7ljqdhz2wyj4yyha5c19es1jq30uxq 7336567 7336562 2026-09-26T08:24:56Z Ganjidvd 2540604 7336567 wikitext text/x-wiki *{{#invoke:Wt/rgn/morph-rgn|tonic_loss|ãn-0}} *{{#invoke:Wt/rgn/morph-rgn|main|ãgn}} *{{#invoke:Wt/rgn/morph-rgn|main|agn}} {{Wp/rgn/Zita web |acc=1/1/2016|dat=3-12-2012|sit=symbl.cc|url=https://symbl.cc/it/1E93/|tit=Latina piccola lettera Z con punto sotto|aut=Pinco Pallino}} {{Wp/rgn/Sẽnza surẓẽnt|ciao a tutti.}} {{User:Ganjidvd/Sandbox/TemplateTest|Gra amm=3|Nom=Ravena|Tip=Cumon|Ban=ravenna.png|Ste=ravenna.jpg|Did ban=sds|Did ste=adasd|Img=Ravenna.jpg|Did=daf|Nom ufc=Comune di Ravenna|var=RO|Div sup=Pruvenza d Ravena|Ams=Barattoni|Cpl=df|Cap=sdfg|Pre=Giorgia|Len ufz=Itaglien|Elt len=Rumagnôl|Alt=0|Sup=43646|Abi=1232423|Den=445.8|Cun=Zirvia|Nom abi=ravgnen|Sit=https://commons.wikimedia.org/w/index.php?search=cappelletti&title=Special%3AMediaSearch&type=image|Did map=mapa|Map=mapa.png|Sta=Itaglia|Data Abi=31-01-1999}}{{Wp/rgn/Bandira|SMR|var=SM}}{{Wp/rgn/Bandira|SMR}}ciao{{Wp/rgn/Sẽnza surẓẽnt}} {{Wp/rgn/Band div|ITA|Marche|1}}{{Wp/rgn/Band div|ITA|Toscana|1}}{{Wp/rgn/Band div|ITA|Ravenna|2}}{{Wp/rgn/Band div|ITA|Rovigo|2}} {{Wp/rgn/Band div|ITA|Roma|3}} {{Wp/rgn/Zita lìvar|aut=Alberto Giovannini|tit=A voj imparê e' Rumagnôl|ann=2025|edi=Tempo al Libro|loc=[[Wp/rgn/Fënza|Fẽnza]]|vol=I|pag=114|isb=979-12-81307-40-7}} {{Wp/rgn/ClimaAnnuale | nome = Ravèna Punta Marẽna<br /><small>([[Wp/rgn/1947|1947]]-[[Wp/rgn/2026|2026]])</small> | tempassmax01 = 20.2 | annotempassmax01 = 1979 | tempassmax02 = 20.3 | annotempassmax02 = 2020 | tempassmax03 = 25.4 | annotempassmax03 = 1997 | tempassmax04 = 31.8 | annotempassmax04 = 2011 | tempassmax05 = 35.0 | annotempassmax05 = 2001 | tempassmax06 = 37.9 | annotempassmax06 = 2026 | tempassmax07 = 39.0 | annotempassmax07 = 2026 | tempassmax08 = 39.0 | annotempassmax08 = 1952 | tempassmax09 = 36.4 | annotempassmax09 = 2026 | tempassmax10 = 28.3 | annotempassmax10 = 2023 | tempassmax11 = 24.4 | annotempassmax11 = 2013 | tempassmax12 = 21.8 | annotempassmax12 = 1989 | tempassmin01 = −13.8 | annotempassmin01 = 1985 | tempassmin02 = −14.0 | annotempassmin02 = 1956 | tempassmin03 = −5.4 | annotempassmin03 = 2005 | tempassmin04 = −1.8 | annotempassmin04 = 2003 | tempassmin05 = 2.8 | annotempassmin05 = 1957 | tempassmin06 = 7.0 | annotempassmin06 = 1955 | tempassmin07 = 10.0 | annotempassmin07 = 1965 | tempassmin08 = 10.2 | annotempassmin08 = 1989 | tempassmin09 = 5.8 | annotempassmin09 = 1977 | tempassmin10 = 1.8 | annotempassmin10 = 1971 | tempassmin11 = −3.6 | annotempassmin11 = 1983 | tempassmin12 = −7.8 | annotempassmin12 = 1996 }} {{Wp/rgn/ClimaAnnuale | nome = Ravèna Punta Marẽna<br /><small>(1971-2000)</small> | tempmax01 = 6.2 | tempmax02 = 8.8 | tempmax03 = 12.7 | tempmax04 = 16.3 | tempmax05 = 21.7 | tempmax06 = 25.7 | tempmax07 = 28.7 | tempmax08 = 28.7 | tempmax09 = 24.5 | tempmax10 = 18.8 | tempmax11 = 11.6 | tempmax12 = 7.2 | tempmedia01 = 3.5 | tempmedia02 = 5.4 | tempmedia03 = 8.9 | tempmedia04 = 12.4 | tempmedia05 = 17.3 | tempmedia06 = 21.0 | tempmedia07 = 23.9 | tempmedia08 = 23.9 | tempmedia09 = 20.0 | tempmedia10 = 15.0 | tempmedia11 = 8.6 | tempmedia12 = 4.5 | tempmin01 = 0.8 | tempmin02 = 2.0 | tempmin03 = 5.0 | tempmin04 = 8.4 | tempmin05 = 12.8 | tempmin06 = 16.3 | tempmin07 = 19.0 | tempmin08 = 19.0 | tempmin09 = 15.5 | tempmin10 = 11.2 | tempmin11 = 5.6 | tempmin12 = 1.8 | pioggia01 = 32.8 | pioggia02 = 33.5 | pioggia03 = 46.5 | pioggia04 = 54.8 | pioggia05 = 42.9 | pioggia06 = 48.3 | pioggia07 = 37.8 | pioggia08 = 57.8 | pioggia09 = 69.1 | pioggia10 = 55.7 | pioggia11 = 64.5 | pioggia12 = 40.5 | giornipioggia01 = 5 | giornipioggia02 = 5 | giornipioggia03 = 6 | giornipioggia04 = 7 | giornipioggia05 = 7 | giornipioggia06 = 6 | giornipioggia07 = 4 | giornipioggia08 = 5 | giornipioggia09 = 6 | giornipioggia10 = 6 | giornipioggia11 = 7 | giornipioggia12 = 6 }} {{Wp/rgn/Infobox |TitoloInt = adf |StileTitoloInt = background-color: |Immagine = [[File:Italy.jpg|200px]] |StileGruppo = background-color: |Gruppo1 = |Nome1 = sad |Valore1 = asd |Gruppo2 = sfg |Nome2 = |Valore2 = |Gruppo3 = |Nome3 = sg |Valore3 = fd |Gruppo4 = [[File:Italy.jpg|200px]] |Nome4 = |Valore4 = |Gruppo5 = |Nome5 = |Valore5 = [[File:Ravenna.jpg|275px]] |Gruppo6 = |Nome6 = |Valore6 = |Gruppo7 = |Nome7 = |Valore7 = |Gruppo8 = |Nome8 = |Valore8 = |Gruppo9 = |Nome9 = |Valore9 = |Gruppo10 = |Nome10 = |Valore10 = |Gruppo11 = |Nome11 = |Valore11 = |Gruppo12 = |Nome12 = |Valore12 = |Gruppo13 = |Nome13 = |Valore13 = |Gruppo14 = |Nome14 = |Valore14 = |Gruppo15 = |Nome15 = |Valore15 = |Gruppo16 = |Nome16 = |Valore16 = |Gruppo17 = |Nome17 = |Valore17 = |Gruppo18 = |Nome18 = |Valore18 = |Gruppo19 = |Nome19 = |Valore19 = |Gruppo20 = |Nome20 = |Valore20 = |Ultima = |StileUltima = background-color: }} 0hkslagqf24aiyhr2mctwagwev099ph 7336568 7336567 2026-09-26T08:25:15Z Ganjidvd 2540604 7336568 wikitext text/x-wiki *{{#invoke:Wt/rgn/morph-rgn|tonic_loss|ãn-0}} *{{#invoke:Wt/rgn/morph-rgn|tonic_loss|ãgn}} *{{#invoke:Wt/rgn/morph-rgn|main|agn}} {{Wp/rgn/Zita web |acc=1/1/2016|dat=3-12-2012|sit=symbl.cc|url=https://symbl.cc/it/1E93/|tit=Latina piccola lettera Z con punto sotto|aut=Pinco Pallino}} {{Wp/rgn/Sẽnza surẓẽnt|ciao a tutti.}} {{User:Ganjidvd/Sandbox/TemplateTest|Gra amm=3|Nom=Ravena|Tip=Cumon|Ban=ravenna.png|Ste=ravenna.jpg|Did ban=sds|Did ste=adasd|Img=Ravenna.jpg|Did=daf|Nom ufc=Comune di Ravenna|var=RO|Div sup=Pruvenza d Ravena|Ams=Barattoni|Cpl=df|Cap=sdfg|Pre=Giorgia|Len ufz=Itaglien|Elt len=Rumagnôl|Alt=0|Sup=43646|Abi=1232423|Den=445.8|Cun=Zirvia|Nom abi=ravgnen|Sit=https://commons.wikimedia.org/w/index.php?search=cappelletti&title=Special%3AMediaSearch&type=image|Did map=mapa|Map=mapa.png|Sta=Itaglia|Data Abi=31-01-1999}}{{Wp/rgn/Bandira|SMR|var=SM}}{{Wp/rgn/Bandira|SMR}}ciao{{Wp/rgn/Sẽnza surẓẽnt}} {{Wp/rgn/Band div|ITA|Marche|1}}{{Wp/rgn/Band div|ITA|Toscana|1}}{{Wp/rgn/Band div|ITA|Ravenna|2}}{{Wp/rgn/Band div|ITA|Rovigo|2}} {{Wp/rgn/Band div|ITA|Roma|3}} {{Wp/rgn/Zita lìvar|aut=Alberto Giovannini|tit=A voj imparê e' Rumagnôl|ann=2025|edi=Tempo al Libro|loc=[[Wp/rgn/Fënza|Fẽnza]]|vol=I|pag=114|isb=979-12-81307-40-7}} {{Wp/rgn/ClimaAnnuale | nome = Ravèna Punta Marẽna<br /><small>([[Wp/rgn/1947|1947]]-[[Wp/rgn/2026|2026]])</small> | tempassmax01 = 20.2 | annotempassmax01 = 1979 | tempassmax02 = 20.3 | annotempassmax02 = 2020 | tempassmax03 = 25.4 | annotempassmax03 = 1997 | tempassmax04 = 31.8 | annotempassmax04 = 2011 | tempassmax05 = 35.0 | annotempassmax05 = 2001 | tempassmax06 = 37.9 | annotempassmax06 = 2026 | tempassmax07 = 39.0 | annotempassmax07 = 2026 | tempassmax08 = 39.0 | annotempassmax08 = 1952 | tempassmax09 = 36.4 | annotempassmax09 = 2026 | tempassmax10 = 28.3 | annotempassmax10 = 2023 | tempassmax11 = 24.4 | annotempassmax11 = 2013 | tempassmax12 = 21.8 | annotempassmax12 = 1989 | tempassmin01 = −13.8 | annotempassmin01 = 1985 | tempassmin02 = −14.0 | annotempassmin02 = 1956 | tempassmin03 = −5.4 | annotempassmin03 = 2005 | tempassmin04 = −1.8 | annotempassmin04 = 2003 | tempassmin05 = 2.8 | annotempassmin05 = 1957 | tempassmin06 = 7.0 | annotempassmin06 = 1955 | tempassmin07 = 10.0 | annotempassmin07 = 1965 | tempassmin08 = 10.2 | annotempassmin08 = 1989 | tempassmin09 = 5.8 | annotempassmin09 = 1977 | tempassmin10 = 1.8 | annotempassmin10 = 1971 | tempassmin11 = −3.6 | annotempassmin11 = 1983 | tempassmin12 = −7.8 | annotempassmin12 = 1996 }} {{Wp/rgn/ClimaAnnuale | nome = Ravèna Punta Marẽna<br /><small>(1971-2000)</small> | tempmax01 = 6.2 | tempmax02 = 8.8 | tempmax03 = 12.7 | tempmax04 = 16.3 | tempmax05 = 21.7 | tempmax06 = 25.7 | tempmax07 = 28.7 | tempmax08 = 28.7 | tempmax09 = 24.5 | tempmax10 = 18.8 | tempmax11 = 11.6 | tempmax12 = 7.2 | tempmedia01 = 3.5 | tempmedia02 = 5.4 | tempmedia03 = 8.9 | tempmedia04 = 12.4 | tempmedia05 = 17.3 | tempmedia06 = 21.0 | tempmedia07 = 23.9 | tempmedia08 = 23.9 | tempmedia09 = 20.0 | tempmedia10 = 15.0 | tempmedia11 = 8.6 | tempmedia12 = 4.5 | tempmin01 = 0.8 | tempmin02 = 2.0 | tempmin03 = 5.0 | tempmin04 = 8.4 | tempmin05 = 12.8 | tempmin06 = 16.3 | tempmin07 = 19.0 | tempmin08 = 19.0 | tempmin09 = 15.5 | tempmin10 = 11.2 | tempmin11 = 5.6 | tempmin12 = 1.8 | pioggia01 = 32.8 | pioggia02 = 33.5 | pioggia03 = 46.5 | pioggia04 = 54.8 | pioggia05 = 42.9 | pioggia06 = 48.3 | pioggia07 = 37.8 | pioggia08 = 57.8 | pioggia09 = 69.1 | pioggia10 = 55.7 | pioggia11 = 64.5 | pioggia12 = 40.5 | giornipioggia01 = 5 | giornipioggia02 = 5 | giornipioggia03 = 6 | giornipioggia04 = 7 | giornipioggia05 = 7 | giornipioggia06 = 6 | giornipioggia07 = 4 | giornipioggia08 = 5 | giornipioggia09 = 6 | giornipioggia10 = 6 | giornipioggia11 = 7 | giornipioggia12 = 6 }} {{Wp/rgn/Infobox |TitoloInt = adf |StileTitoloInt = background-color: |Immagine = [[File:Italy.jpg|200px]] |StileGruppo = background-color: |Gruppo1 = |Nome1 = sad |Valore1 = asd |Gruppo2 = sfg |Nome2 = |Valore2 = |Gruppo3 = |Nome3 = sg |Valore3 = fd |Gruppo4 = [[File:Italy.jpg|200px]] |Nome4 = |Valore4 = |Gruppo5 = |Nome5 = |Valore5 = [[File:Ravenna.jpg|275px]] |Gruppo6 = |Nome6 = |Valore6 = |Gruppo7 = |Nome7 = |Valore7 = |Gruppo8 = |Nome8 = |Valore8 = |Gruppo9 = |Nome9 = |Valore9 = |Gruppo10 = |Nome10 = |Valore10 = |Gruppo11 = |Nome11 = |Valore11 = |Gruppo12 = |Nome12 = |Valore12 = |Gruppo13 = |Nome13 = |Valore13 = |Gruppo14 = |Nome14 = |Valore14 = |Gruppo15 = |Nome15 = |Valore15 = |Gruppo16 = |Nome16 = |Valore16 = |Gruppo17 = |Nome17 = |Valore17 = |Gruppo18 = |Nome18 = |Valore18 = |Gruppo19 = |Nome19 = |Valore19 = |Gruppo20 = |Nome20 = |Valore20 = |Ultima = |StileUltima = background-color: }} l9pk14rxdglwf2n531npr5jmv8pnenb 7336570 7336568 2026-09-26T08:25:31Z Ganjidvd 2540604 7336570 wikitext text/x-wiki *{{#invoke:Wt/rgn/morph-rgn|tonic_loss|ãn-0}} *{{#invoke:Wt/rgn/morph-rgn|tonic_loss|ãgn}} *{{#invoke:Wt/rgn/morph-rgn|tonic loss|agn}} {{Wp/rgn/Zita web |acc=1/1/2016|dat=3-12-2012|sit=symbl.cc|url=https://symbl.cc/it/1E93/|tit=Latina piccola lettera Z con punto sotto|aut=Pinco Pallino}} {{Wp/rgn/Sẽnza surẓẽnt|ciao a tutti.}} {{User:Ganjidvd/Sandbox/TemplateTest|Gra amm=3|Nom=Ravena|Tip=Cumon|Ban=ravenna.png|Ste=ravenna.jpg|Did ban=sds|Did ste=adasd|Img=Ravenna.jpg|Did=daf|Nom ufc=Comune di Ravenna|var=RO|Div sup=Pruvenza d Ravena|Ams=Barattoni|Cpl=df|Cap=sdfg|Pre=Giorgia|Len ufz=Itaglien|Elt len=Rumagnôl|Alt=0|Sup=43646|Abi=1232423|Den=445.8|Cun=Zirvia|Nom abi=ravgnen|Sit=https://commons.wikimedia.org/w/index.php?search=cappelletti&title=Special%3AMediaSearch&type=image|Did map=mapa|Map=mapa.png|Sta=Itaglia|Data Abi=31-01-1999}}{{Wp/rgn/Bandira|SMR|var=SM}}{{Wp/rgn/Bandira|SMR}}ciao{{Wp/rgn/Sẽnza surẓẽnt}} {{Wp/rgn/Band div|ITA|Marche|1}}{{Wp/rgn/Band div|ITA|Toscana|1}}{{Wp/rgn/Band div|ITA|Ravenna|2}}{{Wp/rgn/Band div|ITA|Rovigo|2}} {{Wp/rgn/Band div|ITA|Roma|3}} {{Wp/rgn/Zita lìvar|aut=Alberto Giovannini|tit=A voj imparê e' Rumagnôl|ann=2025|edi=Tempo al Libro|loc=[[Wp/rgn/Fënza|Fẽnza]]|vol=I|pag=114|isb=979-12-81307-40-7}} {{Wp/rgn/ClimaAnnuale | nome = Ravèna Punta Marẽna<br /><small>([[Wp/rgn/1947|1947]]-[[Wp/rgn/2026|2026]])</small> | tempassmax01 = 20.2 | annotempassmax01 = 1979 | tempassmax02 = 20.3 | annotempassmax02 = 2020 | tempassmax03 = 25.4 | annotempassmax03 = 1997 | tempassmax04 = 31.8 | annotempassmax04 = 2011 | tempassmax05 = 35.0 | annotempassmax05 = 2001 | tempassmax06 = 37.9 | annotempassmax06 = 2026 | tempassmax07 = 39.0 | annotempassmax07 = 2026 | tempassmax08 = 39.0 | annotempassmax08 = 1952 | tempassmax09 = 36.4 | annotempassmax09 = 2026 | tempassmax10 = 28.3 | annotempassmax10 = 2023 | tempassmax11 = 24.4 | annotempassmax11 = 2013 | tempassmax12 = 21.8 | annotempassmax12 = 1989 | tempassmin01 = −13.8 | annotempassmin01 = 1985 | tempassmin02 = −14.0 | annotempassmin02 = 1956 | tempassmin03 = −5.4 | annotempassmin03 = 2005 | tempassmin04 = −1.8 | annotempassmin04 = 2003 | tempassmin05 = 2.8 | annotempassmin05 = 1957 | tempassmin06 = 7.0 | annotempassmin06 = 1955 | tempassmin07 = 10.0 | annotempassmin07 = 1965 | tempassmin08 = 10.2 | annotempassmin08 = 1989 | tempassmin09 = 5.8 | annotempassmin09 = 1977 | tempassmin10 = 1.8 | annotempassmin10 = 1971 | tempassmin11 = −3.6 | annotempassmin11 = 1983 | tempassmin12 = −7.8 | annotempassmin12 = 1996 }} {{Wp/rgn/ClimaAnnuale | nome = Ravèna Punta Marẽna<br /><small>(1971-2000)</small> | tempmax01 = 6.2 | tempmax02 = 8.8 | tempmax03 = 12.7 | tempmax04 = 16.3 | tempmax05 = 21.7 | tempmax06 = 25.7 | tempmax07 = 28.7 | tempmax08 = 28.7 | tempmax09 = 24.5 | tempmax10 = 18.8 | tempmax11 = 11.6 | tempmax12 = 7.2 | tempmedia01 = 3.5 | tempmedia02 = 5.4 | tempmedia03 = 8.9 | tempmedia04 = 12.4 | tempmedia05 = 17.3 | tempmedia06 = 21.0 | tempmedia07 = 23.9 | tempmedia08 = 23.9 | tempmedia09 = 20.0 | tempmedia10 = 15.0 | tempmedia11 = 8.6 | tempmedia12 = 4.5 | tempmin01 = 0.8 | tempmin02 = 2.0 | tempmin03 = 5.0 | tempmin04 = 8.4 | tempmin05 = 12.8 | tempmin06 = 16.3 | tempmin07 = 19.0 | tempmin08 = 19.0 | tempmin09 = 15.5 | tempmin10 = 11.2 | tempmin11 = 5.6 | tempmin12 = 1.8 | pioggia01 = 32.8 | pioggia02 = 33.5 | pioggia03 = 46.5 | pioggia04 = 54.8 | pioggia05 = 42.9 | pioggia06 = 48.3 | pioggia07 = 37.8 | pioggia08 = 57.8 | pioggia09 = 69.1 | pioggia10 = 55.7 | pioggia11 = 64.5 | pioggia12 = 40.5 | giornipioggia01 = 5 | giornipioggia02 = 5 | giornipioggia03 = 6 | giornipioggia04 = 7 | giornipioggia05 = 7 | giornipioggia06 = 6 | giornipioggia07 = 4 | giornipioggia08 = 5 | giornipioggia09 = 6 | giornipioggia10 = 6 | giornipioggia11 = 7 | giornipioggia12 = 6 }} {{Wp/rgn/Infobox |TitoloInt = adf |StileTitoloInt = background-color: |Immagine = [[File:Italy.jpg|200px]] |StileGruppo = background-color: |Gruppo1 = |Nome1 = sad |Valore1 = asd |Gruppo2 = sfg |Nome2 = |Valore2 = |Gruppo3 = |Nome3 = sg |Valore3 = fd |Gruppo4 = [[File:Italy.jpg|200px]] |Nome4 = |Valore4 = |Gruppo5 = |Nome5 = |Valore5 = [[File:Ravenna.jpg|275px]] |Gruppo6 = |Nome6 = |Valore6 = |Gruppo7 = |Nome7 = |Valore7 = |Gruppo8 = |Nome8 = |Valore8 = |Gruppo9 = |Nome9 = |Valore9 = |Gruppo10 = |Nome10 = |Valore10 = |Gruppo11 = |Nome11 = |Valore11 = |Gruppo12 = |Nome12 = |Valore12 = |Gruppo13 = |Nome13 = |Valore13 = |Gruppo14 = |Nome14 = |Valore14 = |Gruppo15 = |Nome15 = |Valore15 = |Gruppo16 = |Nome16 = |Valore16 = |Gruppo17 = |Nome17 = |Valore17 = |Gruppo18 = |Nome18 = |Valore18 = |Gruppo19 = |Nome19 = |Valore19 = |Gruppo20 = |Nome20 = |Valore20 = |Ultima = |StileUltima = background-color: }} 7f0i83mwr3flx9b0xamqywpd6wdyz20 7336571 7336570 2026-09-26T08:25:42Z Ganjidvd 2540604 7336571 wikitext text/x-wiki *{{#invoke:Wt/rgn/morph-rgn|tonic_loss|ãn-0}} *{{#invoke:Wt/rgn/morph-rgn|tonic_loss|ãgn}} *{{#invoke:Wt/rgn/morph-rgn|tonic_loss|agn}} {{Wp/rgn/Zita web |acc=1/1/2016|dat=3-12-2012|sit=symbl.cc|url=https://symbl.cc/it/1E93/|tit=Latina piccola lettera Z con punto sotto|aut=Pinco Pallino}} {{Wp/rgn/Sẽnza surẓẽnt|ciao a tutti.}} {{User:Ganjidvd/Sandbox/TemplateTest|Gra amm=3|Nom=Ravena|Tip=Cumon|Ban=ravenna.png|Ste=ravenna.jpg|Did ban=sds|Did ste=adasd|Img=Ravenna.jpg|Did=daf|Nom ufc=Comune di Ravenna|var=RO|Div sup=Pruvenza d Ravena|Ams=Barattoni|Cpl=df|Cap=sdfg|Pre=Giorgia|Len ufz=Itaglien|Elt len=Rumagnôl|Alt=0|Sup=43646|Abi=1232423|Den=445.8|Cun=Zirvia|Nom abi=ravgnen|Sit=https://commons.wikimedia.org/w/index.php?search=cappelletti&title=Special%3AMediaSearch&type=image|Did map=mapa|Map=mapa.png|Sta=Itaglia|Data Abi=31-01-1999}}{{Wp/rgn/Bandira|SMR|var=SM}}{{Wp/rgn/Bandira|SMR}}ciao{{Wp/rgn/Sẽnza surẓẽnt}} {{Wp/rgn/Band div|ITA|Marche|1}}{{Wp/rgn/Band div|ITA|Toscana|1}}{{Wp/rgn/Band div|ITA|Ravenna|2}}{{Wp/rgn/Band div|ITA|Rovigo|2}} {{Wp/rgn/Band div|ITA|Roma|3}} {{Wp/rgn/Zita lìvar|aut=Alberto Giovannini|tit=A voj imparê e' Rumagnôl|ann=2025|edi=Tempo al Libro|loc=[[Wp/rgn/Fënza|Fẽnza]]|vol=I|pag=114|isb=979-12-81307-40-7}} {{Wp/rgn/ClimaAnnuale | nome = Ravèna Punta Marẽna<br /><small>([[Wp/rgn/1947|1947]]-[[Wp/rgn/2026|2026]])</small> | tempassmax01 = 20.2 | annotempassmax01 = 1979 | tempassmax02 = 20.3 | annotempassmax02 = 2020 | tempassmax03 = 25.4 | annotempassmax03 = 1997 | tempassmax04 = 31.8 | annotempassmax04 = 2011 | tempassmax05 = 35.0 | annotempassmax05 = 2001 | tempassmax06 = 37.9 | annotempassmax06 = 2026 | tempassmax07 = 39.0 | annotempassmax07 = 2026 | tempassmax08 = 39.0 | annotempassmax08 = 1952 | tempassmax09 = 36.4 | annotempassmax09 = 2026 | tempassmax10 = 28.3 | annotempassmax10 = 2023 | tempassmax11 = 24.4 | annotempassmax11 = 2013 | tempassmax12 = 21.8 | annotempassmax12 = 1989 | tempassmin01 = −13.8 | annotempassmin01 = 1985 | tempassmin02 = −14.0 | annotempassmin02 = 1956 | tempassmin03 = −5.4 | annotempassmin03 = 2005 | tempassmin04 = −1.8 | annotempassmin04 = 2003 | tempassmin05 = 2.8 | annotempassmin05 = 1957 | tempassmin06 = 7.0 | annotempassmin06 = 1955 | tempassmin07 = 10.0 | annotempassmin07 = 1965 | tempassmin08 = 10.2 | annotempassmin08 = 1989 | tempassmin09 = 5.8 | annotempassmin09 = 1977 | tempassmin10 = 1.8 | annotempassmin10 = 1971 | tempassmin11 = −3.6 | annotempassmin11 = 1983 | tempassmin12 = −7.8 | annotempassmin12 = 1996 }} {{Wp/rgn/ClimaAnnuale | nome = Ravèna Punta Marẽna<br /><small>(1971-2000)</small> | tempmax01 = 6.2 | tempmax02 = 8.8 | tempmax03 = 12.7 | tempmax04 = 16.3 | tempmax05 = 21.7 | tempmax06 = 25.7 | tempmax07 = 28.7 | tempmax08 = 28.7 | tempmax09 = 24.5 | tempmax10 = 18.8 | tempmax11 = 11.6 | tempmax12 = 7.2 | tempmedia01 = 3.5 | tempmedia02 = 5.4 | tempmedia03 = 8.9 | tempmedia04 = 12.4 | tempmedia05 = 17.3 | tempmedia06 = 21.0 | tempmedia07 = 23.9 | tempmedia08 = 23.9 | tempmedia09 = 20.0 | tempmedia10 = 15.0 | tempmedia11 = 8.6 | tempmedia12 = 4.5 | tempmin01 = 0.8 | tempmin02 = 2.0 | tempmin03 = 5.0 | tempmin04 = 8.4 | tempmin05 = 12.8 | tempmin06 = 16.3 | tempmin07 = 19.0 | tempmin08 = 19.0 | tempmin09 = 15.5 | tempmin10 = 11.2 | tempmin11 = 5.6 | tempmin12 = 1.8 | pioggia01 = 32.8 | pioggia02 = 33.5 | pioggia03 = 46.5 | pioggia04 = 54.8 | pioggia05 = 42.9 | pioggia06 = 48.3 | pioggia07 = 37.8 | pioggia08 = 57.8 | pioggia09 = 69.1 | pioggia10 = 55.7 | pioggia11 = 64.5 | pioggia12 = 40.5 | giornipioggia01 = 5 | giornipioggia02 = 5 | giornipioggia03 = 6 | giornipioggia04 = 7 | giornipioggia05 = 7 | giornipioggia06 = 6 | giornipioggia07 = 4 | giornipioggia08 = 5 | giornipioggia09 = 6 | giornipioggia10 = 6 | giornipioggia11 = 7 | giornipioggia12 = 6 }} {{Wp/rgn/Infobox |TitoloInt = adf |StileTitoloInt = background-color: |Immagine = [[File:Italy.jpg|200px]] |StileGruppo = background-color: |Gruppo1 = |Nome1 = sad |Valore1 = asd |Gruppo2 = sfg |Nome2 = |Valore2 = |Gruppo3 = |Nome3 = sg |Valore3 = fd |Gruppo4 = [[File:Italy.jpg|200px]] |Nome4 = |Valore4 = |Gruppo5 = |Nome5 = |Valore5 = [[File:Ravenna.jpg|275px]] |Gruppo6 = |Nome6 = |Valore6 = |Gruppo7 = |Nome7 = |Valore7 = |Gruppo8 = |Nome8 = |Valore8 = |Gruppo9 = |Nome9 = |Valore9 = |Gruppo10 = |Nome10 = |Valore10 = |Gruppo11 = |Nome11 = |Valore11 = |Gruppo12 = |Nome12 = |Valore12 = |Gruppo13 = |Nome13 = |Valore13 = |Gruppo14 = |Nome14 = |Valore14 = |Gruppo15 = |Nome15 = |Valore15 = |Gruppo16 = |Nome16 = |Valore16 = |Gruppo17 = |Nome17 = |Valore17 = |Gruppo18 = |Nome18 = |Valore18 = |Gruppo19 = |Nome19 = |Valore19 = |Gruppo20 = |Nome20 = |Valore20 = |Ultima = |StileUltima = background-color: }} a0y0avrxw62f6htaf3q5fxyvsa3d3pg 7336584 7336571 2026-09-26T09:01:45Z Ganjidvd 2540604 7336584 wikitext text/x-wiki *{{#invoke:Wt/rgn/morph-rgn|tonic_loss_Ponseggi|ãn-0}} *{{#invoke:Wt/rgn/morph-rgn|tonic_loss|ãgn}} *{{#invoke:Wt/rgn/morph-rgn|tonic_loss|agn}} {{Wp/rgn/Zita web |acc=1/1/2016|dat=3-12-2012|sit=symbl.cc|url=https://symbl.cc/it/1E93/|tit=Latina piccola lettera Z con punto sotto|aut=Pinco Pallino}} {{Wp/rgn/Sẽnza surẓẽnt|ciao a tutti.}} {{User:Ganjidvd/Sandbox/TemplateTest|Gra amm=3|Nom=Ravena|Tip=Cumon|Ban=ravenna.png|Ste=ravenna.jpg|Did ban=sds|Did ste=adasd|Img=Ravenna.jpg|Did=daf|Nom ufc=Comune di Ravenna|var=RO|Div sup=Pruvenza d Ravena|Ams=Barattoni|Cpl=df|Cap=sdfg|Pre=Giorgia|Len ufz=Itaglien|Elt len=Rumagnôl|Alt=0|Sup=43646|Abi=1232423|Den=445.8|Cun=Zirvia|Nom abi=ravgnen|Sit=https://commons.wikimedia.org/w/index.php?search=cappelletti&title=Special%3AMediaSearch&type=image|Did map=mapa|Map=mapa.png|Sta=Itaglia|Data Abi=31-01-1999}}{{Wp/rgn/Bandira|SMR|var=SM}}{{Wp/rgn/Bandira|SMR}}ciao{{Wp/rgn/Sẽnza surẓẽnt}} {{Wp/rgn/Band div|ITA|Marche|1}}{{Wp/rgn/Band div|ITA|Toscana|1}}{{Wp/rgn/Band div|ITA|Ravenna|2}}{{Wp/rgn/Band div|ITA|Rovigo|2}} {{Wp/rgn/Band div|ITA|Roma|3}} {{Wp/rgn/Zita lìvar|aut=Alberto Giovannini|tit=A voj imparê e' Rumagnôl|ann=2025|edi=Tempo al Libro|loc=[[Wp/rgn/Fënza|Fẽnza]]|vol=I|pag=114|isb=979-12-81307-40-7}} {{Wp/rgn/ClimaAnnuale | nome = Ravèna Punta Marẽna<br /><small>([[Wp/rgn/1947|1947]]-[[Wp/rgn/2026|2026]])</small> | tempassmax01 = 20.2 | annotempassmax01 = 1979 | tempassmax02 = 20.3 | annotempassmax02 = 2020 | tempassmax03 = 25.4 | annotempassmax03 = 1997 | tempassmax04 = 31.8 | annotempassmax04 = 2011 | tempassmax05 = 35.0 | annotempassmax05 = 2001 | tempassmax06 = 37.9 | annotempassmax06 = 2026 | tempassmax07 = 39.0 | annotempassmax07 = 2026 | tempassmax08 = 39.0 | annotempassmax08 = 1952 | tempassmax09 = 36.4 | annotempassmax09 = 2026 | tempassmax10 = 28.3 | annotempassmax10 = 2023 | tempassmax11 = 24.4 | annotempassmax11 = 2013 | tempassmax12 = 21.8 | annotempassmax12 = 1989 | tempassmin01 = −13.8 | annotempassmin01 = 1985 | tempassmin02 = −14.0 | annotempassmin02 = 1956 | tempassmin03 = −5.4 | annotempassmin03 = 2005 | tempassmin04 = −1.8 | annotempassmin04 = 2003 | tempassmin05 = 2.8 | annotempassmin05 = 1957 | tempassmin06 = 7.0 | annotempassmin06 = 1955 | tempassmin07 = 10.0 | annotempassmin07 = 1965 | tempassmin08 = 10.2 | annotempassmin08 = 1989 | tempassmin09 = 5.8 | annotempassmin09 = 1977 | tempassmin10 = 1.8 | annotempassmin10 = 1971 | tempassmin11 = −3.6 | annotempassmin11 = 1983 | tempassmin12 = −7.8 | annotempassmin12 = 1996 }} {{Wp/rgn/ClimaAnnuale | nome = Ravèna Punta Marẽna<br /><small>(1971-2000)</small> | tempmax01 = 6.2 | tempmax02 = 8.8 | tempmax03 = 12.7 | tempmax04 = 16.3 | tempmax05 = 21.7 | tempmax06 = 25.7 | tempmax07 = 28.7 | tempmax08 = 28.7 | tempmax09 = 24.5 | tempmax10 = 18.8 | tempmax11 = 11.6 | tempmax12 = 7.2 | tempmedia01 = 3.5 | tempmedia02 = 5.4 | tempmedia03 = 8.9 | tempmedia04 = 12.4 | tempmedia05 = 17.3 | tempmedia06 = 21.0 | tempmedia07 = 23.9 | tempmedia08 = 23.9 | tempmedia09 = 20.0 | tempmedia10 = 15.0 | tempmedia11 = 8.6 | tempmedia12 = 4.5 | tempmin01 = 0.8 | tempmin02 = 2.0 | tempmin03 = 5.0 | tempmin04 = 8.4 | tempmin05 = 12.8 | tempmin06 = 16.3 | tempmin07 = 19.0 | tempmin08 = 19.0 | tempmin09 = 15.5 | tempmin10 = 11.2 | tempmin11 = 5.6 | tempmin12 = 1.8 | pioggia01 = 32.8 | pioggia02 = 33.5 | pioggia03 = 46.5 | pioggia04 = 54.8 | pioggia05 = 42.9 | pioggia06 = 48.3 | pioggia07 = 37.8 | pioggia08 = 57.8 | pioggia09 = 69.1 | pioggia10 = 55.7 | pioggia11 = 64.5 | pioggia12 = 40.5 | giornipioggia01 = 5 | giornipioggia02 = 5 | giornipioggia03 = 6 | giornipioggia04 = 7 | giornipioggia05 = 7 | giornipioggia06 = 6 | giornipioggia07 = 4 | giornipioggia08 = 5 | giornipioggia09 = 6 | giornipioggia10 = 6 | giornipioggia11 = 7 | giornipioggia12 = 6 }} {{Wp/rgn/Infobox |TitoloInt = adf |StileTitoloInt = background-color: |Immagine = [[File:Italy.jpg|200px]] |StileGruppo = background-color: |Gruppo1 = |Nome1 = sad |Valore1 = asd |Gruppo2 = sfg |Nome2 = |Valore2 = |Gruppo3 = |Nome3 = sg |Valore3 = fd |Gruppo4 = [[File:Italy.jpg|200px]] |Nome4 = |Valore4 = |Gruppo5 = |Nome5 = |Valore5 = [[File:Ravenna.jpg|275px]] |Gruppo6 = |Nome6 = |Valore6 = |Gruppo7 = |Nome7 = |Valore7 = |Gruppo8 = |Nome8 = |Valore8 = |Gruppo9 = |Nome9 = |Valore9 = |Gruppo10 = |Nome10 = |Valore10 = |Gruppo11 = |Nome11 = |Valore11 = |Gruppo12 = |Nome12 = |Valore12 = |Gruppo13 = |Nome13 = |Valore13 = |Gruppo14 = |Nome14 = |Valore14 = |Gruppo15 = |Nome15 = |Valore15 = |Gruppo16 = |Nome16 = |Valore16 = |Gruppo17 = |Nome17 = |Valore17 = |Gruppo18 = |Nome18 = |Valore18 = |Gruppo19 = |Nome19 = |Valore19 = |Gruppo20 = |Nome20 = |Valore20 = |Ultima = |StileUltima = background-color: }} n21sauel4jzy51anh4z4btovqx0v0cx 0 3794092 7336498 7294571 2026-09-26T03:33:59Z CommonsDelinker 992 Removing "LAPU-LAPU_CITY_HALL.jpg", it has been deleted from Commons by [[commons:User:Krd|Krd]] because: No license since 18 September 2026. 7336498 wikitext text/x-wiki [[File:Lapu-Lapu Monument Illuminated.jpg|thumb|Lapu-lapu Monument]] Lapu-lapu ay usad na Datu kan Mactan, usad na islang parte na ngowan kan Pilipinas. Kabisto si Lapu-lapu sa 1521 Battle of Mactan, kung sari nadaog niya ag kaniyang pwersa an tropang Espanyol na pinangunahan ni Ferdinand Magellan. [[Category:Wp/bto]] g8vm9zut7gncoo6ha9s8dnge4cqks5w 10 3796117 7336521 7335321 2026-09-26T05:03:20Z トラネコマン 2597037 Strontium→Hureapekane 7336521 wikitext text/x-wiki {| class="navbox" |- | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Wakkakarpe|H]] | width="3.125%" colspan="30" |&nbsp; | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Tokapcupmaw|He]] |- |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Sumakane|Li]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Beryllium|Be]] | colspan="24" |&nbsp; |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Boron|B]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Ancikarpe|C]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Somomawmaw|N]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Mawmaw|O]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Mommaw|F]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Asirmaw|Ne]] |- |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Sippokane|Na]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Siwkane|Mg]] | colspan="24" |&nbsp; |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Aluminium|Al]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Silicon|Si]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Phosphorus|P]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Iwaw|S]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Makayonemaw|Cl]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Katupasemaw|Ar]] |- | style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Potassium|K]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Ponekane|Ca]] |colspan="14" |&nbsp; |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Scandium|Sc]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Porokamuykane|Ti]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Vanadium|V]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Irokane|Cr]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Manganese|Mn]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Kane (somoperkep)|Fe]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Cobalt|Co]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Nickel|Ni]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Hurekane|Cu]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Retarkane|Zn]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Konrukane|Ga]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Toitcuemkokane|Ge]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Surkuemkokane|As]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Kunnecuppe|Se]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Huremompe|Br]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Krypton|Kr]] |- | style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Rubidium|Rb]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Hureapekane|Sr]] |colspan="14" |&nbsp; |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Itturikane|Y]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Zirconium|Zr]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Niobium|Nb]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Molybdenum|Mo]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Technetium|Tc]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Nucakane|Ru]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Rhodium|Rh]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Palladium|Pd]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Sirokane|Ag]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Cadmium|Cd]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Indium|In]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Tin|Sn]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Antimony|Sb]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Tellurium|Te]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Iodine|I]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Anunmaw|Xe]] |- | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Rusiwninkane|Cs]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Pasekane|Ba]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Lanthanum|La]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Cerium|Ce]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Praseodymium|Pr]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Neodymium|Nd]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Promethium|Pm]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Samarium|Sm]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Ewropakane|Eu]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Gadolinium|Gd]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Terpikane|Tb]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Dysprosium|Dy]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Holmium|Ho]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Erpikane|Er]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Matkunawmosirkane|Tm]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Itterpikane|Yb]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Lutetium|Lu]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Hafnium|Hf]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Tantalum|Ta]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Tungsten|W]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Rhenium|Re]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Hurakane|Os]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Rayocikane|Ir]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Ponsirokane|Pt]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Konkane|Au]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Momkane|Hg]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Thallium|Tl]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Yaykane|Pb]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Bismuth|Bi]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Porantoemkokane|Po]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Astatine|At]] | width="3.125%" style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Radon|Rn]] |- |style="background-color:#cccccc" |[[Wp/ain/Huransukane|Fr]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Radium|Ra]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Actinium|Ac]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Thorium|Th]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Protactinium|Pa]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Kantokorkamuynociwkane|U]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Atuykorkamuynociwkane|Np]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Poknamosirkorkamuynociwkane|Pu]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Amerikakane|Am]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Curium|Cm]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Berkelium|Bk]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Californium|Cf]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Einsteinium|Es]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Fermium|Fm]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Mendelevium|Md]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Nobelium|No]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Lawrenciumm|Lr]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Rutherfordium|Rf]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Tupnakane|Db]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Seaborgium|Sg]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Bohrium|Bh]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Hassium|Hs]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Meitnerium|Mt]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Darmstadtium|Ds]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Roentgenium|Rg]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Kopernikuskane|Cn]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Sisamkane|Nh]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Flerovium|Fl]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Moskuwakane|Mc]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Riwermorkane|Lv]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Tennessine|Ts]] |style="background-color:#cccccc"|[[Wp/ain/Oganesson|Og]] |- |- | colspan="32" | |}<noinclude> </noinclude> [[Category:Wp/ain]] {{INTERWIKI|Q5866775}} trvrjm6q0a7izlxvcyakd6i3f9fqsn8 0 3802072 7336495 7297660 2026-09-26T03:18:02Z MATTHEW Angela 2686623 7336495 wikitext text/x-wiki O sa ko a [[Wp/tsw/Ajiriki a̱ mini|ajiriki a̱ mini]], '''asula''' is any enclosed [[Wp/tsw/Upata|upata]] ne uri upa̱ta̱wu ɗa a structure, ne wo'uyi uri ukuzu na̱ [[Wp/tsw/Pa̱pu|pa̱pu]] ma uwa ma yi she na̱ [[Wp/tsw/Unastustu|unastustu]] ko ukasu upa̱ta̱ u'ro. U'uwata yi tsu ɓoloyi ta̱ na̱ ko [[Wp/tsw/Ukobu|passageway]], asula ro, ko ahili. Upa̱ta̱'a̱ utsu da̱ na̱ ta̱ mgbai ne ama dede a kura wala. Mgbai, fixtures, ado, na̱ masta maro, ko uba̱ta̱ ne asula ri o sa, ko ajiriki a̱ mini (ko amasta maro ajiriki iɗa) tsu kabata̱ ulinga na̱ a yuwa pe. ==Alabari== A labari, ulinga na asula afaru ta̱ tun agatun [[Wp/tsw/Minoan civilization|Minoan]] shedama 2200 BC, ubatu ne ma̱kapa a [[Wp/tsw/Akrotiri (loci va prehistoric)|Akrotiri]] a Santorini roshoyi ahili tsu'uwu wa̱ sula a tsu'uwun vu tsusun.<ref name="Akrotiri">{{Wp/tsw/Cite web|url=http://www.travel-to-santorini.com/place.php?place_id=40|title=Archaeological Site of Akrotiri |work=Travel to Santorini: Santorini Island Guide |publisher=Marinet Ltd |access-date=23 November 2009}}</ref><ref>''Oxford Dictionaries'' (2013)</ref> A tsusun dede itsu' uwun wa asula ne akura rosho na [[Wp/tsw/Asula yasa|asula yasa]], [[Wp/tsw/Asulan pondo|asulan pondo]], [[Wp/tsw/Eshiri|asula sumbu]], [[Wp/tsw/Asula itana|asula itana]], okobu, na linga ro. Makapa ma Akrotiri ma mane rosho to amansta ma ro usa wa sula zuva va sula ro [[Wp/tsw/Staircase|staircase]]s bolole, esiri na itana [[Wp/tsw/Alabaster|alabaster]] itsuwun <ref name="Akrotiri" /> Akustiyi [[Wp/tsw/Rome|Rome]] manifested very complex building forms with a variety of room types, including some of the earliest examples of rooms for indoor bathing. [[Category:Wp/tsw]] [[Category:Wp/tsw/Tsishingini]] [[Category:Wp/tsw/Kambari Wikipedia Outreach]] gojdbg20nzckupd8korfphv6xio49wc 7336496 7336495 2026-09-26T03:19:12Z MATTHEW Angela 2686623 7336496 wikitext text/x-wiki O sa ko a [[Wp/tsw/Ajiriki a̱ mini|ajiriki a̱ mini]], '''asula''' is any enclosed [[Wp/tsw/Upata|upata]] ne uri upa̱ta̱wu ɗa a structure, ne wo'uyi uri ukuzu na̱ [[Wp/tsw/Pa̱pu|pa̱pu]] ma uwa ma yi she na̱ [[Wp/tsw/Unastustu|unastustu]] ko ukasu upa̱ta̱ u'ro. U'uwata yi tsu ɓoloyi ta̱ na̱ ko [[Wp/tsw/Ukobu|passageway]], asula ro, ko ahili. Upa̱ta̱'a̱ utsu da̱ na̱ ta̱ mgbai ne ama dede a kura wala. Mgbai, fixtures, ado, na̱ masta maro, ko uba̱ta̱ ne asula ri o sa, ko ajiriki a̱ mini (ko amasta maro ajiriki iɗa) tsu kabata̱ ulinga na̱ a yuwa pe. ==Alabari== A labari, ulinga na asula afaru ta̱ tun agatun [[Wp/tsw/Minoan civilization|Minoan]] shedama 2200 BC, ubatu ne ma̱kapa a [[Wp/tsw/Akrotiri (loci va prehistoric)|Akrotiri]] a Santorini roshoyi ahili tsu'uwu wa̱ sula a tsu'uwun vu tsusun.<ref name="Akrotiri">{{Wp/tsw/Cite web|url=http://www.travel-to-santorini.com/place.php?place_id=40|title=Archaeological Site of Akrotiri |work=Travel to Santorini: Santorini Island Guide |publisher=Marinet Ltd |access-date=23 November 2009}}</ref><ref>''Oxford Dictionaries'' (2013)</ref> A tsusun dede itsu' uwun wa asula ne akura rosho na [[Wp/tsw/Asula yasa|asula yasa]], [[Wp/tsw/Asulan pondo|asulan pondo]], [[Wp/tsw/Eshiri|asula sumbu]], [[Wp/tsw/Asula itana|asula itana]], okobu, na linga ro. Makapa ma Akrotiri ma mane rosho to amansta ma ro usa wa sula zuva va sula ro [[Wp/tsw/Staircase|staircase]]s bolole, esiri na itana [[Wp/tsw/Alabaster|alabaster]] itsuwun <ref name="Akrotiri" /> Akustiyi [[Wp/tsw/Rome|Rome]]. [[Category:Wp/tsw]] [[Category:Wp/tsw/Tsishingini]] [[Category:Wp/tsw/Kambari Wikipedia Outreach]] mqv9bv5u0r4ombva3mba40x8p8b3yrq 0 3803614 7336358 7331404 2026-09-25T17:25:29Z Kuldeepburjbhalaike 2581131 ਅੰਤਰ-ਵਿਕੀ ਕੜੀਆਂ ਨੂੰ [[d:Q20608768]] ਵਿੱਚ ਜੋੜਨਾ 7336358 wikitext text/x-wiki '''ਬਲਰਾਮ''' (ਜਨਮ 25 ਜੂਨ, 1964) ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਅਨੁਵਾਦਕ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਚਿੰਤਕ ਹੈ। == ਕਥਨ == [[Category:Wq/pa]] [[Category:Wq/pa/ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦਕ]] {{INTERWIKI|Q20608768}} ny6ec36c3xw30e6ujuma2tcyq9ab7ah 14 3812902 7336557 7328140 2026-09-26T07:52:50Z Badak Jawa 2578223 Adding interwiki links to [[d:Q141500855]] 7336557 wikitext text/x-wiki Kumpulan:WikiSeloka [[Category:Wt/jax/Utamo]] {{INTERWIKI|Q141500855}} il49ik1su9t0t2m8ohwoksejryfa3yd 0 3813008 7336491 7328617 2026-09-26T02:52:09Z Iziamhr 2680742 7336491 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/lang|jax}}== {{Wt/jax/-n-|jax}} # bendo yang digunokan untuk ngikat =={{Wt/jax/lang|id}}== {{Wt/jax/-n-|id}} # tali [[Category:Wt/jax]] inc12bnpfrb3ty3ncegpdxdo3ep5sqb 7336492 7336491 2026-09-26T02:56:41Z Iziamhr 2680742 7336492 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/lang|jax}}== {{Wt/jax/-n-|jax}} # bendo yang digunokan untuk ngikat #:''contoh dalam seloko: tali bapintal tigo, kok putus boleh disambung'' =={{Wt/jax/lang|id}}== {{Wt/jax/-n-|id}} # tali [[Category:Wt/jax]] 7gkngj2reojy6cmm6cvypo7tiept9kl 7336504 7336492 2026-09-26T03:49:22Z Iziamhr 2680742 7336504 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/lang|jax}}== {{Wt/jax/-n-|jax}} # bendo yang digunokan untuk ngikat =={{Wt/jax/lang|id}}== {{Wt/jax/-n-|id}} # tali [[Category:Wt/jax]] inc12bnpfrb3ty3ncegpdxdo3ep5sqb 0 3813235 7336359 7329968 2026-09-25T17:25:34Z ConnorLaLingwis 2704826 linking lapo 7336359 wikitext text/x-wiki [[File:Child with Smallpox Bangladesh.jpg|thumb|262x262px|In piti avèk tit pikòt dan Bangladèsh (1973)]] '''Tit pikòt''' çé in maladi ki [[Wp/lou/Viris|viris]] variola kozé. Li fé lafyèv, é apré sa, démanjézon é zérison sî [[Wp/lou/Lapo|lapo]]. Zérison-yé vini avèk lapostimm, é yé fé lakrout kan yé shésé.<ref name="WHO-smallpox">[https://www.who.int/health-topics/smallpox Smallpox], World Health Organization. Vizité 18 sèptemb 2026.</ref> Tit pikòt té fé dê gran épidémi dan [[Wp/lou/Listwa|listwa]]. Pourtan, vaksinasyon té édé éliminné maladi-la. An 1980, Organizasyon Monndyal pou Lasanté déklaré éradikasyon monndyal pou tit pikòt.<ref name="WHO-vaccination">[https://www.who.int/news-room/spotlight/history-of-vaccination/history-of-smallpox-vaccination History of smallpox vaccination], World Health Organization. Vizité 18 sèptemb 2026.</ref> == Référans == <references /> [[Category:Wp/lou]] {{INTERWIKI|Q12214}} gmrgmo4hosl8t354s4evb7ueahczjb0 0 3813661 7336524 7332314 2026-09-26T05:08:01Z Nirjal stha 714983 जानकारी थप 7336524 wikitext text/x-wiki [[File:Nyatapola temple 123.jpg|thumb|File:Nyatapola temple 123.jpg|न्यातपोल मन्दिर]] '''न्यातपोल मन्दिर''' भक्तपुरको टौमढी टोलमा अवस्थित प्रसिद्ध पाँचतले मन्दिर हो। यो भक्तपुर दरबार क्षेत्रको प्रमुख ऐतिहासिक तथा वास्तुकलात्मक सम्पदामध्ये एक हो। मन्दिर नेवारी वास्तुकलाको उत्कृष्ट नमुनाका रूपमा परिचित छ। == बुझ्नुहोस् == न्यातपोल मन्दिर सिद्धिलक्ष्मीलाई समर्पित मन्दिर हो। यसको निर्माण मल्ल राजा भूपतिन्द्र मल्लको शासनकालमा भएको हो। पाँच तला भएकाले यसको नाम न्यातपोल अर्थात् पाँच तला भन्ने अर्थसँग जोडिन्छ। मन्दिरको प्रवेशमार्गमा क्रमशः विशाल मूर्तिहरू राखिएका छन्। मन्दिरको संरचना, काठका कलात्मक झ्याल–ढोका र इँटाको वास्तुकला भक्तपुरको परम्परागत नेवारी कला तथा शिल्पको विशेष उदाहरण हो। == कसरी पुग्ने == न्यातपोल मन्दिर भक्तपुरको टौमढी टोलमा रहेको छ। काठमाडौं, ललितपुर तथा भक्तपुरका विभिन्न स्थानबाट सार्वजनिक बस, ट्याक्सी वा निजी सवारीसाधनबाट भक्तपुर पुग्न सकिन्छ। भक्तपुर दरबार क्षेत्रमा पुगेपछि पैदल टौमढी टोल हुँदै मन्दिर पुग्न सकिन्छ। == हेर्नुहोस् == * भक्तपुर दरबार क्षेत्र * भैरवनाथ मन्दिर * दत्तात्रेय मन्दिर * पोटरी स्क्वायर * ५५ झ्याले दरबार * स्वर्णद्वार * भक्तपुरको परम्परागत नेवारी बस्ती == खानुहोस् == भक्तपुरमा स्थानीय नेवारी परिकार तथा खाजाहरूको स्वाद लिन सकिन्छ। जुजु धौ, बारा, चटामरी, समयबजी तथा विभिन्न नेवारी परिकारहरू लोकप्रिय छन्। [[Category:Wy/ne]] okqbn1il84ze2kogk41skpmf7kiayr5 0 3814140 7336463 7336267 2026-09-25T20:39:20Z Dinkawiki 2364021 7336463 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/fvr]] [[File:Emi Mahmoud Islamic Poet.jpg|thumb]] Emi / Emtithal Ma̱hmʉ́ʉd (dééŋ da̱rɨŋ'íŋ sime 1992 wala 1993, Poora'ŋ ba̱rʉ́, Sudân) yé Sʉdân-Amrɨ̂kadʉŋo-ii na júnyúŋodʉŋo-ii ǎl yé-ii ná 2015'ŋ Dʉldɨ'ŋ Rámsíŋá Dítiníŋtarrîg'íŋ kóos bawa. 2018-lé, yé Bá̱rʉ́ŋáꞌŋ Jɨrgɨ́ŋó'ŋ Ájíŋâŋdaaradʉŋo íríkʉŋo Já̱rrɨ́dʉŋo'ŋ Ja̱a̱rʉŋíŋsurma'ŋ Mirsâl walagal jamaŋdʉŋo eŋa, na inná kin kʉrro-lé, ǎl yé-ii namaŋ mirsâl eŋa, jáwla-si ná ja̱rrɨ́kwǎ'ŋ kóyóŋá-le nyaŋá ba̱rʉŋa Kênya,  na Jôrdan dɨó, ilâíŋ namá yé-ii ná júndí ásáŋ kwa suŋŋâ kɨ́wɨ́al wala ta̱bʉŋo kawíal já̱rrɨ́kwǎ'ŋ miina'ŋ sábbá, 2023-lé, ye-sí kona in-si kaníe Porreŋa'ŋ Ta̱bʉ tin 100/píri ǎl ʉ́ndʉ́lkʉŋo, na yé bâŋ kérrég bajíŋjírsíŋo-lé puttó kɨrél ásáŋ dééŋ domoŋ kí kʉrro páágó ilâíŋ ǎl ʉ́tóŋá éle ná kwa-sí írí rʉ́rɨŋɨ na kwa'ŋ jʉrrʉ̂ deerkóór'íŋ jɨgéŋá'ŋ asá namaŋ naaꞌŋ tin-lé ká̱ɨ́ŋ ná dúíti Sʉdân dɨó. Ma̱hmʉ́ʉd-sí Poora'ŋ ba̱rʉ́, Sʉdân ka̱rɨŋɨ, namás ká̱wsɨ́ŋe kí dɨ́eŋ toŋíŋkwaŋ ná Yáman keéŋé, addit-lé asá yé buúr ká̱ɨ́ŋɨ. Yé míŋ liiŋ gal namás pa̱a̱sɨ́ŋɨ́ ná Akʉ́raŋáŋ Jɨrgɨ́ŋólá-lê (Amrɨ̂ka) nyaŋá ayé 1998. Nii ǎl kééŋ ayéŋá saabe pa̱a̱gʉl, yé bá ka̱rɨ́ŋ wá̱ɨ́ŋa Sʉdân, íllâ ǎl dééŋ íya kí dééŋ báa jaaríŋíŋjuró-lés kányíŋe kí kwaŋ arrá ilâíŋ ʉʉ́ŋ ǎl kuriŋa kawríŋe áláŋ gʉʉdpáálíŋá-sí sôŋgoŋa kaníal, yé na kééŋ jaaruŋa dǐi namás pɨ́tɨ́'ŋ dǔu kʉlʉŋʉl kí ka̱lɨ, in jaimiŋ namá jɨgé appâ júndí dééŋ írí namá yé-ii nás gʉʉd'íŋ ta̱gɨdɨŋ páálí. Ma̱hmʉ́ʉd Julia R. Masterman'íŋ Soom íríkwaŋ-lé gʉʉd piá Philadelphia na Leonore Annenberge'ŋ  jɨ́wɨ́ŋjěelíŋsôŋgoŋa wala bajjáa'ŋ gʉʉd-si bóyé. Yé lia namá Yale'ŋ ɨsó-le ká̱rɨ́, íllâ ǎl yé dʉldɨ'ŋjɨ́wɨ na jaiŋ'íŋjɨ́wɨ nyoogtiny'íŋ gʉʉd piá namá 2016 péén kuro. Ma̱hmʉ́ʉd dééŋ rámsí'ŋ ʉʉŋa'ŋ jwa dééŋ jáíti waarkwaŋ-lé Yale'ŋ ɨsó-le míŋ nii asá yé pééníŋdǔu ká̱ɨ́ŋtîŋi. Yé Oyé!-le ká̱rɨ́, rámsí-jwakwǎ'ŋ daara'ŋ allawan asá kí Latino'ŋ Bʉllɨŋ'íŋ Páŋgátʉró tiili parsáye wala ɨsó'ŋdáárá-le. 2013-lé, yé kí jɨ́tɨ́móla'ŋ dorá rámsí'ŋ a̱rdɨŋdʉŋo'ŋ lóós ɨ́tɨ́móla ŋunyuŋól bʉtte díg-le ná in ka̱rɨ́a (Haleema). Ma̱hmʉ́ʉd 'íŋ 2015'ŋ kʉrróŋjawí'ŋ pʉ́ʉ́zeŋjeeŋ rámsí-le in ka̱rɨ́ŋi (Mama). In namá kilmá'ŋ pis'íŋ janí kéŋá. Ma̱hmʉ́ʉd 'íŋ íya'ŋ sábbá. Ma̱hmʉ́ʉd dog ba̱gɨ́ŋdoljaní bʉ́ló Álan Kúrdi-lé ná in ka̱rɨ́ŋi (Bóy In Za Sân). 2018, namá kééŋ rámsíŋá'ŋ dombore'ŋ janyal kéŋá ǎl in ka̱rɨ́ŋi (Sístaris Entaranis). Míŋ nii ǎl yé soom íríkwaŋ-lé gʉʉd piiŋi, Ma̱hmʉ́ʉd tuuŋas ná dog júnyúŋodʉŋo kéŋá, na díbéŋjeélel kí belé wala gal sabba'ŋ jaarí já̱lpʉ́ŋóla'ŋ ja̱ɨm'íŋ ila ʉʉ durú'ŋ-le ǎl kee ná dúíti Poora'ŋ ba̱rʉ́ dɨó. 2015-lé, yé BBC-le kila yáaŋa 100'ŋ dɨó díg kéŋá ǎl yeeŋ ka̱ɨ́ŋ " yáaŋa surmáŋkʉ́má saa suŋŋâkwaŋ da̱ldɨ'ŋ dɨó nyét ", 2016 ta̱rɨ́s káwe áláŋ páágó Ba̱rʉ́ŋta̱bʉ Obâma'ŋ gorre'ŋ jôŋ-lé nii asá yé Islâmꞌiŋ Daarates Baltimore-sí ta̱rɨ́ piá. 2017-lé, Ma̱hmʉ́ʉd kí kerŋaŋ-si nyiíŋí ǎ̱y jírsíŋodʉŋo'ŋ tusúŋjɨ̂lŋɨ'ŋ tʉllɨŋ ay níŋ jáa-lé, rámsíŋá'ŋ jawar'íŋ jáa na dééŋ deépa'ŋ gʉʉd'íŋ játko-lé deema Nɨw Yórok, Oslo, Istokholom, De Hague, Burússels, Parîs,  Lóndon,  Yórok. 2016-lé, Bá̱rʉ́ŋá'ŋ Jɨrgɨ́ŋó'ŋ Nyétiŋ Jɨ́sɨ́ŋo-lés ta̱rɨ́ káwe áláŋ páágó nás kééŋ rámsíŋá'ŋ dɨó díg iwar kí júúrúŋa̱rdɨŋ deem Nɨw Yórok. 2018-lé, yé já̱wli'ŋ jírsíŋodʉŋo kéŋá TEDX Tóok Kakûma'ŋ Jjá̱rrɨ́kwǎꞌŋ kóyó-le, Kênya. s8y38k58n1d6d9j7qrussw6fsqzqcvf 0 3814225 7336349 7336087 2026-09-25T16:39:18Z ConnorLaLingwis 2704826 7336349 wikitext text/x-wiki [[File:Blue catfish.PNG|thumb|In barbi, in kalité pwason.]] '''Pwason''' çé in kalité [[Wp/lou/Zanimo|zanimo]] ki viv dan dolo, kom larivyé, lak, lamær, é loséyan. Pwason kapab najé, é li gin zékay enho sô lékòrsh épi zwi pou respiré.<ref>« Poisson », dans ''Encyclopédie Larousse'' [en ligne], Éditions Larousse, konsulté le 24 sèptemb 2026, https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/poisson/56979</ref> Ina plizyé lèspès pwason, kom boflo, barbi, karp, shoupik, pærsh, é kap soley.<ref>Valdman, Albert; Klingler, Thomas A.; Marshall, Margaret M.; Rottet, Kevin J. ''Dictionary of Louisiana Creole''. Bloomington: Indiana University Press, 1998, p. 223.</ref> Moun péshé pwason avèk in baton é in lanmçon. Yé sèrvi pwason pou fé manjé, kom koubiyon pwason. == Référans == <references /> [[Category:Wp/lou]] [[Category:Syens]] {{INTERWIKI|Q152}} 1sk8bkgoymly30gabx2pj42x1vutnqr 0 3814265 7336341 7336270 2026-09-25T16:01:48Z Manaf205 2595279 7336341 wikitext text/x-wiki [[File:Ruqayya lamido.jpg|thumb|Ruqayya lamido]] [[Category:Wq/ha]] Ruqayya Lamido Dodo ( Hon. Hajiya Ruqayya Lamido Dodo) ’Yar siyasar Najeriya ce, mai gina zaman lafiya, kuma mai aikin raya al’umma. An fi saninta a matsayin shugabar matasa ADYC kuma ’yar takarar siyasa mai tasowa a ƙarƙashin '''African Democratic Congress (ADC).''' Ruqayya Lamido Dodo ta kasance wata muhimmiyar murya wajen inganta da ƙarfafa shigar mata da matasa cikin harkokin siyasar Najeriya. == zantuka == * Dole ne mata su shiga harkar siyasa bww858ha0rf9a6mud0nsbzyq83tl1nu 7336344 7336341 2026-09-25T16:03:03Z Manaf205 2595279 /* zantuka */ 7336344 wikitext text/x-wiki [[File:Ruqayya lamido.jpg|thumb|Ruqayya lamido]] [[Category:Wq/ha]] Ruqayya Lamido Dodo ( Hon. Hajiya Ruqayya Lamido Dodo) ’Yar siyasar Najeriya ce, mai gina zaman lafiya, kuma mai aikin raya al’umma. An fi saninta a matsayin shugabar matasa ADYC kuma ’yar takarar siyasa mai tasowa a ƙarƙashin '''African Democratic Congress (ADC).''' Ruqayya Lamido Dodo ta kasance wata muhimmiyar murya wajen inganta da ƙarfafa shigar mata da matasa cikin harkokin siyasar Najeriya. == zantuka == * Dole ne mata su shiga harkar siyasa * idan mijina ya ganni a red chambers zaiyi alfahari 9op26rhyn7b00tprr2oo85eyw6zq4r4 10 3814268 7336291 7336287 2026-09-25T12:38:17Z ङघिञ 2644823 7336291 wikitext text/x-wiki {{Wp/pih/Infobox |bodystyle= border-radius: 10px; border-collapse: separate; overflow: hidden; border: 1px solid #a2a9b1; float: right; box-shadow: 0 2px 2px 0 rgba(0.1,0.2,0.1,0.2); |headerstyle = background:#d4a68a; |subheaderstyle = background:#d4a68a; |labelstyle = white-space: pre-line; width:33%; |abovestyle = background:linear-gradient(#664228, #D4A68A 70%); padding:3px; border-radius:5px; color:#E1D9D1; font-family:'Bell MT', serif; font-size:150%; |above =<span style="float:left; margin-left: 3px;">[[image:{{#switch:{{#invoke:Wp/pih/Wikidata | claim | property=P279/P31| list=no | formatting=raw }}|Q105390172|Q427961|Q105071180|Q2665272|Q102496|Q625160|Q654710|Q665487|Q1269563|Q668130|Q1435020|Q1478645|Q1492823|Q1506541|Q2029182|Q2083380|Q2288631|Q13052937|Q10551473|Q6932046|Q6566418|Q4504655|Q2998465|Q2998465|Q373074|Q385337|Q385337|Q106889447|Q105388829|Q3146899|Q373074|Q105389481|Q4024737|Q1989839|=Chess tile bl trans.svg |#default =Globe_icon.svg}}|24px]]</span><b>{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{SUBPAGENAME}}}}</b><br/> {{#if:{{{native_name|}}}|{{{native_name}}}}} | image1 = {{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_skyline|}}}|size={{{imagesize|100px}}} |sizedefault=frameless|upright=1|border={{{image_border|}}}|alt={{{image_alt|{{{image_caption|}}}}}}|caption={{{image_caption}}}|suppressplaceholder=yes}} | rowclass1 = mergedtoprow | rowcellstyle1 = padding:0.2em 0 0 0 | class1 = maptable | data1 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Wp/pih/Infobox settlement/columns | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_flag}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Flag {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type=Flag|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_seal|}}}|size={{{seal_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Seal {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type={{#if:{{{seal_type|}}}|{{{seal_type}}}|Seal}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_shield|}}}||size={{{shield_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{shield_alt|}}}|title=Shield {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type=Shield|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_blank_emblem|}}}|size={{{blank_emblem_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|title=Ofishol logo o' {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=100px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location o' {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{{map_caption}}}</div>}}}} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{#if:{{{latd}}}|{{coord|{{{latd|}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longd|}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}}}|{{{coordinates|{{{koordinat}}}}}}}} }}| {{Wp/pih/location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}}}}}}} |float = center |width = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|150}} |default_width = 275 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{#if:{{{latd}}}|{{coord|{{{latd|}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longd|}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}}}|{{{coordinates|{{{koordinat}}}}}}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |marksize = 6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} }} }} | label2 = {{#invoke:Wp/pih/Wikidata|getLabel|P85}} | data2 = {{{motto|}}} | data3 = {{#if:{{{motto|}}}|{{#if:{{{motto_audio|}}}|<center>[[File:{{{motto_audio|}}}]]<br><hr></center>}}}} | label5 = {{GetLabelFix|P1546|lang=vec}} | data5= {{#ifeq:{{{bomò|}}}|{{novalue|lang=vec}}|<!--No mostrar -->|{{{bomò|}}} }} | label6 = {{GetLabelFix|P2238|lang=vec}} | data6= {{#if:{{{sìnboło|}}}|{{{sìnboło|}}}}} | label7 = {{GetLabelFix|P1813|lang=vec}} | data7= {{#if:{{{sigla|}}}|{{{sigla|}}}}} | label8 = {{GetLabelFix|P1449|lang=vec}} | data8= {{#if:{{{soranome|}}}|{{{soranome|}}}}} | label9 = {{GetLabelFix|P138|lang=vec}} | data9= {{#if:{{{etimołozia|}}}|{{{etimołozia|}}}}} | header10 = {{#if:{{{draw_mapa|}}}{{{imàzene_mapa|}}}{{{locałizasion|}}}|{{GetLabelFix|Q17334923|lang=vec}} }} | data11 = {{#if:{{{imàzene_mapa|}}} |<!-- hi ha imàzene de mapa d'àrea d'actuació -->{{center|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{imàzene_mapa|}}} |sizedefault=300x300px |upright=1 |alt={{{alt_mapa|}}}|suppressplaceholder=yes}}<br />{{{didascalia_mapa|}}} }} }} | data12= {{if empty | {{{draw_mapa|}}} | {{{locałizasion|}}} }} | label13 = {{GetLabelFix|P30|lang=vec}} | data13 = {{{continente|}}} | label14 = {{GetLabelFix|P1336|lang=vec}} | data14 = {{#if:{{{teritori_reclamai|}}} | {{{teritori_reclamai|}}} }} | data15 = {{Regex blocolocalizasion|{{#if:{{{lista_locałizasion|}}} | {{{lista_locałizasion|}}} |{{Zeografia/bloco locałizasion|child=yes |item={{{item|}}} |lang=vec |admin_tipus1 = {{GetLabelFix|Q6256|lang=vec|linked=yes}} |admin1 = {{#invoke:wikidades | claim | value={{{stato_istòrego|}}} | formatting=table | property=P131 | qualifier= P17/P154 OR P17/P94 OR P17/P158 OR P17/P41 | rowformat = $1 $0 | rowsubformat1=[[Imàjine:$1|25x25px|link=]]&nbsp;&nbsp; }} |admin_tipus2 = {{{admin_tipus1|}}} |admin2 = {{{admin1|}}} |admin_tipus3 = {{{admin_tipus2|}}} |admin3 = {{{admin2|}}} |admin_tipus4 = {{{admin_tipus3|}}} |admin4 = {{{admin3|}}} |admin_tipus5 = {{{admin_tipus4|}}} |admin5 = {{{admin4|}}} |admin_tipus6 = {{{admin_tipus5|}}} |admin6 = {{{admin5|}}} |admin_tipus7 = {{{admin_tipus6|}}} |admin7 = {{{admin6|}}} |admin_tipus8 = {{{admin_tipus7|}}} |admin8 = {{{admin7|}}} }} }} }} | label16 = {{GetLabelFix|P500|lang=vec}} | data16 = {{{exclave_in|}}} | label17 = {{GetLabelFix|P501|lang=vec}} | data17 = {{{enclave_in|}}} | label18 = {{GetLabelFix|P1376|lang=vec}} | data18 = {{Regex blocolocalizasion|{{lista desplegable condicional|{{{capitałe_de|}}}|40|1}} }} | header19 = {{#if:{{{capitałe1|}}}{{{capitałe2|}}} {{{capitałe3|}}}{{{capitałe4|}}} {{{gran_sità|}}} {{{nome_munisipi|}}}{{{locałità_arente|}}} |{{if empty|{{{intestasion_entità|}}}|<hr>}} }} | label20 = {{if empty |{{{targheta_capitałe1|}}} |{{#ifeq:{{#invoke:Delink|delink|{{{capitałe1|}}} }} |{{#invoke:Delink|delink|{{{gran_sità|}}} }} |{{GetLabelFix|P36|lang=vec}} +<!-- --> {{GetLabelFix|Q51929311|lang=vec}} }} |{{GetLabelFix|P36|lang=vec}} }} | data20 = {{{capitałe1|}}} | label21 = {{{targheta_capitałe2|}}} | data21 = {{{capitałe2|}}} | label22 = {{{targheta_capitałe3|}}} | data22 = {{{capitałe3|}}} | label23 = {{{targheta_capitałe4|}}} | data23 = {{{capitałe4|}}} | label24 = {{if empty|{{{targheta_gran_sità|}}} |{{GetLabelFix|Q51929311|lang=vec}}}} | data24 = {{#ifeq:{{#invoke:Delink|delink|{{{capitałe1|}}} }} | {{#invoke:Delink|delink|{{{gran_sità|}}}}}|<!--no mostrar, ja està com a capitałe -->|{{{gran_sità|}}} }} | label25 = {{if empty|{{{targheta_nome_sudivizion|}}}|{{GetLabelFix|Q15284|lang=vec}} }} | data25 = {{{nome_sudivizion|}}} | label26 = {{GetLabelFix|P150|lang=vec}} | data26 = {{lista desplegable condicional|{{{locałità_arente|}}}|40|1}} | header30 = {{#if:{{{popołasion|}}} {{{densità|}}}{{{abitanti|}}}{{{nome_abitanti|}}} {{{batezemai|}}}{{{łéngua|}}}{{{rełijon|}}}{{{grupi_ètneghi|}}} |{{GetLabelFix|Q33829|lang=vec}}}} | label31 = {{#switch:{{#invoke:wikidades | claim | property=P279/P31| list=no | formatting=raw }}|Q105390172|Q427961|Q105071180|Q2665272|Q102496|Q625160|Q654710|Q665487|Q1269563|Q668130|Q1435020|Q1478645|Q1492823|Q1506541|Q2029182|Q2083380|Q2288631|Q13052937|Q10551473|Q6932046|Q6566418|Q4504655|Q2998465|Q2998465|Q373074|Q385337|Q385337|Q106889447|Q105388829|Q105389481|Q4024737|Q1989839|={{GetLabelFix|Q2359691|lang=vec}} |#default ={{GetLabelFix|Q16868672|lang=vec}} }} | data31 = {{#if:{{{popołasion|}}} | {{{popołasion|}}} {{{status_popołasion|}}}<!-- -->{{#if:{{{popołasion_ano|}}} |&nbsp;<small>({{{popołasion_ano|}}})</small>}} }} | label32 = {{GetLabelFix|Q23008351|lang=vec}} | data32 = {{#if:{{both|{{{popołasion_pos|}}} | {{{popołasion_refer|}}} }} |{{ordinal|{{{popołasion_pos|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{popołasion_refer|}}} }} }} | label33 = %&nbsp;{{GetLabelFix|Q33829|lang=vec}} | data33 = {{#if:{{both|{{{popołasion_per|}}} | {{{popołasion_refer|}}} }} |{{{popołasion_per|}}}&nbsp;%&nbsp;{{Deod'|{{{popołasion_refer|}}} }} }} | label34 = {{GetLabelFix|Q29539|lang=vec}} | data34 = {{{densità|}}} | label35 = {{GetLabelFix|Q7743|lang=vec}} | data35 = {{#if:{{{abitanti|}}} | {{{abitanti|}}}<!-- -->{{#if:{{{abitanti_ano|}}} |&nbsp;({{{abitanti_ano|}}})}} }} | label36 = {{GetLabelFix|Q99485732|lang=vec}} | data36 = {{lista desplegable condicional|{{{popołasion_zènaro|}}}|40|1}} | label37 = {{GetLabelFix|P1549|lang=vec}} | data37 = {{#if:{{{nome_abitanti|}}}|<small>{{{nome_abitanti|}}}</small>}} {{#if:{{{nome_abitanti2|}}}|<br />o {{{nome_abitanti2|}}} }} | label38 = {{#switch:{{#invoke:wikidades | claim | property=P279/P31| list=no | formatting=raw }}|Q105390172|Q427961|Q105071180|Q2665272|Q102496|Q625160|Q654710|Q665487|Q1269563|Q668130|Q1435020|Q1478645|Q1492823|Q1506541|Q2029182|Q2083380|Q2288631|Q13052937|Q10551473|Q6932046|Q6566418|Q4504655|Q2998465|Q2998465|Q373074|Q385337|Q385337|Q106889447|Q105388829|Q105389481|Q4024737|Q1989839|=Batezemai |#default ={{GetLabelFix|P2124|lang=vec}} }} | data38 = {{{batezemai|}}} | label39 = {{if empty|{{{targheta_łéngua|}}}|{{GetLabelFix|Q337968|lang=vec}} }} | data39 = {{{łéngua|}}} | label40 = {{GetLabelFix|P140|lang=vec}} | data40 = {{{rełijon|}}} | label41 = {{GetLabelFix|P172|lang=vec}} | data41 = {{{grupi_ètneghi|}}} | label42 = {{GetLabelFix|P2250|lang=vec}} | data42 = {{#if:{{{speransa_vita|}}} | {{{speransa_vita|}}}<!-- -->{{#if:{{{status_speransa_vita|}}} |&nbsp;({{{status_speransa_vita|}}})}} }} | label43 = {{GetLabelFix|P3864|lang=vec}} | data43 = {{{taso_de_suicìdio|}}} | label44 = {{{targheta_popołasion1|}}} | data44 = {{{nome_popołasion1|}}} | label45 = {{GetLabelFix|P2573|lang=vec}} | data45 = {{{taso_de_scołarizasion|}}} | label46 = {{{targheta_popołasion4|}}} | data46 = {{{nome_popołasion4|}}} | header47 = {{#if:{{{partde|}}}{{{superfise|}}}{{{superfise_àcua|}}} {{{dimensions|}}}{{{amplada|}}} {{{llargada|}}}{{{alçada|}}} {{{confini|}}}{{{lìnea_costiera|}}}{{{bagnà_da|}}}{{{altitùdene|}}} {{{ponto_pì_alto|}}}{{{altitùdene_màsima|}}}{{{ponto_pì_baso|}}} {{{altitùdene_mìnema|}}}{{{confina_co|}}}{{{bloco_zeografia_spesałe|}}} {{{nome_zeografia1|}}}{{{nome_zeografia2|}}}{{{nome_zeografia3|}}} {{{nome_zeografia4|}}}{{{nome_zeografia5|}}} {{{entità_statìstega|}}} |{{GetLabelFix|Q1071|lang=vec}} }} | label49 = {{GetLabelFix|P8138|lang=vec}} | data49 = {{{entità_statìstega|}}} | label50 = {{GetLabelFix|P361|lang=vec}} | data50 = {{Regex partede|{{{partde|}}} }} | label51 = {{GetLabelFix|Q665487|lang=vec}} | data51 = {{{diòceze|}}} | label53 = {{GetLabelFix|P2046|lang=vec}} | data53 = {{{superfise|}}} | label54 = {{GetLabelFix|Q23008351|lang=vec}} | data54 = {{#if:{{both|{{{superfise_pos|}}} | {{{superfise_refer|}}} }} |{{ordinal|{{{superfise_pos|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{superfise_refer|}}} }} }} | label56 = &nbsp;%&nbsp;{{GetLabelFix|Q183366|lang=vec}} | data56 = {{#if:{{both|{{{superfise_da|}}} | {{{superfise_refer|}}} }} |{{{superfise_da|}}}&nbsp;%&nbsp;{{Deod'|{{{superfise_refer|}}} }} }} | label58 = {{GetLabelFix|Q283|lang=vec}} | data58 = {{#if:{{{superfise_àcua|}}}|{{{superfise_àcua|}}}}} | label70 = {{GetLabelFix|Q12453|lang=vec}} | data70 = {{Bloco dimension |dimensions = {{{dimensions|}}} |diametre = | amplada = {{{amplada|}}} | llargada = {{{llargada|}}} | alçada = {{{alçada|}}}| unità_mezura = {{if empty| {{{unità_mezura|}}}|km}}}} | label72 = {{if empty | {{{targheta_confini|}}} | {{GetLabelFix|Q177239|lang=vec}} }} | data72 = {{{confini|}}} | label74 = {{GetLabelFix|P5141|lang=vec}} | data74 = {{{lìnea_costiera|}}} | label75 = {{GetLabelFix|P206|lang=vec}} | data75 = {{{bagnà_da|}}} | label76 = {{GetLabelFix|Q190200|lang=vec}} | data76 = {{#if:{{{altitùdene|}}} |{{{altitùdene|}}}<!-- -->}}<!-- -->{{#if:{{{ponto_pì_alto|}}}|<!-- res -->|{{#if:{{{altitùdene_màsima|}}}|&nbsp;..[[file:Feather-arrows-chevrons-up.svg|20px|link=]]:{{{altitùdene_màsima|}}} }} }}<!-- -->{{#if:{{{ponto_pì_baso|}}}|<!-- res -->|{{#if:{{{altitùdene_mìnema|}}}|&nbsp;..[[file:Feather-arrows-chevrons-down.svg|20px|link=]]:{{{altitùdene_mìnema|}}} }} }} | label77 = {{GetLabelFix|P610|lang=vec}} | data77 = {{#if:{{{ponto_pì_alto|}}}|{{{ponto_pì_alto|}}} {{#if:{{{altitùdene_màsima|}}}|&nbsp;({{{altitùdene_màsima|}}}) }} }} | label78 = {{GetLabelFix|P1589|lang=vec}} | data78 = {{#if:{{{ponto_pì_baso|}}}|{{{ponto_pì_baso|}}} {{#if:{{{altitùdene_mìnema|}}}|&nbsp;({{{altitùdene_mìnema|}}}) }} }} | label81 = {{GetLabelFix|P47|lang=vec}} | data81 = {{lista desplegable condicional|{{{confina_co|}}}|40|1}} | data82 = {{{bloco_zeografia_spesałe|}}} | label84 = {{{targheta_zeografia1|}}} | data84 = {{{nome_zeografia1|}}} | label85 = {{{targheta_zeografia2|}}} | data85 = {{{nome_zeografia2|}}} | label86 = {{{targheta_zeografia3|}}} | data86 = {{{nome_zeografia3|}}} | label87 = {{{targheta_zeografia4|}}} | data87 = {{{nome_zeografia4|}}} | label88 = {{{targheta_zeografia5|}}} | data88 = {{{nome_zeografia5|}}} | header92 = {{#if: {{{anteriore|}}}{{{fondador|}}}{{{lista_fondasion|}}} {{{data_fondasion1|}}}{{{data_fondasion2|}}}{{{data_fondasion3|}}} {{{data_fondasion4|}}}{{{posterior|}}}{{{avegniminti_ciave|}}} {{{lista_sełebrasion|}}}{{{data_sełebrasion1|}}} {{{data_sełebrasion2|}}}{{{data_sełebrasion3|}}} {{{data_sełebrasion4|}}}{{{patro|}}}{{{bloco_istòria_spesałe|}}} {{{nome_istòria1|}}}{{{nome_istòria2|}}}{{{nome_istòria3|}}} {{{nome_istòria4|}}}{{{nome_istòria5|}}} {{{dì_marcà|}}} {{{data_desołusion1|}}}{{{data_desołusion2|}}}{{{data_desołusion3|}}} {{{data_desołusion4|}}} |{{GetLabelFix|Q92615993|editicon=no|lang=vec}} }} | label94 = {{GetLabelFix|P155|lang=vec}} | data94 = {{{anteriore|}}} | label95 = {{GetLabelFix|P112|lang=vec}} | data95 = {{{fondador|}}} | label96 = {{{targheta_fondasion|}}} | data96 = {{#if:{{{targheta_fondasion|}}} |{{#if:{{{lista_fondasion|}}}{{{data_fondasion1|}}}{{{data_fondasion2|}}} {{{data_fondasion3|}}} {{{data_fondasion4|}}} | &nbsp;}} }} | label97 = {{if empty|{{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion1|}}} }}|{{GetLabelFix|Q11398090|lang=vec}} }} | data97 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion1|}}} }} | label98 = {{if empty|{{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion1|}}} }}|{{GetLabelFix|Q18603731|lang=vec}} }} | data98 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion1|}}} }} | label99 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion2|}}} }} | data99 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion2|}}} }} | label100 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion2|}}} }} | data100 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion2|}}} }} | label101 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion3|}}} }} | data101 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion3|}}} }} | label102 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion3|}}} }} | data102 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion3|}}} }} | label103 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion4|}}} }} | data103 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion4|}}} }} | label104 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion4|}}} }} | data104 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion4|}}} }} | data105 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}| {{{lista_fondasion|}}} }} | label106 = {{GetLabelFix|Q2245405|lang=vec}} | data106 = {{lista desplegable condicional|{{{avegniminti_ciave|}}}|40|3}} | label107 = {{GetLabelFix|P1249|lang=vec}} | data107 = {{{prima_mension|}}} | label109 = {{if empty|{{{targheta_lista_sełebrasion|}}}|{{GetLabelFix|P832|lang=vec}} }} | data109 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}} |{{lista desplegable condicional|{{{lista_sełebrasion|}}}|40|1}} }} | label110 = {{{targheta_sełebrasion|}}} | data110 = {{#if:{{{targheta_sełebrasion|}}} |{{#if:{{{data_sełebrasion1|}}} {{{data_sełebrasion2|}}} {{{data_sełebrasion3|}}} {{{data_sełebrasion4|}}} | &nbsp;}} }} | label111 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion1|}}} }} | data111 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion1|}}} }} | label112 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion2|}}} }} | data112 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion2|}}} }} | label113 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion3|}}} }} | data113 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion3|}}} }} | label114 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion4|}}} }} | data114 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion4|}}} }} | label116 = {{GetLabelFix|P417|lang=vec}} | data116 = {{{patro|}}} | label117 = {{GetLabelFix|P1885|lang=vec}} | data117 = {{{catedrałe|}}} | label118 = {{GetLabelFix|Q55426287|lang=vec}} | data118 = {{{dì_marcà|}}} | label119 = {{GetLabelFix|Q150139|lang=vec}} | data119 = {{{festa_major|}}} | data120 = {{{bloco_istòria_spesałe|}}} | label121 = {{{targheta_istòria1|}}} | data121 = {{{nome_istòria1|}}} | label122 = {{{targheta_istòria2|}}} | data122 = {{{nome_istòria2|}}} | label124 = {{{targheta_istòria3|}}} | data124 = {{{nome_istòria3|}}} | label126 = {{{targheta_istòria4|}}} | data126 = {{{nome_istòria4|}}} | label128 = {{{targheta_istòria5|}}} | data128 = {{{nome_istòria5|}}} | header125 = {{#switch:{{#invoke:wikidades | claim | property=P279/P31| list=no | formatting=raw }}|Q105390172|Q427961|Q105071180|Q2665272|Q102496|Q625160|Q654710|Q665487|Q1269563|Q668130|Q1435020|Q1478645|Q1492823|Q1506541|Q2029182|Q2083380|Q2288631|Q13052937|Q10551473|Q6932046|Q6566418|Q4504655|Q2998465|Q2998465|Q373074|Q385337|Q385337|Q106889447|Q105388829|Q105389481|Q4024737|Q1989839|= {{GetLabelFix|Q21114371|lang=vec}} |#default = {{#if: {{{org_teritoriałe|}}}{{{forma_goerno|}}} {{{òrgano_ezecutivo|}}}{{{òrgano_lejislativo|}}} {{{nome_cao_stato|}}}{{{nome_cao_goerno|}}}{{{nome_lider1|}}} {{{nome_lider2|}}}{{{nome_lider3|}}}{{{nome_lider4|}}} {{{nome_lider5|}}}{{{raprezentasion1|}}} {{{raprezentasion2|}}}{{{raprezentasion3|}}} {{{raprezentasion4|}}}{{{raprezentasion5|}}}{{{òrgano_zudisiàrio|}}} {{{bloco_goerno_spesałe|}}}{{{nome_goerno1|}}} {{{nome_goerno2|}}}{{{nome_goerno3|}}}{{{nome_goerno4|}}} {{{nome_goerno5|}}}{{{menbro_de|}}} |{{GetLabelFix|Q7210356|lang=vec}} }} }} | label127 = {{if empty | {{{targheta_org_teritoriałe|}}} | {{GetLabelFix|Q43229|lang=vec}} }} | data127 = {{{org_teritoriałe|}}} | label129 = {{if empty | {{{targheta_forma_goerno}}} | {{GetLabelFix|P122|lang=vec}} }} | data129 = {{{forma_goerno|}}} | label130 = {{GetLabelFix|P208|lang=vec}} | data130 = {{#if:{{{òrgano_ezecutivo|}}}|{{Regex blocopulìtegazeografia|{{{òrgano_ezecutivo|}}}}}}} | label131 = {{GetLabelFix|P194|lang=vec}} | data131 = {{#if:{{{òrgano_lejislativo|}}}|{{Regex blocopulìtegazeografia|{{{òrgano_lejislativo|}}}}}}} | label138 = {{if empty|{{{targheta_cao_stato|}}}|{{GetLabelFix|P35|lang=vec}} }} | data138 = {{#if:{{{nome_cao_stato|}}} |{{#ifeq:{{{nome_cao_stato_txt|}}} | {{{nome_cao_goerno_txt|}}}|<!-- No repetir -->|{{{nome_cao_stato|}}} }} }} | label139 = {{if empty|{{{targheta_cao_goerno|}}}|{{GetLabelFix|P6|lang=vec}} }} | data139 = {{#if:{{{nome_cao_goerno|}}} | {{{nome_cao_goerno|}}}<!-- -->{{#if:{{{cao_goerno_ano|}}} |&nbsp;({{{cao_goerno_ano|}}}) }} }} | label140 = {{{targheta_lider1|}}} | data140 = {{{nome_lider1|}}} | label141 = {{{targheta_lider2|}}} | data141 = {{{nome_lider2|}}} | label142 = {{{targheta_lider3|}}} | data142 = {{{nome_lider3|}}} | label143 = {{{targheta_lider4|}}} | data143 = {{{nome_lider4|}}} | label144 = {{{targheta_lider5|}}} | data144 = {{{nome_lider5|}}} | label145 = {{if empty | {{{targheta_raprezentasion|}}} |Rapr.&nbsp;parlamentària}}<!-- PENDENT --> | data145 = {{#if:{{{raprezentasion1|}}}{{{raprezentasion2|}}}{{{raprezentasion3|}}} {{{raprezentasion4|}}} | &nbsp;}} | label146 = {{Wp/pih/GetLabelFix|Q3930266|lang=pih}} | data146 = {{{raprezentasion_parlamentària|}}} | label147 = {{{targheta_raprezentasion1|}}} | data147 = {{{raprezentasion1|}}} | label149 = {{{targheta_raprezentasion2|}}} | data149 = {{{raprezentasion2|}}} | label151 = {{{targheta_raprezentasion3|}}} | data151 = {{{raprezentasion3|}}} | label153 = {{{targheta_raprezentasion4|}}} | data153 = {{{raprezentasion4|}}} | label155 = {{{targheta_raprezentasion5|}}} | data155 = {{{raprezentasion5|}}} | label156 = {{GetLabelFix|P209|lang=vec}} | data156 = {{Regex_blocopulìtegazeografia|{{{òrgano_zudisiàrio|}}} }} | data158 = {{{bloco_goerno_spesałe|}}} | label159 = {{{targheta_goerno1|}}} | data159 = {{{nome_goerno1|}}} | label160 = {{{targheta_goerno2|}}} | data160 = {{{nome_goerno2|}}} | label161 = {{{targheta_goerno3|}}} | data161 = {{{nome_goerno3|}}} | label162 = {{{targheta_goerno4|}}} | data162 = {{{nome_goerno4|}}} | label163 = {{GetLabelFix|P8328|lang=vec}} | data163 = {{#if:{{{ìndaze_de_democrasia|}}} |{{Progress bar|1={{{ìndaze_de_democrasia|}}} |màsimo=10 |text={{{ìndaze_de_democrasia|}}}/10 }} }} | label164 = {{GetLabelFix|P463|lang=vec}} | data164 = {{lista desplegable condicional|{{{menbro_de|}}}|40|1}} | header165= {{#if:{{{PIL|}}}{{{PIL_procàpite|}}}{{{INB|}}}{{{INB_procàpite|}}} {{{reserve_totałi|}}}{{{budget|}}} {{{esportasion|}}}{{{inportasion|}}}{{{IDH|}}}{{{IVA|}}} {{{moneda|}}}{{{taso_de_dezocupasion|}}}{{{bloco_economia_spesałe|}}} {{{nome_economia1|}}}{{{nome_economia2|}}}{{{nome_economia3|}}} {{{nome_economia4|}}}{{{nome_economia5|}}} |{{GetLabelFix|Q8134|lang=vec}} }} | label167 = {{GetLabelFix|P2131|lang=vec}} | data167 = {{#if:{{{PIL|}}} | {{{PIL|}}}{{#if:{{{PIL_ano|}}} |&nbsp;({{{PIL_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{PIL_pozision|}}}|{{{PIL_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{PIL_pozision|}}}}}<!-- -->&nbsp;{{Deod'|{{{PIL_refer|}}} }}) }}}} | label171 = {{GetLabelFix|P2132|lang=vec}} | data171 = {{#if:{{{PIL_procàpite|}}} | {{{PIL_procàpite|}}}<!-- -->{{#if:{{{PIL_procàpite_ano|}}} |&nbsp;({{{PIL_procàpite_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{PIL_procàpite_pozision|}}}|{{{PIL_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{PIL_procàpite_pozision|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{PIL_refer|}}} }})}}<!-- -->}} | label172 = {{GetLabelFix|P2855|lang=vec}} | data172 = {{#if:{{{IVA|}}} | {{{IVA|}}}<!-- -->{{#if:{{{IVA_ano|}}} |&nbsp;({{{IVA_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{IVA_pozision|}}}|{{{IVA_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{IVA_pozision|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{IVA_refer|}}} }})}}<!-- -->}} | label174 = {{GetLabelFix|P2134|lang=vec}} | data174 = {{#if:{{{reserve_totałi|}}} | {{{reserve_totałi|}}}<!-- -->{{#if:{{{reserve_totałi_ano|}}} |&nbsp;({{{reserve_totałi_ano|}}})}} }} | label175 = {{GetLabelFix|P2769|lang=vec}} | data175 = {{#if:{{{budget|}}} | {{{budget|}}}<!-- -->{{#if:{{{budget_ano|}}} |&nbsp;({{{budget_ano|}}})}} }} | label176 = Speza pùblega | data176 = {{#if:{{{speza_pùblega|}}} | {{{speza_pùblega|}}}<!-- -->{{#if:{{{speza_pùblega_ano|}}} |&nbsp;({{{speza_pùblega_ano|}}})}} }} | label177 = {{GetLabelFix|P2135|lang=vec}} | data177 = {{#if:{{{esportasion|}}} | {{{esportasion|}}}<!-- -->{{#if:{{{esportasion_ano|}}} |&nbsp;({{{esportasion_ano|}}})}} }} | label178 = {{GetLabelFix|P2136|lang=vec}} | data178 = {{#if:{{{inportasion|}}} | {{{inportasion|}}}<!-- -->{{#if:{{{inportasion_ano|}}} |&nbsp;({{{inportasion_ano|}}})}} }} | label179 = {{GetLabelFix|P1081|lang=vec}} | data179 = {{#if:{{{IDH|}}} | {{{IDH|}}}<!-- -->{{#if:{{{IDH_ano|}}} |&nbsp;({{{IDH_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{IDH_pozision|}}}|{{{IDH_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{IDH_pozision|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{IDH_refer|}}} }})}}<!-- -->}} | label181 = {{GetLabelFix|P38|lang=vec}} | data181 = {{#if:{{{moneda|}}}|{{{moneda|}}} <!-- -->{{#if:{{{moneda_sìnboło|}}} | ({{{moneda_sìnboło|}}}) }} }} | label182 = {{GetLabelFix|P1304|lang=vec}} | data182 = {{Regex_blocopulìtegazeografia|{{{banca_sentrałe|}}}}} | label185 = {{GetLabelFix|P1198|lang=vec}} | data185 = {{{taso_de_dezocupasion|}}} | label186 = {{{targheta_economia1|}}} | data186 = {{{nome_economia1|}}} | label187 = {{GetLabelFix|P1125|lang=vec}} | data187 = {{#if:{{{coefisente_de_Gini|}}}{{#property:P1125}} |{{Progress bar|1={{{coefisente_de_Gini|}}} |màsimo=100 |text={{{coefisente_de_Gini|}}}/100 }} }} | label188 = {{{targheta_economia2|}}} | data188 = {{{nome_economia2|}}} | label189 = {{{targheta_economia5|}}} | data189 = {{{nome_economia5|}}} | header190 = {{#if:{{{còdaze_postałe|}}}{{{oràrio|}}}{{{oràrio_istà|}}} {{{bloco_indegadivo_spesałe|}}} {{{domìnio|}}} {{{cod_tełef|}}} {{{nùmari_emerzensa_tel|}}}{{{prefix_radiofònego|}}}{{{clasifegasion_sìsmega|}}} {{{targheta_indegadivo1|}}}{{{targheta_indegadivo2|}}}{{{clasifegasion_climàtega|}}} {{{targheta_indegadivo3|}}}{{{targheta_indegadivo4|}}}{{{ISO_3166-1_numèrego|}}} {{{targheta_indegadivo5|}}}{{{ISO_3166-1_alpha-2|}}} {{{ISO_3166-1_alpha-3|}}}{{{ISO_3166-2|}}} |{{GetLabelFix|Q22975498|lang=vec}} }} | label191 = {{GetLabelFix|Q25275|lang=vec}} | data191 ={{{ISO_3166-1_alpha-2|}}} {{{ISO_3166-1_alpha-3|}}} {{{ISO_3166-1_numèrego|}}} | label192 = {{GetLabelFix|Q133153|lang=vec}} | data192 = {{{ISO_3166-2|}}} | label193 = {{GetLabelFix|P281|lang=vec}} | data193 = {{{còdaze_postałe|}}} | label194 = {{GetLabelFix|P395|lang=vec}} | data194 = {{{còdaze_matricołasion|}}} | label195 = {{GetLabelFix|P421|lang=vec}} | data195 = {{lista desplegable condicional|{{{oràrio|}}}|40|1}} | label196 = {{GetLabelFix|Q36669|lang=vec}} | data196 = {{{oràrio_istà|}}} | label197 = {{GetLabelFix|Q110044529|lang=vec}} | data197 = {{{clasifegasion_sìsmega|}}} | label198 = {{GetLabelFix|Q267474|lang=vec}} | data198 = {{{clasifegasion_climàtega|}}} | label200 = {{GetLabelFix|P78|lang=vec}} | data200 = {{{domìnio|}}} | label202 = {{GetLabelFix|Q103903|lang=vec}} | data202 = {{{cod_tełef|}}} | label203 = {{GetLabelFix|P2852|lang=vec}} | data203 = {{lista desplegable condicional|{{{nùmari_emerzensa_tel|}}}|40|1}} | label204 = {{GetLabelFix|Q1344924|lang=vec}} | data204 = {{{prefix_radiofònego|}}} | label205 = {{GetLabelFix|P972|lang=vec}} | data205 = {{{catàłogo|}}} | data206 = {{{bloco_indegadivo_spesałe|}}} | label207 = {{GetLabelFix|Q215292|lang=vec}} | data207 = {{lista desplegable condicional|{{{preza_ełètrega|}}}|40|1}} | label208 = {{{targheta_indegadivo1|}}} | data208 = {{{nome_indicatiu1|}}} | label209 = {{{targheta_indegadivo2|}}} | data209 = {{{nome_indicatiu2|}}} | label210 = {{{targheta_indegadivo3|}}} | data210 = {{{nome_indicatiu3|}}} | label211 = {{{targheta_indegadivo4|}}} | data211 = {{{nome_indicatiu4|}}} | label212 = {{{targheta_indegadivo5|}}} | data212 = {{{nome_indicatiu5|}}} | header218 = {{#if:{{{zemełaji|}}}{{{transport|}}}{{{colors|}}} {{{bloco_final_spesałe|}}} {{{nome_final1|}}} {{{nome_final2|}}}{{{nome_final3|}}}{{{nome_final4|}}} {{{lloc_web|{{{web|}}}}}}{{{facebook|}}} {{{twitter|}}}{{{notes|}}} |{{GetLabelFix|Q55107540|lang=vec}} }} | label219 = {{GetLabelFix|P190|lang=vec}} | data219 = {{lista desplegable condicional|{{{zemełaji|}}}|40|3}} | label220 = {{GetLabelFix|Q7590|lang=vec}} | data220 = {{{transporto|}}} | label222 = {{GetLabelFix|P462|lang=vec}}Cołori ufisałi | data222 = {{{cołori|}}} | label223 = {{GetLabelFix|P1411|lang={{{lang|}}}}} |data223={{llista desplegable condicional|{{{nominasion|}}}|{{if empty|{{{despiega_premi|}}}|120}} }} |data224={{#if: {{{premi|}}} |{{Llista desplegable condicional |{{{premi|}}} | {{if empty|{{{despiega_premi|}}}|100}} |títol= {{GetLabelFix|P166|lang={{{lang|}}} }} |estil_títol = text-align:center; |títol2= {{GetLabelFix|P166|lang={{{lang|}}} }} }} }} | data225 = {{{bloco_final_spesałe|}}} | label227 = {{{targheta_final1|}}} | data227 = {{{nome_final1|}}} | label229 = {{{targheta_final2|}}} | data229 = {{{nome_final2|}}} | label231 = {{{targheta_final3|}}} | data231 = {{{nome_final3|}}} | label233 = {{{targheta_final4|}}} | data233 = {{{nome_final4|}}} |header235 = {{#if:{{{istòrego|}}} |Istòrego}} | data236 = {{{istòrego|}}} | data237 = {{#if:{{{sito|}}} {{{identifegadori|}}}|<hr>}} | label239 = {{GetLabelFix|Q35127|lang=vec}} | data239 = {{{sito|}}} | data240 = {{{identifegadori|}}} | belowstyle = border-top:#aaa 1px solid; background-color:{{{color_notes|}}}; | below = {{{notes|}}} }}</includeonly><noinclude><noinclude> {{INTERWIKI|Q11009165}} </noinclude> prh3y5to6ckcgptx46tvxxvdjf3tps0 7336328 7336291 2026-09-25T15:28:21Z ङघिञ 2644823 7336328 wikitext text/x-wiki {{Wp/pih/Infobox |bodystyle= border-radius: 10px; border-collapse: separate; overflow: hidden; border: 1px solid #a2a9b1; float: right; box-shadow: 0 2px 2px 0 rgba(0.1,0.2,0.1,0.2); |headerstyle = background:#d4a68a; |subheaderstyle = background:#d4a68a; |labelstyle = white-space: pre-line; width:33%; |abovestyle = background:linear-gradient(#664228, #D4A68A 70%); padding:3px; border-radius:5px; color:#E1D9D1; font-family:'Bell MT', serif; font-size:150%; |above =<span style="float:left; margin-left: 3px;">[[image:{{#switch:{{#invoke:Wp/pih/Wikidata | claim | property=P279/P31| list=no | formatting=raw }}|Q105390172|Q427961|Q105071180|Q2665272|Q102496|Q625160|Q654710|Q665487|Q1269563|Q668130|Q1435020|Q1478645|Q1492823|Q1506541|Q2029182|Q2083380|Q2288631|Q13052937|Q10551473|Q6932046|Q6566418|Q4504655|Q2998465|Q2998465|Q373074|Q385337|Q385337|Q106889447|Q105388829|Q3146899|Q373074|Q105389481|Q4024737|Q1989839|=Chess tile bl trans.svg |#default =Globe_icon.svg}}|24px]]</span><b>{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{SUBPAGENAME}}}}</b><br/> {{#if:{{{native_name|}}}|{{{native_name}}}}} | image1 = {{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_skyline|}}}|size={{{imagesize|100px}}} |sizedefault=frameless|upright=1|border={{{image_border|}}}|alt={{{image_alt|{{{image_caption|}}}}}}|caption={{{image_caption}}}|suppressplaceholder=yes}} | rowclass1 = mergedtoprow | rowcellstyle1 = padding:0.2em 0 0 0 | class1 = maptable | data1 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Wp/pih/Infobox settlement/columns | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_flag}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Flag {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type=Flag|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_seal|}}}|size={{{seal_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Seal {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type={{#if:{{{seal_type|}}}|{{{seal_type}}}|Seal}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_shield|}}}||size={{{shield_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{shield_alt|}}}|title=Shield {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type=Shield|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_blank_emblem|}}}|size={{{blank_emblem_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|title=Ofishol logo o' {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=100px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location o' {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{{map_caption}}}</div>}}}} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{#if:{{{latd}}}|{{coord|{{{latd|}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longd|}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}}}|{{{coordinates|{{{koordinat}}}}}}}} }}| {{Wp/pih/location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}}}}}}} |float = center |width = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|150}} |default_width = 275 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{#if:{{{latd}}}|{{coord|{{{latd|}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longd|}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}}}|{{{coordinates|{{{koordinat}}}}}}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |marksize = 6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} }} }} | label2 = {{#invoke:Wp/pih/Wikidata|getLabel|P85|lang=pih}} | data2 = {{{anthem|}}} | data3 = {{#if:{{{anthem|}}}|{{#if:{{{anthem_audio|}}}|<center>[[File:{{{anthem_audio|}}}]]<br><hr></center>}}}} | label5 = {{#invoke:Wp/pih/Wikidata|getLabel|P1546|lang=pih}} | data5= {{{motto|}}} | label6 = {{#invoke:Wp/pih/Wikidata|getLabel|P2238|lang=pih}} | data6= {{#if:{{{symbol|}}}|{{{symbol|}}}}} | label7 = {{#invoke:Wp/pih/Wikidata|getLabel|P1449|lang=pih}} | data7= {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1449| {{{nickname|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | label8 = {{#invoke:Wp/pih/Wikidata|getLabel|P138|lang=pih}} | data8 = {{#if:{{{etymology|}}}|{{{etymology|}}}}} | label9 = {{#invoke:Wp/pih/Wikidata|getLabel|P30|lang=pih}} | data9 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1449| {{{continent|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | label14 = {{{subdivision_type|Kuntrii}}} | data14 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P17| {{{subdivision_name|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | data15 = {{Regex blocolocalizasion|{{#if:{{{lista_locałizasion|}}} | {{{lista_locałizasion|}}} |{{Zeografia/bloco locałizasion|child=yes |item={{{item|}}} |lang=vec |admin_tipus1 = {{GetLabelFix|Q6256|lang=vec|linked=yes}} |admin1 = {{#invoke:wikidades | claim | value={{{stato_istòrego|}}} | formatting=table | property=P131 | qualifier= P17/P154 OR P17/P94 OR P17/P158 OR P17/P41 | rowformat = $1 $0 | rowsubformat1=[[Imàjine:$1|25x25px|link=]]&nbsp;&nbsp; }} |admin_tipus2 = {{{admin_tipus1|}}} |admin2 = {{{admin1|}}} |admin_tipus3 = {{{admin_tipus2|}}} |admin3 = {{{admin2|}}} |admin_tipus4 = {{{admin_tipus3|}}} |admin4 = {{{admin3|}}} |admin_tipus5 = {{{admin_tipus4|}}} |admin5 = {{{admin4|}}} |admin_tipus6 = {{{admin_tipus5|}}} |admin6 = {{{admin5|}}} |admin_tipus7 = {{{admin_tipus6|}}} |admin7 = {{{admin6|}}} |admin_tipus8 = {{{admin_tipus7|}}} |admin8 = {{{admin7|}}} }} }} }} | label16 = {{GetLabelFix|P500|lang=vec}} | data16 = {{{exclave_in|}}} | label17 = {{GetLabelFix|P501|lang=vec}} | data17 = {{{enclave_in|}}} | label18 = {{GetLabelFix|P1376|lang=vec}} | data18 = {{Regex blocolocalizasion|{{lista desplegable condicional|{{{capitałe_de|}}}|40|1}} }} | header19 = {{#if:{{{capitałe1|}}}{{{capitałe2|}}} {{{capitałe3|}}}{{{capitałe4|}}} {{{gran_sità|}}} {{{nome_munisipi|}}}{{{locałità_arente|}}} |{{if empty|{{{intestasion_entità|}}}|<hr>}} }} | label20 = {{if empty |{{{targheta_capitałe1|}}} |{{#ifeq:{{#invoke:Delink|delink|{{{capitałe1|}}} }} |{{#invoke:Delink|delink|{{{gran_sità|}}} }} |{{GetLabelFix|P36|lang=vec}} +<!-- --> {{GetLabelFix|Q51929311|lang=vec}} }} |{{GetLabelFix|P36|lang=vec}} }} | data20 = {{{capitałe1|}}} | label21 = {{{targheta_capitałe2|}}} | data21 = {{{capitałe2|}}} | label22 = {{{targheta_capitałe3|}}} | data22 = {{{capitałe3|}}} | label23 = {{{targheta_capitałe4|}}} | data23 = {{{capitałe4|}}} | label24 = {{if empty|{{{targheta_gran_sità|}}} |{{GetLabelFix|Q51929311|lang=vec}}}} | data24 = {{#ifeq:{{#invoke:Delink|delink|{{{capitałe1|}}} }} | {{#invoke:Delink|delink|{{{gran_sità|}}}}}|<!--no mostrar, ja està com a capitałe -->|{{{gran_sità|}}} }} | label25 = {{if empty|{{{targheta_nome_sudivizion|}}}|{{GetLabelFix|Q15284|lang=vec}} }} | data25 = {{{nome_sudivizion|}}} | label26 = {{GetLabelFix|P150|lang=vec}} | data26 = {{lista desplegable condicional|{{{locałità_arente|}}}|40|1}} | header30 = {{#if:{{{popołasion|}}} {{{densità|}}}{{{abitanti|}}}{{{nome_abitanti|}}} {{{batezemai|}}}{{{łéngua|}}}{{{rełijon|}}}{{{grupi_ètneghi|}}} |{{GetLabelFix|Q33829|lang=vec}}}} | label31 = {{#switch:{{#invoke:wikidades | claim | property=P279/P31| list=no | formatting=raw }}|Q105390172|Q427961|Q105071180|Q2665272|Q102496|Q625160|Q654710|Q665487|Q1269563|Q668130|Q1435020|Q1478645|Q1492823|Q1506541|Q2029182|Q2083380|Q2288631|Q13052937|Q10551473|Q6932046|Q6566418|Q4504655|Q2998465|Q2998465|Q373074|Q385337|Q385337|Q106889447|Q105388829|Q105389481|Q4024737|Q1989839|={{GetLabelFix|Q2359691|lang=vec}} |#default ={{GetLabelFix|Q16868672|lang=vec}} }} | data31 = {{#if:{{{popołasion|}}} | {{{popołasion|}}} {{{status_popołasion|}}}<!-- -->{{#if:{{{popołasion_ano|}}} |&nbsp;<small>({{{popołasion_ano|}}})</small>}} }} | label32 = {{GetLabelFix|Q23008351|lang=vec}} | data32 = {{#if:{{both|{{{popołasion_pos|}}} | {{{popołasion_refer|}}} }} |{{ordinal|{{{popołasion_pos|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{popołasion_refer|}}} }} }} | label33 = %&nbsp;{{GetLabelFix|Q33829|lang=vec}} | data33 = {{#if:{{both|{{{popołasion_per|}}} | {{{popołasion_refer|}}} }} |{{{popołasion_per|}}}&nbsp;%&nbsp;{{Deod'|{{{popołasion_refer|}}} }} }} | label34 = {{GetLabelFix|Q29539|lang=vec}} | data34 = {{{densità|}}} | label35 = {{GetLabelFix|Q7743|lang=vec}} | data35 = {{#if:{{{abitanti|}}} | {{{abitanti|}}}<!-- -->{{#if:{{{abitanti_ano|}}} |&nbsp;({{{abitanti_ano|}}})}} }} | label36 = {{GetLabelFix|Q99485732|lang=vec}} | data36 = {{lista desplegable condicional|{{{popołasion_zènaro|}}}|40|1}} | label37 = {{GetLabelFix|P1549|lang=vec}} | data37 = {{#if:{{{nome_abitanti|}}}|<small>{{{nome_abitanti|}}}</small>}} {{#if:{{{nome_abitanti2|}}}|<br />o {{{nome_abitanti2|}}} }} | label38 = {{#switch:{{#invoke:wikidades | claim | property=P279/P31| list=no | formatting=raw }}|Q105390172|Q427961|Q105071180|Q2665272|Q102496|Q625160|Q654710|Q665487|Q1269563|Q668130|Q1435020|Q1478645|Q1492823|Q1506541|Q2029182|Q2083380|Q2288631|Q13052937|Q10551473|Q6932046|Q6566418|Q4504655|Q2998465|Q2998465|Q373074|Q385337|Q385337|Q106889447|Q105388829|Q105389481|Q4024737|Q1989839|=Batezemai |#default ={{GetLabelFix|P2124|lang=vec}} }} | data38 = {{{batezemai|}}} | label39 = {{if empty|{{{targheta_łéngua|}}}|{{GetLabelFix|Q337968|lang=vec}} }} | data39 = {{{łéngua|}}} | label40 = {{GetLabelFix|P140|lang=vec}} | data40 = {{{rełijon|}}} | label41 = {{GetLabelFix|P172|lang=vec}} | data41 = {{{grupi_ètneghi|}}} | label42 = {{GetLabelFix|P2250|lang=vec}} | data42 = {{#if:{{{speransa_vita|}}} | {{{speransa_vita|}}}<!-- -->{{#if:{{{status_speransa_vita|}}} |&nbsp;({{{status_speransa_vita|}}})}} }} | label43 = {{GetLabelFix|P3864|lang=vec}} | data43 = {{{taso_de_suicìdio|}}} | label44 = {{{targheta_popołasion1|}}} | data44 = {{{nome_popołasion1|}}} | label45 = {{GetLabelFix|P2573|lang=vec}} | data45 = {{{taso_de_scołarizasion|}}} | label46 = {{{targheta_popołasion4|}}} | data46 = {{{nome_popołasion4|}}} | header47 = {{#if:{{{partde|}}}{{{superfise|}}}{{{superfise_àcua|}}} {{{dimensions|}}}{{{amplada|}}} {{{llargada|}}}{{{alçada|}}} {{{confini|}}}{{{lìnea_costiera|}}}{{{bagnà_da|}}}{{{altitùdene|}}} {{{ponto_pì_alto|}}}{{{altitùdene_màsima|}}}{{{ponto_pì_baso|}}} {{{altitùdene_mìnema|}}}{{{confina_co|}}}{{{bloco_zeografia_spesałe|}}} {{{nome_zeografia1|}}}{{{nome_zeografia2|}}}{{{nome_zeografia3|}}} {{{nome_zeografia4|}}}{{{nome_zeografia5|}}} {{{entità_statìstega|}}} |{{GetLabelFix|Q1071|lang=vec}} }} | label49 = {{GetLabelFix|P8138|lang=vec}} | data49 = {{{entità_statìstega|}}} | label50 = {{GetLabelFix|P361|lang=vec}} | data50 = {{Regex partede|{{{partde|}}} }} | label51 = {{GetLabelFix|Q665487|lang=vec}} | data51 = {{{diòceze|}}} | label53 = {{GetLabelFix|P2046|lang=vec}} | data53 = {{{superfise|}}} | label54 = {{GetLabelFix|Q23008351|lang=vec}} | data54 = {{#if:{{both|{{{superfise_pos|}}} | {{{superfise_refer|}}} }} |{{ordinal|{{{superfise_pos|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{superfise_refer|}}} }} }} | label56 = &nbsp;%&nbsp;{{GetLabelFix|Q183366|lang=vec}} | data56 = {{#if:{{both|{{{superfise_da|}}} | {{{superfise_refer|}}} }} |{{{superfise_da|}}}&nbsp;%&nbsp;{{Deod'|{{{superfise_refer|}}} }} }} | label58 = {{GetLabelFix|Q283|lang=vec}} | data58 = {{#if:{{{superfise_àcua|}}}|{{{superfise_àcua|}}}}} | label70 = {{GetLabelFix|Q12453|lang=vec}} | data70 = {{Bloco dimension |dimensions = {{{dimensions|}}} |diametre = | amplada = {{{amplada|}}} | llargada = {{{llargada|}}} | alçada = {{{alçada|}}}| unità_mezura = {{if empty| {{{unità_mezura|}}}|km}}}} | label72 = {{if empty | {{{targheta_confini|}}} | {{GetLabelFix|Q177239|lang=vec}} }} | data72 = {{{confini|}}} | label74 = {{GetLabelFix|P5141|lang=vec}} | data74 = {{{lìnea_costiera|}}} | label75 = {{GetLabelFix|P206|lang=vec}} | data75 = {{{bagnà_da|}}} | label76 = {{GetLabelFix|Q190200|lang=vec}} | data76 = {{#if:{{{altitùdene|}}} |{{{altitùdene|}}}<!-- -->}}<!-- -->{{#if:{{{ponto_pì_alto|}}}|<!-- res -->|{{#if:{{{altitùdene_màsima|}}}|&nbsp;..[[file:Feather-arrows-chevrons-up.svg|20px|link=]]:{{{altitùdene_màsima|}}} }} }}<!-- -->{{#if:{{{ponto_pì_baso|}}}|<!-- res -->|{{#if:{{{altitùdene_mìnema|}}}|&nbsp;..[[file:Feather-arrows-chevrons-down.svg|20px|link=]]:{{{altitùdene_mìnema|}}} }} }} | label77 = {{GetLabelFix|P610|lang=vec}} | data77 = {{#if:{{{ponto_pì_alto|}}}|{{{ponto_pì_alto|}}} {{#if:{{{altitùdene_màsima|}}}|&nbsp;({{{altitùdene_màsima|}}}) }} }} | label78 = {{GetLabelFix|P1589|lang=vec}} | data78 = {{#if:{{{ponto_pì_baso|}}}|{{{ponto_pì_baso|}}} {{#if:{{{altitùdene_mìnema|}}}|&nbsp;({{{altitùdene_mìnema|}}}) }} }} | label81 = {{GetLabelFix|P47|lang=vec}} | data81 = {{lista desplegable condicional|{{{confina_co|}}}|40|1}} | data82 = {{{bloco_zeografia_spesałe|}}} | label84 = {{{targheta_zeografia1|}}} | data84 = {{{nome_zeografia1|}}} | label85 = {{{targheta_zeografia2|}}} | data85 = {{{nome_zeografia2|}}} | label86 = {{{targheta_zeografia3|}}} | data86 = {{{nome_zeografia3|}}} | label87 = {{{targheta_zeografia4|}}} | data87 = {{{nome_zeografia4|}}} | label88 = {{{targheta_zeografia5|}}} | data88 = {{{nome_zeografia5|}}} | header92 = {{#if: {{{anteriore|}}}{{{fondador|}}}{{{lista_fondasion|}}} {{{data_fondasion1|}}}{{{data_fondasion2|}}}{{{data_fondasion3|}}} {{{data_fondasion4|}}}{{{posterior|}}}{{{avegniminti_ciave|}}} {{{lista_sełebrasion|}}}{{{data_sełebrasion1|}}} {{{data_sełebrasion2|}}}{{{data_sełebrasion3|}}} {{{data_sełebrasion4|}}}{{{patro|}}}{{{bloco_istòria_spesałe|}}} {{{nome_istòria1|}}}{{{nome_istòria2|}}}{{{nome_istòria3|}}} {{{nome_istòria4|}}}{{{nome_istòria5|}}} {{{dì_marcà|}}} {{{data_desołusion1|}}}{{{data_desołusion2|}}}{{{data_desołusion3|}}} {{{data_desołusion4|}}} |{{GetLabelFix|Q92615993|editicon=no|lang=vec}} }} | label94 = {{GetLabelFix|P155|lang=vec}} | data94 = {{{anteriore|}}} | label95 = {{GetLabelFix|P112|lang=vec}} | data95 = {{{fondador|}}} | label96 = {{{targheta_fondasion|}}} | data96 = {{#if:{{{targheta_fondasion|}}} |{{#if:{{{lista_fondasion|}}}{{{data_fondasion1|}}}{{{data_fondasion2|}}} {{{data_fondasion3|}}} {{{data_fondasion4|}}} | &nbsp;}} }} | label97 = {{if empty|{{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion1|}}} }}|{{GetLabelFix|Q11398090|lang=vec}} }} | data97 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion1|}}} }} | label98 = {{if empty|{{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion1|}}} }}|{{GetLabelFix|Q18603731|lang=vec}} }} | data98 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion1|}}} }} | label99 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion2|}}} }} | data99 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion2|}}} }} | label100 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion2|}}} }} | data100 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion2|}}} }} | label101 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion3|}}} }} | data101 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion3|}}} }} | label102 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion3|}}} }} | data102 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion3|}}} }} | label103 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion4|}}} }} | data103 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion4|}}} }} | label104 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion4|}}} }} | data104 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion4|}}} }} | data105 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}| {{{lista_fondasion|}}} }} | label106 = {{GetLabelFix|Q2245405|lang=vec}} | data106 = {{lista desplegable condicional|{{{avegniminti_ciave|}}}|40|3}} | label107 = {{GetLabelFix|P1249|lang=vec}} | data107 = {{{prima_mension|}}} | label109 = {{if empty|{{{targheta_lista_sełebrasion|}}}|{{GetLabelFix|P832|lang=vec}} }} | data109 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}} |{{lista desplegable condicional|{{{lista_sełebrasion|}}}|40|1}} }} | label110 = {{{targheta_sełebrasion|}}} | data110 = {{#if:{{{targheta_sełebrasion|}}} |{{#if:{{{data_sełebrasion1|}}} {{{data_sełebrasion2|}}} {{{data_sełebrasion3|}}} {{{data_sełebrasion4|}}} | &nbsp;}} }} | label111 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion1|}}} }} | data111 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion1|}}} }} | label112 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion2|}}} }} | data112 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion2|}}} }} | label113 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion3|}}} }} | data113 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion3|}}} }} | label114 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion4|}}} }} | data114 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion4|}}} }} | label116 = {{GetLabelFix|P417|lang=vec}} | data116 = {{{patro|}}} | label117 = {{GetLabelFix|P1885|lang=vec}} | data117 = {{{catedrałe|}}} | label118 = {{GetLabelFix|Q55426287|lang=vec}} | data118 = {{{dì_marcà|}}} | label119 = {{GetLabelFix|Q150139|lang=vec}} | data119 = {{{festa_major|}}} | data120 = {{{bloco_istòria_spesałe|}}} | label121 = {{{targheta_istòria1|}}} | data121 = {{{nome_istòria1|}}} | label122 = {{{targheta_istòria2|}}} | data122 = {{{nome_istòria2|}}} | label124 = {{{targheta_istòria3|}}} | data124 = {{{nome_istòria3|}}} | label126 = {{{targheta_istòria4|}}} | data126 = {{{nome_istòria4|}}} | label128 = {{{targheta_istòria5|}}} | data128 = {{{nome_istòria5|}}} | header125 = {{#switch:{{#invoke:wikidades | claim | property=P279/P31| list=no | formatting=raw }}|Q105390172|Q427961|Q105071180|Q2665272|Q102496|Q625160|Q654710|Q665487|Q1269563|Q668130|Q1435020|Q1478645|Q1492823|Q1506541|Q2029182|Q2083380|Q2288631|Q13052937|Q10551473|Q6932046|Q6566418|Q4504655|Q2998465|Q2998465|Q373074|Q385337|Q385337|Q106889447|Q105388829|Q105389481|Q4024737|Q1989839|= {{GetLabelFix|Q21114371|lang=vec}} |#default = {{#if: {{{org_teritoriałe|}}}{{{forma_goerno|}}} {{{òrgano_ezecutivo|}}}{{{òrgano_lejislativo|}}} {{{nome_cao_stato|}}}{{{nome_cao_goerno|}}}{{{nome_lider1|}}} {{{nome_lider2|}}}{{{nome_lider3|}}}{{{nome_lider4|}}} {{{nome_lider5|}}}{{{raprezentasion1|}}} {{{raprezentasion2|}}}{{{raprezentasion3|}}} {{{raprezentasion4|}}}{{{raprezentasion5|}}}{{{òrgano_zudisiàrio|}}} {{{bloco_goerno_spesałe|}}}{{{nome_goerno1|}}} {{{nome_goerno2|}}}{{{nome_goerno3|}}}{{{nome_goerno4|}}} {{{nome_goerno5|}}}{{{menbro_de|}}} |{{GetLabelFix|Q7210356|lang=vec}} }} }} | label127 = {{if empty | {{{targheta_org_teritoriałe|}}} | {{GetLabelFix|Q43229|lang=vec}} }} | data127 = {{{org_teritoriałe|}}} | label129 = {{if empty | {{{targheta_forma_goerno}}} | {{GetLabelFix|P122|lang=vec}} }} | data129 = {{{forma_goerno|}}} | label130 = {{GetLabelFix|P208|lang=vec}} | data130 = {{#if:{{{òrgano_ezecutivo|}}}|{{Regex blocopulìtegazeografia|{{{òrgano_ezecutivo|}}}}}}} | label131 = {{GetLabelFix|P194|lang=vec}} | data131 = {{#if:{{{òrgano_lejislativo|}}}|{{Regex blocopulìtegazeografia|{{{òrgano_lejislativo|}}}}}}} | label138 = {{if empty|{{{targheta_cao_stato|}}}|{{GetLabelFix|P35|lang=vec}} }} | data138 = {{#if:{{{nome_cao_stato|}}} |{{#ifeq:{{{nome_cao_stato_txt|}}} | {{{nome_cao_goerno_txt|}}}|<!-- No repetir -->|{{{nome_cao_stato|}}} }} }} | label139 = {{if empty|{{{targheta_cao_goerno|}}}|{{GetLabelFix|P6|lang=vec}} }} | data139 = {{#if:{{{nome_cao_goerno|}}} | {{{nome_cao_goerno|}}}<!-- -->{{#if:{{{cao_goerno_ano|}}} |&nbsp;({{{cao_goerno_ano|}}}) }} }} | label140 = {{{targheta_lider1|}}} | data140 = {{{nome_lider1|}}} | label141 = {{{targheta_lider2|}}} | data141 = {{{nome_lider2|}}} | label142 = {{{targheta_lider3|}}} | data142 = {{{nome_lider3|}}} | label143 = {{{targheta_lider4|}}} | data143 = {{{nome_lider4|}}} | label144 = {{{targheta_lider5|}}} | data144 = {{{nome_lider5|}}} | label145 = {{if empty | {{{targheta_raprezentasion|}}} |Rapr.&nbsp;parlamentària}}<!-- PENDENT --> | data145 = {{#if:{{{raprezentasion1|}}}{{{raprezentasion2|}}}{{{raprezentasion3|}}} {{{raprezentasion4|}}} | &nbsp;}} | label146 = {{Wp/pih/GetLabelFix|Q3930266|lang=pih}} | data146 = {{{raprezentasion_parlamentària|}}} | label147 = {{{targheta_raprezentasion1|}}} | data147 = {{{raprezentasion1|}}} | label149 = {{{targheta_raprezentasion2|}}} | data149 = {{{raprezentasion2|}}} | label151 = {{{targheta_raprezentasion3|}}} | data151 = {{{raprezentasion3|}}} | label153 = {{{targheta_raprezentasion4|}}} | data153 = {{{raprezentasion4|}}} | label155 = {{{targheta_raprezentasion5|}}} | data155 = {{{raprezentasion5|}}} | label156 = {{GetLabelFix|P209|lang=vec}} | data156 = {{Regex_blocopulìtegazeografia|{{{òrgano_zudisiàrio|}}} }} | data158 = {{{bloco_goerno_spesałe|}}} | label159 = {{{targheta_goerno1|}}} | data159 = {{{nome_goerno1|}}} | label160 = {{{targheta_goerno2|}}} | data160 = {{{nome_goerno2|}}} | label161 = {{{targheta_goerno3|}}} | data161 = {{{nome_goerno3|}}} | label162 = {{{targheta_goerno4|}}} | data162 = {{{nome_goerno4|}}} | label163 = {{GetLabelFix|P8328|lang=vec}} | data163 = {{#if:{{{ìndaze_de_democrasia|}}} |{{Progress bar|1={{{ìndaze_de_democrasia|}}} |màsimo=10 |text={{{ìndaze_de_democrasia|}}}/10 }} }} | label164 = {{GetLabelFix|P463|lang=vec}} | data164 = {{lista desplegable condicional|{{{menbro_de|}}}|40|1}} | header165= {{#if:{{{PIL|}}}{{{PIL_procàpite|}}}{{{INB|}}}{{{INB_procàpite|}}} {{{reserve_totałi|}}}{{{budget|}}} {{{esportasion|}}}{{{inportasion|}}}{{{IDH|}}}{{{IVA|}}} {{{moneda|}}}{{{taso_de_dezocupasion|}}}{{{bloco_economia_spesałe|}}} {{{nome_economia1|}}}{{{nome_economia2|}}}{{{nome_economia3|}}} {{{nome_economia4|}}}{{{nome_economia5|}}} |{{GetLabelFix|Q8134|lang=vec}} }} | label167 = {{GetLabelFix|P2131|lang=vec}} | data167 = {{#if:{{{PIL|}}} | {{{PIL|}}}{{#if:{{{PIL_ano|}}} |&nbsp;({{{PIL_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{PIL_pozision|}}}|{{{PIL_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{PIL_pozision|}}}}}<!-- -->&nbsp;{{Deod'|{{{PIL_refer|}}} }}) }}}} | label171 = {{GetLabelFix|P2132|lang=vec}} | data171 = {{#if:{{{PIL_procàpite|}}} | {{{PIL_procàpite|}}}<!-- -->{{#if:{{{PIL_procàpite_ano|}}} |&nbsp;({{{PIL_procàpite_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{PIL_procàpite_pozision|}}}|{{{PIL_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{PIL_procàpite_pozision|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{PIL_refer|}}} }})}}<!-- -->}} | label172 = {{GetLabelFix|P2855|lang=vec}} | data172 = {{#if:{{{IVA|}}} | {{{IVA|}}}<!-- -->{{#if:{{{IVA_ano|}}} |&nbsp;({{{IVA_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{IVA_pozision|}}}|{{{IVA_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{IVA_pozision|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{IVA_refer|}}} }})}}<!-- -->}} | label174 = {{GetLabelFix|P2134|lang=vec}} | data174 = {{#if:{{{reserve_totałi|}}} | {{{reserve_totałi|}}}<!-- -->{{#if:{{{reserve_totałi_ano|}}} |&nbsp;({{{reserve_totałi_ano|}}})}} }} | label175 = {{GetLabelFix|P2769|lang=vec}} | data175 = {{#if:{{{budget|}}} | {{{budget|}}}<!-- -->{{#if:{{{budget_ano|}}} |&nbsp;({{{budget_ano|}}})}} }} | label176 = Speza pùblega | data176 = {{#if:{{{speza_pùblega|}}} | {{{speza_pùblega|}}}<!-- -->{{#if:{{{speza_pùblega_ano|}}} |&nbsp;({{{speza_pùblega_ano|}}})}} }} | label177 = {{GetLabelFix|P2135|lang=vec}} | data177 = {{#if:{{{esportasion|}}} | {{{esportasion|}}}<!-- -->{{#if:{{{esportasion_ano|}}} |&nbsp;({{{esportasion_ano|}}})}} }} | label178 = {{GetLabelFix|P2136|lang=vec}} | data178 = {{#if:{{{inportasion|}}} | {{{inportasion|}}}<!-- -->{{#if:{{{inportasion_ano|}}} |&nbsp;({{{inportasion_ano|}}})}} }} | label179 = {{GetLabelFix|P1081|lang=vec}} | data179 = {{#if:{{{IDH|}}} | {{{IDH|}}}<!-- -->{{#if:{{{IDH_ano|}}} |&nbsp;({{{IDH_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{IDH_pozision|}}}|{{{IDH_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{IDH_pozision|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{IDH_refer|}}} }})}}<!-- -->}} | label181 = {{GetLabelFix|P38|lang=vec}} | data181 = {{#if:{{{moneda|}}}|{{{moneda|}}} <!-- -->{{#if:{{{moneda_sìnboło|}}} | ({{{moneda_sìnboło|}}}) }} }} | label182 = {{GetLabelFix|P1304|lang=vec}} | data182 = {{Regex_blocopulìtegazeografia|{{{banca_sentrałe|}}}}} | label185 = {{GetLabelFix|P1198|lang=vec}} | data185 = {{{taso_de_dezocupasion|}}} | label186 = {{{targheta_economia1|}}} | data186 = {{{nome_economia1|}}} | label187 = {{GetLabelFix|P1125|lang=vec}} | data187 = {{#if:{{{coefisente_de_Gini|}}}{{#property:P1125}} |{{Progress bar|1={{{coefisente_de_Gini|}}} |màsimo=100 |text={{{coefisente_de_Gini|}}}/100 }} }} | label188 = {{{targheta_economia2|}}} | data188 = {{{nome_economia2|}}} | label189 = {{{targheta_economia5|}}} | data189 = {{{nome_economia5|}}} | header190 = {{#if:{{{còdaze_postałe|}}}{{{oràrio|}}}{{{oràrio_istà|}}} {{{bloco_indegadivo_spesałe|}}} {{{domìnio|}}} {{{cod_tełef|}}} {{{nùmari_emerzensa_tel|}}}{{{prefix_radiofònego|}}}{{{clasifegasion_sìsmega|}}} {{{targheta_indegadivo1|}}}{{{targheta_indegadivo2|}}}{{{clasifegasion_climàtega|}}} {{{targheta_indegadivo3|}}}{{{targheta_indegadivo4|}}}{{{ISO_3166-1_numèrego|}}} {{{targheta_indegadivo5|}}}{{{ISO_3166-1_alpha-2|}}} {{{ISO_3166-1_alpha-3|}}}{{{ISO_3166-2|}}} |{{GetLabelFix|Q22975498|lang=vec}} }} | label191 = {{GetLabelFix|Q25275|lang=vec}} | data191 ={{{ISO_3166-1_alpha-2|}}} {{{ISO_3166-1_alpha-3|}}} {{{ISO_3166-1_numèrego|}}} | label192 = {{GetLabelFix|Q133153|lang=vec}} | data192 = {{{ISO_3166-2|}}} | label193 = {{GetLabelFix|P281|lang=vec}} | data193 = {{{còdaze_postałe|}}} | label194 = {{GetLabelFix|P395|lang=vec}} | data194 = {{{còdaze_matricołasion|}}} | label195 = {{GetLabelFix|P421|lang=vec}} | data195 = {{lista desplegable condicional|{{{oràrio|}}}|40|1}} | label196 = {{GetLabelFix|Q36669|lang=vec}} | data196 = {{{oràrio_istà|}}} | label197 = {{GetLabelFix|Q110044529|lang=vec}} | data197 = {{{clasifegasion_sìsmega|}}} | label198 = {{GetLabelFix|Q267474|lang=vec}} | data198 = {{{clasifegasion_climàtega|}}} | label200 = {{GetLabelFix|P78|lang=vec}} | data200 = {{{domìnio|}}} | label202 = {{GetLabelFix|Q103903|lang=vec}} | data202 = {{{cod_tełef|}}} | label203 = {{GetLabelFix|P2852|lang=vec}} | data203 = {{lista desplegable condicional|{{{nùmari_emerzensa_tel|}}}|40|1}} | label204 = {{GetLabelFix|Q1344924|lang=vec}} | data204 = {{{prefix_radiofònego|}}} | label205 = {{GetLabelFix|P972|lang=vec}} | data205 = {{{catàłogo|}}} | data206 = {{{bloco_indegadivo_spesałe|}}} | label207 = {{GetLabelFix|Q215292|lang=vec}} | data207 = {{lista desplegable condicional|{{{preza_ełètrega|}}}|40|1}} | label208 = {{{targheta_indegadivo1|}}} | data208 = {{{nome_indicatiu1|}}} | label209 = {{{targheta_indegadivo2|}}} | data209 = {{{nome_indicatiu2|}}} | label210 = {{{targheta_indegadivo3|}}} | data210 = {{{nome_indicatiu3|}}} | label211 = {{{targheta_indegadivo4|}}} | data211 = {{{nome_indicatiu4|}}} | label212 = {{{targheta_indegadivo5|}}} | data212 = {{{nome_indicatiu5|}}} | header218 = {{#if:{{{zemełaji|}}}{{{transport|}}}{{{colors|}}} {{{bloco_final_spesałe|}}} {{{nome_final1|}}} {{{nome_final2|}}}{{{nome_final3|}}}{{{nome_final4|}}} {{{lloc_web|{{{web|}}}}}}{{{facebook|}}} {{{twitter|}}}{{{notes|}}} |{{GetLabelFix|Q55107540|lang=vec}} }} | label219 = {{GetLabelFix|P190|lang=vec}} | data219 = {{lista desplegable condicional|{{{zemełaji|}}}|40|3}} | label220 = {{GetLabelFix|Q7590|lang=vec}} | data220 = {{{transporto|}}} | label222 = {{GetLabelFix|P462|lang=vec}}Cołori ufisałi | data222 = {{{cołori|}}} | label223 = {{GetLabelFix|P1411|lang={{{lang|}}}}} |data223={{llista desplegable condicional|{{{nominasion|}}}|{{if empty|{{{despiega_premi|}}}|120}} }} |data224={{#if: {{{premi|}}} |{{Llista desplegable condicional |{{{premi|}}} | {{if empty|{{{despiega_premi|}}}|100}} |títol= {{GetLabelFix|P166|lang={{{lang|}}} }} |estil_títol = text-align:center; |títol2= {{GetLabelFix|P166|lang={{{lang|}}} }} }} }} | data225 = {{{bloco_final_spesałe|}}} | label227 = {{{targheta_final1|}}} | data227 = {{{nome_final1|}}} | label229 = {{{targheta_final2|}}} | data229 = {{{nome_final2|}}} | label231 = {{{targheta_final3|}}} | data231 = {{{nome_final3|}}} | label233 = {{{targheta_final4|}}} | data233 = {{{nome_final4|}}} |header235 = {{#if:{{{istòrego|}}} |Istòrego}} | data236 = {{{istòrego|}}} | data237 = {{#if:{{{sito|}}} {{{identifegadori|}}}|<hr>}} | label239 = {{GetLabelFix|Q35127|lang=vec}} | data239 = {{{sito|}}} | data240 = {{{identifegadori|}}} | belowstyle = border-top:#aaa 1px solid; background-color:{{{color_notes|}}}; | below = {{{notes|}}} }}</includeonly><noinclude><noinclude> {{INTERWIKI|Q11009165}} </noinclude> fbsmqugkxdkrokvt6asvqxw4ac361ey 7336545 7336328 2026-09-26T07:06:43Z ङघिञ 2644823 7336545 wikitext text/x-wiki {{Wp/pih/Infobox |bodystyle= border-radius: 10px; border-collapse: separate; overflow: hidden; border: 1px solid #a2a9b1; float: right; box-shadow: 0 2px 2px 0 rgba(0.1,0.2,0.1,0.2); |headerstyle = background:#d4a68a; |subheaderstyle = background:#d4a68a; |labelstyle = white-space: pre-line; width:33%; |abovestyle = background:linear-gradient(#664228, #D4A68A 70%); padding:3px; border-radius:5px; color:#E1D9D1; font-family:'Bell MT', serif; font-size:150%; |above =<span style="float:left; margin-left: 3px;">[[image:{{#switch:{{#invoke:Wp/pih/Wikidata | claim | property=P279/P31| list=no | formatting=raw }}|Q105390172|Q427961|Q105071180|Q2665272|Q102496|Q625160|Q654710|Q665487|Q1269563|Q668130|Q1435020|Q1478645|Q1492823|Q1506541|Q2029182|Q2083380|Q2288631|Q13052937|Q10551473|Q6932046|Q6566418|Q4504655|Q2998465|Q2998465|Q373074|Q385337|Q385337|Q106889447|Q105388829|Q3146899|Q373074|Q105389481|Q4024737|Q1989839|=Chess tile bl trans.svg |#default =Globe_icon.svg}}|24px]]</span><b>{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{SUBPAGENAME}}}}</b><br/> {{#if:{{{native_name|}}}|{{{native_name}}}}} | image1 = {{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_skyline|}}}|size={{{imagesize|100px}}} |sizedefault=frameless|upright=1|border={{{image_border|}}}|alt={{{image_alt|{{{image_caption|}}}}}}|caption={{{image_caption}}}|suppressplaceholder=yes}} | rowclass1 = mergedtoprow | rowcellstyle1 = padding:0.2em 0 0 0 | class1 = maptable | data1 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Wp/pih/Infobox settlement/columns | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_flag}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Flag {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type=Flag|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_seal|}}}|size={{{seal_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Seal {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type={{#if:{{{seal_type|}}}|{{{seal_type}}}|Seal}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_shield|}}}||size={{{shield_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{shield_alt|}}}|title=Shield {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type=Shield|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_blank_emblem|}}}|size={{{blank_emblem_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|title=Ofishol logo o' {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=100px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location o' {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{{map_caption}}}</div>}}}} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{#if:{{{latd}}}|{{coord|{{{latd|}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longd|}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}}}|{{{coordinates|{{{koordinat}}}}}}}} }}| {{Wp/pih/location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}}}}}}} |float = center |width = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|150}} |default_width = 275 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{#if:{{{latd}}}|{{coord|{{{latd|}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longd|}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}}}|{{{coordinates|{{{koordinat}}}}}}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |marksize = 6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} }} }} | label2 = Anthem | data2 = {{{anthem|}}} | data3 = {{#if:{{{anthem|}}}|{{#if:{{{anthem_audio|}}}|<center>[[File:{{{anthem_audio|}}}]]<br><hr></center>}}}} | label5 = Motto | data5= {{{motto|}}} | label6 = Simbol | data6= {{#if:{{{symbol|}}}|{{{symbol|}}}}} | label7 = Nicknaim | data7= {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1449| {{{nickname|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | label8 = Naimed after | data8 = {{#if:{{{etymology|}}}|{{{etymology|}}}}} | label9 = Kontenent | data9 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1449| {{{continent|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | label14 = {{{subdivision_type|Kuntrii}}} | data14 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P17| {{{subdivision_name|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | label15 = | data15 = | label16 = {{GetLabelFix|P500|lang=vec}} | data16 = {{{exclave_in|}}} | label17 = {{GetLabelFix|P501|lang=vec}} | data17 = {{{enclave_in|}}} | label18 = {{GetLabelFix|P1376|lang=vec}} | data18 = {{Regex blocolocalizasion|{{lista desplegable condicional|{{{capitałe_de|}}}|40|1}} }} | header19 = {{#if:{{{capitałe1|}}}{{{capitałe2|}}} {{{capitałe3|}}}{{{capitałe4|}}} {{{gran_sità|}}} {{{nome_munisipi|}}}{{{locałità_arente|}}} |{{if empty|{{{intestasion_entità|}}}|<hr>}} }} | label20 = {{if empty |{{{targheta_capitałe1|}}} |{{#ifeq:{{#invoke:Delink|delink|{{{capitałe1|}}} }} |{{#invoke:Delink|delink|{{{gran_sità|}}} }} |{{GetLabelFix|P36|lang=vec}} +<!-- --> {{GetLabelFix|Q51929311|lang=vec}} }} |{{GetLabelFix|P36|lang=vec}} }} | data20 = {{{capitałe1|}}} | label21 = {{{targheta_capitałe2|}}} | data21 = {{{capitałe2|}}} | label22 = {{{targheta_capitałe3|}}} | data22 = {{{capitałe3|}}} | label23 = {{{targheta_capitałe4|}}} | data23 = {{{capitałe4|}}} | label24 = {{if empty|{{{targheta_gran_sità|}}} |{{GetLabelFix|Q51929311|lang=vec}}}} | data24 = {{#ifeq:{{#invoke:Delink|delink|{{{capitałe1|}}} }} | {{#invoke:Delink|delink|{{{gran_sità|}}}}}|<!--no mostrar, ja està com a capitałe -->|{{{gran_sità|}}} }} | label25 = {{if empty|{{{targheta_nome_sudivizion|}}}|{{GetLabelFix|Q15284|lang=vec}} }} | data25 = {{{nome_sudivizion|}}} | label26 = {{GetLabelFix|P150|lang=vec}} | data26 = {{lista desplegable condicional|{{{locałità_arente|}}}|40|1}} | header30 = {{#if:{{{popołasion|}}} {{{densità|}}}{{{abitanti|}}}{{{nome_abitanti|}}} {{{batezemai|}}}{{{łéngua|}}}{{{rełijon|}}}{{{grupi_ètneghi|}}} |{{GetLabelFix|Q33829|lang=vec}}}} | label31 = {{#switch:{{#invoke:wikidades | claim | property=P279/P31| list=no | formatting=raw }}|Q105390172|Q427961|Q105071180|Q2665272|Q102496|Q625160|Q654710|Q665487|Q1269563|Q668130|Q1435020|Q1478645|Q1492823|Q1506541|Q2029182|Q2083380|Q2288631|Q13052937|Q10551473|Q6932046|Q6566418|Q4504655|Q2998465|Q2998465|Q373074|Q385337|Q385337|Q106889447|Q105388829|Q105389481|Q4024737|Q1989839|={{GetLabelFix|Q2359691|lang=vec}} |#default ={{GetLabelFix|Q16868672|lang=vec}} }} | data31 = {{#if:{{{popołasion|}}} | {{{popołasion|}}} {{{status_popołasion|}}}<!-- -->{{#if:{{{popołasion_ano|}}} |&nbsp;<small>({{{popołasion_ano|}}})</small>}} }} | label32 = {{GetLabelFix|Q23008351|lang=vec}} | data32 = {{#if:{{both|{{{popołasion_pos|}}} | {{{popołasion_refer|}}} }} |{{ordinal|{{{popołasion_pos|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{popołasion_refer|}}} }} }} | label33 = %&nbsp;{{GetLabelFix|Q33829|lang=vec}} | data33 = {{#if:{{both|{{{popołasion_per|}}} | {{{popołasion_refer|}}} }} |{{{popołasion_per|}}}&nbsp;%&nbsp;{{Deod'|{{{popołasion_refer|}}} }} }} | label34 = {{GetLabelFix|Q29539|lang=vec}} | data34 = {{{densità|}}} | label35 = {{GetLabelFix|Q7743|lang=vec}} | data35 = {{#if:{{{abitanti|}}} | {{{abitanti|}}}<!-- -->{{#if:{{{abitanti_ano|}}} |&nbsp;({{{abitanti_ano|}}})}} }} | label36 = {{GetLabelFix|Q99485732|lang=vec}} | data36 = {{lista desplegable condicional|{{{popołasion_zènaro|}}}|40|1}} | label37 = {{GetLabelFix|P1549|lang=vec}} | data37 = {{#if:{{{nome_abitanti|}}}|<small>{{{nome_abitanti|}}}</small>}} {{#if:{{{nome_abitanti2|}}}|<br />o {{{nome_abitanti2|}}} }} | label38 = {{#switch:{{#invoke:wikidades | claim | property=P279/P31| list=no | formatting=raw }}|Q105390172|Q427961|Q105071180|Q2665272|Q102496|Q625160|Q654710|Q665487|Q1269563|Q668130|Q1435020|Q1478645|Q1492823|Q1506541|Q2029182|Q2083380|Q2288631|Q13052937|Q10551473|Q6932046|Q6566418|Q4504655|Q2998465|Q2998465|Q373074|Q385337|Q385337|Q106889447|Q105388829|Q105389481|Q4024737|Q1989839|=Batezemai |#default ={{GetLabelFix|P2124|lang=vec}} }} | data38 = {{{batezemai|}}} | label39 = {{if empty|{{{targheta_łéngua|}}}|{{GetLabelFix|Q337968|lang=vec}} }} | data39 = {{{łéngua|}}} | label40 = {{GetLabelFix|P140|lang=vec}} | data40 = {{{rełijon|}}} | label41 = {{GetLabelFix|P172|lang=vec}} | data41 = {{{grupi_ètneghi|}}} | label42 = {{GetLabelFix|P2250|lang=vec}} | data42 = {{#if:{{{speransa_vita|}}} | {{{speransa_vita|}}}<!-- -->{{#if:{{{status_speransa_vita|}}} |&nbsp;({{{status_speransa_vita|}}})}} }} | label43 = {{GetLabelFix|P3864|lang=vec}} | data43 = {{{taso_de_suicìdio|}}} | label44 = {{{targheta_popołasion1|}}} | data44 = {{{nome_popołasion1|}}} | label45 = {{GetLabelFix|P2573|lang=vec}} | data45 = {{{taso_de_scołarizasion|}}} | label46 = {{{targheta_popołasion4|}}} | data46 = {{{nome_popołasion4|}}} | header47 = {{#if:{{{partde|}}}{{{superfise|}}}{{{superfise_àcua|}}} {{{dimensions|}}}{{{amplada|}}} {{{llargada|}}}{{{alçada|}}} {{{confini|}}}{{{lìnea_costiera|}}}{{{bagnà_da|}}}{{{altitùdene|}}} {{{ponto_pì_alto|}}}{{{altitùdene_màsima|}}}{{{ponto_pì_baso|}}} {{{altitùdene_mìnema|}}}{{{confina_co|}}}{{{bloco_zeografia_spesałe|}}} {{{nome_zeografia1|}}}{{{nome_zeografia2|}}}{{{nome_zeografia3|}}} {{{nome_zeografia4|}}}{{{nome_zeografia5|}}} {{{entità_statìstega|}}} |{{GetLabelFix|Q1071|lang=vec}} }} | label49 = {{GetLabelFix|P8138|lang=vec}} | data49 = {{{entità_statìstega|}}} | label50 = {{GetLabelFix|P361|lang=vec}} | data50 = {{Regex partede|{{{partde|}}} }} | label51 = {{GetLabelFix|Q665487|lang=vec}} | data51 = {{{diòceze|}}} | label53 = {{GetLabelFix|P2046|lang=vec}} | data53 = {{{superfise|}}} | label54 = {{GetLabelFix|Q23008351|lang=vec}} | data54 = {{#if:{{both|{{{superfise_pos|}}} | {{{superfise_refer|}}} }} |{{ordinal|{{{superfise_pos|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{superfise_refer|}}} }} }} | label56 = &nbsp;%&nbsp;{{GetLabelFix|Q183366|lang=vec}} | data56 = {{#if:{{both|{{{superfise_da|}}} | {{{superfise_refer|}}} }} |{{{superfise_da|}}}&nbsp;%&nbsp;{{Deod'|{{{superfise_refer|}}} }} }} | label58 = {{GetLabelFix|Q283|lang=vec}} | data58 = {{#if:{{{superfise_àcua|}}}|{{{superfise_àcua|}}}}} | label70 = {{GetLabelFix|Q12453|lang=vec}} | data70 = {{Bloco dimension |dimensions = {{{dimensions|}}} |diametre = | amplada = {{{amplada|}}} | llargada = {{{llargada|}}} | alçada = {{{alçada|}}}| unità_mezura = {{if empty| {{{unità_mezura|}}}|km}}}} | label72 = {{if empty | {{{targheta_confini|}}} | {{GetLabelFix|Q177239|lang=vec}} }} | data72 = {{{confini|}}} | label74 = {{GetLabelFix|P5141|lang=vec}} | data74 = {{{lìnea_costiera|}}} | label75 = {{GetLabelFix|P206|lang=vec}} | data75 = {{{bagnà_da|}}} | label76 = {{GetLabelFix|Q190200|lang=vec}} | data76 = {{#if:{{{altitùdene|}}} |{{{altitùdene|}}}<!-- -->}}<!-- -->{{#if:{{{ponto_pì_alto|}}}|<!-- res -->|{{#if:{{{altitùdene_màsima|}}}|&nbsp;..[[file:Feather-arrows-chevrons-up.svg|20px|link=]]:{{{altitùdene_màsima|}}} }} }}<!-- -->{{#if:{{{ponto_pì_baso|}}}|<!-- res -->|{{#if:{{{altitùdene_mìnema|}}}|&nbsp;..[[file:Feather-arrows-chevrons-down.svg|20px|link=]]:{{{altitùdene_mìnema|}}} }} }} | label77 = {{GetLabelFix|P610|lang=vec}} | data77 = {{#if:{{{ponto_pì_alto|}}}|{{{ponto_pì_alto|}}} {{#if:{{{altitùdene_màsima|}}}|&nbsp;({{{altitùdene_màsima|}}}) }} }} | label78 = {{GetLabelFix|P1589|lang=vec}} | data78 = {{#if:{{{ponto_pì_baso|}}}|{{{ponto_pì_baso|}}} {{#if:{{{altitùdene_mìnema|}}}|&nbsp;({{{altitùdene_mìnema|}}}) }} }} | label81 = {{GetLabelFix|P47|lang=vec}} | data81 = {{lista desplegable condicional|{{{confina_co|}}}|40|1}} | data82 = {{{bloco_zeografia_spesałe|}}} | label84 = {{{targheta_zeografia1|}}} | data84 = {{{nome_zeografia1|}}} | label85 = {{{targheta_zeografia2|}}} | data85 = {{{nome_zeografia2|}}} | label86 = {{{targheta_zeografia3|}}} | data86 = {{{nome_zeografia3|}}} | label87 = {{{targheta_zeografia4|}}} | data87 = {{{nome_zeografia4|}}} | label88 = {{{targheta_zeografia5|}}} | data88 = {{{nome_zeografia5|}}} | header92 = {{#if: {{{anteriore|}}}{{{fondador|}}}{{{lista_fondasion|}}} {{{data_fondasion1|}}}{{{data_fondasion2|}}}{{{data_fondasion3|}}} {{{data_fondasion4|}}}{{{posterior|}}}{{{avegniminti_ciave|}}} {{{lista_sełebrasion|}}}{{{data_sełebrasion1|}}} {{{data_sełebrasion2|}}}{{{data_sełebrasion3|}}} {{{data_sełebrasion4|}}}{{{patro|}}}{{{bloco_istòria_spesałe|}}} {{{nome_istòria1|}}}{{{nome_istòria2|}}}{{{nome_istòria3|}}} {{{nome_istòria4|}}}{{{nome_istòria5|}}} {{{dì_marcà|}}} {{{data_desołusion1|}}}{{{data_desołusion2|}}}{{{data_desołusion3|}}} {{{data_desołusion4|}}} |{{GetLabelFix|Q92615993|editicon=no|lang=vec}} }} | label94 = {{GetLabelFix|P155|lang=vec}} | data94 = {{{anteriore|}}} | label95 = {{GetLabelFix|P112|lang=vec}} | data95 = {{{fondador|}}} | label96 = {{{targheta_fondasion|}}} | data96 = {{#if:{{{targheta_fondasion|}}} |{{#if:{{{lista_fondasion|}}}{{{data_fondasion1|}}}{{{data_fondasion2|}}} {{{data_fondasion3|}}} {{{data_fondasion4|}}} | &nbsp;}} }} | label97 = {{if empty|{{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion1|}}} }}|{{GetLabelFix|Q11398090|lang=vec}} }} | data97 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion1|}}} }} | label98 = {{if empty|{{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion1|}}} }}|{{GetLabelFix|Q18603731|lang=vec}} }} | data98 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion1|}}} }} | label99 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion2|}}} }} | data99 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion2|}}} }} | label100 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion2|}}} }} | data100 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion2|}}} }} | label101 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion3|}}} }} | data101 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion3|}}} }} | label102 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion3|}}} }} | data102 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion3|}}} }} | label103 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion4|}}} }} | data103 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion4|}}} }} | label104 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion4|}}} }} | data104 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion4|}}} }} | data105 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}| {{{lista_fondasion|}}} }} | label106 = {{GetLabelFix|Q2245405|lang=vec}} | data106 = {{lista desplegable condicional|{{{avegniminti_ciave|}}}|40|3}} | label107 = {{GetLabelFix|P1249|lang=vec}} | data107 = {{{prima_mension|}}} | label109 = {{if empty|{{{targheta_lista_sełebrasion|}}}|{{GetLabelFix|P832|lang=vec}} }} | data109 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}} |{{lista desplegable condicional|{{{lista_sełebrasion|}}}|40|1}} }} | label110 = {{{targheta_sełebrasion|}}} | data110 = {{#if:{{{targheta_sełebrasion|}}} |{{#if:{{{data_sełebrasion1|}}} {{{data_sełebrasion2|}}} {{{data_sełebrasion3|}}} {{{data_sełebrasion4|}}} | &nbsp;}} }} | label111 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion1|}}} }} | data111 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion1|}}} }} | label112 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion2|}}} }} | data112 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion2|}}} }} | label113 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion3|}}} }} | data113 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion3|}}} }} | label114 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion4|}}} }} | data114 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion4|}}} }} | label116 = {{GetLabelFix|P417|lang=vec}} | data116 = {{{patro|}}} | label117 = {{GetLabelFix|P1885|lang=vec}} | data117 = {{{catedrałe|}}} | label118 = {{GetLabelFix|Q55426287|lang=vec}} | data118 = {{{dì_marcà|}}} | label119 = {{GetLabelFix|Q150139|lang=vec}} | data119 = {{{festa_major|}}} | data120 = {{{bloco_istòria_spesałe|}}} | label121 = {{{targheta_istòria1|}}} | data121 = {{{nome_istòria1|}}} | label122 = {{{targheta_istòria2|}}} | data122 = {{{nome_istòria2|}}} | label124 = {{{targheta_istòria3|}}} | data124 = {{{nome_istòria3|}}} | label126 = {{{targheta_istòria4|}}} | data126 = {{{nome_istòria4|}}} | label128 = {{{targheta_istòria5|}}} | data128 = {{{nome_istòria5|}}} | header125 = {{#switch:{{#invoke:wikidades | claim | property=P279/P31| list=no | formatting=raw }}|Q105390172|Q427961|Q105071180|Q2665272|Q102496|Q625160|Q654710|Q665487|Q1269563|Q668130|Q1435020|Q1478645|Q1492823|Q1506541|Q2029182|Q2083380|Q2288631|Q13052937|Q10551473|Q6932046|Q6566418|Q4504655|Q2998465|Q2998465|Q373074|Q385337|Q385337|Q106889447|Q105388829|Q105389481|Q4024737|Q1989839|= {{GetLabelFix|Q21114371|lang=vec}} |#default = {{#if: {{{org_teritoriałe|}}}{{{forma_goerno|}}} {{{òrgano_ezecutivo|}}}{{{òrgano_lejislativo|}}} {{{nome_cao_stato|}}}{{{nome_cao_goerno|}}}{{{nome_lider1|}}} {{{nome_lider2|}}}{{{nome_lider3|}}}{{{nome_lider4|}}} {{{nome_lider5|}}}{{{raprezentasion1|}}} {{{raprezentasion2|}}}{{{raprezentasion3|}}} {{{raprezentasion4|}}}{{{raprezentasion5|}}}{{{òrgano_zudisiàrio|}}} {{{bloco_goerno_spesałe|}}}{{{nome_goerno1|}}} {{{nome_goerno2|}}}{{{nome_goerno3|}}}{{{nome_goerno4|}}} {{{nome_goerno5|}}}{{{menbro_de|}}} |{{GetLabelFix|Q7210356|lang=vec}} }} }} | label127 = {{if empty | {{{targheta_org_teritoriałe|}}} | {{GetLabelFix|Q43229|lang=vec}} }} | data127 = {{{org_teritoriałe|}}} | label129 = {{if empty | {{{targheta_forma_goerno}}} | {{GetLabelFix|P122|lang=vec}} }} | data129 = {{{forma_goerno|}}} | label130 = {{GetLabelFix|P208|lang=vec}} | data130 = {{#if:{{{òrgano_ezecutivo|}}}|{{Regex blocopulìtegazeografia|{{{òrgano_ezecutivo|}}}}}}} | label131 = {{GetLabelFix|P194|lang=vec}} | data131 = {{#if:{{{òrgano_lejislativo|}}}|{{Regex blocopulìtegazeografia|{{{òrgano_lejislativo|}}}}}}} | label138 = {{if empty|{{{targheta_cao_stato|}}}|{{GetLabelFix|P35|lang=vec}} }} | data138 = {{#if:{{{nome_cao_stato|}}} |{{#ifeq:{{{nome_cao_stato_txt|}}} | {{{nome_cao_goerno_txt|}}}|<!-- No repetir -->|{{{nome_cao_stato|}}} }} }} | label139 = {{if empty|{{{targheta_cao_goerno|}}}|{{GetLabelFix|P6|lang=vec}} }} | data139 = {{#if:{{{nome_cao_goerno|}}} | {{{nome_cao_goerno|}}}<!-- -->{{#if:{{{cao_goerno_ano|}}} |&nbsp;({{{cao_goerno_ano|}}}) }} }} | label140 = {{{targheta_lider1|}}} | data140 = {{{nome_lider1|}}} | label141 = {{{targheta_lider2|}}} | data141 = {{{nome_lider2|}}} | label142 = {{{targheta_lider3|}}} | data142 = {{{nome_lider3|}}} | label143 = {{{targheta_lider4|}}} | data143 = {{{nome_lider4|}}} | label144 = {{{targheta_lider5|}}} | data144 = {{{nome_lider5|}}} | label145 = {{if empty | {{{targheta_raprezentasion|}}} |Rapr.&nbsp;parlamentària}}<!-- PENDENT --> | data145 = {{#if:{{{raprezentasion1|}}}{{{raprezentasion2|}}}{{{raprezentasion3|}}} {{{raprezentasion4|}}} | &nbsp;}} | label146 = {{Wp/pih/GetLabelFix|Q3930266|lang=pih}} | data146 = {{{raprezentasion_parlamentària|}}} | label147 = {{{targheta_raprezentasion1|}}} | data147 = {{{raprezentasion1|}}} | label149 = {{{targheta_raprezentasion2|}}} | data149 = {{{raprezentasion2|}}} | label151 = {{{targheta_raprezentasion3|}}} | data151 = {{{raprezentasion3|}}} | label153 = {{{targheta_raprezentasion4|}}} | data153 = {{{raprezentasion4|}}} | label155 = {{{targheta_raprezentasion5|}}} | data155 = {{{raprezentasion5|}}} | label156 = {{GetLabelFix|P209|lang=vec}} | data156 = {{Regex_blocopulìtegazeografia|{{{òrgano_zudisiàrio|}}} }} | data158 = {{{bloco_goerno_spesałe|}}} | label159 = {{{targheta_goerno1|}}} | data159 = {{{nome_goerno1|}}} | label160 = {{{targheta_goerno2|}}} | data160 = {{{nome_goerno2|}}} | label161 = {{{targheta_goerno3|}}} | data161 = {{{nome_goerno3|}}} | label162 = {{{targheta_goerno4|}}} | data162 = {{{nome_goerno4|}}} | label163 = {{GetLabelFix|P8328|lang=vec}} | data163 = {{#if:{{{ìndaze_de_democrasia|}}} |{{Progress bar|1={{{ìndaze_de_democrasia|}}} |màsimo=10 |text={{{ìndaze_de_democrasia|}}}/10 }} }} | label164 = {{GetLabelFix|P463|lang=vec}} | data164 = {{lista desplegable condicional|{{{menbro_de|}}}|40|1}} | header165= {{#if:{{{PIL|}}}{{{PIL_procàpite|}}}{{{INB|}}}{{{INB_procàpite|}}} {{{reserve_totałi|}}}{{{budget|}}} {{{esportasion|}}}{{{inportasion|}}}{{{IDH|}}}{{{IVA|}}} {{{moneda|}}}{{{taso_de_dezocupasion|}}}{{{bloco_economia_spesałe|}}} {{{nome_economia1|}}}{{{nome_economia2|}}}{{{nome_economia3|}}} {{{nome_economia4|}}}{{{nome_economia5|}}} |{{GetLabelFix|Q8134|lang=vec}} }} | label167 = {{GetLabelFix|P2131|lang=vec}} | data167 = {{#if:{{{PIL|}}} | {{{PIL|}}}{{#if:{{{PIL_ano|}}} |&nbsp;({{{PIL_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{PIL_pozision|}}}|{{{PIL_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{PIL_pozision|}}}}}<!-- -->&nbsp;{{Deod'|{{{PIL_refer|}}} }}) }}}} | label171 = {{GetLabelFix|P2132|lang=vec}} | data171 = {{#if:{{{PIL_procàpite|}}} | {{{PIL_procàpite|}}}<!-- -->{{#if:{{{PIL_procàpite_ano|}}} |&nbsp;({{{PIL_procàpite_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{PIL_procàpite_pozision|}}}|{{{PIL_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{PIL_procàpite_pozision|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{PIL_refer|}}} }})}}<!-- -->}} | label172 = {{GetLabelFix|P2855|lang=vec}} | data172 = {{#if:{{{IVA|}}} | {{{IVA|}}}<!-- -->{{#if:{{{IVA_ano|}}} |&nbsp;({{{IVA_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{IVA_pozision|}}}|{{{IVA_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{IVA_pozision|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{IVA_refer|}}} }})}}<!-- -->}} | label174 = {{GetLabelFix|P2134|lang=vec}} | data174 = {{#if:{{{reserve_totałi|}}} | {{{reserve_totałi|}}}<!-- -->{{#if:{{{reserve_totałi_ano|}}} |&nbsp;({{{reserve_totałi_ano|}}})}} }} | label175 = {{GetLabelFix|P2769|lang=vec}} | data175 = {{#if:{{{budget|}}} | {{{budget|}}}<!-- -->{{#if:{{{budget_ano|}}} |&nbsp;({{{budget_ano|}}})}} }} | label176 = Speza pùblega | data176 = {{#if:{{{speza_pùblega|}}} | {{{speza_pùblega|}}}<!-- -->{{#if:{{{speza_pùblega_ano|}}} |&nbsp;({{{speza_pùblega_ano|}}})}} }} | label177 = {{GetLabelFix|P2135|lang=vec}} | data177 = {{#if:{{{esportasion|}}} | {{{esportasion|}}}<!-- -->{{#if:{{{esportasion_ano|}}} |&nbsp;({{{esportasion_ano|}}})}} }} | label178 = {{GetLabelFix|P2136|lang=vec}} | data178 = {{#if:{{{inportasion|}}} | {{{inportasion|}}}<!-- -->{{#if:{{{inportasion_ano|}}} |&nbsp;({{{inportasion_ano|}}})}} }} | label179 = {{GetLabelFix|P1081|lang=vec}} | data179 = {{#if:{{{IDH|}}} | {{{IDH|}}}<!-- -->{{#if:{{{IDH_ano|}}} |&nbsp;({{{IDH_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{IDH_pozision|}}}|{{{IDH_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{IDH_pozision|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{IDH_refer|}}} }})}}<!-- -->}} | label181 = {{GetLabelFix|P38|lang=vec}} | data181 = {{#if:{{{moneda|}}}|{{{moneda|}}} <!-- -->{{#if:{{{moneda_sìnboło|}}} | ({{{moneda_sìnboło|}}}) }} }} | label182 = {{GetLabelFix|P1304|lang=vec}} | data182 = {{Regex_blocopulìtegazeografia|{{{banca_sentrałe|}}}}} | label185 = {{GetLabelFix|P1198|lang=vec}} | data185 = {{{taso_de_dezocupasion|}}} | label186 = {{{targheta_economia1|}}} | data186 = {{{nome_economia1|}}} | label187 = {{GetLabelFix|P1125|lang=vec}} | data187 = {{#if:{{{coefisente_de_Gini|}}}{{#property:P1125}} |{{Progress bar|1={{{coefisente_de_Gini|}}} |màsimo=100 |text={{{coefisente_de_Gini|}}}/100 }} }} | label188 = {{{targheta_economia2|}}} | data188 = {{{nome_economia2|}}} | label189 = {{{targheta_economia5|}}} | data189 = {{{nome_economia5|}}} | header190 = {{#if:{{{còdaze_postałe|}}}{{{oràrio|}}}{{{oràrio_istà|}}} {{{bloco_indegadivo_spesałe|}}} {{{domìnio|}}} {{{cod_tełef|}}} {{{nùmari_emerzensa_tel|}}}{{{prefix_radiofònego|}}}{{{clasifegasion_sìsmega|}}} {{{targheta_indegadivo1|}}}{{{targheta_indegadivo2|}}}{{{clasifegasion_climàtega|}}} {{{targheta_indegadivo3|}}}{{{targheta_indegadivo4|}}}{{{ISO_3166-1_numèrego|}}} {{{targheta_indegadivo5|}}}{{{ISO_3166-1_alpha-2|}}} {{{ISO_3166-1_alpha-3|}}}{{{ISO_3166-2|}}} |{{GetLabelFix|Q22975498|lang=vec}} }} | label191 = {{GetLabelFix|Q25275|lang=vec}} | data191 ={{{ISO_3166-1_alpha-2|}}} {{{ISO_3166-1_alpha-3|}}} {{{ISO_3166-1_numèrego|}}} | label192 = {{GetLabelFix|Q133153|lang=vec}} | data192 = {{{ISO_3166-2|}}} | label193 = {{GetLabelFix|P281|lang=vec}} | data193 = {{{còdaze_postałe|}}} | label194 = {{GetLabelFix|P395|lang=vec}} | data194 = {{{còdaze_matricołasion|}}} | label195 = {{GetLabelFix|P421|lang=vec}} | data195 = {{lista desplegable condicional|{{{oràrio|}}}|40|1}} | label196 = {{GetLabelFix|Q36669|lang=vec}} | data196 = {{{oràrio_istà|}}} | label197 = {{GetLabelFix|Q110044529|lang=vec}} | data197 = {{{clasifegasion_sìsmega|}}} | label198 = {{GetLabelFix|Q267474|lang=vec}} | data198 = {{{clasifegasion_climàtega|}}} | label200 = {{GetLabelFix|P78|lang=vec}} | data200 = {{{domìnio|}}} | label202 = {{GetLabelFix|Q103903|lang=vec}} | data202 = {{{cod_tełef|}}} | label203 = {{GetLabelFix|P2852|lang=vec}} | data203 = {{lista desplegable condicional|{{{nùmari_emerzensa_tel|}}}|40|1}} | label204 = {{GetLabelFix|Q1344924|lang=vec}} | data204 = {{{prefix_radiofònego|}}} | label205 = {{GetLabelFix|P972|lang=vec}} | data205 = {{{catàłogo|}}} | data206 = {{{bloco_indegadivo_spesałe|}}} | label207 = {{GetLabelFix|Q215292|lang=vec}} | data207 = {{lista desplegable condicional|{{{preza_ełètrega|}}}|40|1}} | label208 = {{{targheta_indegadivo1|}}} | data208 = {{{nome_indicatiu1|}}} | label209 = {{{targheta_indegadivo2|}}} | data209 = {{{nome_indicatiu2|}}} | label210 = {{{targheta_indegadivo3|}}} | data210 = {{{nome_indicatiu3|}}} | label211 = {{{targheta_indegadivo4|}}} | data211 = {{{nome_indicatiu4|}}} | label212 = {{{targheta_indegadivo5|}}} | data212 = {{{nome_indicatiu5|}}} | header218 = {{#if:{{{zemełaji|}}}{{{transport|}}}{{{colors|}}} {{{bloco_final_spesałe|}}} {{{nome_final1|}}} {{{nome_final2|}}}{{{nome_final3|}}}{{{nome_final4|}}} {{{lloc_web|{{{web|}}}}}}{{{facebook|}}} {{{twitter|}}}{{{notes|}}} |{{GetLabelFix|Q55107540|lang=vec}} }} | label219 = {{GetLabelFix|P190|lang=vec}} | data219 = {{lista desplegable condicional|{{{zemełaji|}}}|40|3}} | label220 = {{GetLabelFix|Q7590|lang=vec}} | data220 = {{{transporto|}}} | label222 = {{GetLabelFix|P462|lang=vec}}Cołori ufisałi | data222 = {{{cołori|}}} | label223 = {{GetLabelFix|P1411|lang={{{lang|}}}}} |data223={{llista desplegable condicional|{{{nominasion|}}}|{{if empty|{{{despiega_premi|}}}|120}} }} |data224={{#if: {{{premi|}}} |{{Llista desplegable condicional |{{{premi|}}} | {{if empty|{{{despiega_premi|}}}|100}} |títol= {{GetLabelFix|P166|lang={{{lang|}}} }} |estil_títol = text-align:center; |títol2= {{GetLabelFix|P166|lang={{{lang|}}} }} }} }} | data225 = {{{bloco_final_spesałe|}}} | label227 = {{{targheta_final1|}}} | data227 = {{{nome_final1|}}} | label229 = {{{targheta_final2|}}} | data229 = {{{nome_final2|}}} | label231 = {{{targheta_final3|}}} | data231 = {{{nome_final3|}}} | label233 = {{{targheta_final4|}}} | data233 = {{{nome_final4|}}} |header235 = {{#if:{{{istòrego|}}} |Istòrego}} | data236 = {{{istòrego|}}} | data237 = {{#if:{{{sito|}}} {{{identifegadori|}}}|<hr>}} | label239 = {{GetLabelFix|Q35127|lang=vec}} | data239 = {{{sito|}}} | data240 = {{{identifegadori|}}} | belowstyle = border-top:#aaa 1px solid; background-color:{{{color_notes|}}}; | below = {{{notes|}}} }}</includeonly><noinclude><noinclude> {{INTERWIKI|Q11009165}} </noinclude> kv8u8xwn9722e4dbo7793puzna4zm9b 7336576 7336545 2026-09-26T08:29:54Z ङघिञ 2644823 7336576 wikitext text/x-wiki {{Wp/pih/Infobox |bodystyle= border-radius: 10px; border-collapse: separate; overflow: hidden; border: 1px solid #a2a9b1; float: right; box-shadow: 0 2px 2px 0 rgba(0.1,0.2,0.1,0.2); |headerstyle = background:#d4a68a; |subheaderstyle = background:#d4a68a; |labelstyle = white-space: pre-line; width:33%; |abovestyle = background:linear-gradient(#664228, #D4A68A 70%); padding:3px; border-radius:5px; color:#E1D9D1; font-family:'Bell MT', serif; font-size:150%; |above =<span style="float:left; margin-left: 3px; opacity:45%;">[[image:{{#switch:{{#invoke:Wp/pih/Wikidata | claim | property=P279/P31| list=no | formatting=raw }}|Q105390172|Q427961|Q105071180|Q2665272|Q102496|Q625160|Q654710|Q665487|Q1269563|Q668130|Q1435020|Q1478645|Q1492823|Q1506541|Q2029182|Q2083380|Q2288631|Q13052937|Q10551473|Q6932046|Q6566418|Q4504655|Q2998465|Q2998465|Q373074|Q385337|Q385337|Q106889447|Q105388829|Q3146899|Q373074|Q105389481|Q4024737|Q1989839|=Chess tile bl trans.svg |#default =Font Awesome 5 solid map-marked-alt.svg}}|24px]]</span><b>{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{SUBPAGENAME}}}}</b><br/> {{#if:{{{native_name|}}}|{{{native_name}}}}} | image1 = {{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_skyline|}}}|size={{{imagesize|100px}}} |sizedefault=frameless|upright=1|border={{{image_border|}}}|alt={{{image_alt|{{{image_caption|}}}}}}|caption={{{image_caption}}}|suppressplaceholder=yes}} | rowclass1 = mergedtoprow | rowcellstyle1 = padding:0.2em 0 0 0 | class1 = maptable | data1 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Wp/pih/Infobox settlement/columns | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_flag}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Flag {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type=Flag|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_seal|}}}|size={{{seal_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Seal {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type={{#if:{{{seal_type|}}}|{{{seal_type}}}|Seal}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_shield|}}}||size={{{shield_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{shield_alt|}}}|title=Shield {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type=Shield|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_blank_emblem|}}}|size={{{blank_emblem_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|title=Ofishol logo o' {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=100px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location o' {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{{map_caption}}}</div>}}}} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{#if:{{{latd}}}|{{coord|{{{latd|}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longd|}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}}}|{{{coordinates|{{{koordinat}}}}}}}} }}| {{Wp/pih/location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}}}}}}} |float = center |width = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|150}} |default_width = 275 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{#if:{{{latd}}}|{{coord|{{{latd|}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longd|}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}}}|{{{coordinates|{{{koordinat}}}}}}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |marksize = 6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} }} }} | label2 = Anthem | data2 = {{{anthem|}}} | data3 = {{#if:{{{anthem|}}}|{{#if:{{{anthem_audio|}}}|<center>[[File:{{{anthem_audio|}}}]]<br><hr></center>}}}} | label5 = Motto | data5= {{{motto|}}} | label6 = Simbol | data6= {{#if:{{{symbol|}}}|{{{symbol|}}}}} | label7 = Nicknaim | data7= {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1449| {{{nickname|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | label8 = Naimed after | data8 = {{#if:{{{etymology|}}}|{{{etymology|}}}}} | label9 = Kontenent | data9 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1449| {{{continent|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | label10 = Koordinates | data10 = {{#if: {{{coordinates|}}} | {{{coordinates}}} | [[Image:Openstreetmap logo.svg|20px|link=Wp/pih/Jiiografiikal Koordinates system]]{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB |getCoords |qid={{{qid|}}} |fwd=ALL |display=inline |format=dms}}}} | label14 = {{{subdivision_type|Kuntrii}}} | data14 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P17| {{{subdivision_name|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | data15 = {{Wp/pih/Infobox settlement/admin|child=yes |item={{{item|}}} |lang=pih |admin_tipus1 = {{{subdivision_type1|Stait}}} |admin1 = {{#if: {{{subdivision_name1|}}} | {{{subdivision_name1}}} | {{#if: {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | {{#ifexist: Wp/pih/{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}} | [[Wp/pih/{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}}|{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}}]] | <span style="color: #008080;">[https://wikidata.org{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getRawValue |P131 |qid={{{qid|}}}}} {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}}]</span> }} }} }} |admin_tipus2 = {{{subdivision_type2|}}} |admin2 = {{{subdivision_name2|}}} |admin_tipus3 = {{{subdivision_type3|}}} |admin3 = {{{subdivision_name3|}}} |admin_tipus4 = {{{subdivision_type4|}}} |admin4 = {{{subdivision_name4|}}} |admin_tipus5 = {{{subdivision_type5|}}} |admin5 = {{{subdivision_name5|}}} |admin_tipus6 = {{{subdivision_type6|}}} |admin6 = {{{subdivision_name6|}}} |admin_tipus7 = {{{subdivision_type7|}}} |admin7 = {{{subdivision_name7|}}} |admin_tipus8 = {{{subdivision_type8|}}} |admin8 = {{{subdivision_name8|}}} }} | label16 = {{GetLabelFix|P500|lang=vec}} | data16 = {{{exclave_in|}}} | label17 = {{GetLabelFix|P501|lang=vec}} | data17 = {{{enclave_in|}}} | label18 = {{GetLabelFix|P1376|lang=vec}} | data18 = {{Regex blocolocalizasion|{{lista desplegable condicional|{{{capitałe_de|}}}|40|1}} }} | header19 = {{#if:{{{capitałe1|}}}{{{capitałe2|}}} {{{capitałe3|}}}{{{capitałe4|}}} {{{gran_sità|}}} {{{nome_munisipi|}}}{{{locałità_arente|}}} |{{if empty|{{{intestasion_entità|}}}|<hr>}} }} | label20 = {{if empty |{{{targheta_capitałe1|}}} |{{#ifeq:{{#invoke:Delink|delink|{{{capitałe1|}}} }} |{{#invoke:Delink|delink|{{{gran_sità|}}} }} |{{GetLabelFix|P36|lang=vec}} +<!-- --> {{GetLabelFix|Q51929311|lang=vec}} }} |{{GetLabelFix|P36|lang=vec}} }} | data20 = {{{capitałe1|}}} | label21 = {{{targheta_capitałe2|}}} | data21 = {{{capitałe2|}}} | label22 = {{{targheta_capitałe3|}}} | data22 = {{{capitałe3|}}} | label23 = {{{targheta_capitałe4|}}} | data23 = {{{capitałe4|}}} | label24 = {{if empty|{{{targheta_gran_sità|}}} |{{GetLabelFix|Q51929311|lang=vec}}}} | data24 = {{#ifeq:{{#invoke:Delink|delink|{{{capitałe1|}}} }} | {{#invoke:Delink|delink|{{{gran_sità|}}}}}|<!--no mostrar, ja està com a capitałe -->|{{{gran_sità|}}} }} | label25 = {{if empty|{{{targheta_nome_sudivizion|}}}|{{GetLabelFix|Q15284|lang=vec}} }} | data25 = {{{nome_sudivizion|}}} | label26 = {{GetLabelFix|P150|lang=vec}} | data26 = {{lista desplegable condicional|{{{locałità_arente|}}}|40|1}} | header30 = {{#if:{{{popołasion|}}} {{{densità|}}}{{{abitanti|}}}{{{nome_abitanti|}}} {{{batezemai|}}}{{{łéngua|}}}{{{rełijon|}}}{{{grupi_ètneghi|}}} |{{GetLabelFix|Q33829|lang=vec}}}} | label31 = {{#switch:{{#invoke:wikidades | claim | property=P279/P31| list=no | formatting=raw }}|Q105390172|Q427961|Q105071180|Q2665272|Q102496|Q625160|Q654710|Q665487|Q1269563|Q668130|Q1435020|Q1478645|Q1492823|Q1506541|Q2029182|Q2083380|Q2288631|Q13052937|Q10551473|Q6932046|Q6566418|Q4504655|Q2998465|Q2998465|Q373074|Q385337|Q385337|Q106889447|Q105388829|Q105389481|Q4024737|Q1989839|={{GetLabelFix|Q2359691|lang=vec}} |#default ={{GetLabelFix|Q16868672|lang=vec}} }} | data31 = {{#if:{{{popołasion|}}} | {{{popołasion|}}} {{{status_popołasion|}}}<!-- -->{{#if:{{{popołasion_ano|}}} |&nbsp;<small>({{{popołasion_ano|}}})</small>}} }} | label32 = {{GetLabelFix|Q23008351|lang=vec}} | data32 = {{#if:{{both|{{{popołasion_pos|}}} | {{{popołasion_refer|}}} }} |{{ordinal|{{{popołasion_pos|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{popołasion_refer|}}} }} }} | label33 = %&nbsp;{{GetLabelFix|Q33829|lang=vec}} | data33 = {{#if:{{both|{{{popołasion_per|}}} | {{{popołasion_refer|}}} }} |{{{popołasion_per|}}}&nbsp;%&nbsp;{{Deod'|{{{popołasion_refer|}}} }} }} | label34 = {{GetLabelFix|Q29539|lang=vec}} | data34 = {{{densità|}}} | label35 = {{GetLabelFix|Q7743|lang=vec}} | data35 = {{#if:{{{abitanti|}}} | {{{abitanti|}}}<!-- -->{{#if:{{{abitanti_ano|}}} |&nbsp;({{{abitanti_ano|}}})}} }} | label36 = {{GetLabelFix|Q99485732|lang=vec}} | data36 = {{lista desplegable condicional|{{{popołasion_zènaro|}}}|40|1}} | label37 = {{GetLabelFix|P1549|lang=vec}} | data37 = {{#if:{{{nome_abitanti|}}}|<small>{{{nome_abitanti|}}}</small>}} {{#if:{{{nome_abitanti2|}}}|<br />o {{{nome_abitanti2|}}} }} | label38 = {{#switch:{{#invoke:wikidades | claim | property=P279/P31| list=no | formatting=raw }}|Q105390172|Q427961|Q105071180|Q2665272|Q102496|Q625160|Q654710|Q665487|Q1269563|Q668130|Q1435020|Q1478645|Q1492823|Q1506541|Q2029182|Q2083380|Q2288631|Q13052937|Q10551473|Q6932046|Q6566418|Q4504655|Q2998465|Q2998465|Q373074|Q385337|Q385337|Q106889447|Q105388829|Q105389481|Q4024737|Q1989839|=Batezemai |#default ={{GetLabelFix|P2124|lang=vec}} }} | data38 = {{{batezemai|}}} | label39 = {{if empty|{{{targheta_łéngua|}}}|{{GetLabelFix|Q337968|lang=vec}} }} | data39 = {{{łéngua|}}} | label40 = {{GetLabelFix|P140|lang=vec}} | data40 = {{{rełijon|}}} | label41 = {{GetLabelFix|P172|lang=vec}} | data41 = {{{grupi_ètneghi|}}} | label42 = {{GetLabelFix|P2250|lang=vec}} | data42 = {{#if:{{{speransa_vita|}}} | {{{speransa_vita|}}}<!-- -->{{#if:{{{status_speransa_vita|}}} |&nbsp;({{{status_speransa_vita|}}})}} }} | label43 = {{GetLabelFix|P3864|lang=vec}} | data43 = {{{taso_de_suicìdio|}}} | label44 = {{{targheta_popołasion1|}}} | data44 = {{{nome_popołasion1|}}} | label45 = {{GetLabelFix|P2573|lang=vec}} | data45 = {{{taso_de_scołarizasion|}}} | label46 = {{{targheta_popołasion4|}}} | data46 = {{{nome_popołasion4|}}} | header47 = {{#if:{{{partde|}}}{{{superfise|}}}{{{superfise_àcua|}}} {{{dimensions|}}}{{{amplada|}}} {{{llargada|}}}{{{alçada|}}} {{{confini|}}}{{{lìnea_costiera|}}}{{{bagnà_da|}}}{{{altitùdene|}}} {{{ponto_pì_alto|}}}{{{altitùdene_màsima|}}}{{{ponto_pì_baso|}}} {{{altitùdene_mìnema|}}}{{{confina_co|}}}{{{bloco_zeografia_spesałe|}}} {{{nome_zeografia1|}}}{{{nome_zeografia2|}}}{{{nome_zeografia3|}}} {{{nome_zeografia4|}}}{{{nome_zeografia5|}}} {{{entità_statìstega|}}} |{{GetLabelFix|Q1071|lang=vec}} }} | label49 = {{GetLabelFix|P8138|lang=vec}} | data49 = {{{entità_statìstega|}}} | label50 = {{GetLabelFix|P361|lang=vec}} | data50 = {{Regex partede|{{{partde|}}} }} | label51 = {{GetLabelFix|Q665487|lang=vec}} | data51 = {{{diòceze|}}} | label53 = {{GetLabelFix|P2046|lang=vec}} | data53 = {{{superfise|}}} | label54 = {{GetLabelFix|Q23008351|lang=vec}} | data54 = {{#if:{{both|{{{superfise_pos|}}} | {{{superfise_refer|}}} }} |{{ordinal|{{{superfise_pos|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{superfise_refer|}}} }} }} | label56 = &nbsp;%&nbsp;{{GetLabelFix|Q183366|lang=vec}} | data56 = {{#if:{{both|{{{superfise_da|}}} | {{{superfise_refer|}}} }} |{{{superfise_da|}}}&nbsp;%&nbsp;{{Deod'|{{{superfise_refer|}}} }} }} | label58 = {{GetLabelFix|Q283|lang=vec}} | data58 = {{#if:{{{superfise_àcua|}}}|{{{superfise_àcua|}}}}} | label70 = {{GetLabelFix|Q12453|lang=vec}} | data70 = {{Bloco dimension |dimensions = {{{dimensions|}}} |diametre = | amplada = {{{amplada|}}} | llargada = {{{llargada|}}} | alçada = {{{alçada|}}}| unità_mezura = {{if empty| {{{unità_mezura|}}}|km}}}} | label72 = {{if empty | {{{targheta_confini|}}} | {{GetLabelFix|Q177239|lang=vec}} }} | data72 = {{{confini|}}} | label74 = {{GetLabelFix|P5141|lang=vec}} | data74 = {{{lìnea_costiera|}}} | label75 = {{GetLabelFix|P206|lang=vec}} | data75 = {{{bagnà_da|}}} | label76 = {{GetLabelFix|Q190200|lang=vec}} | data76 = {{#if:{{{altitùdene|}}} |{{{altitùdene|}}}<!-- -->}}<!-- -->{{#if:{{{ponto_pì_alto|}}}|<!-- res -->|{{#if:{{{altitùdene_màsima|}}}|&nbsp;..[[file:Feather-arrows-chevrons-up.svg|20px|link=]]:{{{altitùdene_màsima|}}} }} }}<!-- -->{{#if:{{{ponto_pì_baso|}}}|<!-- res -->|{{#if:{{{altitùdene_mìnema|}}}|&nbsp;..[[file:Feather-arrows-chevrons-down.svg|20px|link=]]:{{{altitùdene_mìnema|}}} }} }} | label77 = {{GetLabelFix|P610|lang=vec}} | data77 = {{#if:{{{ponto_pì_alto|}}}|{{{ponto_pì_alto|}}} {{#if:{{{altitùdene_màsima|}}}|&nbsp;({{{altitùdene_màsima|}}}) }} }} | label78 = {{GetLabelFix|P1589|lang=vec}} | data78 = {{#if:{{{ponto_pì_baso|}}}|{{{ponto_pì_baso|}}} {{#if:{{{altitùdene_mìnema|}}}|&nbsp;({{{altitùdene_mìnema|}}}) }} }} | label81 = {{GetLabelFix|P47|lang=vec}} | data81 = {{lista desplegable condicional|{{{confina_co|}}}|40|1}} | data82 = {{{bloco_zeografia_spesałe|}}} | label84 = {{{targheta_zeografia1|}}} | data84 = {{{nome_zeografia1|}}} | label85 = {{{targheta_zeografia2|}}} | data85 = {{{nome_zeografia2|}}} | label86 = {{{targheta_zeografia3|}}} | data86 = {{{nome_zeografia3|}}} | label87 = {{{targheta_zeografia4|}}} | data87 = {{{nome_zeografia4|}}} | label88 = {{{targheta_zeografia5|}}} | data88 = {{{nome_zeografia5|}}} | header92 = {{#if: {{{anteriore|}}}{{{fondador|}}}{{{lista_fondasion|}}} {{{data_fondasion1|}}}{{{data_fondasion2|}}}{{{data_fondasion3|}}} {{{data_fondasion4|}}}{{{posterior|}}}{{{avegniminti_ciave|}}} {{{lista_sełebrasion|}}}{{{data_sełebrasion1|}}} {{{data_sełebrasion2|}}}{{{data_sełebrasion3|}}} {{{data_sełebrasion4|}}}{{{patro|}}}{{{bloco_istòria_spesałe|}}} {{{nome_istòria1|}}}{{{nome_istòria2|}}}{{{nome_istòria3|}}} {{{nome_istòria4|}}}{{{nome_istòria5|}}} {{{dì_marcà|}}} {{{data_desołusion1|}}}{{{data_desołusion2|}}}{{{data_desołusion3|}}} {{{data_desołusion4|}}} |{{GetLabelFix|Q92615993|editicon=no|lang=vec}} }} | label94 = {{GetLabelFix|P155|lang=vec}} | data94 = {{{anteriore|}}} | label95 = {{GetLabelFix|P112|lang=vec}} | data95 = {{{fondador|}}} | label96 = {{{targheta_fondasion|}}} | data96 = {{#if:{{{targheta_fondasion|}}} |{{#if:{{{lista_fondasion|}}}{{{data_fondasion1|}}}{{{data_fondasion2|}}} {{{data_fondasion3|}}} {{{data_fondasion4|}}} | &nbsp;}} }} | label97 = {{if empty|{{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion1|}}} }}|{{GetLabelFix|Q11398090|lang=vec}} }} | data97 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion1|}}} }} | label98 = {{if empty|{{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion1|}}} }}|{{GetLabelFix|Q18603731|lang=vec}} }} | data98 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion1|}}} }} | label99 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion2|}}} }} | data99 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion2|}}} }} | label100 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion2|}}} }} | data100 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion2|}}} }} | label101 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion3|}}} }} | data101 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion3|}}} }} | label102 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion3|}}} }} | data102 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion3|}}} }} | label103 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion4|}}} }} | data103 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion4|}}} }} | label104 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion4|}}} }} | data104 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion4|}}} }} | data105 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}| {{{lista_fondasion|}}} }} | label106 = {{GetLabelFix|Q2245405|lang=vec}} | data106 = {{lista desplegable condicional|{{{avegniminti_ciave|}}}|40|3}} | label107 = {{GetLabelFix|P1249|lang=vec}} | data107 = {{{prima_mension|}}} | label109 = {{if empty|{{{targheta_lista_sełebrasion|}}}|{{GetLabelFix|P832|lang=vec}} }} | data109 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}} |{{lista desplegable condicional|{{{lista_sełebrasion|}}}|40|1}} }} | label110 = {{{targheta_sełebrasion|}}} | data110 = {{#if:{{{targheta_sełebrasion|}}} |{{#if:{{{data_sełebrasion1|}}} {{{data_sełebrasion2|}}} {{{data_sełebrasion3|}}} {{{data_sełebrasion4|}}} | &nbsp;}} }} | label111 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion1|}}} }} | data111 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion1|}}} }} | label112 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion2|}}} }} | data112 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion2|}}} }} | label113 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion3|}}} }} | data113 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion3|}}} }} | label114 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion4|}}} }} | data114 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion4|}}} }} | label116 = {{GetLabelFix|P417|lang=vec}} | data116 = {{{patro|}}} | label117 = {{GetLabelFix|P1885|lang=vec}} | data117 = {{{catedrałe|}}} | label118 = {{GetLabelFix|Q55426287|lang=vec}} | data118 = {{{dì_marcà|}}} | label119 = {{GetLabelFix|Q150139|lang=vec}} | data119 = {{{festa_major|}}} | data120 = {{{bloco_istòria_spesałe|}}} | label121 = {{{targheta_istòria1|}}} | data121 = {{{nome_istòria1|}}} | label122 = {{{targheta_istòria2|}}} | data122 = {{{nome_istòria2|}}} | label124 = {{{targheta_istòria3|}}} | data124 = {{{nome_istòria3|}}} | label126 = {{{targheta_istòria4|}}} | data126 = {{{nome_istòria4|}}} | label128 = {{{targheta_istòria5|}}} | data128 = {{{nome_istòria5|}}} | header125 = {{#switch:{{#invoke:wikidades | claim | property=P279/P31| list=no | formatting=raw }}|Q105390172|Q427961|Q105071180|Q2665272|Q102496|Q625160|Q654710|Q665487|Q1269563|Q668130|Q1435020|Q1478645|Q1492823|Q1506541|Q2029182|Q2083380|Q2288631|Q13052937|Q10551473|Q6932046|Q6566418|Q4504655|Q2998465|Q2998465|Q373074|Q385337|Q385337|Q106889447|Q105388829|Q105389481|Q4024737|Q1989839|= {{GetLabelFix|Q21114371|lang=vec}} |#default = {{#if: {{{org_teritoriałe|}}}{{{forma_goerno|}}} {{{òrgano_ezecutivo|}}}{{{òrgano_lejislativo|}}} {{{nome_cao_stato|}}}{{{nome_cao_goerno|}}}{{{nome_lider1|}}} {{{nome_lider2|}}}{{{nome_lider3|}}}{{{nome_lider4|}}} {{{nome_lider5|}}}{{{raprezentasion1|}}} {{{raprezentasion2|}}}{{{raprezentasion3|}}} {{{raprezentasion4|}}}{{{raprezentasion5|}}}{{{òrgano_zudisiàrio|}}} {{{bloco_goerno_spesałe|}}}{{{nome_goerno1|}}} {{{nome_goerno2|}}}{{{nome_goerno3|}}}{{{nome_goerno4|}}} {{{nome_goerno5|}}}{{{menbro_de|}}} |{{GetLabelFix|Q7210356|lang=vec}} }} }} | label127 = {{if empty | {{{targheta_org_teritoriałe|}}} | {{GetLabelFix|Q43229|lang=vec}} }} | data127 = {{{org_teritoriałe|}}} | label129 = {{if empty | {{{targheta_forma_goerno}}} | {{GetLabelFix|P122|lang=vec}} }} | data129 = {{{forma_goerno|}}} | label130 = {{GetLabelFix|P208|lang=vec}} | data130 = {{#if:{{{òrgano_ezecutivo|}}}|{{Regex blocopulìtegazeografia|{{{òrgano_ezecutivo|}}}}}}} | label131 = {{GetLabelFix|P194|lang=vec}} | data131 = {{#if:{{{òrgano_lejislativo|}}}|{{Regex blocopulìtegazeografia|{{{òrgano_lejislativo|}}}}}}} | label138 = {{if empty|{{{targheta_cao_stato|}}}|{{GetLabelFix|P35|lang=vec}} }} | data138 = {{#if:{{{nome_cao_stato|}}} |{{#ifeq:{{{nome_cao_stato_txt|}}} | {{{nome_cao_goerno_txt|}}}|<!-- No repetir -->|{{{nome_cao_stato|}}} }} }} | label139 = {{if empty|{{{targheta_cao_goerno|}}}|{{GetLabelFix|P6|lang=vec}} }} | data139 = {{#if:{{{nome_cao_goerno|}}} | {{{nome_cao_goerno|}}}<!-- -->{{#if:{{{cao_goerno_ano|}}} |&nbsp;({{{cao_goerno_ano|}}}) }} }} | label140 = {{{targheta_lider1|}}} | data140 = {{{nome_lider1|}}} | label141 = {{{targheta_lider2|}}} | data141 = {{{nome_lider2|}}} | label142 = {{{targheta_lider3|}}} | data142 = {{{nome_lider3|}}} | label143 = {{{targheta_lider4|}}} | data143 = {{{nome_lider4|}}} | label144 = {{{targheta_lider5|}}} | data144 = {{{nome_lider5|}}} | label145 = {{if empty | {{{targheta_raprezentasion|}}} |Rapr.&nbsp;parlamentària}}<!-- PENDENT --> | data145 = {{#if:{{{raprezentasion1|}}}{{{raprezentasion2|}}}{{{raprezentasion3|}}} {{{raprezentasion4|}}} | &nbsp;}} | label146 = {{Wp/pih/GetLabelFix|Q3930266|lang=pih}} | data146 = {{{raprezentasion_parlamentària|}}} | label147 = {{{targheta_raprezentasion1|}}} | data147 = {{{raprezentasion1|}}} | label149 = {{{targheta_raprezentasion2|}}} | data149 = {{{raprezentasion2|}}} | label151 = {{{targheta_raprezentasion3|}}} | data151 = {{{raprezentasion3|}}} | label153 = {{{targheta_raprezentasion4|}}} | data153 = {{{raprezentasion4|}}} | label155 = {{{targheta_raprezentasion5|}}} | data155 = {{{raprezentasion5|}}} | label156 = {{GetLabelFix|P209|lang=vec}} | data156 = {{Regex_blocopulìtegazeografia|{{{òrgano_zudisiàrio|}}} }} | data158 = {{{bloco_goerno_spesałe|}}} | label159 = {{{targheta_goerno1|}}} | data159 = {{{nome_goerno1|}}} | label160 = {{{targheta_goerno2|}}} | data160 = {{{nome_goerno2|}}} | label161 = {{{targheta_goerno3|}}} | data161 = {{{nome_goerno3|}}} | label162 = {{{targheta_goerno4|}}} | data162 = {{{nome_goerno4|}}} | label163 = {{GetLabelFix|P8328|lang=vec}} | data163 = {{#if:{{{ìndaze_de_democrasia|}}} |{{Progress bar|1={{{ìndaze_de_democrasia|}}} |màsimo=10 |text={{{ìndaze_de_democrasia|}}}/10 }} }} | label164 = {{GetLabelFix|P463|lang=vec}} | data164 = {{lista desplegable condicional|{{{menbro_de|}}}|40|1}} | header165= {{#if:{{{PIL|}}}{{{PIL_procàpite|}}}{{{INB|}}}{{{INB_procàpite|}}} {{{reserve_totałi|}}}{{{budget|}}} {{{esportasion|}}}{{{inportasion|}}}{{{IDH|}}}{{{IVA|}}} {{{moneda|}}}{{{taso_de_dezocupasion|}}}{{{bloco_economia_spesałe|}}} {{{nome_economia1|}}}{{{nome_economia2|}}}{{{nome_economia3|}}} {{{nome_economia4|}}}{{{nome_economia5|}}} |{{GetLabelFix|Q8134|lang=vec}} }} | label167 = {{GetLabelFix|P2131|lang=vec}} | data167 = {{#if:{{{PIL|}}} | {{{PIL|}}}{{#if:{{{PIL_ano|}}} |&nbsp;({{{PIL_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{PIL_pozision|}}}|{{{PIL_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{PIL_pozision|}}}}}<!-- -->&nbsp;{{Deod'|{{{PIL_refer|}}} }}) }}}} | label171 = {{GetLabelFix|P2132|lang=vec}} | data171 = {{#if:{{{PIL_procàpite|}}} | {{{PIL_procàpite|}}}<!-- -->{{#if:{{{PIL_procàpite_ano|}}} |&nbsp;({{{PIL_procàpite_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{PIL_procàpite_pozision|}}}|{{{PIL_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{PIL_procàpite_pozision|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{PIL_refer|}}} }})}}<!-- -->}} | label172 = {{GetLabelFix|P2855|lang=vec}} | data172 = {{#if:{{{IVA|}}} | {{{IVA|}}}<!-- -->{{#if:{{{IVA_ano|}}} |&nbsp;({{{IVA_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{IVA_pozision|}}}|{{{IVA_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{IVA_pozision|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{IVA_refer|}}} }})}}<!-- -->}} | label174 = {{GetLabelFix|P2134|lang=vec}} | data174 = {{#if:{{{reserve_totałi|}}} | {{{reserve_totałi|}}}<!-- -->{{#if:{{{reserve_totałi_ano|}}} |&nbsp;({{{reserve_totałi_ano|}}})}} }} | label175 = {{GetLabelFix|P2769|lang=vec}} | data175 = {{#if:{{{budget|}}} | {{{budget|}}}<!-- -->{{#if:{{{budget_ano|}}} |&nbsp;({{{budget_ano|}}})}} }} | label176 = Speza pùblega | data176 = {{#if:{{{speza_pùblega|}}} | {{{speza_pùblega|}}}<!-- -->{{#if:{{{speza_pùblega_ano|}}} |&nbsp;({{{speza_pùblega_ano|}}})}} }} | label177 = {{GetLabelFix|P2135|lang=vec}} | data177 = {{#if:{{{esportasion|}}} | {{{esportasion|}}}<!-- -->{{#if:{{{esportasion_ano|}}} |&nbsp;({{{esportasion_ano|}}})}} }} | label178 = {{GetLabelFix|P2136|lang=vec}} | data178 = {{#if:{{{inportasion|}}} | {{{inportasion|}}}<!-- -->{{#if:{{{inportasion_ano|}}} |&nbsp;({{{inportasion_ano|}}})}} }} | label179 = {{GetLabelFix|P1081|lang=vec}} | data179 = {{#if:{{{IDH|}}} | {{{IDH|}}}<!-- -->{{#if:{{{IDH_ano|}}} |&nbsp;({{{IDH_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{IDH_pozision|}}}|{{{IDH_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{IDH_pozision|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{IDH_refer|}}} }})}}<!-- -->}} | label181 = {{GetLabelFix|P38|lang=vec}} | data181 = {{#if:{{{moneda|}}}|{{{moneda|}}} <!-- -->{{#if:{{{moneda_sìnboło|}}} | ({{{moneda_sìnboło|}}}) }} }} | label182 = {{GetLabelFix|P1304|lang=vec}} | data182 = {{Regex_blocopulìtegazeografia|{{{banca_sentrałe|}}}}} | label185 = {{GetLabelFix|P1198|lang=vec}} | data185 = {{{taso_de_dezocupasion|}}} | label186 = {{{targheta_economia1|}}} | data186 = {{{nome_economia1|}}} | label187 = {{GetLabelFix|P1125|lang=vec}} | data187 = {{#if:{{{coefisente_de_Gini|}}}{{#property:P1125}} |{{Progress bar|1={{{coefisente_de_Gini|}}} |màsimo=100 |text={{{coefisente_de_Gini|}}}/100 }} }} | label188 = {{{targheta_economia2|}}} | data188 = {{{nome_economia2|}}} | label189 = {{{targheta_economia5|}}} | data189 = {{{nome_economia5|}}} | header190 = {{#if:{{{còdaze_postałe|}}}{{{oràrio|}}}{{{oràrio_istà|}}} {{{bloco_indegadivo_spesałe|}}} {{{domìnio|}}} {{{cod_tełef|}}} {{{nùmari_emerzensa_tel|}}}{{{prefix_radiofònego|}}}{{{clasifegasion_sìsmega|}}} {{{targheta_indegadivo1|}}}{{{targheta_indegadivo2|}}}{{{clasifegasion_climàtega|}}} {{{targheta_indegadivo3|}}}{{{targheta_indegadivo4|}}}{{{ISO_3166-1_numèrego|}}} {{{targheta_indegadivo5|}}}{{{ISO_3166-1_alpha-2|}}} {{{ISO_3166-1_alpha-3|}}}{{{ISO_3166-2|}}} |{{GetLabelFix|Q22975498|lang=vec}} }} | label191 = {{GetLabelFix|Q25275|lang=vec}} | data191 ={{{ISO_3166-1_alpha-2|}}} {{{ISO_3166-1_alpha-3|}}} {{{ISO_3166-1_numèrego|}}} | label192 = {{GetLabelFix|Q133153|lang=vec}} | data192 = {{{ISO_3166-2|}}} | label193 = {{GetLabelFix|P281|lang=vec}} | data193 = {{{còdaze_postałe|}}} | label194 = {{GetLabelFix|P395|lang=vec}} | data194 = {{{còdaze_matricołasion|}}} | label195 = {{GetLabelFix|P421|lang=vec}} | data195 = {{lista desplegable condicional|{{{oràrio|}}}|40|1}} | label196 = {{GetLabelFix|Q36669|lang=vec}} | data196 = {{{oràrio_istà|}}} | label197 = {{GetLabelFix|Q110044529|lang=vec}} | data197 = {{{clasifegasion_sìsmega|}}} | label198 = {{GetLabelFix|Q267474|lang=vec}} | data198 = {{{clasifegasion_climàtega|}}} | label200 = {{GetLabelFix|P78|lang=vec}} | data200 = {{{domìnio|}}} | label202 = {{GetLabelFix|Q103903|lang=vec}} | data202 = {{{cod_tełef|}}} | label203 = {{GetLabelFix|P2852|lang=vec}} | data203 = {{lista desplegable condicional|{{{nùmari_emerzensa_tel|}}}|40|1}} | label204 = {{GetLabelFix|Q1344924|lang=vec}} | data204 = {{{prefix_radiofònego|}}} | label205 = {{GetLabelFix|P972|lang=vec}} | data205 = {{{catàłogo|}}} | data206 = {{{bloco_indegadivo_spesałe|}}} | label207 = {{GetLabelFix|Q215292|lang=vec}} | data207 = {{lista desplegable condicional|{{{preza_ełètrega|}}}|40|1}} | label208 = {{{targheta_indegadivo1|}}} | data208 = {{{nome_indicatiu1|}}} | label209 = {{{targheta_indegadivo2|}}} | data209 = {{{nome_indicatiu2|}}} | label210 = {{{targheta_indegadivo3|}}} | data210 = {{{nome_indicatiu3|}}} | label211 = {{{targheta_indegadivo4|}}} | data211 = {{{nome_indicatiu4|}}} | label212 = {{{targheta_indegadivo5|}}} | data212 = {{{nome_indicatiu5|}}} | header218 = {{#if:{{{zemełaji|}}}{{{transport|}}}{{{colors|}}} {{{bloco_final_spesałe|}}} {{{nome_final1|}}} {{{nome_final2|}}}{{{nome_final3|}}}{{{nome_final4|}}} {{{lloc_web|{{{web|}}}}}}{{{facebook|}}} {{{twitter|}}}{{{notes|}}} |{{GetLabelFix|Q55107540|lang=vec}} }} | label219 = {{GetLabelFix|P190|lang=vec}} | data219 = {{lista desplegable condicional|{{{zemełaji|}}}|40|3}} | label220 = {{GetLabelFix|Q7590|lang=vec}} | data220 = {{{transporto|}}} | label222 = {{GetLabelFix|P462|lang=vec}}Cołori ufisałi | data222 = {{{cołori|}}} | label223 = {{GetLabelFix|P1411|lang={{{lang|}}}}} |data223={{llista desplegable condicional|{{{nominasion|}}}|{{if empty|{{{despiega_premi|}}}|120}} }} |data224={{#if: {{{premi|}}} |{{Llista desplegable condicional |{{{premi|}}} | {{if empty|{{{despiega_premi|}}}|100}} |títol= {{GetLabelFix|P166|lang={{{lang|}}} }} |estil_títol = text-align:center; |títol2= {{GetLabelFix|P166|lang={{{lang|}}} }} }} }} | data225 = {{{bloco_final_spesałe|}}} | label227 = {{{targheta_final1|}}} | data227 = {{{nome_final1|}}} | label229 = {{{targheta_final2|}}} | data229 = {{{nome_final2|}}} | label231 = {{{targheta_final3|}}} | data231 = {{{nome_final3|}}} | label233 = {{{targheta_final4|}}} | data233 = {{{nome_final4|}}} |header235 = {{#if:{{{istòrego|}}} |Istòrego}} | data236 = {{{istòrego|}}} | data237 = {{#if:{{{sito|}}} {{{identifegadori|}}}|<hr>}} | label239 = {{GetLabelFix|Q35127|lang=vec}} | data239 = {{{sito|}}} | data240 = {{{identifegadori|}}} | belowstyle = border-top:#aaa 1px solid; background-color:{{{color_notes|}}}; | below = {{{notes|}}} }}</includeonly><noinclude><noinclude> {{INTERWIKI|Q11009165}} </noinclude> 1x2a622lh107t9syod4bw5ctk90v4pz 7336577 7336576 2026-09-26T08:39:59Z ङघिञ 2644823 7336577 wikitext text/x-wiki {{Wp/pih/Infobox |bodystyle= border-radius: 10px; border-collapse: separate; overflow: hidden; border: 1px solid #a2a9b1; float: right; box-shadow: 0 2px 2px 0 rgba(0.1,0.2,0.1,0.2); |headerstyle = background:#d4a68a; |subheaderstyle = background:#d4a68a; |labelstyle = white-space: pre-line; width:33%; |abovestyle = background:linear-gradient(#00FFEF, #AFEEEE); padding:3px; border-radius:5px; font-family:'Bell MT', serif; font-size:150%; |above =<span style="float:left; margin-left: 3px; opacity:45%;">[[image:{{#switch:{{#invoke:Wp/pih/Wikidata | claim | property=P279/P31| list=no | formatting=raw }}|Q105390172|Q427961|Q105071180|Q2665272|Q102496|Q625160|Q654710|Q665487|Q1269563|Q668130|Q1435020|Q1478645|Q1492823|Q1506541|Q2029182|Q2083380|Q2288631|Q13052937|Q10551473|Q6932046|Q6566418|Q4504655|Q2998465|Q2998465|Q373074|Q385337|Q385337|Q106889447|Q105388829|Q3146899|Q373074|Q105389481|Q4024737|Q1989839|=Chess tile bl trans.svg |#default =Font Awesome 5 solid map-marked-alt.svg}}|24px]]</span><b>{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{SUBPAGENAME}}}}</b><br/> {{#if:{{{native_name|}}}|{{{native_name}}}}} | image1 = {{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_skyline|}}}|size={{{imagesize|100px}}} |sizedefault=frameless|upright=1|border={{{image_border|}}}|alt={{{image_alt|{{{image_caption|}}}}}}|caption={{{image_caption}}}|suppressplaceholder=yes}} | rowclass1 = mergedtoprow | rowcellstyle1 = padding:0.2em 0 0 0 | class1 = maptable | data1 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Wp/pih/Infobox settlement/columns | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_flag}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Flag {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type=Flag|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_seal|}}}|size={{{seal_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Seal {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type={{#if:{{{seal_type|}}}|{{{seal_type}}}|Seal}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_shield|}}}||size={{{shield_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{shield_alt|}}}|title=Shield {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type=Shield|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_blank_emblem|}}}|size={{{blank_emblem_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|title=Ofishol logo o' {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=100px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location o' {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{{map_caption}}}</div>}}}} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{#if:{{{latd}}}|{{coord|{{{latd|}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longd|}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}}}|{{{coordinates|{{{koordinat}}}}}}}} }}| {{Wp/pih/location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}}}}}}} |float = center |width = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|150}} |default_width = 275 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{#if:{{{latd}}}|{{coord|{{{latd|}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longd|}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}}}|{{{coordinates|{{{koordinat}}}}}}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |marksize = 6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} }} }} | label2 = Anthem | data2 = {{{anthem|}}} | data3 = {{#if:{{{anthem|}}}|{{#if:{{{anthem_audio|}}}|<center>[[File:{{{anthem_audio|}}}]]<br><hr></center>}}}} | label5 = Motto | data5= {{{motto|}}} | label6 = Simbol | data6= {{#if:{{{symbol|}}}|{{{symbol|}}}}} | label7 = Nicknaim | data7= {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1449| {{{nickname|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | label8 = Naimed after | data8 = {{#if:{{{etymology|}}}|{{{etymology|}}}}} | label9 = Kontenent | data9 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1449| {{{continent|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | label10 = Koordinates | data10 = {{#if: {{{coordinates|}}} | {{{coordinates}}} | [[Image:Openstreetmap logo.svg|20px|link=Wp/pih/Jiiografiikal Koordinates system]]{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB |getCoords |qid={{{qid|}}} |fwd=ALL |display=inline |format=dms}}}} | label14 = {{{subdivision_type|Kuntrii}}} | data14 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P17| {{{subdivision_name|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | data15 = {{Wp/pih/Infobox settlement/admin|child=yes |item={{{item|}}} |lang=pih |admin_tipus1 = {{{subdivision_type1|Stait}}} |admin1 = {{#if: {{{subdivision_name1|}}} | {{{subdivision_name1}}} | {{#if: {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | {{#ifexist: Wp/pih/{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}} | [[Wp/pih/{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}}|{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}}]] | <span style="color: #008080;">[https://wikidata.org{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getRawValue |P131 |qid={{{qid|}}}}} {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}}]</span> }} }} }} |admin_tipus2 = {{{subdivision_type2|}}} |admin2 = {{{subdivision_name2|}}} |admin_tipus3 = {{{subdivision_type3|}}} |admin3 = {{{subdivision_name3|}}} |admin_tipus4 = {{{subdivision_type4|}}} |admin4 = {{{subdivision_name4|}}} |admin_tipus5 = {{{subdivision_type5|}}} |admin5 = {{{subdivision_name5|}}} |admin_tipus6 = {{{subdivision_type6|}}} |admin6 = {{{subdivision_name6|}}} |admin_tipus7 = {{{subdivision_type7|}}} |admin7 = {{{subdivision_name7|}}} |admin_tipus8 = {{{subdivision_type8|}}} |admin8 = {{{subdivision_name8|}}} }} | label16 = {{GetLabelFix|P500|lang=vec}} | data16 = {{{exclave_in|}}} | label17 = {{GetLabelFix|P501|lang=vec}} | data17 = {{{enclave_in|}}} | label18 = {{GetLabelFix|P1376|lang=vec}} | data18 = {{Regex blocolocalizasion|{{lista desplegable condicional|{{{capitałe_de|}}}|40|1}} }} | header19 = {{#if:{{{capitałe1|}}}{{{capitałe2|}}} {{{capitałe3|}}}{{{capitałe4|}}} {{{gran_sità|}}} {{{nome_munisipi|}}}{{{locałità_arente|}}} |{{if empty|{{{intestasion_entità|}}}|<hr>}} }} | label20 = {{if empty |{{{targheta_capitałe1|}}} |{{#ifeq:{{#invoke:Delink|delink|{{{capitałe1|}}} }} |{{#invoke:Delink|delink|{{{gran_sità|}}} }} |{{GetLabelFix|P36|lang=vec}} +<!-- --> {{GetLabelFix|Q51929311|lang=vec}} }} |{{GetLabelFix|P36|lang=vec}} }} | data20 = {{{capitałe1|}}} | label21 = {{{targheta_capitałe2|}}} | data21 = {{{capitałe2|}}} | label22 = {{{targheta_capitałe3|}}} | data22 = {{{capitałe3|}}} | label23 = {{{targheta_capitałe4|}}} | data23 = {{{capitałe4|}}} | label24 = {{if empty|{{{targheta_gran_sità|}}} |{{GetLabelFix|Q51929311|lang=vec}}}} | data24 = {{#ifeq:{{#invoke:Delink|delink|{{{capitałe1|}}} }} | {{#invoke:Delink|delink|{{{gran_sità|}}}}}|<!--no mostrar, ja està com a capitałe -->|{{{gran_sità|}}} }} | label25 = {{if empty|{{{targheta_nome_sudivizion|}}}|{{GetLabelFix|Q15284|lang=vec}} }} | data25 = {{{nome_sudivizion|}}} | label26 = {{GetLabelFix|P150|lang=vec}} | data26 = {{lista desplegable condicional|{{{locałità_arente|}}}|40|1}} | header30 = {{#if:{{{popołasion|}}} {{{densità|}}}{{{abitanti|}}}{{{nome_abitanti|}}} {{{batezemai|}}}{{{łéngua|}}}{{{rełijon|}}}{{{grupi_ètneghi|}}} |{{GetLabelFix|Q33829|lang=vec}}}} | label31 = {{#switch:{{#invoke:wikidades | claim | property=P279/P31| list=no | formatting=raw }}|Q105390172|Q427961|Q105071180|Q2665272|Q102496|Q625160|Q654710|Q665487|Q1269563|Q668130|Q1435020|Q1478645|Q1492823|Q1506541|Q2029182|Q2083380|Q2288631|Q13052937|Q10551473|Q6932046|Q6566418|Q4504655|Q2998465|Q2998465|Q373074|Q385337|Q385337|Q106889447|Q105388829|Q105389481|Q4024737|Q1989839|={{GetLabelFix|Q2359691|lang=vec}} |#default ={{GetLabelFix|Q16868672|lang=vec}} }} | data31 = {{#if:{{{popołasion|}}} | {{{popołasion|}}} {{{status_popołasion|}}}<!-- -->{{#if:{{{popołasion_ano|}}} |&nbsp;<small>({{{popołasion_ano|}}})</small>}} }} | label32 = {{GetLabelFix|Q23008351|lang=vec}} | data32 = {{#if:{{both|{{{popołasion_pos|}}} | {{{popołasion_refer|}}} }} |{{ordinal|{{{popołasion_pos|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{popołasion_refer|}}} }} }} | label33 = %&nbsp;{{GetLabelFix|Q33829|lang=vec}} | data33 = {{#if:{{both|{{{popołasion_per|}}} | {{{popołasion_refer|}}} }} |{{{popołasion_per|}}}&nbsp;%&nbsp;{{Deod'|{{{popołasion_refer|}}} }} }} | label34 = {{GetLabelFix|Q29539|lang=vec}} | data34 = {{{densità|}}} | label35 = {{GetLabelFix|Q7743|lang=vec}} | data35 = {{#if:{{{abitanti|}}} | {{{abitanti|}}}<!-- -->{{#if:{{{abitanti_ano|}}} |&nbsp;({{{abitanti_ano|}}})}} }} | label36 = {{GetLabelFix|Q99485732|lang=vec}} | data36 = {{lista desplegable condicional|{{{popołasion_zènaro|}}}|40|1}} | label37 = {{GetLabelFix|P1549|lang=vec}} | data37 = {{#if:{{{nome_abitanti|}}}|<small>{{{nome_abitanti|}}}</small>}} {{#if:{{{nome_abitanti2|}}}|<br />o {{{nome_abitanti2|}}} }} | label38 = {{#switch:{{#invoke:wikidades | claim | property=P279/P31| list=no | formatting=raw }}|Q105390172|Q427961|Q105071180|Q2665272|Q102496|Q625160|Q654710|Q665487|Q1269563|Q668130|Q1435020|Q1478645|Q1492823|Q1506541|Q2029182|Q2083380|Q2288631|Q13052937|Q10551473|Q6932046|Q6566418|Q4504655|Q2998465|Q2998465|Q373074|Q385337|Q385337|Q106889447|Q105388829|Q105389481|Q4024737|Q1989839|=Batezemai |#default ={{GetLabelFix|P2124|lang=vec}} }} | data38 = {{{batezemai|}}} | label39 = {{if empty|{{{targheta_łéngua|}}}|{{GetLabelFix|Q337968|lang=vec}} }} | data39 = {{{łéngua|}}} | label40 = {{GetLabelFix|P140|lang=vec}} | data40 = {{{rełijon|}}} | label41 = {{GetLabelFix|P172|lang=vec}} | data41 = {{{grupi_ètneghi|}}} | label42 = {{GetLabelFix|P2250|lang=vec}} | data42 = {{#if:{{{speransa_vita|}}} | {{{speransa_vita|}}}<!-- -->{{#if:{{{status_speransa_vita|}}} |&nbsp;({{{status_speransa_vita|}}})}} }} | label43 = {{GetLabelFix|P3864|lang=vec}} | data43 = {{{taso_de_suicìdio|}}} | label44 = {{{targheta_popołasion1|}}} | data44 = {{{nome_popołasion1|}}} | label45 = {{GetLabelFix|P2573|lang=vec}} | data45 = {{{taso_de_scołarizasion|}}} | label46 = {{{targheta_popołasion4|}}} | data46 = {{{nome_popołasion4|}}} | header47 = {{#if:{{{partde|}}}{{{superfise|}}}{{{superfise_àcua|}}} {{{dimensions|}}}{{{amplada|}}} {{{llargada|}}}{{{alçada|}}} {{{confini|}}}{{{lìnea_costiera|}}}{{{bagnà_da|}}}{{{altitùdene|}}} {{{ponto_pì_alto|}}}{{{altitùdene_màsima|}}}{{{ponto_pì_baso|}}} {{{altitùdene_mìnema|}}}{{{confina_co|}}}{{{bloco_zeografia_spesałe|}}} {{{nome_zeografia1|}}}{{{nome_zeografia2|}}}{{{nome_zeografia3|}}} {{{nome_zeografia4|}}}{{{nome_zeografia5|}}} {{{entità_statìstega|}}} |{{GetLabelFix|Q1071|lang=vec}} }} | label49 = {{GetLabelFix|P8138|lang=vec}} | data49 = {{{entità_statìstega|}}} | label50 = {{GetLabelFix|P361|lang=vec}} | data50 = {{Regex partede|{{{partde|}}} }} | label51 = {{GetLabelFix|Q665487|lang=vec}} | data51 = {{{diòceze|}}} | label53 = {{GetLabelFix|P2046|lang=vec}} | data53 = {{{superfise|}}} | label54 = {{GetLabelFix|Q23008351|lang=vec}} | data54 = {{#if:{{both|{{{superfise_pos|}}} | {{{superfise_refer|}}} }} |{{ordinal|{{{superfise_pos|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{superfise_refer|}}} }} }} | label56 = &nbsp;%&nbsp;{{GetLabelFix|Q183366|lang=vec}} | data56 = {{#if:{{both|{{{superfise_da|}}} | {{{superfise_refer|}}} }} |{{{superfise_da|}}}&nbsp;%&nbsp;{{Deod'|{{{superfise_refer|}}} }} }} | label58 = {{GetLabelFix|Q283|lang=vec}} | data58 = {{#if:{{{superfise_àcua|}}}|{{{superfise_àcua|}}}}} | label70 = {{GetLabelFix|Q12453|lang=vec}} | data70 = {{Bloco dimension |dimensions = {{{dimensions|}}} |diametre = | amplada = {{{amplada|}}} | llargada = {{{llargada|}}} | alçada = {{{alçada|}}}| unità_mezura = {{if empty| {{{unità_mezura|}}}|km}}}} | label72 = {{if empty | {{{targheta_confini|}}} | {{GetLabelFix|Q177239|lang=vec}} }} | data72 = {{{confini|}}} | label74 = {{GetLabelFix|P5141|lang=vec}} | data74 = {{{lìnea_costiera|}}} | label75 = {{GetLabelFix|P206|lang=vec}} | data75 = {{{bagnà_da|}}} | label76 = {{GetLabelFix|Q190200|lang=vec}} | data76 = {{#if:{{{altitùdene|}}} |{{{altitùdene|}}}<!-- -->}}<!-- -->{{#if:{{{ponto_pì_alto|}}}|<!-- res -->|{{#if:{{{altitùdene_màsima|}}}|&nbsp;..[[file:Feather-arrows-chevrons-up.svg|20px|link=]]:{{{altitùdene_màsima|}}} }} }}<!-- -->{{#if:{{{ponto_pì_baso|}}}|<!-- res -->|{{#if:{{{altitùdene_mìnema|}}}|&nbsp;..[[file:Feather-arrows-chevrons-down.svg|20px|link=]]:{{{altitùdene_mìnema|}}} }} }} | label77 = {{GetLabelFix|P610|lang=vec}} | data77 = {{#if:{{{ponto_pì_alto|}}}|{{{ponto_pì_alto|}}} {{#if:{{{altitùdene_màsima|}}}|&nbsp;({{{altitùdene_màsima|}}}) }} }} | label78 = {{GetLabelFix|P1589|lang=vec}} | data78 = {{#if:{{{ponto_pì_baso|}}}|{{{ponto_pì_baso|}}} {{#if:{{{altitùdene_mìnema|}}}|&nbsp;({{{altitùdene_mìnema|}}}) }} }} | label81 = {{GetLabelFix|P47|lang=vec}} | data81 = {{lista desplegable condicional|{{{confina_co|}}}|40|1}} | data82 = {{{bloco_zeografia_spesałe|}}} | label84 = {{{targheta_zeografia1|}}} | data84 = {{{nome_zeografia1|}}} | label85 = {{{targheta_zeografia2|}}} | data85 = {{{nome_zeografia2|}}} | label86 = {{{targheta_zeografia3|}}} | data86 = {{{nome_zeografia3|}}} | label87 = {{{targheta_zeografia4|}}} | data87 = {{{nome_zeografia4|}}} | label88 = {{{targheta_zeografia5|}}} | data88 = {{{nome_zeografia5|}}} | header92 = {{#if: {{{anteriore|}}}{{{fondador|}}}{{{lista_fondasion|}}} {{{data_fondasion1|}}}{{{data_fondasion2|}}}{{{data_fondasion3|}}} {{{data_fondasion4|}}}{{{posterior|}}}{{{avegniminti_ciave|}}} {{{lista_sełebrasion|}}}{{{data_sełebrasion1|}}} {{{data_sełebrasion2|}}}{{{data_sełebrasion3|}}} {{{data_sełebrasion4|}}}{{{patro|}}}{{{bloco_istòria_spesałe|}}} {{{nome_istòria1|}}}{{{nome_istòria2|}}}{{{nome_istòria3|}}} {{{nome_istòria4|}}}{{{nome_istòria5|}}} {{{dì_marcà|}}} {{{data_desołusion1|}}}{{{data_desołusion2|}}}{{{data_desołusion3|}}} {{{data_desołusion4|}}} |{{GetLabelFix|Q92615993|editicon=no|lang=vec}} }} | label94 = {{GetLabelFix|P155|lang=vec}} | data94 = {{{anteriore|}}} | label95 = {{GetLabelFix|P112|lang=vec}} | data95 = {{{fondador|}}} | label96 = {{{targheta_fondasion|}}} | data96 = {{#if:{{{targheta_fondasion|}}} |{{#if:{{{lista_fondasion|}}}{{{data_fondasion1|}}}{{{data_fondasion2|}}} {{{data_fondasion3|}}} {{{data_fondasion4|}}} | &nbsp;}} }} | label97 = {{if empty|{{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion1|}}} }}|{{GetLabelFix|Q11398090|lang=vec}} }} | data97 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion1|}}} }} | label98 = {{if empty|{{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion1|}}} }}|{{GetLabelFix|Q18603731|lang=vec}} }} | data98 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion1|}}} }} | label99 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion2|}}} }} | data99 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion2|}}} }} | label100 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion2|}}} }} | data100 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion2|}}} }} | label101 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion3|}}} }} | data101 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion3|}}} }} | label102 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion3|}}} }} | data102 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion3|}}} }} | label103 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion4|}}} }} | data103 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion4|}}} }} | label104 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion4|}}} }} | data104 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion4|}}} }} | data105 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}| {{{lista_fondasion|}}} }} | label106 = {{GetLabelFix|Q2245405|lang=vec}} | data106 = {{lista desplegable condicional|{{{avegniminti_ciave|}}}|40|3}} | label107 = {{GetLabelFix|P1249|lang=vec}} | data107 = {{{prima_mension|}}} | label109 = {{if empty|{{{targheta_lista_sełebrasion|}}}|{{GetLabelFix|P832|lang=vec}} }} | data109 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}} |{{lista desplegable condicional|{{{lista_sełebrasion|}}}|40|1}} }} | label110 = {{{targheta_sełebrasion|}}} | data110 = {{#if:{{{targheta_sełebrasion|}}} |{{#if:{{{data_sełebrasion1|}}} {{{data_sełebrasion2|}}} {{{data_sełebrasion3|}}} {{{data_sełebrasion4|}}} | &nbsp;}} }} | label111 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion1|}}} }} | data111 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion1|}}} }} | label112 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion2|}}} }} | data112 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion2|}}} }} | label113 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion3|}}} }} | data113 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion3|}}} }} | label114 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion4|}}} }} | data114 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion4|}}} }} | label116 = {{GetLabelFix|P417|lang=vec}} | data116 = {{{patro|}}} | label117 = {{GetLabelFix|P1885|lang=vec}} | data117 = {{{catedrałe|}}} | label118 = {{GetLabelFix|Q55426287|lang=vec}} | data118 = {{{dì_marcà|}}} | label119 = {{GetLabelFix|Q150139|lang=vec}} | data119 = {{{festa_major|}}} | data120 = {{{bloco_istòria_spesałe|}}} | label121 = {{{targheta_istòria1|}}} | data121 = {{{nome_istòria1|}}} | label122 = {{{targheta_istòria2|}}} | data122 = {{{nome_istòria2|}}} | label124 = {{{targheta_istòria3|}}} | data124 = {{{nome_istòria3|}}} | label126 = {{{targheta_istòria4|}}} | data126 = {{{nome_istòria4|}}} | label128 = {{{targheta_istòria5|}}} | data128 = {{{nome_istòria5|}}} | header125 = {{#switch:{{#invoke:wikidades | claim | property=P279/P31| list=no | formatting=raw }}|Q105390172|Q427961|Q105071180|Q2665272|Q102496|Q625160|Q654710|Q665487|Q1269563|Q668130|Q1435020|Q1478645|Q1492823|Q1506541|Q2029182|Q2083380|Q2288631|Q13052937|Q10551473|Q6932046|Q6566418|Q4504655|Q2998465|Q2998465|Q373074|Q385337|Q385337|Q106889447|Q105388829|Q105389481|Q4024737|Q1989839|= {{GetLabelFix|Q21114371|lang=vec}} |#default = {{#if: {{{org_teritoriałe|}}}{{{forma_goerno|}}} {{{òrgano_ezecutivo|}}}{{{òrgano_lejislativo|}}} {{{nome_cao_stato|}}}{{{nome_cao_goerno|}}}{{{nome_lider1|}}} {{{nome_lider2|}}}{{{nome_lider3|}}}{{{nome_lider4|}}} {{{nome_lider5|}}}{{{raprezentasion1|}}} {{{raprezentasion2|}}}{{{raprezentasion3|}}} {{{raprezentasion4|}}}{{{raprezentasion5|}}}{{{òrgano_zudisiàrio|}}} {{{bloco_goerno_spesałe|}}}{{{nome_goerno1|}}} {{{nome_goerno2|}}}{{{nome_goerno3|}}}{{{nome_goerno4|}}} {{{nome_goerno5|}}}{{{menbro_de|}}} |{{GetLabelFix|Q7210356|lang=vec}} }} }} | label127 = {{if empty | {{{targheta_org_teritoriałe|}}} | {{GetLabelFix|Q43229|lang=vec}} }} | data127 = {{{org_teritoriałe|}}} | label129 = {{if empty | {{{targheta_forma_goerno}}} | {{GetLabelFix|P122|lang=vec}} }} | data129 = {{{forma_goerno|}}} | label130 = {{GetLabelFix|P208|lang=vec}} | data130 = {{#if:{{{òrgano_ezecutivo|}}}|{{Regex blocopulìtegazeografia|{{{òrgano_ezecutivo|}}}}}}} | label131 = {{GetLabelFix|P194|lang=vec}} | data131 = {{#if:{{{òrgano_lejislativo|}}}|{{Regex blocopulìtegazeografia|{{{òrgano_lejislativo|}}}}}}} | label138 = {{if empty|{{{targheta_cao_stato|}}}|{{GetLabelFix|P35|lang=vec}} }} | data138 = {{#if:{{{nome_cao_stato|}}} |{{#ifeq:{{{nome_cao_stato_txt|}}} | {{{nome_cao_goerno_txt|}}}|<!-- No repetir -->|{{{nome_cao_stato|}}} }} }} | label139 = {{if empty|{{{targheta_cao_goerno|}}}|{{GetLabelFix|P6|lang=vec}} }} | data139 = {{#if:{{{nome_cao_goerno|}}} | {{{nome_cao_goerno|}}}<!-- -->{{#if:{{{cao_goerno_ano|}}} |&nbsp;({{{cao_goerno_ano|}}}) }} }} | label140 = {{{targheta_lider1|}}} | data140 = {{{nome_lider1|}}} | label141 = {{{targheta_lider2|}}} | data141 = {{{nome_lider2|}}} | label142 = {{{targheta_lider3|}}} | data142 = {{{nome_lider3|}}} | label143 = {{{targheta_lider4|}}} | data143 = {{{nome_lider4|}}} | label144 = {{{targheta_lider5|}}} | data144 = {{{nome_lider5|}}} | label145 = {{if empty | {{{targheta_raprezentasion|}}} |Rapr.&nbsp;parlamentària}}<!-- PENDENT --> | data145 = {{#if:{{{raprezentasion1|}}}{{{raprezentasion2|}}}{{{raprezentasion3|}}} {{{raprezentasion4|}}} | &nbsp;}} | label146 = {{Wp/pih/GetLabelFix|Q3930266|lang=pih}} | data146 = {{{raprezentasion_parlamentària|}}} | label147 = {{{targheta_raprezentasion1|}}} | data147 = {{{raprezentasion1|}}} | label149 = {{{targheta_raprezentasion2|}}} | data149 = {{{raprezentasion2|}}} | label151 = {{{targheta_raprezentasion3|}}} | data151 = {{{raprezentasion3|}}} | label153 = {{{targheta_raprezentasion4|}}} | data153 = {{{raprezentasion4|}}} | label155 = {{{targheta_raprezentasion5|}}} | data155 = {{{raprezentasion5|}}} | label156 = {{GetLabelFix|P209|lang=vec}} | data156 = {{Regex_blocopulìtegazeografia|{{{òrgano_zudisiàrio|}}} }} | data158 = {{{bloco_goerno_spesałe|}}} | label159 = {{{targheta_goerno1|}}} | data159 = {{{nome_goerno1|}}} | label160 = {{{targheta_goerno2|}}} | data160 = {{{nome_goerno2|}}} | label161 = {{{targheta_goerno3|}}} | data161 = {{{nome_goerno3|}}} | label162 = {{{targheta_goerno4|}}} | data162 = {{{nome_goerno4|}}} | label163 = {{GetLabelFix|P8328|lang=vec}} | data163 = {{#if:{{{ìndaze_de_democrasia|}}} |{{Progress bar|1={{{ìndaze_de_democrasia|}}} |màsimo=10 |text={{{ìndaze_de_democrasia|}}}/10 }} }} | label164 = {{GetLabelFix|P463|lang=vec}} | data164 = {{lista desplegable condicional|{{{menbro_de|}}}|40|1}} | header165= {{#if:{{{PIL|}}}{{{PIL_procàpite|}}}{{{INB|}}}{{{INB_procàpite|}}} {{{reserve_totałi|}}}{{{budget|}}} {{{esportasion|}}}{{{inportasion|}}}{{{IDH|}}}{{{IVA|}}} {{{moneda|}}}{{{taso_de_dezocupasion|}}}{{{bloco_economia_spesałe|}}} {{{nome_economia1|}}}{{{nome_economia2|}}}{{{nome_economia3|}}} {{{nome_economia4|}}}{{{nome_economia5|}}} |{{GetLabelFix|Q8134|lang=vec}} }} | label167 = {{GetLabelFix|P2131|lang=vec}} | data167 = {{#if:{{{PIL|}}} | {{{PIL|}}}{{#if:{{{PIL_ano|}}} |&nbsp;({{{PIL_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{PIL_pozision|}}}|{{{PIL_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{PIL_pozision|}}}}}<!-- -->&nbsp;{{Deod'|{{{PIL_refer|}}} }}) }}}} | label171 = {{GetLabelFix|P2132|lang=vec}} | data171 = {{#if:{{{PIL_procàpite|}}} | {{{PIL_procàpite|}}}<!-- -->{{#if:{{{PIL_procàpite_ano|}}} |&nbsp;({{{PIL_procàpite_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{PIL_procàpite_pozision|}}}|{{{PIL_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{PIL_procàpite_pozision|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{PIL_refer|}}} }})}}<!-- -->}} | label172 = {{GetLabelFix|P2855|lang=vec}} | data172 = {{#if:{{{IVA|}}} | {{{IVA|}}}<!-- -->{{#if:{{{IVA_ano|}}} |&nbsp;({{{IVA_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{IVA_pozision|}}}|{{{IVA_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{IVA_pozision|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{IVA_refer|}}} }})}}<!-- -->}} | label174 = {{GetLabelFix|P2134|lang=vec}} | data174 = {{#if:{{{reserve_totałi|}}} | {{{reserve_totałi|}}}<!-- -->{{#if:{{{reserve_totałi_ano|}}} |&nbsp;({{{reserve_totałi_ano|}}})}} }} | label175 = {{GetLabelFix|P2769|lang=vec}} | data175 = {{#if:{{{budget|}}} | {{{budget|}}}<!-- -->{{#if:{{{budget_ano|}}} |&nbsp;({{{budget_ano|}}})}} }} | label176 = Speza pùblega | data176 = {{#if:{{{speza_pùblega|}}} | {{{speza_pùblega|}}}<!-- -->{{#if:{{{speza_pùblega_ano|}}} |&nbsp;({{{speza_pùblega_ano|}}})}} }} | label177 = {{GetLabelFix|P2135|lang=vec}} | data177 = {{#if:{{{esportasion|}}} | {{{esportasion|}}}<!-- -->{{#if:{{{esportasion_ano|}}} |&nbsp;({{{esportasion_ano|}}})}} }} | label178 = {{GetLabelFix|P2136|lang=vec}} | data178 = {{#if:{{{inportasion|}}} | {{{inportasion|}}}<!-- -->{{#if:{{{inportasion_ano|}}} |&nbsp;({{{inportasion_ano|}}})}} }} | label179 = {{GetLabelFix|P1081|lang=vec}} | data179 = {{#if:{{{IDH|}}} | {{{IDH|}}}<!-- -->{{#if:{{{IDH_ano|}}} |&nbsp;({{{IDH_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{IDH_pozision|}}}|{{{IDH_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{IDH_pozision|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{IDH_refer|}}} }})}}<!-- -->}} | label181 = {{GetLabelFix|P38|lang=vec}} | data181 = {{#if:{{{moneda|}}}|{{{moneda|}}} <!-- -->{{#if:{{{moneda_sìnboło|}}} | ({{{moneda_sìnboło|}}}) }} }} | label182 = {{GetLabelFix|P1304|lang=vec}} | data182 = {{Regex_blocopulìtegazeografia|{{{banca_sentrałe|}}}}} | label185 = {{GetLabelFix|P1198|lang=vec}} | data185 = {{{taso_de_dezocupasion|}}} | label186 = {{{targheta_economia1|}}} | data186 = {{{nome_economia1|}}} | label187 = {{GetLabelFix|P1125|lang=vec}} | data187 = {{#if:{{{coefisente_de_Gini|}}}{{#property:P1125}} |{{Progress bar|1={{{coefisente_de_Gini|}}} |màsimo=100 |text={{{coefisente_de_Gini|}}}/100 }} }} | label188 = {{{targheta_economia2|}}} | data188 = {{{nome_economia2|}}} | label189 = {{{targheta_economia5|}}} | data189 = {{{nome_economia5|}}} | header190 = {{#if:{{{còdaze_postałe|}}}{{{oràrio|}}}{{{oràrio_istà|}}} {{{bloco_indegadivo_spesałe|}}} {{{domìnio|}}} {{{cod_tełef|}}} {{{nùmari_emerzensa_tel|}}}{{{prefix_radiofònego|}}}{{{clasifegasion_sìsmega|}}} {{{targheta_indegadivo1|}}}{{{targheta_indegadivo2|}}}{{{clasifegasion_climàtega|}}} {{{targheta_indegadivo3|}}}{{{targheta_indegadivo4|}}}{{{ISO_3166-1_numèrego|}}} {{{targheta_indegadivo5|}}}{{{ISO_3166-1_alpha-2|}}} {{{ISO_3166-1_alpha-3|}}}{{{ISO_3166-2|}}} |{{GetLabelFix|Q22975498|lang=vec}} }} | label191 = {{GetLabelFix|Q25275|lang=vec}} | data191 ={{{ISO_3166-1_alpha-2|}}} {{{ISO_3166-1_alpha-3|}}} {{{ISO_3166-1_numèrego|}}} | label192 = {{GetLabelFix|Q133153|lang=vec}} | data192 = {{{ISO_3166-2|}}} | label193 = {{GetLabelFix|P281|lang=vec}} | data193 = {{{còdaze_postałe|}}} | label194 = {{GetLabelFix|P395|lang=vec}} | data194 = {{{còdaze_matricołasion|}}} | label195 = {{GetLabelFix|P421|lang=vec}} | data195 = {{lista desplegable condicional|{{{oràrio|}}}|40|1}} | label196 = {{GetLabelFix|Q36669|lang=vec}} | data196 = {{{oràrio_istà|}}} | label197 = {{GetLabelFix|Q110044529|lang=vec}} | data197 = {{{clasifegasion_sìsmega|}}} | label198 = {{GetLabelFix|Q267474|lang=vec}} | data198 = {{{clasifegasion_climàtega|}}} | label200 = {{GetLabelFix|P78|lang=vec}} | data200 = {{{domìnio|}}} | label202 = {{GetLabelFix|Q103903|lang=vec}} | data202 = {{{cod_tełef|}}} | label203 = {{GetLabelFix|P2852|lang=vec}} | data203 = {{lista desplegable condicional|{{{nùmari_emerzensa_tel|}}}|40|1}} | label204 = {{GetLabelFix|Q1344924|lang=vec}} | data204 = {{{prefix_radiofònego|}}} | label205 = {{GetLabelFix|P972|lang=vec}} | data205 = {{{catàłogo|}}} | data206 = {{{bloco_indegadivo_spesałe|}}} | label207 = {{GetLabelFix|Q215292|lang=vec}} | data207 = {{lista desplegable condicional|{{{preza_ełètrega|}}}|40|1}} | label208 = {{{targheta_indegadivo1|}}} | data208 = {{{nome_indicatiu1|}}} | label209 = {{{targheta_indegadivo2|}}} | data209 = {{{nome_indicatiu2|}}} | label210 = {{{targheta_indegadivo3|}}} | data210 = {{{nome_indicatiu3|}}} | label211 = {{{targheta_indegadivo4|}}} | data211 = {{{nome_indicatiu4|}}} | label212 = {{{targheta_indegadivo5|}}} | data212 = {{{nome_indicatiu5|}}} | header218 = {{#if:{{{zemełaji|}}}{{{transport|}}}{{{colors|}}} {{{bloco_final_spesałe|}}} {{{nome_final1|}}} {{{nome_final2|}}}{{{nome_final3|}}}{{{nome_final4|}}} {{{lloc_web|{{{web|}}}}}}{{{facebook|}}} {{{twitter|}}}{{{notes|}}} |{{GetLabelFix|Q55107540|lang=vec}} }} | label219 = {{GetLabelFix|P190|lang=vec}} | data219 = {{lista desplegable condicional|{{{zemełaji|}}}|40|3}} | label220 = {{GetLabelFix|Q7590|lang=vec}} | data220 = {{{transporto|}}} | label222 = {{GetLabelFix|P462|lang=vec}}Cołori ufisałi | data222 = {{{cołori|}}} | label223 = {{GetLabelFix|P1411|lang={{{lang|}}}}} |data223={{llista desplegable condicional|{{{nominasion|}}}|{{if empty|{{{despiega_premi|}}}|120}} }} |data224={{#if: {{{premi|}}} |{{Llista desplegable condicional |{{{premi|}}} | {{if empty|{{{despiega_premi|}}}|100}} |títol= {{GetLabelFix|P166|lang={{{lang|}}} }} |estil_títol = text-align:center; |títol2= {{GetLabelFix|P166|lang={{{lang|}}} }} }} }} | data225 = {{{bloco_final_spesałe|}}} | label227 = {{{targheta_final1|}}} | data227 = {{{nome_final1|}}} | label229 = {{{targheta_final2|}}} | data229 = {{{nome_final2|}}} | label231 = {{{targheta_final3|}}} | data231 = {{{nome_final3|}}} | label233 = {{{targheta_final4|}}} | data233 = {{{nome_final4|}}} |header235 = {{#if:{{{istòrego|}}} |Istòrego}} | data236 = {{{istòrego|}}} | data237 = {{#if:{{{sito|}}} {{{identifegadori|}}}|<hr>}} | label239 = {{GetLabelFix|Q35127|lang=vec}} | data239 = {{{sito|}}} | data240 = {{{identifegadori|}}} | belowstyle = border-top:#aaa 1px solid; background-color:{{{color_notes|}}}; | below = {{{notes|}}} }}</includeonly><noinclude><noinclude> {{INTERWIKI|Q11009165}} </noinclude> 6iqa41668gcsflvbotd1mg2qil02twn 7336606 7336577 2026-09-26T10:00:46Z ङघिञ 2644823 7336606 wikitext text/x-wiki {{Wp/pih/Infobox |bodystyle= border-radius: 10px; border-collapse: separate; overflow: hidden; border: 1px solid #a2a9b1; float: right; box-shadow: 0 2px 2px 0 rgba(0.1,0.2,0.1,0.2); |headerstyle = border-radius:20px; background:#d4a68a; |subheaderstyle = background:#d4a68a; |labelstyle = white-space: pre-line; width:33%; |abovestyle = background:linear-gradient(#00FFEF, #AFEEEE); padding:3px; border-radius:5px; font-family:'Bell MT', serif; font-size:150%; |above =<span style="float:left; margin-left: 3px; opacity:45%;">[[image:{{#switch:{{#invoke:Wp/pih/Wikidata | claim | property=P279/P31| list=no | formatting=raw }}|Q105390172|Q427961|Q105071180|Q2665272|Q102496|Q625160|Q654710|Q665487|Q1269563|Q668130|Q1435020|Q1478645|Q1492823|Q1506541|Q2029182|Q2083380|Q2288631|Q13052937|Q10551473|Q6932046|Q6566418|Q4504655|Q2998465|Q2998465|Q373074|Q385337|Q385337|Q106889447|Q105388829|Q3146899|Q373074|Q105389481|Q4024737|Q1989839|=Chess tile bl trans.svg |#default =Font Awesome 5 solid map-marked-alt.svg}}|24px]]</span><b>{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{SUBPAGENAME}}}}</b><br/> {{#if:{{{native_name|}}}|{{{native_name}}}}} | image1 = {{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_skyline|}}}|size={{{imagesize|100px}}} |sizedefault=frameless|upright=1|border={{{image_border|}}}|alt={{{image_alt|{{{image_caption|}}}}}}|caption={{{image_caption}}}|suppressplaceholder=yes}} | rowclass1 = mergedtoprow | rowcellstyle1 = padding:0.2em 0 0 0 | class1 = maptable | data1 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Wp/pih/Infobox settlement/columns | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_flag}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Flag {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type=Flag|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_seal|}}}|size={{{seal_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Seal {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type={{#if:{{{seal_type|}}}|{{{seal_type}}}|Seal}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_shield|}}}||size={{{shield_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{shield_alt|}}}|title=Shield {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type=Shield|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_blank_emblem|}}}|size={{{blank_emblem_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|title=Ofishol logo o' {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=100px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location o' {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{{map_caption}}}</div>}}}} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{#if:{{{latd}}}|{{coord|{{{latd|}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longd|}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}}}|{{{coordinates|{{{koordinat}}}}}}}} }}| {{Wp/pih/location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}}}}}}} |float = center |width = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|150}} |default_width = 275 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{#if:{{{latd}}}|{{coord|{{{latd|}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longd|}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}}}|{{{coordinates|{{{koordinat}}}}}}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |marksize = 6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} }} }} | label2 = Anthem | data2 = {{{anthem|}}} | data3 = {{#if:{{{anthem|}}}|{{#if:{{{anthem_audio|}}}|<center>[[File:{{{anthem_audio|}}}]]<br><hr></center>}}}} | label5 = Motto | data5= {{{motto|}}} | label6 = Simbol | data6= {{#if:{{{symbol|}}}|{{{symbol|}}}}} | label7 = Nicknaim | data7= {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1449| {{{nickname|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | label8 = Naimed after | data8 = {{#if:{{{etymology|}}}|{{{etymology|}}}}} | label9 = Kontenent | data9 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1449| {{{continent|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | label10 = Koordinates | data10 = {{#if: {{{coordinates|}}} | {{{coordinates}}} | [[Image:Openstreetmap logo.svg|20px|link=Wp/pih/Jiiografiikal Koordinates system]]{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB |getCoords |qid={{{qid|}}} |fwd=ALL |display=inline |format=dms}}}} | label11 = {{{subdivision_type|Kuntrii}}} | data11 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P17| {{{subdivision_name|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | data12 = {{Wp/pih/Infobox settlement/admin|child=yes |item={{{item|}}} |lang=pih |admin_tipus1 = {{{subdivision_type1|Stait}}} |admin1 = {{#if: {{{subdivision_name1|}}} | {{{subdivision_name1}}} | {{#if: {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | {{#ifexist: Wp/pih/{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}} | [[Wp/pih/{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}}|{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}}]] | <span style="color: #008080;">[https://wikidata.org{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getRawValue |P131 |qid={{{qid|}}}}} {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}}]</span> }} }} }} |admin_tipus2 = {{{subdivision_type2|}}} |admin2 = {{{subdivision_name2|}}} |admin_tipus3 = {{{subdivision_type3|}}} |admin3 = {{{subdivision_name3|}}} |admin_tipus4 = {{{subdivision_type4|}}} |admin4 = {{{subdivision_name4|}}} |admin_tipus5 = {{{subdivision_type5|}}} |admin5 = {{{subdivision_name5|}}} |admin_tipus6 = {{{subdivision_type6|}}} |admin6 = {{{subdivision_name6|}}} |admin_tipus7 = {{{subdivision_type7|}}} |admin7 = {{{subdivision_name7|}}} |admin_tipus8 = {{{subdivision_type8|}}} |admin8 = {{{subdivision_name8|}}} }} | label13 = Exclave o' | data13 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P500| {{{exclave_in|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | label14 = Enclave en | data14 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P501| {{{exclave_in|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | label15 = Kapitel o' | data15 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1376| {{{capital_of|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | label16 = {{{seat_type|Kapitel}}} | data16 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P36| {{{seat|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | header17 = Popyulayshun | label31 = Total Popyulayshun | data31 = {{#if: {{{population|}}} | {{{population}}} {{#if: {{{population_as_of|}}} | <small>({{{population_as_of}}})</small> }} | {{formatnum:{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1082 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}}}}}} | label32 = {{GetLabelFix|Q23008351|lang=vec}} | data32 = {{#if:{{both|{{{popołasion_pos|}}} | {{{popołasion_refer|}}} }} |{{ordinal|{{{popołasion_pos|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{popołasion_refer|}}} }} }} | label33 = %&nbsp;{{GetLabelFix|Q33829|lang=vec}} | data33 = {{#if:{{both|{{{popołasion_per|}}} | {{{popołasion_refer|}}} }} |{{{popołasion_per|}}}&nbsp;%&nbsp;{{Deod'|{{{popołasion_refer|}}} }} }} | label34 = {{GetLabelFix|Q29539|lang=vec}} | data34 = {{{densità|}}} | label35 = {{GetLabelFix|Q7743|lang=vec}} | data35 = {{#if:{{{abitanti|}}} | {{{abitanti|}}}<!-- -->{{#if:{{{abitanti_ano|}}} |&nbsp;({{{abitanti_ano|}}})}} }} | label36 = {{GetLabelFix|Q99485732|lang=vec}} | data36 = {{lista desplegable condicional|{{{popołasion_zènaro|}}}|40|1}} | label37 = {{GetLabelFix|P1549|lang=vec}} | data37 = {{#if:{{{nome_abitanti|}}}|<small>{{{nome_abitanti|}}}</small>}} {{#if:{{{nome_abitanti2|}}}|<br />o {{{nome_abitanti2|}}} }} | label38 = {{#switch:{{#invoke:wikidades | claim | property=P279/P31| list=no | formatting=raw }}|Q105390172|Q427961|Q105071180|Q2665272|Q102496|Q625160|Q654710|Q665487|Q1269563|Q668130|Q1435020|Q1478645|Q1492823|Q1506541|Q2029182|Q2083380|Q2288631|Q13052937|Q10551473|Q6932046|Q6566418|Q4504655|Q2998465|Q2998465|Q373074|Q385337|Q385337|Q106889447|Q105388829|Q105389481|Q4024737|Q1989839|=Batezemai |#default ={{GetLabelFix|P2124|lang=vec}} }} | data38 = {{{batezemai|}}} | label39 = {{if empty|{{{targheta_łéngua|}}}|{{GetLabelFix|Q337968|lang=vec}} }} | data39 = {{{łéngua|}}} | label40 = {{GetLabelFix|P140|lang=vec}} | data40 = {{{rełijon|}}} | label41 = {{GetLabelFix|P172|lang=vec}} | data41 = {{{grupi_ètneghi|}}} | label42 = {{GetLabelFix|P2250|lang=vec}} | data42 = {{#if:{{{speransa_vita|}}} | {{{speransa_vita|}}}<!-- -->{{#if:{{{status_speransa_vita|}}} |&nbsp;({{{status_speransa_vita|}}})}} }} | label43 = {{GetLabelFix|P3864|lang=vec}} | data43 = {{{taso_de_suicìdio|}}} | label44 = {{{targheta_popołasion1|}}} | data44 = {{{nome_popołasion1|}}} | label45 = {{GetLabelFix|P2573|lang=vec}} | data45 = {{{taso_de_scołarizasion|}}} | label46 = {{{targheta_popołasion4|}}} | data46 = {{{nome_popołasion4|}}} | header47 = {{#if:{{{partde|}}}{{{superfise|}}}{{{superfise_àcua|}}} {{{dimensions|}}}{{{amplada|}}} {{{llargada|}}}{{{alçada|}}} {{{confini|}}}{{{lìnea_costiera|}}}{{{bagnà_da|}}}{{{altitùdene|}}} {{{ponto_pì_alto|}}}{{{altitùdene_màsima|}}}{{{ponto_pì_baso|}}} {{{altitùdene_mìnema|}}}{{{confina_co|}}}{{{bloco_zeografia_spesałe|}}} {{{nome_zeografia1|}}}{{{nome_zeografia2|}}}{{{nome_zeografia3|}}} {{{nome_zeografia4|}}}{{{nome_zeografia5|}}} {{{entità_statìstega|}}} |{{GetLabelFix|Q1071|lang=vec}} }} | label49 = {{GetLabelFix|P8138|lang=vec}} | data49 = {{{entità_statìstega|}}} | label50 = {{GetLabelFix|P361|lang=vec}} | data50 = {{Regex partede|{{{partde|}}} }} | label51 = {{GetLabelFix|Q665487|lang=vec}} | data51 = {{{diòceze|}}} | label53 = {{GetLabelFix|P2046|lang=vec}} | data53 = {{{superfise|}}} | label54 = {{GetLabelFix|Q23008351|lang=vec}} | data54 = {{#if:{{both|{{{superfise_pos|}}} | {{{superfise_refer|}}} }} |{{ordinal|{{{superfise_pos|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{superfise_refer|}}} }} }} | label56 = &nbsp;%&nbsp;{{GetLabelFix|Q183366|lang=vec}} | data56 = {{#if:{{both|{{{superfise_da|}}} | {{{superfise_refer|}}} }} |{{{superfise_da|}}}&nbsp;%&nbsp;{{Deod'|{{{superfise_refer|}}} }} }} | label58 = {{GetLabelFix|Q283|lang=vec}} | data58 = {{#if:{{{superfise_àcua|}}}|{{{superfise_àcua|}}}}} | label70 = {{GetLabelFix|Q12453|lang=vec}} | data70 = {{Bloco dimension |dimensions = {{{dimensions|}}} |diametre = | amplada = {{{amplada|}}} | llargada = {{{llargada|}}} | alçada = {{{alçada|}}}| unità_mezura = {{if empty| {{{unità_mezura|}}}|km}}}} | label72 = {{if empty | {{{targheta_confini|}}} | {{GetLabelFix|Q177239|lang=vec}} }} | data72 = {{{confini|}}} | label74 = {{GetLabelFix|P5141|lang=vec}} | data74 = {{{lìnea_costiera|}}} | label75 = {{GetLabelFix|P206|lang=vec}} | data75 = {{{bagnà_da|}}} | label76 = {{GetLabelFix|Q190200|lang=vec}} | data76 = {{#if:{{{altitùdene|}}} |{{{altitùdene|}}}<!-- -->}}<!-- -->{{#if:{{{ponto_pì_alto|}}}|<!-- res -->|{{#if:{{{altitùdene_màsima|}}}|&nbsp;..[[file:Feather-arrows-chevrons-up.svg|20px|link=]]:{{{altitùdene_màsima|}}} }} }}<!-- -->{{#if:{{{ponto_pì_baso|}}}|<!-- res -->|{{#if:{{{altitùdene_mìnema|}}}|&nbsp;..[[file:Feather-arrows-chevrons-down.svg|20px|link=]]:{{{altitùdene_mìnema|}}} }} }} | label77 = {{GetLabelFix|P610|lang=vec}} | data77 = {{#if:{{{ponto_pì_alto|}}}|{{{ponto_pì_alto|}}} {{#if:{{{altitùdene_màsima|}}}|&nbsp;({{{altitùdene_màsima|}}}) }} }} | label78 = {{GetLabelFix|P1589|lang=vec}} | data78 = {{#if:{{{ponto_pì_baso|}}}|{{{ponto_pì_baso|}}} {{#if:{{{altitùdene_mìnema|}}}|&nbsp;({{{altitùdene_mìnema|}}}) }} }} | label81 = {{GetLabelFix|P47|lang=vec}} | data81 = {{lista desplegable condicional|{{{confina_co|}}}|40|1}} | data82 = {{{bloco_zeografia_spesałe|}}} | label84 = {{{targheta_zeografia1|}}} | data84 = {{{nome_zeografia1|}}} | label85 = {{{targheta_zeografia2|}}} | data85 = {{{nome_zeografia2|}}} | label86 = {{{targheta_zeografia3|}}} | data86 = {{{nome_zeografia3|}}} | label87 = {{{targheta_zeografia4|}}} | data87 = {{{nome_zeografia4|}}} | label88 = {{{targheta_zeografia5|}}} | data88 = {{{nome_zeografia5|}}} | header92 = {{#if: {{{anteriore|}}}{{{fondador|}}}{{{lista_fondasion|}}} {{{data_fondasion1|}}}{{{data_fondasion2|}}}{{{data_fondasion3|}}} {{{data_fondasion4|}}}{{{posterior|}}}{{{avegniminti_ciave|}}} {{{lista_sełebrasion|}}}{{{data_sełebrasion1|}}} {{{data_sełebrasion2|}}}{{{data_sełebrasion3|}}} {{{data_sełebrasion4|}}}{{{patro|}}}{{{bloco_istòria_spesałe|}}} {{{nome_istòria1|}}}{{{nome_istòria2|}}}{{{nome_istòria3|}}} {{{nome_istòria4|}}}{{{nome_istòria5|}}} {{{dì_marcà|}}} {{{data_desołusion1|}}}{{{data_desołusion2|}}}{{{data_desołusion3|}}} {{{data_desołusion4|}}} |{{GetLabelFix|Q92615993|editicon=no|lang=vec}} }} | label94 = {{GetLabelFix|P155|lang=vec}} | data94 = {{{anteriore|}}} | label95 = {{GetLabelFix|P112|lang=vec}} | data95 = {{{fondador|}}} | label96 = {{{targheta_fondasion|}}} | data96 = {{#if:{{{targheta_fondasion|}}} |{{#if:{{{lista_fondasion|}}}{{{data_fondasion1|}}}{{{data_fondasion2|}}} {{{data_fondasion3|}}} {{{data_fondasion4|}}} | &nbsp;}} }} | label97 = {{if empty|{{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion1|}}} }}|{{GetLabelFix|Q11398090|lang=vec}} }} | data97 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion1|}}} }} | label98 = {{if empty|{{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion1|}}} }}|{{GetLabelFix|Q18603731|lang=vec}} }} | data98 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion1|}}} }} | label99 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion2|}}} }} | data99 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion2|}}} }} | label100 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion2|}}} }} | data100 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion2|}}} }} | label101 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion3|}}} }} | data101 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion3|}}} }} | label102 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion3|}}} }} | data102 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion3|}}} }} | label103 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion4|}}} }} | data103 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion4|}}} }} | label104 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion4|}}} }} | data104 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion4|}}} }} | data105 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}| {{{lista_fondasion|}}} }} | label106 = {{GetLabelFix|Q2245405|lang=vec}} | data106 = {{lista desplegable condicional|{{{avegniminti_ciave|}}}|40|3}} | label107 = {{GetLabelFix|P1249|lang=vec}} | data107 = {{{prima_mension|}}} | label109 = {{if empty|{{{targheta_lista_sełebrasion|}}}|{{GetLabelFix|P832|lang=vec}} }} | data109 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}} |{{lista desplegable condicional|{{{lista_sełebrasion|}}}|40|1}} }} | label110 = {{{targheta_sełebrasion|}}} | data110 = {{#if:{{{targheta_sełebrasion|}}} |{{#if:{{{data_sełebrasion1|}}} {{{data_sełebrasion2|}}} {{{data_sełebrasion3|}}} {{{data_sełebrasion4|}}} | &nbsp;}} }} | label111 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion1|}}} }} | data111 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion1|}}} }} | label112 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion2|}}} }} | data112 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion2|}}} }} | label113 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion3|}}} }} | data113 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion3|}}} }} | label114 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion4|}}} }} | data114 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion4|}}} }} | label116 = {{GetLabelFix|P417|lang=vec}} | data116 = {{{patro|}}} | label117 = {{GetLabelFix|P1885|lang=vec}} | data117 = {{{catedrałe|}}} | label118 = {{GetLabelFix|Q55426287|lang=vec}} | data118 = {{{dì_marcà|}}} | label119 = {{GetLabelFix|Q150139|lang=vec}} | data119 = {{{festa_major|}}} | data120 = {{{bloco_istòria_spesałe|}}} | label121 = {{{targheta_istòria1|}}} | data121 = {{{nome_istòria1|}}} | label122 = {{{targheta_istòria2|}}} | data122 = {{{nome_istòria2|}}} | label124 = {{{targheta_istòria3|}}} | data124 = {{{nome_istòria3|}}} | label126 = {{{targheta_istòria4|}}} | data126 = {{{nome_istòria4|}}} | label128 = {{{targheta_istòria5|}}} | data128 = {{{nome_istòria5|}}} | header125 = {{#switch:{{#invoke:wikidades | claim | property=P279/P31| list=no | formatting=raw }}|Q105390172|Q427961|Q105071180|Q2665272|Q102496|Q625160|Q654710|Q665487|Q1269563|Q668130|Q1435020|Q1478645|Q1492823|Q1506541|Q2029182|Q2083380|Q2288631|Q13052937|Q10551473|Q6932046|Q6566418|Q4504655|Q2998465|Q2998465|Q373074|Q385337|Q385337|Q106889447|Q105388829|Q105389481|Q4024737|Q1989839|= {{GetLabelFix|Q21114371|lang=vec}} |#default = {{#if: {{{org_teritoriałe|}}}{{{forma_goerno|}}} {{{òrgano_ezecutivo|}}}{{{òrgano_lejislativo|}}} {{{nome_cao_stato|}}}{{{nome_cao_goerno|}}}{{{nome_lider1|}}} {{{nome_lider2|}}}{{{nome_lider3|}}}{{{nome_lider4|}}} {{{nome_lider5|}}}{{{raprezentasion1|}}} {{{raprezentasion2|}}}{{{raprezentasion3|}}} {{{raprezentasion4|}}}{{{raprezentasion5|}}}{{{òrgano_zudisiàrio|}}} {{{bloco_goerno_spesałe|}}}{{{nome_goerno1|}}} {{{nome_goerno2|}}}{{{nome_goerno3|}}}{{{nome_goerno4|}}} {{{nome_goerno5|}}}{{{menbro_de|}}} |{{GetLabelFix|Q7210356|lang=vec}} }} }} | label127 = {{if empty | {{{targheta_org_teritoriałe|}}} | {{GetLabelFix|Q43229|lang=vec}} }} | data127 = {{{org_teritoriałe|}}} | label129 = {{if empty | {{{targheta_forma_goerno}}} | {{GetLabelFix|P122|lang=vec}} }} | data129 = {{{forma_goerno|}}} | label130 = {{GetLabelFix|P208|lang=vec}} | data130 = {{#if:{{{òrgano_ezecutivo|}}}|{{Regex blocopulìtegazeografia|{{{òrgano_ezecutivo|}}}}}}} | label131 = {{GetLabelFix|P194|lang=vec}} | data131 = {{#if:{{{òrgano_lejislativo|}}}|{{Regex blocopulìtegazeografia|{{{òrgano_lejislativo|}}}}}}} | label138 = {{if empty|{{{targheta_cao_stato|}}}|{{GetLabelFix|P35|lang=vec}} }} | data138 = {{#if:{{{nome_cao_stato|}}} |{{#ifeq:{{{nome_cao_stato_txt|}}} | {{{nome_cao_goerno_txt|}}}|<!-- No repetir -->|{{{nome_cao_stato|}}} }} }} | label139 = {{if empty|{{{targheta_cao_goerno|}}}|{{GetLabelFix|P6|lang=vec}} }} | data139 = {{#if:{{{nome_cao_goerno|}}} | {{{nome_cao_goerno|}}}<!-- -->{{#if:{{{cao_goerno_ano|}}} |&nbsp;({{{cao_goerno_ano|}}}) }} }} | label140 = {{{targheta_lider1|}}} | data140 = {{{nome_lider1|}}} | label141 = {{{targheta_lider2|}}} | data141 = {{{nome_lider2|}}} | label142 = {{{targheta_lider3|}}} | data142 = {{{nome_lider3|}}} | label143 = {{{targheta_lider4|}}} | data143 = {{{nome_lider4|}}} | label144 = {{{targheta_lider5|}}} | data144 = {{{nome_lider5|}}} | label145 = {{if empty | {{{targheta_raprezentasion|}}} |Rapr.&nbsp;parlamentària}}<!-- PENDENT --> | data145 = {{#if:{{{raprezentasion1|}}}{{{raprezentasion2|}}}{{{raprezentasion3|}}} {{{raprezentasion4|}}} | &nbsp;}} | label146 = {{Wp/pih/GetLabelFix|Q3930266|lang=pih}} | data146 = {{{raprezentasion_parlamentària|}}} | label147 = {{{targheta_raprezentasion1|}}} | data147 = {{{raprezentasion1|}}} | label149 = {{{targheta_raprezentasion2|}}} | data149 = {{{raprezentasion2|}}} | label151 = {{{targheta_raprezentasion3|}}} | data151 = {{{raprezentasion3|}}} | label153 = {{{targheta_raprezentasion4|}}} | data153 = {{{raprezentasion4|}}} | label155 = {{{targheta_raprezentasion5|}}} | data155 = {{{raprezentasion5|}}} | label156 = {{GetLabelFix|P209|lang=vec}} | data156 = {{Regex_blocopulìtegazeografia|{{{òrgano_zudisiàrio|}}} }} | data158 = {{{bloco_goerno_spesałe|}}} | label159 = {{{targheta_goerno1|}}} | data159 = {{{nome_goerno1|}}} | label160 = {{{targheta_goerno2|}}} | data160 = {{{nome_goerno2|}}} | label161 = {{{targheta_goerno3|}}} | data161 = {{{nome_goerno3|}}} | label162 = {{{targheta_goerno4|}}} | data162 = {{{nome_goerno4|}}} | label163 = {{GetLabelFix|P8328|lang=vec}} | data163 = {{#if:{{{ìndaze_de_democrasia|}}} |{{Progress bar|1={{{ìndaze_de_democrasia|}}} |màsimo=10 |text={{{ìndaze_de_democrasia|}}}/10 }} }} | label164 = {{GetLabelFix|P463|lang=vec}} | data164 = {{lista desplegable condicional|{{{menbro_de|}}}|40|1}} | header165= {{#if:{{{PIL|}}}{{{PIL_procàpite|}}}{{{INB|}}}{{{INB_procàpite|}}} {{{reserve_totałi|}}}{{{budget|}}} {{{esportasion|}}}{{{inportasion|}}}{{{IDH|}}}{{{IVA|}}} {{{moneda|}}}{{{taso_de_dezocupasion|}}}{{{bloco_economia_spesałe|}}} {{{nome_economia1|}}}{{{nome_economia2|}}}{{{nome_economia3|}}} {{{nome_economia4|}}}{{{nome_economia5|}}} |{{GetLabelFix|Q8134|lang=vec}} }} | label167 = {{GetLabelFix|P2131|lang=vec}} | data167 = {{#if:{{{PIL|}}} | {{{PIL|}}}{{#if:{{{PIL_ano|}}} |&nbsp;({{{PIL_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{PIL_pozision|}}}|{{{PIL_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{PIL_pozision|}}}}}<!-- -->&nbsp;{{Deod'|{{{PIL_refer|}}} }}) }}}} | label171 = {{GetLabelFix|P2132|lang=vec}} | data171 = {{#if:{{{PIL_procàpite|}}} | {{{PIL_procàpite|}}}<!-- -->{{#if:{{{PIL_procàpite_ano|}}} |&nbsp;({{{PIL_procàpite_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{PIL_procàpite_pozision|}}}|{{{PIL_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{PIL_procàpite_pozision|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{PIL_refer|}}} }})}}<!-- -->}} | label172 = {{GetLabelFix|P2855|lang=vec}} | data172 = {{#if:{{{IVA|}}} | {{{IVA|}}}<!-- -->{{#if:{{{IVA_ano|}}} |&nbsp;({{{IVA_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{IVA_pozision|}}}|{{{IVA_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{IVA_pozision|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{IVA_refer|}}} }})}}<!-- -->}} | label174 = {{GetLabelFix|P2134|lang=vec}} | data174 = {{#if:{{{reserve_totałi|}}} | {{{reserve_totałi|}}}<!-- -->{{#if:{{{reserve_totałi_ano|}}} |&nbsp;({{{reserve_totałi_ano|}}})}} }} | label175 = {{GetLabelFix|P2769|lang=vec}} | data175 = {{#if:{{{budget|}}} | {{{budget|}}}<!-- -->{{#if:{{{budget_ano|}}} |&nbsp;({{{budget_ano|}}})}} }} | label176 = Speza pùblega | data176 = {{#if:{{{speza_pùblega|}}} | {{{speza_pùblega|}}}<!-- -->{{#if:{{{speza_pùblega_ano|}}} |&nbsp;({{{speza_pùblega_ano|}}})}} }} | label177 = {{GetLabelFix|P2135|lang=vec}} | data177 = {{#if:{{{esportasion|}}} | {{{esportasion|}}}<!-- -->{{#if:{{{esportasion_ano|}}} |&nbsp;({{{esportasion_ano|}}})}} }} | label178 = {{GetLabelFix|P2136|lang=vec}} | data178 = {{#if:{{{inportasion|}}} | {{{inportasion|}}}<!-- -->{{#if:{{{inportasion_ano|}}} |&nbsp;({{{inportasion_ano|}}})}} }} | label179 = {{GetLabelFix|P1081|lang=vec}} | data179 = {{#if:{{{IDH|}}} | {{{IDH|}}}<!-- -->{{#if:{{{IDH_ano|}}} |&nbsp;({{{IDH_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{IDH_pozision|}}}|{{{IDH_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{IDH_pozision|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{IDH_refer|}}} }})}}<!-- -->}} | label181 = {{GetLabelFix|P38|lang=vec}} | data181 = {{#if:{{{moneda|}}}|{{{moneda|}}} <!-- -->{{#if:{{{moneda_sìnboło|}}} | ({{{moneda_sìnboło|}}}) }} }} | label182 = {{GetLabelFix|P1304|lang=vec}} | data182 = {{Regex_blocopulìtegazeografia|{{{banca_sentrałe|}}}}} | label185 = {{GetLabelFix|P1198|lang=vec}} | data185 = {{{taso_de_dezocupasion|}}} | label186 = {{{targheta_economia1|}}} | data186 = {{{nome_economia1|}}} | label187 = {{GetLabelFix|P1125|lang=vec}} | data187 = {{#if:{{{coefisente_de_Gini|}}}{{#property:P1125}} |{{Progress bar|1={{{coefisente_de_Gini|}}} |màsimo=100 |text={{{coefisente_de_Gini|}}}/100 }} }} | label188 = {{{targheta_economia2|}}} | data188 = {{{nome_economia2|}}} | label189 = {{{targheta_economia5|}}} | data189 = {{{nome_economia5|}}} | header190 = {{#if:{{{còdaze_postałe|}}}{{{oràrio|}}}{{{oràrio_istà|}}} {{{bloco_indegadivo_spesałe|}}} {{{domìnio|}}} {{{cod_tełef|}}} {{{nùmari_emerzensa_tel|}}}{{{prefix_radiofònego|}}}{{{clasifegasion_sìsmega|}}} {{{targheta_indegadivo1|}}}{{{targheta_indegadivo2|}}}{{{clasifegasion_climàtega|}}} {{{targheta_indegadivo3|}}}{{{targheta_indegadivo4|}}}{{{ISO_3166-1_numèrego|}}} {{{targheta_indegadivo5|}}}{{{ISO_3166-1_alpha-2|}}} {{{ISO_3166-1_alpha-3|}}}{{{ISO_3166-2|}}} |{{GetLabelFix|Q22975498|lang=vec}} }} | label191 = {{GetLabelFix|Q25275|lang=vec}} | data191 ={{{ISO_3166-1_alpha-2|}}} {{{ISO_3166-1_alpha-3|}}} {{{ISO_3166-1_numèrego|}}} | label192 = {{GetLabelFix|Q133153|lang=vec}} | data192 = {{{ISO_3166-2|}}} | label193 = {{GetLabelFix|P281|lang=vec}} | data193 = {{{còdaze_postałe|}}} | label194 = {{GetLabelFix|P395|lang=vec}} | data194 = {{{còdaze_matricołasion|}}} | label195 = {{GetLabelFix|P421|lang=vec}} | data195 = {{lista desplegable condicional|{{{oràrio|}}}|40|1}} | label196 = {{GetLabelFix|Q36669|lang=vec}} | data196 = {{{oràrio_istà|}}} | label197 = {{GetLabelFix|Q110044529|lang=vec}} | data197 = {{{clasifegasion_sìsmega|}}} | label198 = {{GetLabelFix|Q267474|lang=vec}} | data198 = {{{clasifegasion_climàtega|}}} | label200 = {{GetLabelFix|P78|lang=vec}} | data200 = {{{domìnio|}}} | label202 = {{GetLabelFix|Q103903|lang=vec}} | data202 = {{{cod_tełef|}}} | label203 = {{GetLabelFix|P2852|lang=vec}} | data203 = {{lista desplegable condicional|{{{nùmari_emerzensa_tel|}}}|40|1}} | label204 = {{GetLabelFix|Q1344924|lang=vec}} | data204 = {{{prefix_radiofònego|}}} | label205 = {{GetLabelFix|P972|lang=vec}} | data205 = {{{catàłogo|}}} | data206 = {{{bloco_indegadivo_spesałe|}}} | label207 = {{GetLabelFix|Q215292|lang=vec}} | data207 = {{lista desplegable condicional|{{{preza_ełètrega|}}}|40|1}} | label208 = {{{targheta_indegadivo1|}}} | data208 = {{{nome_indicatiu1|}}} | label209 = {{{targheta_indegadivo2|}}} | data209 = {{{nome_indicatiu2|}}} | label210 = {{{targheta_indegadivo3|}}} | data210 = {{{nome_indicatiu3|}}} | label211 = {{{targheta_indegadivo4|}}} | data211 = {{{nome_indicatiu4|}}} | label212 = {{{targheta_indegadivo5|}}} | data212 = {{{nome_indicatiu5|}}} | header218 = {{#if:{{{zemełaji|}}}{{{transport|}}}{{{colors|}}} {{{bloco_final_spesałe|}}} {{{nome_final1|}}} {{{nome_final2|}}}{{{nome_final3|}}}{{{nome_final4|}}} {{{lloc_web|{{{web|}}}}}}{{{facebook|}}} {{{twitter|}}}{{{notes|}}} |{{GetLabelFix|Q55107540|lang=vec}} }} | label219 = {{GetLabelFix|P190|lang=vec}} | data219 = {{lista desplegable condicional|{{{zemełaji|}}}|40|3}} | label220 = {{GetLabelFix|Q7590|lang=vec}} | data220 = {{{transporto|}}} | label222 = {{GetLabelFix|P462|lang=vec}}Cołori ufisałi | data222 = {{{cołori|}}} | label223 = {{GetLabelFix|P1411|lang={{{lang|}}}}} |data223={{llista desplegable condicional|{{{nominasion|}}}|{{if empty|{{{despiega_premi|}}}|120}} }} |data224={{#if: {{{premi|}}} |{{Llista desplegable condicional |{{{premi|}}} | {{if empty|{{{despiega_premi|}}}|100}} |títol= {{GetLabelFix|P166|lang={{{lang|}}} }} |estil_títol = text-align:center; |títol2= {{GetLabelFix|P166|lang={{{lang|}}} }} }} }} | data225 = {{{bloco_final_spesałe|}}} | label227 = {{{targheta_final1|}}} | data227 = {{{nome_final1|}}} | label229 = {{{targheta_final2|}}} | data229 = {{{nome_final2|}}} | label231 = {{{targheta_final3|}}} | data231 = {{{nome_final3|}}} | label233 = {{{targheta_final4|}}} | data233 = {{{nome_final4|}}} |header235 = {{#if:{{{istòrego|}}} |Istòrego}} | data236 = {{{istòrego|}}} | data237 = {{#if:{{{sito|}}} {{{identifegadori|}}}|<hr>}} | label239 = {{GetLabelFix|Q35127|lang=vec}} | data239 = {{{sito|}}} | data240 = {{{identifegadori|}}} | belowstyle = border-top:#aaa 1px solid; background-color:{{{color_notes|}}}; | below = {{{notes|}}} }}</includeonly><noinclude><noinclude> {{INTERWIKI|Q11009165}} </noinclude> 44fhwxnxm5sh0zkqcl4f2y3v7dwbx1c 7336655 7336606 2026-09-26T10:57:17Z ङघिञ 2644823 7336655 wikitext text/x-wiki {{Wp/pih/Infobox |bodystyle= border-radius: 10px; border-collapse: separate; overflow: hidden; border: 1px solid #a2a9b1; float: right; box-shadow: 0 2px 2px 0 rgba(0.1,0.2,0.1,0.2); |headerstyle = border-radius:20px; background:#d4a68a; |subheaderstyle = background:#d4a68a; |labelstyle = white-space: pre-line; width:33%; |abovestyle = background:linear-gradient(#00FFEF, #AFEEEE); padding:3px; border-radius:5px; font-family:'Bell MT', serif; font-size:150%; |above =<span style="float:left; margin-left: 3px; opacity:45%;">[[image:{{#switch:{{#invoke:Wp/pih/Wikidata | claim | property=P279/P31| list=no | formatting=raw }}|Q105390172|Q427961|Q105071180|Q2665272|Q102496|Q625160|Q654710|Q665487|Q1269563|Q668130|Q1435020|Q1478645|Q1492823|Q1506541|Q2029182|Q2083380|Q2288631|Q13052937|Q10551473|Q6932046|Q6566418|Q4504655|Q2998465|Q2998465|Q373074|Q385337|Q385337|Q106889447|Q105388829|Q3146899|Q373074|Q105389481|Q4024737|Q1989839|=Chess tile bl trans.svg |#default =Font Awesome 5 solid map-marked-alt.svg}}|24px]]</span><b>{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{SUBPAGENAME}}}}</b><br/> {{#if:{{{native_name|}}}|{{{native_name}}}}} | image1 = {{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_skyline|}}}|size={{{imagesize|100px}}} |sizedefault=frameless|upright=1|border={{{image_border|}}}|alt={{{image_alt|{{{image_caption|}}}}}}|caption={{{image_caption}}}|suppressplaceholder=yes}} | rowclass1 = mergedtoprow | rowcellstyle1 = padding:0.2em 0 0 0 | class1 = maptable | data1 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Wp/pih/Infobox settlement/columns | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_flag}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Flag {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type=Flag|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_seal|}}}|size={{{seal_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Seal {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type={{#if:{{{seal_type|}}}|{{{seal_type}}}|Seal}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_shield|}}}||size={{{shield_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{shield_alt|}}}|title=Shield {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type=Shield|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_blank_emblem|}}}|size={{{blank_emblem_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|title=Ofishol logo o' {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=100px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location o' {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{{map_caption}}}</div>}}}} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{#if:{{{latd}}}|{{coord|{{{latd|}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longd|}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}}}|{{{coordinates|{{{koordinat}}}}}}}} }}| {{Wp/pih/location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}}}}}}} |float = center |width = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|150}} |default_width = 275 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{#if:{{{latd}}}|{{coord|{{{latd|}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longd|}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}}}|{{{coordinates|{{{koordinat}}}}}}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |marksize = 6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} }} }} | label2 = Anthem | data2 = {{{anthem|}}} | data3 = {{#if:{{{anthem|}}}|{{#if:{{{anthem_audio|}}}|<center>[[File:{{{anthem_audio|}}}]]<br><hr></center>}}}} | label5 = Motto | data5= {{{motto|}}} | label6 = Simbol | data6= {{#if:{{{symbol|}}}|{{{symbol|}}}}} | label7 = Nicknaim | data7= {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1449| {{{nickname|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | label8 = Naimed after | data8 = {{#if:{{{etymology|}}}|{{{etymology|}}}}} | label9 = Kontenent | data9 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1449| {{{continent|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | label10 = Koordinates | data10 = {{#if: {{{coordinates|}}} | {{{coordinates}}} | [[Image:Openstreetmap logo.svg|20px|link=Wp/pih/Jiiografiikal Koordinates system]]{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB |getCoords |qid={{{qid|}}} |fwd=ALL |display=inline |format=dms}}}} | label11 = {{{subdivision_type|Kuntrii}}} | data11 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P17| {{{subdivision_name|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | data12 = {{Wp/pih/Infobox settlement/admin|child=yes |item={{{item|}}} |lang=pih |admin_tipus1 = {{{subdivision_type1|Stait}}} |admin1 = {{#if: {{{subdivision_name1|}}} | {{{subdivision_name1}}} | {{#if: {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | {{#ifexist: Wp/pih/{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}} | [[Wp/pih/{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}}|{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}}]] | <span style="color: #008080;">[https://wikidata.org{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getRawValue |P131 |qid={{{qid|}}}}} {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}}]</span> }} }} }} |admin_tipus2 = {{{subdivision_type2|}}} |admin2 = {{{subdivision_name2|}}} |admin_tipus3 = {{{subdivision_type3|}}} |admin3 = {{{subdivision_name3|}}} |admin_tipus4 = {{{subdivision_type4|}}} |admin4 = {{{subdivision_name4|}}} |admin_tipus5 = {{{subdivision_type5|}}} |admin5 = {{{subdivision_name5|}}} |admin_tipus6 = {{{subdivision_type6|}}} |admin6 = {{{subdivision_name6|}}} |admin_tipus7 = {{{subdivision_type7|}}} |admin7 = {{{subdivision_name7|}}} |admin_tipus8 = {{{subdivision_type8|}}} |admin8 = {{{subdivision_name8|}}} }} | label13 = Exclave o' | data13 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P500| {{{exclave_in|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | label14 = Enclave en | data14 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P501| {{{exclave_in|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | label15 = Kapitel o' | data15 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1376| {{{capital_of|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | label16 = {{{seat_type|Kapitel}}} | data16 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P36| {{{seat|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | header17 = Popyulayshun | label18 = Total Popyulayshun | data18 = {{#if: {{{population|}}} | {{{population}}} {{#if: {{{population_as_of|}}} | <small>({{{population_as_of}}})</small> }} | {{formatnum:{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1082 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true |maxvals=1}}}}}} | label19 = Popyulayshun density | data19 = {{#if: {{{population_density|}}} | {{{population_density}}} | {{#if: {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1082 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |maxvals=1 |onlyprop=true}} | {{#if: {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P2046 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |maxvals=1 |onlyprop=true}} | {{formatnum: {{#expr: {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1082 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |maxvals=1 |onlyprop=true}} / {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P2046 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |maxvals=1 |onlyprop=true}} round 1}}}}/km²}}}}}} | label20 = Demonym | data20 = {{#if: {{{demonym|}}} | {{{demonym}}} | {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P5924 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |noicon=true}}}} | label21 = Ofishol laenghwij(z) | data21 = {{#if: {{{official_language|}}} | {{{official_language}}} | <!-- 1. Print Official Languages (P37) --> {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P37 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |list=comma |noicon=true}}<!-- --><!-- 2. Check for Spoken Languages (P2936) that differ from Official --> {{#if: {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P2936 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | {{#ifeq: {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P2936 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}} | {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P37 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}} | <!-- Do nothing if they are identical -->| <br/>{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P2936 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |list=comma |noicon=true}} <small>''(not wun ofishol laenghwij)''</small>}}}}}} | label22 = Rilijin | data22 = {{#if: {{{religion|}}} | {{{religion}}} | {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P140 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |list=unordered |noicon=true}}}} | label23 = Ethnic gruups | data23 = {{#if: {{{ethnic_groups|}}} | {{{ethnic_groups}}} | {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P172 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |list=unordered |noicon=true}}}} | label42 = {{GetLabelFix|P2250|lang=vec}} | data42 = {{#if:{{{speransa_vita|}}} | {{{speransa_vita|}}}<!-- -->{{#if:{{{status_speransa_vita|}}} |&nbsp;({{{status_speransa_vita|}}})}} }} | label43 = {{GetLabelFix|P3864|lang=vec}} | data43 = {{{taso_de_suicìdio|}}} | label44 = {{{targheta_popołasion1|}}} | data44 = {{{nome_popołasion1|}}} | label45 = {{GetLabelFix|P2573|lang=vec}} | data45 = {{{taso_de_scołarizasion|}}} | label46 = {{{targheta_popołasion4|}}} | data46 = {{{nome_popołasion4|}}} | header47 = {{#if:{{{partde|}}}{{{superfise|}}}{{{superfise_àcua|}}} {{{dimensions|}}}{{{amplada|}}} {{{llargada|}}}{{{alçada|}}} {{{confini|}}}{{{lìnea_costiera|}}}{{{bagnà_da|}}}{{{altitùdene|}}} {{{ponto_pì_alto|}}}{{{altitùdene_màsima|}}}{{{ponto_pì_baso|}}} {{{altitùdene_mìnema|}}}{{{confina_co|}}}{{{bloco_zeografia_spesałe|}}} {{{nome_zeografia1|}}}{{{nome_zeografia2|}}}{{{nome_zeografia3|}}} {{{nome_zeografia4|}}}{{{nome_zeografia5|}}} {{{entità_statìstega|}}} |{{GetLabelFix|Q1071|lang=vec}} }} | label49 = {{GetLabelFix|P8138|lang=vec}} | data49 = {{{entità_statìstega|}}} | label50 = {{GetLabelFix|P361|lang=vec}} | data50 = {{Regex partede|{{{partde|}}} }} | label51 = {{GetLabelFix|Q665487|lang=vec}} | data51 = {{{diòceze|}}} | label53 = {{GetLabelFix|P2046|lang=vec}} | data53 = {{{superfise|}}} | label54 = {{GetLabelFix|Q23008351|lang=vec}} | data54 = {{#if:{{both|{{{superfise_pos|}}} | {{{superfise_refer|}}} }} |{{ordinal|{{{superfise_pos|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{superfise_refer|}}} }} }} | label56 = &nbsp;%&nbsp;{{GetLabelFix|Q183366|lang=vec}} | data56 = {{#if:{{both|{{{superfise_da|}}} | {{{superfise_refer|}}} }} |{{{superfise_da|}}}&nbsp;%&nbsp;{{Deod'|{{{superfise_refer|}}} }} }} | label58 = {{GetLabelFix|Q283|lang=vec}} | data58 = {{#if:{{{superfise_àcua|}}}|{{{superfise_àcua|}}}}} | label70 = {{GetLabelFix|Q12453|lang=vec}} | data70 = {{Bloco dimension |dimensions = {{{dimensions|}}} |diametre = | amplada = {{{amplada|}}} | llargada = {{{llargada|}}} | alçada = {{{alçada|}}}| unità_mezura = {{if empty| {{{unità_mezura|}}}|km}}}} | label72 = {{if empty | {{{targheta_confini|}}} | {{GetLabelFix|Q177239|lang=vec}} }} | data72 = {{{confini|}}} | label74 = {{GetLabelFix|P5141|lang=vec}} | data74 = {{{lìnea_costiera|}}} | label75 = {{GetLabelFix|P206|lang=vec}} | data75 = {{{bagnà_da|}}} | label76 = {{GetLabelFix|Q190200|lang=vec}} | data76 = {{#if:{{{altitùdene|}}} |{{{altitùdene|}}}<!-- -->}}<!-- -->{{#if:{{{ponto_pì_alto|}}}|<!-- res -->|{{#if:{{{altitùdene_màsima|}}}|&nbsp;..[[file:Feather-arrows-chevrons-up.svg|20px|link=]]:{{{altitùdene_màsima|}}} }} }}<!-- -->{{#if:{{{ponto_pì_baso|}}}|<!-- res -->|{{#if:{{{altitùdene_mìnema|}}}|&nbsp;..[[file:Feather-arrows-chevrons-down.svg|20px|link=]]:{{{altitùdene_mìnema|}}} }} }} | label77 = {{GetLabelFix|P610|lang=vec}} | data77 = {{#if:{{{ponto_pì_alto|}}}|{{{ponto_pì_alto|}}} {{#if:{{{altitùdene_màsima|}}}|&nbsp;({{{altitùdene_màsima|}}}) }} }} | label78 = {{GetLabelFix|P1589|lang=vec}} | data78 = {{#if:{{{ponto_pì_baso|}}}|{{{ponto_pì_baso|}}} {{#if:{{{altitùdene_mìnema|}}}|&nbsp;({{{altitùdene_mìnema|}}}) }} }} | label81 = {{GetLabelFix|P47|lang=vec}} | data81 = {{lista desplegable condicional|{{{confina_co|}}}|40|1}} | data82 = {{{bloco_zeografia_spesałe|}}} | label84 = {{{targheta_zeografia1|}}} | data84 = {{{nome_zeografia1|}}} | label85 = {{{targheta_zeografia2|}}} | data85 = {{{nome_zeografia2|}}} | label86 = {{{targheta_zeografia3|}}} | data86 = {{{nome_zeografia3|}}} | label87 = {{{targheta_zeografia4|}}} | data87 = {{{nome_zeografia4|}}} | label88 = {{{targheta_zeografia5|}}} | data88 = {{{nome_zeografia5|}}} | header92 = {{#if: {{{anteriore|}}}{{{fondador|}}}{{{lista_fondasion|}}} {{{data_fondasion1|}}}{{{data_fondasion2|}}}{{{data_fondasion3|}}} {{{data_fondasion4|}}}{{{posterior|}}}{{{avegniminti_ciave|}}} {{{lista_sełebrasion|}}}{{{data_sełebrasion1|}}} {{{data_sełebrasion2|}}}{{{data_sełebrasion3|}}} {{{data_sełebrasion4|}}}{{{patro|}}}{{{bloco_istòria_spesałe|}}} {{{nome_istòria1|}}}{{{nome_istòria2|}}}{{{nome_istòria3|}}} {{{nome_istòria4|}}}{{{nome_istòria5|}}} {{{dì_marcà|}}} {{{data_desołusion1|}}}{{{data_desołusion2|}}}{{{data_desołusion3|}}} {{{data_desołusion4|}}} |{{GetLabelFix|Q92615993|editicon=no|lang=vec}} }} | label94 = {{GetLabelFix|P155|lang=vec}} | data94 = {{{anteriore|}}} | label95 = {{GetLabelFix|P112|lang=vec}} | data95 = {{{fondador|}}} | label96 = {{{targheta_fondasion|}}} | data96 = {{#if:{{{targheta_fondasion|}}} |{{#if:{{{lista_fondasion|}}}{{{data_fondasion1|}}}{{{data_fondasion2|}}} {{{data_fondasion3|}}} {{{data_fondasion4|}}} | &nbsp;}} }} | label97 = {{if empty|{{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion1|}}} }}|{{GetLabelFix|Q11398090|lang=vec}} }} | data97 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion1|}}} }} | label98 = {{if empty|{{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion1|}}} }}|{{GetLabelFix|Q18603731|lang=vec}} }} | data98 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion1|}}} }} | label99 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion2|}}} }} | data99 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion2|}}} }} | label100 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion2|}}} }} | data100 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion2|}}} }} | label101 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion3|}}} }} | data101 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion3|}}} }} | label102 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion3|}}} }} | data102 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion3|}}} }} | label103 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion4|}}} }} | data103 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion4|}}} }} | label104 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion4|}}} }} | data104 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion4|}}} }} | data105 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}| {{{lista_fondasion|}}} }} | label106 = {{GetLabelFix|Q2245405|lang=vec}} | data106 = {{lista desplegable condicional|{{{avegniminti_ciave|}}}|40|3}} | label107 = {{GetLabelFix|P1249|lang=vec}} | data107 = {{{prima_mension|}}} | label109 = {{if empty|{{{targheta_lista_sełebrasion|}}}|{{GetLabelFix|P832|lang=vec}} }} | data109 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}} |{{lista desplegable condicional|{{{lista_sełebrasion|}}}|40|1}} }} | label110 = {{{targheta_sełebrasion|}}} | data110 = {{#if:{{{targheta_sełebrasion|}}} |{{#if:{{{data_sełebrasion1|}}} {{{data_sełebrasion2|}}} {{{data_sełebrasion3|}}} {{{data_sełebrasion4|}}} | &nbsp;}} }} | label111 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion1|}}} }} | data111 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion1|}}} }} | label112 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion2|}}} }} | data112 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion2|}}} }} | label113 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion3|}}} }} | data113 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion3|}}} }} | label114 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion4|}}} }} | data114 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion4|}}} }} | label116 = {{GetLabelFix|P417|lang=vec}} | data116 = {{{patro|}}} | label117 = {{GetLabelFix|P1885|lang=vec}} | data117 = {{{catedrałe|}}} | label118 = {{GetLabelFix|Q55426287|lang=vec}} | data118 = {{{dì_marcà|}}} | label119 = {{GetLabelFix|Q150139|lang=vec}} | data119 = {{{festa_major|}}} | data120 = {{{bloco_istòria_spesałe|}}} | label121 = {{{targheta_istòria1|}}} | data121 = {{{nome_istòria1|}}} | label122 = {{{targheta_istòria2|}}} | data122 = {{{nome_istòria2|}}} | label124 = {{{targheta_istòria3|}}} | data124 = {{{nome_istòria3|}}} | label126 = {{{targheta_istòria4|}}} | data126 = {{{nome_istòria4|}}} | label128 = {{{targheta_istòria5|}}} | data128 = {{{nome_istòria5|}}} | header125 = {{#switch:{{#invoke:wikidades | claim | property=P279/P31| list=no | formatting=raw }}|Q105390172|Q427961|Q105071180|Q2665272|Q102496|Q625160|Q654710|Q665487|Q1269563|Q668130|Q1435020|Q1478645|Q1492823|Q1506541|Q2029182|Q2083380|Q2288631|Q13052937|Q10551473|Q6932046|Q6566418|Q4504655|Q2998465|Q2998465|Q373074|Q385337|Q385337|Q106889447|Q105388829|Q105389481|Q4024737|Q1989839|= {{GetLabelFix|Q21114371|lang=vec}} |#default = {{#if: {{{org_teritoriałe|}}}{{{forma_goerno|}}} {{{òrgano_ezecutivo|}}}{{{òrgano_lejislativo|}}} {{{nome_cao_stato|}}}{{{nome_cao_goerno|}}}{{{nome_lider1|}}} {{{nome_lider2|}}}{{{nome_lider3|}}}{{{nome_lider4|}}} {{{nome_lider5|}}}{{{raprezentasion1|}}} {{{raprezentasion2|}}}{{{raprezentasion3|}}} {{{raprezentasion4|}}}{{{raprezentasion5|}}}{{{òrgano_zudisiàrio|}}} {{{bloco_goerno_spesałe|}}}{{{nome_goerno1|}}} {{{nome_goerno2|}}}{{{nome_goerno3|}}}{{{nome_goerno4|}}} {{{nome_goerno5|}}}{{{menbro_de|}}} |{{GetLabelFix|Q7210356|lang=vec}} }} }} | label127 = {{if empty | {{{targheta_org_teritoriałe|}}} | {{GetLabelFix|Q43229|lang=vec}} }} | data127 = {{{org_teritoriałe|}}} | label129 = {{if empty | {{{targheta_forma_goerno}}} | {{GetLabelFix|P122|lang=vec}} }} | data129 = {{{forma_goerno|}}} | label130 = {{GetLabelFix|P208|lang=vec}} | data130 = {{#if:{{{òrgano_ezecutivo|}}}|{{Regex blocopulìtegazeografia|{{{òrgano_ezecutivo|}}}}}}} | label131 = {{GetLabelFix|P194|lang=vec}} | data131 = {{#if:{{{òrgano_lejislativo|}}}|{{Regex blocopulìtegazeografia|{{{òrgano_lejislativo|}}}}}}} | label138 = {{if empty|{{{targheta_cao_stato|}}}|{{GetLabelFix|P35|lang=vec}} }} | data138 = {{#if:{{{nome_cao_stato|}}} |{{#ifeq:{{{nome_cao_stato_txt|}}} | {{{nome_cao_goerno_txt|}}}|<!-- No repetir -->|{{{nome_cao_stato|}}} }} }} | label139 = {{if empty|{{{targheta_cao_goerno|}}}|{{GetLabelFix|P6|lang=vec}} }} | data139 = {{#if:{{{nome_cao_goerno|}}} | {{{nome_cao_goerno|}}}<!-- -->{{#if:{{{cao_goerno_ano|}}} |&nbsp;({{{cao_goerno_ano|}}}) }} }} | label140 = {{{targheta_lider1|}}} | data140 = {{{nome_lider1|}}} | label141 = {{{targheta_lider2|}}} | data141 = {{{nome_lider2|}}} | label142 = {{{targheta_lider3|}}} | data142 = {{{nome_lider3|}}} | label143 = {{{targheta_lider4|}}} | data143 = {{{nome_lider4|}}} | label144 = {{{targheta_lider5|}}} | data144 = {{{nome_lider5|}}} | label145 = {{if empty | {{{targheta_raprezentasion|}}} |Rapr.&nbsp;parlamentària}}<!-- PENDENT --> | data145 = {{#if:{{{raprezentasion1|}}}{{{raprezentasion2|}}}{{{raprezentasion3|}}} {{{raprezentasion4|}}} | &nbsp;}} | label146 = {{Wp/pih/GetLabelFix|Q3930266|lang=pih}} | data146 = {{{raprezentasion_parlamentària|}}} | label147 = {{{targheta_raprezentasion1|}}} | data147 = {{{raprezentasion1|}}} | label149 = {{{targheta_raprezentasion2|}}} | data149 = {{{raprezentasion2|}}} | label151 = {{{targheta_raprezentasion3|}}} | data151 = {{{raprezentasion3|}}} | label153 = {{{targheta_raprezentasion4|}}} | data153 = {{{raprezentasion4|}}} | label155 = {{{targheta_raprezentasion5|}}} | data155 = {{{raprezentasion5|}}} | label156 = {{GetLabelFix|P209|lang=vec}} | data156 = {{Regex_blocopulìtegazeografia|{{{òrgano_zudisiàrio|}}} }} | data158 = {{{bloco_goerno_spesałe|}}} | label159 = {{{targheta_goerno1|}}} | data159 = {{{nome_goerno1|}}} | label160 = {{{targheta_goerno2|}}} | data160 = {{{nome_goerno2|}}} | label161 = {{{targheta_goerno3|}}} | data161 = {{{nome_goerno3|}}} | label162 = {{{targheta_goerno4|}}} | data162 = {{{nome_goerno4|}}} | label163 = {{GetLabelFix|P8328|lang=vec}} | data163 = {{#if:{{{ìndaze_de_democrasia|}}} |{{Progress bar|1={{{ìndaze_de_democrasia|}}} |màsimo=10 |text={{{ìndaze_de_democrasia|}}}/10 }} }} | label164 = {{GetLabelFix|P463|lang=vec}} | data164 = {{lista desplegable condicional|{{{menbro_de|}}}|40|1}} | header165= {{#if:{{{PIL|}}}{{{PIL_procàpite|}}}{{{INB|}}}{{{INB_procàpite|}}} {{{reserve_totałi|}}}{{{budget|}}} {{{esportasion|}}}{{{inportasion|}}}{{{IDH|}}}{{{IVA|}}} {{{moneda|}}}{{{taso_de_dezocupasion|}}}{{{bloco_economia_spesałe|}}} {{{nome_economia1|}}}{{{nome_economia2|}}}{{{nome_economia3|}}} {{{nome_economia4|}}}{{{nome_economia5|}}} |{{GetLabelFix|Q8134|lang=vec}} }} | label167 = {{GetLabelFix|P2131|lang=vec}} | data167 = {{#if:{{{PIL|}}} | {{{PIL|}}}{{#if:{{{PIL_ano|}}} |&nbsp;({{{PIL_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{PIL_pozision|}}}|{{{PIL_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{PIL_pozision|}}}}}<!-- -->&nbsp;{{Deod'|{{{PIL_refer|}}} }}) }}}} | label171 = {{GetLabelFix|P2132|lang=vec}} | data171 = {{#if:{{{PIL_procàpite|}}} | {{{PIL_procàpite|}}}<!-- -->{{#if:{{{PIL_procàpite_ano|}}} |&nbsp;({{{PIL_procàpite_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{PIL_procàpite_pozision|}}}|{{{PIL_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{PIL_procàpite_pozision|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{PIL_refer|}}} }})}}<!-- -->}} | label172 = {{GetLabelFix|P2855|lang=vec}} | data172 = {{#if:{{{IVA|}}} | {{{IVA|}}}<!-- -->{{#if:{{{IVA_ano|}}} |&nbsp;({{{IVA_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{IVA_pozision|}}}|{{{IVA_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{IVA_pozision|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{IVA_refer|}}} }})}}<!-- -->}} | label174 = {{GetLabelFix|P2134|lang=vec}} | data174 = {{#if:{{{reserve_totałi|}}} | {{{reserve_totałi|}}}<!-- -->{{#if:{{{reserve_totałi_ano|}}} |&nbsp;({{{reserve_totałi_ano|}}})}} }} | label175 = {{GetLabelFix|P2769|lang=vec}} | data175 = {{#if:{{{budget|}}} | {{{budget|}}}<!-- -->{{#if:{{{budget_ano|}}} |&nbsp;({{{budget_ano|}}})}} }} | label176 = Speza pùblega | data176 = {{#if:{{{speza_pùblega|}}} | {{{speza_pùblega|}}}<!-- -->{{#if:{{{speza_pùblega_ano|}}} |&nbsp;({{{speza_pùblega_ano|}}})}} }} | label177 = {{GetLabelFix|P2135|lang=vec}} | data177 = {{#if:{{{esportasion|}}} | {{{esportasion|}}}<!-- -->{{#if:{{{esportasion_ano|}}} |&nbsp;({{{esportasion_ano|}}})}} }} | label178 = {{GetLabelFix|P2136|lang=vec}} | data178 = {{#if:{{{inportasion|}}} | {{{inportasion|}}}<!-- -->{{#if:{{{inportasion_ano|}}} |&nbsp;({{{inportasion_ano|}}})}} }} | label179 = {{GetLabelFix|P1081|lang=vec}} | data179 = {{#if:{{{IDH|}}} | {{{IDH|}}}<!-- -->{{#if:{{{IDH_ano|}}} |&nbsp;({{{IDH_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{IDH_pozision|}}}|{{{IDH_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{IDH_pozision|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{IDH_refer|}}} }})}}<!-- -->}} | label181 = {{GetLabelFix|P38|lang=vec}} | data181 = {{#if:{{{moneda|}}}|{{{moneda|}}} <!-- -->{{#if:{{{moneda_sìnboło|}}} | ({{{moneda_sìnboło|}}}) }} }} | label182 = {{GetLabelFix|P1304|lang=vec}} | data182 = {{Regex_blocopulìtegazeografia|{{{banca_sentrałe|}}}}} | label185 = {{GetLabelFix|P1198|lang=vec}} | data185 = {{{taso_de_dezocupasion|}}} | label186 = {{{targheta_economia1|}}} | data186 = {{{nome_economia1|}}} | label187 = {{GetLabelFix|P1125|lang=vec}} | data187 = {{#if:{{{coefisente_de_Gini|}}}{{#property:P1125}} |{{Progress bar|1={{{coefisente_de_Gini|}}} |màsimo=100 |text={{{coefisente_de_Gini|}}}/100 }} }} | label188 = {{{targheta_economia2|}}} | data188 = {{{nome_economia2|}}} | label189 = {{{targheta_economia5|}}} | data189 = {{{nome_economia5|}}} | header190 = {{#if:{{{còdaze_postałe|}}}{{{oràrio|}}}{{{oràrio_istà|}}} {{{bloco_indegadivo_spesałe|}}} {{{domìnio|}}} {{{cod_tełef|}}} {{{nùmari_emerzensa_tel|}}}{{{prefix_radiofònego|}}}{{{clasifegasion_sìsmega|}}} {{{targheta_indegadivo1|}}}{{{targheta_indegadivo2|}}}{{{clasifegasion_climàtega|}}} {{{targheta_indegadivo3|}}}{{{targheta_indegadivo4|}}}{{{ISO_3166-1_numèrego|}}} {{{targheta_indegadivo5|}}}{{{ISO_3166-1_alpha-2|}}} {{{ISO_3166-1_alpha-3|}}}{{{ISO_3166-2|}}} |{{GetLabelFix|Q22975498|lang=vec}} }} | label191 = {{GetLabelFix|Q25275|lang=vec}} | data191 ={{{ISO_3166-1_alpha-2|}}} {{{ISO_3166-1_alpha-3|}}} {{{ISO_3166-1_numèrego|}}} | label192 = {{GetLabelFix|Q133153|lang=vec}} | data192 = {{{ISO_3166-2|}}} | label193 = {{GetLabelFix|P281|lang=vec}} | data193 = {{{còdaze_postałe|}}} | label194 = {{GetLabelFix|P395|lang=vec}} | data194 = {{{còdaze_matricołasion|}}} | label195 = {{GetLabelFix|P421|lang=vec}} | data195 = {{lista desplegable condicional|{{{oràrio|}}}|40|1}} | label196 = {{GetLabelFix|Q36669|lang=vec}} | data196 = {{{oràrio_istà|}}} | label197 = {{GetLabelFix|Q110044529|lang=vec}} | data197 = {{{clasifegasion_sìsmega|}}} | label198 = {{GetLabelFix|Q267474|lang=vec}} | data198 = {{{clasifegasion_climàtega|}}} | label200 = {{GetLabelFix|P78|lang=vec}} | data200 = {{{domìnio|}}} | label202 = {{GetLabelFix|Q103903|lang=vec}} | data202 = {{{cod_tełef|}}} | label203 = {{GetLabelFix|P2852|lang=vec}} | data203 = {{lista desplegable condicional|{{{nùmari_emerzensa_tel|}}}|40|1}} | label204 = {{GetLabelFix|Q1344924|lang=vec}} | data204 = {{{prefix_radiofònego|}}} | label205 = {{GetLabelFix|P972|lang=vec}} | data205 = {{{catàłogo|}}} | data206 = {{{bloco_indegadivo_spesałe|}}} | label207 = {{GetLabelFix|Q215292|lang=vec}} | data207 = {{lista desplegable condicional|{{{preza_ełètrega|}}}|40|1}} | label208 = {{{targheta_indegadivo1|}}} | data208 = {{{nome_indicatiu1|}}} | label209 = {{{targheta_indegadivo2|}}} | data209 = {{{nome_indicatiu2|}}} | label210 = {{{targheta_indegadivo3|}}} | data210 = {{{nome_indicatiu3|}}} | label211 = {{{targheta_indegadivo4|}}} | data211 = {{{nome_indicatiu4|}}} | label212 = {{{targheta_indegadivo5|}}} | data212 = {{{nome_indicatiu5|}}} | header218 = {{#if:{{{zemełaji|}}}{{{transport|}}}{{{colors|}}} {{{bloco_final_spesałe|}}} {{{nome_final1|}}} {{{nome_final2|}}}{{{nome_final3|}}}{{{nome_final4|}}} {{{lloc_web|{{{web|}}}}}}{{{facebook|}}} {{{twitter|}}}{{{notes|}}} |{{GetLabelFix|Q55107540|lang=vec}} }} | label219 = {{GetLabelFix|P190|lang=vec}} | data219 = {{lista desplegable condicional|{{{zemełaji|}}}|40|3}} | label220 = {{GetLabelFix|Q7590|lang=vec}} | data220 = {{{transporto|}}} | label222 = {{GetLabelFix|P462|lang=vec}}Cołori ufisałi | data222 = {{{cołori|}}} | label223 = {{GetLabelFix|P1411|lang={{{lang|}}}}} |data223={{llista desplegable condicional|{{{nominasion|}}}|{{if empty|{{{despiega_premi|}}}|120}} }} |data224={{#if: {{{premi|}}} |{{Llista desplegable condicional |{{{premi|}}} | {{if empty|{{{despiega_premi|}}}|100}} |títol= {{GetLabelFix|P166|lang={{{lang|}}} }} |estil_títol = text-align:center; |títol2= {{GetLabelFix|P166|lang={{{lang|}}} }} }} }} | data225 = {{{bloco_final_spesałe|}}} | label227 = {{{targheta_final1|}}} | data227 = {{{nome_final1|}}} | label229 = {{{targheta_final2|}}} | data229 = {{{nome_final2|}}} | label231 = {{{targheta_final3|}}} | data231 = {{{nome_final3|}}} | label233 = {{{targheta_final4|}}} | data233 = {{{nome_final4|}}} |header235 = {{#if:{{{istòrego|}}} |Istòrego}} | data236 = {{{istòrego|}}} | data237 = {{#if:{{{sito|}}} {{{identifegadori|}}}|<hr>}} | label239 = {{GetLabelFix|Q35127|lang=vec}} | data239 = {{{sito|}}} | data240 = {{{identifegadori|}}} | belowstyle = border-top:#aaa 1px solid; background-color:{{{color_notes|}}}; | below = {{{notes|}}} }}</includeonly><noinclude><noinclude> {{INTERWIKI|Q11009165}} </noinclude> b10clsymdg7882sigs2ylg6acmk9eqx 7336665 7336655 2026-09-26T11:07:09Z ङघिञ 2644823 7336665 wikitext text/x-wiki {{Wp/pih/Infobox |bodystyle= border-radius: 10px; border-collapse: separate; overflow: hidden; border: 1px solid #a2a9b1; float: right; box-shadow: 0 2px 2px 0 rgba(0.1,0.2,0.1,0.2); |headerstyle = border-radius:20px; background:#d4a68a; |subheaderstyle = background:#d4a68a; |labelstyle = white-space: pre-line; width:33%; |abovestyle = background:linear-gradient(#00FFEF, #AFEEEE); padding:3px; border-radius:5px; font-family:'Bell MT', serif; font-size:150%; |above =<span style="float:left; margin-left: 3px; opacity:45%;">[[image:{{#switch:{{#invoke:Wp/pih/Wikidata | claim | property=P279/P31| list=no | formatting=raw }}|Q105390172|Q427961|Q105071180|Q2665272|Q102496|Q625160|Q654710|Q665487|Q1269563|Q668130|Q1435020|Q1478645|Q1492823|Q1506541|Q2029182|Q2083380|Q2288631|Q13052937|Q10551473|Q6932046|Q6566418|Q4504655|Q2998465|Q2998465|Q373074|Q385337|Q385337|Q106889447|Q105388829|Q3146899|Q373074|Q105389481|Q4024737|Q1989839|=Chess tile bl trans.svg |#default =Font Awesome 5 solid map-marked-alt.svg}}|24px]]</span><b>{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{SUBPAGENAME}}}}</b><br/> {{#if:{{{native_name|}}}|{{{native_name}}}}} | image1 = {{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_skyline|}}}|size={{{imagesize|100px}}} |sizedefault=frameless|upright=1|border={{{image_border|}}}|alt={{{image_alt|{{{image_caption|}}}}}}|caption={{{image_caption}}}|suppressplaceholder=yes}} | rowclass1 = mergedtoprow | rowcellstyle1 = padding:0.2em 0 0 0 | class1 = maptable | data1 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Wp/pih/Infobox settlement/columns | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_flag}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Flag {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type=Flag|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_seal|}}}|size={{{seal_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Seal {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type={{#if:{{{seal_type|}}}|{{{seal_type}}}|Seal}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_shield|}}}||size={{{shield_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{shield_alt|}}}|title=Shield {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type=Shield|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_blank_emblem|}}}|size={{{blank_emblem_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|title=Ofishol logo o' {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=100px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location o' {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{{map_caption}}}</div>}}}} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{#if:{{{latd}}}|{{coord|{{{latd|}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longd|}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}}}|{{{coordinates|{{{koordinat}}}}}}}} }}| {{Wp/pih/location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}}}}}}} |float = center |width = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|150}} |default_width = 275 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{#if:{{{latd}}}|{{coord|{{{latd|}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longd|}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}}}|{{{coordinates|{{{koordinat}}}}}}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |marksize = 6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} }} }} | label2 = Anthem | data2 = {{{anthem|}}} | data3 = {{#if:{{{anthem|}}}|{{#if:{{{anthem_audio|}}}|<center>[[File:{{{anthem_audio|}}}]]<br><hr></center>}}}} | label5 = Motto | data5= {{{motto|}}} | label6 = Simbol | data6= {{#if:{{{symbol|}}}|{{{symbol|}}}}} | label7 = Nicknaim | data7= {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1449| {{{nickname|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | label8 = Naimed after | data8 = {{#if:{{{etymology|}}}|{{{etymology|}}}}} | label9 = Kontenent | data9 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1449| {{{continent|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | label10 = Koordinates | data10 = {{#if: {{{coordinates|}}} | {{{coordinates}}} | [[Image:Openstreetmap logo.svg|20px|link=Wp/pih/Jiiografiikal Koordinates system]]{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB |getCoords |qid={{{qid|}}} |fwd=ALL |display=inline |format=dms}}}} | label11 = {{{subdivision_type|Kuntrii}}} | data11 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P17| {{{subdivision_name|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | data12 = {{Wp/pih/Infobox settlement/admin|child=yes |item={{{item|}}} |lang=pih |admin_tipus1 = {{{subdivision_type1|Stait}}} |admin1 = {{#if: {{{subdivision_name1|}}} | {{{subdivision_name1}}} | {{#if: {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | {{#ifexist: Wp/pih/{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}} | [[Wp/pih/{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}}|{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}}]] | <span style="color: #008080;">[https://wikidata.org{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getRawValue |P131 |qid={{{qid|}}}}} {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}}]</span> }} }} }} |admin_tipus2 = {{{subdivision_type2|}}} |admin2 = {{{subdivision_name2|}}} |admin_tipus3 = {{{subdivision_type3|}}} |admin3 = {{{subdivision_name3|}}} |admin_tipus4 = {{{subdivision_type4|}}} |admin4 = {{{subdivision_name4|}}} |admin_tipus5 = {{{subdivision_type5|}}} |admin5 = {{{subdivision_name5|}}} |admin_tipus6 = {{{subdivision_type6|}}} |admin6 = {{{subdivision_name6|}}} |admin_tipus7 = {{{subdivision_type7|}}} |admin7 = {{{subdivision_name7|}}} |admin_tipus8 = {{{subdivision_type8|}}} |admin8 = {{{subdivision_name8|}}} }} | label13 = Exclave o' | data13 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P500| {{{exclave_in|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | label14 = Enclave en | data14 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P501| {{{exclave_in|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | label15 = Kapitel o' | data15 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1376| {{{capital_of|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | label16 = {{{seat_type|Kapitel}}} | data16 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P36| {{{seat|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | header17 = Popyulayshun | label18 = Total Popyulayshun | data18 = {{#if: {{{population|}}} | {{{population}}} {{#if: {{{population_as_of|}}} | <small>({{{population_as_of}}})</small> }} | {{formatnum:{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1082 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true |maxvals=1}}}}}} | label19 = Popyulayshun density | data19 = {{#if: {{{population_density|}}} | {{{population_density}}} | {{#if: {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1082 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |maxvals=1 |onlyprop=true}} | {{#if: {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P2046 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |maxvals=1 |onlyprop=true}} | {{formatnum: {{#expr: {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1082 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |maxvals=1 |onlyprop=true}} / {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P2046 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |maxvals=1 |onlyprop=true}} round 1}}}}/km²}}}}}} | label20 = Demonym | data20 = {{#if: {{{demonym|}}} | {{{demonym}}} | {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P5924 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |noicon=true}}}} | label21 = Ofishol laenghwij(z) | data21 = {{#if: {{{official_language|}}} | {{{official_language}}} | <!-- 1. Print Official Languages (P37) --> {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P37 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |list=comma |noicon=true}}<!-- --><!-- 2. Check for Spoken Languages (P2936) that differ from Official --> {{#if: {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P2936 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | {{#ifeq: {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P2936 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}} | {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P37 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}} | <!-- Do nothing if they are identical -->| <br/>{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P2936 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |list=comma |noicon=true}} <small>''(not wun ofishol laenghwij)''</small>}}}}}} | label22 = Rilijin | data22 = {{#if: {{{religion|}}} | {{{religion}}} | {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P140 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |list=unordered |noicon=true}}}} | label23 = Ethnic gruups | data23 = {{#if: {{{ethnic_groups|}}} | {{{ethnic_groups}}} | {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P172 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |list=unordered |noicon=true}}}} | label24 = Popyulayshun (Gernderwise) | data24 = {{#if: {{{population|}}} | {{{population}}} {{#if: {{{population_as_of|}}} | <small>({{{population_as_of}}})</small> }} | {{#if: {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1082 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |maxvals=1}} | {{Wp/pih/Gender census | {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1082 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |maxvals=1 |onlyprop=true}} | {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getQualifierValue |P1082 |pval=P1082 |qual=P1539 |qid={{{qid|}}} |noicon=true}} | {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getQualifierValue |P1082 |pval=P1082 |qual=P1540 |qid={{{qid|}}} |noicon=true}} | year = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1082 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |maxvals=1 |qual=P585 |onlyprop=true}} }} }} }} | label45 = {{GetLabelFix|P2573|lang=vec}} | data45 = {{{taso_de_scołarizasion|}}} | label46 = {{{targheta_popołasion4|}}} | data46 = {{{nome_popołasion4|}}} | header47 = {{#if:{{{partde|}}}{{{superfise|}}}{{{superfise_àcua|}}} {{{dimensions|}}}{{{amplada|}}} {{{llargada|}}}{{{alçada|}}} {{{confini|}}}{{{lìnea_costiera|}}}{{{bagnà_da|}}}{{{altitùdene|}}} {{{ponto_pì_alto|}}}{{{altitùdene_màsima|}}}{{{ponto_pì_baso|}}} {{{altitùdene_mìnema|}}}{{{confina_co|}}}{{{bloco_zeografia_spesałe|}}} {{{nome_zeografia1|}}}{{{nome_zeografia2|}}}{{{nome_zeografia3|}}} {{{nome_zeografia4|}}}{{{nome_zeografia5|}}} {{{entità_statìstega|}}} |{{GetLabelFix|Q1071|lang=vec}} }} | label49 = {{GetLabelFix|P8138|lang=vec}} | data49 = {{{entità_statìstega|}}} | label50 = {{GetLabelFix|P361|lang=vec}} | data50 = {{Regex partede|{{{partde|}}} }} | label51 = {{GetLabelFix|Q665487|lang=vec}} | data51 = {{{diòceze|}}} | label53 = {{GetLabelFix|P2046|lang=vec}} | data53 = {{{superfise|}}} | label54 = {{GetLabelFix|Q23008351|lang=vec}} | data54 = {{#if:{{both|{{{superfise_pos|}}} | {{{superfise_refer|}}} }} |{{ordinal|{{{superfise_pos|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{superfise_refer|}}} }} }} | label56 = &nbsp;%&nbsp;{{GetLabelFix|Q183366|lang=vec}} | data56 = {{#if:{{both|{{{superfise_da|}}} | {{{superfise_refer|}}} }} |{{{superfise_da|}}}&nbsp;%&nbsp;{{Deod'|{{{superfise_refer|}}} }} }} | label58 = {{GetLabelFix|Q283|lang=vec}} | data58 = {{#if:{{{superfise_àcua|}}}|{{{superfise_àcua|}}}}} | label70 = {{GetLabelFix|Q12453|lang=vec}} | data70 = {{Bloco dimension |dimensions = {{{dimensions|}}} |diametre = | amplada = {{{amplada|}}} | llargada = {{{llargada|}}} | alçada = {{{alçada|}}}| unità_mezura = {{if empty| {{{unità_mezura|}}}|km}}}} | label72 = {{if empty | {{{targheta_confini|}}} | {{GetLabelFix|Q177239|lang=vec}} }} | data72 = {{{confini|}}} | label74 = {{GetLabelFix|P5141|lang=vec}} | data74 = {{{lìnea_costiera|}}} | label75 = {{GetLabelFix|P206|lang=vec}} | data75 = {{{bagnà_da|}}} | label76 = {{GetLabelFix|Q190200|lang=vec}} | data76 = {{#if:{{{altitùdene|}}} |{{{altitùdene|}}}<!-- -->}}<!-- -->{{#if:{{{ponto_pì_alto|}}}|<!-- res -->|{{#if:{{{altitùdene_màsima|}}}|&nbsp;..[[file:Feather-arrows-chevrons-up.svg|20px|link=]]:{{{altitùdene_màsima|}}} }} }}<!-- -->{{#if:{{{ponto_pì_baso|}}}|<!-- res -->|{{#if:{{{altitùdene_mìnema|}}}|&nbsp;..[[file:Feather-arrows-chevrons-down.svg|20px|link=]]:{{{altitùdene_mìnema|}}} }} }} | label77 = {{GetLabelFix|P610|lang=vec}} | data77 = {{#if:{{{ponto_pì_alto|}}}|{{{ponto_pì_alto|}}} {{#if:{{{altitùdene_màsima|}}}|&nbsp;({{{altitùdene_màsima|}}}) }} }} | label78 = {{GetLabelFix|P1589|lang=vec}} | data78 = {{#if:{{{ponto_pì_baso|}}}|{{{ponto_pì_baso|}}} {{#if:{{{altitùdene_mìnema|}}}|&nbsp;({{{altitùdene_mìnema|}}}) }} }} | label81 = {{GetLabelFix|P47|lang=vec}} | data81 = {{lista desplegable condicional|{{{confina_co|}}}|40|1}} | data82 = {{{bloco_zeografia_spesałe|}}} | label84 = {{{targheta_zeografia1|}}} | data84 = {{{nome_zeografia1|}}} | label85 = {{{targheta_zeografia2|}}} | data85 = {{{nome_zeografia2|}}} | label86 = {{{targheta_zeografia3|}}} | data86 = {{{nome_zeografia3|}}} | label87 = {{{targheta_zeografia4|}}} | data87 = {{{nome_zeografia4|}}} | label88 = {{{targheta_zeografia5|}}} | data88 = {{{nome_zeografia5|}}} | header92 = {{#if: {{{anteriore|}}}{{{fondador|}}}{{{lista_fondasion|}}} {{{data_fondasion1|}}}{{{data_fondasion2|}}}{{{data_fondasion3|}}} {{{data_fondasion4|}}}{{{posterior|}}}{{{avegniminti_ciave|}}} {{{lista_sełebrasion|}}}{{{data_sełebrasion1|}}} {{{data_sełebrasion2|}}}{{{data_sełebrasion3|}}} {{{data_sełebrasion4|}}}{{{patro|}}}{{{bloco_istòria_spesałe|}}} {{{nome_istòria1|}}}{{{nome_istòria2|}}}{{{nome_istòria3|}}} {{{nome_istòria4|}}}{{{nome_istòria5|}}} {{{dì_marcà|}}} {{{data_desołusion1|}}}{{{data_desołusion2|}}}{{{data_desołusion3|}}} {{{data_desołusion4|}}} |{{GetLabelFix|Q92615993|editicon=no|lang=vec}} }} | label94 = {{GetLabelFix|P155|lang=vec}} | data94 = {{{anteriore|}}} | label95 = {{GetLabelFix|P112|lang=vec}} | data95 = {{{fondador|}}} | label96 = {{{targheta_fondasion|}}} | data96 = {{#if:{{{targheta_fondasion|}}} |{{#if:{{{lista_fondasion|}}}{{{data_fondasion1|}}}{{{data_fondasion2|}}} {{{data_fondasion3|}}} {{{data_fondasion4|}}} | &nbsp;}} }} | label97 = {{if empty|{{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion1|}}} }}|{{GetLabelFix|Q11398090|lang=vec}} }} | data97 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion1|}}} }} | label98 = {{if empty|{{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion1|}}} }}|{{GetLabelFix|Q18603731|lang=vec}} }} | data98 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion1|}}} }} | label99 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion2|}}} }} | data99 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion2|}}} }} | label100 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion2|}}} }} | data100 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion2|}}} }} | label101 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion3|}}} }} | data101 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion3|}}} }} | label102 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion3|}}} }} | data102 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion3|}}} }} | label103 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion4|}}} }} | data103 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion4|}}} }} | label104 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion4|}}} }} | data104 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion4|}}} }} | data105 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}| {{{lista_fondasion|}}} }} | label106 = {{GetLabelFix|Q2245405|lang=vec}} | data106 = {{lista desplegable condicional|{{{avegniminti_ciave|}}}|40|3}} | label107 = {{GetLabelFix|P1249|lang=vec}} | data107 = {{{prima_mension|}}} | label109 = {{if empty|{{{targheta_lista_sełebrasion|}}}|{{GetLabelFix|P832|lang=vec}} }} | data109 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}} |{{lista desplegable condicional|{{{lista_sełebrasion|}}}|40|1}} }} | label110 = {{{targheta_sełebrasion|}}} | data110 = {{#if:{{{targheta_sełebrasion|}}} |{{#if:{{{data_sełebrasion1|}}} {{{data_sełebrasion2|}}} {{{data_sełebrasion3|}}} {{{data_sełebrasion4|}}} | &nbsp;}} }} | label111 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion1|}}} }} | data111 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion1|}}} }} | label112 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion2|}}} }} | data112 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion2|}}} }} | label113 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion3|}}} }} | data113 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion3|}}} }} | label114 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion4|}}} }} | data114 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion4|}}} }} | label116 = {{GetLabelFix|P417|lang=vec}} | data116 = {{{patro|}}} | label117 = {{GetLabelFix|P1885|lang=vec}} | data117 = {{{catedrałe|}}} | label118 = {{GetLabelFix|Q55426287|lang=vec}} | data118 = {{{dì_marcà|}}} | label119 = {{GetLabelFix|Q150139|lang=vec}} | data119 = {{{festa_major|}}} | data120 = {{{bloco_istòria_spesałe|}}} | label121 = {{{targheta_istòria1|}}} | data121 = {{{nome_istòria1|}}} | label122 = {{{targheta_istòria2|}}} | data122 = {{{nome_istòria2|}}} | label124 = {{{targheta_istòria3|}}} | data124 = {{{nome_istòria3|}}} | label126 = {{{targheta_istòria4|}}} | data126 = {{{nome_istòria4|}}} | label128 = {{{targheta_istòria5|}}} | data128 = {{{nome_istòria5|}}} | header125 = {{#switch:{{#invoke:wikidades | claim | property=P279/P31| list=no | formatting=raw }}|Q105390172|Q427961|Q105071180|Q2665272|Q102496|Q625160|Q654710|Q665487|Q1269563|Q668130|Q1435020|Q1478645|Q1492823|Q1506541|Q2029182|Q2083380|Q2288631|Q13052937|Q10551473|Q6932046|Q6566418|Q4504655|Q2998465|Q2998465|Q373074|Q385337|Q385337|Q106889447|Q105388829|Q105389481|Q4024737|Q1989839|= {{GetLabelFix|Q21114371|lang=vec}} |#default = {{#if: {{{org_teritoriałe|}}}{{{forma_goerno|}}} {{{òrgano_ezecutivo|}}}{{{òrgano_lejislativo|}}} {{{nome_cao_stato|}}}{{{nome_cao_goerno|}}}{{{nome_lider1|}}} {{{nome_lider2|}}}{{{nome_lider3|}}}{{{nome_lider4|}}} {{{nome_lider5|}}}{{{raprezentasion1|}}} {{{raprezentasion2|}}}{{{raprezentasion3|}}} {{{raprezentasion4|}}}{{{raprezentasion5|}}}{{{òrgano_zudisiàrio|}}} {{{bloco_goerno_spesałe|}}}{{{nome_goerno1|}}} {{{nome_goerno2|}}}{{{nome_goerno3|}}}{{{nome_goerno4|}}} {{{nome_goerno5|}}}{{{menbro_de|}}} |{{GetLabelFix|Q7210356|lang=vec}} }} }} | label127 = {{if empty | {{{targheta_org_teritoriałe|}}} | {{GetLabelFix|Q43229|lang=vec}} }} | data127 = {{{org_teritoriałe|}}} | label129 = {{if empty | {{{targheta_forma_goerno}}} | {{GetLabelFix|P122|lang=vec}} }} | data129 = {{{forma_goerno|}}} | label130 = {{GetLabelFix|P208|lang=vec}} | data130 = {{#if:{{{òrgano_ezecutivo|}}}|{{Regex blocopulìtegazeografia|{{{òrgano_ezecutivo|}}}}}}} | label131 = {{GetLabelFix|P194|lang=vec}} | data131 = {{#if:{{{òrgano_lejislativo|}}}|{{Regex blocopulìtegazeografia|{{{òrgano_lejislativo|}}}}}}} | label138 = {{if empty|{{{targheta_cao_stato|}}}|{{GetLabelFix|P35|lang=vec}} }} | data138 = {{#if:{{{nome_cao_stato|}}} |{{#ifeq:{{{nome_cao_stato_txt|}}} | {{{nome_cao_goerno_txt|}}}|<!-- No repetir -->|{{{nome_cao_stato|}}} }} }} | label139 = {{if empty|{{{targheta_cao_goerno|}}}|{{GetLabelFix|P6|lang=vec}} }} | data139 = {{#if:{{{nome_cao_goerno|}}} | {{{nome_cao_goerno|}}}<!-- -->{{#if:{{{cao_goerno_ano|}}} |&nbsp;({{{cao_goerno_ano|}}}) }} }} | label140 = {{{targheta_lider1|}}} | data140 = {{{nome_lider1|}}} | label141 = {{{targheta_lider2|}}} | data141 = {{{nome_lider2|}}} | label142 = {{{targheta_lider3|}}} | data142 = {{{nome_lider3|}}} | label143 = {{{targheta_lider4|}}} | data143 = {{{nome_lider4|}}} | label144 = {{{targheta_lider5|}}} | data144 = {{{nome_lider5|}}} | label145 = {{if empty | {{{targheta_raprezentasion|}}} |Rapr.&nbsp;parlamentària}}<!-- PENDENT --> | data145 = {{#if:{{{raprezentasion1|}}}{{{raprezentasion2|}}}{{{raprezentasion3|}}} {{{raprezentasion4|}}} | &nbsp;}} | label146 = {{Wp/pih/GetLabelFix|Q3930266|lang=pih}} | data146 = {{{raprezentasion_parlamentària|}}} | label147 = {{{targheta_raprezentasion1|}}} | data147 = {{{raprezentasion1|}}} | label149 = {{{targheta_raprezentasion2|}}} | data149 = {{{raprezentasion2|}}} | label151 = {{{targheta_raprezentasion3|}}} | data151 = {{{raprezentasion3|}}} | label153 = {{{targheta_raprezentasion4|}}} | data153 = {{{raprezentasion4|}}} | label155 = {{{targheta_raprezentasion5|}}} | data155 = {{{raprezentasion5|}}} | label156 = {{GetLabelFix|P209|lang=vec}} | data156 = {{Regex_blocopulìtegazeografia|{{{òrgano_zudisiàrio|}}} }} | data158 = {{{bloco_goerno_spesałe|}}} | label159 = {{{targheta_goerno1|}}} | data159 = {{{nome_goerno1|}}} | label160 = {{{targheta_goerno2|}}} | data160 = {{{nome_goerno2|}}} | label161 = {{{targheta_goerno3|}}} | data161 = {{{nome_goerno3|}}} | label162 = {{{targheta_goerno4|}}} | data162 = {{{nome_goerno4|}}} | label163 = {{GetLabelFix|P8328|lang=vec}} | data163 = {{#if:{{{ìndaze_de_democrasia|}}} |{{Progress bar|1={{{ìndaze_de_democrasia|}}} |màsimo=10 |text={{{ìndaze_de_democrasia|}}}/10 }} }} | label164 = {{GetLabelFix|P463|lang=vec}} | data164 = {{lista desplegable condicional|{{{menbro_de|}}}|40|1}} | header165= {{#if:{{{PIL|}}}{{{PIL_procàpite|}}}{{{INB|}}}{{{INB_procàpite|}}} {{{reserve_totałi|}}}{{{budget|}}} {{{esportasion|}}}{{{inportasion|}}}{{{IDH|}}}{{{IVA|}}} {{{moneda|}}}{{{taso_de_dezocupasion|}}}{{{bloco_economia_spesałe|}}} {{{nome_economia1|}}}{{{nome_economia2|}}}{{{nome_economia3|}}} {{{nome_economia4|}}}{{{nome_economia5|}}} |{{GetLabelFix|Q8134|lang=vec}} }} | label167 = {{GetLabelFix|P2131|lang=vec}} | data167 = {{#if:{{{PIL|}}} | {{{PIL|}}}{{#if:{{{PIL_ano|}}} |&nbsp;({{{PIL_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{PIL_pozision|}}}|{{{PIL_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{PIL_pozision|}}}}}<!-- -->&nbsp;{{Deod'|{{{PIL_refer|}}} }}) }}}} | label171 = {{GetLabelFix|P2132|lang=vec}} | data171 = {{#if:{{{PIL_procàpite|}}} | {{{PIL_procàpite|}}}<!-- -->{{#if:{{{PIL_procàpite_ano|}}} |&nbsp;({{{PIL_procàpite_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{PIL_procàpite_pozision|}}}|{{{PIL_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{PIL_procàpite_pozision|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{PIL_refer|}}} }})}}<!-- -->}} | label172 = {{GetLabelFix|P2855|lang=vec}} | data172 = {{#if:{{{IVA|}}} | {{{IVA|}}}<!-- -->{{#if:{{{IVA_ano|}}} |&nbsp;({{{IVA_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{IVA_pozision|}}}|{{{IVA_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{IVA_pozision|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{IVA_refer|}}} }})}}<!-- -->}} | label174 = {{GetLabelFix|P2134|lang=vec}} | data174 = {{#if:{{{reserve_totałi|}}} | {{{reserve_totałi|}}}<!-- -->{{#if:{{{reserve_totałi_ano|}}} |&nbsp;({{{reserve_totałi_ano|}}})}} }} | label175 = {{GetLabelFix|P2769|lang=vec}} | data175 = {{#if:{{{budget|}}} | {{{budget|}}}<!-- -->{{#if:{{{budget_ano|}}} |&nbsp;({{{budget_ano|}}})}} }} | label176 = Speza pùblega | data176 = {{#if:{{{speza_pùblega|}}} | {{{speza_pùblega|}}}<!-- -->{{#if:{{{speza_pùblega_ano|}}} |&nbsp;({{{speza_pùblega_ano|}}})}} }} | label177 = {{GetLabelFix|P2135|lang=vec}} | data177 = {{#if:{{{esportasion|}}} | {{{esportasion|}}}<!-- -->{{#if:{{{esportasion_ano|}}} |&nbsp;({{{esportasion_ano|}}})}} }} | label178 = {{GetLabelFix|P2136|lang=vec}} | data178 = {{#if:{{{inportasion|}}} | {{{inportasion|}}}<!-- -->{{#if:{{{inportasion_ano|}}} |&nbsp;({{{inportasion_ano|}}})}} }} | label179 = {{GetLabelFix|P1081|lang=vec}} | data179 = {{#if:{{{IDH|}}} | {{{IDH|}}}<!-- -->{{#if:{{{IDH_ano|}}} |&nbsp;({{{IDH_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{IDH_pozision|}}}|{{{IDH_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{IDH_pozision|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{IDH_refer|}}} }})}}<!-- -->}} | label181 = {{GetLabelFix|P38|lang=vec}} | data181 = {{#if:{{{moneda|}}}|{{{moneda|}}} <!-- -->{{#if:{{{moneda_sìnboło|}}} | ({{{moneda_sìnboło|}}}) }} }} | label182 = {{GetLabelFix|P1304|lang=vec}} | data182 = {{Regex_blocopulìtegazeografia|{{{banca_sentrałe|}}}}} | label185 = {{GetLabelFix|P1198|lang=vec}} | data185 = {{{taso_de_dezocupasion|}}} | label186 = {{{targheta_economia1|}}} | data186 = {{{nome_economia1|}}} | label187 = {{GetLabelFix|P1125|lang=vec}} | data187 = {{#if:{{{coefisente_de_Gini|}}}{{#property:P1125}} |{{Progress bar|1={{{coefisente_de_Gini|}}} |màsimo=100 |text={{{coefisente_de_Gini|}}}/100 }} }} | label188 = {{{targheta_economia2|}}} | data188 = {{{nome_economia2|}}} | label189 = {{{targheta_economia5|}}} | data189 = {{{nome_economia5|}}} | header190 = {{#if:{{{còdaze_postałe|}}}{{{oràrio|}}}{{{oràrio_istà|}}} {{{bloco_indegadivo_spesałe|}}} {{{domìnio|}}} {{{cod_tełef|}}} {{{nùmari_emerzensa_tel|}}}{{{prefix_radiofònego|}}}{{{clasifegasion_sìsmega|}}} {{{targheta_indegadivo1|}}}{{{targheta_indegadivo2|}}}{{{clasifegasion_climàtega|}}} {{{targheta_indegadivo3|}}}{{{targheta_indegadivo4|}}}{{{ISO_3166-1_numèrego|}}} {{{targheta_indegadivo5|}}}{{{ISO_3166-1_alpha-2|}}} {{{ISO_3166-1_alpha-3|}}}{{{ISO_3166-2|}}} |{{GetLabelFix|Q22975498|lang=vec}} }} | label191 = {{GetLabelFix|Q25275|lang=vec}} | data191 ={{{ISO_3166-1_alpha-2|}}} {{{ISO_3166-1_alpha-3|}}} {{{ISO_3166-1_numèrego|}}} | label192 = {{GetLabelFix|Q133153|lang=vec}} | data192 = {{{ISO_3166-2|}}} | label193 = {{GetLabelFix|P281|lang=vec}} | data193 = {{{còdaze_postałe|}}} | label194 = {{GetLabelFix|P395|lang=vec}} | data194 = {{{còdaze_matricołasion|}}} | label195 = {{GetLabelFix|P421|lang=vec}} | data195 = {{lista desplegable condicional|{{{oràrio|}}}|40|1}} | label196 = {{GetLabelFix|Q36669|lang=vec}} | data196 = {{{oràrio_istà|}}} | label197 = {{GetLabelFix|Q110044529|lang=vec}} | data197 = {{{clasifegasion_sìsmega|}}} | label198 = {{GetLabelFix|Q267474|lang=vec}} | data198 = {{{clasifegasion_climàtega|}}} | label200 = {{GetLabelFix|P78|lang=vec}} | data200 = {{{domìnio|}}} | label202 = {{GetLabelFix|Q103903|lang=vec}} | data202 = {{{cod_tełef|}}} | label203 = {{GetLabelFix|P2852|lang=vec}} | data203 = {{lista desplegable condicional|{{{nùmari_emerzensa_tel|}}}|40|1}} | label204 = {{GetLabelFix|Q1344924|lang=vec}} | data204 = {{{prefix_radiofònego|}}} | label205 = {{GetLabelFix|P972|lang=vec}} | data205 = {{{catàłogo|}}} | data206 = {{{bloco_indegadivo_spesałe|}}} | label207 = {{GetLabelFix|Q215292|lang=vec}} | data207 = {{lista desplegable condicional|{{{preza_ełètrega|}}}|40|1}} | label208 = {{{targheta_indegadivo1|}}} | data208 = {{{nome_indicatiu1|}}} | label209 = {{{targheta_indegadivo2|}}} | data209 = {{{nome_indicatiu2|}}} | label210 = {{{targheta_indegadivo3|}}} | data210 = {{{nome_indicatiu3|}}} | label211 = {{{targheta_indegadivo4|}}} | data211 = {{{nome_indicatiu4|}}} | label212 = {{{targheta_indegadivo5|}}} | data212 = {{{nome_indicatiu5|}}} | header218 = {{#if:{{{zemełaji|}}}{{{transport|}}}{{{colors|}}} {{{bloco_final_spesałe|}}} {{{nome_final1|}}} {{{nome_final2|}}}{{{nome_final3|}}}{{{nome_final4|}}} {{{lloc_web|{{{web|}}}}}}{{{facebook|}}} {{{twitter|}}}{{{notes|}}} |{{GetLabelFix|Q55107540|lang=vec}} }} | label219 = {{GetLabelFix|P190|lang=vec}} | data219 = {{lista desplegable condicional|{{{zemełaji|}}}|40|3}} | label220 = {{GetLabelFix|Q7590|lang=vec}} | data220 = {{{transporto|}}} | label222 = {{GetLabelFix|P462|lang=vec}}Cołori ufisałi | data222 = {{{cołori|}}} | label223 = {{GetLabelFix|P1411|lang={{{lang|}}}}} |data223={{llista desplegable condicional|{{{nominasion|}}}|{{if empty|{{{despiega_premi|}}}|120}} }} |data224={{#if: {{{premi|}}} |{{Llista desplegable condicional |{{{premi|}}} | {{if empty|{{{despiega_premi|}}}|100}} |títol= {{GetLabelFix|P166|lang={{{lang|}}} }} |estil_títol = text-align:center; |títol2= {{GetLabelFix|P166|lang={{{lang|}}} }} }} }} | data225 = {{{bloco_final_spesałe|}}} | label227 = {{{targheta_final1|}}} | data227 = {{{nome_final1|}}} | label229 = {{{targheta_final2|}}} | data229 = {{{nome_final2|}}} | label231 = {{{targheta_final3|}}} | data231 = {{{nome_final3|}}} | label233 = {{{targheta_final4|}}} | data233 = {{{nome_final4|}}} |header235 = {{#if:{{{istòrego|}}} |Istòrego}} | data236 = {{{istòrego|}}} | data237 = {{#if:{{{sito|}}} {{{identifegadori|}}}|<hr>}} | label239 = {{GetLabelFix|Q35127|lang=vec}} | data239 = {{{sito|}}} | data240 = {{{identifegadori|}}} | belowstyle = border-top:#aaa 1px solid; background-color:{{{color_notes|}}}; | below = {{{notes|}}} }}</includeonly><noinclude><noinclude> {{INTERWIKI|Q11009165}} </noinclude> 9x7ndlr679nuaddr9m1qap7h9k20ul5 7336673 7336665 2026-09-26T11:24:17Z ङघिञ 2644823 7336673 wikitext text/x-wiki {{Wp/pih/Infobox |bodystyle= border-radius: 10px; border-collapse: separate; overflow: hidden; border: 1px solid #a2a9b1; float: right; box-shadow: 0 2px 2px 0 rgba(0.1,0.2,0.1,0.2); |headerstyle = border-radius:20px; background:#d4a68a; |subheaderstyle = background:#d4a68a; |labelstyle = white-space: pre-line; width:33%; |abovestyle = background:linear-gradient(#00FFEF, #AFEEEE); padding:3px; border-radius:5px; font-family:'Bell MT', serif; font-size:150%; |above =<span style="float:left; margin-left: 3px; opacity:45%;">[[image:{{#switch:{{#invoke:Wp/pih/Wikidata | claim | property=P279/P31| list=no | formatting=raw }}|Q105390172|Q427961|Q105071180|Q2665272|Q102496|Q625160|Q654710|Q665487|Q1269563|Q668130|Q1435020|Q1478645|Q1492823|Q1506541|Q2029182|Q2083380|Q2288631|Q13052937|Q10551473|Q6932046|Q6566418|Q4504655|Q2998465|Q2998465|Q373074|Q385337|Q385337|Q106889447|Q105388829|Q3146899|Q373074|Q105389481|Q4024737|Q1989839|=Chess tile bl trans.svg |#default =Font Awesome 5 solid map-marked-alt.svg}}|24px]]</span><b>{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{SUBPAGENAME}}}}</b><br/> {{#if:{{{native_name|}}}|{{{native_name}}}}} | image1 = {{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_skyline|}}}|size={{{imagesize|100px}}} |sizedefault=frameless|upright=1|border={{{image_border|}}}|alt={{{image_alt|{{{image_caption|}}}}}}|caption={{{image_caption}}}|suppressplaceholder=yes}} | rowclass1 = mergedtoprow | rowcellstyle1 = padding:0.2em 0 0 0 | class1 = maptable | data1 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Wp/pih/Infobox settlement/columns | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_flag}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Flag {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type=Flag|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_seal|}}}|size={{{seal_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Seal {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type={{#if:{{{seal_type|}}}|{{{seal_type}}}|Seal}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_shield|}}}||size={{{shield_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{shield_alt|}}}|title=Shield {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type=Shield|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_blank_emblem|}}}|size={{{blank_emblem_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|title=Ofishol logo o' {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{Wp/pih/Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|{{#invoke:Wp/pih/InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=100px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location o' {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div style="padding:0.2em 0 0 0;">{{{map_caption}}}</div>}}}} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{#if:{{{latd}}}|{{coord|{{{latd|}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longd|}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}}}|{{{coordinates|{{{koordinat}}}}}}}} }}| {{Wp/pih/location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}}}}}}} |float = center |width = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|150}} |default_width = 275 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{#if:{{{latd}}}|{{coord|{{{latd|}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longd|}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}}}|{{{coordinates|{{{koordinat}}}}}}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |marksize = 6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} }} }} | label2 = Anthem | data2 = {{{anthem|}}} | data3 = {{#if:{{{anthem|}}}|{{#if:{{{anthem_audio|}}}|<center>[[File:{{{anthem_audio|}}}]]<br><hr></center>}}}} | label5 = Motto | data5= {{{motto|}}} | label6 = Simbol | data6= {{#if:{{{symbol|}}}|{{{symbol|}}}}} | label7 = Nicknaim | data7= {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1449| {{{nickname|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | label8 = Naimed after | data8 = {{#if:{{{etymology|}}}|{{{etymology|}}}}} | label9 = Kontenent | data9 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1449| {{{continent|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | label10 = Koordinates | data10 = {{#if: {{{coordinates|}}} | {{{coordinates}}} | [[Image:Openstreetmap logo.svg|20px|link=Wp/pih/Jiiografiikal Koordinates system]]{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB |getCoords |qid={{{qid|}}} |fwd=ALL |display=inline |format=dms}}}} | label11 = {{{subdivision_type|Kuntrii}}} | data11 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P17| {{{subdivision_name|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | data12 = {{Wp/pih/Infobox settlement/admin|child=yes |item={{{item|}}} |lang=pih |admin_tipus1 = {{{subdivision_type1|Stait}}} |admin1 = {{#if: {{{subdivision_name1|}}} | {{{subdivision_name1}}} | {{#if: {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | {{#ifexist: Wp/pih/{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}} | [[Wp/pih/{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}}|{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}}]] | <span style="color: #008080;">[https://wikidata.org{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getRawValue |P131 |qid={{{qid|}}}}} {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}}]</span> }} }} }} |admin_tipus2 = {{{subdivision_type2|}}} |admin2 = {{{subdivision_name2|}}} |admin_tipus3 = {{{subdivision_type3|}}} |admin3 = {{{subdivision_name3|}}} |admin_tipus4 = {{{subdivision_type4|}}} |admin4 = {{{subdivision_name4|}}} |admin_tipus5 = {{{subdivision_type5|}}} |admin5 = {{{subdivision_name5|}}} |admin_tipus6 = {{{subdivision_type6|}}} |admin6 = {{{subdivision_name6|}}} |admin_tipus7 = {{{subdivision_type7|}}} |admin7 = {{{subdivision_name7|}}} |admin_tipus8 = {{{subdivision_type8|}}} |admin8 = {{{subdivision_name8|}}} }} | label13 = Exclave o' | data13 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P500| {{{exclave_in|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | label14 = Enclave en | data14 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P501| {{{exclave_in|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | label15 = Kapitel o' | data15 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1376| {{{capital_of|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | label16 = {{{seat_type|Kapitel}}} | data16 = {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P36| {{{seat|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | header17 = Popyulayshun | label18 = Total Popyulayshun | data18 = {{#if: {{{population|}}} | {{{population}}} {{#if: {{{population_as_of|}}} | <small>({{{population_as_of}}})</small> }} | {{formatnum:{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1082 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true |maxvals=1}}}}}} | label19 = Popyulayshun density | data19 = {{#if: {{{population_density|}}} | {{{population_density}}} | {{#if: {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1082 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |maxvals=1 |onlyprop=true}} | {{#if: {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P2046 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |maxvals=1 |onlyprop=true}} | {{formatnum: {{#expr: {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P1082 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |maxvals=1 |onlyprop=true}} / {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P2046 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |maxvals=1 |onlyprop=true}} round 1}}}}/km²}}}}}} | label20 = Demonym | data20 = {{#if: {{{demonym|}}} | {{{demonym}}} | {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P5924 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |noicon=true}}}} | label21 = Ofishol laenghwij(z) | data21 = {{#if: {{{official_language|}}} | {{{official_language}}} | <!-- 1. Print Official Languages (P37) --> {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P37 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |list=comma |noicon=true}}<!-- --><!-- 2. Check for Spoken Languages (P2936) that differ from Official --> {{#if: {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P2936 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}}}} | {{#ifeq: {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P2936 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}} | {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P37 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |onlyprop=true}} | <!-- Do nothing if they are identical -->| <br/>{{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P2936 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |list=comma |noicon=true}} <small>''(not wun ofishol laenghwij)''</small>}}}}}} | label22 = Rilijin | data22 = {{#if: {{{religion|}}} | {{{religion}}} | {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P140 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |list=unordered |noicon=true}}}} | label23 = Ethnic gruups | data23 = {{#if: {{{ethnic_groups|}}} | {{{ethnic_groups}}} | {{#invoke:Wp/pih/WikidataIB/sandbox |getValue |P172 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |qid={{{qid|}}} |list=unordered |noicon=true}}}} | label24 = Popyulayshun (Genderwise) | data24 = {{#if:{{#invoke:Wp/pih/Wikidata|claim|property=P1082|qualifier=P1539|qualifier2=P1540|formatting=$1 $2|list=false}}|{{#invoke:Wp/pih/Wikidata|claim|property=P1082|qualifier=P1539|qualifier2=P1540|formatting=table|rowformat={{((}}Gender census{{!}}$0{{!}}$1{{!}}$2{{))}}|list=false|colformat0=raw|colformat1=raw|colformat2=raw}}}}{{#if:{{#Property:P1539}}{{#Property:P1540}}|{{Wp/pih/Gender census|{{#invoke:Wp/pih/Wikidata|claim|property=P1082|list=false|formatting=raw}}|{{#invoke:Wp/pih/Wikidata|claim|property=P1539|list=false|formatting=raw}}|{{#invoke:Wp/pih/Wikidata|claim|property=P1540|list=false|formatting=raw}}}}}} | header47 = {{#if:{{{partde|}}}{{{superfise|}}}{{{superfise_àcua|}}} {{{dimensions|}}}{{{amplada|}}} {{{llargada|}}}{{{alçada|}}} {{{confini|}}}{{{lìnea_costiera|}}}{{{bagnà_da|}}}{{{altitùdene|}}} {{{ponto_pì_alto|}}}{{{altitùdene_màsima|}}}{{{ponto_pì_baso|}}} {{{altitùdene_mìnema|}}}{{{confina_co|}}}{{{bloco_zeografia_spesałe|}}} {{{nome_zeografia1|}}}{{{nome_zeografia2|}}}{{{nome_zeografia3|}}} {{{nome_zeografia4|}}}{{{nome_zeografia5|}}} {{{entità_statìstega|}}} |{{GetLabelFix|Q1071|lang=vec}} }} | label49 = {{GetLabelFix|P8138|lang=vec}} | data49 = {{{entità_statìstega|}}} | label50 = {{GetLabelFix|P361|lang=vec}} | data50 = {{Regex partede|{{{partde|}}} }} | label51 = {{GetLabelFix|Q665487|lang=vec}} | data51 = {{{diòceze|}}} | label53 = {{GetLabelFix|P2046|lang=vec}} | data53 = {{{superfise|}}} | label54 = {{GetLabelFix|Q23008351|lang=vec}} | data54 = {{#if:{{both|{{{superfise_pos|}}} | {{{superfise_refer|}}} }} |{{ordinal|{{{superfise_pos|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{superfise_refer|}}} }} }} | label56 = &nbsp;%&nbsp;{{GetLabelFix|Q183366|lang=vec}} | data56 = {{#if:{{both|{{{superfise_da|}}} | {{{superfise_refer|}}} }} |{{{superfise_da|}}}&nbsp;%&nbsp;{{Deod'|{{{superfise_refer|}}} }} }} | label58 = {{GetLabelFix|Q283|lang=vec}} | data58 = {{#if:{{{superfise_àcua|}}}|{{{superfise_àcua|}}}}} | label70 = {{GetLabelFix|Q12453|lang=vec}} | data70 = {{Bloco dimension |dimensions = {{{dimensions|}}} |diametre = | amplada = {{{amplada|}}} | llargada = {{{llargada|}}} | alçada = {{{alçada|}}}| unità_mezura = {{if empty| {{{unità_mezura|}}}|km}}}} | label72 = {{if empty | {{{targheta_confini|}}} | {{GetLabelFix|Q177239|lang=vec}} }} | data72 = {{{confini|}}} | label74 = {{GetLabelFix|P5141|lang=vec}} | data74 = {{{lìnea_costiera|}}} | label75 = {{GetLabelFix|P206|lang=vec}} | data75 = {{{bagnà_da|}}} | label76 = {{GetLabelFix|Q190200|lang=vec}} | data76 = {{#if:{{{altitùdene|}}} |{{{altitùdene|}}}<!-- -->}}<!-- -->{{#if:{{{ponto_pì_alto|}}}|<!-- res -->|{{#if:{{{altitùdene_màsima|}}}|&nbsp;..[[file:Feather-arrows-chevrons-up.svg|20px|link=]]:{{{altitùdene_màsima|}}} }} }}<!-- -->{{#if:{{{ponto_pì_baso|}}}|<!-- res -->|{{#if:{{{altitùdene_mìnema|}}}|&nbsp;..[[file:Feather-arrows-chevrons-down.svg|20px|link=]]:{{{altitùdene_mìnema|}}} }} }} | label77 = {{GetLabelFix|P610|lang=vec}} | data77 = {{#if:{{{ponto_pì_alto|}}}|{{{ponto_pì_alto|}}} {{#if:{{{altitùdene_màsima|}}}|&nbsp;({{{altitùdene_màsima|}}}) }} }} | label78 = {{GetLabelFix|P1589|lang=vec}} | data78 = {{#if:{{{ponto_pì_baso|}}}|{{{ponto_pì_baso|}}} {{#if:{{{altitùdene_mìnema|}}}|&nbsp;({{{altitùdene_mìnema|}}}) }} }} | label81 = {{GetLabelFix|P47|lang=vec}} | data81 = {{lista desplegable condicional|{{{confina_co|}}}|40|1}} | data82 = {{{bloco_zeografia_spesałe|}}} | label84 = {{{targheta_zeografia1|}}} | data84 = {{{nome_zeografia1|}}} | label85 = {{{targheta_zeografia2|}}} | data85 = {{{nome_zeografia2|}}} | label86 = {{{targheta_zeografia3|}}} | data86 = {{{nome_zeografia3|}}} | label87 = {{{targheta_zeografia4|}}} | data87 = {{{nome_zeografia4|}}} | label88 = {{{targheta_zeografia5|}}} | data88 = {{{nome_zeografia5|}}} | header92 = {{#if: {{{anteriore|}}}{{{fondador|}}}{{{lista_fondasion|}}} {{{data_fondasion1|}}}{{{data_fondasion2|}}}{{{data_fondasion3|}}} {{{data_fondasion4|}}}{{{posterior|}}}{{{avegniminti_ciave|}}} {{{lista_sełebrasion|}}}{{{data_sełebrasion1|}}} {{{data_sełebrasion2|}}}{{{data_sełebrasion3|}}} {{{data_sełebrasion4|}}}{{{patro|}}}{{{bloco_istòria_spesałe|}}} {{{nome_istòria1|}}}{{{nome_istòria2|}}}{{{nome_istòria3|}}} {{{nome_istòria4|}}}{{{nome_istòria5|}}} {{{dì_marcà|}}} {{{data_desołusion1|}}}{{{data_desołusion2|}}}{{{data_desołusion3|}}} {{{data_desołusion4|}}} |{{GetLabelFix|Q92615993|editicon=no|lang=vec}} }} | label94 = {{GetLabelFix|P155|lang=vec}} | data94 = {{{anteriore|}}} | label95 = {{GetLabelFix|P112|lang=vec}} | data95 = {{{fondador|}}} | label96 = {{{targheta_fondasion|}}} | data96 = {{#if:{{{targheta_fondasion|}}} |{{#if:{{{lista_fondasion|}}}{{{data_fondasion1|}}}{{{data_fondasion2|}}} {{{data_fondasion3|}}} {{{data_fondasion4|}}} | &nbsp;}} }} | label97 = {{if empty|{{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion1|}}} }}|{{GetLabelFix|Q11398090|lang=vec}} }} | data97 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion1|}}} }} | label98 = {{if empty|{{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion1|}}} }}|{{GetLabelFix|Q18603731|lang=vec}} }} | data98 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion1|}}} }} | label99 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion2|}}} }} | data99 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion2|}}} }} | label100 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion2|}}} }} | data100 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion2|}}} }} | label101 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion3|}}} }} | data101 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion3|}}} }} | label102 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion3|}}} }} | data102 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion3|}}} }} | label103 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{targheta_fondasion4|}}} }} | data103 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}||{{{data_fondasion4|}}} }} | label104 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{targheta_desołusion4|}}} }} | data104 = {{#if:{{{lista_desołusion|}}}||{{{data_desołusion4|}}} }} | data105 = {{#if:{{{lista_fondasion|}}}| {{{lista_fondasion|}}} }} | label106 = {{GetLabelFix|Q2245405|lang=vec}} | data106 = {{lista desplegable condicional|{{{avegniminti_ciave|}}}|40|3}} | label107 = {{GetLabelFix|P1249|lang=vec}} | data107 = {{{prima_mension|}}} | label109 = {{if empty|{{{targheta_lista_sełebrasion|}}}|{{GetLabelFix|P832|lang=vec}} }} | data109 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}} |{{lista desplegable condicional|{{{lista_sełebrasion|}}}|40|1}} }} | label110 = {{{targheta_sełebrasion|}}} | data110 = {{#if:{{{targheta_sełebrasion|}}} |{{#if:{{{data_sełebrasion1|}}} {{{data_sełebrasion2|}}} {{{data_sełebrasion3|}}} {{{data_sełebrasion4|}}} | &nbsp;}} }} | label111 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion1|}}} }} | data111 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion1|}}} }} | label112 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion2|}}} }} | data112 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion2|}}} }} | label113 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion3|}}} }} | data113 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion3|}}} }} | label114 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{targheta_sełebrasion4|}}} }} | data114 = {{#if:{{{lista_sełebrasion|}}}||{{{data_sełebrasion4|}}} }} | label116 = {{GetLabelFix|P417|lang=vec}} | data116 = {{{patro|}}} | label117 = {{GetLabelFix|P1885|lang=vec}} | data117 = {{{catedrałe|}}} | label118 = {{GetLabelFix|Q55426287|lang=vec}} | data118 = {{{dì_marcà|}}} | label119 = {{GetLabelFix|Q150139|lang=vec}} | data119 = {{{festa_major|}}} | data120 = {{{bloco_istòria_spesałe|}}} | label121 = {{{targheta_istòria1|}}} | data121 = {{{nome_istòria1|}}} | label122 = {{{targheta_istòria2|}}} | data122 = {{{nome_istòria2|}}} | label124 = {{{targheta_istòria3|}}} | data124 = {{{nome_istòria3|}}} | label126 = {{{targheta_istòria4|}}} | data126 = {{{nome_istòria4|}}} | label128 = {{{targheta_istòria5|}}} | data128 = {{{nome_istòria5|}}} | header125 = {{#switch:{{#invoke:wikidades | claim | property=P279/P31| list=no | formatting=raw }}|Q105390172|Q427961|Q105071180|Q2665272|Q102496|Q625160|Q654710|Q665487|Q1269563|Q668130|Q1435020|Q1478645|Q1492823|Q1506541|Q2029182|Q2083380|Q2288631|Q13052937|Q10551473|Q6932046|Q6566418|Q4504655|Q2998465|Q2998465|Q373074|Q385337|Q385337|Q106889447|Q105388829|Q105389481|Q4024737|Q1989839|= {{GetLabelFix|Q21114371|lang=vec}} |#default = {{#if: {{{org_teritoriałe|}}}{{{forma_goerno|}}} {{{òrgano_ezecutivo|}}}{{{òrgano_lejislativo|}}} {{{nome_cao_stato|}}}{{{nome_cao_goerno|}}}{{{nome_lider1|}}} {{{nome_lider2|}}}{{{nome_lider3|}}}{{{nome_lider4|}}} {{{nome_lider5|}}}{{{raprezentasion1|}}} {{{raprezentasion2|}}}{{{raprezentasion3|}}} {{{raprezentasion4|}}}{{{raprezentasion5|}}}{{{òrgano_zudisiàrio|}}} {{{bloco_goerno_spesałe|}}}{{{nome_goerno1|}}} {{{nome_goerno2|}}}{{{nome_goerno3|}}}{{{nome_goerno4|}}} {{{nome_goerno5|}}}{{{menbro_de|}}} |{{GetLabelFix|Q7210356|lang=vec}} }} }} | label127 = {{if empty | {{{targheta_org_teritoriałe|}}} | {{GetLabelFix|Q43229|lang=vec}} }} | data127 = {{{org_teritoriałe|}}} | label129 = {{if empty | {{{targheta_forma_goerno}}} | {{GetLabelFix|P122|lang=vec}} }} | data129 = {{{forma_goerno|}}} | label130 = {{GetLabelFix|P208|lang=vec}} | data130 = {{#if:{{{òrgano_ezecutivo|}}}|{{Regex blocopulìtegazeografia|{{{òrgano_ezecutivo|}}}}}}} | label131 = {{GetLabelFix|P194|lang=vec}} | data131 = {{#if:{{{òrgano_lejislativo|}}}|{{Regex blocopulìtegazeografia|{{{òrgano_lejislativo|}}}}}}} | label138 = {{if empty|{{{targheta_cao_stato|}}}|{{GetLabelFix|P35|lang=vec}} }} | data138 = {{#if:{{{nome_cao_stato|}}} |{{#ifeq:{{{nome_cao_stato_txt|}}} | {{{nome_cao_goerno_txt|}}}|<!-- No repetir -->|{{{nome_cao_stato|}}} }} }} | label139 = {{if empty|{{{targheta_cao_goerno|}}}|{{GetLabelFix|P6|lang=vec}} }} | data139 = {{#if:{{{nome_cao_goerno|}}} | {{{nome_cao_goerno|}}}<!-- -->{{#if:{{{cao_goerno_ano|}}} |&nbsp;({{{cao_goerno_ano|}}}) }} }} | label140 = {{{targheta_lider1|}}} | data140 = {{{nome_lider1|}}} | label141 = {{{targheta_lider2|}}} | data141 = {{{nome_lider2|}}} | label142 = {{{targheta_lider3|}}} | data142 = {{{nome_lider3|}}} | label143 = {{{targheta_lider4|}}} | data143 = {{{nome_lider4|}}} | label144 = {{{targheta_lider5|}}} | data144 = {{{nome_lider5|}}} | label145 = {{if empty | {{{targheta_raprezentasion|}}} |Rapr.&nbsp;parlamentària}}<!-- PENDENT --> | data145 = {{#if:{{{raprezentasion1|}}}{{{raprezentasion2|}}}{{{raprezentasion3|}}} {{{raprezentasion4|}}} | &nbsp;}} | label146 = {{Wp/pih/GetLabelFix|Q3930266|lang=pih}} | data146 = {{{raprezentasion_parlamentària|}}} | label147 = {{{targheta_raprezentasion1|}}} | data147 = {{{raprezentasion1|}}} | label149 = {{{targheta_raprezentasion2|}}} | data149 = {{{raprezentasion2|}}} | label151 = {{{targheta_raprezentasion3|}}} | data151 = {{{raprezentasion3|}}} | label153 = {{{targheta_raprezentasion4|}}} | data153 = {{{raprezentasion4|}}} | label155 = {{{targheta_raprezentasion5|}}} | data155 = {{{raprezentasion5|}}} | label156 = {{GetLabelFix|P209|lang=vec}} | data156 = {{Regex_blocopulìtegazeografia|{{{òrgano_zudisiàrio|}}} }} | data158 = {{{bloco_goerno_spesałe|}}} | label159 = {{{targheta_goerno1|}}} | data159 = {{{nome_goerno1|}}} | label160 = {{{targheta_goerno2|}}} | data160 = {{{nome_goerno2|}}} | label161 = {{{targheta_goerno3|}}} | data161 = {{{nome_goerno3|}}} | label162 = {{{targheta_goerno4|}}} | data162 = {{{nome_goerno4|}}} | label163 = {{GetLabelFix|P8328|lang=vec}} | data163 = {{#if:{{{ìndaze_de_democrasia|}}} |{{Progress bar|1={{{ìndaze_de_democrasia|}}} |màsimo=10 |text={{{ìndaze_de_democrasia|}}}/10 }} }} | label164 = {{GetLabelFix|P463|lang=vec}} | data164 = {{lista desplegable condicional|{{{menbro_de|}}}|40|1}} | header165= {{#if:{{{PIL|}}}{{{PIL_procàpite|}}}{{{INB|}}}{{{INB_procàpite|}}} {{{reserve_totałi|}}}{{{budget|}}} {{{esportasion|}}}{{{inportasion|}}}{{{IDH|}}}{{{IVA|}}} {{{moneda|}}}{{{taso_de_dezocupasion|}}}{{{bloco_economia_spesałe|}}} {{{nome_economia1|}}}{{{nome_economia2|}}}{{{nome_economia3|}}} {{{nome_economia4|}}}{{{nome_economia5|}}} |{{GetLabelFix|Q8134|lang=vec}} }} | label167 = {{GetLabelFix|P2131|lang=vec}} | data167 = {{#if:{{{PIL|}}} | {{{PIL|}}}{{#if:{{{PIL_ano|}}} |&nbsp;({{{PIL_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{PIL_pozision|}}}|{{{PIL_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{PIL_pozision|}}}}}<!-- -->&nbsp;{{Deod'|{{{PIL_refer|}}} }}) }}}} | label171 = {{GetLabelFix|P2132|lang=vec}} | data171 = {{#if:{{{PIL_procàpite|}}} | {{{PIL_procàpite|}}}<!-- -->{{#if:{{{PIL_procàpite_ano|}}} |&nbsp;({{{PIL_procàpite_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{PIL_procàpite_pozision|}}}|{{{PIL_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{PIL_procàpite_pozision|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{PIL_refer|}}} }})}}<!-- -->}} | label172 = {{GetLabelFix|P2855|lang=vec}} | data172 = {{#if:{{{IVA|}}} | {{{IVA|}}}<!-- -->{{#if:{{{IVA_ano|}}} |&nbsp;({{{IVA_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{IVA_pozision|}}}|{{{IVA_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{IVA_pozision|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{IVA_refer|}}} }})}}<!-- -->}} | label174 = {{GetLabelFix|P2134|lang=vec}} | data174 = {{#if:{{{reserve_totałi|}}} | {{{reserve_totałi|}}}<!-- -->{{#if:{{{reserve_totałi_ano|}}} |&nbsp;({{{reserve_totałi_ano|}}})}} }} | label175 = {{GetLabelFix|P2769|lang=vec}} | data175 = {{#if:{{{budget|}}} | {{{budget|}}}<!-- -->{{#if:{{{budget_ano|}}} |&nbsp;({{{budget_ano|}}})}} }} | label176 = Speza pùblega | data176 = {{#if:{{{speza_pùblega|}}} | {{{speza_pùblega|}}}<!-- -->{{#if:{{{speza_pùblega_ano|}}} |&nbsp;({{{speza_pùblega_ano|}}})}} }} | label177 = {{GetLabelFix|P2135|lang=vec}} | data177 = {{#if:{{{esportasion|}}} | {{{esportasion|}}}<!-- -->{{#if:{{{esportasion_ano|}}} |&nbsp;({{{esportasion_ano|}}})}} }} | label178 = {{GetLabelFix|P2136|lang=vec}} | data178 = {{#if:{{{inportasion|}}} | {{{inportasion|}}}<!-- -->{{#if:{{{inportasion_ano|}}} |&nbsp;({{{inportasion_ano|}}})}} }} | label179 = {{GetLabelFix|P1081|lang=vec}} | data179 = {{#if:{{{IDH|}}} | {{{IDH|}}}<!-- -->{{#if:{{{IDH_ano|}}} |&nbsp;({{{IDH_ano|}}})}} {{#if:{{both|{{{IDH_pozision|}}}|{{{IDH_refer|}}} }}<!-- -->|&nbsp;({{ordinal|{{{IDH_pozision|}}}}}&nbsp;{{Deod'|{{{IDH_refer|}}} }})}}<!-- -->}} | label181 = {{GetLabelFix|P38|lang=vec}} | data181 = {{#if:{{{moneda|}}}|{{{moneda|}}} <!-- -->{{#if:{{{moneda_sìnboło|}}} | ({{{moneda_sìnboło|}}}) }} }} | label182 = {{GetLabelFix|P1304|lang=vec}} | data182 = {{Regex_blocopulìtegazeografia|{{{banca_sentrałe|}}}}} | label185 = {{GetLabelFix|P1198|lang=vec}} | data185 = {{{taso_de_dezocupasion|}}} | label186 = {{{targheta_economia1|}}} | data186 = {{{nome_economia1|}}} | label187 = {{GetLabelFix|P1125|lang=vec}} | data187 = {{#if:{{{coefisente_de_Gini|}}}{{#property:P1125}} |{{Progress bar|1={{{coefisente_de_Gini|}}} |màsimo=100 |text={{{coefisente_de_Gini|}}}/100 }} }} | label188 = {{{targheta_economia2|}}} | data188 = {{{nome_economia2|}}} | label189 = {{{targheta_economia5|}}} | data189 = {{{nome_economia5|}}} | header190 = {{#if:{{{còdaze_postałe|}}}{{{oràrio|}}}{{{oràrio_istà|}}} {{{bloco_indegadivo_spesałe|}}} {{{domìnio|}}} {{{cod_tełef|}}} {{{nùmari_emerzensa_tel|}}}{{{prefix_radiofònego|}}}{{{clasifegasion_sìsmega|}}} {{{targheta_indegadivo1|}}}{{{targheta_indegadivo2|}}}{{{clasifegasion_climàtega|}}} {{{targheta_indegadivo3|}}}{{{targheta_indegadivo4|}}}{{{ISO_3166-1_numèrego|}}} {{{targheta_indegadivo5|}}}{{{ISO_3166-1_alpha-2|}}} {{{ISO_3166-1_alpha-3|}}}{{{ISO_3166-2|}}} |{{GetLabelFix|Q22975498|lang=vec}} }} | label191 = {{GetLabelFix|Q25275|lang=vec}} | data191 ={{{ISO_3166-1_alpha-2|}}} {{{ISO_3166-1_alpha-3|}}} {{{ISO_3166-1_numèrego|}}} | label192 = {{GetLabelFix|Q133153|lang=vec}} | data192 = {{{ISO_3166-2|}}} | label193 = {{GetLabelFix|P281|lang=vec}} | data193 = {{{còdaze_postałe|}}} | label194 = {{GetLabelFix|P395|lang=vec}} | data194 = {{{còdaze_matricołasion|}}} | label195 = {{GetLabelFix|P421|lang=vec}} | data195 = {{lista desplegable condicional|{{{oràrio|}}}|40|1}} | label196 = {{GetLabelFix|Q36669|lang=vec}} | data196 = {{{oràrio_istà|}}} | label197 = {{GetLabelFix|Q110044529|lang=vec}} | data197 = {{{clasifegasion_sìsmega|}}} | label198 = {{GetLabelFix|Q267474|lang=vec}} | data198 = {{{clasifegasion_climàtega|}}} | label200 = {{GetLabelFix|P78|lang=vec}} | data200 = {{{domìnio|}}} | label202 = {{GetLabelFix|Q103903|lang=vec}} | data202 = {{{cod_tełef|}}} | label203 = {{GetLabelFix|P2852|lang=vec}} | data203 = {{lista desplegable condicional|{{{nùmari_emerzensa_tel|}}}|40|1}} | label204 = {{GetLabelFix|Q1344924|lang=vec}} | data204 = {{{prefix_radiofònego|}}} | label205 = {{GetLabelFix|P972|lang=vec}} | data205 = {{{catàłogo|}}} | data206 = {{{bloco_indegadivo_spesałe|}}} | label207 = {{GetLabelFix|Q215292|lang=vec}} | data207 = {{lista desplegable condicional|{{{preza_ełètrega|}}}|40|1}} | label208 = {{{targheta_indegadivo1|}}} | data208 = {{{nome_indicatiu1|}}} | label209 = {{{targheta_indegadivo2|}}} | data209 = {{{nome_indicatiu2|}}} | label210 = {{{targheta_indegadivo3|}}} | data210 = {{{nome_indicatiu3|}}} | label211 = {{{targheta_indegadivo4|}}} | data211 = {{{nome_indicatiu4|}}} | label212 = {{{targheta_indegadivo5|}}} | data212 = {{{nome_indicatiu5|}}} | header218 = {{#if:{{{zemełaji|}}}{{{transport|}}}{{{colors|}}} {{{bloco_final_spesałe|}}} {{{nome_final1|}}} {{{nome_final2|}}}{{{nome_final3|}}}{{{nome_final4|}}} {{{lloc_web|{{{web|}}}}}}{{{facebook|}}} {{{twitter|}}}{{{notes|}}} |{{GetLabelFix|Q55107540|lang=vec}} }} | label219 = {{GetLabelFix|P190|lang=vec}} | data219 = {{lista desplegable condicional|{{{zemełaji|}}}|40|3}} | label220 = {{GetLabelFix|Q7590|lang=vec}} | data220 = {{{transporto|}}} | label222 = {{GetLabelFix|P462|lang=vec}}Cołori ufisałi | data222 = {{{cołori|}}} | label223 = {{GetLabelFix|P1411|lang={{{lang|}}}}} |data223={{llista desplegable condicional|{{{nominasion|}}}|{{if empty|{{{despiega_premi|}}}|120}} }} |data224={{#if: {{{premi|}}} |{{Llista desplegable condicional |{{{premi|}}} | {{if empty|{{{despiega_premi|}}}|100}} |títol= {{GetLabelFix|P166|lang={{{lang|}}} }} |estil_títol = text-align:center; |títol2= {{GetLabelFix|P166|lang={{{lang|}}} }} }} }} | data225 = {{{bloco_final_spesałe|}}} | label227 = {{{targheta_final1|}}} | data227 = {{{nome_final1|}}} | label229 = {{{targheta_final2|}}} | data229 = {{{nome_final2|}}} | label231 = {{{targheta_final3|}}} | data231 = {{{nome_final3|}}} | label233 = {{{targheta_final4|}}} | data233 = {{{nome_final4|}}} |header235 = {{#if:{{{istòrego|}}} |Istòrego}} | data236 = {{{istòrego|}}} | data237 = {{#if:{{{sito|}}} {{{identifegadori|}}}|<hr>}} | label239 = {{GetLabelFix|Q35127|lang=vec}} | data239 = {{{sito|}}} | data240 = {{{identifegadori|}}} | belowstyle = border-top:#aaa 1px solid; background-color:{{{color_notes|}}}; | below = {{{notes|}}} }}</includeonly><noinclude><noinclude> {{INTERWIKI|Q11009165}} </noinclude> 9wf4g0diq61lcpch2em41jvi6z0bmf1 828 3814271 7336687 7336279 2026-09-26T11:44:44Z ङघिञ 2644823 7336687 Scribunto text/plain --[[ * Modulo per implementare le funzionalità dei template: * {{Wikidata}}, {{WikidataQ}}, {{WikidataIdx}}, {{WikidataN}}, {{WikidataLabel}}, {{WikidataDescription}} * {{WikidataLink}}, {{WikidataId}}, {{WikidataTipo}} e {{WikidataIstanza}}. * Permette di accedere a Wikidata in modo più avanzato rispetto a {{#property}}. * Per la maggior parte riscritto e ampliato a partire dalla versione iniziale a: * http://test2.wikipedia.org/w/index.php?title=Module:Wikidata&oldid=52322 ]] -- ============================================================================= -- Non utilizzare mai mw.wikibase.getEntity, per esempio un solo utilizzo di -- mw.wikibase.getEntity('Q183') fa aumentare di 7 MB l'utilizzo di memoria -- per Lua ed è molto lenta se ripetuta (unico utilizzo in getDatatype, -- solo per proprietà, non essendoci alternative). -- ============================================================================= require('strict') local getArgs = require('Module:Wp/pih/Arguments').getArgss local mConvert = require('Module:Wp/pih/Conversion') local mLanguages = require('Module:Wp/pih/Laenghwij') -- Categoria per le pagine con errori local errorCategory = '[[Category:Wp/pih/Paijz yuusing Modyuul:Wikidata wi’ errors]]' -- Messages local i18n = { errors = { ['entityid-param-not-provided'] = "'entity id' parameter not provided", ['property-param-not-provided'] = "'property' parameter not provided", ['qualifier-param-not-provided'] = "'qualifier' parameter not provided", ['value-param-not-provided'] = "'value' parameter not provided", ['entity-not-found'] = 'Entity not found', ['unknown-claim-type'] = 'Unknown assertion taaep', ['unknown-snak-type'] = 'Unknown snak taaep', ['unknown-datavalue-type'] = 'Unknown data taaep', ['unknown-entity-type'] = 'Unknown entity taaep' }, somevalue = "''unknown value''", novalue = "''no value''", datatypes = { ['commonsMedia'] = 'multimedia file from Commons', ['external-id'] = 'external id', ['geo-shape'] = 'geographic shape', ['globe-coordinate'] = 'geographic coordinates', ['math'] = 'mathexpression', ['monolingualtext'] = 'monolingualtext', ['quantity'] = 'quantity', ['string'] = 'string', ['tabular-data'] = 'tabular data', ['time'] = 'datetime', ['url'] = 'URL', ['wikibase-item'] = 'element', ['wikibase-property'] = 'property' } } local p = {} ------------------------------------------------------------------------------- -- Formatters ------------------------------------------------------------------------------- local function errhandler(msg) local cat = mw.title.getCurrentTitle().namespace == 0 and errorCategory or '' return string.format('<span class="error">%s</span>%s', msg, cat) end local function formatList(values, ordered) local fmt = ordered and '<ol><li>%s</li></ol>' or '<ul><li>%s</li></ul>' return #values > 0 and string.format(fmt, mw.text.listToText(values, '</li><li>', '</li><li>')) or '' end local function formatExtLink(url) local protocols = { ftp = true, http = true, https = true } local success, uri = pcall(function() return mw.uri.new(url) end) if success and uri.protocol and protocols[uri.protocol] then local dest = tostring(uri) return string.format('<span style="word-break: break-all;">[%s %s]</span>', dest, dest:gsub(uri.protocol .. '://', '')) else return url end end local function formatEntityId(entityId) local label = mw.wikibase.getLabel(entityId) local siteLink = mw.wikibase.getSitelink(entityId) local ret if entityId == mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() then ret = siteLink elseif siteLink and label then ret = mw.getContentLanguage():ucfirst(label) == siteLink and string.format('[[%s]]', label) or string.format('[[%s|%s]]', siteLink, label) elseif siteLink then ret = string.format('[[%s]]', siteLink) elseif label then ret = label else ret = '' end return ret end local function formatMonolingualtext(value, args) local ret = '' if not args.includelang or args.includelang:match('%f[a-z]' .. value.language .. '%f[^a-z]') then if not args.excludelang or not args.excludelang:match('%f[a-z]' .. value.language .. '%f[^a-z]') then ret = value.text if args.showlang then ret = mLanguages.lingue({ value.language }) .. '&nbsp;' .. ret end end end return ret end local function formatTimeWithPrecision(time, precision) local months = { 'Jenyuweri', 'Febyuweri', 'Maach', 'Ieprel', 'Mieh', 'Juun', 'Juulai', 'Orgast', 'Septembaa', 'Octobaa', 'Nowembaa', 'Decembaa' } local ret, year, month, day year, month, day = time:match('(%d+)%-(%d%d)%-(%d%d).+') year, month, day = tonumber(year), tonumber(month), tonumber(day) if precision == 9 then ret = year elseif precision == 10 then ret = months[month] .. ' ' .. year elseif precision == 11 then ret = day .. ' ' .. months[month] .. ' ' .. year ret = ret:gsub('^1%s', '1º ') end if precision >= 9 and precision <= 11 then ret = ret .. (time:sub(1, 1) == '-' and ' v.C.' or '') end return ret end local function formatTime(value, args) local ret if args.time == 'precision' then ret = value.precision elseif args.time == 'calendarmodel' then ret = value.calendarmodel elseif args.time == 'year' and value.precision >= 9 then ret = formatTimeWithPrecision(value.time, 9) elseif args.time == 'month' and value.precision >= 10 then ret = formatTimeWithPrecision(value.time, 10) elseif args.time == 'day' and value.precision >= 11 then ret = formatTimeWithPrecision(value.time, 11) elseif not args.time then ret = formatTimeWithPrecision(value.time, value.precision) end return ret or '' end local function formatGlobecoordinate(value, args) local ret if args.coord == 'latitude' then ret = value.latitude elseif args.coord == 'longitude' then ret = value.longitude elseif args.coord == 'globe' then ret = value.globe else ret = string.format('%s, %s', value.latitude, value.longitude) end return ret end local function formatFromPattern(str, args) local pattern = args.pattern pattern = mw.ustring.gsub(pattern, '\\{', '{') pattern = mw.ustring.gsub(pattern, '\\}', '}') return mw.getCurrentFrame():preprocess(mw.message.newRawMessage(pattern, str):plain()) end local function formatUserValue(value, args) if args.extlink then value = formatExtLink(value) end return args.pattern and formatFromPattern(value, args) or value end local function getEntityIdFromValue(value) local prefix = '' if value['entity-type'] == 'item' then prefix = 'Q' elseif value['entity-type'] == 'property' then prefix = 'P' else error(i18n.errors['unknown-entity-type']) end return prefix .. value['numeric-id'] end local function formatUnitSymbol(entityId, args) local ret for _, lang in ipairs({ 'vec', 'es', 'en' }) do ret = p._getProperty({ 'P5061', includelang = lang, from = entityId }) if ret and ret ~= '' then break else ret = nil end end local space = ret == '°' and '' or ' ' if ret and args.showunitlink then local link = mw.wikibase.getSitelink(entityId) if link then ret = string.format('[[%s|%s]]', link, ret) end end return ret and (space .. ret) or '' end -- http://lua-users.org/wiki/SimpleRound local function round(num, idp) local mult = 10 ^ (idp or 0) return math.floor(num * mult + 0.5) / mult end local function formatQuantity(value, args) local ret = tonumber(value.amount) if (args.unit or args.showunit) and value.unit ~= '1' then local unitId = mw.ustring.match(value.unit, 'Q%d+') if args.unit then local opts = { showunit = args.showunit, showunitlink = args.showunitlink, formatnum = args.formatnum, rounding = args.rounding } ret = mConvert._main(ret, unitId, args.unit, opts) else -- se è richiesto solo il simbolo dell'unità -- senza la conversione lo ottiene da P5061 ret = args.rounding and round(ret, args.rounding) or ret if args.formatnum then ret = mw.language.getContentLanguage():formatNum(ret) end ret = ret .. formatUnitSymbol(unitId, args) end elseif args.formatnum then ret = args.rounding and round(ret, args.rounding) or ret ret = mw.language.getContentLanguage():formatNum(ret) elseif args.formatduration and value.unit ~= '1' then local unitId = mw.ustring.match(value.unit, 'Q%d+') ret = mConvert._main(ret, unitId, 'second') ret = ret and mw.language.getContentLanguage() :formatDuration(tonumber(ret), { 'days', 'hours', 'minutes', 'seconds' }) end return ret end local function formatDatavalue(datavalue, snakdatatype, args) local ret if datavalue.type == 'wikibase-entityid' then local entityId = getEntityIdFromValue(datavalue.value) if args.showprop then ret = p._getProperty({ args.showprop, n = 1, from = entityId }) or '' else ret = args.formatting == 'raw' and entityId or formatEntityId(entityId) end elseif datavalue.type == 'string' then ret = datavalue.value if args.extlink and snakdatatype == 'url' then ret = formatExtLink(ret) elseif args.urlencode then ret = mw.uri.encode(ret) end elseif datavalue.type == 'monolingualtext' then ret = formatMonolingualtext(datavalue.value, args) elseif datavalue.type == 'time' then if args.formatting == 'raw' then ret = datavalue.value.time else ret = formatTime(datavalue.value, args) end elseif datavalue.type == 'globecoordinate' then ret = formatGlobecoordinate(datavalue.value, args) elseif datavalue.type == 'quantity' then ret = formatQuantity(datavalue.value, args) else error(i18n.errors['unknown-datavalue-type']) end return ret end local function formatSnak(snak, args) if snak.snaktype == 'somevalue' then return i18n['somevalue'] elseif snak.snaktype == 'novalue' then return i18n['novalue'] elseif snak.snaktype == 'value' then return formatDatavalue(snak.datavalue, snak.datatype, args) else error(i18n.errors['unknown-snak-type']) end end -- È al plurale perché anche i qualifier possono avere più di un valore -- (si ottiene inserendo due volte lo stesso qualifier) local function formatQualifiers(claim, qualifierId, args, rawTable, retTable) local formattedQualifiers = retTable or {} if claim.qualifiers and claim.qualifiers[qualifierId] then local qualifiers = claim.qualifiers[qualifierId] -- con args.nq seleziona solo l'n-esimo qualifier if args.nq then local n = tonumber(args.nq) qualifiers = (n and n <= #qualifiers) and { qualifiers[n] } or {} end -- qualifier filtrati per snaktype, default "value" args.snaktype = args.snaktype or 'value' for _, qualifier in ipairs(qualifiers) do if qualifier.snaktype == args.snaktype or args.snaktype == 'all' then local formattedQualifier = formatSnak(qualifier, args) if formattedQualifier ~= '' then if args.pattern then formattedQualifier = formatFromPattern(formattedQualifier, args) if formattedQualifier ~= '' then table.insert(formattedQualifiers, formattedQualifier) end else table.insert(formattedQualifiers, formattedQualifier) end end end end end if rawTable then return formattedQualifiers end return #formattedQualifiers > 0 and mw.text.listToText(formattedQualifiers, args.separator, args.conjunction) or nil end local function appendQualifiers(statement, text, args) local formattedQualifiers = {} local qualifierIds = mw.text.split(args.showqualifiers, ',') for _, qualifierId in ipairs(qualifierIds) do if statement.qualifiers[qualifierId] then local formattedQualifier = formatQualifiers(statement, qualifierId, args) table.insert(formattedQualifiers, formattedQualifier) end end if #formattedQualifiers > 0 then text = string.format('%s (%s)', text, mw.text.listToText(formattedQualifiers, ', ', ', ')) end return text end local function formatStatement(statement, args) if not statement.type or statement.type ~= 'statement' then error(i18n.errors['unknown-claim-type']) end local ret = formatSnak(statement.mainsnak, args) -- eventuale showqualifiers if args.showqualifiers and statement.qualifiers then ret = appendQualifiers(statement, ret, args) end return ret end local function formatStatements(claims, args, rawTable) local formattedStatements = {} for _, claim in ipairs(claims) do local formattedStatement = formatStatement(claim, args) if formattedStatement ~= '' then -- eventuale pattern if args.pattern then formattedStatement = formatFromPattern(formattedStatement, args) if formattedStatement ~= '' then table.insert(formattedStatements, formattedStatement) end else table.insert(formattedStatements, formattedStatement) end end end if rawTable then return formattedStatements end return ((args.list or args.orderedlist) and #formattedStatements > 1) and formatList(formattedStatements, args.orderedlist ~= nil) or mw.text.listToText(formattedStatements, args.separator, args.conjunction) end ------------------------------------------------------------------------------- -- Lettura e selezione statement ------------------------------------------------------------------------------- -- Restituisce true se lo statement contiene il qualifier richiesto con un dato valore local function hasQualifierValue(statement, qualifierId, qualifierValue) local ret = false for _, qualifier in ipairs(statement.qualifiers[qualifierId]) do local isItem = qualifier.snaktype == 'value' and qualifier.datavalue.type == 'wikibase-entityid' -- per le proprietà di tipo item il confronto è eseguito sull'id if formatSnak(qualifier, isItem and { formatting = 'raw' } or {}) == qualifierValue then ret = true break end end return ret end -- Restituisce i claim con il rank richiesto local function filterRankValue(claims, rank) local ret = {} for _, claim in ipairs(claims) do if claim.rank == rank then table.insert(ret, claim) end end return ret end -- Restituisce una sequence Lua contenente gli statement per la property richiesta, -- anche vuota se la proprietà non esiste, o non ci sono valori che soddisfano i criteri -- ("rank", "qualifier", "qualifiertype", "noqualifier", ...). -- Restituisce nil solo se la pagina non è collegata a un elemento Wikidata e non è indicato il from. local function getClaims(propertyId, args) local entityId, claims, filteredClaims entityId = args.from or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() if not entityId then return nil end -- il default rank è 'best' args.rank = args.rank or 'best' if args.rank == 'best' then claims = mw.wikibase.getBestStatements(entityId, propertyId) else -- statements filtrati per rank claims = mw.wikibase.getAllStatements(entityId, propertyId) claims = filterRankValue(claims, args.rank) end -- statements filtrati per snaktype, default "value" args.snaktype = args.snaktype or 'value' if args.snaktype and args.snaktype ~= 'all' then filteredClaims = {} for _, claim in ipairs(claims) do if claim.mainsnak.snaktype == args.snaktype then table.insert(filteredClaims, claim) end end claims = filteredClaims end -- statements filtrati per qualifier if args.qualifier then filteredClaims = {} for _, claim in ipairs(claims) do if claim.qualifiers and claim.qualifiers[args.qualifier] then if args.qualifiervalue then if hasQualifierValue(claim, args.qualifier, args.qualifiervalue) then table.insert(filteredClaims, claim) end else table.insert(filteredClaims, claim) end end end claims = filteredClaims end -- statements filtrati per essere senza un qualifier if args.noqualifier then filteredClaims = {} for _, claim in ipairs(claims) do if not (claim.qualifiers and claim.qualifiers[args.noqualifier]) then table.insert(filteredClaims, claim) end end claims = filteredClaims end -- statements filtrati per non avere un certo valore a un certo qualifier opzionale if args.qualifieroptnovalue and args.qualifiervalue then filteredClaims = {} for _, claim in ipairs(claims) do if claim.qualifiers and claim.qualifiers[args.qualifieroptnovalue] then if not hasQualifierValue(claim, args.qualifieroptnovalue, args.qualifiervalue) then table.insert(filteredClaims, claim) end else table.insert(filteredClaims, claim) end end claims = filteredClaims end -- con args.qualifiertype=latest restituisce solo il più recente if args.qualifier and args.qualifiertype == 'latest' then local latest, latestTime for _, claim in ipairs(claims) do if claim.qualifiers and claim.qualifiers[args.qualifier] then for _, qualifier in ipairs(claim.qualifiers[args.qualifier]) do if qualifier.datavalue.type == 'time' then if not latestTime or qualifier.datavalue.value.time > latestTime then latest = claim latestTime = qualifier.datavalue.value.time end end end end end claims = latest and { latest } or {} end -- con args.n restituisce solo l'n-esimo elemento if args.n then local n = tonumber(args.n) claims = (n and n <= #claims) and { claims[n] } or {} end return claims end ------------------------------------------------------------------------------- -- Funzioni esportate per altri moduli ------------------------------------------------------------------------------- function p._getClaims(propertyId, args) return getClaims(propertyId, args or {}) end function p._formatStatement(statement, args) return formatStatement(statement, args or {}) end function p._formatQualifiers(claim, qualifierId, args, rawTable, retTable) return formatQualifiers(claim, qualifierId, args or {}, rawTable, retTable) end -- Restituisce il valore di una proprietà di Wikidata oppure nil se l'entity o -- la proprietà non esistono, o se per parametri di selezione gli statement sono zero. function p._getProperty(args, rawTable) local propertyId, value, claims, ret -- parametri posizionali propertyId = args[1] and string.upper(args[1]) if not propertyId then error(i18n.errors['property-param-not-provided'], 2) end value = args[2] -- fix uppercase args.qualifier = args.qualifier and string.upper(args.qualifier) if value then ret = formatUserValue(value, args) elseif args.wd ~= 'no' then claims = getClaims(propertyId, args) ret = (claims and #claims > 0) and formatStatements(claims, args, rawTable) or nil end return ret end -- Restituisce il valore di un qualifier di una proprietà di Wikidata, -- o nil se l'entity o la proprietà non esistono, o se per parametri di selezione non ci sono risultati. function p._getQualifier(args) local propertyId, qualifierId, value, claims, ret -- parametri posizionali propertyId = args[1] and string.upper(args[1]) if not propertyId then error(i18n.errors['property-param-not-provided'], 2) end qualifierId = args[2] and string.upper(args[2]) if not qualifierId then error(i18n.errors['qualifier-param-not-provided'], 2) end value = args[3] if value then ret = formatUserValue(value, args) elseif args.wd ~= 'no' then claims = getClaims(propertyId, args) if claims and #claims > 0 then local formattedQualifiers = {} for _, claim in ipairs(claims) do formattedQualifiers = formatQualifiers(claim, qualifierId, args, true, formattedQualifiers) end ret = #formattedQualifiers > 0 and mw.text.listToText(formattedQualifiers, args.separator, args.conjunction) or nil end end return ret end -- Restituisce l'indice dello statement con il valore richiesto, o nil se non trovato. function p._indexOf(args) local ret, propertyId, value, claims -- parametri posizionali propertyId = args[1] and string.upper(args[1]) if not propertyId then error(i18n.errors['property-param-not-provided'], 2) end value = args[2] if not value then error(i18n.errors['value-param-not-provided'], 2) end claims = getClaims(propertyId, args) if claims and #claims > 0 then args.formatting = 'raw' for i, claim in ipairs(claims) do if formatStatement(claim, args) == value then ret = i break end end end return ret end -- Restituisce il numero di statement di una proprietà di Wikidata. function p._N(args) local propertyId, claims -- parametri posizionali propertyId = args[1] and string.upper(args[1]) if not propertyId then error(i18n.errors['property-param-not-provided'], 2) end -- get claims claims = getClaims(propertyId, args) return claims and #claims or 0 end -- Restituisce true se la propriertà specificata ha come valore -- almeno uno tra gli entityId passati come argomento. function p._propertyHasEntity(propertyId, args) local statements = p._getProperty({ propertyId, from = args.from, formatting = 'raw' }, true) if statements then for _, statement in ipairs(statements) do for _, entityId in ipairs(args) do if statement == entityId then return true end end end -- Se non è stato trovato alcun valore, controlla se questo sia ereditato -- tramite la proprietà "sottoclasse di" (P279) scavando in profondità -- fino all'esaurirsi del numero specificato in args.recursion. --[[ TODO: Valutare se sia opportuna una ricerca ricorsiva potenzialmente infinita. Per farlo si può aggiungere un Paramatro (opzionale) maxDepth che svolga l'attuale funzione di recursion e cambiare quest'ultimo in un Paramatro booleano. ]] args.recursion = tonumber(args.recursion) or 0 if args.recursion > 0 then local recursion = args.recursion if type(args.loadedEntities) ~= 'table' then args.loadedEntities = setmetatable({}, { __newindex = function(t, k, v) rawset(t, k, v) rawset(t, #t+1, k) end }) args.loadedEntities[args.from or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage()] = true end for _, statement in ipairs(statements) do if not args.loadedEntities[statement] then args.loadedEntities[statement] = true args.recursion = args.recursion - 1 args.from = statement if p._propertyHasEntity('P279', args) then return true, args.loadedEntities end args.recursion = recursion end end end end return false, args.loadedEntities end -- Restituisce true se la proprietà P31 (instance of) ha come valore almeno uno tra gli entityId specificati function p._instanceOf(args) return p._propertyHasEntity('P31', args) end -- Restituisce true se la proprietà P279 (subclass of) ha come valore almeno uno tra gli entityId specificati function p._subclassOf(args) return p._propertyHasEntity('P279', args) end -- Restituisce l'etichetta di un item o di una proprietà Wikidata. function p._getLabel(args) local entityId = args[1] and string.upper(args[1]) local ret if args[2] then ret = mw.wikibase.getLabelByLang(entityId, args[2]) else ret = mw.wikibase.getLabel(entityId) end return ret end -- Restituisce la descrizione di un item o di una proprietà Wikidata. function p._getDescription(args) local entityId = args[1] and string.upper(args[1]) local ret = mw.wikibase.getDescription(entityId) return ret end -- Restituisce il titolo della pagina collegata a un dato item Wikidata. function p._getLink(args) -- parametri posizionali local entityId = args[1] and string.upper(args[1]) if not entityId then error(i18n.errors['entityid-param-not-provided'], 2) end return entityId:sub(1, 1) == 'Q' and formatEntityId(entityId) or nil end -- Restituisce il datatype di una proprietà Wikidata. function p._getDatatype(args) local propertyId, entity -- parametri posizionali propertyId = args[1] and string.upper(args[1]) if not propertyId then error(i18n.errors['property-param-not-provided'], 2) end entity = mw.wikibase.getEntity(propertyId) if not entity then error(i18n.errors['entity-not-found'], 2) end if not i18n.datatypes[entity.datatype] then error(i18n.errors['unknown-datavalue-type'], 2) end return i18n.datatypes[entity.datatype] end -- Restituisce l'ID dell'item Wikidata collegato alla pagina corrente o a una pagina specificata -- (nota: segue i redirect fermandosi al primo redirect collegato a un elemento) function p._getId(args) local ret if args[1] then local title = mw.title.new(args[1]) while title do local id = mw.wikibase.getEntityIdForTitle(title.prefixedText) if id then ret = id break else title = title.redirectTarget end end else ret = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end return ret end ------------------------------------------------------------------------------- -- Funzioni esportate per i template ------------------------------------------------------------------------------- -- Funzione per il template {{Wikidata}} function p.getProperty(frame) return select(2, xpcall(function() return p._getProperty(getArgss(frame, { parentOnly = true })) end, errhandler)) end -- Funzione per il template {{WikidataQ}} function p.getQualifier(frame) return select(2, xpcall(function() return p._getQualifier(getArgss(frame, { parentOnly = true })) end, errhandler)) end -- Funzione per il template {{WikidataL}} function p.getLemma(frame) return select(2, xpcall(function() return p._getQualifier(getArgss(frame, { parentOnly = true })) end, errhandler)) end -- Funzione per il template {{WikidataIdx}} function p.indexOf(frame) return select(2, xpcall(function() return p._indexOf(getArgss(frame, { parentOnly = true })) end, errhandler)) end -- Funzione per il template {{WikidataN}} function p.N(frame) return select(2, xpcall(function() return p._N(getArgss(frame, { parentOnly = true })) end, errhandler)) end -- Funzione per il template {{WikidataLabel}} function p.getLabel(frame) return select(2, xpcall(function() return p._getLabel(getArgss(frame, { parentOnly = true })) end, errhandler)) end -- Funzione per il template {{WikidataDescription}} function p.getDescription(frame) return select(2, xpcall(function() return p._getDescription(getArgss(frame, { parentOnly = true })) end, errhandler)) end -- Funzione per il template {{WikidataLink}} function p.getLink(frame) return select(2, xpcall(function() return p._getLink(getArgss(frame, { parentOnly = true })) end, errhandler)) end -- Funzione per il template {{WikidataIstanza}} function p.instanceOf(frame) return select(2, xpcall(function() return p._instanceOf(getArgss(frame, { parentOnly = true })) and 1 or '' end, errhandler)) end -- Funzione per il template {{WikidataTipo}} function p.getDatatype(frame) return select(2, xpcall(function() return p._getDatatype(getArgss(frame, { parentOnly = true })) end, errhandler)) end -- returns the page id (Q...) of the current page or nothing of the page is not connected to Wikidata function p.pageId(frame) local entity = mw.wikibase.getEntityObject() if not entity then return nil else return entity.id end end -- Funzione per il template {{WikidataId}} function p.getId(frame) return select(2, xpcall(function() return p._getId(getArgss(frame, { parentOnly = true })) end, errhandler)) end -- Funzione per il template {{WikidataValido}} function p.checkProperty(frame) return select(2, xpcall(function() return p._N(getArgss(frame, { parentOnly = true })) > 0 and 1 or '' end, errhandler)) end function p.claim(frame) local args = frame.args or frame -- via invoke or require local pargs = frame.args and frame:getParent().args or {} local is_sandbox = isSet(pargs.sandbox) if not required and is_sandbox then return require(wiki.module_title .. "/" .. mw.message.new('Sandboxlink-subpage-name'):inLanguage(wiki.langcode):plain()).claim(frame) end --If a value is already set, use it if isSet(args.value) then if args.value == 'NONE' then return else return args.value end end -- arguments local parameters = {} parameters.id = getEntityId(args, pargs) if parameters.id == nil then return end parameters.property = string.upper(args.property or "") local qualifierId = {} qualifierId[1] = getArgs(string.upper(args.qualifier or args.qualifier1 or "")) local i = 2 while isSet(args["qualifier" .. i]) do qualifierId[i] = string.upper(args["qualifier" .. i]) i = i + 1 end parameters.formatting = getArgs(args.formatting) parameters.convert = getArgs(args.convert) parameters.numformat = getArgs(args.numformat) parameters.case = args.case parameters.list = getArgs(args.list, true, {firstrank='bestrank'}) parameters.listmax = args.listmax parameters.listrank = getArgs(args.listrank) if type(parameters.list) == "number" then -- backwards compatibility parameters.listmax = parameters.listmax or parameters.list parameters.list = true elseif parameters.list == "bestrank" then parameters.listrank = parameters.listrank or "bestrank" parameters.list = true end parameters.shownovalue = getArgs(args.shownovalue, true) parameters.showsomevalue = getArgs(args.showsomevalue, true) parameters.separator = getArgs(args.separator) parameters.conjunction = getArgs(args.conjunction, parameters.separator) parameters.qseparator = getArgs(args.qseparator, parameters.separator) parameters.qconjunction = getArgs(args.qconjunction, parameters.conjunction) local sorting_col = args.tablesort local sorting_up = (args.sorting or "") ~= "-1" local rowformat = args.rowformat parameters.references = getArgs(args.references, false) parameters.onlysourced = getArgs(args.onlysourced, false) local showerrors = args.showerrors local default = args.default if default then showerrors = nil end parameters.lang = findLang(args.lang) if parameters.formatting == "raw" then parameters.editicon, parameters.labelicon = false, false else parameters.editicon, parameters.labelicon = setIcons(args.editicon, pargs.editicon) -- needs loadI18n by findLand end -- fetch property local claims = {} local bestrank = parameters.listrank == 'bestrank' and parameters.list ~= 'lang' for p in string.gmatch(parameters.property, 'P%d+') do claims = getStatements(parameters.id, p, bestrank) if #claims > 0 then parameters.property = p break end end if #claims == 0 then local ret = showerrors and printError("property-not-found") or default return ret, args.query == 'num' and 0 or '' end -- defaults for table local preformat, postformat = "", "" local whitelisted = false local whitelist, blacklist, ignorevalue, selectvalue = {}, {}, {}, {} if parameters.formatting == "table" then parameters.separator = parameters.separator or "<br />" parameters.conjunction = parameters.conjunction or "<br />" parameters.qseparator = getArgs(args.qseparator, mw.message.new('Comma-separator'):inLanguage(parameters.lang[1]):plain()) parameters.qconjunction = getArgs(args.qconjunction, parameters.qseparator) if not rowformat then rowformat = "$0 ($1" i = 2 while qualifierId[i] do rowformat = rowformat .. ", $" .. i i = i + 1 end rowformat = rowformat .. ")" elseif mw.ustring.find(rowformat, "^[*#]") then parameters.separator = "</li><li>" parameters.conjunction = "</li><li>" if mw.ustring.match(rowformat, "^[*#]") == "*" then preformat = "<ul><li>" postformat = "</li></ul>" else preformat = "<ol><li>" postformat = "</li></ol>" end rowformat = mw.ustring.gsub(rowformat, "^[*#] ?", "") end -- set whitelist and blacklist values whitelist, blacklist, ignorevalue, selectvalue = setWhiteOrBlackList(#qualifierId, args) local next = next if next(whitelist) ~= nil then whitelisted = true end end -- set feminine case if gender is requested local itemgender = args.itemgender local idgender if itemgender then if string.match(itemgender, "^P%d+$") then local snak_id = getSnak(mw.wikibase.getBestStatements(parameters.id, itemgender), {1, "mainsnak", "datavalue", "value", "id"}) if snak_id then idgender = snak_id end elseif string.match(itemgender, "^Q%d+$") then idgender = itemgender end end local gender_requested = false if parameters.case == "gender" or idgender then gender_requested = true elseif parameters.formatting == "table" then for i=0, #qualifierId do if args["case" .. i] and args["case" .. i] == "gender" then gender_requested = true break end end end if gender_requested then if feminineGender(idgender or parameters.id) then parameters.gender = "feminineform" end end -- get initial sort indices local sortindices = {} for idx in pairs(claims) do sortindices[#sortindices + 1] = idx end -- sort by claim rank local comparator = function(a, b) local rankmap = { deprecated = 2, normal = 1, preferred = 0 } local ranka = rankmap[claims[a].rank or "normal"] .. string.format("%08d", a) local rankb = rankmap[claims[b].rank or "normal"] .. string.format("%08d", b) return ranka < rankb end table.sort(sortindices, comparator) local result, result2, result_query local error if parameters.list or parameters.formatting == "table" then -- convert LF to line feed, <br /> may not work on some cases parameters.separator = parameters.separator == "LF" and "\010" or parameters.separator parameters.conjunction = parameters.conjunction == "LF" and "\010" or parameters.conjunction -- i18n separators parameters.separator = parameters.separator or mw.message.new('Comma-separator'):inLanguage(parameters.lang[1]):plain() parameters.conjunction = parameters.conjunction or (mw.message.new('And'):inLanguage(parameters.lang[1]):plain() .. mw.message.new('Word-separator'):inLanguage(parameters.lang[1]):plain()) -- iterate over all elements and return their value (if existing) local value, valueq local sortkey, sortkeyq local values = {} local sortkeys = {} local refs = {} local rowlist = {} -- rows to list with whitelist or blacklist for idx in pairs(claims) do local claim = claims[sortindices[idx]] local reference = {} if not whitelisted then rowlist[idx] = true end if parameters.formatting == "table" then local params = tableParameters(args, parameters, "0") value, sortkey, error = getValueOfClaim(claim, nil, params) if value then values[#values + 1] = {} sortkeys[#sortkeys + 1] = {} refs[#refs + 1] = {} if whitelist["0"] or blacklist["0"] then local valueraw, _, _ = getValueOfClaim(claim, nil, {["formatting"]="raw", ["lang"]=params.lang}) if whitelist["0"] and whitelist["0"][valueraw or ""] then rowlist[#values] = true elseif blacklist["0"] and blacklist["0"][valueraw or ""] then rowlist[#values] = false end end for i, qual in ipairs(qualifierId) do local j = tostring(i) params = tableParameters(args, parameters, j) local valueq, sortkeyq, valueraw if qual == parameters.property then -- hack for getting the property with another formatting, i.e. colformat1=raw valueq, sortkeyq, _ = getValueOfClaim(claim, nil, params) else for q in mw.text.gsplit(qual, '%s*OR%s*') do if string.find(q, ".+/.+") then valueq, sortkeyq, valueraw = getValueOfParentClaim(claim, q, params) elseif string.find(q, "^/.+") then local claim2 = getStatements(parameters.id, string.sub(q, 2), bestrank) if #claim2 > 0 then -- only first value of a property as alternative to a qualifier -- multiple values may not be related to a given raw of the table valueq, sortkeyq, _ = getValueOfClaim(claim2[1], nil, params) end else valueq, sortkeyq, _ = getValueOfClaim(claim, q, params) end if valueq then qual = q break end end end values[#values]["col" .. j] = valueq sortkeys[#sortkeys]["col" .. j] = sortkeyq or valueq if whitelist[j] or blacklist[j] or ignorevalue[j] or selectvalue[j] then valueq = valueraw or getValueOfClaim(claim, qual, {["formatting"]="raw", ["lang"]=params.lang, ["list"]=params.list}) if valueq then if whitelist[j] then for k, v in pairs(whitelist[j]) do if v and string.find(valueq, k, 1, true) then rowlist[#values] = true end end elseif blacklist[j] then for k, v in pairs(blacklist[j]) do if v and string.find(valueq, k, 1, true) then rowlist[#values] = false end end elseif ignorevalue[j] then for k, v in pairs(ignorevalue[j]) do if v and string.find(valueq, k, 1, true) then values[#values]["col" .. j] = nil end end elseif selectvalue[j] then local selected for k, v in pairs(selectvalue[j]) do if v and string.find(valueq, k, 1, true) then selected = true end end if selected == nil then values[#values]["col" .. j] = nil end end end end end end else value, sortkey, error = getValueOfClaim(claim, qualifierId[1], parameters) values[#values + 1] = {} sortkeys[#sortkeys + 1] = {} refs[#refs + 1] = {} end if not value and showerrors then value = error end if value then if (parameters.references or parameters.onlysourced) and claim.references then reference = claim.references end refs[#refs]["col0"] = reference values[#values]["col0"] = value sortkeys[#sortkeys]["col0"] = sortkey or value end end -- sort and format results sortindices = {} for idx in pairs(values) do sortindices[#sortindices + 1] = idx end if sorting_col then local sorting_table = mw.text.split(sorting_col, '%D+') local comparator = function(a, b) local valuea, valueb local i = 1 while valuea == valueb and i <= #sorting_table do valuea = sortkeys[a]["col" .. sorting_table[i]] or '' valueb = sortkeys[b]["col" .. sorting_table[i]] or '' i = i + 1 end if sorting_up then return valueb > valuea end return valueb < valuea end table.sort(sortindices, comparator) end local maxvals = tonumber(parameters.listmax) result = {} for idx in pairs(values) do local valuerow = values[sortindices[idx]] local reference, valid_ref = getReferences({["references"] = refs[sortindices[idx]]["col0"]}, parameters) value = valuerow["col0"] if parameters.formatting == "table" then if not rowlist[sortindices[idx]] then value = nil else local rowformatting = rowformat .. "$" -- fake end character added for easy gsub value = mw.ustring.gsub(rowformatting, "$0", {["$0"] = value}) value = mw.ustring.gsub(value, "$R0", reference) -- add reference for i, _ in ipairs(qualifierId) do local valueq = valuerow["col" .. i] if args["rowsubformat" .. i] and isSet(valueq) then -- add fake end character $ -- gsub $i not followed by a number so $1 doesn't match $10, $11... -- remove fake end character valueq = captureEscapes(valueq) valueq = mw.ustring.gsub(args["rowsubformat" .. i] .. "$", "$" .. i .. "(%D)", valueq .. "%1") valueq = string.sub(valueq, 1, -2) rowformatting = mw.ustring.gsub(rowformatting, "$" .. i .. "(%D)", args["rowsubformat" .. i] .. "%1") end valueq = valueq and captureEscapes(valueq) or '' value = mw.ustring.gsub(value, "$" .. i .. "(%D)", valueq .. "%1") end value = string.sub(value, 1, -2) -- remove fake end character value = expandBraces(value, rowformatting) end elseif value then value = expandBraces(value, parameters.formatting) value = value .. reference end if isSet(value) and (not parameters.onlysourced or (parameters.onlysourced and valid_ref)) then result[#result + 1] = value if not parameters.list or (maxvals and maxvals == #result) then break end end end if args.query == 'num' then result_query = #result end if #result > 0 then if parameters.formatting == 'table' then result = addEditIconTable(result, parameters) -- in a table, add edit icon on last element end result = preformat .. mw.text.listToText(result, parameters.separator, parameters.conjunction) .. postformat else result = '' end else -- return first element local claim = claims[sortindices[1]] result, result2, error = getValueOfClaim(claim, qualifierId[1], parameters) if result then local ref, valid_ref = getReferences(claim, parameters) if parameters.onlysourced and valid_ref == false then result = nil else result = result .. ref end end if args.query == 'num' then result_query = result and 1 or 0 end end if isSet(result) then if not (parameters.formatting == 'table' or (result2 and result2 == 'no-icon')) then -- add edit icon, except table added previously and except explicit no-icon internal flag result = result .. addEditIcon(parameters) end else if showerrors then result = error else result = default end end if args.query == 'untranslated' and required and not is_sandbox then result_query = untranslated end return result, result_query or '' end return p tqc8bxudz9lpwvm2xo6frpq1j7n8va8 7336693 7336687 2026-09-26T11:45:30Z ङघिञ 2644823 Undid revision [[Special:Diff/7336687|7336687]] by [[Special:Contributions/ङघिञ|ङघिञ]] ([[User talk:ङघिञ|talk]]) 7336693 Scribunto text/plain --[[ * Modulo per implementare le funzionalità dei template: * {{Wikidata}}, {{WikidataQ}}, {{WikidataIdx}}, {{WikidataN}}, {{WikidataLabel}}, {{WikidataDescription}} * {{WikidataLink}}, {{WikidataId}}, {{WikidataTipo}} e {{WikidataIstanza}}. * Permette di accedere a Wikidata in modo più avanzato rispetto a {{#property}}. * Per la maggior parte riscritto e ampliato a partire dalla versione iniziale a: * http://test2.wikipedia.org/w/index.php?title=Module:Wikidata&oldid=52322 ]] -- ============================================================================= -- Non utilizzare mai mw.wikibase.getEntity, per esempio un solo utilizzo di -- mw.wikibase.getEntity('Q183') fa aumentare di 7 MB l'utilizzo di memoria -- per Lua ed è molto lenta se ripetuta (unico utilizzo in getDatatype, -- solo per proprietà, non essendoci alternative). -- ============================================================================= require('strict') local getArgs = require('Module:Wp/pih/Arguments').getArgs local mConvert = require('Module:Wp/pih/Conversion') local mLanguages = require('Module:Wp/pih/Laenghwij') -- Categoria per le pagine con errori local errorCategory = '[[Category:Wp/pih/Paijz yuusing Modyuul:Wikidata wi’ errors]]' -- Messages local i18n = { errors = { ['entityid-param-not-provided'] = "'entity id' parameter not provided", ['property-param-not-provided'] = "'property' parameter not provided", ['qualifier-param-not-provided'] = "'qualifier' parameter not provided", ['value-param-not-provided'] = "'value' parameter not provided", ['entity-not-found'] = 'Entity not found', ['unknown-claim-type'] = 'Unknown assertion taaep', ['unknown-snak-type'] = 'Unknown snak taaep', ['unknown-datavalue-type'] = 'Unknown data taaep', ['unknown-entity-type'] = 'Unknown entity taaep' }, somevalue = "''unknown value''", novalue = "''no value''", datatypes = { ['commonsMedia'] = 'multimedia file from Commons', ['external-id'] = 'external id', ['geo-shape'] = 'geographic shape', ['globe-coordinate'] = 'geographic coordinates', ['math'] = 'mathexpression', ['monolingualtext'] = 'monolingualtext', ['quantity'] = 'quantity', ['string'] = 'string', ['tabular-data'] = 'tabular data', ['time'] = 'datetime', ['url'] = 'URL', ['wikibase-item'] = 'element', ['wikibase-property'] = 'property' } } local p = {} ------------------------------------------------------------------------------- -- Formatters ------------------------------------------------------------------------------- local function errhandler(msg) local cat = mw.title.getCurrentTitle().namespace == 0 and errorCategory or '' return string.format('<span class="error">%s</span>%s', msg, cat) end local function formatList(values, ordered) local fmt = ordered and '<ol><li>%s</li></ol>' or '<ul><li>%s</li></ul>' return #values > 0 and string.format(fmt, mw.text.listToText(values, '</li><li>', '</li><li>')) or '' end local function formatExtLink(url) local protocols = { ftp = true, http = true, https = true } local success, uri = pcall(function() return mw.uri.new(url) end) if success and uri.protocol and protocols[uri.protocol] then local dest = tostring(uri) return string.format('<span style="word-break: break-all;">[%s %s]</span>', dest, dest:gsub(uri.protocol .. '://', '')) else return url end end local function formatEntityId(entityId) local label = mw.wikibase.getLabel(entityId) local siteLink = mw.wikibase.getSitelink(entityId) local ret if entityId == mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() then ret = siteLink elseif siteLink and label then ret = mw.getContentLanguage():ucfirst(label) == siteLink and string.format('[[%s]]', label) or string.format('[[%s|%s]]', siteLink, label) elseif siteLink then ret = string.format('[[%s]]', siteLink) elseif label then ret = label else ret = '' end return ret end local function formatMonolingualtext(value, args) local ret = '' if not args.includelang or args.includelang:match('%f[a-z]' .. value.language .. '%f[^a-z]') then if not args.excludelang or not args.excludelang:match('%f[a-z]' .. value.language .. '%f[^a-z]') then ret = value.text if args.showlang then ret = mLanguages.lingue({ value.language }) .. '&nbsp;' .. ret end end end return ret end local function formatTimeWithPrecision(time, precision) local months = { 'Jenyuweri', 'Febyuweri', 'Maach', 'Ieprel', 'Mieh', 'Juun', 'Juulai', 'Orgast', 'Septembaa', 'Octobaa', 'Nowembaa', 'Decembaa' } local ret, year, month, day year, month, day = time:match('(%d+)%-(%d%d)%-(%d%d).+') year, month, day = tonumber(year), tonumber(month), tonumber(day) if precision == 9 then ret = year elseif precision == 10 then ret = months[month] .. ' ' .. year elseif precision == 11 then ret = day .. ' ' .. months[month] .. ' ' .. year ret = ret:gsub('^1%s', '1º ') end if precision >= 9 and precision <= 11 then ret = ret .. (time:sub(1, 1) == '-' and ' v.C.' or '') end return ret end local function formatTime(value, args) local ret if args.time == 'precision' then ret = value.precision elseif args.time == 'calendarmodel' then ret = value.calendarmodel elseif args.time == 'year' and value.precision >= 9 then ret = formatTimeWithPrecision(value.time, 9) elseif args.time == 'month' and value.precision >= 10 then ret = formatTimeWithPrecision(value.time, 10) elseif args.time == 'day' and value.precision >= 11 then ret = formatTimeWithPrecision(value.time, 11) elseif not args.time then ret = formatTimeWithPrecision(value.time, value.precision) end return ret or '' end local function formatGlobecoordinate(value, args) local ret if args.coord == 'latitude' then ret = value.latitude elseif args.coord == 'longitude' then ret = value.longitude elseif args.coord == 'globe' then ret = value.globe else ret = string.format('%s, %s', value.latitude, value.longitude) end return ret end local function formatFromPattern(str, args) local pattern = args.pattern pattern = mw.ustring.gsub(pattern, '\\{', '{') pattern = mw.ustring.gsub(pattern, '\\}', '}') return mw.getCurrentFrame():preprocess(mw.message.newRawMessage(pattern, str):plain()) end local function formatUserValue(value, args) if args.extlink then value = formatExtLink(value) end return args.pattern and formatFromPattern(value, args) or value end local function getEntityIdFromValue(value) local prefix = '' if value['entity-type'] == 'item' then prefix = 'Q' elseif value['entity-type'] == 'property' then prefix = 'P' else error(i18n.errors['unknown-entity-type']) end return prefix .. value['numeric-id'] end local function formatUnitSymbol(entityId, args) local ret for _, lang in ipairs({ 'vec', 'es', 'en' }) do ret = p._getProperty({ 'P5061', includelang = lang, from = entityId }) if ret and ret ~= '' then break else ret = nil end end local space = ret == '°' and '' or ' ' if ret and args.showunitlink then local link = mw.wikibase.getSitelink(entityId) if link then ret = string.format('[[%s|%s]]', link, ret) end end return ret and (space .. ret) or '' end -- http://lua-users.org/wiki/SimpleRound local function round(num, idp) local mult = 10 ^ (idp or 0) return math.floor(num * mult + 0.5) / mult end local function formatQuantity(value, args) local ret = tonumber(value.amount) if (args.unit or args.showunit) and value.unit ~= '1' then local unitId = mw.ustring.match(value.unit, 'Q%d+') if args.unit then local opts = { showunit = args.showunit, showunitlink = args.showunitlink, formatnum = args.formatnum, rounding = args.rounding } ret = mConvert._main(ret, unitId, args.unit, opts) else -- se è richiesto solo il simbolo dell'unità -- senza la conversione lo ottiene da P5061 ret = args.rounding and round(ret, args.rounding) or ret if args.formatnum then ret = mw.language.getContentLanguage():formatNum(ret) end ret = ret .. formatUnitSymbol(unitId, args) end elseif args.formatnum then ret = args.rounding and round(ret, args.rounding) or ret ret = mw.language.getContentLanguage():formatNum(ret) elseif args.formatduration and value.unit ~= '1' then local unitId = mw.ustring.match(value.unit, 'Q%d+') ret = mConvert._main(ret, unitId, 'second') ret = ret and mw.language.getContentLanguage() :formatDuration(tonumber(ret), { 'days', 'hours', 'minutes', 'seconds' }) end return ret end local function formatDatavalue(datavalue, snakdatatype, args) local ret if datavalue.type == 'wikibase-entityid' then local entityId = getEntityIdFromValue(datavalue.value) if args.showprop then ret = p._getProperty({ args.showprop, n = 1, from = entityId }) or '' else ret = args.formatting == 'raw' and entityId or formatEntityId(entityId) end elseif datavalue.type == 'string' then ret = datavalue.value if args.extlink and snakdatatype == 'url' then ret = formatExtLink(ret) elseif args.urlencode then ret = mw.uri.encode(ret) end elseif datavalue.type == 'monolingualtext' then ret = formatMonolingualtext(datavalue.value, args) elseif datavalue.type == 'time' then if args.formatting == 'raw' then ret = datavalue.value.time else ret = formatTime(datavalue.value, args) end elseif datavalue.type == 'globecoordinate' then ret = formatGlobecoordinate(datavalue.value, args) elseif datavalue.type == 'quantity' then ret = formatQuantity(datavalue.value, args) else error(i18n.errors['unknown-datavalue-type']) end return ret end local function formatSnak(snak, args) if snak.snaktype == 'somevalue' then return i18n['somevalue'] elseif snak.snaktype == 'novalue' then return i18n['novalue'] elseif snak.snaktype == 'value' then return formatDatavalue(snak.datavalue, snak.datatype, args) else error(i18n.errors['unknown-snak-type']) end end -- È al plurale perché anche i qualifier possono avere più di un valore -- (si ottiene inserendo due volte lo stesso qualifier) local function formatQualifiers(claim, qualifierId, args, rawTable, retTable) local formattedQualifiers = retTable or {} if claim.qualifiers and claim.qualifiers[qualifierId] then local qualifiers = claim.qualifiers[qualifierId] -- con args.nq seleziona solo l'n-esimo qualifier if args.nq then local n = tonumber(args.nq) qualifiers = (n and n <= #qualifiers) and { qualifiers[n] } or {} end -- qualifier filtrati per snaktype, default "value" args.snaktype = args.snaktype or 'value' for _, qualifier in ipairs(qualifiers) do if qualifier.snaktype == args.snaktype or args.snaktype == 'all' then local formattedQualifier = formatSnak(qualifier, args) if formattedQualifier ~= '' then if args.pattern then formattedQualifier = formatFromPattern(formattedQualifier, args) if formattedQualifier ~= '' then table.insert(formattedQualifiers, formattedQualifier) end else table.insert(formattedQualifiers, formattedQualifier) end end end end end if rawTable then return formattedQualifiers end return #formattedQualifiers > 0 and mw.text.listToText(formattedQualifiers, args.separator, args.conjunction) or nil end local function appendQualifiers(statement, text, args) local formattedQualifiers = {} local qualifierIds = mw.text.split(args.showqualifiers, ',') for _, qualifierId in ipairs(qualifierIds) do if statement.qualifiers[qualifierId] then local formattedQualifier = formatQualifiers(statement, qualifierId, args) table.insert(formattedQualifiers, formattedQualifier) end end if #formattedQualifiers > 0 then text = string.format('%s (%s)', text, mw.text.listToText(formattedQualifiers, ', ', ', ')) end return text end local function formatStatement(statement, args) if not statement.type or statement.type ~= 'statement' then error(i18n.errors['unknown-claim-type']) end local ret = formatSnak(statement.mainsnak, args) -- eventuale showqualifiers if args.showqualifiers and statement.qualifiers then ret = appendQualifiers(statement, ret, args) end return ret end local function formatStatements(claims, args, rawTable) local formattedStatements = {} for _, claim in ipairs(claims) do local formattedStatement = formatStatement(claim, args) if formattedStatement ~= '' then -- eventuale pattern if args.pattern then formattedStatement = formatFromPattern(formattedStatement, args) if formattedStatement ~= '' then table.insert(formattedStatements, formattedStatement) end else table.insert(formattedStatements, formattedStatement) end end end if rawTable then return formattedStatements end return ((args.list or args.orderedlist) and #formattedStatements > 1) and formatList(formattedStatements, args.orderedlist ~= nil) or mw.text.listToText(formattedStatements, args.separator, args.conjunction) end ------------------------------------------------------------------------------- -- Lettura e selezione statement ------------------------------------------------------------------------------- -- Restituisce true se lo statement contiene il qualifier richiesto con un dato valore local function hasQualifierValue(statement, qualifierId, qualifierValue) local ret = false for _, qualifier in ipairs(statement.qualifiers[qualifierId]) do local isItem = qualifier.snaktype == 'value' and qualifier.datavalue.type == 'wikibase-entityid' -- per le proprietà di tipo item il confronto è eseguito sull'id if formatSnak(qualifier, isItem and { formatting = 'raw' } or {}) == qualifierValue then ret = true break end end return ret end -- Restituisce i claim con il rank richiesto local function filterRankValue(claims, rank) local ret = {} for _, claim in ipairs(claims) do if claim.rank == rank then table.insert(ret, claim) end end return ret end -- Restituisce una sequence Lua contenente gli statement per la property richiesta, -- anche vuota se la proprietà non esiste, o non ci sono valori che soddisfano i criteri -- ("rank", "qualifier", "qualifiertype", "noqualifier", ...). -- Restituisce nil solo se la pagina non è collegata a un elemento Wikidata e non è indicato il from. local function getClaims(propertyId, args) local entityId, claims, filteredClaims entityId = args.from or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() if not entityId then return nil end -- il default rank è 'best' args.rank = args.rank or 'best' if args.rank == 'best' then claims = mw.wikibase.getBestStatements(entityId, propertyId) else -- statements filtrati per rank claims = mw.wikibase.getAllStatements(entityId, propertyId) claims = filterRankValue(claims, args.rank) end -- statements filtrati per snaktype, default "value" args.snaktype = args.snaktype or 'value' if args.snaktype and args.snaktype ~= 'all' then filteredClaims = {} for _, claim in ipairs(claims) do if claim.mainsnak.snaktype == args.snaktype then table.insert(filteredClaims, claim) end end claims = filteredClaims end -- statements filtrati per qualifier if args.qualifier then filteredClaims = {} for _, claim in ipairs(claims) do if claim.qualifiers and claim.qualifiers[args.qualifier] then if args.qualifiervalue then if hasQualifierValue(claim, args.qualifier, args.qualifiervalue) then table.insert(filteredClaims, claim) end else table.insert(filteredClaims, claim) end end end claims = filteredClaims end -- statements filtrati per essere senza un qualifier if args.noqualifier then filteredClaims = {} for _, claim in ipairs(claims) do if not (claim.qualifiers and claim.qualifiers[args.noqualifier]) then table.insert(filteredClaims, claim) end end claims = filteredClaims end -- statements filtrati per non avere un certo valore a un certo qualifier opzionale if args.qualifieroptnovalue and args.qualifiervalue then filteredClaims = {} for _, claim in ipairs(claims) do if claim.qualifiers and claim.qualifiers[args.qualifieroptnovalue] then if not hasQualifierValue(claim, args.qualifieroptnovalue, args.qualifiervalue) then table.insert(filteredClaims, claim) end else table.insert(filteredClaims, claim) end end claims = filteredClaims end -- con args.qualifiertype=latest restituisce solo il più recente if args.qualifier and args.qualifiertype == 'latest' then local latest, latestTime for _, claim in ipairs(claims) do if claim.qualifiers and claim.qualifiers[args.qualifier] then for _, qualifier in ipairs(claim.qualifiers[args.qualifier]) do if qualifier.datavalue.type == 'time' then if not latestTime or qualifier.datavalue.value.time > latestTime then latest = claim latestTime = qualifier.datavalue.value.time end end end end end claims = latest and { latest } or {} end -- con args.n restituisce solo l'n-esimo elemento if args.n then local n = tonumber(args.n) claims = (n and n <= #claims) and { claims[n] } or {} end return claims end ------------------------------------------------------------------------------- -- Funzioni esportate per altri moduli ------------------------------------------------------------------------------- function p._getClaims(propertyId, args) return getClaims(propertyId, args or {}) end function p._formatStatement(statement, args) return formatStatement(statement, args or {}) end function p._formatQualifiers(claim, qualifierId, args, rawTable, retTable) return formatQualifiers(claim, qualifierId, args or {}, rawTable, retTable) end -- Restituisce il valore di una proprietà di Wikidata oppure nil se l'entity o -- la proprietà non esistono, o se per parametri di selezione gli statement sono zero. function p._getProperty(args, rawTable) local propertyId, value, claims, ret -- parametri posizionali propertyId = args[1] and string.upper(args[1]) if not propertyId then error(i18n.errors['property-param-not-provided'], 2) end value = args[2] -- fix uppercase args.qualifier = args.qualifier and string.upper(args.qualifier) if value then ret = formatUserValue(value, args) elseif args.wd ~= 'no' then claims = getClaims(propertyId, args) ret = (claims and #claims > 0) and formatStatements(claims, args, rawTable) or nil end return ret end -- Restituisce il valore di un qualifier di una proprietà di Wikidata, -- o nil se l'entity o la proprietà non esistono, o se per parametri di selezione non ci sono risultati. function p._getQualifier(args) local propertyId, qualifierId, value, claims, ret -- parametri posizionali propertyId = args[1] and string.upper(args[1]) if not propertyId then error(i18n.errors['property-param-not-provided'], 2) end qualifierId = args[2] and string.upper(args[2]) if not qualifierId then error(i18n.errors['qualifier-param-not-provided'], 2) end value = args[3] if value then ret = formatUserValue(value, args) elseif args.wd ~= 'no' then claims = getClaims(propertyId, args) if claims and #claims > 0 then local formattedQualifiers = {} for _, claim in ipairs(claims) do formattedQualifiers = formatQualifiers(claim, qualifierId, args, true, formattedQualifiers) end ret = #formattedQualifiers > 0 and mw.text.listToText(formattedQualifiers, args.separator, args.conjunction) or nil end end return ret end -- Restituisce l'indice dello statement con il valore richiesto, o nil se non trovato. function p._indexOf(args) local ret, propertyId, value, claims -- parametri posizionali propertyId = args[1] and string.upper(args[1]) if not propertyId then error(i18n.errors['property-param-not-provided'], 2) end value = args[2] if not value then error(i18n.errors['value-param-not-provided'], 2) end claims = getClaims(propertyId, args) if claims and #claims > 0 then args.formatting = 'raw' for i, claim in ipairs(claims) do if formatStatement(claim, args) == value then ret = i break end end end return ret end -- Restituisce il numero di statement di una proprietà di Wikidata. function p._N(args) local propertyId, claims -- parametri posizionali propertyId = args[1] and string.upper(args[1]) if not propertyId then error(i18n.errors['property-param-not-provided'], 2) end -- get claims claims = getClaims(propertyId, args) return claims and #claims or 0 end -- Restituisce true se la propriertà specificata ha come valore -- almeno uno tra gli entityId passati come argomento. function p._propertyHasEntity(propertyId, args) local statements = p._getProperty({ propertyId, from = args.from, formatting = 'raw' }, true) if statements then for _, statement in ipairs(statements) do for _, entityId in ipairs(args) do if statement == entityId then return true end end end -- Se non è stato trovato alcun valore, controlla se questo sia ereditato -- tramite la proprietà "sottoclasse di" (P279) scavando in profondità -- fino all'esaurirsi del numero specificato in args.recursion. --[[ TODO: Valutare se sia opportuna una ricerca ricorsiva potenzialmente infinita. Per farlo si può aggiungere un Paramatro (opzionale) maxDepth che svolga l'attuale funzione di recursion e cambiare quest'ultimo in un Paramatro booleano. ]] args.recursion = tonumber(args.recursion) or 0 if args.recursion > 0 then local recursion = args.recursion if type(args.loadedEntities) ~= 'table' then args.loadedEntities = setmetatable({}, { __newindex = function(t, k, v) rawset(t, k, v) rawset(t, #t+1, k) end }) args.loadedEntities[args.from or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage()] = true end for _, statement in ipairs(statements) do if not args.loadedEntities[statement] then args.loadedEntities[statement] = true args.recursion = args.recursion - 1 args.from = statement if p._propertyHasEntity('P279', args) then return true, args.loadedEntities end args.recursion = recursion end end end end return false, args.loadedEntities end -- Restituisce true se la proprietà P31 (instance of) ha come valore almeno uno tra gli entityId specificati function p._instanceOf(args) return p._propertyHasEntity('P31', args) end -- Restituisce true se la proprietà P279 (subclass of) ha come valore almeno uno tra gli entityId specificati function p._subclassOf(args) return p._propertyHasEntity('P279', args) end -- Restituisce l'etichetta di un item o di una proprietà Wikidata. function p._getLabel(args) local entityId = args[1] and string.upper(args[1]) local ret if args[2] then ret = mw.wikibase.getLabelByLang(entityId, args[2]) else ret = mw.wikibase.getLabel(entityId) end return ret end -- Restituisce la descrizione di un item o di una proprietà Wikidata. function p._getDescription(args) local entityId = args[1] and string.upper(args[1]) local ret = mw.wikibase.getDescription(entityId) return ret end -- Restituisce il titolo della pagina collegata a un dato item Wikidata. function p._getLink(args) -- parametri posizionali local entityId = args[1] and string.upper(args[1]) if not entityId then error(i18n.errors['entityid-param-not-provided'], 2) end return entityId:sub(1, 1) == 'Q' and formatEntityId(entityId) or nil end -- Restituisce il datatype di una proprietà Wikidata. function p._getDatatype(args) local propertyId, entity -- parametri posizionali propertyId = args[1] and string.upper(args[1]) if not propertyId then error(i18n.errors['property-param-not-provided'], 2) end entity = mw.wikibase.getEntity(propertyId) if not entity then error(i18n.errors['entity-not-found'], 2) end if not i18n.datatypes[entity.datatype] then error(i18n.errors['unknown-datavalue-type'], 2) end return i18n.datatypes[entity.datatype] end -- Restituisce l'ID dell'item Wikidata collegato alla pagina corrente o a una pagina specificata -- (nota: segue i redirect fermandosi al primo redirect collegato a un elemento) function p._getId(args) local ret if args[1] then local title = mw.title.new(args[1]) while title do local id = mw.wikibase.getEntityIdForTitle(title.prefixedText) if id then ret = id break else title = title.redirectTarget end end else ret = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end return ret end ------------------------------------------------------------------------------- -- Funzioni esportate per i template ------------------------------------------------------------------------------- -- Funzione per il template {{Wikidata}} function p.getProperty(frame) return select(2, xpcall(function() return p._getProperty(getArgs(frame, { parentOnly = true })) end, errhandler)) end -- Funzione per il template {{WikidataQ}} function p.getQualifier(frame) return select(2, xpcall(function() return p._getQualifier(getArgs(frame, { parentOnly = true })) end, errhandler)) end -- Funzione per il template {{WikidataL}} function p.getLemma(frame) return select(2, xpcall(function() return p._getQualifier(getArgs(frame, { parentOnly = true })) end, errhandler)) end -- Funzione per il template {{WikidataIdx}} function p.indexOf(frame) return select(2, xpcall(function() return p._indexOf(getArgs(frame, { parentOnly = true })) end, errhandler)) end -- Funzione per il template {{WikidataN}} function p.N(frame) return select(2, xpcall(function() return p._N(getArgs(frame, { parentOnly = true })) end, errhandler)) end -- Funzione per il template {{WikidataLabel}} function p.getLabel(frame) return select(2, xpcall(function() return p._getLabel(getArgs(frame, { parentOnly = true })) end, errhandler)) end -- Funzione per il template {{WikidataDescription}} function p.getDescription(frame) return select(2, xpcall(function() return p._getDescription(getArgs(frame, { parentOnly = true })) end, errhandler)) end -- Funzione per il template {{WikidataLink}} function p.getLink(frame) return select(2, xpcall(function() return p._getLink(getArgs(frame, { parentOnly = true })) end, errhandler)) end -- Funzione per il template {{WikidataIstanza}} function p.instanceOf(frame) return select(2, xpcall(function() return p._instanceOf(getArgs(frame, { parentOnly = true })) and 1 or '' end, errhandler)) end -- Funzione per il template {{WikidataTipo}} function p.getDatatype(frame) return select(2, xpcall(function() return p._getDatatype(getArgs(frame, { parentOnly = true })) end, errhandler)) end -- returns the page id (Q...) of the current page or nothing of the page is not connected to Wikidata function p.pageId(frame) local entity = mw.wikibase.getEntityObject() if not entity then return nil else return entity.id end end -- Funzione per il template {{WikidataId}} function p.getId(frame) return select(2, xpcall(function() return p._getId(getArgs(frame, { parentOnly = true })) end, errhandler)) end -- Funzione per il template {{WikidataValido}} function p.checkProperty(frame) return select(2, xpcall(function() return p._N(getArgs(frame, { parentOnly = true })) > 0 and 1 or '' end, errhandler)) end return p pim1paj3jbv6n0f5d9xt4zaboo1lelx 14 3814276 7336289 2026-09-25T12:33:51Z Filipinayzd 1196 Created page with "[[Category:Wp/bto/Mga banwaan ka Filipinas]]" 7336289 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/bto/Mga banwaan ka Filipinas]] k49gova6815qmzr7cst5xobd561lftf 3 3814277 7336292 2026-09-25T12:41:01Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7336292 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 12:41, 25 September 2026 (UTC) 474tud1cq97tckr6ggkama23813oepg 0 3814278 7336293 2026-09-25T13:12:53Z EbelleMarcel 2599724 Created page with "[[File:Marcel EBELLE à Nairobi.jpg|thumb|Wikimania 2025 Kenya]] '''Mukongolobon''' mwa loma ndé o mulopo mwa mota bénama mwéna mu sibèn nio o mulopo, to épasa nio o mulopo, bangan ba ma kwala na Mukongolobon mwé ndé bollo mwa jita, to so madutéya ma jita. Mukongolobon mwé tobotobo o mboa bomi, ndé bito bo to nika nié no pasa, ba bèn Mukongolobon. [[Category:Wp/dua]]" 7336293 wikitext text/x-wiki [[File:Marcel EBELLE à Nairobi.jpg|thumb|Wikimania 2025 Kenya]] '''Mukongolobon''' mwa loma ndé o mulopo mwa mota bénama mwéna mu sibèn nio o mulopo, to épasa nio o mulopo, bangan ba ma kwala na Mukongolobon mwé ndé bollo mwa jita, to so madutéya ma jita. Mukongolobon mwé tobotobo o mboa bomi, ndé bito bo to nika nié no pasa, ba bèn Mukongolobon. [[Category:Wp/dua]] ejqu2ayap85icb0owzmai542dyyaz7x 0 3814279 7336294 2026-09-25T13:20:01Z EbelleMarcel 2599724 Created page with "[[File:Piss on toilet seat prohibition.svg|thumb|Piss on toilet seat prohibition]] '''Misanji''' mé ndé pata madiba ma busè moto benama na niama jita o niolo bupisan bélongi ba tobotobo. Bangan ba ma kwala na Misanji mé ndé mbindo, bapèpè na mé ndé bwanga bwa bwam. Misanji ma nongo misono bupisa nja la bwam to kem, ména mabè : jabi, njola, to pèn pèn ka madiba ma munja. [[Category:Wp/dua]]" 7336294 wikitext text/x-wiki [[File:Piss on toilet seat prohibition.svg|thumb|Piss on toilet seat prohibition]] '''Misanji''' mé ndé pata madiba ma busè moto benama na niama jita o niolo bupisan bélongi ba tobotobo. Bangan ba ma kwala na Misanji mé ndé mbindo, bapèpè na mé ndé bwanga bwa bwam. Misanji ma nongo misono bupisa nja la bwam to kem, ména mabè : jabi, njola, to pèn pèn ka madiba ma munja. [[Category:Wp/dua]] pi5hbsb1dbkysanjfpppgq4h02hw8d7 0 3814280 7336295 2026-09-25T13:26:24Z EbelleMarcel 2599724 Created page with "[[File:Mur d'immeuble rue Neyron.jpg|thumb|Mur d'immeuble rue Neyron]] '''Edima''' yé ndé elongisan imalè botea wasé natèna omon na o mwaba mwbao bupisan ma mènè ma mototè. Edima ndé imabè bépolo. Edima yéna ébè pati jita : * briki * ebambo * ngoja * bébongo [[Category:Wp/dua]]" 7336295 wikitext text/x-wiki [[File:Mur d'immeuble rue Neyron.jpg|thumb|Mur d'immeuble rue Neyron]] '''Edima''' yé ndé elongisan imalè botea wasé natèna omon na o mwaba mwbao bupisan ma mènè ma mototè. Edima ndé imabè bépolo. Edima yéna ébè pati jita : * briki * ebambo * ngoja * bébongo [[Category:Wp/dua]] t1m64fm629rwmdjsb202oweoo6ptlxk 0 3814281 7336296 2026-09-25T13:33:15Z EbelleMarcel 2599724 Created page with "[[File:Stars 01 (MK).jpg|thumb|Stars 01 (MK)]] '''Ngengeti''' yé ndé elongisan i ma paniè tobotobo, mota benamaa botea ndé jènè ngengeti omom a loba, téténa bulu èn mabo ma pania o ponda amam no mulopo. ngengeti nié bè o topo o niola muto no ndoli tobotobo, ba ma kwala na é ndé ngengeti. [[Category:Wp/dua]]" 7336296 wikitext text/x-wiki [[File:Stars 01 (MK).jpg|thumb|Stars 01 (MK)]] '''Ngengeti''' yé ndé elongisan i ma paniè tobotobo, mota benamaa botea ndé jènè ngengeti omom a loba, téténa bulu èn mabo ma pania o ponda amam no mulopo. ngengeti nié bè o topo o niola muto no ndoli tobotobo, ba ma kwala na é ndé ngengeti. [[Category:Wp/dua]] gi42eu6gaeuja3tjcr2dbaes36et7bz 0 3814282 7336298 2026-09-25T13:44:06Z Thersetya2021 2564643 Created page with "'''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: wong kang wani nglawan raja utawa pemimpin {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]]" 7336298 wikitext text/x-wiki '''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: wong kang wani nglawan raja utawa pemimpin {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]] 7w4aznqluc9zhtxxt6c53977yyzgdei 0 3814283 7336300 2026-09-25T13:56:03Z Thersetya2021 2564643 Created page with "'''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: wong kang ajeg sujana marang bojoné dadiné dhèwèké ngentèkaké wektu mung dinggo mikiraké lan ngawat-ngawati bojoné {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]]" 7336300 wikitext text/x-wiki '''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: wong kang ajeg sujana marang bojoné dadiné dhèwèké ngentèkaké wektu mung dinggo mikiraké lan ngawat-ngawati bojoné {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]] lnvwbotbdo76lc04ub19qc88eeg00fo 0 3814284 7336301 2026-09-25T14:01:51Z Thersetya2021 2564643 Created page with "'''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: wong kang dipasrahi andum, nanging sadurungé andum dhèwèké wis milih sing apik dinggo awaké dhéwé {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]]" 7336301 wikitext text/x-wiki '''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: wong kang dipasrahi andum, nanging sadurungé andum dhèwèké wis milih sing apik dinggo awaké dhéwé {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]] ez0n9revasspiog2qdl8yni3ne1ab67 0 3814285 7336302 2026-09-25T14:05:21Z Thersetya2021 2564643 Created page with "'''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: ora kasil anggoné ndakwa wong liya amarga ora duwé bukti {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]]" 7336302 wikitext text/x-wiki '''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: ora kasil anggoné ndakwa wong liya amarga ora duwé bukti {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]] o8dj71aybllm6kvl26bthu7vat7jri5 0 3814286 7336303 2026-09-25T14:13:42Z Thersetya2021 2564643 Created page with "'''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: wong kang kepengin nguwasai liyan srana nglirwakaké tata krama lan unggah-ungguh<br> <ol> sawijiné nagara sing nrabas kamardhikané nagara liya supaya wewengkon sing dikuwasani sangsaya amba</ol> {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]]" 7336303 wikitext text/x-wiki '''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: wong kang kepengin nguwasai liyan srana nglirwakaké tata krama lan unggah-ungguh<br> <ol> sawijiné nagara sing nrabas kamardhikané nagara liya supaya wewengkon sing dikuwasani sangsaya amba</ol> {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]] k76pbzz6uuldhch4f4hz6pn7kt0udia 2 3814287 7336305 2026-09-25T14:17:38Z MBq 24223 MBq moved page [[User:Mme Conard]] to [[User:Talomis]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Mme Conard|Mme Conard]]" to "[[Special:CentralAuth/Talomis|Talomis]]" 7336305 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User:Talomis]] p6hebdnxpldqucqjiilhftpydh2nse6 3 3814288 7336307 2026-09-25T14:17:38Z MBq 24223 MBq moved page [[User talk:Mme Conard]] to [[User talk:Talomis]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Mme Conard|Mme Conard]]" to "[[Special:CentralAuth/Talomis|Talomis]]" 7336307 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Talomis]] sdgfeqfzsyukobbiexlm84ig43g5u59 0 3814289 7336308 2026-09-25T14:21:04Z Thersetya2021 2564643 Created page with "'''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: wong kang nyanggupi pagaweyan kang ora bisa diayahi, banjur dhèwèké ora bisa ngrampungi lan nelangsa amarga pagaweyané iku {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]]" 7336308 wikitext text/x-wiki '''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: wong kang nyanggupi pagaweyan kang ora bisa diayahi, banjur dhèwèké ora bisa ngrampungi lan nelangsa amarga pagaweyané iku {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]] rhdo8afpb6t2p59ttum31nkixw715ki 0 3814290 7336309 2026-09-25T14:23:46Z Thersetya2021 2564643 Created page with "'''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: wong kang duwé impèn, nanging ora ana siji-sijia saka impèné sing kagayuh {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]]" 7336309 wikitext text/x-wiki '''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: wong kang duwé impèn, nanging ora ana siji-sijia saka impèné sing kagayuh {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]] sfp9o4utejmchpt9joae3kwkyzit6co 0 3814291 7336310 2026-09-25T14:25:41Z Thersetya2021 2564643 Created page with "'''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: wong kang duwé watak èlèk {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]]" 7336310 wikitext text/x-wiki '''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: wong kang duwé watak èlèk {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]] 7qkeelpwobfwnjhex4iwinywlps4wxn 0 3814292 7336312 2026-09-25T14:28:12Z Thersetya2021 2564643 Created page with "'''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: nuwuhaké kepenginan ala sing satemené wis amèh ilang {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]]" 7336312 wikitext text/x-wiki '''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: nuwuhaké kepenginan ala sing satemené wis amèh ilang {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]] t1lariv44ke5pgu10grypo38yd0a5n8 0 3814293 7336313 2026-09-25T14:34:14Z Thersetya2021 2564643 Created page with "'''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: ngandel omongané wong kamangka omongané iku ora bener<br><ol>ngandel ajaran sing satemené bisa mblusukaké</ol> {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]]" 7336313 wikitext text/x-wiki '''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: ngandel omongané wong kamangka omongané iku ora bener<br><ol>ngandel ajaran sing satemené bisa mblusukaké</ol> {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]] pnzxryb03yaevcp4wsd55kghajt0pbh 0 3814294 7336318 2026-09-25T14:51:20Z Thersetya2021 2564643 Created page with "'''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: wong kang duwé prakara ing pangadilan, lan supaya alesané kuwat dhèwèké ngongkon wong supaya dadi seksi {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]]" 7336318 wikitext text/x-wiki '''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: wong kang duwé prakara ing pangadilan, lan supaya alesané kuwat dhèwèké ngongkon wong supaya dadi seksi {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]] c1v70p5ea08lato3mpn83vl2yags9pi 14 3814295 7336320 2026-09-25T14:52:42Z Slaia 2553861 category writings 7336320 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 3814296 7336321 2026-09-25T14:54:35Z Thersetya2021 2564643 Created page with "'''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: wong kang wis nampa bageané sacara adil, nanging ora trima kepara njaluk diwènèhi luwih amarga ora ngrasa cukup; tumindake kaya mengkono iku dikaya geni sing arep mbulat ngobong sembarang kalir ing sakiwa tengené {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]]" 7336321 wikitext text/x-wiki '''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: wong kang wis nampa bageané sacara adil, nanging ora trima kepara njaluk diwènèhi luwih amarga ora ngrasa cukup; tumindake kaya mengkono iku dikaya geni sing arep mbulat ngobong sembarang kalir ing sakiwa tengené {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]] nf7dr99wruxmefl5hjp1tq1uw9ngy5n 0 3814297 7336322 2026-09-25T14:58:11Z Thersetya2021 2564643 Created page with "'''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: wong sing anggènteni posisiné wong liya<br> <ol>wong sing ngrabèni randha/dudané seduluré {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]]" 7336322 wikitext text/x-wiki '''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: wong sing anggènteni posisiné wong liya<br> <ol>wong sing ngrabèni randha/dudané seduluré {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]] 6rdv52jky2wrd6fdhhn6qaed9uabqkq 0 3814298 7336323 2026-09-25T14:59:52Z Thersetya2021 2564643 Created page with "'''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: anggènteni kadudukané wong sing wis mati {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]]" 7336323 wikitext text/x-wiki '''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: anggènteni kadudukané wong sing wis mati {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]] kob7zzo7fzbrge4gzn85zg6961hak76 0 3814299 7336324 2026-09-25T15:02:22Z Thersetya2021 2564643 Created page with "'''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: anggntèni kadudukané wong sing wis mati {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]]" 7336324 wikitext text/x-wiki '''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: anggntèni kadudukané wong sing wis mati {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]] 3fd5aesn41pze1wo6o8e8aqrvjpwfb0 0 3814300 7336325 2026-09-25T15:05:20Z Thersetya2021 2564643 Created page with "'''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: wong sing boros<br> <ol> wong sing ora bisa nyimpen rahasia</ol> {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]]" 7336325 wikitext text/x-wiki '''''{{PAGENAME}}.''''' * Tegesé: wong sing boros<br> <ol> wong sing ora bisa nyimpen rahasia</ol> {{Wq/jv/Paribasan Jawa}} [[Category:Wq/jv]] 3j0h99dtz941nbr8tjr6u23road73fh 3 3814301 7336331 2026-09-25T15:36:17Z Pminh141 2583496 Pminh141 moved page [[User talk:Knoweverythingwiki]] to [[User talk:SpaceEncoder]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Knoweverythingwiki|Knoweverythingwiki]]" to "[[Special:CentralAuth/SpaceEncoder|SpaceEncoder]]" 7336331 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:SpaceEncoder]] cba79vxhal5osoqfhgt0xc5hy182bf2 0 3814302 7336338 2026-09-25T15:55:35Z Mulkh Singh 2529561 Created page with "'''ਗੁਰਮੀਤ ਕੜਿਆਲਵੀ''' ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। == ਕਥਨ == * ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਕਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ- ਮਾੜੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਤੇ ਜ਼ਹਿਮਤ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ** ਰੇਖਾਚਿੱਤਰ "ਪੰਜਾਹ ਜਮਾਤਾਂ ਪਾਸ", ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬ, ਅੰਕ 107, ਪੰਨ..." 7336338 wikitext text/x-wiki '''ਗੁਰਮੀਤ ਕੜਿਆਲਵੀ''' ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। == ਕਥਨ == * ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਕਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ- ਮਾੜੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਤੇ ਜ਼ਹਿਮਤ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ** ਰੇਖਾਚਿੱਤਰ "ਪੰਜਾਹ ਜਮਾਤਾਂ ਪਾਸ", ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬ, ਅੰਕ 107, ਪੰਨਾ 42, ਜਨਵਰੀ- ਦਸੰਬਰ 2027 [[Category:Wq/pa]] 9bqnhnzlcmt96av4yyagzug71a7k7mt 7336339 7336338 2026-09-25T15:56:54Z Mulkh Singh 2529561 7336339 wikitext text/x-wiki '''ਗੁਰਮੀਤ ਕੜਿਆਲਵੀ''' ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। == ਕਥਨ == * ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਕਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ- ਮਾੜੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਤੇ ਜ਼ਹਿਮਤ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ** ਰੇਖਾਚਿੱਤਰ "ਪੰਜਾਹ ਜਮਾਤਾਂ ਪਾਸ", ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬ, ਅੰਕ 107, ਪੰਨਾ 42, ਜਨਵਰੀ- ਦਸੰਬਰ 2027 [[Category:Wq/pa]] [[Category:Wq/pa/ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] tt8nc90zwyddp9odbjx361n95foe4zs 7336348 7336339 2026-09-25T16:18:43Z Mulkh Singh 2529561 ਅੰਤਰ-ਵਿਕੀ ਕੜੀਆਂ ਨੂੰ [[d:Q15731651]] ਵਿੱਚ ਜੋੜਨਾ 7336348 wikitext text/x-wiki '''ਗੁਰਮੀਤ ਕੜਿਆਲਵੀ''' ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। == ਕਥਨ == * ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਕਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ- ਮਾੜੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਤੇ ਜ਼ਹਿਮਤ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ** ਰੇਖਾਚਿੱਤਰ "ਪੰਜਾਹ ਜਮਾਤਾਂ ਪਾਸ", ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬ, ਅੰਕ 107, ਪੰਨਾ 42, ਜਨਵਰੀ- ਦਸੰਬਰ 2027 [[Category:Wq/pa]] [[Category:Wq/pa/ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] {{INTERWIKI|Q15731651}} dd6ht9cthvyjd3af16snd880cjwzp2w 0 3814303 7336353 2026-09-25T17:23:13Z ConnorLaLingwis 2704826 Created page with "[[File:Map - French-speaking world.svg|thumb|Frankofoni-la]] '''Fransé''' çé in langaj romanik dan famiy langaj indo-léropéyen. Li çé langaj ofisyèl a [[Wp/lou/Lafrans|Lafrans]], é li parlé osi dan [[Wp/lou/Kanada|Kanada]], Bèljik, Swis, é bokou péyi dan Lafrik ki té kolonizé par Lafrans lézòt fwa. Ina 321 milyon moun ki kapab parl fransé tou partou dan moun-la dapré estimasyon 2022 Lorganizasyon intèrnasyonal de la Frankofoni.<ref name="OIF">Organisa..." 7336353 wikitext text/x-wiki [[File:Map - French-speaking world.svg|thumb|Frankofoni-la]] '''Fransé''' çé in langaj romanik dan famiy langaj indo-léropéyen. Li çé langaj ofisyèl a [[Wp/lou/Lafrans|Lafrans]], é li parlé osi dan [[Wp/lou/Kanada|Kanada]], Bèljik, Swis, é bokou péyi dan Lafrik ki té kolonizé par Lafrans lézòt fwa. Ina 321 milyon moun ki kapab parl fransé tou partou dan moun-la dapré estimasyon 2022 Lorganizasyon intèrnasyonal de la Frankofoni.<ref name="OIF">Organisation intèrnasyonal de la Frankofoni, « [https://observatoireancien.francophonie.org/qui-parle-francais-dans-le-monde/ Qui parle français dans le monde ?] », ''Observatoire démographique et statistique de l'espace francophone'', doné 2022, konsulté le 25 sèptemb 2026.</ref> Fransé sòrti latin, langaj ki soldja romen-yé té pòrté koté moun Golwa-yé kan lempir romen-la té okipé péyi-la. Avèk tem, langaj-la shanjé é dévlopé sô-chin grammè, sintaks, é vokabilè, séparé di lòt langaj romanik kom étalyin, loksitan, é lèspañol.<ref name="Larousse">« [https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/fran%C3%A7ais/53414 français] », dans ''Encyclopédie Larousse'', Éditions Larousse, konsulté le 25 sèptemb 2026.</ref> Fransé gin in listwa profon dan [[Wp/lou/Lalwizyann|Lalwizyan]]. Lê Fransé té kolonizé téritwa-la yé té pélé Nouvèl Lafrans épi [[Wp/lou/Lalwizyann (Nouvèl Lafrans)|Lalwizyan (Nouvèl Lafrans)]], avan Lafrans vann téritwa-la o [[Wp/lou/Létaz-Ini|Létaz-Ini]] dan [[Wp/lou/Vent d'Lalwizyann|Vent d'Lalwizyan-la]].<ref name="Purchase">National Archives, « [https://www.archives.gov/milestone-documents/louisiana-purchase-treaty Louisiana Purchase Treaty (1803)] », 30 avril 1803, konsulté le 25 sèptemb 2026.</ref> Fransé lalwizyan épi kréyòl lalwizyan (Kouri-Vini) tou lê dé émerjé dépi kontak-çila, mé yé çé dé langaj diféren. Kouri-Vini té inflwensé signifikativmen par langaj-yé a lorijinn lwèst afrikin é zindyin.<ref name="Wendte">Nathan A. Wendte, « [https://www.lddjournal.org/article/2484/galley/3260/download/ Louisiana Creole (Louisiana, USA) – Language Snapshot] », ''Language Documentation and Description'', vol. 24, 2024, DOI: 10.25894/ldd.2484, konsulté le 25 sèptemb 2026.</ref> Jòrdi, fransé çé in langaj sèrvi dan lédjikasyon, diplomasi, é lakiltir tou partou dan moun-la.<ref name="OIF" /> == Référans == <references /> [[Category:Wp/lou]] ltbl5q1ela7441ies0vyjg6cni4mcvd 7336355 7336353 2026-09-25T17:23:28Z ConnorLaLingwis 2704826 Adding interwiki links to [[d:Q150]] 7336355 wikitext text/x-wiki [[File:Map - French-speaking world.svg|thumb|Frankofoni-la]] '''Fransé''' çé in langaj romanik dan famiy langaj indo-léropéyen. Li çé langaj ofisyèl a [[Wp/lou/Lafrans|Lafrans]], é li parlé osi dan [[Wp/lou/Kanada|Kanada]], Bèljik, Swis, é bokou péyi dan Lafrik ki té kolonizé par Lafrans lézòt fwa. Ina 321 milyon moun ki kapab parl fransé tou partou dan moun-la dapré estimasyon 2022 Lorganizasyon intèrnasyonal de la Frankofoni.<ref name="OIF">Organisation intèrnasyonal de la Frankofoni, « [https://observatoireancien.francophonie.org/qui-parle-francais-dans-le-monde/ Qui parle français dans le monde ?] », ''Observatoire démographique et statistique de l'espace francophone'', doné 2022, konsulté le 25 sèptemb 2026.</ref> Fransé sòrti latin, langaj ki soldja romen-yé té pòrté koté moun Golwa-yé kan lempir romen-la té okipé péyi-la. Avèk tem, langaj-la shanjé é dévlopé sô-chin grammè, sintaks, é vokabilè, séparé di lòt langaj romanik kom étalyin, loksitan, é lèspañol.<ref name="Larousse">« [https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/fran%C3%A7ais/53414 français] », dans ''Encyclopédie Larousse'', Éditions Larousse, konsulté le 25 sèptemb 2026.</ref> Fransé gin in listwa profon dan [[Wp/lou/Lalwizyann|Lalwizyan]]. Lê Fransé té kolonizé téritwa-la yé té pélé Nouvèl Lafrans épi [[Wp/lou/Lalwizyann (Nouvèl Lafrans)|Lalwizyan (Nouvèl Lafrans)]], avan Lafrans vann téritwa-la o [[Wp/lou/Létaz-Ini|Létaz-Ini]] dan [[Wp/lou/Vent d'Lalwizyann|Vent d'Lalwizyan-la]].<ref name="Purchase">National Archives, « [https://www.archives.gov/milestone-documents/louisiana-purchase-treaty Louisiana Purchase Treaty (1803)] », 30 avril 1803, konsulté le 25 sèptemb 2026.</ref> Fransé lalwizyan épi kréyòl lalwizyan (Kouri-Vini) tou lê dé émerjé dépi kontak-çila, mé yé çé dé langaj diféren. Kouri-Vini té inflwensé signifikativmen par langaj-yé a lorijinn lwèst afrikin é zindyin.<ref name="Wendte">Nathan A. Wendte, « [https://www.lddjournal.org/article/2484/galley/3260/download/ Louisiana Creole (Louisiana, USA) – Language Snapshot] », ''Language Documentation and Description'', vol. 24, 2024, DOI: 10.25894/ldd.2484, konsulté le 25 sèptemb 2026.</ref> Jòrdi, fransé çé in langaj sèrvi dan lédjikasyon, diplomasi, é lakiltir tou partou dan moun-la.<ref name="OIF" /> == Référans == <references /> [[Category:Wp/lou]] {{INTERWIKI|Q150}} 2lh8lkgivzvvxxd8lkhzwhnaeqnsguc 7336488 7336355 2026-09-26T02:11:00Z ConnorLaLingwis 2704826 sô-chin to sochin 7336488 wikitext text/x-wiki [[File:Map - French-speaking world.svg|thumb|Frankofoni-la]] '''Fransé''' çé in langaj romanik dan famiy langaj indo-léropéyen. Li çé langaj ofisyèl a [[Wp/lou/Lafrans|Lafrans]], é li parlé osi dan [[Wp/lou/Kanada|Kanada]], Bèljik, Swis, é bokou péyi dan Lafrik ki té kolonizé par Lafrans lézòt fwa. Ina 321 milyon moun ki kapab parl fransé tou partou dan moun-la dapré estimasyon 2022 Lorganizasyon intèrnasyonal de la Frankofoni.<ref name="OIF">Organisation intèrnasyonal de la Frankofoni, « [https://observatoireancien.francophonie.org/qui-parle-francais-dans-le-monde/ Qui parle français dans le monde ?] », ''Observatoire démographique et statistique de l'espace francophone'', doné 2022, konsulté le 25 sèptemb 2026.</ref> Fransé sòrti latin, langaj ki soldja romen-yé té pòrté koté moun Golwa-yé kan lempir romen-la té okipé péyi-la. Avèk tem, langaj-la shanjé é dévlopé sochin grammè, sintaks, é vokabilè, séparé di lòt langaj romanik kom étalyin, loksitan, é lèspañol.<ref name="Larousse">« [https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/fran%C3%A7ais/53414 français] », dans ''Encyclopédie Larousse'', Éditions Larousse, konsulté le 25 sèptemb 2026.</ref> Fransé gin in listwa profon dan [[Wp/lou/Lalwizyann|Lalwizyan]]. Lê Fransé té kolonizé téritwa-la yé té pélé Nouvèl Lafrans épi [[Wp/lou/Lalwizyann (Nouvèl Lafrans)|Lalwizyan (Nouvèl Lafrans)]], avan Lafrans vann téritwa-la o [[Wp/lou/Létaz-Ini|Létaz-Ini]] dan [[Wp/lou/Vent d'Lalwizyann|Vent d'Lalwizyan-la]].<ref name="Purchase">National Archives, « [https://www.archives.gov/milestone-documents/louisiana-purchase-treaty Louisiana Purchase Treaty (1803)] », 30 avril 1803, konsulté le 25 sèptemb 2026.</ref> Fransé lalwizyan épi kréyòl lalwizyan (Kouri-Vini) tou lê dé émerjé dépi kontak-çila, mé yé çé dé langaj diféren. Kouri-Vini té inflwensé signifikativmen par langaj-yé a lorijinn lwèst afrikin é zindyin.<ref name="Wendte">Nathan A. Wendte, « [https://www.lddjournal.org/article/2484/galley/3260/download/ Louisiana Creole (Louisiana, USA) – Language Snapshot] », ''Language Documentation and Description'', vol. 24, 2024, DOI: 10.25894/ldd.2484, konsulté le 25 sèptemb 2026.</ref> Jòrdi, fransé çé in langaj sèrvi dan lédjikasyon, diplomasi, é lakiltir tou partou dan moun-la.<ref name="OIF" /> == Référans == <references /> [[Category:Wp/lou]] {{INTERWIKI|Q150}} 7neegr38v7fyii95gb6kpn7qw5f0dpv 0 3814304 7336357 2026-09-25T17:25:06Z ~2026-51679-26 2710301 Created page with "Wroclaw idoropo lehango ye Poland. [[Category:Wp/kck]]" 7336357 wikitext text/x-wiki Wroclaw idoropo lehango ye Poland. [[Category:Wp/kck]] 6z3uqd7shxvad2rwye247784255dipx 7336367 7336357 2026-09-25T17:44:57Z ~2026-51679-26 2710301 Added the link 7336367 wikitext text/x-wiki Wroclaw idoropo lehango ye [[Wp/kck/Poland|Poland]]. [[Category:Wp/kck]] qlfe5jvur5c7hm3oer8lsbt22re5m6d 0 3814305 7336364 2026-09-25T17:37:14Z ~2026-51679-26 2710301 Created page with "Poland is a country in continent Europe. Its capital is Warsaw. [[Category:Wp/kck]]" 7336364 wikitext text/x-wiki Poland is a country in continent Europe. Its capital is Warsaw. [[Category:Wp/kck]] pca6agqon5lrt9vz8ziivopqq5r589k 7336365 7336364 2026-09-25T17:38:39Z ~2026-51679-26 2710301 Corrected mistakes 7336365 wikitext text/x-wiki Poland ihango imukhontinenti ye Europe. Doropo gulu Warsaw. [[Category:Wp/kck]] 2ncfiusu0jt99w47l5zi68sve5yqdf5 7336370 7336365 2026-09-25T17:47:54Z ~2026-51679-26 2710301 Added the link 7336370 wikitext text/x-wiki Poland ihango imukhontinenti ye Europe. Doropo gulu [[Wp/kck/Warsaw|Warsaw]]. [[Category:Wp/kck]] 9b1t5bnhlo8pb2yf8iuwapwdf7cwv7x 7336372 7336370 2026-09-25T17:49:50Z PaucaVerba 538331 add link 7336372 wikitext text/x-wiki Poland ihango imukhontinenti ye [[Wp/kck/Europe|Europe]]. Doropo gulu [[Wp/kck/Warsaw|Warsaw]]. [[Category:Wp/kck]] 0j51y3lpdgxtl95cwsncclrq3abimzk 0 3814306 7336398 2026-09-25T19:23:34Z Manaf205 2595279 Created page with " [[Category:Wq/ha]]" 7336398 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] d2p871ecfj9uica1dlajf9s33por1lr 7336405 7336398 2026-09-25T19:34:14Z Manaf205 2595279 7336405 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] Shamcey Gurrea Supsup-Lee 33gn9pi5ve4ga6nnuzsnqbakdunkedu 7336408 7336405 2026-09-25T19:36:49Z Manaf205 2595279 7336408 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] Shamcey Gurrea Supsup-Lee (Shamsi Supsup Li; an haife ta a ranar 16 ga Mayu, 1986) obdvg80ab0jny6urm54wfukwohpmc2b 7336409 7336408 2026-09-25T19:37:18Z Manaf205 2595279 7336409 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] Shamcey Gurrea Supsup-Lee (Shamsi Supsup Li; an haife ta a ranar 16 ga Mayu, 1986) ’yar ƙasar Philippines ce mai aikin gine-gine 5y4g1rhvh81dsspyh7et5dh17bszwn6 7336411 7336409 2026-09-25T19:37:56Z Manaf205 2595279 7336411 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] Shamcey Gurrea Supsup-Lee (Shamsi Supsup Li; an haife ta a ranar 16 ga Mayu, 1986) ’yar ƙasar Philippines ce mai aikin gine-gine (architect) kuma wadda ta taɓa lashe kambin gasar kyau. An naɗa ta a matsayin Binibining Pilipinas bhcqcd2blomoqev3nsbywtlfax3uars 7336412 7336411 2026-09-25T19:38:28Z Manaf205 2595279 7336412 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] Shamcey Gurrea Supsup-Lee (Shamsi Supsup Li; an haife ta a ranar 16 ga Mayu, 1986) ’yar ƙasar Philippines ce mai aikin gine-gine (architect) kuma wadda ta taɓa lashe kambin gasar kyau. An naɗa ta a matsayin Binibining Pilipinas Universe 2011. Ta wakilci Philippines a gasar '''Miss Universe 2011''' da aka gudanar a São Paulo, Brazil, gc5ddqexiftdxv388x20166adh962hi 7336413 7336412 2026-09-25T19:39:20Z Manaf205 2595279 7336413 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] Shamcey Gurrea Supsup-Lee (Shamsi Supsup Li; an haife ta a ranar 16 ga Mayu, 1986) ’yar ƙasar Philippines ce mai aikin gine-gine (architect) kuma wadda ta taɓa lashe kambin gasar kyau. An naɗa ta a matsayin Binibining Pilipinas Universe 2011. Ta wakilci Philippines a gasar '''Miss Universe 2011''' da aka gudanar a São Paulo, Brazil, inda ta zo ta uku a matsayin '''3rd Runner-Up'''. Daga shekarar 2020 zuwa 2023, Supsup ta kasance darektar ƙasa ta Miss Universe Philippines Organization. lnoyomazbnyo5eei8sc2u7do5xn1ygt 7336414 7336413 2026-09-25T19:39:47Z Manaf205 2595279 7336414 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] Shamcey Gurrea Supsup-Lee (Shamsi Supsup Li; an haife ta a ranar 16 ga Mayu, 1986) ’yar ƙasar Philippines ce mai aikin gine-gine (architect) kuma wadda ta taɓa lashe kambin gasar kyau. An naɗa ta a matsayin Binibining Pilipinas Universe 2011. Ta wakilci Philippines a gasar '''Miss Universe 2011''' da aka gudanar a São Paulo, Brazil, inda ta zo ta uku a matsayin '''3rd Runner-Up'''. Daga shekarar 2020 zuwa 2023, Supsup ta kasance darektar ƙasa ta Miss Universe Philippines Organization. == zantuka == khubpb0p8k0vd6d4g4sluih0wqzgg3x 7336416 7336414 2026-09-25T19:41:06Z Manaf205 2595279 7336416 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] Shamcey Gurrea Supsup-Lee (Shamsi Supsup Li; an haife ta a ranar 16 ga Mayu, 1986) ’yar ƙasar Philippines ce mai aikin gine-gine (architect) kuma wadda ta taɓa lashe kambin gasar kyau. An naɗa ta a matsayin Binibining Pilipinas Universe 2011. Ta wakilci Philippines a gasar '''Miss Universe 2011''' da aka gudanar a São Paulo, Brazil, inda ta zo ta uku a matsayin '''3rd Runner-Up'''. Daga shekarar 2020 zuwa 2023, Supsup ta kasance darektar ƙasa ta Miss Universe Philippines Organization. == zantuka == * Mun riga mun yi nasara, domin ba mu taɓa rasa ainihin mu ba. 9qxekvcgbhexr7im1b6urarfp5imruf 7336419 7336416 2026-09-25T19:42:02Z Manaf205 2595279 7336419 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] Shamcey Gurrea Supsup-Lee (Shamsi Supsup Li; an haife ta a ranar 16 ga Mayu, 1986) ’yar ƙasar Philippines ce mai aikin gine-gine (architect) kuma wadda ta taɓa lashe kambin gasar kyau. An naɗa ta a matsayin Binibining Pilipinas Universe 2011. Ta wakilci Philippines a gasar '''Miss Universe 2011''' da aka gudanar a São Paulo, Brazil, inda ta zo ta uku a matsayin '''3rd Runner-Up'''. Daga shekarar 2020 zuwa 2023, Supsup ta kasance darektar ƙasa ta Miss Universe Philippines Organization. == zantuka == * Mun riga mun yi nasara, domin ba mu taɓa rasa ainihin mu ba. * A kowane mataki na wannan tafiya, mun zaɓi mutunci maimakon gajerun hanyoyi, gaskiya maimakon kpn3uo1vqdwlthu6r2q13vh6lvo99dn 7336421 7336419 2026-09-25T19:42:39Z Manaf205 2595279 /* zantuka */ 7336421 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] Shamcey Gurrea Supsup-Lee (Shamsi Supsup Li; an haife ta a ranar 16 ga Mayu, 1986) ’yar ƙasar Philippines ce mai aikin gine-gine (architect) kuma wadda ta taɓa lashe kambin gasar kyau. An naɗa ta a matsayin Binibining Pilipinas Universe 2011. Ta wakilci Philippines a gasar '''Miss Universe 2011''' da aka gudanar a São Paulo, Brazil, inda ta zo ta uku a matsayin '''3rd Runner-Up'''. Daga shekarar 2020 zuwa 2023, Supsup ta kasance darektar ƙasa ta Miss Universe Philippines Organization. == zantuka == * Mun riga mun yi nasara, domin ba mu taɓa rasa ainihin mu ba. * A kowane mataki na wannan tafiya, mun zaɓi mutunci maimakon gajerun hanyoyi, gaskiya maimakon sauƙin kai, da tausayi maimakon rarrabuwar kawuna. Mun tsaya tsayin daka kan ƙa’idojinmu, mun 734sxjxa6sozl1ekbk4uhaga2yzdrpr 7336422 7336421 2026-09-25T19:43:10Z Manaf205 2595279 /* zantuka */ 7336422 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] Shamcey Gurrea Supsup-Lee (Shamsi Supsup Li; an haife ta a ranar 16 ga Mayu, 1986) ’yar ƙasar Philippines ce mai aikin gine-gine (architect) kuma wadda ta taɓa lashe kambin gasar kyau. An naɗa ta a matsayin Binibining Pilipinas Universe 2011. Ta wakilci Philippines a gasar '''Miss Universe 2011''' da aka gudanar a São Paulo, Brazil, inda ta zo ta uku a matsayin '''3rd Runner-Up'''. Daga shekarar 2020 zuwa 2023, Supsup ta kasance darektar ƙasa ta Miss Universe Philippines Organization. == zantuka == * Mun riga mun yi nasara, domin ba mu taɓa rasa ainihin mu ba. * A kowane mataki na wannan tafiya, mun zaɓi mutunci maimakon gajerun hanyoyi, gaskiya maimakon sauƙin kai, da tausayi maimakon rarrabuwar kawuna. Mun tsaya tsayin daka kan ƙa’idojinmu, mun bayyana ra’ayinmu kan abin da muka yi imani da shi, kuma mun ci gaba da kasancewa masu manufa plzonk60s6nh7ysn8bgh5hbxfm3niew 7336424 7336422 2026-09-25T19:43:37Z Manaf205 2595279 /* zantuka */ 7336424 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] Shamcey Gurrea Supsup-Lee (Shamsi Supsup Li; an haife ta a ranar 16 ga Mayu, 1986) ’yar ƙasar Philippines ce mai aikin gine-gine (architect) kuma wadda ta taɓa lashe kambin gasar kyau. An naɗa ta a matsayin Binibining Pilipinas Universe 2011. Ta wakilci Philippines a gasar '''Miss Universe 2011''' da aka gudanar a São Paulo, Brazil, inda ta zo ta uku a matsayin '''3rd Runner-Up'''. Daga shekarar 2020 zuwa 2023, Supsup ta kasance darektar ƙasa ta Miss Universe Philippines Organization. == zantuka == * Mun riga mun yi nasara, domin ba mu taɓa rasa ainihin mu ba. * A kowane mataki na wannan tafiya, mun zaɓi mutunci maimakon gajerun hanyoyi, gaskiya maimakon sauƙin kai, da tausayi maimakon rarrabuwar kawuna. Mun tsaya tsayin daka kan ƙa’idojinmu, mun bayyana ra’ayinmu kan abin da muka yi imani da shi, kuma mun ci gaba da kasancewa masu manufa da sanin dalilin da ya sa muke yin abin da muke yi. 9jklg9v2kowy8c0gom6nlj93kygl6wd 7336426 7336424 2026-09-25T19:47:21Z Manaf205 2595279 /* zantuka */ 7336426 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] Shamcey Gurrea Supsup-Lee (Shamsi Supsup Li; an haife ta a ranar 16 ga Mayu, 1986) ’yar ƙasar Philippines ce mai aikin gine-gine (architect) kuma wadda ta taɓa lashe kambin gasar kyau. An naɗa ta a matsayin Binibining Pilipinas Universe 2011. Ta wakilci Philippines a gasar '''Miss Universe 2011''' da aka gudanar a São Paulo, Brazil, inda ta zo ta uku a matsayin '''3rd Runner-Up'''. Daga shekarar 2020 zuwa 2023, Supsup ta kasance darektar ƙasa ta Miss Universe Philippines Organization. == zantuka == * Mun riga mun yi nasara, domin ba mu taɓa rasa ainihin mu ba. * A kowane mataki na wannan tafiya, mun zaɓi mutunci maimakon gajerun hanyoyi, gaskiya maimakon sauƙin kai, da tausayi maimakon rarrabuwar kawuna. Mun tsaya tsayin daka kan ƙa’idojinmu, mun bayyana ra’ayinmu kan abin da muka yi imani da shi, kuma mun ci gaba da kasancewa masu manufa da sanin dalilin da ya sa muke yin abin da muke yi. * Wannan bai taɓa kasancewa batun samun matsayi kawai ba; batun shi ne tabbatar da cewa mutunci, ko6kqfmkhmt8ff2zfs4lycnlrlan7l8 7336427 7336426 2026-09-25T19:47:52Z Manaf205 2595279 /* zantuka */ 7336427 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] Shamcey Gurrea Supsup-Lee (Shamsi Supsup Li; an haife ta a ranar 16 ga Mayu, 1986) ’yar ƙasar Philippines ce mai aikin gine-gine (architect) kuma wadda ta taɓa lashe kambin gasar kyau. An naɗa ta a matsayin Binibining Pilipinas Universe 2011. Ta wakilci Philippines a gasar '''Miss Universe 2011''' da aka gudanar a São Paulo, Brazil, inda ta zo ta uku a matsayin '''3rd Runner-Up'''. Daga shekarar 2020 zuwa 2023, Supsup ta kasance darektar ƙasa ta Miss Universe Philippines Organization. == zantuka == * Mun riga mun yi nasara, domin ba mu taɓa rasa ainihin mu ba. * A kowane mataki na wannan tafiya, mun zaɓi mutunci maimakon gajerun hanyoyi, gaskiya maimakon sauƙin kai, da tausayi maimakon rarrabuwar kawuna. Mun tsaya tsayin daka kan ƙa’idojinmu, mun bayyana ra’ayinmu kan abin da muka yi imani da shi, kuma mun ci gaba da kasancewa masu manufa da sanin dalilin da ya sa muke yin abin da muke yi. * Wannan bai taɓa kasancewa batun samun matsayi kawai ba; batun shi ne tabbatar da cewa mutunci, gaskiya, da tausayi har yanzu suna da matsayi a cikin hidimar jama’a. Na gode da kuka kasance tare da ni a wannan tafiya. 1c987vmn2bu5bglj9r7cfhghlgx2msb 7336428 7336427 2026-09-25T19:49:49Z Manaf205 2595279 7336428 wikitext text/x-wiki [[File:Shamcey Supsup on September 18, 2011.jpg|thumb| Malacañang Photo Bureau).]] [[Category:Wq/ha]] Shamcey Gurrea Supsup-Lee (Shamsi Supsup Li; an haife ta a ranar 16 ga Mayu, 1986) ’yar ƙasar Philippines ce mai aikin gine-gine (architect) kuma wadda ta taɓa lashe kambin gasar kyau. An naɗa ta a matsayin Binibining Pilipinas Universe 2011. Ta wakilci Philippines a gasar '''Miss Universe 2011''' da aka gudanar a São Paulo, Brazil, inda ta zo ta uku a matsayin '''3rd Runner-Up'''. Daga shekarar 2020 zuwa 2023, Supsup ta kasance darektar ƙasa ta Miss Universe Philippines Organization. == zantuka == * Mun riga mun yi nasara, domin ba mu taɓa rasa ainihin mu ba. * A kowane mataki na wannan tafiya, mun zaɓi mutunci maimakon gajerun hanyoyi, gaskiya maimakon sauƙin kai, da tausayi maimakon rarrabuwar kawuna. Mun tsaya tsayin daka kan ƙa’idojinmu, mun bayyana ra’ayinmu kan abin da muka yi imani da shi, kuma mun ci gaba da kasancewa masu manufa da sanin dalilin da ya sa muke yin abin da muke yi. * Wannan bai taɓa kasancewa batun samun matsayi kawai ba; batun shi ne tabbatar da cewa mutunci, gaskiya, da tausayi har yanzu suna da matsayi a cikin hidimar jama’a. Na gode da kuka kasance tare da ni a wannan tafiya. n77rxkvikyguqix4cedvd2sxqbm6y5h 0 3814307 7336415 2026-09-25T19:40:21Z Muilimax 2708382 Pemba 7336415 wikitext text/x-wiki Pemba idoropo lehango ye Mozambique. q96yixqc2vfneke8patmiqdie9i9iwo 7336418 7336415 2026-09-25T19:41:38Z Muilimax 2708382 Pemba 7336418 wikitext text/x-wiki Pemba idoropo lehango ye '''[[Wp/kck/Mozambique.|Mozambique.]]''' jchxwitckumr4gyvfz06en8raqp7mfx 0 3814308 7336435 2026-09-25T20:00:25Z Manaf205 2595279 Created page with " [[Category:Wq/ha]]" 7336435 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] d2p871ecfj9uica1dlajf9s33por1lr 7336436 7336435 2026-09-25T20:01:04Z Manaf205 2595279 7336436 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] Delphine Wespise tub5nbxe2md73ikr0xqgwc8wasvzeyc 7336438 7336436 2026-09-25T20:03:48Z Manaf205 2595279 7336438 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] Delphine Wespise (an haife ta a ranar 3 ga Janairu, 1992) ’yar ƙasar Faransa ce mai sana’ar tallan kaya, mai gabatar da shirye-shiryen talabijin, ’yar siyasa, kuma wadda ta taɓa lashe kambin gasar kyau. An zaɓe ta a matsayin 7f9x03rivw49ak98pos8kubdq8kdr85 7336439 7336438 2026-09-25T20:04:34Z Manaf205 2595279 7336439 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] Delphine Wespise (an haife ta a ranar 3 ga Janairu, 1992) ’yar ƙasar Faransa ce mai sana’ar tallan kaya, mai gabatar da shirye-shiryen talabijin, ’yar siyasa, kuma wadda ta taɓa lashe kambin gasar kyau. An zaɓe ta a matsayin Miss Haut-Rhin 2011, Miss '''Alsace 2011''', sannan ta lashe kambin Miss France 2012. 4s3e0rop7uj1a8kh3kq7fdqz0jt3dvd 7336441 7336439 2026-09-25T20:04:59Z Manaf205 2595279 7336441 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] Delphine Wespise (an haife ta a ranar 3 ga Janairu, 1992) ’yar ƙasar Faransa ce mai sana’ar tallan kaya, mai gabatar da shirye-shiryen talabijin, ’yar siyasa, kuma wadda ta taɓa lashe kambin gasar kyau. An zaɓe ta a matsayin Miss Haut-Rhin 2011, Miss '''Alsace 2011''', sannan ta lashe kambin Miss France 2012. == Zantuka == 19e4wxx1vrx24svua4i1y54gsodzaqm 7336443 7336441 2026-09-25T20:06:07Z Manaf205 2595279 /* Zantuka */ 7336443 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] Delphine Wespise (an haife ta a ranar 3 ga Janairu, 1992) ’yar ƙasar Faransa ce mai sana’ar tallan kaya, mai gabatar da shirye-shiryen talabijin, ’yar siyasa, kuma wadda ta taɓa lashe kambin gasar kyau. An zaɓe ta a matsayin Miss Haut-Rhin 2011, Miss '''Alsace 2011''', sannan ta lashe kambin Miss France 2012. == Zantuka == * Yau ranar sa’ar ka ce. Mala’iku sun shirya su taimaka maka ka gano hakan yanzu. c4fy1qrqikd0t0vpllms372nqhfwsr7 7336444 7336443 2026-09-25T20:07:48Z Manaf205 2595279 /* Zantuka */ 7336444 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] Delphine Wespise (an haife ta a ranar 3 ga Janairu, 1992) ’yar ƙasar Faransa ce mai sana’ar tallan kaya, mai gabatar da shirye-shiryen talabijin, ’yar siyasa, kuma wadda ta taɓa lashe kambin gasar kyau. An zaɓe ta a matsayin Miss Haut-Rhin 2011, Miss '''Alsace 2011''', sannan ta lashe kambin Miss France 2012. == Zantuka == * Yau ranar sa’ar ka ce. Mala’iku sun shirya su taimaka maka ka gano hakan yanzu. * Mutane da yawa za su yi mamaki, amma idan ma’auratan suka sanar a wani lokaci cewa sun yi ɗaurin aure, zan yi farin ciki. 87sqb93043tqxzx2pgo58arkph3fika 0 3814309 7336446 2026-09-25T20:08:57Z Manaf205 2595279 Created page with " [[Category:Wq/ha]]" 7336446 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] d2p871ecfj9uica1dlajf9s33por1lr 7336447 7336446 2026-09-25T20:09:39Z Manaf205 2595279 7336447 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] Jade Simmons p5327jukq3qlhwoixj9fio5iayv9lti 7336448 7336447 2026-09-25T20:11:08Z Manaf205 2595279 7336448 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] Jade Simmons (an haife ta a Charleston, South Carolina itghiiabindcwbydexmbr3d51vso3oi 7336449 7336448 2026-09-25T20:11:33Z Manaf205 2595279 7336449 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] Jade Simmons (an haife ta a Charleston, South Carolina ɗan Amurka ne mai shahararren ɗan wasan piano na kiɗan gargajiya, wanda ya kasance ɗan takara mai zaman kansa b5y66pqqaihugr1z0q9j34suhurnm2h 7336450 7336449 2026-09-25T20:12:05Z Manaf205 2595279 7336450 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] Jade Simmons (an haife ta a Charleston, South Carolina ɗan Amurka ne mai shahararren ɗan wasan piano na kiɗan gargajiya, wanda ya kasance ɗan takara mai zaman kansa a zaɓen shugaban ƙasar Amurka na shekarar 2020. qhwn61s5wneycidhxuwn3ry47qa1ihz 7336451 7336450 2026-09-25T20:13:02Z Manaf205 2595279 7336451 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] Jade Simmons (an haife ta a Charleston, South Carolina ɗan Amurka ne mai shahararren ɗan wasan piano na kiɗan gargajiya, wanda ya kasance ɗan takara mai zaman kansa a zaɓen shugaban ƙasar Amurka na shekarar 2020. == Zantuka == jcy8mhx2h4bzyp0yeu52foli2dfl6to 7336452 7336451 2026-09-25T20:14:04Z Manaf205 2595279 7336452 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] Jade Simmons (an haife ta a Charleston, South Carolina ɗan Amurka ne mai shahararren ɗan wasan piano na kiɗan gargajiya, wanda ya kasance ɗan takara mai zaman kansa a zaɓen shugaban ƙasar Amurka na shekarar 2020. == Zantuka == * Na ji tsoron cin abinci. Duk lokacin da na ji wani ƙara, nan take nakan san abin da yake, sai na fashe da kuka. jjv5ku1zlffz7hvdkv01pfpmbaxu1f4 7336453 7336452 2026-09-25T20:15:57Z Manaf205 2595279 7336453 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/ha]] Jade Simmons (an haife ta a Charleston, South Carolina ɗan Amurka ne mai shahararren ɗan wasan piano na kiɗan gargajiya, wanda ya kasance ɗan takara mai zaman kansa a zaɓen shugaban ƙasar Amurka na shekarar 2020. == Zantuka == * Na ji tsoron cin abinci. Duk lokacin da na ji wani ƙara, nan take nakan san abin da yake, sai na fashe da kuka. * Na ji kunyar fita daga gida sosai. Har ma na fara guje wa iyalina, domin ina tsoron cewa za su yi mini hukunci saboda yadda abubuwan suka lalace sosai. for6x0i938kipdexpfo6z6bypbe53y7 7336454 7336453 2026-09-25T20:16:35Z Manaf205 2595279 7336454 wikitext text/x-wiki [[File:Jade_Simmons_on_campaign_trail_(cropped).jpg|thumb|Jade Simmons on campaign trail ]] [[Category:Wq/ha]] Jade Simmons (an haife ta a Charleston, South Carolina ɗan Amurka ne mai shahararren ɗan wasan piano na kiɗan gargajiya, wanda ya kasance ɗan takara mai zaman kansa a zaɓen shugaban ƙasar Amurka na shekarar 2020. == Zantuka == * Na ji tsoron cin abinci. Duk lokacin da na ji wani ƙara, nan take nakan san abin da yake, sai na fashe da kuka. * Na ji kunyar fita daga gida sosai. Har ma na fara guje wa iyalina, domin ina tsoron cewa za su yi mini hukunci saboda yadda abubuwan suka lalace sosai. 9m382s1wyixa1mget5x49epqsbjw8gh 7336455 7336454 2026-09-25T20:19:48Z Manaf205 2595279 7336455 wikitext text/x-wiki [[File:Jade_Simmons_on_campaign_trail_(cropped).jpg|thumb|Jade Simmons on campaign trail ]] [[Category:Wq/ha]] Jade Simmons (an haife ta a Charleston, South Carolina ɗan Amurka ne mai shahararren ɗan wasan piano na kiɗan gargajiya, wanda ya kasance ɗan takara mai zaman kansa a zaɓen shugaban ƙasar Amurka na shekarar 2020. == Zantuka == * Na ji tsoron cin abinci. Duk lokacin da na ji wani ƙara, nan take nakan san abin da yake, sai na fashe da kuka. * Na ji kunyar fita daga gida sosai. Har ma na fara guje wa iyalina, domin ina tsoron cewa za su yi mini hukunci saboda yadda abubuwan suka lalace sosai. * Na sha fama sosai da matsalolin lafiyar ƙwaƙwalwa saboda abin da ya faru. Na shiga matsananciyar 762456jg26mnm7tusoxiwyh3f86duhn 7336456 7336455 2026-09-25T20:20:30Z Manaf205 2595279 7336456 wikitext text/x-wiki [[File:Jade_Simmons_on_campaign_trail_(cropped).jpg|thumb|Jade Simmons on campaign trail ]] [[Category:Wq/ha]] Jade Simmons (an haife ta a Charleston, South Carolina ɗan Amurka ne mai shahararren ɗan wasan piano na kiɗan gargajiya, wanda ya kasance ɗan takara mai zaman kansa a zaɓen shugaban ƙasar Amurka na shekarar 2020. == Zantuka == * Na ji tsoron cin abinci. Duk lokacin da na ji wani ƙara, nan take nakan san abin da yake, sai na fashe da kuka. * Na ji kunyar fita daga gida sosai. Har ma na fara guje wa iyalina, domin ina tsoron cewa za su yi mini hukunci saboda yadda abubuwan suka lalace sosai. * Na sha fama sosai da matsalolin lafiyar ƙwaƙwalwa saboda abin da ya faru. Na shiga matsananciyar damuwa, kuma tun kafin wannan mummunan yanayin, tuni ina fama da cutar bipolar. Saboda haka oj7a32b07jfeiskbx5p82xh254emjdj 7336457 7336456 2026-09-25T20:21:03Z Manaf205 2595279 /* Zantuka */ 7336457 wikitext text/x-wiki [[File:Jade_Simmons_on_campaign_trail_(cropped).jpg|thumb|Jade Simmons on campaign trail ]] [[Category:Wq/ha]] Jade Simmons (an haife ta a Charleston, South Carolina ɗan Amurka ne mai shahararren ɗan wasan piano na kiɗan gargajiya, wanda ya kasance ɗan takara mai zaman kansa a zaɓen shugaban ƙasar Amurka na shekarar 2020. == Zantuka == * Na ji tsoron cin abinci. Duk lokacin da na ji wani ƙara, nan take nakan san abin da yake, sai na fashe da kuka. * Na ji kunyar fita daga gida sosai. Har ma na fara guje wa iyalina, domin ina tsoron cewa za su yi mini hukunci saboda yadda abubuwan suka lalace sosai. * Na sha fama sosai da matsalolin lafiyar ƙwaƙwalwa saboda abin da ya faru. Na shiga matsananciyar damuwa, kuma tun kafin wannan mummunan yanayin, tuni ina fama da cutar bipolar. Saboda haka abin ya yi matuƙar shafar lafiyar ƙwaƙwalwata. fp0b4dr5rvh7rn49v715jxe3ofs4uau 0 3814310 7336476 2026-09-25T22:57:02Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Wp/grc/Τίτος Λουκρήτιος Κᾶρος]] to [[Wp/grc/Λουκρήτιος]] 7336476 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/grc/Λουκρήτιος]] j3o2p1hw2287b3qz53w3pzbzqdzfvjv 0 3814311 7336478 2026-09-25T22:57:31Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Wp/grc/Τροία (πόλις)]] to [[Wp/grc/Τροία]] 7336478 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/grc/Τροία]] 5r7toyqsa7n4mi3cez7m9hw08ehht67 0 3814312 7336479 2026-09-25T23:01:17Z PastelKos 2547710 Created page with "[[File:Aeneae exsilia.svg|thumb|Πίναξ τοῦ πλοῦ τοῦ Αἰνείου ]] Ἡ '''Αἰνειὰς''' ([[Wp/grc/Λατινικὴ Γλῶσσα|λατινιστί]]: ''Aeneis'' {{Wp/grc/IPA|[ae̯ˈneːɪs]}}) ποίημά ἐστι ἡρωικὸν τοῦ [[Wp/grc/Οὐεργίλιος|Ποπλίου Οὐεργιλίου Μάρωνος]], ὃ συνεγράφη μὲν μεταξὺ τοῦ 29 καὶ τοῦ 19 π.Χ. ἐν 9.896 ἑξαμέτροις κ..." 7336479 wikitext text/x-wiki [[File:Aeneae exsilia.svg|thumb|Πίναξ τοῦ πλοῦ τοῦ Αἰνείου ]] Ἡ '''Αἰνειὰς''' ([[Wp/grc/Λατινικὴ Γλῶσσα|λατινιστί]]: ''Aeneis'' {{Wp/grc/IPA|[ae̯ˈneːɪs]}}) ποίημά ἐστι ἡρωικὸν τοῦ [[Wp/grc/Οὐεργίλιος|Ποπλίου Οὐεργιλίου Μάρωνος]], ὃ συνεγράφη μὲν μεταξὺ τοῦ 29 καὶ τοῦ 19 π.Χ. ἐν 9.896 ἑξαμέτροις καὶ μέγιστον παρὰ Λατίνοις γεγραμμένον νομίζεται.<ref>Aloy, Daniel (2008). [https://news.cornell.edu/stories/2008/05/new-translation-aeneid-restores-originals-humor-meter "New translation of 'Aeneid' restores Virgil's wordplay and original meter"]. ''Cornell Chronicle''.</ref><ref>Damen, Mark (2004). [https://artsci.usu.edu/history-cultures-ideas/classics/course-resources/ "Chapter 11: Vergil and The Aeneid"]</ref> Ἐξακολουθεῖ ὁ Οὐιργίλιος, ὡς ἐν ταῖς ''[[Wp/grc/Ἐκλογαὶ (Οὐιργίλιος)|Ἐκλογαῖς]]'' τῷ [[Wp/grc/Θεόκριτος|Θεοκρίτῳ]] καὶ τοῖς ''[[Wp/grc/Γεωργικά|Γεωργικοῖς]]'' τῷ [[Wp/grc/Ἡσίοδος|Ἡσιόδῳ]] τε καὶ τῷ [[Wp/grc/Λουκρήτιος|Λουκρητίῳ]], οὕτω καὶ ἐν τῇ ''Αἰνειάδι'' τοῖς πρὸ τούτου ἡρωικὰ γεγραμμένοις, οἵπερ [[Wp/grc/Ὅμηρος|Ὅμηρος]] καὶ [[Wp/grc/Ἀπολλώνιος Ῥόδιος|Ἀπολλώνιος Ῥόδιος]] καὶ [[Wp/grc/Ἔννιος|Ἔννιος]]. Ἐκ τοῦ Αἰνείου, υἱοῦ τοῦ τε Ἀγχίσου καὶ τῆς [[Wp/grc/Ἀφροδίτη|Ἀφροδίτης]], λαμβάνει τὸ ὄνομα, κοὐ πάντα τὰ ὑπ' ἐκείνου πεπραγμένα ὁ Οὐιργίλιος διέρχεται ἀλλ' ὡς ἐκεῖνος τῆς [[Wp/grc/Τροία|Ἰλίου]] ἁλούσης ἐπορεύθη εἰς [[Wp/grc/Ἰταλία|Ἰταλίαν]] καὶ πρόγονος τῶν Ῥωμαίων ἐγένετο. Ὁ Οὐιργίλιος τὸν Αἰνείαν, ὃς ἐλάσσων μὲν ἤδη ἥρως ἐν τῇ ''[[Wp/grc/Ἰλιάς|Ἰλιάδι]]'' ἐπίσημος δὲ τῆς εὐσεβείας ἕνεκα,<ref>Louden, Bruce (2006). [https://camws.org/meeting/2006/abstracts/louden.html ''Aeneas in the Iliad: The one just man'']. 102nd Annual Meeting of Classical Association of the Middle West and South (CAMWS)</ref> αἴτιον ποιεῖ τῆς Ῥώμης, συνάπτει αὐτῇ τὰ πάλαι ὑφ' ἡρώων γεγενημένα, ἐξηγεῖται τὰ Καρχηδονιακά, μεγαλύνει τὰ πάτρια τῶν Ῥωμαίων ἤθη, καὶ βεβεοῖ τὴν ἀρχὴν τοῦ [[Wp/grc/Σεβαστός|Σεβαστοῦ]] καὶ τῶν Ἰουλοκλαυδίων ὡς ἐκγόνων ὄντων τῶν ἱδρυτῶν καὶ ἡρώων τῆς Ῥώμης τε καὶ τῆς Τροίας. [[File:VirgilAeneidVI.jpg|thumb|Ὁ Οὐργίλιος ἀναγιγνώσκει τὸ ΣΤ' τῆς Αἰνειάδος τῷ [[Wp/grc/Σεβαστός|Σεβαστῷ]] τε καὶ τῇ [[Wp/grc/Ὀκταυία|Ὀκταυίᾳ]], ἣ λιποψυχεῖ διὰ τὸ φρικτὸν τῶν ἀκουομένων (Jean-Joseph Taillasson)]] ==Ὑπόθεσις== Αἱ τῶν βιβλίων ὑποθέσεις ὑπὸ τοῦ Εὐγενίου Βουλγάρεως γεγραμμέναι εἰσί.<ref name=boulgo>Εὐγένιος Βούλγαρις (1791), ''[https://www.google.gr/books/edition/Æneidis_Libri_XII/LGNaAAAAYAAJ?hl=el&gbpv=1 Τῆς Αἰνειάδος Πουβλίου Οὐιργιλίου Μάρωνος τὰ ΙΒ βιβλία ἐν ἡρωικῷ τῷ μέτρῳ ἑλληνιστὶ ἐκφρασθέντα καὶ σημειώσεσι διηνεκέσι διευκρινηθέντα]'', ἐν [[Wp/grc/Ἁγία Πετρούπολις|Πετρουπόλει]] ἐν τῇ αὐτοκρατορικῇ ἀκαδημίᾳ τῶν ἐπιστημῶν</ref> === Βιβλίον Α === [[File:Dido Receiving Aeneas.jpg|thumb|right|Ἡ Διδὼ δεξιουμένη τὸν Αἰνείαν]] Αἰνείας ὁ Ἀγχίσου ἐξ Ἀφροδίτης, Τροίης αὐτῷ τῆς Πατρίδος ἁλούσης, πλέων μετὰ τοῦ πατρὸς, καὶ Ἀσκανίου τοῦ φύντος, καὶ συχνῶν ἄλλων, ἐπὶ χώρας ἀναζητήσει, ἔνθα Θεούς τε δὴ τοὺς πατρίους, καὶ εἴ τι ἐκ τοῦ Τρωϊκοῦ περιῆν ἔτι ὀλέθρου λείψανον, ἐγκαταστήσειεν· ἐπειδὰν μετὰ ἑπταετῆ πλάνην, ἀπὸ τῆς Σικελικῆς Νήσου ἐς Ἰταλίαν διὰ τοῦ Τυρρηνικοῦ ἐπεραιοῦτο πελάγους, κλύδωνι περιτυχὼν σφοδροτάτῳ, Αἰόλου τὴν καταιγίδα ὑποθήκαις Ἥρας κινήσαντος, σὺν ἑπτὰ ναυσὶν ἐξ ἁπασῶν αἷς ἐστέλλετο, μόναις τε καὶ μόγις, ἐπὶ Λιβύης περιεγένετο. Ἀφροδίτη οὖν ὑπὲρ τοῦ Υἱέως ἀσχάλλουσα τῷ πατρὶ Διῒ ποτνιᾶται, καὶ τὴν Ἥραν ἐπαιτιᾶται ὡς ἁπάντων αὐτὴν τῶν δεινῶν, ὅσα Τρωσὶν ἐπισυμβεβήκει, γενομένην ἀρχέκακον· Ζεὺς δὲ τὴν θυγατέρα παραμυθούμενος, τὰ τῶν Μοιρῶν αὐτῇ προαναφαίνει, ἅπερ ἑξῆς Αἰνείᾳ τε καὶ τοῖς Ἐπιγόνοις παναίσια πέπρωτο. Εἶτα Ζεὺς μὲν αὐτὸς διὰ Ἑρμοῦ τοῦ διάκτορος τὴν παρὰ Διδοῖ ξενίαν Αἰνείᾳ προευτρεπίζεται. Ἀφροδίτη δὲ τούτῳ, τῆς νεὼς ἀποβάντι καθ᾽ ἱστορίαν τῆς χώρας ἐν ᾗ καθώρμιστο, καὶ εἰς θήραν ἐλάφων τὸ μεταξὺ ἐξιόντι, ἐν σχήματι καὶ αὐτὴ θηρατείρας ἐπιστᾶσα, τὰ ἐκεῖ διαπυνθανομένῳ, ἅττα τε εἴη, καὶ ὑφ᾽ ὧν ἄρχοιτο, ἀναδιδάσκει. Ἐπιμαντεύεται δ᾽ αὐτῷ καὶ περὶ τῶν λοιπῶν νεῶν, ὡς ἄρα καὶ τούτων οἷ περισωθεῖεν αἱ πλεῖσται· ἐφ᾽ οἷς καὶ πρὸς τὴν Ἄνασσαν ἀφικέσθαι προτρέπεται. Αἰνείας τοιγαροῦν σὺν Ἀχάτῃ τῷ ὀπάονι, ὑπὸ νεφέλῃ τῇ περισχούσῃ λαθόντες, τὴν πόλιν εἰσίασιν. Ἔνθα καί τινας τῶν ἐκ τῶν ἄλλων νηῶν κατειληφότες ἑταίρων, ἱκέται τῇ Βασιλίδι παρίστανται, ἐπὶ τὸν ἐν τῇ ἀρτίως οἰκοδομουμένῃ πόλει Ναὸν προελθούσῃ, καὶ φιλόφρονος δεξιώσεως. Ἐπεὶ δ' Αἰνείας καὶ τὸν υἱὸν Ἀσκάνιον παρεῖναι ποθῶν, τοὺς ἐκ τῶν νεῶν ἀπέστειλεν ἄξοντας· δείσασα περὶ τῷ παιδὶ Ἀφροδίτη, μή τί γε δι’ ἐπιβουλῆς αὖθις Ἥρας σκαιὸν αὐτῷ ἐπιτυρευθείη, ἔν τινι τῶν ἐν Κύπρῳ ἄλσει κατευνάσασα κοιμίζει· ἀντ’ αὐτοῦ δὲ γόνον ἀνθυποβάλλει τὸν ἀϋτῇ ἴδιον, ἤτοι τὸν Ἔρον, εἰς τὸ ἀκριβὲς τῷ Ἀσκανίῳ παραμορφώσασα ἐναλίγκιον φαίνεσθαι, ὡς ἂν ὑπὸ τούτου δεινῷ τινι καὶ ἀμάχῳ τῷ πρὸς Αἰνείαν πόθῳ Διδὼ τρωθεῖσα, μηδὲν αὐτῷ, καὶ τοῖς ἀμφ' αὐτὸν Τρωσὶ δυσχερὲς, κατ' ἐπιβουλὴν αὖθις Ἥρας, ἐναπεργάσῃται. === Βιβλίον Β === [[File:Eneasanquises.jpg|thumb|right|Ὁ Αἰνείας φεύγει ἀπὸ τῆς Τροίας ἐπ' ὤμων ἔχων τε τὸν Ἀγχίσην λιπών τε τὴν Κρέουσαν]] Πολυπραγμονέστερον Διδοῦς ἐγκειμένης καὶ τὰ κατὰ τὴν Τροίας ἐκπόρθησιν ὡς ἔσχε μαθεῖν ἀκριβέστερον ἀξιούσης, Αἰνείας ἐπὶ λεπτοῦ διεξέρχεται. Διηγεῖται οὖν τὸ διὰ τοῦ Δουρίου Ἵππου στρατήγημα, ὃν, Δαναοὶ μὲν δρασμὸν ὑποκρινάμενοι, ἅτε δῆθεν ἐπὶ τῇ ἐνναετεῖ ἀπαυδήσαντες πολιορκίᾳ, οἷόν τι ἀνάθημα τῇ Ἀθηνᾷ κατέλιπον ἀνακεισόμενον Ἱλαστήριον· οἱ δὲ Τρῶες ἐπὶ τῷ ἑαυτῶν ὀλέθρῳ περιποιησάμενοι, ἐντὸς στῆσαι τῶν ἐπάλξεων ἔσπευσαν· Τῶν μὲν γὰρ ἐν Τρωσὶ, τὸν ὑφεύδοντα δόλον ὑφορωμένων, ὧν εἷς Λαοκόων μάλιστα ἦν· καὶ διὰ τοῦτο λύειν τὸ μηχάνημα παραινούντων· τῶν δὲ πλειόνων, δέει τοῦ περὶ τὸν Λαοκόωντα αὐτὸν, καὶ περὶ τὼ παῖδε συμπτώματος, καὶ πειθοῖ δὲ ἅμα τοῦ Ἀργείου Σίνωνος, (ὃν ὡς δραπέτην ἀφ᾽ Ἑλλήνων αὐτομολήσαντα συνέσχον) τὸ ἀνατεθὲν τῇ Θεῷ ἀσμενιζομένων, ἡ ψῆφος τῶν δευτέρων ἐκράτει. Καὶ δὴ τῶν τειχῶν τοῦ ἄστεος μέρους καθαιρεθέντος, ὅσον χωρῆσαι διελθεῖν, ὁ πελώριος εἰσενήνεκται ἵππος. Τῆς δ᾽ ἐφεξῆς νυκτὸς, τῶν ἐν τῇ πόλει, ὡς ἤδη καθεστώτων ἐν ἀσφαλείᾳ, βαθὺν ὑπνούντων, ἐπανέπλευσε μὲν ὁ στόλος ἅπας ἀπὸ Τενέδου τῆς Νήσου, ἔνθα ἐλάνθανον· ἐξέθορον δὲ κατὰ τὸ αὐτὸ καὶ οἱ τῶν Ἑλλήνων λογάδες, οἱ τῷ ἵππῳ ἔνδοθεν ἐνεδρεύοντες, καὶ τὴν πόλιν ἐμπιμπρᾶν ἀνεβάλλοντο καὶ διαπορθεῖν. Ἀντεπεξῆλθον δὲ τούτοις καὶ οἱ Τρῶες, τῇ πατρίδι ἐπιχειροῦντες ἀμύνεσθαι· καὶ μὲν δὴ, καὶ τὴν ἀρχὴν ἔδοξάν τι καὶ κατορθοῦν, τῶν πολεμίων ἀνελόντες συχνούς· ἀλλ᾽ ὅπου γὰρ, τῶν ἀναιρεθέντων αὐτοῖς Ἑλλήνων θωρακισθέντες τοῖς ὅπλοις, οὐ μικρὸν ἔδοξαν ἀπόνασθαι τῆς μεταμφιάσεως, εἰς τοὐναντίον περιετράπη τὸ δράμα, καθ᾽ ἑαυτῶν μᾶλλον ἀποχρησαμένοις τῷ σχήματι. Ἀμφοτέρωθεν γὰρ, πρὸς τε τῶν δυσμενῶν καὶ τῶν οἰκείων, τῶν μὲν μηδόλως, τῶν δὲ καὶ μάλα τοῦ πλάσματος ἐπαισθομένων, βαλλόμενοι διεφθάρησαν. Ὥστε τῶν Δαναῶν τέλεον κατισχυσάντων, τά τε Ἀνάκτορα κατεπορθεῖτο, καὶ Πρίαμος αὐτὸς ὑπὸ Πύρρου τοῦ Ἀχιλλέως ἀνῄρηται. Ἐν τούτοις Αἰνείας, ἐπεὶ τοῦ λοιποῦ μάτην ἑαυτῷ συνεῖδεν ἀγωνιζομένῳ καὶ κινδυνεύοντι, ἀπογνοὺς τῶν πραγμάτων, Θεοὺς μὲν τοὺς ἐφεστίους φέρειν τῷ πατρὶ ἐγχειρίσας Ἀγχίσῃ, καὶ τοῦτον ἐπωμισάμενος ἀσθενῶς ἔχοντα διὰ γῆρας πρὸς βάδισιν· καὶ μὲν δὴ, καὶ Ἀσκάνιον ἅμα συμπαραλαβὼν τὸν υἱέα, καὶ Κρέουσαν τὴν ἄλοχον· τὴν μὲν, τῶν Ἑλλήνων πάντα ἤδη κατειληφότων, ὡς ἐν τῷ θορύβῳ ἀπολειφθεῖσαν, ἀπώλεσε· τοῖς δὲ συναποδρὰς ἐπὶ τὴν Ἴδην τὸ ὄρος κατέφυγεν· ἔνθα γενομένῳ πληθὺς συνερρύη ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν τῶν ὁμοπατρίων, καὶ ἄλλων δὲ ἐκ τῶν συμμάχων, πανταχόθεν ὡς αὐτὸν συνδραμόντων, καί οἱ ἐφέπεσθαι, οἵπερ ἂν ἄγειν ἐθέλοι, προελομένων. === Βιβλίον Γ === [[File:Claude_Lorrain_002.jpg|thumb|right|Ὁ Αἰνείας ἐν τῇ Δήλῳ]] Ἀινείας, ἐκ τῶν ἐπὶ τῆς Ἴδης ὑλῶν, νῆας εἴκοσι ἐν Ἀντάνδρῳ παρασκευάσας, μετὰ Τρώων τῶν ὡς αὐτὸν προσερρυηκότων, ἐπὶ χώρας ἀναζητήσει ἀνεβάλετο πλεῦσαι, ἐφ᾽ ἧς τὸ περιλειφθὲν τοῦ γένους ἐπανασώσειε. Περαιωθεὶς δὲ πρῶτον ἐπὶ Θρᾴκης, ἐνταῦθα στῆσαι προέθετο τὴν μετάστασιν. Βωμὸν οὖν ἐγείρας αὐτόθι ἐφ᾽ ᾧ Θεοῖς θύσειε τοῖς ἐπιχωρίοις, φωνῆς ἤκουσε Πολυδώρου τοῦ ἐκεῖ προενταφέντος, γοερόν τι ἀποδυρομένου, καὶ ᾗ τάχος ἀποχωρεῖν παρακελευομένου τῆς γῆς, ἐφ᾽ ἧς Πολυμνήστωρ φθάσας αὐτὸν ἀνῃρήκει, τὴν ὑπὸ τοῦ πατρὸς Πριάμου σὺν αὐτῷ παρακατατεθεῖσάν οἱ περιουσίαν σφετεριούμενος. Ἐντεῦθεν οὖν Αἰνείας ἀπάρας, καὶ τὴν Δῆλον καταλαβὼν Νῆσον, ἐπὶ τὴν ἐξ ἀρχῆς τοὺς Τρῶας ἐνεγκαμένην ἐφικέσθαι χρῆναι ὑπὸ τοῦ ἐκεῖ χρηστηρίου ἀναδιδάσκεται. Ἡ δὲ ἦν ἄρα ἡ Κρήτη, ὡς ὁ πατὴρ Ἀγχίσης εἰκάζων τὸν τοῦ Θεοῦ χρησμὸν ἐξεδέχετο. Ἀλλὰ γὰρ κἀκεῖθεν αὖθις, ὅ τε ἐνεπισκήψας λοιμὸς τῷ στόλῳ, καὶ Θεῶν ἀρίδηλοι ὅσαι τῶν Ἐφεστίων, ἀνέπεισαν Αἰνείαν μεταπλεύσαντα Ἰταλίαν αἰτεῖν, ὡς ταύτην ἤδη πέρας τῆς πλάνης τοῖς Τρωσὶν ἐσομένην. Σφοδρῷ τοίνυν τῷ κλύδωνι κατὰ τὸν ἀνάπλουν καταληφθέντες, καὶ Νήσοις ταῖς Στροφάσιν ἐνορμισάμενοι, ὑπὸ τῶν ἐν αὐταῖς ἐπιπολαζουσῶν Ἁρπυιῶν ἠναγκάσθησαν ἀποστῆναι· ὅθεν ἐπὶ τὸ Ἄκτιον τραπέντες, καὶ Ἀπόλλωνι τῷ ἐκεῖ τιμωμένῳ ἀγῶνα γυμνικὸν ἐνστησάμενοι, ἑξῆς τε τὴν Φαιάκων παραμείψαντες Νῆσον, εἰς Ἤπειρον κατῇραν, ἧς Ἕλενος ἦρχεν ὁ τοῦ Πριάμου, προῖκα ταύτην ἐξ Ἀνδρομάχης παραλαβών, ἣν Ἕκτορος χηρωθεῖσαν, μετὰ τὴν Νεοπτολέμου τοῦ κτησαμένου ἀναίρεσιν, αὐτὸς ἀκοίτην ἠγάγετο. Ἐνταῦθα δὴ πρὸς Ἑλένου φιλοφρόνως λίαν Αἰνείας σὺν τοῖς περὶ αὐτὸν ἐπιξενωθεὶς, καὶ πολλὰ τῶν οἱ συμβαίνειν μελλόντων ὑπ᾽ αὐτοῦ, ἅτε Μαντικοῦ ἀνδρὸς, καὶ τῷ Ἀπόλλωνι ἱερατεύοντος, προκατηχηθεὶς, ἐπ᾽ Ἰταλίας τὸν πλοῦν ἰθύνει. Σικελίαν δὲ παραπλεύσας, καὶ ὑπὸ Αἴτνῃ τῷ ἐπ᾽ αὐτῆς ὄρει ἐλλιμενισθεὶς, Ἀχαιμενίδῃ προσεντυγχάνει τῷ ὑπὸ Ὀδυσσέως ἐκεῖ προεγκαταλειφθέντι, ὑπὸ δὲ τούτου, ἡλίκη τις ἦν, ἡ τῶν ἐν τῇ χώρᾳ διαιτευόντων Κυκλώπων ὠμότης τε καὶ θηριωδία καταμαθὼν, καὶ ὡς εἶχε τάχους σπεύσας ἀπᾶραι· καὶ μὲν δὴ καὶ Σκύλλης τε καὶ Χαρύβδεως, ἃς παραμεῖψαι ἔδει, ἀποσωθεὶς, ἐπὶ λιμένα τέως κατάγεται πόλεως Δρέπανον καλουμένης, ἐν ᾗ Ἀκέστης ὁ Τρὼς βασιλεύων ἦν· ἔνθα καὶ Ἀγχίσης ὁ γηραιὸς τὸ ζῆν ἐξεμέτρησεν, ἀμύθητον ὅσον Αἰνείᾳ τῷ ἐξ αὐτοῦ φύντι τὸ ἄλγος καταλιπών. Ἀνενεκτέον οὖν ἐπὶ τὸν ἀπὸ Δρεπάνου πλοῦν ἐφεξῆς, τὴν τῷ Τρωϊκῷ στόλῳ ἐπιβρίσασαν ζάλην, καὶ τὴν ἐντεῦθεν ναυαγίαν, ἣν ἐν τῷ Α΄ τῆς Αἰνειάδος ὁ Ποιητὴς φθάσας διερραψῴδησεν. === Βιβλίον Δ === [[File:Affresco_romano_-_Enea_e_di_(cropped).jpg|thumb|right|Διδὼ καὶ Αἰνείας]] Σφοδροτάτῳ τῷ πρὸς Αἰνείαν ἔρωτι ἁλοῦσα Διδὼ, καὶ τῇ Κασιγνήτῃ αὐτῆς τὸ πάθος ἐκφήνασα, ὑπὸ ταύτης τῷ ἐρωμένῳ εἰς γάμον νεῦσαι συνελθεῖν καθυποβαλλούσης, οὐκ ἄκουσα πείθεται. Ἦν δ' ἄρα τὸ πρᾶγμα οὐδὲ Ἥρῃ τῇ Θεῷ ἀπαρέσκον· ὡς ταύτῃ γε ἀπ' Ἰταλίας Αἰνείαν ἀποστῆσαι διανοουμένῃ, ὃ πάνυ ἐβούλετο. Διὸ καὶ μνήστρειαν τοῦ γάμου καὶ προαγωγὸν ἑαυτὴν τῇ Ἀφροδίτῃ ἐπηγγείλατο παρασχέσθαι, εἰ κἀκείνῃ συνδόξειεν. Ἐφεξῆς οὖν, ὡς Διδὼ καὶ Αἰνείας σὺν Ἀσκανίῳ, καὶ ὅσον ἦν τὸ ἐπισημότερον ἐξ ἀμφοῖν τῶν γενῶν, εἰς θήραν ἐξῄεσαν· κλυδωνίου δεινοῦ τινος ὑπὸ Ἥρας ἐξεγερθέντος, ἄμφω μὲν, ἥ τε Διδὼ καὶ Αἰνείας, ἐπὶ τὸ αὐτὸ σπέος ἐκ τοῦ παρατυχόντος προσπεφευγότες, ἐν οἰωνοῖς οὐκ αἰσίοις ἐκεῖ συνεγένοντο. Τοῦ τοίνυν γάμου εἰς τοὐμφανέστερον ἤδη ἐκπροϊόντος, καὶ τῇ Φήμῃ διαδοθέντος, Ἰάρβας ὁ Γετύλοις ἀνάσσων ζηλοτυπήσας, καὶ τὸν ξένον αὐτοῦ προκριθῆναι χαλεπῶς ἐνεγκὼν, πολλὰ πρὸς Ζῆνα ποτνιᾶται τὸν Ἄμμωνα, ὃν αὐχῶν ἑαυτῷ διετέλει γεννήτορα. Ζεὺς δὲ ταῖς τοῦ υἱέως ἱκεσίαις παρενοχλούμενος, Ἑρμῆν διαπέμψας, ἀνυπερθέτως Αἰνείαν κελεύει Λιβύην ἀπολιπόντα ἐπ' Ἰταλίας ἀνάγεσθαι. Αἰνείου τοίνυν τῷ Διὸς κελεύσματι πειθαρχοῦντος, καὶ τὰ πρὸς τὸν ἔκπλουν διὰ τῶν ἑταίρων λάθρα παρασκευάζοντος, συνεῖσα τέως Διδὼ τὸ γινόμενον, καὶ πολλὰ μὲν αὐτὴ ἀμέσως, πολλὰ δὲ καὶ διὰ τῆς Κασιγνήτης, τὰ μὲν ἐπιμεψαμένη, τὰ δὲ καὶ σὺν δάκρυσιν ἱκετεύσασα, ἐφ' ᾧ μὴ πρὸς αὐτοῦ ἐγκαταλειφθείη· ὡς οὐδόλως αὐτὸν πεῖσαι κατίσχυσεν, Ἑρμοῦ μάλιστα καθ' ὕπνους καὶ δεύτερον ἐπιφανέντος αὐτῷ, καὶ ἐκχωρεῖν ἐπισπέρχοντος· ἐπεὶ καὶ τῆς νηὸς αὐτὸν ἤδη ἐπιβάντα κατεῖδεν, ἀπογνοῦσα λοιπὸν, ἐπὶ πυρᾶς ἀναβᾶσα, ἥνπερ ἐν ἀδύτοις τῶν Ἀνακτόρων ἦν ἐπινησαμένη, ὡς Θεοῖς δῆθεν ῥέξουσα τοῖς ὑποχθονίοις· μυρία τε ὅσα ἐπὶ τῆς πυρᾶς τοῦ μάτην ἐρασθέντος κατευξαμένη, αὐτόχειρ διὰ τοῦ ξίφους, οὗ ἐκεῖνος ἐξ αὐτῆς ὡς δῶρον προειληφὼς καταλελοίπει, τὴν ψυχὴν ἀπορρήγνυσιν. === Βιβλίον Ε === [[File:The_Trojan_Women_Set_Fire_to_their_Flee.jpg|thumb|right|Αἱ Τρῳάδες ὑφάπτουσι τὰς ναῦς]] Ἐκ Καρχηδόνος περαιούμενος Αἰνείας εἰς Ἰταλίαν, κλύδωνί τε τὸ δεύτερον κατὰ τὸν διάπλουν περιπεσών, ἐπὶ τὸ κατὰ Σικελίαν αὖθις ἐγκαθορμίζεται Δρέπανον, καὶ παρὰ Ἀκέστῃ (ἄλλως Αἰγέστῳ) φιλοφρόνως ἐπιξενοῦται. Ἐνταῦθα δὲ τὰ ὅσια τῷ πατρὶ Ἀγχίσῃ ἐπιτελῶν παρὰ τῷ ἐκείνου Σήματι ἀγῶνας ἐνεστήσατο τοὺς ἐνιαυσίους, Νηῶν τε δὴ ταχυπλοίας, καὶ δρόμου, καὶ κεστοῦ, καὶ τοξείας ἆθλα προθέμενος τοῖς νικήσασιν. Ἐν τούτοις περὶ τοὺς ἀγῶνας τῶν Τρώων ἀσχολουμένων, αἱ γυναῖκες ἐπὶ τῇ μακρᾷ τε καὶ μηδὲν πέρας ἐχούσῃ πλάνῃ ἀπειρηκυῖαι καὶ προσοχθίσασαι, καταπιμπρᾶναι τὰς Ναῦς ἐπιβάλλονται, πεισθεῖσαι μάλιστα καὶ τῇ Ἴριδι, τῇ ἐν σχήματι Τρωΐδος γραὸς, ὑποθήκαις Ἥρας, ἐπὶ τοῦτο προτρεπομένῃ. Ἀλλὰ γὰρ Ζεὺς λάβρον ὕσας εὐκαίρως, τοῦ ἐμπρησμοῦ τὰς νῆας, πλὴν τεσσάρων, τὰς λοιπὰς περιέσωσε. Νυκτὸς οὖν ἐπιστὰς Ἀγχίσης κατ᾽ ὄναρ τῷ Αἰνείᾳ, πόλιν ἐκεῖ, ὡς ἐξ αὐτοῦ Διὸς, κελεύει δομήσαντα, τὰς μὲν θηλυτέρας, καὶ τοὺς διὰ γῆρας, ἢ ἀσθένειαν, ἀπολέμους συνοικίζειν ἐν αὐτῇ ἐπὶ Σικελίας λιπόντα· αὐτὸν δὲ μετὰ τῶν ὁπλοτέρων τε καὶ ἐν ἀκμῇ ὄντων, εὐθὺ Ἰταλίας πλεῖν. Ἀλλὰ παραπλέοντα πρότερον εἰς τὸ ἐπὶ Κύμης Σπέος κατᾶραι, καὶ τῇ ἐνταῦθα συντυχόντα Σιβύλλῃ, ταῖς παρ᾽ ἐκείνης ὁδηγίαις ἐπὶ τὰ Ἠλύσια ἐφικέσθαι πεδία, ἔνθα περ αὐτῷ μυηθῆναι παρέσται τά οἱ τε καὶ τοῖς ὀψιγόνοις αὐτοῦ μετέπειτα συμβησόμενα. Πείθεται δὴ ταῦτα Αἰνείας, καὶ πόλιν δειμάμενος, Ἀκέστην (ἄλλως Αἰγέστην) ὄνομα, καὶ ταύτην ὡς ἐντέταλται συνοικίσας, τοῦ λοιποῦ εὐπλοῶν ἐπανάγεται, Ποσειδῶνος εὐμενῶς ἐπινεύσαντος ἱκεσίαις ταῖς Κύπριδος· παρ᾽ ὅσον γε, Παλινούρου ἤδη, ὡς διὰ πλοῦ γαληναίου τε καὶ ἀσφαλοῦς, ἐν τῷ οἰακοστροφεῖν ὕπνῳ δαμέντος, καὶ συνάμα τῷ πηδαλίῳ κατενεχθέντος τε καὶ καταποντωθέντος, τοῦ ἀμύμονος ἀπεστέρηται Κυβερνητῆρος· ἀνθ᾽ οὗ, αὐτὸν Αἰνείαν ἑξῆς αὐτουργῆσαι τὴν πηδαλιουχίαν ἐδέησεν. === Βιβλίον ΣΤ === [[File:PIETRO_TESTA_AENEAS_ON_THE_BANK_OF_THE_RIVER_STYX.jpg|thumb|right|Ὁ Αἰνείας καὶ ἡ Σίβυλλα, ἔχουσα ἐν χερσὶ τὸ χρυσοῦν ἔρνος, παρὰ τῇ Στυγί]] Ἐν Κύμῃ Αἰνείας ἐγκαθορμίζεται· ὑπὸ δὲ Δηϊφόβης Φοιβάδος, τῆς τὸ ἐκεῖ Ἄντρον οἰκούσης, ὅσα τέ οἱ ἐπ᾽ Ἰταλίας ἀφικομένῳ ἔμελλεν ἀπαντᾶν, καὶ ἅττα δέοι ποιῆσαι, μυσταγωγεῖται. Μισήνῳ τοίνυν τῷ Σαλπιστῇ καταποντωθῆναι φθάσαντι, Κενήριον ἐπὶ τῆς ἐγγὺς ἄκρας ἀφοσιώσας, ἑξῆς τὸ χρυσοῦν Ἔρνος, οὗ ἄνευ τὴν εἰς ᾍδου κάθοδον ἐπιτραπῆναι οὐκ ἦν, ὑποθήκῃ τῆς Μαντιπόλου προῆλθεν ἐπιζητήσων, συνεξιούσης καὶ αὐτῆς, καὶ ποδηγοῦ αὐτῷ γενομένης. Καὶ δὴ τῇ προσπτήσει δυεῖν περιστερῶν παρακολουθήσας, καὶ τὸ Ἔρνος εὑρὼν καὶ ἀποδρεψάμενος, σὺν αὐτῷ καὶ τῆς Σιβύλλης συνοδευούσης, διὰ τοῦ ἐν τῷ Ἀόρνῳ Ἄντρῳ στομίου εἰςᾍδου κάτεισιν. Ἔνθα δὴ, παντοίοις μὲν πρῶτον τερατομόρφοις τε καὶ φρικαλέοις εἴδεσι κατ᾽ αὐτὴν τεταγμένοις τὴν εἴσοδον ὑπαντήσας, παρελθὼν δ᾽ οὖν ὅμως, καὶ ταῖς Στυγίοις ὄχθαις πελάσας, ἐν πολλοῖς καὶ ἄλλοις, τοῖς ὑπὸ Χάρωνος τοῦ Πορθμέως διαπεραιωθῆναι δεομένοις, καὶ Ὀρόντῃ περιτυγχάνει, καὶ Παλινούρῳ, οἷς ὁ διάπλους, ὡς ἀτυμβεύτοις ἔτι, ἀπείρητο. Ἐντεῦθεν τὸ Στυγὸς ὕδωρ διαπλεύσας μετὰ τῆς ποδηγέτιδος μάντεως, καὶ τοῦ Κερβέρου κυνὸς, ὃς τῇ εἰσόδῳ ἔφεδρος ἐφεστήκει, τῷ ὑπὸ ταύτης προπαρασκευασμένῳ ὑπνοφόρῳ Φαρμάκῳ ἀποναρκωθέντος, διελθὼν ἀπαρακωλύτως, τοὺς ἐν ᾍδῃ πάντας καθιστορεῖ, τάξεσί τε, καὶ ἡλικίαις, καὶ καταστάσεσι διαφέροντας. Τούς τε ἐκ νηπίων, ἢ ἀώρως ἔτι προεξεληλυθότας τοῦ βίου, καὶ τοὺς ἐκ διαβολῆς τε καὶ σκευωρίας ἀπαρθέντας ἀδίκως, καὶ μὲν δὴ, καὶ τοὺς τοῦ ζῆν ἑαυτοὺς ὑπεξαγαγόντας βιαίως, ἄλλως τε, καὶ διὰ μανίαν ἔρωτος οὐκ εὐτυχήσαντος· ἐν οἷς καὶ τῇ Διδοῖ συνήντησεν· ᾗ καὶ τὸ περιὸν ἔτι καὶ ἀκμάζον τῆς πικρίας, λόγοις προσηνεστέροις πειρασάμενος ἐκμειλίξασθαι, οὐδ᾽ ἀποκρίσεως παρ᾽ αὐτῆς ἠξίωται τὸ παράπαν, βλοσυρόντι καὶ δυσμενὲς προσεπιβλεψάσης, καὶ ὅλως ἀποστρεψαμένης. Ἐντεῦθεν οὖν μεταβάς, ἐπὶ τοὺς ἐκ τῶν ὅπλων μέγα τὸ κλέος ἀραμένους μετεχώρει, καὶ Δηϊφόβῳ συνέτυχεν ἐν αὐτοῖς τῷ Πριάμου, καὶ τὸν τῆς τελευτῆς τῆς ἐκείνου τρόπον, ὅνπερ ἀγνοῶν εἰς τοῦτο ἐτύγχανε, κατέμαθε παρ᾽ αὐτοῦ. Εἶτα πρὸς τὰ λαιὰ τῆς Ταρταρέου προεληλυθὼς χώρας, καὶ τά γε πολυειδῆ καὶ ποικίλα τῶν ἐν ᾍδου κολαστηρίων ὑπὸ τῆς ὁδηγοῦ Σιβύλλης ἐνωτισθεὶς, ἐς αὐτὰ δὴ τὰ Πλάτωνος ἀφικνεῖται Ἀνάκτορα, καὶ τὸ χρυσοῦν ὃ φέρων ἐτύγχανεν Ἔρνος ἐνταῦθα τῷ Πυλῶνι, ᾗ καθῆκε, προσαναρτήσας, ἐπὶ τὰ Ἠλύσια πεδία, τὸν τῶν Μακάρων χῶρον, πρόεισιν. Ἔνθα, Μουσαίου αὐτὸν ξεναγήσαντος, Ἀγχίσῃ περιτυγχάνει τῷ γεννήτορι· ὑφ᾽ οὗ τὰς τοῦ ἐφεξῆς ἐσομένου Κράτους, Ἀλβανῶν τε δὴ καὶ Ῥωμαίων, μεταβολάς τε καὶ τύχας προεκδιδάσκεται· πρὸς δὲ, καὶ τῶν ὕστερον ἐπιγενησομένων Ἡρώων τοὺς κρατίστους τε καὶ τῶν ἄλλων ἀρεταῖς ὑπερέχοντας καὶ κατορθώμασι προεκμανθάνει, ἄχρι Καίσαρος Ἰουλίου, καὶ Αὐγούστου αὐτοῦ. Ἐφ᾽ οἷς, καὶ στέφανον ἐπαίνων διαπλεκόμενον ἀκούει, ἑνὶ τῶν αὐτοῦ ὀψιγόνων· τουτέστι, Μαρκέλλῳ τῷ Ὀκταουΐας τῆς ἀδελφῆς Αὐγούστου υἱεῖ, τῷ ἐν ἀκμῇ νεότητος, καὶ ἐν πολεμικαῖς πράξεσιν ἐπισήμως ἀνδραγαθοῦντι καὶ ἀριστεύοντι, προαρπαχθησομένῳ τοῦ βίου, καὶ τὰς ἐπ᾽ αὐτῷ Ῥωμαίων ἐλπίδας φροῦδας ἀποφανοῦντι. Τελευταῖον δὲ τάδε πάντα Αἰνείας προμυηθεὶς, ἐκ νερτερίων διὰ τῆς ἐλεφαντίνης ἀνελθὼν πύλης ἐπὶ τοὺς ἑταίρους ἐπάνεισι, καὶ σὺν αὐτοῖς ἐκ Κύμης εἰς Γαιήτην στέλλεται τὴν κατὰ τὸ Λάτιον, τοῦθ᾽ ὅπερ ἄρα καὶ τὸ πέρας τῆς αὐτοῦ ναυτιλίας προὔκειτο. === Βιβλίον Ζ === [[File:Ascanius_Shooting_the_Stag_of_Sylvia_1682_Claude_Lorrain.jpg|thumb|right|Ὁ Ἀσκάνιος τοξεύει τὴν ἔλαφον]] Ἐπὶ τὰς Τίβριδος προχοὰς Αἰνείας ἀπὸ Κύμης κατάρας, πρὸς ἀγρῷ Λαύρεντι, ἢ Λωρεντῷ καλουμένῳ, ὁρμίζεται. Ἐνταῦθα δὲ, ἐξ ὧν, παρὰ τὴν ἐπὶ τῆς ὄχθης σχεδιασθεῖσαν αὐτοῖς δαῖτα, τῷ υἱεῖ Ἀσκανίῳ ἐπῆλθε φθέγξασθαι, πέρας ἤδη σφίσι τὰ τῆς πλάνης τεκμηράμενος ἐσχηκέναι, πρὸς Λατῖνον τὸν κρατοῦντα τῆς χώρας, τοὺς ἐν δώροις τε καὶ ἱκεσίαις διαπέμπεται πρεσβευσομένους, τά τε εἰς εἰρήνην προβαλομένους, καὶ μέρος γῆς ἐξαιτησομένους εἰς οἰκισμὸν πόλεως. Τούτους Λατῖνος ἀσμένως ὑποδεξάμενος, οὐχ ὅπως κατένευσεν αὐτῶν ταῖς αἰτήσεσιν ἡδέως ἐπευδοκήσας, ἀλλὰ καὶ Λαῦναν, ἢ Λαουϊνίαν τὴν θυγατέρα, ἐφ' ἧς μόνης αὐτῷ ἡ τοῦ κράτους διαδοχὴ ἐπεσάλευεν, Αἰνείᾳ τῷ ἐκείνων ἡγεμόνι διὰ γάμου συνάψαι προσεπηγγείλατο, ἔκ τινων εἰς τοῦτο χρησμῶν ἐνηνεγμένος, δι’ ὧν παρὰ Φαύνου τοῦ πατρὸς ἐτύγχανε προειληφώς, μηδενὶ τῶν ἰθαγενῶν τε καὶ ἐγχωρίων, ἀλλ' ἢ τῷ ἀπὸ ξένης ἥκοντι θέμις εἶναι τὴν παῖδα κατεγγυήσασθαι. Τούτοις Ἥρα ἐπινεμεσήσασα, Ἀληκτῶ τὴν Ἐριννὺν μεταπεμψαμένη ὑποδρήστειραν ποιεῖται, ὅπως ἂν μηχαναῖς ἁπάσαις τοῖς προτεθεῖσιν αὕτη ἐμποδὼν σταίῃ, τὰ τῆς εἰρήνης ἀνατρεψαμένη καὶ τὰς συνθεσίας συγχέασα. Ἀληκτὼ τοίνυν εἴκουσα τῇ Θεῷ, Ἀμάτην πρὸ παντὸς τὴν Ἄνασσαν Λατίνων ὑποβάλλειν ἐπείγει τῷ ὁμολέκτρῳ, οὓς μετὰ τοῦ ξένου γάμους τῆς θυγατρὸς ὑπέστη παρ’ οὐδὲν θέμενον, Τύρνον, τὸν καὶ πρὸς γένους μάλιστα αὐτῇ ὄντα, εἰς γαμβρὸν εἰσποιήσασθαι. Τὸν δ' εὐνέτην παραπεῖσαι μηδαμῶς δυνηθεῖσαν, εἰς βακχικήν τινα μανίαν οἰστρηλατεῖ τὴν γυναῖκα, καὶ εἰς ἐρήμους ἐξάγει· τό τε θυγάτριον συμπαραλαβοῦσαν ὡς ἤδη τῷ Βάκχῳ ἀφοσιωθὲν ἱερὸν εἶναι καὶ πολὺν δὲ καὶ ἐξ ἄλλων τῶν συνεκβακχευθεισῶν οἱ γυναικῶν συνεφελκομένην θίασον. Εἶτ’ ἐπ’ αὐτὸν Τύρνον ἡ Ἐριννὺς ἐπιστρέψασα, εἰς μανικήν καὶ τοῦτον παραπλησίως ὀργὴν ὑπεκκαίει, καὶ πρὸς τὴν δι' ὅπλων ἄμυναν ἐξανίστησιν, ἅτε τῶν αὐτῷ δῆθεν ἐποφειλομένων γάμων ἀδίκως ἀποστερούμενον, καὶ τοῦ ξένου ὀπίσω πρὸς ὕβριν τασσόμενον. Ἐπὶ δὴ τούτοις Ἀληκτὼ καὶ ἀρχὴν ἑτέραν τῆς στάσεως ὑποβάλλεται· Ἀσκανίῳ γὰρ τῷ Αἰνέου σὺν ἡλικιώταις ἄλλοις ἐξιόντι εἰς θήραν, Ἔλαφον ὑφίστησι πρὸ ὀφθαλμῶν ἀδεῶς νεμομένην, τιθασσήν τινα ταύτην καὶ χειροήθη, ἣν ἡ Τυρρέως τοῦ ἐπὶ τῶν βασιλικῶν ποιμνίων θυγάτηρ, ἐκθύμως ἔχαιρε τημελοῦσα καὶ ἀτιτάλλουσα. Τῆς οὖν Ἐλάφου ὑπὸ τοῦ μέιρακος τοξευθείσης, καὶ πολλοῦ μὲν θροῦ τοῖς ἀμφὶ Τυρρεῖ διὰ δὴ τοῦτο κινηθέντος, αὐτίκα δὲ καὶ τῶν ἐκ γειτόνων ἀγρωτῶν ἐκ τοῦ παρατυχόντος καθοπλισθέντων τε καὶ ἐπιδραμόντων, χαλεπή τις δῆρις τούτων μεταξὺ καὶ τῶν Τρώων νεανίσκων συνερράγη· ἐν ᾗ τῶν μὲν Τυρρέως υἱέων τὸν προγενέστερον συνέβη πεσεῖν, Γαλησὸν δὲ τῆς συμβολῆς τραυματίαν ἐξενεχθῆναι, τὸν ἐπὶ τῆς χώρας Ἀγρωτῶν τὸν ἐπισημότατον· Ἐντεῦθεν ἐφεξῆς δεινότερος ὁ πόλεμος ὡς ἐκ παρασκευῆς συνεξήφθη, Λατίνου μὲν τοῦ Βασιλέως τοὺς ὑπ’ αὐτὸν τελοῦντας ἀπεῖρξαι τῶν ὅπλων μάτην σπουδάσαντος, Τύρνου δὲ τοὐναντίον εἰς μάχην προτρεπομένου τοὺς οἰκείους, καὶ δυνάμεσιν ἰδίαις τε δὴ καὶ συμμαχικαῖς, ταῖς παρὰ τῶν ἐν τοῖς ὁμοροῦσι δυναστευόντων δήμοις, τὴν δῆριν προάγοντος· ὧν δὴ πολλαχόθεν συμπροσερρυηκότων τὸν κατάλογον, ἐν τέλει τῆς ἐν χερσὶ ῥαψῳδίας ὁ Ποιητὴς ἐπεισαγαγὼν, οὐκ ἀτερπῆ τινα οὐδ' ἀνόνητον ἐσομένην τὴν ἱστορίαν τῆς πάλαι Ἰταλίας, καὶ τῶν αὐτὴν ἐχόντων διαφόρων ἐθνῶν, τοῖς ἀρχαιολογοῦσι κατέλιπεν. === Βιβλίον Η === [[File:Anthony_van_Dyck_-_Venus_Asks_Vulcan_to_Cast_Arms_for_her_Son_Aeneas_-_WGA07447.jpg|thumb|right|Ἡ Ἀφροδίτη αἰτεῖ τὸν Ἥφαιστον παρασκευάζειν τῷ Αἰνείᾳ παντευχίαν]] Τύρνος τὸ πολέμου σύσσημον ἄρας, καὶ Συμμαχικὸν ἐπαθροίσας ἐκ τῶν ὁμόρων συχνόν, καὶ πρὸς Διομήδην ἔτι τὸν ἐξ Ἄργους διαπρεσβεύεται. Αἰνείας δὲ ταῖς κατ' αὐτοῦ τηλικαύταις παρασκευαῖς ἐπιθροηθεὶς καὶ περὶ τῶν ἐσομένων ὡς εἰκὸς ἐμμερίμνως ἔχων, ὑπὸ Τιβερίνου (ὅς ὁ τοῦ ποταμοῦ ἔφορος ὑπῆρτε Θεός) νυκτός οἱ κατ' ὄναρ ἐπιφανέντος, πρὸς Εὔανδρον τὸν Ἀρκάδα καταφυγεῖν παραινεῖται, καὶ τὴν ἐκείνου βοήθειαν ἐπικαλέσασθαι. Ἔυανδρος δὲ ἀσμένως τὸν ἄνδρα καὶ φιλοφρόνως ὑποδεξάμενος, καὶ τούτῳ συνεορτάσας (Ἦν γὰρ Ἡρακλεῖ τηνικαῦτα Εὔανδρος κατὰ συγκυρίαν τελῶν τὰ ἐτήσια, ἐπὶ εὐεργετήματι τῇ χώρᾳ πάλαι ὑπὸ τοῦ ἥρωος προκαταβληθέντι ὅπερ ἐκτενέστερον τῷ ξένῳ καὶ διεξῆλθεν) οὐδὲ τὴν ζητουμένην ἐπικουρίαν ἀπένευσε. Πάλλαντα γὰρ τὸν υἱὸν, ἐφ' ᾧ καὶ μόνῳ αἱ τῆς διαδοχῆς ἐλπίδες αὐτῷ ἐπεσάλευον, μετὰ τετρακοσίων ὁπλιτῶν ἐφίππων τοῖς Τρωσὶ συνεξέπεμψεν· ἀναδιδάξας ἔτι Αἰνείαν καὶ πρὸς Τυρρηνοὺς ἀφικέσθαι, ἑτοίμην αὐτῷ καὶ τὴν ἐξ ἐκείνων ἀρωγὴν προσεπαγγειλάμενος, ἅτε δὴ κατὰ Μεζεντίου τοῦ τυραννοῦντος αὐτῶν καταστασιασάντων, καὶ ὅπλα ἀραμένων πολέμια· τὸ δὲ δὴ πλέον, καὶ ἐν χρείᾳ τοῦ ἐν τῷ πολέμῳ σφῶν ἡγεμονεύσοντος καθεστώτων· ὅνπερ ἐξ ὀθνείου τινὸς καὶ ἀλλογενοῦς σφίσι δεῖν ἔσεσθαι, κατὰ χρησμὸν προηγόρευτο. Ἐν τούτοις καὶ Ἀφροδίτη ὑπὲρ Αἰνείου Ἡφαίστῳ ἐντυχοῦσα τῷ ὁμολέκτρῳ, παντευχίαν τῷ ἐξ Ἀγχίσου αὐτῇ τεχθέντι παρασκευάζει, ἄρρηκτον δὴ ταύτην, καὶ ὅλως ἀήττητον. Ἧσπερ ὡς ἀφορμῆς ὁ Ποιητὴς εὐστόχως δραξάμενος, ἐπὶ τῆς Ἀσπίδος, ποικίλα τούτου καὶ ὑπερφυῶς δαιδαλέου τεχνάσματος, ἐπιτομὴν οἷόν τινα κεφαλαιώδη τῆς Ῥωμαίων Ἱστορίας ἐγκαταγράψαι δαιμονίως πεφιλοτίμηται, τὴν ἄνωθεν ἐξ ἀρχῆς, καὶ ἀπὸ πρώτης καταβολῆς τοῦ Ἔθνους, ἔς γε καὶ ἐπ' αὐτὸν τὸν Αὔγουστον παρατείνουσαν. === Βιβλίον Θ === [[File:Wenceslas_Hollar_-_Nisus_slaying_Volscens_(State_2)_2.jpg|thumb|right|Ὁ Νῖσος ἀποκτείνει τὸν Οὐόλεσκεντα]] Αἰνέου παρὰ Τυρρηνοῖς ἐπὶ συμμαχίας αἰτήσει διατρίβοντος, Ἥρα διὰ τῆς Ἴριδος προτρέπεται Τύρνον, σπεύσαντα τὴν ἐπάνοδον προκαταλαβέσθαι καὶ διαπορθήσασθαι Τεύκρους, τοῦ Ἡγεμόνος ἤδη χηρεύοντας· ὁ δὲ πεισθεὶς παραυτίκα, καὶ τὴν δύναμιν προσαγαγών, ἐπεὶ κατὰ χώραν τοὺς πολεμίους ἑώρα ἐντὸς τοῦ ὀχυρώματος μένοντας, μηδὲ προελθεῖν ὅλως τῶν ἐπάλξεων ἐπιθαρῤήσαντας, (τοῦτό σφισιν ὑπὸ Αἰνείου δηλονότι προενταλθέν) ἐπὶ τὰς νῆας τραπόμενος δῃοῦν ἐπεχείρει, ἀλλὰ μάτην. Ταύτας καὶ γάρ, ὡς ἐκ τῶν ἐπὶ τῆς Ἴδης δρυμώνων ξυλουργηθείσας, τῇ τῶν Θεῶν Μητρὶ πάλαι προεντευξαμένῃ Ζεὺς χαρισάμενος, καὶ τοῦ ἐμπρησμοῦ περισώσας, εἰς Νύμφας πελαγίους παραδόξως μετήμειψε. Τύρνος δ' ἐν σμικρῷ θέμενος τὸ τερατουργηθέν, μᾶλλον δὲ καί οἱ συντελέσειν αὐτῷ κρίνας τὸ πρᾶγμα, ὡς οὕτως ἐντὸς ἀρκύων τοὺς δυσμενεῖς ἕξοντι, τὴν τοῦ διαδρᾶσειν ἐλπίδα ἤδη ἀφῃρημένους· τὸ τέως νυκτὸς ἐπιγενομένης, περὶ τὴν ἐκείνων χαράκωσιν φύλακους καθίστησι, τοὺς ἐπ' αὐτοῖς ἀγρύπως πολυωρήσοντας, τάγε τῆς ἐφόδου καὶ ἐκπορθήσεως ἀναβάλλων ἐπὶ τὴν αὔριον. Τῶν οὖν Τρώων ὧδε πολιορκουμένων, καὶ παρεῖναι μέν σφισιν Αἰνείαν ἐποριγνωμένων, ὅπως δ' ἂν ᾗ τάχος μεταπέμψαιντο βουλευομένων, Νῖσός τε καὶ Εὐρύαλος οἱ νεανίαι, οὓς φιλίας ἔρως ἰσχυρὸς ἀλλήλοις συνῆπτεν· αὐτεπάγγελτοι τὴν ὑπουργίαν ἀναδεξάμενοι, ὡς Αἰνείαν παραγενέσθαι ἑκόντες εἶναι αὐτοὶ ὑπέστησαν. Νύκτωρ δὲ τοῦ χάρακος ἐξελθόντες, καὶ τῶν φυλάκων συχνοὺς ἀνελόντες τῶν περὶ Ῥαμνήτην, καὶ αὐτὸν δὲ τοῦτον, οἴνῳ τε βαρυμένους καὶ ὕπνῳ συνεχομένους βαθεῖ· ἐν ᾧ κινδύνῳ ἤδη ἐκτὸς ἔσεσθαι προσεδόκων, ἱππέων περιπίπτουσιν εἴλῃ τῶν ὑπὸ Οὐόλσκεντος Τύρνῳ προσαγομένων. Ὑφ' ὧν Εὐρύαλος μὲν πρῶτον ἁλοὺς συνελήφθη, ἔπειτα δὲ καὶ Νῖσος, ἐπ' ἐκείνῳ τε καὶ ὑπὲρ ἐκείνου ἀγωνιζόμενος, θνήσκει· οὐκ ἀποινεῖ γεμήν, ὡς καὶ αὐτὸν Ὀυόλσκεντα φθάσας προαποκτεῖναι. Ἀμφοτέρων οὖν τῶν νεανίσκων αἱ κεφαλαὶ ἐπὶ δοράτων προτεθεῖσαι, μέγα τι καὶ πολύθρουν τοῖς ἐν τῷ ὀχυρώματι Τεύκροις ἐνήγειραν τὸ πένθος· τῆς Εὐρυάλου μάλιστα μητρός, ἀπ' αὐτῶν τῶν ἐπάλξεων, πρὸ τῆς τοῦ ὑοῦ κεφαλῆς πλεῖστον ὡς εἰκὸς τὸν γόον παρατεινοὐσης, καὶ ὀδυρμοῖς καὶ θρήνοις ἀπλέτοις ἐπιβοωμένης ἀπαραμύθητα. Ἐν τούτοις Τύρνος τὸ Τρώων Ἄστυ διαπορθῆσαι ὅλαις δυνάμεσιν ἀναβάλλεται, καὶ χαλεπή τις ἐντεῦθεν συρρήγνυται τειχομαχία, τῶν μὲν τὸ ἕρκος ὑπερβῆναι εὐτόλμως προθυμουμένων, τῶν δ’ αὐτόθεν ἐκ τοῦ θριγκοῦ καρτερῶς προσαμυνομένων· ἔπιπτον δ' ἑκατέρωθεν οὐκ ὀλίγοι εὐψύχως, ἔργα ἐπιδεικνύμενοι ἀνδρῶν. Ὅτε καὶ Ἀσκάνιος ὁ τοῦ Αἰνείου ἀριστεύσας ὤφθη τὸ πρῶτον, Νυμάνον ἕνα τῶν πολεμίων, ἀγερώχως ὑπερφρονοῦντά τε καὶ πρὸς ὕβριν λίαν μεγαλαυχούμενον, τοξείᾳ καταβαλών. Ἐν τούτοις δὴ Πάνδαρος καὶ Βιτίας οἱ κασίγνητοι, τολμητίαι ὑπὲρ τοὺς ἄλλους γενόμενοι, τὴν τοῦ ὀχυρώματος ἀναπετάσαντες πύλην σὺν πολλοῖς καὶ ἄλλοις ἐξέθορον, καὶ ἀνῄρουν ἐκ τῶν πολιορκούντων ἐπιφερομένους συχνούς. Τύρνος δ' ἐπαισθόμενος καὶ ἐπιδραμὼν Βιτίαν μὲν ἀνεῖλε τὸν ἕτερον τῶν ἀδελφῶν, θάτερον δὲ καὶ τοὺς λοιποὺς συνεξελθόντας Τρῶας τρεψάμενος, σὺν αὐτοῖς ἔλαθεν ἔσω τοῦ ἕρκους μόνος τῶν ἰδίων συνεισπεσών. Ἐνταῦθα δὲ οὐκ ὀλίγους ἀποκτείνας τῶν πολεμίων, ὡς πλείους ἔτι πανταχόθεν καὶ ἄλλους κατ' αὐτοῦ ἀθρόους ἔγνω συρρέοντας, ὑποχωρῶν τῷ πλήθει, ἅτε δὴ καὶ ἀποκεκμηκώς, ἀπ' αὐτῶν τέως τῶν ἐπάλξεων, καθ' ὃ μέρος ὁ ποταμὸς ἐτύγχανε παραρρέων, ἑαυτόν, ἐνόπλως ὡς εἶχε, κατενεγκών, καὶ ἐπὶ τοὺς οἰκείους διανηξάμενος, διασέσωσται. === Βιβλίον Ι === [[File:Jacques_Henri_Sablet_-_The_Death_of_Pallas_-_BF.1989.7_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|thumb|right|Ὁ θάνατος τοῦ Πάλλαντος]] Θεῶν ἀγορὰ ἐν Διὸς συγκροτεῖται, εἰς βουλὴν συναγείροντος· καὶ πρὸς γοῦν τὸ παρόν εἰς ὁμοφροσύνην αὐτοὺς πειρωμένου ἀνακαλέσαι ἀλλήλοις ἐρίζοντας· ἔσεσθαι γὰρ αὐτοῖς ἐπὶ τῶν Καρχηδονικῶν ὕστερον, ὅτε διοισομένοις εἰς μοίρας ἀντιπάλους ἀποκριθῆναι συμβήσεται. Ἐνταῦθα Κύπρις ἐξαναστᾶσα, τῶν δεινῶν ἕνεκα ποτνιᾶται, ὧν οἱ Τρῶες, κατὰ μῆνιν Ἥρας, εἰς πεῖραν ἦλθον· καὶ ὑπὲρ Ἀσκανίου μάλιστα, ὅπως ἂν αὐτῇ σωθείη ὁ παῖς, ἱκέτις καθίσταται. Ἥρα δ' ἐπὶ τούτοις ἀπολογουμένη, Αἰνείου τε δή, καὶ Τρώων, καὶ Ἀφροδίτης αὐτῆς ἀντικαταφέρεται. Ζεὺς δὲ τῆς μεταξὺ τούτων διαλλαγῆς ἀπογνοὺς ἐφ' ᾧ μήτε τῇ ὁμαίμονι καὶ ὁμευνέτιδι, μήτε δὲ τῇ θυγατρὶ προσοχθίσαι ἀδιαφορήσειν, τό γ' ἐπ' αὐτῷ, ἐπαγγέλλεται, καὶ Μοίραις ἐπιτρέψειν τὴν τῶν πραγμάτων ἔκβασιν. Ἐν τούτοις Αἰνείας, συνάμα τῷ ἐξ Ἐτρούσκων συμμαχικῷ, ἐπὶ νηῶν κατάρας τριάκοντα, τὰς μὲν ἰδίας, ἃς ἀπιὼν ἐνορμισαμένας κατελελοίπει, εἰς Νύμφας παραδόξως μεταβαλούσας οὐχ εὗρε, τοὺς δ' ἐν τῷ ὀχυρώματι ἑταίρους ὑπὸ τῶν πολεμίων δεινῶς πολιορκουμένους κατείληφε. Καὶ δή, τοῦ μὲν ἀποβῆναι προθυμουμένου, τῶν δὲ ἀπ' ἐναντίας, ὥστε τῆς ἀποβάσεως ἀπεῖρξαι ἀντιπαρατασσομένων, μάχη συρρήγνυται καρτερά· ἐν ᾗ Πάλλας ὁ τοῦ Ἀρκάδος Εὐάνδρου ἀναιρεῖται πρὸς Τύρνου, ἀνδραγαθισάμενος πρῶτον, καὶ προανελεῖν αὐτὸς φθάσας τῶν πολεμίων μάλα συχνούς. Αἰνείας δὲ ἐπὶ τῇ Πάλλαντος ἀναιρέσει οἷα εἰκὸς ὑπεραλγήσας, δεινήν τινα τοῖς Ῥοτόλοις ἐνειργάσατο θραῦσιν, συνεπεκδραμόντων οἱ, ἅμα σὺν Ἀσκανίῳ, καὶ Τρώων, τῶν τέως οἷον μορφορραφουμένων ἐντὸς τῶν ἐπάλξεων. Γνοῦσα τοίνυν Ἥρα ἐν ἀκμῇ κινδύνου Τύρνον στρεφόμενον, εἴδωλον αὐτῷ ἀμενηνόν τι, μορφὴν φέρον τὴν τοῦ Αἰνείου, ἀντιπαρίστησιν. Ὁ δὲ τὸ φάσμα, ὡσεὶ καὶ αὐτὸν Αἰνείαν ὄντα ἐλαύνων, ἄχρι καὶ μιᾶς τῶν νηῶν ἐντὸς ὄπισθεν ἐκείνου εἰσάλλεται· ἔνθα τοῦ εἰδώλου ἀπ' ὀφθαλμῶν αὐτῷ γενομένου, ἐν ἀμηχανίᾳ τε ἦν καὶ ἀπογνώσει, ἀπορῶν ὅποι τραπήσεται. Τῶν οὖν τῆς νεὼς πεισμάτων ὑπὸ Ἥρας διαρρηχθέντων, ἐπ' Ἀρδέας, ἧς αὐτὸς πόλεως ἦρχε, παρασυρεὶς τῷ ῥοθίῳ καὶ ἄκων κατάγεται. Τοὐντεῦθεν ἐπὶ τῆς μάχης Μεζέντιος ἀντικαθίσταται, καὶ τῶν μὲν Τρώων καὶ τῶν ἐπικούρων καταβάλλει πολλούς, Αἰνείᾳ δὲ συμβαλὼν καιρίαν τιτρώσκεται. Καὶ Μεζέντιος μὲν πρὸς τοῦ υἱοῦ Λαύσου, προβολῇ τῆς ἀσπίδος, τῷ τηνικαῦτα ἐκρύεται, ἀπόμαχός τε γεγονὼς ὑπεξίσταται· Λαῦσος δέ, ἀντί τε καὶ ὑπὲρ τοῦ Τοκέως ἀμυνόμενος πίπτει. Ὁ δὲ πατὴρ τὸν υἱὸν πεσόντα καταμαθών, καὶ τραυματίας ἤδη, ὅμως ἔφιππος ἐπανιών, ᾗπερ εἶχεν, οἱονεὶ ἀναμαχησόμενος, καὶ τὸν φύντα ὑπεκδικήσων, τῆς τοῦ Αἰνείου τέως καὶ αὐτὸς ἔργον δεξιᾶς γίγνεται. === Βιβλίον ΙΑ === [[File:Agreement between Camilla and Turnus.jpg|thumb|right|Ὁ Τύρνος καὶ ἡ Καμίλλα]] Μεζέντιον καταβαλὼν Αἰνείας, ἐξ ὅπλων τῶν ἐκείνου ἵστησι τρόπαιον. Καὶ τὸν μὲν τοῦ προαναιρεθέντος Πάλλαντος νέκυν, Εὐάνδρῳ τῷ γεννήτορι πομπικώτερον διαπέμπει, Λατίνοις δὲ ἀνακωχὰς ἐξαιτησαμένοις ἡμερῶν δώδεκα, ἐφ' ᾧ τοῖς ἐξ αὐτῶν ἐν τῇ μάχῃ πεσοῦσι κτερεΐξαι τὰ αἴσια, ἐπιτρέπει. Ἅμα δὲ καὶ αὐτὸς τοὺς ἐκ τῶν ἰδίων πεπτωκότας καθοσιοῦται πυραῖς. Ἐν τούτοις Βενύλου τοῦ προαποσταλέντος, ἐν ἀπράκτῳ τῇ πρεσβείᾳ πρὸς τοὺς ἰδίους ἐπανελθόντος, καὶ Διομήδους ἀπονεῦσαι Λατίνοις τὴν κατὰ Τεύκρων συμμαχίαν προσαγγείλαντος, ὁ Λατίνων ἄναξ τοὺς ἀμφ' αὐτὸν συγκαλέσας, περὶ τῶν καθεστώτων βουλεύεται, δῆλος αὐτὸς ὢν τὰ εἰς εἰρήνην ἐν τῇ βουλῇ ἀνθαιρεῖσθαι ὡς ἀσφαλέστερα. Ἔνθα Δράγκης μὲν ἰσχυρῶς ἐπιπλήττων Τύρνῳ (πρὸς ὃν καὶ ἄλλως ἐτύγχανε δυσνοῶν) ὡς ἐπὶ δῆριν οὔτοι γε αἰσίαν τὸ ἔθνος αὐτὸς συνελάσειεν, εἰς διαλύσεις ἐλθεῖν μετὰ Τεύκρων ἐπιμελὲς θέσθαι προὐτρέπετο. Τύρνος δ' ἀπεναντίας ἐπικρατέστερόν τε ἐνέχων καὶ ἀλαζονικώτερον, ἐπὶ τὸν πόλεμον παρορμᾷ. Νικᾷ γοῦν ἡ Τύρνου βουλή· καὶ τὰ μὲν εἰς ἄμυναν ἡ πόλις παρασκευάζεται, διχῇ δὲ τὰ τῆς στρατειᾶς διῳκονόμηται ἑκατέρωθεν. Τοῦ γὰρ Αἰνείου τὴν Ἱππάδα εἴλην κατὰ τοῦ Ἄστεος διὰ τῶν ὑπτίων ἐκπέμψαντος, αὐτοῦ δὲ τῷ πεζικῷ ἐκ τοῦ ὑπερτείνοντος τῆς χώρας λόφου ἐπιθέσθαι προελομένου· ὡσαύτως καὶ Τύρνος, τὸ μὲν ἱππικὸν πρὸ τῆς πόλεως ἔστησε παρατάξας, ἡγεμόνα ἐπιστήσας Καμίλλαν τὴν ἀντιάνειραν, σὺν Μεσσάπῳ τῷ ὑπ' αὐτῷ ἱππαρχήσοντι· αὐτὸς δὲ τὸ πεζικὸν ἄγων, ἐν ἐνέδραις τὰς δυσχωρίας προκατελάβετο, δι' ὧν ἐξ ἀνάγκης γίνεσθαι ἔμελλε τοῖς Τρωσὶν ἡ πάροδος. Μεταξὺ τοίνυν τῶν ἱππικῶν μάχης καρτερᾶς συρραγείσης, πολλὰ μὲν κατὰ Τεύκρων ἠρίστευσεν ἡ Καμίλλα· ἀλλ' ἐν ᾧ ὀπίσω Χλωρέως τοῦ Κυβέλης θυηπόλου, ἐν ὅπλοις διαπρέποντος ἀγλαεστάτοις, ἡ παρθένος ἐπήλαυνεν ἀπαραφυλάκτως, πέπτωκεν αὐτὴ καιρίαν πληγεῖσα ἐξ ἀδοκήτου ὑπὸ Ἄρρωνος λάθρα ἐπιβαλόντος. Οὐκ ἀποινεὶ μέντοι γε κομιδῇ, ὡς καὶ τοῦ Ἄρρωνος αὐτοῦ ἐφεξῆς ἀναιρεθέντος ὑπὸ Ὦπιδος, μιᾶς διατελούσης τῶν Νυμφῶν τῶν περὶ τὴν Ἄρτεμιν. Τῆς οὖν Καμίλλης οὕτω πεσούσης, οἱ μὲν Ῥοτόλοι θροηθέντες τρέπονται εἰς φυγήν, οἱ δὲ Τρῶες ἐπὶ τὸ ἄστυ, ὡς ἐξ ἐφόδου ἑλεῖν, ἐπελαύνουσι. Τύρνος δὲ ὑπὸ Ἄκκας, τῆς μάλιστα πιστῆς Καμίλλῃ, καὶ πρὸ τῶν ἄλλων κεχαρισμένης αὐτῇ συστρατιώτιδος ταῦτα διαμηνυθεὶς καὶ περὶ τῶν ὅλων δείσας, αὐτίκα τῆς ἐνέδρας ἐξυπανίσταται, κἀπὶ τὸ ἄστυ σπεύδει τῶν πραγμάτων ἀντιληψόμενος. Αὐτῷ δὲ παρὰ πόδας ὡσαύτως ἕπεται καὶ Αἰνείας μετὰ τοῦ σὺν αὐτῷ πεζικοῦ, καὶ κατ' ἀλλήλων ὅλαις ταῖς δυνάμεσιν ἀντιπαρατάσσονται. Ἀλλὰ τῆς νυκτὸς ἤδη ἐπικαταλαβούσης, ἀμφότεροι ἐγγὺς τῆς πόλεως παρεμβαλόντες διεταφρεύσαντο. === Βιβλίον ΙΒ === [[File:Aeneas_and_Turnus.jpg|thumb|right|Ὁ Αἰνείας ἀποκτείνει τὸν Τύρνον]] Λατίνων ἤδη τὸ δεύτερον περὶ Λωρεντὸν ἐν τῇ μετὰ Τρώων μάχῃ πταισάντων, Τύρνος ἐφ' ἑαυτόν, (καίτοι πολλὰ Λατίνου τε αὐτοῦ τοῦ γηραιοῦ Βασιλέως καὶ Ἀμάτης τῆς Ἀνάσσης ἀποτρέψαι μάτην πειρασαμένων) διὰ μονομαχίας τῆς πρὸς Αἰνείαν, τὴν περὶ τῶν ὅλων κρίσιν μεταποιεῖται· τίθενται οὖν ἐπὶ τούτῳ θυσίαι καὶ ὅρκοι. Ἀλλὰ γὰρ Ἥρα ἥκιστα τοῖς πραττομένοις ἐπευδοκοῦσα, διὰ Ἰϋτύρνης Νύμφης, κασιγνήτης Τύρνου, τὴν Καμέρτου μορφὴν ὑποδύσης, τὰς γενομένας συνθήκας συγχέει. Καὶ δὴ τοῦ Λατίνων στρατοῦ εἰς ἀθέτησιν οὕτως ὑπ' αὐτῆς καταδημαγωγηθέντος· ἄλλως τε καὶ οἰωνοῦ τινος ταῖς ἁπάντων ὄψεσιν ἀδοκήτως ἐπιφανέντος, Τολοῦμνος πρῶτος ὁ Μάντις, τῶν Γυλίππου τοῦ Τρωὸς υἱῶν ἕνα βαλὼν ἀνεῖλεν· ἐπὶ τούτοις δὲ καὶ Αἰνείαν, τὸν ἐγερθέντα θροῦν κατευνάσαι σπεύδαζοντα, ἐκ τοῦ ἀφανοῦς τις ἐπιτοξεύσας καιρίαν ἔπληξε, καὶ τῆς παρατάξεως ἠνάγκασεν ἐκχωρῆσαι, τὴν πληγὴν ἀκεσόμενον. Τηνικαῦτα δὲ μάχη συρρήγνυται καρτερά, ἐν ᾗ πίπτουσιν ὑπὸ χειρὸς Τύρνου τῶν Τρώων συχνόι· Αἰνείας δέ, τῆς μητρὸς αὐτῷ Ἀφροδίτης, διὰ δικτάμνου τὸ τραῦμα ῥᾳδίως ἀλθηναμένης, ἀναρρωσθείς τε καὶ παριὼν εἰς μέσους, πρὸς μονομαχίαν Τύρνον ὀνομαστὶ προκαλεῖται· ἐπεὶ δ' ἄρα τοῦτον ἡ κασιγνήτη (Μητίσκον γὰρ αὕτη τοῦ δίφρου ἐκστήσασα, ὑπὸ τῷ ἐκείνου εἴδει διεχαρίζετο τὰς ἡνίας) ἄλλοσέ ποι ἡνιοχοῦσα ἀεὶ παρεξῆγε, μηδ' εἰς πρόσωπον τῷ προκαλουμένῳ ἐλθεῖν ἐνεδίδου· Αἰνείας προσεμβαλὼν τῇ πόλει, τὰ πρὸ τοῦ Ἄστεος πάντα ἐπίμπρα, καὶ ἀνὰ κράτος ἐπόρθει. Ἐντεῦθεν Ἀμάτη, Τύρνον ἤδη δόξασα ἀπολέσθαι, καὶ τῶν ὅλων ἀπογνοῦσα, βρόχον ἀναψαμένη τελευτᾷ. Ταῦτα Τύρνος ἅπαντα διαμειφθεὶς ὑπὸ Σάγου, δείσας περὶ τῇ πόλει, πρὸς τὸν ἐκ συνθήκης ἀγῶνα Αἰνείαν ἐπανακαλεῖται· καθ' ὃν νικηθείς τε καὶ λιπαρὴς προσπεσὼν τῷ νικήσαντι, πολλά τε καθικετεύσας, ὥστε αὐτοῦ τε ἅμα, καὶ Δαύνου τοῦ γηραιοῦ αὐτῷ πατρὸς φείσασθαι, ἐγγὺς ἦλθε τοῦ πεῖσαι τὸ ζῆν οἱ χαρίσασθαι, εἰ μὴ ὁ τοῦ Πάλλαντος (ὃν αὐτὸς ἐναρίξας σεσυλήκει) ζωστὴρ προφανεὶς φρούδην αὐτοῦ τὴν ἱκεσίαν ἀνέδειξεν. Ἀλλ' ἐν τούτοις Αἰνείας, συννοήσας τὸν ἄνδρα τοῖς ἐνάροις τοῦ προαναιρεθέντος παιδὸς ἐγκομβούμενον, καὶ τῷ θυμῷ ὑπερζέσας, ἔργον μαχαίρας αὐτίκα εἰργάσατο. == Δείγματα == Προοίμιον (Α, 1-11): {| style="border: none;" | style="width: 50%;" |'''Λατινικὸν ποίημα''' | style="width: 50%;" |'''Ἑρμηνευθὲν ἑλληνιστί'''<ref name=boulgo/> |- |<blockquote>Arma virumque canō, Trōiae quī prīmus ab ōrīs<br/>Ītaliam, fātō profugus, Lāvīniaque vēnit<br/>lītora, multum ille et terrīs iactātus et altō<br/>vī superum saevae memorem Iūnōnis ob īram;<br/>multa quoque et bellō passus, dum conderet urbem,<br/>inferretque deōs Latiō, genus unde Latīnum,<br/>Albānīque patrēs, atque altae moenia Rōmae.<br/>Mūsa, mihī causās memorā, quō nūmine laesō,<br/>quidve dolēns, rēgīna deum tot volvere cāsūs<br/>īnsīgnem pietāte virum, tot adīre labōrēs<br/>impulerit. Tantaene animīs caelestibus īrae?</blockquote> |<blockquote>Τεύχε’ ἀείδω Ἄνδρα τε, ὃς πρῶτος δὴ Τροίης<br/>ἔξορος Ἰταλίηνδ’ ὑπὸ Μοιρῶν ἦλθεν ἰδ’ ἀκτάς<br/>Λαβινίους, ἀνὰ γῆν τ’ ἀνὰ πόντον πόλλ’ ἐπαληθείς,<br/>δαιμονίῃ τε βίῃ διά θ’ Ἥρης μνήμονα μῆνιν<br/>νηλεέος· πολέμῳ πολλὰ τλὰς κτίζεν ὅτ’ ἄστυ,<br/>ἐν δ’ εἰσῆγε θεοὺς Λατίῳ, γένος ἔνθα Λατίνων<br/>Ἀλβάνιοί τε πάτρες καί γ’ αἰπῆς Τείχεα Ῥώμης.<br/>Μοῦσα ἐφ’ οἷς μοι μνῆσον· ὅτου δ’ ἄρα Δαίμονος ἄτῃ,<br/>τίπτε δ’ ἐπαχθομένη κρείουσα Θεῶν, τόσ’ ἐλίττειν<br/>δεινὰ τὸν εὐσεβίῃ περίσημον, τόσσα τ’ ἀνατλᾶν<br/>θήκατο; Ἦ τόσος ἔστι χόλις φρεσὶν οὐρανίοισιν;</blockquote> |} Παραμυθητικὸς τοῦ Αἰνείου πρὸς ἑταίρους (Α, 198-207): {| style="border: none;" | style="width: 50%;" |'''Λατινικὸν ποίημα''' | style="width: 50%;" |'''Ἑρμηνευθὲν ἑλληνιστί'''<ref name=boulgo/> |- |<blockquote>Ō sociī — neque enim ignārī sumus ante malōrum —<br/>Ō passī graviōra, dabit deus hīs quoque fīnem.<br/>Vōs et Scyllaēam rabiem penitusque sonantīs<br/>accēstis scopulōs, vōs et Cyclōpia saxa<br/>expertī: revocāte animōs, maestumque timōrem<br/>mittite: forsan et haec ōlim meminisse iuvābit.<br/>Per variōs cāsūs, per tot discrīmina rērum<br/>tendimus in Latium; sēdēs ubi fāta quiētās<br/>ostendunt; illīc fās rēgna resurgere Trōiae.<br/>Dūrāte, et vōsmet rēbus servāte secundīs.</blockquote> |<blockquote>Ὦ φίλοι, οὐ γάρ πού τι κακῶν ἀδαήμονες εἰμέν.<br/>Ὦ χείρω τλάντες, θεὸς οἴσει τοῖς δ' ἔτι πεῖραρ.<br/>Ὕμμες καὶ λύσσην Σκυλλαίην καὶ βαρυήχους<br/>ἤλθετ' ἀνὰ σκοπέλους, καὶ πετρῶν Κυκλοπίων δὲ<br/>πειρήθητέ ποτ’. Ἀλλ' ἄμπνυσθε ἀνίηρόν τε<br/>πᾶν ἀπόθεσθε δέος. Μνῆσθαι καὶ τῶν δὲ συνοίσει.<br/>Παντοίῃσι τύχαις διά τ' ἂρ τόσσων δὲ ἀγώνων<br/>σπεύδομεν ἐς Λάτιον, γῆς ἕδρας ἔνθ' ἀσαλεύτους<br/>Μοῖρ' ἐπιδεῖξαν, ἐκεῖ θέμις ἐξανέγερσθαι Τροίην.<br/>Τλῆτε, σαωθέντας μίμνει τά γε λῴον' ὀπίσσω.</blockquote> |} Ὑποθήκη τῷ Αἰνείᾳ παρὰ πατρὸς Ἀγχίσου (ΣΤ, 847-853): {| style="border: none;" | style="width: 50%;" |'''Λατινικὸν ποίημα''' | style="width: 50%;" |'''Ἑρμηνευθὲν ἑλληνιστί'''<ref name=boulgo/> |- |<blockquote>Excūdent aliī spīrantia mollius aera<br/>(crēdō equidem), vīvōs dūcent dē marmore vultūs,<br/>ōrābunt causās melius, caelīque meātūs<br/>dēscrībent radiō et surgentia sīdera dīcent:<br/>tū regere imperiō populōs, Rōmāne, mementō<br/>(hae tibi erunt artēs), pācīque impōnere mōrem,<br/>parcere subiectīs et dēbellāre superbōs.</blockquote> |<blockquote>Δείκελα χαλκεύσουσ’ ἁπαλώτερα ἔμπνοά τ’ ἄλλοι,<br/>πείθομ’ έγώ, γλύψουσ’ ἐκ πέτρης ἔμβια εἴδη,<br/>κρεῖσσον ἀτάρ τε δίκας ἐρέουσι· φοράς τε πόλοιο<br/>γράψουσιν καλάμῳ, καὶ τείρεα ἅττ’ ἐπιτέλλει.<br/>Λαοὺς σὺ κρατέων μνῆσαι διέπειν, Ῥωμαῖε,<br/>(ταὶ σφέτεραι τέχναι) κ’ εἰρήνης τέθμια τάσσειν·<br/>φείδεσθ’ εἰκόντων, κὰδ δ’ ἂρ δαμνᾶν ἀγερώχους.</blockquote> |} == Πηγαί == <references /> == Σύνδεσμοι ἐξώτεροι == {{Wp/grc/Κοινά|Aeneid|Αἰνειάς}} * Ἀνάγνωθι τὴν [* [http://la.wikisource.org/wiki/Aeneis Αἰνειάδα λατινιστί] [[Category:Wp/grc]] [[Category:Wp/grc/Ρωμαϊκὴ λογοτεχνία]] [[Category:Wp/grc/Ἔπη]] {{INTERWIKI|Q60220}} 59hze8u14ft1qw5d1r0i94l61l575fe 7336481 7336479 2026-09-25T23:24:35Z PastelKos 2547710 7336481 wikitext text/x-wiki [[File:Aeneae exsilia.svg|thumb|Πίναξ τοῦ πλοῦ τοῦ Αἰνείου ]] Ἡ '''Αἰνειὰς''' ([[Wp/grc/Λατινικὴ Γλῶσσα|λατινιστί]]: ''Aeneis'' {{Wp/grc/IPA|[ae̯ˈneːɪs]}}) ποίημά ἐστι ἡρωικὸν τοῦ [[Wp/grc/Οὐεργίλιος|Ποπλίου Οὐεργιλίου Μάρωνος]], ὃ συνεγράφη μὲν μεταξὺ τοῦ 29 καὶ τοῦ 19 π.Χ. ἐν 9.896 ἑξαμέτροις καὶ μέγιστον παρὰ Λατίνοις γεγραμμένον νομίζεται.<ref>Aloy, Daniel (2008). [https://news.cornell.edu/stories/2008/05/new-translation-aeneid-restores-originals-humor-meter "New translation of 'Aeneid' restores Virgil's wordplay and original meter"]. ''Cornell Chronicle''.</ref><ref>Damen, Mark (2004). [https://artsci.usu.edu/history-cultures-ideas/classics/course-resources/ "Chapter 11: Vergil and The Aeneid"]</ref> Ἐξακολουθεῖ ὁ Οὐιργίλιος, ὡς ἐν ταῖς ''[[Wp/grc/Ἐκλογαὶ (Οὐιργίλιος)|Ἐκλογαῖς]]'' τῷ [[Wp/grc/Θεόκριτος|Θεοκρίτῳ]] καὶ τοῖς ''[[Wp/grc/Γεωργικά|Γεωργικοῖς]]'' τῷ [[Wp/grc/Ἡσίοδος|Ἡσιόδῳ]] τε καὶ τῷ [[Wp/grc/Λουκρήτιος|Λουκρητίῳ]], οὕτω καὶ ἐν τῇ ''Αἰνειάδι'' τοῖς πρὸ τούτου ἡρωικὰ γεγραμμένοις, οἵπερ [[Wp/grc/Ὅμηρος|Ὅμηρος]] καὶ [[Wp/grc/Ἀπολλώνιος Ῥόδιος|Ἀπολλώνιος Ῥόδιος]] καὶ [[Wp/grc/Ἔννιος|Ἔννιος]]. Ἐκ τοῦ Αἰνείου, υἱοῦ τοῦ τε Ἀγχίσου καὶ τῆς [[Wp/grc/Ἀφροδίτη|Ἀφροδίτης]], λαμβάνει τὸ ὄνομα, κοὐ πάντα τὰ ὑπ' ἐκείνου πεπραγμένα ὁ Οὐιργίλιος διέρχεται ἀλλ' ὡς ἐκεῖνος τῆς [[Wp/grc/Τροία|Ἰλίου]] ἁλούσης ἐπορεύθη εἰς [[Wp/grc/Ἰταλία|Ἰταλίαν]] καὶ πρόγονος τῶν Ῥωμαίων ἐγένετο. Ὁ Οὐιργίλιος τὸν Αἰνείαν, ὃς ἐλάσσων μὲν ἤδη ἥρως ἐν τῇ ''[[Wp/grc/Ἰλιάς|Ἰλιάδι]]'' ἐπίσημος δὲ τῆς εὐσεβείας ἕνεκα,<ref>Louden, Bruce (2006). [https://camws.org/meeting/2006/abstracts/louden.html ''Aeneas in the Iliad: The one just man'']. 102nd Annual Meeting of Classical Association of the Middle West and South (CAMWS)</ref> αἴτιον ποιεῖ τῆς Ῥώμης, συνάπτει αὐτῇ τὰ πάλαι ὑφ' ἡρώων γεγενημένα, ἐξηγεῖται τὰ Καρχηδονιακά, μεγαλύνει τὰ πάτρια τῶν Ῥωμαίων ἤθη, καὶ βεβαιοῖ τὴν ἀρχὴν τοῦ [[Wp/grc/Σεβαστός|Σεβαστοῦ]] καὶ τῶν Ἰουλοκλαυδίων ὡς ἐκγόνων ὄντων τῶν ἱδρυτῶν καὶ ἡρώων τῆς Ῥώμης τε καὶ τῆς Τροίας. [[File:VirgilAeneidVI.jpg|thumb|Ὁ Οὐργίλιος ἀναγιγνώσκει τὸ ΣΤ' τῆς Αἰνειάδος τῷ [[Wp/grc/Σεβαστός|Σεβαστῷ]] τε καὶ τῇ [[Wp/grc/Ὀκταυία|Ὀκταυίᾳ]], ἣ λιποψυχεῖ διὰ τὸ φρικτὸν τῶν ἀκουομένων (Jean-Joseph Taillasson)]] ==Ὑπόθεσις== Αἱ τῶν βιβλίων ὑποθέσεις ὑπὸ τοῦ Εὐγενίου Βουλγάρεως γεγραμμέναι εἰσί.<ref name=boulgo>Εὐγένιος Βούλγαρις (1791), ''[https://www.google.gr/books/edition/Æneidis_Libri_XII/LGNaAAAAYAAJ?hl=el&gbpv=1 Τῆς Αἰνειάδος Πουβλίου Οὐιργιλίου Μάρωνος τὰ ΙΒ βιβλία ἐν ἡρωικῷ τῷ μέτρῳ ἑλληνιστὶ ἐκφρασθέντα καὶ σημειώσεσι διηνεκέσι διευκρινηθέντα]'', ἐν [[Wp/grc/Ἁγία Πετρούπολις|Πετρουπόλει]] ἐν τῇ αὐτοκρατορικῇ ἀκαδημίᾳ τῶν ἐπιστημῶν</ref> === Βιβλίον Α === [[File:Dido Receiving Aeneas.jpg|thumb|right|Ἡ Διδὼ δεξιουμένη τὸν Αἰνείαν]] Αἰνείας ὁ [[Wp/grc/Ἀγχίσης|Ἀγχίσου]] ἐξ [[Wp/grc/Ἀφροδίτη|Ἀφροδίτης]], [[Wp/grc/Τροία|Τροίας]] αὐτῷ τῆς Πατρίδος ἁλούσης, πλέων μετὰ τοῦ πατρὸς, καὶ [[Wp/grc/Ἀσκάνιος|Ἀσκανίου]] τοῦ φύντος, καὶ συχνῶν ἄλλων, ἐπὶ χώρας ἀναζητήσει, ἔνθα Θεούς τε δὴ τοὺς πατρίους, καὶ εἴ τι ἐκ τοῦ [[Wp/grc/Τρωικὸς Πόλεμος|Τρωϊκοῦ]] περιῆν ἔτι ὀλέθρου λείψανον, ἐγκαταστήσειεν· ἐπειδὰν μετὰ ἑπταετῆ πλάνην, ἀπὸ τῆς Σικελικῆς Νήσου ἐς Ἰταλίαν διὰ τοῦ Τυρρηνικοῦ ἐπεραιοῦτο πελάγους, κλύδωνι περιτυχὼν σφοδροτάτῳ, [[Wp/grc/Αἴολος|Αἰόλου]] τὴν καταιγίδα ὑποθήκαις [[Wp/grc/Ἥρα|Ἥρας]] κινήσαντος, σὺν ἑπτὰ ναυσὶν ἐξ ἁπασῶν αἷς ἐστέλλετο, μόναις τε καὶ μόγις, ἐπὶ [[Wp/grc/Λιβύη|Λιβύης]] περιεγένετο. Ἀφροδίτη οὖν ὑπὲρ τοῦ υἱέος ἀσχάλλουσα τῷ πατρὶ [[Wp/grc/Ζεύς|Διῒ]] ποτνιᾶται, καὶ τὴν Ἥραν ἐπαιτιᾶται ὡς ἁπάντων αὐτὴν τῶν δεινῶν, ὅσα Τρωσὶν ἐπισυμβεβήκει, γενομένην ἀρχέκακον· Ζεὺς δὲ τὴν θυγατέρα παραμυθούμενος, τὰ τῶν Μοιρῶν αὐτῇ προαναφαίνει, ἅπερ ἑξῆς Αἰνείᾳ τε καὶ τοῖς Ἐπιγόνοις παναίσια πέπρωτο. Εἶτα Ζεὺς μὲν αὐτὸς διὰ [[Wp/grc/Ἑρμῆς|Ἑρμοῦ]] τοῦ διάκτορος τὴν παρὰ [[Wp/grc/Διδώ|Διδοῖ]] ξενίαν Αἰνείᾳ προευτρεπίζεται. Ἀφροδίτη δὲ τούτῳ, τῆς νεὼς ἀποβάντι καθ᾽ ἱστορίαν τῆς χώρας ἐν ᾗ καθώρμιστο, καὶ εἰς θήραν ἐλάφων τὸ μεταξὺ ἐξιόντι, ἐν σχήματι καὶ αὐτὴ θηρατείρας ἐπιστᾶσα, τὰ ἐκεῖ διαπυνθανομένῳ, ἅττα τε εἴη, καὶ ὑφ᾽ ὧν ἄρχοιτο, ἀναδιδάσκει. Ἐπιμαντεύεται δ᾽ αὐτῷ καὶ περὶ τῶν λοιπῶν νεῶν, ὡς ἄρα καὶ τούτων οἷ περισωθεῖεν αἱ πλεῖσται· ἐφ᾽ οἷς καὶ πρὸς τὴν ἄνασσαν ἀφικέσθαι προτρέπεται. Αἰνείας τοιγαροῦν σὺν Ἀχάτῃ τῷ ὀπάονι, ὑπὸ νεφέλῃ τῇ περισχούσῃ λαθόντες, τὴν πόλιν [[Wp/grc/Καρχηδών|Καρχηδόνα]] εἰσίασιν. Ἔνθα καί τινας τῶν ἐκ τῶν ἄλλων νηῶν κατειληφότες ἑταίρων, ἱκέται τῇ βασιλίδι παρίστανται, ἐπὶ τὸν ἐν τῇ ἀρτίως οἰκοδομουμένῃ πόλει ναὸν προελθούσῃ, καὶ φιλόφρονος δεξιώσεως. Ἐπεὶ δ' Αἰνείας καὶ τὸν υἱὸν Ἀσκάνιον παρεῖναι ποθῶν, τοὺς ἐκ τῶν νεῶν ἀπέστειλεν ἄξοντας· δείσασα περὶ τῷ παιδὶ Ἀφροδίτη, μή τί γε δι’ ἐπιβουλῆς αὖθις Ἥρας σκαιὸν αὐτῷ ἐπιτυρευθείη, ἔν τινι τῶν ἐν [[Wp/grc/Κύπρος|Κύπρῳ]] ἄλσει κατευνάσασα κοιμίζει· ἀντ’ αὐτοῦ δὲ γόνον ἀνθυποβάλλει τὸν ἀϋτῇ ἴδιον, ἤτοι τὸν [[Wp/grc/Ἔρως (μυθολογία)|Ἔρον]], εἰς τὸ ἀκριβὲς τῷ Ἀσκανίῳ παραμορφώσασα ἐναλίγκιον φαίνεσθαι, ὡς ἂν ὑπὸ τούτου δεινῷ τινι καὶ ἀμάχῳ τῷ πρὸς Αἰνείαν πόθῳ Διδὼ τρωθεῖσα, μηδὲν αὐτῷ, καὶ τοῖς ἀμφ' αὐτὸν Τρωσὶ δυσχερὲς, κατ' ἐπιβουλὴν αὖθις Ἥρας, ἐναπεργάσῃται. === Βιβλίον Β === [[File:Eneasanquises.jpg|thumb|right|Ὁ Αἰνείας φεύγει ἀπὸ τῆς Τροίας ἐπ' ὤμων ἔχων τε τὸν Ἀγχίσην λιπών τε τὴν Κρέουσαν]] Πολυπραγμονέστερον Διδοῦς ἐγκειμένης καὶ τὰ κατὰ τὴν Τροίας ἐκπόρθησιν ὡς ἔσχε μαθεῖν ἀκριβέστερον ἀξιούσης, Αἰνείας ἐπὶ λεπτοῦ διεξέρχεται. Διηγεῖται οὖν τὸ διὰ τοῦ [[Wp/grc/Δούρειος Ἵππος|Δουρείου Ἵππου]] στρατήγημα, ὃν, Δαναοὶ μὲν δρασμὸν ὑποκρινάμενοι, ἅτε δῆθεν ἐπὶ τῇ ἐνναετεῖ ἀπαυδήσαντες πολιορκίᾳ, οἷόν τι ἀνάθημα τῇ Ἀθηνᾷ κατέλιπον ἀνακεισόμενον Ἱλαστήριον· οἱ δὲ Τρῶες ἐπὶ τῷ ἑαυτῶν ὀλέθρῳ περιποιησάμενοι, ἐντὸς στῆσαι τῶν ἐπάλξεων ἔσπευσαν· Τῶν μὲν γὰρ ἐν Τρωσὶ, τὸν ὑφεύδοντα δόλον ὑφορωμένων, ὧν εἷς [[Wp/grc/Λαοκόων|Λαοκόων]] μάλιστα ἦν· καὶ διὰ τοῦτο λύειν τὸ μηχάνημα παραινούντων· τῶν δὲ πλειόνων, δέει τοῦ περὶ τὸν Λαοκόωντα αὐτὸν, καὶ περὶ τὼ παῖδε συμπτώματος, καὶ πειθοῖ δὲ ἅμα τοῦ Ἀργείου [[Wp/grc/Σίνων|Σίνωνος]], (ὃν ὡς δραπέτην ἀφ᾽ Ἑλλήνων αὐτομολήσαντα συνέσχον) τὸ ἀνατεθὲν τῇ Θεῷ ἀσμενιζομένων, ἡ ψῆφος τῶν δευτέρων ἐκράτει. Καὶ δὴ τῶν τειχῶν τοῦ ἄστεος μέρους καθαιρεθέντος, ὅσον χωρῆσαι διελθεῖν, ὁ πελώριος εἰσενήνεκται ἵππος. Τῆς δ᾽ ἐφεξῆς νυκτὸς, τῶν ἐν τῇ πόλει, ὡς ἤδη καθεστώτων ἐν ἀσφαλείᾳ, βαθὺν ὑπνούντων, ἐπανέπλευσε μὲν ὁ στόλος ἅπας ἀπὸ [[Wp/grc/Τένεδος|Τενέδου]] τῆς Νήσου, ἔνθα ἐλάνθανον· ἐξέθορον δὲ κατὰ τὸ αὐτὸ καὶ οἱ τῶν Ἑλλήνων λογάδες, οἱ τῷ ἵππῳ ἔνδοθεν ἐνεδρεύοντες, καὶ τὴν πόλιν ἐμπιμπρᾶν ἀνεβάλλοντο καὶ διαπορθεῖν. Ἀντεπεξῆλθον δὲ τούτοις καὶ οἱ Τρῶες, τῇ πατρίδι ἐπιχειροῦντες ἀμύνεσθαι· καὶ μὲν δὴ, καὶ τὴν ἀρχὴν ἔδοξάν τι καὶ κατορθοῦν, τῶν πολεμίων ἀνελόντες συχνούς· ἀλλ᾽ ὅπου γὰρ, τῶν ἀναιρεθέντων αὐτοῖς Ἑλλήνων θωρακισθέντες τοῖς ὅπλοις, οὐ μικρὸν ἔδοξαν ἀπόνασθαι τῆς μεταμφιάσεως, εἰς τοὐναντίον περιετράπη τὸ δράμα, καθ᾽ ἑαυτῶν μᾶλλον ἀποχρησαμένοις τῷ σχήματι. Ἀμφοτέρωθεν γὰρ, πρὸς τε τῶν δυσμενῶν καὶ τῶν οἰκείων, τῶν μὲν μηδόλως, τῶν δὲ καὶ μάλα τοῦ πλάσματος ἐπαισθομένων, βαλλόμενοι διεφθάρησαν. Ὥστε τῶν Δαναῶν τέλεον κατισχυσάντων, τά τε Ἀνάκτορα κατεπορθεῖτο, καὶ [[Wp/grc/Πρίαμος|Πρίαμος]] αὐτὸς ὑπὸ [[Wp/grc/Πύρρος|Πύρρου]] τοῦ [[Wp/grc/Ἀχιλλεύς|Ἀχιλλέως]] ἀνῄρηται. Ἐν τούτοις Αἰνείας, ἐπεὶ τοῦ λοιποῦ μάτην ἑαυτῷ συνεῖδεν ἀγωνιζομένῳ καὶ κινδυνεύοντι, ἀπογνοὺς τῶν πραγμάτων, Θεοὺς μὲν τοὺς ἐφεστίους φέρειν τῷ πατρὶ ἐγχειρίσας Ἀγχίσῃ, καὶ τοῦτον ἐπωμισάμενος ἀσθενῶς ἔχοντα διὰ γῆρας πρὸς βάδισιν· καὶ μὲν δὴ, καὶ Ἀσκάνιον ἅμα συμπαραλαβὼν τὸν υἱέα, καὶ Κρέουσαν τὴν ἄλοχον· τὴν μὲν, τῶν Ἑλλήνων πάντα ἤδη κατειληφότων, ὡς ἐν τῷ θορύβῳ ἀπολειφθεῖσαν, ἀπώλεσε· τοῖς δὲ συναποδρὰς ἐπὶ τὴν [[Wp/grc/Ἴδη|Ἴδην]] τὸ ὄρος κατέφυγεν· ἔνθα γενομένῳ πληθὺς συνερρύη ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν τῶν ὁμοπατρίων, καὶ ἄλλων δὲ ἐκ τῶν συμμάχων, πανταχόθεν ὡς αὐτὸν συνδραμόντων, καί οἱ ἐφέπεσθαι, οἵπερ ἂν ἄγειν ἐθέλοι, προελομένων. === Βιβλίον Γ === [[File:Claude_Lorrain_002.jpg|thumb|right|Ὁ Αἰνείας ἐν τῇ Δήλῳ]] Ἀινείας, ἐκ τῶν ἐπὶ τῆς Ἴδης ὑλῶν, νῆας εἴκοσι ἐν Ἀντάνδρῳ παρασκευάσας, μετὰ Τρώων τῶν ὡς αὐτὸν προσερρυηκότων, ἐπὶ χώρας ἀναζητήσει ἀνεβάλετο πλεῦσαι, ἐφ᾽ ἧς τὸ περιλειφθὲν τοῦ γένους ἐπανασώσειε. Περαιωθεὶς δὲ πρῶτον ἐπὶ [[Wp/grc/Θρᾴκη|Θρᾴκης]], ἐνταῦθα στῆσαι προέθετο τὴν μετάστασιν. Βωμὸν οὖν ἐγείρας αὐτόθι ἐφ᾽ ᾧ Θεοῖς θύσειε τοῖς ἐπιχωρίοις, φωνῆς ἤκουσε [[Wp/grc/Πολύδωρος|Πολυδώρου]] τοῦ ἐκεῖ προενταφέντος, γοερόν τι ἀποδυρομένου, καὶ ᾗ τάχος ἀποχωρεῖν παρακελευομένου τῆς γῆς, ἐφ᾽ ἧς [[Wp/grc/Πολυμνήστωρ|Πολυμνήστωρ]] φθάσας αὐτὸν ἀνῃρήκει, τὴν ὑπὸ τοῦ πατρὸς Πριάμου σὺν αὐτῷ παρακατατεθεῖσάν οἱ περιουσίαν σφετεριούμενος. Ἐντεῦθεν οὖν Αἰνείας ἀπάρας, καὶ τὴν [[Wp/grc/Δῆλος|Δῆλον]] καταλαβὼν Νῆσον, ἐπὶ τὴν ἐξ ἀρχῆς τοὺς Τρῶας ἐνεγκαμένην ἐφικέσθαι χρῆναι ὑπὸ τοῦ ἐκεῖ χρηστηρίου ἀναδιδάσκεται. Ἡ δὲ ἦν ἄρα ἡ Κρήτη, ὡς ὁ πατὴρ Ἀγχίσης εἰκάζων τὸν τοῦ Θεοῦ χρησμὸν ἐξεδέχετο. Ἀλλὰ γὰρ κἀκεῖθεν αὖθις, ὅ τε ἐνεπισκήψας λοιμὸς τῷ στόλῳ, καὶ Θεῶν ἀρίδηλοι ὅσαι τῶν Ἐφεστίων, ἀνέπεισαν Αἰνείαν μεταπλεύσαντα [[Wp/grc/Ἰταλία|Ἰταλίαν]] αἰτεῖν, ὡς ταύτην ἤδη πέρας τῆς πλάνης τοῖς Τρωσὶν ἐσομένην. Σφοδρῷ τοίνυν τῷ κλύδωνι κατὰ τὸν ἀνάπλουν καταληφθέντες, καὶ Νήσοις ταῖς Στροφάσιν ἐνορμισάμενοι, ὑπὸ τῶν ἐν αὐταῖς ἐπιπολαζουσῶν Ἁρπυιῶν ἠναγκάσθησαν ἀποστῆναι· ὅθεν ἐπὶ τὸ [[Wp/grc/Ἄκτιον|Ἄκτιον]] τραπέντες, καὶ [[Wp/grc/Ἀπόλλων|Ἀπόλλωνι]] τῷ ἐκεῖ τιμωμένῳ ἀγῶνα γυμνικὸν ἐνστησάμενοι, ἑξῆς τε τὴν [[Wp/grc/Φαίακες|Φαιάκων]] παραμείψαντες Νῆσον, εἰς [[Wp/grc/Ἤπειρος (χώρα)|Ἤπειρον]] κατῇραν, ἧς [[Wp/grc/Ἕλενος|Ἕλενος]] ἦρχεν ὁ τοῦ [[Wp/grc/Πρίαμος|Πριάμου]], προῖκα ταύτην ἐξ [[Wp/grc/Ἀνδρομάχη|Ἀνδρομάχης]] παραλαβών, ἣν [[Wp/grc/Ἕκτωρ|Ἕκτορος]] χηρωθεῖσαν, μετὰ τὴν Νεοπτολέμου τοῦ κτησαμένου ἀναίρεσιν, αὐτὸς ἀκοίτην ἠγάγετο. Ἐνταῦθα δὴ πρὸς Ἑλένου φιλοφρόνως λίαν Αἰνείας σὺν τοῖς περὶ αὐτὸν ἐπιξενωθεὶς, καὶ πολλὰ τῶν οἱ συμβαίνειν μελλόντων ὑπ᾽ αὐτοῦ, ἅτε Μαντικοῦ ἀνδρὸς, καὶ τῷ Ἀπόλλωνι ἱερατεύοντος, προκατηχηθεὶς, ἐπ᾽ Ἰταλίας τὸν πλοῦν ἰθύνει. [[Wp/grc/Σικελία|Σικελίαν]] δὲ παραπλεύσας, καὶ ὑπὸ [[Wp/grc/Αἴτνη|Αἴτνῃ]] τῷ ἐπ᾽ αὐτῆς ὄρει ἐλλιμενισθεὶς, Ἀχαιμενίδῃ προσεντυγχάνει τῷ ὑπὸ [[Wp/grc/Ὀδυσσεύς|Ὀδυσσέως]] ἐκεῖ προεγκαταλειφθέντι, ὑπὸ δὲ τούτου, ἡλίκη τις ἦν, ἡ τῶν ἐν τῇ χώρᾳ διαιτευόντων [[Wp/grc/Κύκλωψ|Κυκλώπων]] ὠμότης τε καὶ θηριωδία καταμαθὼν, καὶ ὡς εἶχε τάχους σπεύσας ἀπᾶραι· καὶ μὲν δὴ καὶ [[Wp/grc/Σκύλλα|Σκύλλης]] τε καὶ [[Wp/grc/Χάρυβδις|Χαρύβδεως]], ἃς παραμεῖψαι ἔδει, ἀποσωθεὶς, ἐπὶ λιμένα τέως κατάγεται πόλεως [[Wp/grc/Δρέπανον (νέα πόλις)|Δρέπανον]] καλουμένης, ἐν ᾗ Ἀκέστης ὁ Τρὼς βασιλεύων ἦν· ἔνθα καὶ Ἀγχίσης ὁ γηραιὸς τὸ ζῆν ἐξεμέτρησεν, ἀμύθητον ὅσον Αἰνείᾳ τῷ ἐξ αὐτοῦ φύντι τὸ ἄλγος καταλιπών. Ἀνενεκτέον οὖν ἐπὶ τὸν ἀπὸ Δρεπάνου πλοῦν ἐφεξῆς, τὴν τῷ Τρωϊκῷ στόλῳ ἐπιβρίσασαν ζάλην, καὶ τὴν ἐντεῦθεν ναυαγίαν, ἣν ἐν τῷ Α΄ τῆς Αἰνειάδος ὁ Ποιητὴς φθάσας διερραψῴδησεν. === Βιβλίον Δ === [[File:Affresco_romano_-_Enea_e_di_(cropped).jpg|thumb|right|Διδὼ καὶ Αἰνείας]] Σφοδροτάτῳ τῷ πρὸς Αἰνείαν ἔρωτι ἁλοῦσα Διδὼ, καὶ τῇ Κασιγνήτῃ αὐτῆς τὸ πάθος ἐκφήνασα, ὑπὸ ταύτης τῷ ἐρωμένῳ εἰς γάμον νεῦσαι συνελθεῖν καθυποβαλλούσης, οὐκ ἄκουσα πείθεται. Ἦν δ' ἄρα τὸ πρᾶγμα οὐδὲ Ἥρῃ τῇ Θεῷ ἀπαρέσκον· ὡς ταύτῃ γε ἀπ' Ἰταλίας Αἰνείαν ἀποστῆσαι διανοουμένῃ, ὃ πάνυ ἐβούλετο. Διὸ καὶ μνήστρειαν τοῦ γάμου καὶ προαγωγὸν ἑαυτὴν τῇ Ἀφροδίτῃ ἐπηγγείλατο παρασχέσθαι, εἰ κἀκείνῃ συνδόξειεν. Ἐφεξῆς οὖν, ὡς Διδὼ καὶ Αἰνείας σὺν Ἀσκανίῳ, καὶ ὅσον ἦν τὸ ἐπισημότερον ἐξ ἀμφοῖν τῶν γενῶν, εἰς θήραν ἐξῄεσαν· κλυδωνίου δεινοῦ τινος ὑπὸ Ἥρας ἐξεγερθέντος, ἄμφω μὲν, ἥ τε Διδὼ καὶ Αἰνείας, ἐπὶ τὸ αὐτὸ σπέος ἐκ τοῦ παρατυχόντος προσπεφευγότες, ἐν οἰωνοῖς οὐκ αἰσίοις ἐκεῖ συνεγένοντο. Τοῦ τοίνυν γάμου εἰς τοὐμφανέστερον ἤδη ἐκπροϊόντος, καὶ τῇ Φήμῃ διαδοθέντος, [[Wp/grc/Ἰάρβας|Ἰάρβας]] ὁ Γετύλοις ἀνάσσων ζηλοτυπήσας, καὶ τὸν ξένον αὐτοῦ προκριθῆναι χαλεπῶς ἐνεγκὼν, πολλὰ πρὸς Ζῆνα ποτνιᾶται τὸν [[Wp/grc/Ἄμμων|Ἄμμωνα]], ὃν αὐχῶν ἑαυτῷ διετέλει γεννήτορα. Ζεὺς δὲ ταῖς τοῦ υἱέως ἱκεσίαις παρενοχλούμενος, Ἑρμῆν διαπέμψας, ἀνυπερθέτως Αἰνείαν κελεύει Λιβύην ἀπολιπόντα ἐπ' Ἰταλίας ἀνάγεσθαι. Αἰνείου τοίνυν τῷ Διὸς κελεύσματι πειθαρχοῦντος, καὶ τὰ πρὸς τὸν ἔκπλουν διὰ τῶν ἑταίρων λάθρα παρασκευάζοντος, συνεῖσα τέως Διδὼ τὸ γινόμενον, καὶ πολλὰ μὲν αὐτὴ ἀμέσως, πολλὰ δὲ καὶ διὰ τῆς Κασιγνήτης, τὰ μὲν ἐπιμεψαμένη, τὰ δὲ καὶ σὺν δάκρυσιν ἱκετεύσασα, ἐφ' ᾧ μὴ πρὸς αὐτοῦ ἐγκαταλειφθείη· ὡς οὐδόλως αὐτὸν πεῖσαι κατίσχυσεν, Ἑρμοῦ μάλιστα καθ' ὕπνους καὶ δεύτερον ἐπιφανέντος αὐτῷ, καὶ ἐκχωρεῖν ἐπισπέρχοντος· ἐπεὶ καὶ τῆς νηὸς αὐτὸν ἤδη ἐπιβάντα κατεῖδεν, ἀπογνοῦσα λοιπὸν, ἐπὶ πυρᾶς ἀναβᾶσα, ἥνπερ ἐν ἀδύτοις τῶν Ἀνακτόρων ἦν ἐπινησαμένη, ὡς Θεοῖς δῆθεν ῥέξουσα τοῖς ὑποχθονίοις· μυρία τε ὅσα ἐπὶ τῆς πυρᾶς τοῦ μάτην ἐρασθέντος κατευξαμένη, [[Wp/grc/Αὐτοχειρία|αὐτόχειρ]] διὰ τοῦ ξίφους, οὗ ἐκεῖνος ἐξ αὐτῆς ὡς δῶρον προειληφὼς καταλελοίπει, τὴν ψυχὴν ἀπορρήγνυσιν. === Βιβλίον Ε === [[File:The_Trojan_Women_Set_Fire_to_their_Flee.jpg|thumb|right|Αἱ Τρῳάδες ὑφάπτουσι τὰς ναῦς]] Ἐκ Καρχηδόνος περαιούμενος Αἰνείας εἰς Ἰταλίαν, κλύδωνί τε τὸ δεύτερον κατὰ τὸν διάπλουν περιπεσών, ἐπὶ τὸ κατὰ Σικελίαν αὖθις ἐγκαθορμίζεται Δρέπανον, καὶ παρὰ Ἀκέστῃ (ἄλλως Αἰγέστῳ) φιλοφρόνως ἐπιξενοῦται. Ἐνταῦθα δὲ τὰ ὅσια τῷ πατρὶ Ἀγχίσῃ ἐπιτελῶν παρὰ τῷ ἐκείνου Σήματι ἀγῶνας ἐνεστήσατο τοὺς ἐνιαυσίους, Νηῶν τε δὴ ταχυπλοίας, καὶ δρόμου, καὶ κεστοῦ, καὶ τοξείας ἆθλα προθέμενος τοῖς νικήσασιν. Ἐν τούτοις περὶ τοὺς ἀγῶνας τῶν Τρώων ἀσχολουμένων, αἱ γυναῖκες ἐπὶ τῇ μακρᾷ τε καὶ μηδὲν πέρας ἐχούσῃ πλάνῃ ἀπειρηκυῖαι καὶ προσοχθίσασαι, καταπιμπρᾶναι τὰς Ναῦς ἐπιβάλλονται, πεισθεῖσαι μάλιστα καὶ τῇ [[Wp/grc/Ἶρις|Ἴριδι]], τῇ ἐν σχήματι Τρωΐδος γραὸς, ὑποθήκαις Ἥρας, ἐπὶ τοῦτο προτρεπομένῃ. Ἀλλὰ γὰρ Ζεὺς λάβρον ὕσας εὐκαίρως, τοῦ ἐμπρησμοῦ τὰς νῆας, πλὴν τεσσάρων, τὰς λοιπὰς περιέσωσε. Νυκτὸς οὖν ἐπιστὰς Ἀγχίσης κατ᾽ ὄναρ τῷ Αἰνείᾳ, πόλιν ἐκεῖ, ὡς ἐξ αὐτοῦ Διὸς, κελεύει δομήσαντα, τὰς μὲν θηλυτέρας, καὶ τοὺς διὰ γῆρας, ἢ ἀσθένειαν, ἀπολέμους συνοικίζειν ἐν αὐτῇ ἐπὶ Σικελίας λιπόντα· αὐτὸν δὲ μετὰ τῶν ὁπλοτέρων τε καὶ ἐν ἀκμῇ ὄντων, εὐθὺ Ἰταλίας πλεῖν. Ἀλλὰ παραπλέοντα πρότερον εἰς τὸ ἐπὶ [[Wp/grc/Κύμη|Κύμης]] σπέος κατᾶραι, καὶ τῇ ἐνταῦθα συντυχόντα [[Wp/grc/Σίβυλλα|Σιβύλλῃ]], ταῖς παρ᾽ ἐκείνης ὁδηγίαις ἐπὶ τὰ Ἠλύσια ἐφικέσθαι πεδία, ἔνθα περ αὐτῷ μυηθῆναι παρέσται τά οἱ τε καὶ τοῖς ὀψιγόνοις αὐτοῦ μετέπειτα συμβησόμενα. Πείθεται δὴ ταῦτα Αἰνείας, καὶ πόλιν δειμάμενος, Ἀκέστην (ἄλλως Αἰγέστην) ὄνομα, καὶ ταύτην ὡς ἐντέταλται συνοικίσας, τοῦ λοιποῦ εὐπλοῶν ἐπανάγεται, [[Wp/grc/Ποσειδῶν|Ποσειδῶνος]] εὐμενῶς ἐπινεύσαντος ἱκεσίαις ταῖς Κύπριδος· παρ᾽ ὅσον γε, Παλινούρου ἤδη, ὡς διὰ πλοῦ γαληναίου τε καὶ ἀσφαλοῦς, ἐν τῷ οἰακοστροφεῖν ὕπνῳ δαμέντος, καὶ συνάμα τῷ πηδαλίῳ κατενεχθέντος τε καὶ καταποντωθέντος, τοῦ ἀμύμονος ἀπεστέρηται Κυβερνητῆρος· ἀνθ᾽ οὗ, αὐτὸν Αἰνείαν ἑξῆς αὐτουργῆσαι τὴν πηδαλιουχίαν ἐδέησεν. === Βιβλίον ΣΤ === [[File:PIETRO_TESTA_AENEAS_ON_THE_BANK_OF_THE_RIVER_STYX.jpg|thumb|right|Ὁ Αἰνείας καὶ ἡ Σίβυλλα, ἔχουσα ἐν χερσὶ τὸ χρυσοῦν ἔρνος, παρὰ τῇ Στυγί]] Ἐν Κύμῃ Αἰνείας ἐγκαθορμίζεται· ὑπὸ δὲ Δηϊφόβης Φοιβάδος, τῆς τὸ ἐκεῖ Ἄντρον οἰκούσης, ὅσα τέ οἱ ἐπ᾽ Ἰταλίας ἀφικομένῳ ἔμελλεν ἀπαντᾶν, καὶ ἅττα δέοι ποιῆσαι, μυσταγωγεῖται. Μισήνῳ τοίνυν τῷ Σαλπιστῇ καταποντωθῆναι φθάσαντι, Κενήριον ἐπὶ τῆς ἐγγὺς ἄκρας ἀφοσιώσας, ἑξῆς τὸ χρυσοῦν Ἔρνος, οὗ ἄνευ τὴν εἰς ᾍδου κάθοδον ἐπιτραπῆναι οὐκ ἦν, ὑποθήκῃ τῆς Μαντιπόλου προῆλθεν ἐπιζητήσων, συνεξιούσης καὶ αὐτῆς, καὶ ποδηγοῦ αὐτῷ γενομένης. Καὶ δὴ τῇ προσπτήσει δυεῖν περιστερῶν παρακολουθήσας, καὶ τὸ Ἔρνος εὑρὼν καὶ ἀποδρεψάμενος, σὺν αὐτῷ καὶ τῆς Σιβύλλης συνοδευούσης, διὰ τοῦ ἐν τῷ [[Wp/grc/Ἄορνος|Ἀόρνῳ]] ἄντρῳ στομίου εἰς [[Wp/grc/ἍΙδης|ᾍδου]] κάτεισιν. Ἔνθα δὴ, παντοίοις μὲν πρῶτον τερατομόρφοις τε καὶ φρικαλέοις εἴδεσι κατ᾽ αὐτὴν τεταγμένοις τὴν εἴσοδον ὑπαντήσας, παρελθὼν δ᾽ οὖν ὅμως, καὶ ταῖς [[Wp/grc/Στύξ|Στυγίοις]] ὄχθαις πελάσας, ἐν πολλοῖς καὶ ἄλλοις, τοῖς ὑπὸ [[Wp/grc/Χάρων|Χάρωνος]] τοῦ Πορθμέως διαπεραιωθῆναι δεομένοις, καὶ Ὀρόντῃ περιτυγχάνει, καὶ Παλινούρῳ, οἷς ὁ διάπλους, ὡς ἀτυμβεύτοις ἔτι, ἀπείρητο. Ἐντεῦθεν τὸ Στυγὸς ὕδωρ διαπλεύσας μετὰ τῆς ποδηγέτιδος μάντεως, καὶ τοῦ [[Wp/grc/Κέρβερος|Κερβέρου]] κυνὸς, ὃς τῇ εἰσόδῳ ἔφεδρος ἐφεστήκει, τῷ ὑπὸ ταύτης προπαρασκευασμένῳ ὑπνοφόρῳ Φαρμάκῳ ἀποναρκωθέντος, διελθὼν ἀπαρακωλύτως, τοὺς ἐν ᾍδῃ πάντας καθιστορεῖ, τάξεσί τε, καὶ ἡλικίαις, καὶ καταστάσεσι διαφέροντας. Τούς τε ἐκ νηπίων, ἢ ἀώρως ἔτι προεξεληλυθότας τοῦ βίου, καὶ τοὺς ἐκ διαβολῆς τε καὶ σκευωρίας ἀπαρθέντας ἀδίκως, καὶ μὲν δὴ, καὶ τοὺς τοῦ ζῆν ἑαυτοὺς ὑπεξαγαγόντας βιαίως, ἄλλως τε, καὶ διὰ μανίαν ἔρωτος οὐκ εὐτυχήσαντος· ἐν οἷς καὶ τῇ Διδοῖ συνήντησεν· ᾗ καὶ τὸ περιὸν ἔτι καὶ ἀκμάζον τῆς πικρίας, λόγοις προσηνεστέροις πειρασάμενος ἐκμειλίξασθαι, οὐδ᾽ ἀποκρίσεως παρ᾽ αὐτῆς ἠξίωται τὸ παράπαν, βλοσυρόντι καὶ δυσμενὲς προσεπιβλεψάσης, καὶ ὅλως ἀποστρεψαμένης. Ἐντεῦθεν οὖν μεταβάς, ἐπὶ τοὺς ἐκ τῶν ὅπλων μέγα τὸ κλέος ἀραμένους μετεχώρει, καὶ [[Wp/grc/Δηΐφοβος|Δηϊφόβῳ]] συνέτυχεν ἐν αὐτοῖς τῷ Πριάμου, καὶ τὸν τῆς τελευτῆς τῆς ἐκείνου τρόπον, ὅνπερ ἀγνοῶν εἰς τοῦτο ἐτύγχανε, κατέμαθε παρ᾽ αὐτοῦ. Εἶτα πρὸς τὰ λαιὰ τῆς Ταρταρέου προεληλυθὼς χώρας, καὶ τά γε πολυειδῆ καὶ ποικίλα τῶν ἐν ᾍδου κολαστηρίων ὑπὸ τῆς ὁδηγοῦ Σιβύλλης ἐνωτισθεὶς, ἐς αὐτὰ δὴ τὰ [[Wp/grc/Πλάτων|Πλάτωνος]] ἀφικνεῖται Ἀνάκτορα, καὶ τὸ χρυσοῦν ὃ φέρων ἐτύγχανεν Ἔρνος ἐνταῦθα τῷ Πυλῶνι, ᾗ καθῆκε, προσαναρτήσας, ἐπὶ τὰ Ἠλύσια πεδία, τὸν τῶν Μακάρων χῶρον, πρόεισιν. Ἔνθα, Μουσαίου αὐτὸν ξεναγήσαντος, Ἀγχίσῃ περιτυγχάνει τῷ γεννήτορι· ὑφ᾽ οὗ τὰς τοῦ ἐφεξῆς ἐσομένου Κράτους, Ἀλβανῶν τε δὴ καὶ Ῥωμαίων, μεταβολάς τε καὶ τύχας προεκδιδάσκεται· πρὸς δὲ, καὶ τῶν ὕστερον ἐπιγενησομένων Ἡρώων τοὺς κρατίστους τε καὶ τῶν ἄλλων ἀρεταῖς ὑπερέχοντας καὶ κατορθώμασι προεκμανθάνει, ἄχρι Καίσαρος Ἰουλίου, καὶ Αὐγούστου αὐτοῦ. Ἐφ᾽ οἷς, καὶ στέφανον ἐπαίνων διαπλεκόμενον ἀκούει, ἑνὶ τῶν αὐτοῦ ὀψιγόνων· τουτέστι, [[Wp/grc/Μάρκελλος|Μαρκέλλῳ]] τῷ Ὀκταυίας τῆς ἀδελφῆς Αὐγούστου υἱεῖ, τῷ ἐν ἀκμῇ νεότητος, καὶ ἐν πολεμικαῖς πράξεσιν ἐπισήμως ἀνδραγαθοῦντι καὶ ἀριστεύοντι, προαρπαχθησομένῳ τοῦ βίου, καὶ τὰς ἐπ᾽ αὐτῷ Ῥωμαίων ἐλπίδας φροῦδας ἀποφανοῦντι. Τελευταῖον δὲ τάδε πάντα Αἰνείας προμυηθεὶς, ἐκ νερτερίων διὰ τῆς ἐλεφαντίνης ἀνελθὼν πύλης ἐπὶ τοὺς ἑταίρους ἐπάνεισι, καὶ σὺν αὐτοῖς ἐκ Κύμης εἰς Γαιήτην στέλλεται τὴν κατὰ τὸ [[Wp/grc/Λατίνη|Λάτιον]], τοῦθ᾽ ὅπερ ἄρα καὶ τὸ πέρας τῆς αὐτοῦ ναυτιλίας προὔκειτο. === Βιβλίον Ζ === [[File:Ascanius_Shooting_the_Stag_of_Sylvia_1682_Claude_Lorrain.jpg|thumb|right|Ὁ Ἀσκάνιος τοξεύει τὴν ἔλαφον]] Ἐπὶ τὰς [[Wp/grc/Τίβερις|Τίβριδος]] προχοὰς Αἰνείας ἀπὸ Κύμης κατάρας, πρὸς ἀγρῷ Λαύρεντι, ἢ Λωρεντῷ καλουμένῳ, ὁρμίζεται. Ἐνταῦθα δὲ, ἐξ ὧν, παρὰ τὴν ἐπὶ τῆς ὄχθης σχεδιασθεῖσαν αὐτοῖς δαῖτα, τῷ υἱεῖ Ἀσκανίῳ ἐπῆλθε φθέγξασθαι, πέρας ἤδη σφίσι τὰ τῆς πλάνης τεκμηράμενος ἐσχηκέναι, πρὸς Λατῖνον τὸν κρατοῦντα τῆς χώρας, τοὺς ἐν δώροις τε καὶ ἱκεσίαις διαπέμπεται πρεσβευσομένους, τά τε εἰς εἰρήνην προβαλομένους, καὶ μέρος γῆς ἐξαιτησομένους εἰς οἰκισμὸν πόλεως. Τούτους [[Wp/grc/Λατῖνος|Λατῖνος]] ἀσμένως ὑποδεξάμενος, οὐχ ὅπως κατένευσεν αὐτῶν ταῖς αἰτήσεσιν ἡδέως ἐπευδοκήσας, ἀλλὰ καὶ Λαῦναν, ἢ Λαουϊνίαν τὴν θυγατέρα, ἐφ' ἧς μόνης αὐτῷ ἡ τοῦ κράτους διαδοχὴ ἐπεσάλευεν, Αἰνείᾳ τῷ ἐκείνων ἡγεμόνι διὰ γάμου συνάψαι προσεπηγγείλατο, ἔκ τινων εἰς τοῦτο χρησμῶν ἐνηνεγμένος, δι’ ὧν παρὰ Φαύνου τοῦ πατρὸς ἐτύγχανε προειληφώς, μηδενὶ τῶν ἰθαγενῶν τε καὶ ἐγχωρίων, ἀλλ' ἢ τῷ ἀπὸ ξένης ἥκοντι θέμις εἶναι τὴν παῖδα κατεγγυήσασθαι. Τούτοις Ἥρα ἐπινεμεσήσασα, [[Wp/grc/Ἀληκτώ|Ἀληκτῶ]] τὴν Ἐριννὺν μεταπεμψαμένη ὑποδρήστειραν ποιεῖται, ὅπως ἂν μηχαναῖς ἁπάσαις τοῖς προτεθεῖσιν αὕτη ἐμποδὼν σταίῃ, τὰ τῆς εἰρήνης ἀνατρεψαμένη καὶ τὰς συνθεσίας συγχέασα. Ἀληκτὼ τοίνυν εἴκουσα τῇ Θεῷ, Ἀμάτην πρὸ παντὸς τὴν Ἄνασσαν Λατίνων ὑποβάλλειν ἐπείγει τῷ ὁμολέκτρῳ, οὓς μετὰ τοῦ ξένου γάμους τῆς θυγατρὸς ὑπέστη παρ’ οὐδὲν θέμενον, [[Wp/grc/Τύρνος|Τύρνον]], τὸν καὶ πρὸς γένους μάλιστα αὐτῇ ὄντα, εἰς γαμβρὸν εἰσποιήσασθαι. Τὸν δ' εὐνέτην παραπεῖσαι μηδαμῶς δυνηθεῖσαν, εἰς βακχικήν τινα μανίαν οἰστρηλατεῖ τὴν γυναῖκα, καὶ εἰς ἐρήμους ἐξάγει· τό τε θυγάτριον συμπαραλαβοῦσαν ὡς ἤδη τῷ Βάκχῳ ἀφοσιωθὲν ἱερὸν εἶναι καὶ πολὺν δὲ καὶ ἐξ ἄλλων τῶν συνεκβακχευθεισῶν οἱ γυναικῶν συνεφελκομένην θίασον. Εἶτ’ ἐπ’ αὐτὸν Τύρνον ἡ Ἐριννὺς ἐπιστρέψασα, εἰς μανικήν καὶ τοῦτον παραπλησίως ὀργὴν ὑπεκκαίει, καὶ πρὸς τὴν δι' ὅπλων ἄμυναν ἐξανίστησιν, ἅτε τῶν αὐτῷ δῆθεν ἐποφειλομένων γάμων ἀδίκως ἀποστερούμενον, καὶ τοῦ ξένου ὀπίσω πρὸς ὕβριν τασσόμενον. Ἐπὶ δὴ τούτοις Ἀληκτὼ καὶ ἀρχὴν ἑτέραν τῆς στάσεως ὑποβάλλεται· Ἀσκανίῳ γὰρ τῷ Αἰνείου σὺν ἡλικιώταις ἄλλοις ἐξιόντι εἰς θήραν, [[Wp/grc/Ἔλαφος|Ἔλαφον]] ὑφίστησι πρὸ ὀφθαλμῶν ἀδεῶς νεμομένην, τιθασσήν τινα ταύτην καὶ χειροήθη, ἣν ἡ Τυρρέως τοῦ ἐπὶ τῶν βασιλικῶν ποιμνίων θυγάτηρ, ἐκθύμως ἔχαιρε τημελοῦσα καὶ ἀτιτάλλουσα. Τῆς οὖν Ἐλάφου ὑπὸ τοῦ μέιρακος τοξευθείσης, καὶ πολλοῦ μὲν θροῦ τοῖς ἀμφὶ Τυρρεῖ διὰ δὴ τοῦτο κινηθέντος, αὐτίκα δὲ καὶ τῶν ἐκ γειτόνων ἀγρωτῶν ἐκ τοῦ παρατυχόντος καθοπλισθέντων τε καὶ ἐπιδραμόντων, χαλεπή τις δῆρις τούτων μεταξὺ καὶ τῶν Τρώων νεανίσκων συνερράγη· ἐν ᾗ τῶν μὲν Τυρρέως υἱέων τὸν προγενέστερον συνέβη πεσεῖν, Γαλησὸν δὲ τῆς συμβολῆς τραυματίαν ἐξενεχθῆναι, τὸν ἐπὶ τῆς χώρας Ἀγρωτῶν τὸν ἐπισημότατον· Ἐντεῦθεν ἐφεξῆς δεινότερος ὁ πόλεμος ὡς ἐκ παρασκευῆς συνεξήφθη, Λατίνου μὲν τοῦ Βασιλέως τοὺς ὑπ’ αὐτὸν τελοῦντας ἀπεῖρξαι τῶν ὅπλων μάτην σπουδάσαντος, Τύρνου δὲ τοὐναντίον εἰς μάχην προτρεπομένου τοὺς οἰκείους, καὶ δυνάμεσιν ἰδίαις τε δὴ καὶ συμμαχικαῖς, ταῖς παρὰ τῶν ἐν τοῖς ὁμοροῦσι δυναστευόντων δήμοις, τὴν δῆριν προάγοντος· ὧν δὴ πολλαχόθεν συμπροσερρυηκότων τὸν κατάλογον, ἐν τέλει τῆς ἐν χερσὶ ῥαψῳδίας ὁ Ποιητὴς ἐπεισαγαγὼν, οὐκ ἀτερπῆ τινα οὐδ' ἀνόνητον ἐσομένην τὴν ἱστορίαν τῆς πάλαι Ἰταλίας, καὶ τῶν αὐτὴν ἐχόντων διαφόρων ἐθνῶν, τοῖς ἀρχαιολογοῦσι κατέλιπεν. === Βιβλίον Η === [[File:Anthony_van_Dyck_-_Venus_Asks_Vulcan_to_Cast_Arms_for_her_Son_Aeneas_-_WGA07447.jpg|thumb|right|Ἡ Ἀφροδίτη αἰτεῖ τὸν Ἥφαιστον παρασκευάζειν τῷ Αἰνείᾳ παντευχίαν]] Τύρνος τὸ πολέμου σύσσημον ἄρας, καὶ Συμμαχικὸν ἐπαθροίσας ἐκ τῶν ὁμόρων συχνόν, καὶ πρὸς [[Wp/grc/Διομήδης|Διομήδην]] ἔτι τὸν ἐξ Ἄργους διαπρεσβεύεται. Αἰνείας δὲ ταῖς κατ' αὐτοῦ τηλικαύταις παρασκευαῖς ἐπιθροηθεὶς καὶ περὶ τῶν ἐσομένων ὡς εἰκὸς ἐμμερίμνως ἔχων, ὑπὸ Τιβερίνου (ὅς ὁ τοῦ ποταμοῦ ἔφορος ὑπῆρτε Θεός) νυκτός οἱ κατ' ὄναρ ἐπιφανέντος, πρὸς [[Wp/grc/Εὔανδρος|Εὔανδρον]] τὸν Ἀρκάδα καταφυγεῖν παραινεῖται, καὶ τὴν ἐκείνου βοήθειαν ἐπικαλέσασθαι. Ἔυανδρος δὲ ἀσμένως τὸν ἄνδρα καὶ φιλοφρόνως ὑποδεξάμενος, καὶ τούτῳ συνεορτάσας (Ἦν γὰρ [[Wp/grc/Ἡρακλῆς|Ἡρακλεῖ]] τηνικαῦτα Εὔανδρος κατὰ συγκυρίαν τελῶν τὰ ἐτήσια, ἐπὶ εὐεργετήματι τῇ χώρᾳ πάλαι ὑπὸ τοῦ ἥρωος προκαταβληθέντι ὅπερ ἐκτενέστερον τῷ ξένῳ καὶ διεξῆλθεν) οὐδὲ τὴν ζητουμένην ἐπικουρίαν ἀπένευσε. Πάλλαντα γὰρ τὸν υἱὸν, ἐφ' ᾧ καὶ μόνῳ αἱ τῆς διαδοχῆς ἐλπίδες αὐτῷ ἐπεσάλευον, μετὰ τετρακοσίων ὁπλιτῶν ἐφίππων τοῖς Τρωσὶ συνεξέπεμψεν· ἀναδιδάξας ἔτι Αἰνείαν καὶ πρὸς Τυρρηνοὺς ἀφικέσθαι, ἑτοίμην αὐτῷ καὶ τὴν ἐξ ἐκείνων ἀρωγὴν προσεπαγγειλάμενος, ἅτε δὴ κατὰ [[Wp/grc/Μεζέντιος|Μεζεντίου]] τοῦ τυραννοῦντος αὐτῶν καταστασιασάντων, καὶ ὅπλα ἀραμένων πολέμια· τὸ δὲ δὴ πλέον, καὶ ἐν χρείᾳ τοῦ ἐν τῷ πολέμῳ σφῶν ἡγεμονεύσοντος καθεστώτων· ὅνπερ ἐξ ὀθνείου τινὸς καὶ ἀλλογενοῦς σφίσι δεῖν ἔσεσθαι, κατὰ χρησμὸν προηγόρευτο. Ἐν τούτοις καὶ Ἀφροδίτη ὑπὲρ Αἰνείου [[Wp/grc/Ἥφαιστος|Ἡφαίστῳ]] ἐντυχοῦσα τῷ ὁμολέκτρῳ, παντευχίαν τῷ ἐξ Ἀγχίσου αὐτῇ τεχθέντι παρασκευάζει, ἄρρηκτον δὴ ταύτην, καὶ ὅλως ἀήττητον. Ἧσπερ ὡς ἀφορμῆς ὁ Ποιητὴς εὐστόχως δραξάμενος, ἐπὶ τῆς Ἀσπίδος, ποικίλα τούτου καὶ ὑπερφυῶς δαιδαλέου τεχνάσματος, ἐπιτομὴν οἷόν τινα κεφαλαιώδη τῆς Ῥωμαίων Ἱστορίας ἐγκαταγράψαι δαιμονίως πεφιλοτίμηται, τὴν ἄνωθεν ἐξ ἀρχῆς, καὶ ἀπὸ πρώτης καταβολῆς τοῦ Ἔθνους, ἔς γε καὶ ἐπ' αὐτὸν τὸν [[Wp/grc/Αὔγουστος|Αὔγουστον]] παρατείνουσαν. === Βιβλίον Θ === [[File:Wenceslas_Hollar_-_Nisus_slaying_Volscens_(State_2)_2.jpg|thumb|right|Ὁ Νῖσος ἀποκτείνει τὸν Οὐόλεσκεντα]] Αἰνείου παρὰ [[Wp/grc/Τυρρηνοί|Τυρρηνοῖς]] ἐπὶ συμμαχίας αἰτήσει διατρίβοντος, Ἥρα διὰ τῆς Ἴριδος προτρέπεται Τύρνον, σπεύσαντα τὴν ἐπάνοδον προκαταλαβέσθαι καὶ διαπορθήσασθαι Τεύκρους, τοῦ Ἡγεμόνος ἤδη χηρεύοντας· ὁ δὲ πεισθεὶς παραυτίκα, καὶ τὴν δύναμιν προσαγαγών, ἐπεὶ κατὰ χώραν τοὺς πολεμίους ἑώρα ἐντὸς τοῦ ὀχυρώματος μένοντας, μηδὲ προελθεῖν ὅλως τῶν ἐπάλξεων ἐπιθαρῤήσαντας, (τοῦτό σφισιν ὑπὸ Αἰνείου δηλονότι προενταλθέν) ἐπὶ τὰς νῆας τραπόμενος δῃοῦν ἐπεχείρει, ἀλλὰ μάτην. Ταύτας καὶ γάρ, ὡς ἐκ τῶν ἐπὶ τῆς Ἴδης δρυμώνων ξυλουργηθείσας, τῇ τῶν [[Wp/grc/Κυβέλη|Θεῶν Μητρὶ]] πάλαι προεντευξαμένῃ Ζεὺς χαρισάμενος, καὶ τοῦ ἐμπρησμοῦ περισώσας, εἰς Νύμφας πελαγίους παραδόξως μετήμειψε. Τύρνος δ' ἐν σμικρῷ θέμενος τὸ τερατουργηθέν, μᾶλλον δὲ καί οἱ συντελέσειν αὐτῷ κρίνας τὸ πρᾶγμα, ὡς οὕτως ἐντὸς ἀρκύων τοὺς δυσμενεῖς ἕξοντι, τὴν τοῦ διαδρᾶσειν ἐλπίδα ἤδη ἀφῃρημένους· τὸ τέως νυκτὸς ἐπιγενομένης, περὶ τὴν ἐκείνων χαράκωσιν φύλακους καθίστησι, τοὺς ἐπ' αὐτοῖς ἀγρύπως πολυωρήσοντας, τάγε τῆς ἐφόδου καὶ ἐκπορθήσεως ἀναβάλλων ἐπὶ τὴν αὔριον. Τῶν οὖν Τρώων ὧδε πολιορκουμένων, καὶ παρεῖναι μέν σφισιν Αἰνείαν ἐποριγνωμένων, ὅπως δ' ἂν ᾗ τάχος μεταπέμψαιντο βουλευομένων, Νῖσός τε καὶ Εὐρύαλος οἱ νεανίαι, οὓς φιλίας ἔρως ἰσχυρὸς ἀλλήλοις συνῆπτεν· αὐτεπάγγελτοι τὴν ὑπουργίαν ἀναδεξάμενοι, ὡς Αἰνείαν παραγενέσθαι ἑκόντες εἶναι αὐτοὶ ὑπέστησαν. Νύκτωρ δὲ τοῦ χάρακος ἐξελθόντες, καὶ τῶν φυλάκων συχνοὺς ἀνελόντες τῶν περὶ Ῥαμνήτην, καὶ αὐτὸν δὲ τοῦτον, οἴνῳ τε βαρυμένους καὶ ὕπνῳ συνεχομένους βαθεῖ· ἐν ᾧ κινδύνῳ ἤδη ἐκτὸς ἔσεσθαι προσεδόκων, ἱππέων περιπίπτουσιν εἴλῃ τῶν ὑπὸ Οὐόλσκεντος Τύρνῳ προσαγομένων. Ὑφ' ὧν Εὐρύαλος μὲν πρῶτον ἁλοὺς συνελήφθη, ἔπειτα δὲ καὶ Νῖσος, ἐπ' ἐκείνῳ τε καὶ ὑπὲρ ἐκείνου ἀγωνιζόμενος, θνήσκει· οὐκ ἀποινεῖ γεμήν, ὡς καὶ αὐτὸν Ὀυόλσκεντα φθάσας προαποκτεῖναι. Ἀμφοτέρων οὖν τῶν νεανίσκων αἱ κεφαλαὶ ἐπὶ δοράτων προτεθεῖσαι, μέγα τι καὶ πολύθρουν τοῖς ἐν τῷ ὀχυρώματι Τεύκροις ἐνήγειραν τὸ πένθος· τῆς Εὐρυάλου μάλιστα μητρός, ἀπ' αὐτῶν τῶν ἐπάλξεων, πρὸ τῆς τοῦ ὑοῦ κεφαλῆς πλεῖστον ὡς εἰκὸς τὸν γόον παρατεινοὐσης, καὶ ὀδυρμοῖς καὶ θρήνοις ἀπλέτοις ἐπιβοωμένης ἀπαραμύθητα. Ἐν τούτοις Τύρνος τὸ Τρώων Ἄστυ διαπορθῆσαι ὅλαις δυνάμεσιν ἀναβάλλεται, καὶ χαλεπή τις ἐντεῦθεν συρρήγνυται τειχομαχία, τῶν μὲν τὸ ἕρκος ὑπερβῆναι εὐτόλμως προθυμουμένων, τῶν δ’ αὐτόθεν ἐκ τοῦ θριγκοῦ καρτερῶς προσαμυνομένων· ἔπιπτον δ' ἑκατέρωθεν οὐκ ὀλίγοι εὐψύχως, ἔργα ἐπιδεικνύμενοι ἀνδρῶν. Ὅτε καὶ Ἀσκάνιος ὁ τοῦ Αἰνείου ἀριστεύσας ὤφθη τὸ πρῶτον, Νυμάνον ἕνα τῶν πολεμίων, ἀγερώχως ὑπερφρονοῦντά τε καὶ πρὸς ὕβριν λίαν μεγαλαυχούμενον, τοξείᾳ καταβαλών. Ἐν τούτοις δὴ Πάνδαρος καὶ Βιτίας οἱ κασίγνητοι, τολμητίαι ὑπὲρ τοὺς ἄλλους γενόμενοι, τὴν τοῦ ὀχυρώματος ἀναπετάσαντες πύλην σὺν πολλοῖς καὶ ἄλλοις ἐξέθορον, καὶ ἀνῄρουν ἐκ τῶν πολιορκούντων ἐπιφερομένους συχνούς. Τύρνος δ' ἐπαισθόμενος καὶ ἐπιδραμὼν Βιτίαν μὲν ἀνεῖλε τὸν ἕτερον τῶν ἀδελφῶν, θάτερον δὲ καὶ τοὺς λοιποὺς συνεξελθόντας Τρῶας τρεψάμενος, σὺν αὐτοῖς ἔλαθεν ἔσω τοῦ ἕρκους μόνος τῶν ἰδίων συνεισπεσών. Ἐνταῦθα δὲ οὐκ ὀλίγους ἀποκτείνας τῶν πολεμίων, ὡς πλείους ἔτι πανταχόθεν καὶ ἄλλους κατ' αὐτοῦ ἀθρόους ἔγνω συρρέοντας, ὑποχωρῶν τῷ πλήθει, ἅτε δὴ καὶ ἀποκεκμηκώς, ἀπ' αὐτῶν τέως τῶν ἐπάλξεων, καθ' ὃ μέρος ὁ ποταμὸς ἐτύγχανε παραρρέων, ἑαυτόν, ἐνόπλως ὡς εἶχε, κατενεγκών, καὶ ἐπὶ τοὺς οἰκείους διανηξάμενος, διασέσωσται. === Βιβλίον Ι === [[File:Jacques_Henri_Sablet_-_The_Death_of_Pallas_-_BF.1989.7_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|thumb|right|Πάλλαντος ἀναίρεσις]] Θεῶν ἀγορὰ ἐν Διὸς συγκροτεῖται, εἰς βουλὴν συναγείροντος· καὶ πρὸς γοῦν τὸ παρόν εἰς ὁμοφροσύνην αὐτοὺς πειρωμένου ἀνακαλέσαι ἀλλήλοις ἐρίζοντας· ἔσεσθαι γὰρ αὐτοῖς ἐπὶ τῶν Καρχηδονικῶν ὕστερον, ὅτε διοισομένοις εἰς μοίρας ἀντιπάλους ἀποκριθῆναι συμβήσεται. Ἐνταῦθα Κύπρις ἐξαναστᾶσα, τῶν δεινῶν ἕνεκα ποτνιᾶται, ὧν οἱ Τρῶες, κατὰ μῆνιν Ἥρας, εἰς πεῖραν ἦλθον· καὶ ὑπὲρ Ἀσκανίου μάλιστα, ὅπως ἂν αὐτῇ σωθείη ὁ παῖς, ἱκέτις καθίσταται. Ἥρα δ' ἐπὶ τούτοις ἀπολογουμένη, Αἰνείου τε δή, καὶ Τρώων, καὶ Ἀφροδίτης αὐτῆς ἀντικαταφέρεται. Ζεὺς δὲ τῆς μεταξὺ τούτων διαλλαγῆς ἀπογνοὺς ἐφ' ᾧ μήτε τῇ ὁμαίμονι καὶ ὁμευνέτιδι, μήτε δὲ τῇ θυγατρὶ προσοχθίσαι ἀδιαφορήσειν, τό γ' ἐπ' αὐτῷ, ἐπαγγέλλεται, καὶ Μοίραις ἐπιτρέψειν τὴν τῶν πραγμάτων ἔκβασιν. Ἐν τούτοις Αἰνείας, συνάμα τῷ ἐξ Ἐτρούσκων συμμαχικῷ, ἐπὶ νηῶν κατάρας τριάκοντα, τὰς μὲν ἰδίας, ἃς ἀπιὼν ἐνορμισαμένας κατελελοίπει, εἰς Νύμφας παραδόξως μεταβαλούσας οὐχ εὗρε, τοὺς δ' ἐν τῷ ὀχυρώματι ἑταίρους ὑπὸ τῶν πολεμίων δεινῶς πολιορκουμένους κατείληφε. Καὶ δή, τοῦ μὲν ἀποβῆναι προθυμουμένου, τῶν δὲ ἀπ' ἐναντίας, ὥστε τῆς ἀποβάσεως ἀπεῖρξαι ἀντιπαρατασσομένων, μάχη συρρήγνυται καρτερά· ἐν ᾗ Πάλλας ὁ τοῦ Ἀρκάδος Εὐάνδρου ἀναιρεῖται πρὸς Τύρνου, ἀνδραγαθισάμενος πρῶτον, καὶ προανελεῖν αὐτὸς φθάσας τῶν πολεμίων μάλα συχνούς. Αἰνείας δὲ ἐπὶ τῇ Πάλλαντος ἀναιρέσει οἷα εἰκὸς ὑπεραλγήσας, δεινήν τινα τοῖς Ῥοτόλοις ἐνειργάσατο θραῦσιν, συνεπεκδραμόντων οἱ, ἅμα σὺν Ἀσκανίῳ, καὶ Τρώων, τῶν τέως οἷον μορφορραφουμένων ἐντὸς τῶν ἐπάλξεων. Γνοῦσα τοίνυν Ἥρα ἐν ἀκμῇ κινδύνου Τύρνον στρεφόμενον, εἴδωλον αὐτῷ ἀμενηνόν τι, μορφὴν φέρον τὴν τοῦ Αἰνείου, ἀντιπαρίστησιν. Ὁ δὲ τὸ φάσμα, ὡσεὶ καὶ αὐτὸν Αἰνείαν ὄντα ἐλαύνων, ἄχρι καὶ μιᾶς τῶν νηῶν ἐντὸς ὄπισθεν ἐκείνου εἰσάλλεται· ἔνθα τοῦ εἰδώλου ἀπ' ὀφθαλμῶν αὐτῷ γενομένου, ἐν ἀμηχανίᾳ τε ἦν καὶ ἀπογνώσει, ἀπορῶν ὅποι τραπήσεται. Τῶν οὖν τῆς νεὼς πεισμάτων ὑπὸ Ἥρας διαρρηχθέντων, ἐπ' Ἀρδέας, ἧς αὐτὸς πόλεως ἦρχε, παρασυρεὶς τῷ ῥοθίῳ καὶ ἄκων κατάγεται. Τοὐντεῦθεν ἐπὶ τῆς μάχης Μεζέντιος ἀντικαθίσταται, καὶ τῶν μὲν Τρώων καὶ τῶν ἐπικούρων καταβάλλει πολλούς, Αἰνείᾳ δὲ συμβαλὼν καιρίαν τιτρώσκεται. Καὶ Μεζέντιος μὲν πρὸς τοῦ υἱοῦ Λαύσου, προβολῇ τῆς ἀσπίδος, τῷ τηνικαῦτα ἐκρύεται, ἀπόμαχός τε γεγονὼς ὑπεξίσταται· Λαῦσος δέ, ἀντί τε καὶ ὑπὲρ τοῦ τοκέως ἀμυνόμενος πίπτει. Ὁ δὲ πατὴρ τὸν υἱὸν πεσόντα καταμαθών, καὶ τραυματίας ἤδη, ὅμως ἔφιππος ἐπανιών, ᾗπερ εἶχεν, οἱονεὶ ἀναμαχησόμενος, καὶ τὸν φύντα ὑπεκδικήσων, τῆς τοῦ Αἰνείου τέως καὶ αὐτὸς ἔργον δεξιᾶς γίγνεται. === Βιβλίον ΙΑ === [[File:Agreement between Camilla and Turnus.jpg|thumb|right|Τύρνος καὶ Καμίλλα]] Μεζέντιον καταβαλὼν Αἰνείας, ἐξ ὅπλων τῶν ἐκείνου ἵστησι τρόπαιον. Καὶ τὸν μὲν τοῦ προαναιρεθέντος Πάλλαντος νέκυν, Εὐάνδρῳ τῷ γεννήτορι πομπικώτερον διαπέμπει, Λατίνοις δὲ ἀνακωχὰς ἐξαιτησαμένοις ἡμερῶν δώδεκα, ἐφ' ᾧ τοῖς ἐξ αὐτῶν ἐν τῇ μάχῃ πεσοῦσι κτερεΐξαι τὰ αἴσια, ἐπιτρέπει. Ἅμα δὲ καὶ αὐτὸς τοὺς ἐκ τῶν ἰδίων πεπτωκότας καθοσιοῦται πυραῖς. Ἐν τούτοις Βενύλου τοῦ προαποσταλέντος, ἐν ἀπράκτῳ τῇ πρεσβείᾳ πρὸς τοὺς ἰδίους ἐπανελθόντος, καὶ Διομήδους ἀπονεῦσαι Λατίνοις τὴν κατὰ Τεύκρων συμμαχίαν προσαγγείλαντος, ὁ Λατίνων ἄναξ τοὺς ἀμφ' αὐτὸν συγκαλέσας, περὶ τῶν καθεστώτων βουλεύεται, δῆλος αὐτὸς ὢν τὰ εἰς εἰρήνην ἐν τῇ βουλῇ ἀνθαιρεῖσθαι ὡς ἀσφαλέστερα. Ἔνθα Δράγκης μὲν ἰσχυρῶς ἐπιπλήττων Τύρνῳ (πρὸς ὃν καὶ ἄλλως ἐτύγχανε δυσνοῶν) ὡς ἐπὶ δῆριν οὔτοι γε αἰσίαν τὸ ἔθνος αὐτὸς συνελάσειεν, εἰς διαλύσεις ἐλθεῖν μετὰ Τεύκρων ἐπιμελὲς θέσθαι προὐτρέπετο. Τύρνος δ' ἀπεναντίας ἐπικρατέστερόν τε ἐνέχων καὶ ἀλαζονικώτερον, ἐπὶ τὸν πόλεμον παρορμᾷ. Νικᾷ γοῦν ἡ Τύρνου βουλή· καὶ τὰ μὲν εἰς ἄμυναν ἡ πόλις παρασκευάζεται, διχῇ δὲ τὰ τῆς στρατειᾶς διῳκονόμηται ἑκατέρωθεν. Τοῦ γὰρ Αἰνείου τὴν Ἱππάδα εἴλην κατὰ τοῦ Ἄστεος διὰ τῶν ὑπτίων ἐκπέμψαντος, αὐτοῦ δὲ τῷ πεζικῷ ἐκ τοῦ ὑπερτείνοντος τῆς χώρας λόφου ἐπιθέσθαι προελομένου· ὡσαύτως καὶ Τύρνος, τὸ μὲν ἱππικὸν πρὸ τῆς πόλεως ἔστησε παρατάξας, ἡγεμόνα ἐπιστήσας Καμίλλαν τὴν ἀντιάνειραν, σὺν Μεσσάπῳ τῷ ὑπ' αὐτῷ ἱππαρχήσοντι· αὐτὸς δὲ τὸ πεζικὸν ἄγων, ἐν ἐνέδραις τὰς δυσχωρίας προκατελάβετο, δι' ὧν ἐξ ἀνάγκης γίνεσθαι ἔμελλε τοῖς Τρωσὶν ἡ πάροδος. Μεταξὺ τοίνυν τῶν ἱππικῶν μάχης καρτερᾶς συρραγείσης, πολλὰ μὲν κατὰ Τεύκρων ἠρίστευσεν ἡ Καμίλλα· ἀλλ' ἐν ᾧ ὀπίσω Χλωρέως τοῦ Κυβέλης θυηπόλου, ἐν ὅπλοις διαπρέποντος ἀγλαεστάτοις, ἡ παρθένος ἐπήλαυνεν ἀπαραφυλάκτως, πέπτωκεν αὐτὴ καιρίαν πληγεῖσα ἐξ ἀδοκήτου ὑπὸ Ἄρρωνος λάθρα ἐπιβαλόντος. Οὐκ ἀποινεὶ μέντοι γε κομιδῇ, ὡς καὶ τοῦ Ἄρρωνος αὐτοῦ ἐφεξῆς ἀναιρεθέντος ὑπὸ Ὦπιδος, μιᾶς διατελούσης τῶν Νυμφῶν τῶν περὶ τὴν [[Wp/grc/Ἄρτεμις|Ἄρτεμιν]]. Τῆς οὖν Καμίλλης οὕτω πεσούσης, οἱ μὲν Ῥοτόλοι θροηθέντες τρέπονται εἰς φυγήν, οἱ δὲ Τρῶες ἐπὶ τὸ ἄστυ, ὡς ἐξ ἐφόδου ἑλεῖν, ἐπελαύνουσι. Τύρνος δὲ ὑπὸ Ἄκκας, τῆς μάλιστα πιστῆς Καμίλλῃ, καὶ πρὸ τῶν ἄλλων κεχαρισμένης αὐτῇ συστρατιώτιδος ταῦτα διαμηνυθεὶς καὶ περὶ τῶν ὅλων δείσας, αὐτίκα τῆς ἐνέδρας ἐξυπανίσταται, κἀπὶ τὸ ἄστυ σπεύδει τῶν πραγμάτων ἀντιληψόμενος. Αὐτῷ δὲ παρὰ πόδας ὡσαύτως ἕπεται καὶ Αἰνείας μετὰ τοῦ σὺν αὐτῷ πεζικοῦ, καὶ κατ' ἀλλήλων ὅλαις ταῖς δυνάμεσιν ἀντιπαρατάσσονται. Ἀλλὰ τῆς νυκτὸς ἤδη ἐπικαταλαβούσης, ἀμφότεροι ἐγγὺς τῆς πόλεως παρεμβαλόντες διεταφρεύσαντο. === Βιβλίον ΙΒ === [[File:Aeneas_and_Turnus.jpg|thumb|right|Τύρνου ἀναίρεσις πρὸς Αἰνείου]] Λατίνων ἤδη τὸ δεύτερον περὶ Λωρεντὸν ἐν τῇ μετὰ Τρώων μάχῃ πταισάντων, Τύρνος ἐφ' ἑαυτόν, (καίτοι πολλὰ Λατίνου τε αὐτοῦ τοῦ γηραιοῦ Βασιλέως καὶ Ἀμάτης τῆς Ἀνάσσης ἀποτρέψαι μάτην πειρασαμένων) διὰ μονομαχίας τῆς πρὸς Αἰνείαν, τὴν περὶ τῶν ὅλων κρίσιν μεταποιεῖται· τίθενται οὖν ἐπὶ τούτῳ θυσίαι καὶ ὅρκοι. Ἀλλὰ γὰρ Ἥρα ἥκιστα τοῖς πραττομένοις ἐπευδοκοῦσα, διὰ Ἰϋτύρνης Νύμφης, κασιγνήτης Τύρνου, τὴν Καμέρτου μορφὴν ὑποδύσης, τὰς γενομένας συνθήκας συγχέει. Καὶ δὴ τοῦ Λατίνων στρατοῦ εἰς ἀθέτησιν οὕτως ὑπ' αὐτῆς καταδημαγωγηθέντος· ἄλλως τε καὶ οἰωνοῦ τινος ταῖς ἁπάντων ὄψεσιν ἀδοκήτως ἐπιφανέντος, Τολοῦμνος πρῶτος ὁ Μάντις, τῶν Γυλίππου τοῦ Τρωὸς υἱῶν ἕνα βαλὼν ἀνεῖλεν· ἐπὶ τούτοις δὲ καὶ Αἰνείαν, τὸν ἐγερθέντα θροῦν κατευνάσαι σπεύδαζοντα, ἐκ τοῦ ἀφανοῦς τις ἐπιτοξεύσας καιρίαν ἔπληξε, καὶ τῆς παρατάξεως ἠνάγκασεν ἐκχωρῆσαι, τὴν πληγὴν ἀκεσόμενον. Τηνικαῦτα δὲ μάχη συρρήγνυται καρτερά, ἐν ᾗ πίπτουσιν ὑπὸ χειρὸς Τύρνου τῶν Τρώων συχνόι· Αἰνείας δέ, τῆς μητρὸς αὐτῷ Ἀφροδίτης, διὰ δικτάμνου τὸ τραῦμα ῥᾳδίως ἀλθηναμένης, ἀναρρωσθείς τε καὶ παριὼν εἰς μέσους, πρὸς μονομαχίαν Τύρνον ὀνομαστὶ προκαλεῖται· ἐπεὶ δ' ἄρα τοῦτον ἡ κασιγνήτη (Μητίσκον γὰρ αὕτη τοῦ δίφρου ἐκστήσασα, ὑπὸ τῷ ἐκείνου εἴδει διεχαρίζετο τὰς ἡνίας) ἄλλοσέ ποι ἡνιοχοῦσα ἀεὶ παρεξῆγε, μηδ' εἰς πρόσωπον τῷ προκαλουμένῳ ἐλθεῖν ἐνεδίδου· Αἰνείας προσεμβαλὼν τῇ πόλει, τὰ πρὸ τοῦ Ἄστεος πάντα ἐπίμπρα, καὶ ἀνὰ κράτος ἐπόρθει. Ἐντεῦθεν Ἀμάτη, Τύρνον ἤδη δόξασα ἀπολέσθαι, καὶ τῶν ὅλων ἀπογνοῦσα, βρόχον ἀναψαμένη τελευτᾷ. Ταῦτα Τύρνος ἅπαντα διαμειφθεὶς ὑπὸ Σάγου, δείσας περὶ τῇ πόλει, πρὸς τὸν ἐκ συνθήκης ἀγῶνα Αἰνείαν ἐπανακαλεῖται· καθ' ὃν νικηθείς τε καὶ λιπαρὴς προσπεσὼν τῷ νικήσαντι, πολλά τε καθικετεύσας, ὥστε αὐτοῦ τε ἅμα, καὶ Δαύνου τοῦ γηραιοῦ αὐτῷ πατρὸς φείσασθαι, ἐγγὺς ἦλθε τοῦ πεῖσαι τὸ ζῆν οἱ χαρίσασθαι, εἰ μὴ ὁ τοῦ Πάλλαντος (ὃν αὐτὸς ἐναρίξας σεσυλήκει) ζωστὴρ προφανεὶς φρούδην αὐτοῦ τὴν ἱκεσίαν ἀνέδειξεν. Ἀλλ' ἐν τούτοις Αἰνείας, συννοήσας τὸν ἄνδρα τοῖς ἐνάροις τοῦ προαναιρεθέντος παιδὸς ἐγκομβούμενον, καὶ τῷ θυμῷ ὑπερζέσας, ἔργον μαχαίρας αὐτίκα εἰργάσατο. == Δείγματα == Προοίμιον (Α, 1-11): {| style="border: none;" | style="width: 50%;" |'''Λατινικὸν ποίημα''' | style="width: 50%;" |'''Ἑρμηνευθὲν ἑλληνιστί'''<ref name=boulgo/> |- |<blockquote>Arma virumque canō, Trōiae quī prīmus ab ōrīs<br/>Ītaliam, fātō profugus, Lāvīniaque vēnit<br/>lītora, multum ille et terrīs iactātus et altō<br/>vī superum saevae memorem Iūnōnis ob īram;<br/>multa quoque et bellō passus, dum conderet urbem,<br/>inferretque deōs Latiō, genus unde Latīnum,<br/>Albānīque patrēs, atque altae moenia Rōmae.<br/>Mūsa, mihī causās memorā, quō nūmine laesō,<br/>quidve dolēns, rēgīna deum tot volvere cāsūs<br/>īnsīgnem pietāte virum, tot adīre labōrēs<br/>impulerit. Tantaene animīs caelestibus īrae?</blockquote> |<blockquote>Τεύχε’ ἀείδω Ἄνδρα τε, ὃς πρῶτος δὴ Τροίης<br/>ἔξορος Ἰταλίηνδ’ ὑπὸ Μοιρῶν ἦλθεν ἰδ’ ἀκτάς<br/>Λαβινίους, ἀνὰ γῆν τ’ ἀνὰ πόντον πόλλ’ ἐπαληθείς,<br/>δαιμονίῃ τε βίῃ διά θ’ Ἥρης μνήμονα μῆνιν<br/>νηλεέος· πολέμῳ πολλὰ τλὰς κτίζεν ὅτ’ ἄστυ,<br/>ἐν δ’ εἰσῆγε θεοὺς Λατίῳ, γένος ἔνθα Λατίνων<br/>Ἀλβάνιοί τε πάτρες καί γ’ αἰπῆς Τείχεα Ῥώμης.<br/>Μοῦσα ἐφ’ οἷς μοι μνῆσον· ὅτου δ’ ἄρα Δαίμονος ἄτῃ,<br/>τίπτε δ’ ἐπαχθομένη κρείουσα Θεῶν, τόσ’ ἐλίττειν<br/>δεινὰ τὸν εὐσεβίῃ περίσημον, τόσσα τ’ ἀνατλᾶν<br/>θήκατο; Ἦ τόσος ἔστι χόλις φρεσὶν οὐρανίοισιν;</blockquote> |} Παραμυθητικὸς τοῦ Αἰνείου πρὸς ἑταίρους (Α, 198-207): {| style="border: none;" | style="width: 50%;" |'''Λατινικὸν ποίημα''' | style="width: 50%;" |'''Ἑρμηνευθὲν ἑλληνιστί'''<ref name=boulgo/> |- |<blockquote>Ō sociī — neque enim ignārī sumus ante malōrum —<br/>Ō passī graviōra, dabit deus hīs quoque fīnem.<br/>Vōs et Scyllaēam rabiem penitusque sonantīs<br/>accēstis scopulōs, vōs et Cyclōpia saxa<br/>expertī: revocāte animōs, maestumque timōrem<br/>mittite: forsan et haec ōlim meminisse iuvābit.<br/>Per variōs cāsūs, per tot discrīmina rērum<br/>tendimus in Latium; sēdēs ubi fāta quiētās<br/>ostendunt; illīc fās rēgna resurgere Trōiae.<br/>Dūrāte, et vōsmet rēbus servāte secundīs.</blockquote> |<blockquote>Ὦ φίλοι, οὐ γάρ πού τι κακῶν ἀδαήμονες εἰμέν.<br/>Ὦ χείρω τλάντες, θεὸς οἴσει τοῖς δ' ἔτι πεῖραρ.<br/>Ὕμμες καὶ λύσσην Σκυλλαίην καὶ βαρυήχους<br/>ἤλθετ' ἀνὰ σκοπέλους, καὶ πετρῶν Κυκλοπίων δὲ<br/>πειρήθητέ ποτ’. Ἀλλ' ἄμπνυσθε ἀνίηρόν τε<br/>πᾶν ἀπόθεσθε δέος. Μνῆσθαι καὶ τῶν δὲ συνοίσει.<br/>Παντοίῃσι τύχαις διά τ' ἂρ τόσσων δὲ ἀγώνων<br/>σπεύδομεν ἐς Λάτιον, γῆς ἕδρας ἔνθ' ἀσαλεύτους<br/>Μοῖρ' ἐπιδεῖξαν, ἐκεῖ θέμις ἐξανέγερσθαι Τροίην.<br/>Τλῆτε, σαωθέντας μίμνει τά γε λῴον' ὀπίσσω.</blockquote> |} Ὑποθήκη τῷ Αἰνείᾳ παρὰ πατρὸς Ἀγχίσου (ΣΤ, 847-853): {| style="border: none;" | style="width: 50%;" |'''Λατινικὸν ποίημα''' | style="width: 50%;" |'''Ἑρμηνευθὲν ἑλληνιστί'''<ref name=boulgo/> |- |<blockquote>Excūdent aliī spīrantia mollius aera<br/>(crēdō equidem), vīvōs dūcent dē marmore vultūs,<br/>ōrābunt causās melius, caelīque meātūs<br/>dēscrībent radiō et surgentia sīdera dīcent:<br/>tū regere imperiō populōs, Rōmāne, mementō<br/>(hae tibi erunt artēs), pācīque impōnere mōrem,<br/>parcere subiectīs et dēbellāre superbōs.</blockquote> |<blockquote>Δείκελα χαλκεύσουσ’ ἁπαλώτερα ἔμπνοά τ’ ἄλλοι,<br/>πείθομ’ έγώ, γλύψουσ’ ἐκ πέτρης ἔμβια εἴδη,<br/>κρεῖσσον ἀτάρ τε δίκας ἐρέουσι· φοράς τε πόλοιο<br/>γράψουσιν καλάμῳ, καὶ τείρεα ἅττ’ ἐπιτέλλει.<br/>Λαοὺς σὺ κρατέων μνῆσαι διέπειν, Ῥωμαῖε,<br/>(ταὶ σφέτεραι τέχναι) κ’ εἰρήνης τέθμια τάσσειν·<br/>φείδεσθ’ εἰκόντων, κὰδ δ’ ἂρ δαμνᾶν ἀγερώχους.</blockquote> |} == Πηγαί == <references /> == Σύνδεσμοι ἐξώτεροι == {{Wp/grc/Κοινά|Aeneid|Αἰνειάς}} * Ἀνάγνωθι τὴν [* [http://la.wikisource.org/wiki/Aeneis Αἰνειάδα λατινιστί] [[Category:Wp/grc]] [[Category:Wp/grc/Ρωμαϊκὴ λογοτεχνία]] [[Category:Wp/grc/Ἔπη]] {{INTERWIKI|Q60220}} eyb4ngyag4n4kee8m5hlqauxmapo0e7 7336484 7336481 2026-09-26T00:46:23Z PastelKos 2547710 7336484 wikitext text/x-wiki [[File:Aeneae exsilia.svg|thumb|Πίναξ τοῦ πλοῦ τοῦ Αἰνείου ]] Ἡ '''Αἰνειὰς''' ([[Wp/grc/Λατινικὴ Γλῶσσα|λατινιστί]]: ''Aeneis'' {{Wp/grc/IPA|[ae̯ˈneːɪs]}}) ποίημά ἐστι ἡρωικὸν τοῦ [[Wp/grc/Οὐεργίλιος|Ποπλίου Οὐεργιλίου Μάρωνος]], ὃ συνεγράφη μὲν μεταξὺ τοῦ 29 καὶ τοῦ 19 π.Χ. ἐν 9.896 ἑξαμέτροις καὶ μέγιστον παρὰ Λατίνοις γεγραμμένον νομίζεται.<ref>Aloy, Daniel (2008). [https://news.cornell.edu/stories/2008/05/new-translation-aeneid-restores-originals-humor-meter "New translation of 'Aeneid' restores Virgil's wordplay and original meter"]. ''Cornell Chronicle''.</ref><ref>Damen, Mark (2004). [https://artsci.usu.edu/history-cultures-ideas/classics/course-resources/ "Chapter 11: Vergil and The Aeneid"]</ref> Ἐξακολουθεῖ ὁ Οὐεργίλιος, ὡς ἐν ταῖς ''[[Wp/grc/Ἐκλογαὶ (Οὐιργίλιος)|Ἐκλογαῖς]]'' τῷ [[Wp/grc/Θεόκριτος|Θεοκρίτῳ]] καὶ τοῖς ''[[Wp/grc/Γεωργικά|Γεωργικοῖς]]'' τῷ [[Wp/grc/Ἡσίοδος|Ἡσιόδῳ]] τε καὶ τῷ [[Wp/grc/Λουκρήτιος|Λουκρητίῳ]], οὕτω καὶ ἐν τῇ ''Αἰνειάδι'' τοῖς πρὸ τούτου ἡρωικὰ γεγραμμένοις, οἵπερ [[Wp/grc/Ὅμηρος|Ὅμηρος]] καὶ [[Wp/grc/Ἀπολλώνιος Ῥόδιος|Ἀπολλώνιος Ῥόδιος]] καὶ [[Wp/grc/Ἔννιος|Ἔννιος]]. Ἐκ τοῦ Αἰνείου, υἱοῦ τοῦ τε Ἀγχίσου καὶ τῆς [[Wp/grc/Ἀφροδίτη|Ἀφροδίτης]], λαμβάνει τὸ ὄνομα, κοὐ πάντα τὰ ὑπ' ἐκείνου πεπραγμένα ὁ Οὐεργίλιος διέρχεται ἀλλ' ὡς ἐκεῖνος τῆς [[Wp/grc/Τροία|Ἰλίου]] ἁλούσης ἐπορεύθη εἰς [[Wp/grc/Ἰταλία|Ἰταλίαν]] καὶ πρόγονος τῶν Ῥωμαίων ἐγένετο. Ὁ Οὐεργίλιος τὸν Αἰνείαν, ὃς ἐλάσσων μὲν ἤδη ἥρως ἐν τῇ ''[[Wp/grc/Ἰλιάς|Ἰλιάδι]]'' ἐπίσημος δὲ τῆς εὐσεβείας ἕνεκα,<ref>Louden, Bruce (2006). [https://camws.org/meeting/2006/abstracts/louden.html ''Aeneas in the Iliad: The one just man'']. 102nd Annual Meeting of Classical Association of the Middle West and South (CAMWS)</ref> αἴτιον ποιεῖ τῆς Ῥώμης, συνάπτει αὐτῇ τὰ πάλαι ὑφ' ἡρώων γεγενημένα, ἐξηγεῖται τὰ Καρχηδονιακά, μεγαλύνει τὰ πάτρια τῶν Ῥωμαίων ἤθη, καὶ βεβαιοῖ τὴν ἀρχὴν τοῦ [[Wp/grc/Σεβαστός|Σεβαστοῦ]] καὶ τῶν Ἰουλοκλαυδίων ὡς ἐκγόνων ὄντων τῶν ἱδρυτῶν καὶ ἡρώων τῆς Ῥώμης τε καὶ τῆς Τροίας. [[File:VirgilAeneidVI.jpg|thumb|Ὁ Οὐργίλιος ἀναγιγνώσκει τὸ ΣΤ' τῆς Αἰνειάδος τῷ [[Wp/grc/Σεβαστός|Σεβαστῷ]] τε καὶ τῇ [[Wp/grc/Ὀκταυία|Ὀκταυίᾳ]], ἣ λιποψυχεῖ διὰ τὸ φρικτὸν τῶν ἀκουομένων (Jean-Joseph Taillasson)]] ==Ὑπόθεσις== Αἱ τῶν βιβλίων ὑποθέσεις ὑπὸ τοῦ Εὐγενίου Βουλγάρεως γεγραμμέναι εἰσί.<ref name=boulgo>Εὐγένιος Βούλγαρις (1791), ''[https://www.google.gr/books/edition/Æneidis_Libri_XII/LGNaAAAAYAAJ?hl=el&gbpv=1 Τῆς Αἰνειάδος Πουβλίου Οὐιργιλίου Μάρωνος τὰ ΙΒ βιβλία ἐν ἡρωικῷ τῷ μέτρῳ ἑλληνιστὶ ἐκφρασθέντα καὶ σημειώσεσι διηνεκέσι διευκρινηθέντα]'', ἐν [[Wp/grc/Ἁγία Πετρούπολις|Πετρουπόλει]] ἐν τῇ αὐτοκρατορικῇ ἀκαδημίᾳ τῶν ἐπιστημῶν</ref> === Βιβλίον Α === [[File:Dido Receiving Aeneas.jpg|thumb|right|Ἡ Διδὼ δεξιουμένη τὸν Αἰνείαν]] Αἰνείας ὁ [[Wp/grc/Ἀγχίσης|Ἀγχίσου]] ἐξ [[Wp/grc/Ἀφροδίτη|Ἀφροδίτης]], [[Wp/grc/Τροία|Τροίας]] αὐτῷ τῆς Πατρίδος ἁλούσης, πλέων μετὰ τοῦ πατρὸς, καὶ [[Wp/grc/Ἀσκάνιος|Ἀσκανίου]] τοῦ φύντος, καὶ συχνῶν ἄλλων, ἐπὶ χώρας ἀναζητήσει, ἔνθα Θεούς τε δὴ τοὺς πατρίους, καὶ εἴ τι ἐκ τοῦ [[Wp/grc/Τρωικὸς Πόλεμος|Τρωϊκοῦ]] περιῆν ἔτι ὀλέθρου λείψανον, ἐγκαταστήσειεν· ἐπειδὰν μετὰ ἑπταετῆ πλάνην, ἀπὸ τῆς Σικελικῆς Νήσου ἐς Ἰταλίαν διὰ τοῦ Τυρρηνικοῦ ἐπεραιοῦτο πελάγους, κλύδωνι περιτυχὼν σφοδροτάτῳ, [[Wp/grc/Αἴολος|Αἰόλου]] τὴν καταιγίδα ὑποθήκαις [[Wp/grc/Ἥρα|Ἥρας]] κινήσαντος, σὺν ἑπτὰ ναυσὶν ἐξ ἁπασῶν αἷς ἐστέλλετο, μόναις τε καὶ μόγις, ἐπὶ [[Wp/grc/Λιβύη|Λιβύης]] περιεγένετο. Ἀφροδίτη οὖν ὑπὲρ τοῦ υἱέος ἀσχάλλουσα τῷ πατρὶ [[Wp/grc/Ζεύς|Διῒ]] ποτνιᾶται, καὶ τὴν Ἥραν ἐπαιτιᾶται ὡς ἁπάντων αὐτὴν τῶν δεινῶν, ὅσα Τρωσὶν ἐπισυμβεβήκει, γενομένην ἀρχέκακον· Ζεὺς δὲ τὴν θυγατέρα παραμυθούμενος, τὰ τῶν Μοιρῶν αὐτῇ προαναφαίνει, ἅπερ ἑξῆς Αἰνείᾳ τε καὶ τοῖς Ἐπιγόνοις παναίσια πέπρωτο. Εἶτα Ζεὺς μὲν αὐτὸς διὰ [[Wp/grc/Ἑρμῆς|Ἑρμοῦ]] τοῦ διάκτορος τὴν παρὰ [[Wp/grc/Διδώ|Διδοῖ]] ξενίαν Αἰνείᾳ προευτρεπίζεται. Ἀφροδίτη δὲ τούτῳ, τῆς νεὼς ἀποβάντι καθ᾽ ἱστορίαν τῆς χώρας ἐν ᾗ καθώρμιστο, καὶ εἰς θήραν ἐλάφων τὸ μεταξὺ ἐξιόντι, ἐν σχήματι καὶ αὐτὴ θηρατείρας ἐπιστᾶσα, τὰ ἐκεῖ διαπυνθανομένῳ, ἅττα τε εἴη, καὶ ὑφ᾽ ὧν ἄρχοιτο, ἀναδιδάσκει. Ἐπιμαντεύεται δ᾽ αὐτῷ καὶ περὶ τῶν λοιπῶν νεῶν, ὡς ἄρα καὶ τούτων οἷ περισωθεῖεν αἱ πλεῖσται· ἐφ᾽ οἷς καὶ πρὸς τὴν ἄνασσαν ἀφικέσθαι προτρέπεται. Αἰνείας τοιγαροῦν σὺν Ἀχάτῃ τῷ ὀπάονι, ὑπὸ νεφέλῃ τῇ περισχούσῃ λαθόντες, τὴν πόλιν [[Wp/grc/Καρχηδών|Καρχηδόνα]] εἰσίασιν. Ἔνθα καί τινας τῶν ἐκ τῶν ἄλλων νηῶν κατειληφότες ἑταίρων, ἱκέται τῇ βασιλίδι παρίστανται, ἐπὶ τὸν ἐν τῇ ἀρτίως οἰκοδομουμένῃ πόλει ναὸν προελθούσῃ, καὶ φιλόφρονος δεξιώσεως. Ἐπεὶ δ' Αἰνείας καὶ τὸν υἱὸν Ἀσκάνιον παρεῖναι ποθῶν, τοὺς ἐκ τῶν νεῶν ἀπέστειλεν ἄξοντας· δείσασα περὶ τῷ παιδὶ Ἀφροδίτη, μή τί γε δι’ ἐπιβουλῆς αὖθις Ἥρας σκαιὸν αὐτῷ ἐπιτυρευθείη, ἔν τινι τῶν ἐν [[Wp/grc/Κύπρος|Κύπρῳ]] ἄλσει κατευνάσασα κοιμίζει· ἀντ’ αὐτοῦ δὲ γόνον ἀνθυποβάλλει τὸν ἀϋτῇ ἴδιον, ἤτοι τὸν [[Wp/grc/Ἔρως (μυθολογία)|Ἔρον]], εἰς τὸ ἀκριβὲς τῷ Ἀσκανίῳ παραμορφώσασα ἐναλίγκιον φαίνεσθαι, ὡς ἂν ὑπὸ τούτου δεινῷ τινι καὶ ἀμάχῳ τῷ πρὸς Αἰνείαν πόθῳ Διδὼ τρωθεῖσα, μηδὲν αὐτῷ, καὶ τοῖς ἀμφ' αὐτὸν Τρωσὶ δυσχερὲς, κατ' ἐπιβουλὴν αὖθις Ἥρας, ἐναπεργάσῃται. === Βιβλίον Β === [[File:Eneasanquises.jpg|thumb|right|Ὁ Αἰνείας φεύγει ἀπὸ τῆς Τροίας ἐπ' ὤμων ἔχων τε τὸν Ἀγχίσην λιπών τε τὴν Κρέουσαν]] Πολυπραγμονέστερον Διδοῦς ἐγκειμένης καὶ τὰ κατὰ τὴν Τροίας ἐκπόρθησιν ὡς ἔσχε μαθεῖν ἀκριβέστερον ἀξιούσης, Αἰνείας ἐπὶ λεπτοῦ διεξέρχεται. Διηγεῖται οὖν τὸ διὰ τοῦ [[Wp/grc/Δούρειος Ἵππος|Δουρείου Ἵππου]] στρατήγημα, ὃν, Δαναοὶ μὲν δρασμὸν ὑποκρινάμενοι, ἅτε δῆθεν ἐπὶ τῇ ἐνναετεῖ ἀπαυδήσαντες πολιορκίᾳ, οἷόν τι ἀνάθημα τῇ Ἀθηνᾷ κατέλιπον ἀνακεισόμενον Ἱλαστήριον· οἱ δὲ Τρῶες ἐπὶ τῷ ἑαυτῶν ὀλέθρῳ περιποιησάμενοι, ἐντὸς στῆσαι τῶν ἐπάλξεων ἔσπευσαν· Τῶν μὲν γὰρ ἐν Τρωσὶ, τὸν ὑφεύδοντα δόλον ὑφορωμένων, ὧν εἷς [[Wp/grc/Λαοκόων|Λαοκόων]] μάλιστα ἦν· καὶ διὰ τοῦτο λύειν τὸ μηχάνημα παραινούντων· τῶν δὲ πλειόνων, δέει τοῦ περὶ τὸν Λαοκόωντα αὐτὸν, καὶ περὶ τὼ παῖδε συμπτώματος, καὶ πειθοῖ δὲ ἅμα τοῦ Ἀργείου [[Wp/grc/Σίνων|Σίνωνος]], (ὃν ὡς δραπέτην ἀφ᾽ Ἑλλήνων αὐτομολήσαντα συνέσχον) τὸ ἀνατεθὲν τῇ Θεῷ ἀσμενιζομένων, ἡ ψῆφος τῶν δευτέρων ἐκράτει. Καὶ δὴ τῶν τειχῶν τοῦ ἄστεος μέρους καθαιρεθέντος, ὅσον χωρῆσαι διελθεῖν, ὁ πελώριος εἰσενήνεκται ἵππος. Τῆς δ᾽ ἐφεξῆς νυκτὸς, τῶν ἐν τῇ πόλει, ὡς ἤδη καθεστώτων ἐν ἀσφαλείᾳ, βαθὺν ὑπνούντων, ἐπανέπλευσε μὲν ὁ στόλος ἅπας ἀπὸ [[Wp/grc/Τένεδος|Τενέδου]] τῆς Νήσου, ἔνθα ἐλάνθανον· ἐξέθορον δὲ κατὰ τὸ αὐτὸ καὶ οἱ τῶν Ἑλλήνων λογάδες, οἱ τῷ ἵππῳ ἔνδοθεν ἐνεδρεύοντες, καὶ τὴν πόλιν ἐμπιμπρᾶν ἀνεβάλλοντο καὶ διαπορθεῖν. Ἀντεπεξῆλθον δὲ τούτοις καὶ οἱ Τρῶες, τῇ πατρίδι ἐπιχειροῦντες ἀμύνεσθαι· καὶ μὲν δὴ, καὶ τὴν ἀρχὴν ἔδοξάν τι καὶ κατορθοῦν, τῶν πολεμίων ἀνελόντες συχνούς· ἀλλ᾽ ὅπου γὰρ, τῶν ἀναιρεθέντων αὐτοῖς Ἑλλήνων θωρακισθέντες τοῖς ὅπλοις, οὐ μικρὸν ἔδοξαν ἀπόνασθαι τῆς μεταμφιάσεως, εἰς τοὐναντίον περιετράπη τὸ δράμα, καθ᾽ ἑαυτῶν μᾶλλον ἀποχρησαμένοις τῷ σχήματι. Ἀμφοτέρωθεν γὰρ, πρὸς τε τῶν δυσμενῶν καὶ τῶν οἰκείων, τῶν μὲν μηδόλως, τῶν δὲ καὶ μάλα τοῦ πλάσματος ἐπαισθομένων, βαλλόμενοι διεφθάρησαν. Ὥστε τῶν Δαναῶν τέλεον κατισχυσάντων, τά τε Ἀνάκτορα κατεπορθεῖτο, καὶ [[Wp/grc/Πρίαμος|Πρίαμος]] αὐτὸς ὑπὸ [[Wp/grc/Πύρρος|Πύρρου]] τοῦ [[Wp/grc/Ἀχιλλεύς|Ἀχιλλέως]] ἀνῄρηται. Ἐν τούτοις Αἰνείας, ἐπεὶ τοῦ λοιποῦ μάτην ἑαυτῷ συνεῖδεν ἀγωνιζομένῳ καὶ κινδυνεύοντι, ἀπογνοὺς τῶν πραγμάτων, Θεοὺς μὲν τοὺς ἐφεστίους φέρειν τῷ πατρὶ ἐγχειρίσας Ἀγχίσῃ, καὶ τοῦτον ἐπωμισάμενος ἀσθενῶς ἔχοντα διὰ γῆρας πρὸς βάδισιν· καὶ μὲν δὴ, καὶ Ἀσκάνιον ἅμα συμπαραλαβὼν τὸν υἱέα, καὶ Κρέουσαν τὴν ἄλοχον· τὴν μὲν, τῶν Ἑλλήνων πάντα ἤδη κατειληφότων, ὡς ἐν τῷ θορύβῳ ἀπολειφθεῖσαν, ἀπώλεσε· τοῖς δὲ συναποδρὰς ἐπὶ τὴν [[Wp/grc/Ἴδη|Ἴδην]] τὸ ὄρος κατέφυγεν· ἔνθα γενομένῳ πληθὺς συνερρύη ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν τῶν ὁμοπατρίων, καὶ ἄλλων δὲ ἐκ τῶν συμμάχων, πανταχόθεν ὡς αὐτὸν συνδραμόντων, καί οἱ ἐφέπεσθαι, οἵπερ ἂν ἄγειν ἐθέλοι, προελομένων. === Βιβλίον Γ === [[File:Claude_Lorrain_002.jpg|thumb|right|Ὁ Αἰνείας ἐν τῇ Δήλῳ]] Ἀινείας, ἐκ τῶν ἐπὶ τῆς Ἴδης ὑλῶν, νῆας εἴκοσι ἐν Ἀντάνδρῳ παρασκευάσας, μετὰ Τρώων τῶν ὡς αὐτὸν προσερρυηκότων, ἐπὶ χώρας ἀναζητήσει ἀνεβάλετο πλεῦσαι, ἐφ᾽ ἧς τὸ περιλειφθὲν τοῦ γένους ἐπανασώσειε. Περαιωθεὶς δὲ πρῶτον ἐπὶ [[Wp/grc/Θρᾴκη|Θρᾴκης]], ἐνταῦθα στῆσαι προέθετο τὴν μετάστασιν. Βωμὸν οὖν ἐγείρας αὐτόθι ἐφ᾽ ᾧ Θεοῖς θύσειε τοῖς ἐπιχωρίοις, φωνῆς ἤκουσε [[Wp/grc/Πολύδωρος|Πολυδώρου]] τοῦ ἐκεῖ προενταφέντος, γοερόν τι ἀποδυρομένου, καὶ ᾗ τάχος ἀποχωρεῖν παρακελευομένου τῆς γῆς, ἐφ᾽ ἧς [[Wp/grc/Πολυμνήστωρ|Πολυμνήστωρ]] φθάσας αὐτὸν ἀνῃρήκει, τὴν ὑπὸ τοῦ πατρὸς Πριάμου σὺν αὐτῷ παρακατατεθεῖσάν οἱ περιουσίαν σφετεριούμενος. Ἐντεῦθεν οὖν Αἰνείας ἀπάρας, καὶ τὴν [[Wp/grc/Δῆλος|Δῆλον]] καταλαβὼν Νῆσον, ἐπὶ τὴν ἐξ ἀρχῆς τοὺς Τρῶας ἐνεγκαμένην ἐφικέσθαι χρῆναι ὑπὸ τοῦ ἐκεῖ χρηστηρίου ἀναδιδάσκεται. Ἡ δὲ ἦν ἄρα ἡ Κρήτη, ὡς ὁ πατὴρ Ἀγχίσης εἰκάζων τὸν τοῦ Θεοῦ χρησμὸν ἐξεδέχετο. Ἀλλὰ γὰρ κἀκεῖθεν αὖθις, ὅ τε ἐνεπισκήψας λοιμὸς τῷ στόλῳ, καὶ Θεῶν ἀρίδηλοι ὅσαι τῶν Ἐφεστίων, ἀνέπεισαν Αἰνείαν μεταπλεύσαντα [[Wp/grc/Ἰταλία|Ἰταλίαν]] αἰτεῖν, ὡς ταύτην ἤδη πέρας τῆς πλάνης τοῖς Τρωσὶν ἐσομένην. Σφοδρῷ τοίνυν τῷ κλύδωνι κατὰ τὸν ἀνάπλουν καταληφθέντες, καὶ Νήσοις ταῖς Στροφάσιν ἐνορμισάμενοι, ὑπὸ τῶν ἐν αὐταῖς ἐπιπολαζουσῶν Ἁρπυιῶν ἠναγκάσθησαν ἀποστῆναι· ὅθεν ἐπὶ τὸ [[Wp/grc/Ἄκτιον|Ἄκτιον]] τραπέντες, καὶ [[Wp/grc/Ἀπόλλων|Ἀπόλλωνι]] τῷ ἐκεῖ τιμωμένῳ ἀγῶνα γυμνικὸν ἐνστησάμενοι, ἑξῆς τε τὴν [[Wp/grc/Φαίακες|Φαιάκων]] παραμείψαντες Νῆσον, εἰς [[Wp/grc/Ἤπειρος (χώρα)|Ἤπειρον]] κατῇραν, ἧς [[Wp/grc/Ἕλενος|Ἕλενος]] ἦρχεν ὁ τοῦ [[Wp/grc/Πρίαμος|Πριάμου]], προῖκα ταύτην ἐξ [[Wp/grc/Ἀνδρομάχη|Ἀνδρομάχης]] παραλαβών, ἣν [[Wp/grc/Ἕκτωρ|Ἕκτορος]] χηρωθεῖσαν, μετὰ τὴν Νεοπτολέμου τοῦ κτησαμένου ἀναίρεσιν, αὐτὸς ἀκοίτην ἠγάγετο. Ἐνταῦθα δὴ πρὸς Ἑλένου φιλοφρόνως λίαν Αἰνείας σὺν τοῖς περὶ αὐτὸν ἐπιξενωθεὶς, καὶ πολλὰ τῶν οἱ συμβαίνειν μελλόντων ὑπ᾽ αὐτοῦ, ἅτε Μαντικοῦ ἀνδρὸς, καὶ τῷ Ἀπόλλωνι ἱερατεύοντος, προκατηχηθεὶς, ἐπ᾽ Ἰταλίας τὸν πλοῦν ἰθύνει. [[Wp/grc/Σικελία|Σικελίαν]] δὲ παραπλεύσας, καὶ ὑπὸ [[Wp/grc/Αἴτνη|Αἴτνῃ]] τῷ ἐπ᾽ αὐτῆς ὄρει ἐλλιμενισθεὶς, Ἀχαιμενίδῃ προσεντυγχάνει τῷ ὑπὸ [[Wp/grc/Ὀδυσσεύς|Ὀδυσσέως]] ἐκεῖ προεγκαταλειφθέντι, ὑπὸ δὲ τούτου, ἡλίκη τις ἦν, ἡ τῶν ἐν τῇ χώρᾳ διαιτευόντων [[Wp/grc/Κύκλωψ|Κυκλώπων]] ὠμότης τε καὶ θηριωδία καταμαθὼν, καὶ ὡς εἶχε τάχους σπεύσας ἀπᾶραι· καὶ μὲν δὴ καὶ [[Wp/grc/Σκύλλα|Σκύλλης]] τε καὶ [[Wp/grc/Χάρυβδις|Χαρύβδεως]], ἃς παραμεῖψαι ἔδει, ἀποσωθεὶς, ἐπὶ λιμένα τέως κατάγεται πόλεως [[Wp/grc/Δρέπανον (νέα πόλις)|Δρέπανον]] καλουμένης, ἐν ᾗ Ἀκέστης ὁ Τρὼς βασιλεύων ἦν· ἔνθα καὶ Ἀγχίσης ὁ γηραιὸς τὸ ζῆν ἐξεμέτρησεν, ἀμύθητον ὅσον Αἰνείᾳ τῷ ἐξ αὐτοῦ φύντι τὸ ἄλγος καταλιπών. Ἀνενεκτέον οὖν ἐπὶ τὸν ἀπὸ Δρεπάνου πλοῦν ἐφεξῆς, τὴν τῷ Τρωϊκῷ στόλῳ ἐπιβρίσασαν ζάλην, καὶ τὴν ἐντεῦθεν ναυαγίαν, ἣν ἐν τῷ Α΄ τῆς Αἰνειάδος ὁ Ποιητὴς φθάσας διερραψῴδησεν. === Βιβλίον Δ === [[File:Affresco_romano_-_Enea_e_di_(cropped).jpg|thumb|right|Διδὼ καὶ Αἰνείας]] Σφοδροτάτῳ τῷ πρὸς Αἰνείαν ἔρωτι ἁλοῦσα Διδὼ, καὶ τῇ Κασιγνήτῃ αὐτῆς τὸ πάθος ἐκφήνασα, ὑπὸ ταύτης τῷ ἐρωμένῳ εἰς γάμον νεῦσαι συνελθεῖν καθυποβαλλούσης, οὐκ ἄκουσα πείθεται. Ἦν δ' ἄρα τὸ πρᾶγμα οὐδὲ Ἥρῃ τῇ Θεῷ ἀπαρέσκον· ὡς ταύτῃ γε ἀπ' Ἰταλίας Αἰνείαν ἀποστῆσαι διανοουμένῃ, ὃ πάνυ ἐβούλετο. Διὸ καὶ μνήστρειαν τοῦ γάμου καὶ προαγωγὸν ἑαυτὴν τῇ Ἀφροδίτῃ ἐπηγγείλατο παρασχέσθαι, εἰ κἀκείνῃ συνδόξειεν. Ἐφεξῆς οὖν, ὡς Διδὼ καὶ Αἰνείας σὺν Ἀσκανίῳ, καὶ ὅσον ἦν τὸ ἐπισημότερον ἐξ ἀμφοῖν τῶν γενῶν, εἰς θήραν ἐξῄεσαν· κλυδωνίου δεινοῦ τινος ὑπὸ Ἥρας ἐξεγερθέντος, ἄμφω μὲν, ἥ τε Διδὼ καὶ Αἰνείας, ἐπὶ τὸ αὐτὸ σπέος ἐκ τοῦ παρατυχόντος προσπεφευγότες, ἐν οἰωνοῖς οὐκ αἰσίοις ἐκεῖ συνεγένοντο. Τοῦ τοίνυν γάμου εἰς τοὐμφανέστερον ἤδη ἐκπροϊόντος, καὶ τῇ Φήμῃ διαδοθέντος, [[Wp/grc/Ἰάρβας|Ἰάρβας]] ὁ Γετύλοις ἀνάσσων ζηλοτυπήσας, καὶ τὸν ξένον αὐτοῦ προκριθῆναι χαλεπῶς ἐνεγκὼν, πολλὰ πρὸς Ζῆνα ποτνιᾶται τὸν [[Wp/grc/Ἄμμων|Ἄμμωνα]], ὃν αὐχῶν ἑαυτῷ διετέλει γεννήτορα. Ζεὺς δὲ ταῖς τοῦ υἱέως ἱκεσίαις παρενοχλούμενος, Ἑρμῆν διαπέμψας, ἀνυπερθέτως Αἰνείαν κελεύει Λιβύην ἀπολιπόντα ἐπ' Ἰταλίας ἀνάγεσθαι. Αἰνείου τοίνυν τῷ Διὸς κελεύσματι πειθαρχοῦντος, καὶ τὰ πρὸς τὸν ἔκπλουν διὰ τῶν ἑταίρων λάθρα παρασκευάζοντος, συνεῖσα τέως Διδὼ τὸ γινόμενον, καὶ πολλὰ μὲν αὐτὴ ἀμέσως, πολλὰ δὲ καὶ διὰ τῆς Κασιγνήτης, τὰ μὲν ἐπιμεψαμένη, τὰ δὲ καὶ σὺν δάκρυσιν ἱκετεύσασα, ἐφ' ᾧ μὴ πρὸς αὐτοῦ ἐγκαταλειφθείη· ὡς οὐδόλως αὐτὸν πεῖσαι κατίσχυσεν, Ἑρμοῦ μάλιστα καθ' ὕπνους καὶ δεύτερον ἐπιφανέντος αὐτῷ, καὶ ἐκχωρεῖν ἐπισπέρχοντος· ἐπεὶ καὶ τῆς νηὸς αὐτὸν ἤδη ἐπιβάντα κατεῖδεν, ἀπογνοῦσα λοιπὸν, ἐπὶ πυρᾶς ἀναβᾶσα, ἥνπερ ἐν ἀδύτοις τῶν Ἀνακτόρων ἦν ἐπινησαμένη, ὡς Θεοῖς δῆθεν ῥέξουσα τοῖς ὑποχθονίοις· μυρία τε ὅσα ἐπὶ τῆς πυρᾶς τοῦ μάτην ἐρασθέντος κατευξαμένη, [[Wp/grc/Αὐτοχειρία|αὐτόχειρ]] διὰ τοῦ ξίφους, οὗ ἐκεῖνος ἐξ αὐτῆς ὡς δῶρον προειληφὼς καταλελοίπει, τὴν ψυχὴν ἀπορρήγνυσιν. === Βιβλίον Ε === [[File:The_Trojan_Women_Set_Fire_to_their_Flee.jpg|thumb|right|Αἱ Τρῳάδες ὑφάπτουσι τὰς ναῦς]] Ἐκ Καρχηδόνος περαιούμενος Αἰνείας εἰς Ἰταλίαν, κλύδωνί τε τὸ δεύτερον κατὰ τὸν διάπλουν περιπεσών, ἐπὶ τὸ κατὰ Σικελίαν αὖθις ἐγκαθορμίζεται Δρέπανον, καὶ παρὰ Ἀκέστῃ (ἄλλως Αἰγέστῳ) φιλοφρόνως ἐπιξενοῦται. Ἐνταῦθα δὲ τὰ ὅσια τῷ πατρὶ Ἀγχίσῃ ἐπιτελῶν παρὰ τῷ ἐκείνου Σήματι ἀγῶνας ἐνεστήσατο τοὺς ἐνιαυσίους, Νηῶν τε δὴ ταχυπλοίας, καὶ δρόμου, καὶ κεστοῦ, καὶ τοξείας ἆθλα προθέμενος τοῖς νικήσασιν. Ἐν τούτοις περὶ τοὺς ἀγῶνας τῶν Τρώων ἀσχολουμένων, αἱ γυναῖκες ἐπὶ τῇ μακρᾷ τε καὶ μηδὲν πέρας ἐχούσῃ πλάνῃ ἀπειρηκυῖαι καὶ προσοχθίσασαι, καταπιμπρᾶναι τὰς Ναῦς ἐπιβάλλονται, πεισθεῖσαι μάλιστα καὶ τῇ [[Wp/grc/Ἶρις|Ἴριδι]], τῇ ἐν σχήματι Τρωΐδος γραὸς, ὑποθήκαις Ἥρας, ἐπὶ τοῦτο προτρεπομένῃ. Ἀλλὰ γὰρ Ζεὺς λάβρον ὕσας εὐκαίρως, τοῦ ἐμπρησμοῦ τὰς νῆας, πλὴν τεσσάρων, τὰς λοιπὰς περιέσωσε. Νυκτὸς οὖν ἐπιστὰς Ἀγχίσης κατ᾽ ὄναρ τῷ Αἰνείᾳ, πόλιν ἐκεῖ, ὡς ἐξ αὐτοῦ Διὸς, κελεύει δομήσαντα, τὰς μὲν θηλυτέρας, καὶ τοὺς διὰ γῆρας, ἢ ἀσθένειαν, ἀπολέμους συνοικίζειν ἐν αὐτῇ ἐπὶ Σικελίας λιπόντα· αὐτὸν δὲ μετὰ τῶν ὁπλοτέρων τε καὶ ἐν ἀκμῇ ὄντων, εὐθὺ Ἰταλίας πλεῖν. Ἀλλὰ παραπλέοντα πρότερον εἰς τὸ ἐπὶ [[Wp/grc/Κύμη|Κύμης]] σπέος κατᾶραι, καὶ τῇ ἐνταῦθα συντυχόντα [[Wp/grc/Σίβυλλα|Σιβύλλῃ]], ταῖς παρ᾽ ἐκείνης ὁδηγίαις ἐπὶ τὰ Ἠλύσια ἐφικέσθαι πεδία, ἔνθα περ αὐτῷ μυηθῆναι παρέσται τά οἱ τε καὶ τοῖς ὀψιγόνοις αὐτοῦ μετέπειτα συμβησόμενα. Πείθεται δὴ ταῦτα Αἰνείας, καὶ πόλιν δειμάμενος, Ἀκέστην (ἄλλως Αἰγέστην) ὄνομα, καὶ ταύτην ὡς ἐντέταλται συνοικίσας, τοῦ λοιποῦ εὐπλοῶν ἐπανάγεται, [[Wp/grc/Ποσειδῶν|Ποσειδῶνος]] εὐμενῶς ἐπινεύσαντος ἱκεσίαις ταῖς Κύπριδος· παρ᾽ ὅσον γε, Παλινούρου ἤδη, ὡς διὰ πλοῦ γαληναίου τε καὶ ἀσφαλοῦς, ἐν τῷ οἰακοστροφεῖν ὕπνῳ δαμέντος, καὶ συνάμα τῷ πηδαλίῳ κατενεχθέντος τε καὶ καταποντωθέντος, τοῦ ἀμύμονος ἀπεστέρηται Κυβερνητῆρος· ἀνθ᾽ οὗ, αὐτὸν Αἰνείαν ἑξῆς αὐτουργῆσαι τὴν πηδαλιουχίαν ἐδέησεν. === Βιβλίον ΣΤ === [[File:PIETRO_TESTA_AENEAS_ON_THE_BANK_OF_THE_RIVER_STYX.jpg|thumb|right|Ὁ Αἰνείας καὶ ἡ Σίβυλλα, ἔχουσα ἐν χερσὶ τὸ χρυσοῦν ἔρνος, παρὰ τῇ Στυγί]] Ἐν Κύμῃ Αἰνείας ἐγκαθορμίζεται· ὑπὸ δὲ Δηϊφόβης Φοιβάδος, τῆς τὸ ἐκεῖ Ἄντρον οἰκούσης, ὅσα τέ οἱ ἐπ᾽ Ἰταλίας ἀφικομένῳ ἔμελλεν ἀπαντᾶν, καὶ ἅττα δέοι ποιῆσαι, μυσταγωγεῖται. Μισήνῳ τοίνυν τῷ Σαλπιστῇ καταποντωθῆναι φθάσαντι, Κενήριον ἐπὶ τῆς ἐγγὺς ἄκρας ἀφοσιώσας, ἑξῆς τὸ χρυσοῦν Ἔρνος, οὗ ἄνευ τὴν εἰς ᾍδου κάθοδον ἐπιτραπῆναι οὐκ ἦν, ὑποθήκῃ τῆς Μαντιπόλου προῆλθεν ἐπιζητήσων, συνεξιούσης καὶ αὐτῆς, καὶ ποδηγοῦ αὐτῷ γενομένης. Καὶ δὴ τῇ προσπτήσει δυεῖν περιστερῶν παρακολουθήσας, καὶ τὸ Ἔρνος εὑρὼν καὶ ἀποδρεψάμενος, σὺν αὐτῷ καὶ τῆς Σιβύλλης συνοδευούσης, διὰ τοῦ ἐν τῷ [[Wp/grc/Ἄορνος|Ἀόρνῳ]] ἄντρῳ στομίου εἰς [[Wp/grc/ἍΙδης|ᾍδου]] κάτεισιν. Ἔνθα δὴ, παντοίοις μὲν πρῶτον τερατομόρφοις τε καὶ φρικαλέοις εἴδεσι κατ᾽ αὐτὴν τεταγμένοις τὴν εἴσοδον ὑπαντήσας, παρελθὼν δ᾽ οὖν ὅμως, καὶ ταῖς [[Wp/grc/Στύξ|Στυγίοις]] ὄχθαις πελάσας, ἐν πολλοῖς καὶ ἄλλοις, τοῖς ὑπὸ [[Wp/grc/Χάρων|Χάρωνος]] τοῦ Πορθμέως διαπεραιωθῆναι δεομένοις, καὶ Ὀρόντῃ περιτυγχάνει, καὶ Παλινούρῳ, οἷς ὁ διάπλους, ὡς ἀτυμβεύτοις ἔτι, ἀπείρητο. Ἐντεῦθεν τὸ Στυγὸς ὕδωρ διαπλεύσας μετὰ τῆς ποδηγέτιδος μάντεως, καὶ τοῦ [[Wp/grc/Κέρβερος|Κερβέρου]] κυνὸς, ὃς τῇ εἰσόδῳ ἔφεδρος ἐφεστήκει, τῷ ὑπὸ ταύτης προπαρασκευασμένῳ ὑπνοφόρῳ Φαρμάκῳ ἀποναρκωθέντος, διελθὼν ἀπαρακωλύτως, τοὺς ἐν ᾍδῃ πάντας καθιστορεῖ, τάξεσί τε, καὶ ἡλικίαις, καὶ καταστάσεσι διαφέροντας. Τούς τε ἐκ νηπίων, ἢ ἀώρως ἔτι προεξεληλυθότας τοῦ βίου, καὶ τοὺς ἐκ διαβολῆς τε καὶ σκευωρίας ἀπαρθέντας ἀδίκως, καὶ μὲν δὴ, καὶ τοὺς τοῦ ζῆν ἑαυτοὺς ὑπεξαγαγόντας βιαίως, ἄλλως τε, καὶ διὰ μανίαν ἔρωτος οὐκ εὐτυχήσαντος· ἐν οἷς καὶ τῇ Διδοῖ συνήντησεν· ᾗ καὶ τὸ περιὸν ἔτι καὶ ἀκμάζον τῆς πικρίας, λόγοις προσηνεστέροις πειρασάμενος ἐκμειλίξασθαι, οὐδ᾽ ἀποκρίσεως παρ᾽ αὐτῆς ἠξίωται τὸ παράπαν, βλοσυρόντι καὶ δυσμενὲς προσεπιβλεψάσης, καὶ ὅλως ἀποστρεψαμένης. Ἐντεῦθεν οὖν μεταβάς, ἐπὶ τοὺς ἐκ τῶν ὅπλων μέγα τὸ κλέος ἀραμένους μετεχώρει, καὶ [[Wp/grc/Δηΐφοβος|Δηϊφόβῳ]] συνέτυχεν ἐν αὐτοῖς τῷ Πριάμου, καὶ τὸν τῆς τελευτῆς τῆς ἐκείνου τρόπον, ὅνπερ ἀγνοῶν εἰς τοῦτο ἐτύγχανε, κατέμαθε παρ᾽ αὐτοῦ. Εἶτα πρὸς τὰ λαιὰ τῆς Ταρταρέου προεληλυθὼς χώρας, καὶ τά γε πολυειδῆ καὶ ποικίλα τῶν ἐν ᾍδου κολαστηρίων ὑπὸ τῆς ὁδηγοῦ Σιβύλλης ἐνωτισθεὶς, ἐς αὐτὰ δὴ τὰ [[Wp/grc/Πλάτων|Πλάτωνος]] ἀφικνεῖται Ἀνάκτορα, καὶ τὸ χρυσοῦν ὃ φέρων ἐτύγχανεν Ἔρνος ἐνταῦθα τῷ Πυλῶνι, ᾗ καθῆκε, προσαναρτήσας, ἐπὶ τὰ Ἠλύσια πεδία, τὸν τῶν Μακάρων χῶρον, πρόεισιν. Ἔνθα, Μουσαίου αὐτὸν ξεναγήσαντος, Ἀγχίσῃ περιτυγχάνει τῷ γεννήτορι· ὑφ᾽ οὗ τὰς τοῦ ἐφεξῆς ἐσομένου Κράτους, Ἀλβανῶν τε δὴ καὶ Ῥωμαίων, μεταβολάς τε καὶ τύχας προεκδιδάσκεται· πρὸς δὲ, καὶ τῶν ὕστερον ἐπιγενησομένων Ἡρώων τοὺς κρατίστους τε καὶ τῶν ἄλλων ἀρεταῖς ὑπερέχοντας καὶ κατορθώμασι προεκμανθάνει, ἄχρι Καίσαρος Ἰουλίου, καὶ Αὐγούστου αὐτοῦ. Ἐφ᾽ οἷς, καὶ στέφανον ἐπαίνων διαπλεκόμενον ἀκούει, ἑνὶ τῶν αὐτοῦ ὀψιγόνων· τουτέστι, [[Wp/grc/Μάρκελλος|Μαρκέλλῳ]] τῷ Ὀκταυίας τῆς ἀδελφῆς Αὐγούστου υἱεῖ, τῷ ἐν ἀκμῇ νεότητος, καὶ ἐν πολεμικαῖς πράξεσιν ἐπισήμως ἀνδραγαθοῦντι καὶ ἀριστεύοντι, προαρπαχθησομένῳ τοῦ βίου, καὶ τὰς ἐπ᾽ αὐτῷ Ῥωμαίων ἐλπίδας φροῦδας ἀποφανοῦντι. Τελευταῖον δὲ τάδε πάντα Αἰνείας προμυηθεὶς, ἐκ νερτερίων διὰ τῆς ἐλεφαντίνης ἀνελθὼν πύλης ἐπὶ τοὺς ἑταίρους ἐπάνεισι, καὶ σὺν αὐτοῖς ἐκ Κύμης εἰς Γαιήτην στέλλεται τὴν κατὰ τὸ [[Wp/grc/Λατίνη|Λάτιον]], τοῦθ᾽ ὅπερ ἄρα καὶ τὸ πέρας τῆς αὐτοῦ ναυτιλίας προὔκειτο. === Βιβλίον Ζ === [[File:Ascanius_Shooting_the_Stag_of_Sylvia_1682_Claude_Lorrain.jpg|thumb|right|Ὁ Ἀσκάνιος τοξεύει τὴν ἔλαφον]] Ἐπὶ τὰς [[Wp/grc/Τίβερις|Τίβριδος]] προχοὰς Αἰνείας ἀπὸ Κύμης κατάρας, πρὸς ἀγρῷ Λαύρεντι, ἢ Λωρεντῷ καλουμένῳ, ὁρμίζεται. Ἐνταῦθα δὲ, ἐξ ὧν, παρὰ τὴν ἐπὶ τῆς ὄχθης σχεδιασθεῖσαν αὐτοῖς δαῖτα, τῷ υἱεῖ Ἀσκανίῳ ἐπῆλθε φθέγξασθαι, πέρας ἤδη σφίσι τὰ τῆς πλάνης τεκμηράμενος ἐσχηκέναι, πρὸς Λατῖνον τὸν κρατοῦντα τῆς χώρας, τοὺς ἐν δώροις τε καὶ ἱκεσίαις διαπέμπεται πρεσβευσομένους, τά τε εἰς εἰρήνην προβαλομένους, καὶ μέρος γῆς ἐξαιτησομένους εἰς οἰκισμὸν πόλεως. Τούτους [[Wp/grc/Λατῖνος|Λατῖνος]] ἀσμένως ὑποδεξάμενος, οὐχ ὅπως κατένευσεν αὐτῶν ταῖς αἰτήσεσιν ἡδέως ἐπευδοκήσας, ἀλλὰ καὶ Λαῦναν, ἢ Λαουϊνίαν τὴν θυγατέρα, ἐφ' ἧς μόνης αὐτῷ ἡ τοῦ κράτους διαδοχὴ ἐπεσάλευεν, Αἰνείᾳ τῷ ἐκείνων ἡγεμόνι διὰ γάμου συνάψαι προσεπηγγείλατο, ἔκ τινων εἰς τοῦτο χρησμῶν ἐνηνεγμένος, δι’ ὧν παρὰ Φαύνου τοῦ πατρὸς ἐτύγχανε προειληφώς, μηδενὶ τῶν ἰθαγενῶν τε καὶ ἐγχωρίων, ἀλλ' ἢ τῷ ἀπὸ ξένης ἥκοντι θέμις εἶναι τὴν παῖδα κατεγγυήσασθαι. Τούτοις Ἥρα ἐπινεμεσήσασα, [[Wp/grc/Ἀληκτώ|Ἀληκτῶ]] τὴν Ἐριννὺν μεταπεμψαμένη ὑποδρήστειραν ποιεῖται, ὅπως ἂν μηχαναῖς ἁπάσαις τοῖς προτεθεῖσιν αὕτη ἐμποδὼν σταίῃ, τὰ τῆς εἰρήνης ἀνατρεψαμένη καὶ τὰς συνθεσίας συγχέασα. Ἀληκτὼ τοίνυν εἴκουσα τῇ Θεῷ, Ἀμάτην πρὸ παντὸς τὴν Ἄνασσαν Λατίνων ὑποβάλλειν ἐπείγει τῷ ὁμολέκτρῳ, οὓς μετὰ τοῦ ξένου γάμους τῆς θυγατρὸς ὑπέστη παρ’ οὐδὲν θέμενον, [[Wp/grc/Τύρνος|Τύρνον]], τὸν καὶ πρὸς γένους μάλιστα αὐτῇ ὄντα, εἰς γαμβρὸν εἰσποιήσασθαι. Τὸν δ' εὐνέτην παραπεῖσαι μηδαμῶς δυνηθεῖσαν, εἰς βακχικήν τινα μανίαν οἰστρηλατεῖ τὴν γυναῖκα, καὶ εἰς ἐρήμους ἐξάγει· τό τε θυγάτριον συμπαραλαβοῦσαν ὡς ἤδη τῷ Βάκχῳ ἀφοσιωθὲν ἱερὸν εἶναι καὶ πολὺν δὲ καὶ ἐξ ἄλλων τῶν συνεκβακχευθεισῶν οἱ γυναικῶν συνεφελκομένην θίασον. Εἶτ’ ἐπ’ αὐτὸν Τύρνον ἡ Ἐριννὺς ἐπιστρέψασα, εἰς μανικήν καὶ τοῦτον παραπλησίως ὀργὴν ὑπεκκαίει, καὶ πρὸς τὴν δι' ὅπλων ἄμυναν ἐξανίστησιν, ἅτε τῶν αὐτῷ δῆθεν ἐποφειλομένων γάμων ἀδίκως ἀποστερούμενον, καὶ τοῦ ξένου ὀπίσω πρὸς ὕβριν τασσόμενον. Ἐπὶ δὴ τούτοις Ἀληκτὼ καὶ ἀρχὴν ἑτέραν τῆς στάσεως ὑποβάλλεται· Ἀσκανίῳ γὰρ τῷ Αἰνείου σὺν ἡλικιώταις ἄλλοις ἐξιόντι εἰς θήραν, [[Wp/grc/Ἔλαφος|Ἔλαφον]] ὑφίστησι πρὸ ὀφθαλμῶν ἀδεῶς νεμομένην, τιθασσήν τινα ταύτην καὶ χειροήθη, ἣν ἡ Τυρρέως τοῦ ἐπὶ τῶν βασιλικῶν ποιμνίων θυγάτηρ, ἐκθύμως ἔχαιρε τημελοῦσα καὶ ἀτιτάλλουσα. Τῆς οὖν Ἐλάφου ὑπὸ τοῦ μέιρακος τοξευθείσης, καὶ πολλοῦ μὲν θροῦ τοῖς ἀμφὶ Τυρρεῖ διὰ δὴ τοῦτο κινηθέντος, αὐτίκα δὲ καὶ τῶν ἐκ γειτόνων ἀγρωτῶν ἐκ τοῦ παρατυχόντος καθοπλισθέντων τε καὶ ἐπιδραμόντων, χαλεπή τις δῆρις τούτων μεταξὺ καὶ τῶν Τρώων νεανίσκων συνερράγη· ἐν ᾗ τῶν μὲν Τυρρέως υἱέων τὸν προγενέστερον συνέβη πεσεῖν, Γαλησὸν δὲ τῆς συμβολῆς τραυματίαν ἐξενεχθῆναι, τὸν ἐπὶ τῆς χώρας Ἀγρωτῶν τὸν ἐπισημότατον· Ἐντεῦθεν ἐφεξῆς δεινότερος ὁ πόλεμος ὡς ἐκ παρασκευῆς συνεξήφθη, Λατίνου μὲν τοῦ Βασιλέως τοὺς ὑπ’ αὐτὸν τελοῦντας ἀπεῖρξαι τῶν ὅπλων μάτην σπουδάσαντος, Τύρνου δὲ τοὐναντίον εἰς μάχην προτρεπομένου τοὺς οἰκείους, καὶ δυνάμεσιν ἰδίαις τε δὴ καὶ συμμαχικαῖς, ταῖς παρὰ τῶν ἐν τοῖς ὁμοροῦσι δυναστευόντων δήμοις, τὴν δῆριν προάγοντος· ὧν δὴ πολλαχόθεν συμπροσερρυηκότων τὸν κατάλογον, ἐν τέλει τῆς ἐν χερσὶ ῥαψῳδίας ὁ Ποιητὴς ἐπεισαγαγὼν, οὐκ ἀτερπῆ τινα οὐδ' ἀνόνητον ἐσομένην τὴν ἱστορίαν τῆς πάλαι Ἰταλίας, καὶ τῶν αὐτὴν ἐχόντων διαφόρων ἐθνῶν, τοῖς ἀρχαιολογοῦσι κατέλιπεν. === Βιβλίον Η === [[File:Anthony_van_Dyck_-_Venus_Asks_Vulcan_to_Cast_Arms_for_her_Son_Aeneas_-_WGA07447.jpg|thumb|right|Ἡ Ἀφροδίτη αἰτεῖ τὸν Ἥφαιστον παρασκευάζειν τῷ Αἰνείᾳ παντευχίαν]] Τύρνος τὸ πολέμου σύσσημον ἄρας, καὶ Συμμαχικὸν ἐπαθροίσας ἐκ τῶν ὁμόρων συχνόν, καὶ πρὸς [[Wp/grc/Διομήδης|Διομήδην]] ἔτι τὸν ἐξ Ἄργους διαπρεσβεύεται. Αἰνείας δὲ ταῖς κατ' αὐτοῦ τηλικαύταις παρασκευαῖς ἐπιθροηθεὶς καὶ περὶ τῶν ἐσομένων ὡς εἰκὸς ἐμμερίμνως ἔχων, ὑπὸ Τιβερίνου (ὅς ὁ τοῦ ποταμοῦ ἔφορος ὑπῆρτε Θεός) νυκτός οἱ κατ' ὄναρ ἐπιφανέντος, πρὸς [[Wp/grc/Εὔανδρος|Εὔανδρον]] τὸν Ἀρκάδα καταφυγεῖν παραινεῖται, καὶ τὴν ἐκείνου βοήθειαν ἐπικαλέσασθαι. Ἔυανδρος δὲ ἀσμένως τὸν ἄνδρα καὶ φιλοφρόνως ὑποδεξάμενος, καὶ τούτῳ συνεορτάσας (Ἦν γὰρ [[Wp/grc/Ἡρακλῆς|Ἡρακλεῖ]] τηνικαῦτα Εὔανδρος κατὰ συγκυρίαν τελῶν τὰ ἐτήσια, ἐπὶ εὐεργετήματι τῇ χώρᾳ πάλαι ὑπὸ τοῦ ἥρωος προκαταβληθέντι ὅπερ ἐκτενέστερον τῷ ξένῳ καὶ διεξῆλθεν) οὐδὲ τὴν ζητουμένην ἐπικουρίαν ἀπένευσε. Πάλλαντα γὰρ τὸν υἱὸν, ἐφ' ᾧ καὶ μόνῳ αἱ τῆς διαδοχῆς ἐλπίδες αὐτῷ ἐπεσάλευον, μετὰ τετρακοσίων ὁπλιτῶν ἐφίππων τοῖς Τρωσὶ συνεξέπεμψεν· ἀναδιδάξας ἔτι Αἰνείαν καὶ πρὸς Τυρρηνοὺς ἀφικέσθαι, ἑτοίμην αὐτῷ καὶ τὴν ἐξ ἐκείνων ἀρωγὴν προσεπαγγειλάμενος, ἅτε δὴ κατὰ [[Wp/grc/Μεζέντιος|Μεζεντίου]] τοῦ τυραννοῦντος αὐτῶν καταστασιασάντων, καὶ ὅπλα ἀραμένων πολέμια· τὸ δὲ δὴ πλέον, καὶ ἐν χρείᾳ τοῦ ἐν τῷ πολέμῳ σφῶν ἡγεμονεύσοντος καθεστώτων· ὅνπερ ἐξ ὀθνείου τινὸς καὶ ἀλλογενοῦς σφίσι δεῖν ἔσεσθαι, κατὰ χρησμὸν προηγόρευτο. Ἐν τούτοις καὶ Ἀφροδίτη ὑπὲρ Αἰνείου [[Wp/grc/Ἥφαιστος|Ἡφαίστῳ]] ἐντυχοῦσα τῷ ὁμολέκτρῳ, παντευχίαν τῷ ἐξ Ἀγχίσου αὐτῇ τεχθέντι παρασκευάζει, ἄρρηκτον δὴ ταύτην, καὶ ὅλως ἀήττητον. Ἧσπερ ὡς ἀφορμῆς ὁ Ποιητὴς εὐστόχως δραξάμενος, ἐπὶ τῆς Ἀσπίδος, ποικίλα τούτου καὶ ὑπερφυῶς δαιδαλέου τεχνάσματος, ἐπιτομὴν οἷόν τινα κεφαλαιώδη τῆς Ῥωμαίων Ἱστορίας ἐγκαταγράψαι δαιμονίως πεφιλοτίμηται, τὴν ἄνωθεν ἐξ ἀρχῆς, καὶ ἀπὸ πρώτης καταβολῆς τοῦ Ἔθνους, ἔς γε καὶ ἐπ' αὐτὸν τὸν [[Wp/grc/Αὔγουστος|Αὔγουστον]] παρατείνουσαν. === Βιβλίον Θ === [[File:Wenceslas_Hollar_-_Nisus_slaying_Volscens_(State_2)_2.jpg|thumb|right|Ὁ Νῖσος ἀποκτείνει τὸν Οὐόλεσκεντα]] Αἰνείου παρὰ [[Wp/grc/Τυρρηνοί|Τυρρηνοῖς]] ἐπὶ συμμαχίας αἰτήσει διατρίβοντος, Ἥρα διὰ τῆς Ἴριδος προτρέπεται Τύρνον, σπεύσαντα τὴν ἐπάνοδον προκαταλαβέσθαι καὶ διαπορθήσασθαι Τεύκρους, τοῦ Ἡγεμόνος ἤδη χηρεύοντας· ὁ δὲ πεισθεὶς παραυτίκα, καὶ τὴν δύναμιν προσαγαγών, ἐπεὶ κατὰ χώραν τοὺς πολεμίους ἑώρα ἐντὸς τοῦ ὀχυρώματος μένοντας, μηδὲ προελθεῖν ὅλως τῶν ἐπάλξεων ἐπιθαρῤήσαντας, (τοῦτό σφισιν ὑπὸ Αἰνείου δηλονότι προενταλθέν) ἐπὶ τὰς νῆας τραπόμενος δῃοῦν ἐπεχείρει, ἀλλὰ μάτην. Ταύτας καὶ γάρ, ὡς ἐκ τῶν ἐπὶ τῆς Ἴδης δρυμώνων ξυλουργηθείσας, τῇ τῶν [[Wp/grc/Κυβέλη|Θεῶν Μητρὶ]] πάλαι προεντευξαμένῃ Ζεὺς χαρισάμενος, καὶ τοῦ ἐμπρησμοῦ περισώσας, εἰς Νύμφας πελαγίους παραδόξως μετήμειψε. Τύρνος δ' ἐν σμικρῷ θέμενος τὸ τερατουργηθέν, μᾶλλον δὲ καί οἱ συντελέσειν αὐτῷ κρίνας τὸ πρᾶγμα, ὡς οὕτως ἐντὸς ἀρκύων τοὺς δυσμενεῖς ἕξοντι, τὴν τοῦ διαδρᾶσειν ἐλπίδα ἤδη ἀφῃρημένους· τὸ τέως νυκτὸς ἐπιγενομένης, περὶ τὴν ἐκείνων χαράκωσιν φύλακους καθίστησι, τοὺς ἐπ' αὐτοῖς ἀγρύπως πολυωρήσοντας, τάγε τῆς ἐφόδου καὶ ἐκπορθήσεως ἀναβάλλων ἐπὶ τὴν αὔριον. Τῶν οὖν Τρώων ὧδε πολιορκουμένων, καὶ παρεῖναι μέν σφισιν Αἰνείαν ἐποριγνωμένων, ὅπως δ' ἂν ᾗ τάχος μεταπέμψαιντο βουλευομένων, Νῖσός τε καὶ Εὐρύαλος οἱ νεανίαι, οὓς φιλίας ἔρως ἰσχυρὸς ἀλλήλοις συνῆπτεν· αὐτεπάγγελτοι τὴν ὑπουργίαν ἀναδεξάμενοι, ὡς Αἰνείαν παραγενέσθαι ἑκόντες εἶναι αὐτοὶ ὑπέστησαν. Νύκτωρ δὲ τοῦ χάρακος ἐξελθόντες, καὶ τῶν φυλάκων συχνοὺς ἀνελόντες τῶν περὶ Ῥαμνήτην, καὶ αὐτὸν δὲ τοῦτον, οἴνῳ τε βαρυμένους καὶ ὕπνῳ συνεχομένους βαθεῖ· ἐν ᾧ κινδύνῳ ἤδη ἐκτὸς ἔσεσθαι προσεδόκων, ἱππέων περιπίπτουσιν εἴλῃ τῶν ὑπὸ Οὐόλσκεντος Τύρνῳ προσαγομένων. Ὑφ' ὧν Εὐρύαλος μὲν πρῶτον ἁλοὺς συνελήφθη, ἔπειτα δὲ καὶ Νῖσος, ἐπ' ἐκείνῳ τε καὶ ὑπὲρ ἐκείνου ἀγωνιζόμενος, θνήσκει· οὐκ ἀποινεῖ γεμήν, ὡς καὶ αὐτὸν Ὀυόλσκεντα φθάσας προαποκτεῖναι. Ἀμφοτέρων οὖν τῶν νεανίσκων αἱ κεφαλαὶ ἐπὶ δοράτων προτεθεῖσαι, μέγα τι καὶ πολύθρουν τοῖς ἐν τῷ ὀχυρώματι Τεύκροις ἐνήγειραν τὸ πένθος· τῆς Εὐρυάλου μάλιστα μητρός, ἀπ' αὐτῶν τῶν ἐπάλξεων, πρὸ τῆς τοῦ ὑοῦ κεφαλῆς πλεῖστον ὡς εἰκὸς τὸν γόον παρατεινοὐσης, καὶ ὀδυρμοῖς καὶ θρήνοις ἀπλέτοις ἐπιβοωμένης ἀπαραμύθητα. Ἐν τούτοις Τύρνος τὸ Τρώων Ἄστυ διαπορθῆσαι ὅλαις δυνάμεσιν ἀναβάλλεται, καὶ χαλεπή τις ἐντεῦθεν συρρήγνυται τειχομαχία, τῶν μὲν τὸ ἕρκος ὑπερβῆναι εὐτόλμως προθυμουμένων, τῶν δ’ αὐτόθεν ἐκ τοῦ θριγκοῦ καρτερῶς προσαμυνομένων· ἔπιπτον δ' ἑκατέρωθεν οὐκ ὀλίγοι εὐψύχως, ἔργα ἐπιδεικνύμενοι ἀνδρῶν. Ὅτε καὶ Ἀσκάνιος ὁ τοῦ Αἰνείου ἀριστεύσας ὤφθη τὸ πρῶτον, Νυμάνον ἕνα τῶν πολεμίων, ἀγερώχως ὑπερφρονοῦντά τε καὶ πρὸς ὕβριν λίαν μεγαλαυχούμενον, τοξείᾳ καταβαλών. Ἐν τούτοις δὴ Πάνδαρος καὶ Βιτίας οἱ κασίγνητοι, τολμητίαι ὑπὲρ τοὺς ἄλλους γενόμενοι, τὴν τοῦ ὀχυρώματος ἀναπετάσαντες πύλην σὺν πολλοῖς καὶ ἄλλοις ἐξέθορον, καὶ ἀνῄρουν ἐκ τῶν πολιορκούντων ἐπιφερομένους συχνούς. Τύρνος δ' ἐπαισθόμενος καὶ ἐπιδραμὼν Βιτίαν μὲν ἀνεῖλε τὸν ἕτερον τῶν ἀδελφῶν, θάτερον δὲ καὶ τοὺς λοιποὺς συνεξελθόντας Τρῶας τρεψάμενος, σὺν αὐτοῖς ἔλαθεν ἔσω τοῦ ἕρκους μόνος τῶν ἰδίων συνεισπεσών. Ἐνταῦθα δὲ οὐκ ὀλίγους ἀποκτείνας τῶν πολεμίων, ὡς πλείους ἔτι πανταχόθεν καὶ ἄλλους κατ' αὐτοῦ ἀθρόους ἔγνω συρρέοντας, ὑποχωρῶν τῷ πλήθει, ἅτε δὴ καὶ ἀποκεκμηκώς, ἀπ' αὐτῶν τέως τῶν ἐπάλξεων, καθ' ὃ μέρος ὁ ποταμὸς ἐτύγχανε παραρρέων, ἑαυτόν, ἐνόπλως ὡς εἶχε, κατενεγκών, καὶ ἐπὶ τοὺς οἰκείους διανηξάμενος, διασέσωσται. === Βιβλίον Ι === [[File:Jacques_Henri_Sablet_-_The_Death_of_Pallas_-_BF.1989.7_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|thumb|right|Πάλλαντος ἀναίρεσις]] Θεῶν ἀγορὰ ἐν Διὸς συγκροτεῖται, εἰς βουλὴν συναγείροντος· καὶ πρὸς γοῦν τὸ παρόν εἰς ὁμοφροσύνην αὐτοὺς πειρωμένου ἀνακαλέσαι ἀλλήλοις ἐρίζοντας· ἔσεσθαι γὰρ αὐτοῖς ἐπὶ τῶν Καρχηδονικῶν ὕστερον, ὅτε διοισομένοις εἰς μοίρας ἀντιπάλους ἀποκριθῆναι συμβήσεται. Ἐνταῦθα Κύπρις ἐξαναστᾶσα, τῶν δεινῶν ἕνεκα ποτνιᾶται, ὧν οἱ Τρῶες, κατὰ μῆνιν Ἥρας, εἰς πεῖραν ἦλθον· καὶ ὑπὲρ Ἀσκανίου μάλιστα, ὅπως ἂν αὐτῇ σωθείη ὁ παῖς, ἱκέτις καθίσταται. Ἥρα δ' ἐπὶ τούτοις ἀπολογουμένη, Αἰνείου τε δή, καὶ Τρώων, καὶ Ἀφροδίτης αὐτῆς ἀντικαταφέρεται. Ζεὺς δὲ τῆς μεταξὺ τούτων διαλλαγῆς ἀπογνοὺς ἐφ' ᾧ μήτε τῇ ὁμαίμονι καὶ ὁμευνέτιδι, μήτε δὲ τῇ θυγατρὶ προσοχθίσαι ἀδιαφορήσειν, τό γ' ἐπ' αὐτῷ, ἐπαγγέλλεται, καὶ Μοίραις ἐπιτρέψειν τὴν τῶν πραγμάτων ἔκβασιν. Ἐν τούτοις Αἰνείας, συνάμα τῷ ἐξ Ἐτρούσκων συμμαχικῷ, ἐπὶ νηῶν κατάρας τριάκοντα, τὰς μὲν ἰδίας, ἃς ἀπιὼν ἐνορμισαμένας κατελελοίπει, εἰς Νύμφας παραδόξως μεταβαλούσας οὐχ εὗρε, τοὺς δ' ἐν τῷ ὀχυρώματι ἑταίρους ὑπὸ τῶν πολεμίων δεινῶς πολιορκουμένους κατείληφε. Καὶ δή, τοῦ μὲν ἀποβῆναι προθυμουμένου, τῶν δὲ ἀπ' ἐναντίας, ὥστε τῆς ἀποβάσεως ἀπεῖρξαι ἀντιπαρατασσομένων, μάχη συρρήγνυται καρτερά· ἐν ᾗ Πάλλας ὁ τοῦ Ἀρκάδος Εὐάνδρου ἀναιρεῖται πρὸς Τύρνου, ἀνδραγαθισάμενος πρῶτον, καὶ προανελεῖν αὐτὸς φθάσας τῶν πολεμίων μάλα συχνούς. Αἰνείας δὲ ἐπὶ τῇ Πάλλαντος ἀναιρέσει οἷα εἰκὸς ὑπεραλγήσας, δεινήν τινα τοῖς Ῥοτόλοις ἐνειργάσατο θραῦσιν, συνεπεκδραμόντων οἱ, ἅμα σὺν Ἀσκανίῳ, καὶ Τρώων, τῶν τέως οἷον μορφορραφουμένων ἐντὸς τῶν ἐπάλξεων. Γνοῦσα τοίνυν Ἥρα ἐν ἀκμῇ κινδύνου Τύρνον στρεφόμενον, εἴδωλον αὐτῷ ἀμενηνόν τι, μορφὴν φέρον τὴν τοῦ Αἰνείου, ἀντιπαρίστησιν. Ὁ δὲ τὸ φάσμα, ὡσεὶ καὶ αὐτὸν Αἰνείαν ὄντα ἐλαύνων, ἄχρι καὶ μιᾶς τῶν νηῶν ἐντὸς ὄπισθεν ἐκείνου εἰσάλλεται· ἔνθα τοῦ εἰδώλου ἀπ' ὀφθαλμῶν αὐτῷ γενομένου, ἐν ἀμηχανίᾳ τε ἦν καὶ ἀπογνώσει, ἀπορῶν ὅποι τραπήσεται. Τῶν οὖν τῆς νεὼς πεισμάτων ὑπὸ Ἥρας διαρρηχθέντων, ἐπ' Ἀρδέας, ἧς αὐτὸς πόλεως ἦρχε, παρασυρεὶς τῷ ῥοθίῳ καὶ ἄκων κατάγεται. Τοὐντεῦθεν ἐπὶ τῆς μάχης Μεζέντιος ἀντικαθίσταται, καὶ τῶν μὲν Τρώων καὶ τῶν ἐπικούρων καταβάλλει πολλούς, Αἰνείᾳ δὲ συμβαλὼν καιρίαν τιτρώσκεται. Καὶ Μεζέντιος μὲν πρὸς τοῦ υἱοῦ Λαύσου, προβολῇ τῆς ἀσπίδος, τῷ τηνικαῦτα ἐκρύεται, ἀπόμαχός τε γεγονὼς ὑπεξίσταται· Λαῦσος δέ, ἀντί τε καὶ ὑπὲρ τοῦ τοκέως ἀμυνόμενος πίπτει. Ὁ δὲ πατὴρ τὸν υἱὸν πεσόντα καταμαθών, καὶ τραυματίας ἤδη, ὅμως ἔφιππος ἐπανιών, ᾗπερ εἶχεν, οἱονεὶ ἀναμαχησόμενος, καὶ τὸν φύντα ὑπεκδικήσων, τῆς τοῦ Αἰνείου τέως καὶ αὐτὸς ἔργον δεξιᾶς γίγνεται. === Βιβλίον ΙΑ === [[File:Agreement between Camilla and Turnus.jpg|thumb|right|Τύρνος καὶ Καμίλλα]] Μεζέντιον καταβαλὼν Αἰνείας, ἐξ ὅπλων τῶν ἐκείνου ἵστησι τρόπαιον. Καὶ τὸν μὲν τοῦ προαναιρεθέντος Πάλλαντος νέκυν, Εὐάνδρῳ τῷ γεννήτορι πομπικώτερον διαπέμπει, Λατίνοις δὲ ἀνακωχὰς ἐξαιτησαμένοις ἡμερῶν δώδεκα, ἐφ' ᾧ τοῖς ἐξ αὐτῶν ἐν τῇ μάχῃ πεσοῦσι κτερεΐξαι τὰ αἴσια, ἐπιτρέπει. Ἅμα δὲ καὶ αὐτὸς τοὺς ἐκ τῶν ἰδίων πεπτωκότας καθοσιοῦται πυραῖς. Ἐν τούτοις Βενύλου τοῦ προαποσταλέντος, ἐν ἀπράκτῳ τῇ πρεσβείᾳ πρὸς τοὺς ἰδίους ἐπανελθόντος, καὶ Διομήδους ἀπονεῦσαι Λατίνοις τὴν κατὰ Τεύκρων συμμαχίαν προσαγγείλαντος, ὁ Λατίνων ἄναξ τοὺς ἀμφ' αὐτὸν συγκαλέσας, περὶ τῶν καθεστώτων βουλεύεται, δῆλος αὐτὸς ὢν τὰ εἰς εἰρήνην ἐν τῇ βουλῇ ἀνθαιρεῖσθαι ὡς ἀσφαλέστερα. Ἔνθα Δράγκης μὲν ἰσχυρῶς ἐπιπλήττων Τύρνῳ (πρὸς ὃν καὶ ἄλλως ἐτύγχανε δυσνοῶν) ὡς ἐπὶ δῆριν οὔτοι γε αἰσίαν τὸ ἔθνος αὐτὸς συνελάσειεν, εἰς διαλύσεις ἐλθεῖν μετὰ Τεύκρων ἐπιμελὲς θέσθαι προὐτρέπετο. Τύρνος δ' ἀπεναντίας ἐπικρατέστερόν τε ἐνέχων καὶ ἀλαζονικώτερον, ἐπὶ τὸν πόλεμον παρορμᾷ. Νικᾷ γοῦν ἡ Τύρνου βουλή· καὶ τὰ μὲν εἰς ἄμυναν ἡ πόλις παρασκευάζεται, διχῇ δὲ τὰ τῆς στρατειᾶς διῳκονόμηται ἑκατέρωθεν. Τοῦ γὰρ Αἰνείου τὴν Ἱππάδα εἴλην κατὰ τοῦ Ἄστεος διὰ τῶν ὑπτίων ἐκπέμψαντος, αὐτοῦ δὲ τῷ πεζικῷ ἐκ τοῦ ὑπερτείνοντος τῆς χώρας λόφου ἐπιθέσθαι προελομένου· ὡσαύτως καὶ Τύρνος, τὸ μὲν ἱππικὸν πρὸ τῆς πόλεως ἔστησε παρατάξας, ἡγεμόνα ἐπιστήσας Καμίλλαν τὴν ἀντιάνειραν, σὺν Μεσσάπῳ τῷ ὑπ' αὐτῷ ἱππαρχήσοντι· αὐτὸς δὲ τὸ πεζικὸν ἄγων, ἐν ἐνέδραις τὰς δυσχωρίας προκατελάβετο, δι' ὧν ἐξ ἀνάγκης γίνεσθαι ἔμελλε τοῖς Τρωσὶν ἡ πάροδος. Μεταξὺ τοίνυν τῶν ἱππικῶν μάχης καρτερᾶς συρραγείσης, πολλὰ μὲν κατὰ Τεύκρων ἠρίστευσεν ἡ Καμίλλα· ἀλλ' ἐν ᾧ ὀπίσω Χλωρέως τοῦ Κυβέλης θυηπόλου, ἐν ὅπλοις διαπρέποντος ἀγλαεστάτοις, ἡ παρθένος ἐπήλαυνεν ἀπαραφυλάκτως, πέπτωκεν αὐτὴ καιρίαν πληγεῖσα ἐξ ἀδοκήτου ὑπὸ Ἄρρωνος λάθρα ἐπιβαλόντος. Οὐκ ἀποινεὶ μέντοι γε κομιδῇ, ὡς καὶ τοῦ Ἄρρωνος αὐτοῦ ἐφεξῆς ἀναιρεθέντος ὑπὸ Ὦπιδος, μιᾶς διατελούσης τῶν Νυμφῶν τῶν περὶ τὴν [[Wp/grc/Ἄρτεμις|Ἄρτεμιν]]. Τῆς οὖν Καμίλλης οὕτω πεσούσης, οἱ μὲν Ῥοτόλοι θροηθέντες τρέπονται εἰς φυγήν, οἱ δὲ Τρῶες ἐπὶ τὸ ἄστυ, ὡς ἐξ ἐφόδου ἑλεῖν, ἐπελαύνουσι. Τύρνος δὲ ὑπὸ Ἄκκας, τῆς μάλιστα πιστῆς Καμίλλῃ, καὶ πρὸ τῶν ἄλλων κεχαρισμένης αὐτῇ συστρατιώτιδος ταῦτα διαμηνυθεὶς καὶ περὶ τῶν ὅλων δείσας, αὐτίκα τῆς ἐνέδρας ἐξυπανίσταται, κἀπὶ τὸ ἄστυ σπεύδει τῶν πραγμάτων ἀντιληψόμενος. Αὐτῷ δὲ παρὰ πόδας ὡσαύτως ἕπεται καὶ Αἰνείας μετὰ τοῦ σὺν αὐτῷ πεζικοῦ, καὶ κατ' ἀλλήλων ὅλαις ταῖς δυνάμεσιν ἀντιπαρατάσσονται. Ἀλλὰ τῆς νυκτὸς ἤδη ἐπικαταλαβούσης, ἀμφότεροι ἐγγὺς τῆς πόλεως παρεμβαλόντες διεταφρεύσαντο. === Βιβλίον ΙΒ === [[File:Aeneas_and_Turnus.jpg|thumb|right|Τύρνου ἀναίρεσις πρὸς Αἰνείου]] Λατίνων ἤδη τὸ δεύτερον περὶ Λωρεντὸν ἐν τῇ μετὰ Τρώων μάχῃ πταισάντων, Τύρνος ἐφ' ἑαυτόν, (καίτοι πολλὰ Λατίνου τε αὐτοῦ τοῦ γηραιοῦ Βασιλέως καὶ Ἀμάτης τῆς Ἀνάσσης ἀποτρέψαι μάτην πειρασαμένων) διὰ μονομαχίας τῆς πρὸς Αἰνείαν, τὴν περὶ τῶν ὅλων κρίσιν μεταποιεῖται· τίθενται οὖν ἐπὶ τούτῳ θυσίαι καὶ ὅρκοι. Ἀλλὰ γὰρ Ἥρα ἥκιστα τοῖς πραττομένοις ἐπευδοκοῦσα, διὰ Ἰϋτύρνης Νύμφης, κασιγνήτης Τύρνου, τὴν Καμέρτου μορφὴν ὑποδύσης, τὰς γενομένας συνθήκας συγχέει. Καὶ δὴ τοῦ Λατίνων στρατοῦ εἰς ἀθέτησιν οὕτως ὑπ' αὐτῆς καταδημαγωγηθέντος· ἄλλως τε καὶ οἰωνοῦ τινος ταῖς ἁπάντων ὄψεσιν ἀδοκήτως ἐπιφανέντος, Τολοῦμνος πρῶτος ὁ Μάντις, τῶν Γυλίππου τοῦ Τρωὸς υἱῶν ἕνα βαλὼν ἀνεῖλεν· ἐπὶ τούτοις δὲ καὶ Αἰνείαν, τὸν ἐγερθέντα θροῦν κατευνάσαι σπεύδαζοντα, ἐκ τοῦ ἀφανοῦς τις ἐπιτοξεύσας καιρίαν ἔπληξε, καὶ τῆς παρατάξεως ἠνάγκασεν ἐκχωρῆσαι, τὴν πληγὴν ἀκεσόμενον. Τηνικαῦτα δὲ μάχη συρρήγνυται καρτερά, ἐν ᾗ πίπτουσιν ὑπὸ χειρὸς Τύρνου τῶν Τρώων συχνόι· Αἰνείας δέ, τῆς μητρὸς αὐτῷ Ἀφροδίτης, διὰ δικτάμνου τὸ τραῦμα ῥᾳδίως ἀλθηναμένης, ἀναρρωσθείς τε καὶ παριὼν εἰς μέσους, πρὸς μονομαχίαν Τύρνον ὀνομαστὶ προκαλεῖται· ἐπεὶ δ' ἄρα τοῦτον ἡ κασιγνήτη (Μητίσκον γὰρ αὕτη τοῦ δίφρου ἐκστήσασα, ὑπὸ τῷ ἐκείνου εἴδει διεχαρίζετο τὰς ἡνίας) ἄλλοσέ ποι ἡνιοχοῦσα ἀεὶ παρεξῆγε, μηδ' εἰς πρόσωπον τῷ προκαλουμένῳ ἐλθεῖν ἐνεδίδου· Αἰνείας προσεμβαλὼν τῇ πόλει, τὰ πρὸ τοῦ Ἄστεος πάντα ἐπίμπρα, καὶ ἀνὰ κράτος ἐπόρθει. Ἐντεῦθεν Ἀμάτη, Τύρνον ἤδη δόξασα ἀπολέσθαι, καὶ τῶν ὅλων ἀπογνοῦσα, βρόχον ἀναψαμένη τελευτᾷ. Ταῦτα Τύρνος ἅπαντα διαμειφθεὶς ὑπὸ Σάγου, δείσας περὶ τῇ πόλει, πρὸς τὸν ἐκ συνθήκης ἀγῶνα Αἰνείαν ἐπανακαλεῖται· καθ' ὃν νικηθείς τε καὶ λιπαρὴς προσπεσὼν τῷ νικήσαντι, πολλά τε καθικετεύσας, ὥστε αὐτοῦ τε ἅμα, καὶ Δαύνου τοῦ γηραιοῦ αὐτῷ πατρὸς φείσασθαι, ἐγγὺς ἦλθε τοῦ πεῖσαι τὸ ζῆν οἱ χαρίσασθαι, εἰ μὴ ὁ τοῦ Πάλλαντος (ὃν αὐτὸς ἐναρίξας σεσυλήκει) ζωστὴρ προφανεὶς φρούδην αὐτοῦ τὴν ἱκεσίαν ἀνέδειξεν. Ἀλλ' ἐν τούτοις Αἰνείας, συννοήσας τὸν ἄνδρα τοῖς ἐνάροις τοῦ προαναιρεθέντος παιδὸς ἐγκομβούμενον, καὶ τῷ θυμῷ ὑπερζέσας, ἔργον μαχαίρας αὐτίκα εἰργάσατο. == Δείγματα == Προοίμιον (Α, 1-11): {| style="border: none;" | style="width: 50%;" |'''Λατινικὸν ποίημα''' | style="width: 50%;" |'''Ἑρμηνευθὲν ἑλληνιστί'''<ref name=boulgo/> |- |<blockquote>Arma virumque canō, Trōiae quī prīmus ab ōrīs<br/>Ītaliam, fātō profugus, Lāvīniaque vēnit<br/>lītora, multum ille et terrīs iactātus et altō<br/>vī superum saevae memorem Iūnōnis ob īram;<br/>multa quoque et bellō passus, dum conderet urbem,<br/>inferretque deōs Latiō, genus unde Latīnum,<br/>Albānīque patrēs, atque altae moenia Rōmae.<br/>Mūsa, mihī causās memorā, quō nūmine laesō,<br/>quidve dolēns, rēgīna deum tot volvere cāsūs<br/>īnsīgnem pietāte virum, tot adīre labōrēs<br/>impulerit. Tantaene animīs caelestibus īrae?</blockquote> |<blockquote>Τεύχε’ ἀείδω Ἄνδρα τε, ὃς πρῶτος δὴ Τροίης<br/>ἔξορος Ἰταλίηνδ’ ὑπὸ Μοιρῶν ἦλθεν ἰδ’ ἀκτάς<br/>Λαβινίους, ἀνὰ γῆν τ’ ἀνὰ πόντον πόλλ’ ἐπαληθείς,<br/>δαιμονίῃ τε βίῃ διά θ’ Ἥρης μνήμονα μῆνιν<br/>νηλεέος· πολέμῳ πολλὰ τλὰς κτίζεν ὅτ’ ἄστυ,<br/>ἐν δ’ εἰσῆγε θεοὺς Λατίῳ, γένος ἔνθα Λατίνων<br/>Ἀλβάνιοί τε πάτρες καί γ’ αἰπῆς Τείχεα Ῥώμης.<br/>Μοῦσα ἐφ’ οἷς μοι μνῆσον· ὅτου δ’ ἄρα Δαίμονος ἄτῃ,<br/>τίπτε δ’ ἐπαχθομένη κρείουσα Θεῶν, τόσ’ ἐλίττειν<br/>δεινὰ τὸν εὐσεβίῃ περίσημον, τόσσα τ’ ἀνατλᾶν<br/>θήκατο; Ἦ τόσος ἔστι χόλις φρεσὶν οὐρανίοισιν;</blockquote> |} Παραμυθητικὸς τοῦ Αἰνείου πρὸς ἑταίρους (Α, 198-207): {| style="border: none;" | style="width: 50%;" |'''Λατινικὸν ποίημα''' | style="width: 50%;" |'''Ἑρμηνευθὲν ἑλληνιστί'''<ref name=boulgo/> |- |<blockquote>Ō sociī — neque enim ignārī sumus ante malōrum —<br/>Ō passī graviōra, dabit deus hīs quoque fīnem.<br/>Vōs et Scyllaēam rabiem penitusque sonantīs<br/>accēstis scopulōs, vōs et Cyclōpia saxa<br/>expertī: revocāte animōs, maestumque timōrem<br/>mittite: forsan et haec ōlim meminisse iuvābit.<br/>Per variōs cāsūs, per tot discrīmina rērum<br/>tendimus in Latium; sēdēs ubi fāta quiētās<br/>ostendunt; illīc fās rēgna resurgere Trōiae.<br/>Dūrāte, et vōsmet rēbus servāte secundīs.</blockquote> |<blockquote>Ὦ φίλοι, οὐ γάρ πού τι κακῶν ἀδαήμονες εἰμέν.<br/>Ὦ χείρω τλάντες, θεὸς οἴσει τοῖς δ' ἔτι πεῖραρ.<br/>Ὕμμες καὶ λύσσην Σκυλλαίην καὶ βαρυήχους<br/>ἤλθετ' ἀνὰ σκοπέλους, καὶ πετρῶν Κυκλοπίων δὲ<br/>πειρήθητέ ποτ’. Ἀλλ' ἄμπνυσθε ἀνίηρόν τε<br/>πᾶν ἀπόθεσθε δέος. Μνῆσθαι καὶ τῶν δὲ συνοίσει.<br/>Παντοίῃσι τύχαις διά τ' ἂρ τόσσων δὲ ἀγώνων<br/>σπεύδομεν ἐς Λάτιον, γῆς ἕδρας ἔνθ' ἀσαλεύτους<br/>Μοῖρ' ἐπιδεῖξαν, ἐκεῖ θέμις ἐξανέγερσθαι Τροίην.<br/>Τλῆτε, σαωθέντας μίμνει τά γε λῴον' ὀπίσσω.</blockquote> |} Ὑποθήκη τῷ Αἰνείᾳ παρὰ πατρὸς Ἀγχίσου (ΣΤ, 847-853): {| style="border: none;" | style="width: 50%;" |'''Λατινικὸν ποίημα''' | style="width: 50%;" |'''Ἑρμηνευθὲν ἑλληνιστί'''<ref name=boulgo/> |- |<blockquote>Excūdent aliī spīrantia mollius aera<br/>(crēdō equidem), vīvōs dūcent dē marmore vultūs,<br/>ōrābunt causās melius, caelīque meātūs<br/>dēscrībent radiō et surgentia sīdera dīcent:<br/>tū regere imperiō populōs, Rōmāne, mementō<br/>(hae tibi erunt artēs), pācīque impōnere mōrem,<br/>parcere subiectīs et dēbellāre superbōs.</blockquote> |<blockquote>Δείκελα χαλκεύσουσ’ ἁπαλώτερα ἔμπνοά τ’ ἄλλοι,<br/>πείθομ’ έγώ, γλύψουσ’ ἐκ πέτρης ἔμβια εἴδη,<br/>κρεῖσσον ἀτάρ τε δίκας ἐρέουσι· φοράς τε πόλοιο<br/>γράψουσιν καλάμῳ, καὶ τείρεα ἅττ’ ἐπιτέλλει.<br/>Λαοὺς σὺ κρατέων μνῆσαι διέπειν, Ῥωμαῖε,<br/>(ταὶ σφέτεραι τέχναι) κ’ εἰρήνης τέθμια τάσσειν·<br/>φείδεσθ’ εἰκόντων, κὰδ δ’ ἂρ δαμνᾶν ἀγερώχους.</blockquote> |} == Πηγαί == <references /> == Σύνδεσμοι ἐξώτεροι == {{Wp/grc/Κοινά|Aeneid|Αἰνειάς}} * Ἀνάγνωθι τὴν [* [http://la.wikisource.org/wiki/Aeneis Αἰνειάδα λατινιστί] [[Category:Wp/grc]] [[Category:Wp/grc/Ρωμαϊκὴ λογοτεχνία]] [[Category:Wp/grc/Ἔπη]] {{INTERWIKI|Q60220}} 8ahudvo9pw4yqqdsf2l2xdgamyfoox5 7336485 7336484 2026-09-26T00:55:47Z PastelKos 2547710 7336485 wikitext text/x-wiki [[File:Aeneae exsilia.svg|thumb|Πίναξ τοῦ πλοῦ τοῦ Αἰνείου ]] Ἡ '''Αἰνειὰς''' ([[Wp/grc/Λατινικὴ Γλῶσσα|λατινιστί]]: ''Aeneis'' {{Wp/grc/IPA|[ae̯ˈneːɪs]}}) ποίημά ἐστι ἡρωικὸν τοῦ [[Wp/grc/Οὐεργίλιος|Ποπλίου Οὐεργιλίου Μάρωνος]], ὃ συνεγράφη μὲν μεταξὺ τοῦ 29 καὶ τοῦ 19 π.Χ. ἐν 9.896 ἑξαμέτροις καὶ μέγιστον παρὰ Λατίνοις γεγραμμένον νομίζεται.<ref>Aloy, Daniel (2008). [https://news.cornell.edu/stories/2008/05/new-translation-aeneid-restores-originals-humor-meter "New translation of 'Aeneid' restores Virgil's wordplay and original meter"]. ''Cornell Chronicle''.</ref><ref>Damen, Mark (2004). [https://artsci.usu.edu/history-cultures-ideas/classics/course-resources/ "Chapter 11: Vergil and The Aeneid"]</ref> Ἐξακολουθεῖ ὁ Οὐεργίλιος, ὡς ἐν ταῖς ''[[Wp/grc/Ἐκλογαὶ (Οὐεργίλιος)|Ἐκλογαῖς]]'' τῷ [[Wp/grc/Θεόκριτος|Θεοκρίτῳ]] καὶ τοῖς ''[[Wp/grc/Γεωργικά|Γεωργικοῖς]]'' τῷ [[Wp/grc/Ἡσίοδος|Ἡσιόδῳ]] τε καὶ τῷ [[Wp/grc/Λουκρήτιος|Λουκρητίῳ]], οὕτω καὶ ἐν τῇ ''Αἰνειάδι'' τοῖς πρὸ τούτου ἡρωικὰ γεγραμμένοις, οἵπερ [[Wp/grc/Ὅμηρος|Ὅμηρος]] καὶ [[Wp/grc/Ἀπολλώνιος Ῥόδιος|Ἀπολλώνιος Ῥόδιος]] καὶ [[Wp/grc/Ἔννιος|Ἔννιος]]. Ἐκ τοῦ Αἰνείου, υἱοῦ τοῦ τε Ἀγχίσου καὶ τῆς [[Wp/grc/Ἀφροδίτη|Ἀφροδίτης]], λαμβάνει τὸ ὄνομα, κοὐ πάντα τὰ ὑπ' ἐκείνου πεπραγμένα ὁ Οὐεργίλιος διέρχεται ἀλλ' ὡς ἐκεῖνος τῆς [[Wp/grc/Τροία|Ἰλίου]] ἁλούσης ἐπορεύθη εἰς [[Wp/grc/Ἰταλία|Ἰταλίαν]] καὶ πρόγονος τῶν Ῥωμαίων ἐγένετο. Ὁ Οὐεργίλιος τὸν Αἰνείαν, ὃς ἐλάσσων μὲν ἤδη ἥρως ἐν τῇ ''[[Wp/grc/Ἰλιάς|Ἰλιάδι]]'' ἐπίσημος δὲ τῆς εὐσεβείας ἕνεκα,<ref>Louden, Bruce (2006). [https://camws.org/meeting/2006/abstracts/louden.html ''Aeneas in the Iliad: The one just man'']. 102nd Annual Meeting of Classical Association of the Middle West and South (CAMWS)</ref> αἴτιον ποιεῖ τῆς Ῥώμης, συνάπτει αὐτῇ τὰ πάλαι ὑφ' ἡρώων γεγενημένα, ἐξηγεῖται τὰ Καρχηδονιακά, μεγαλύνει τὰ πάτρια τῶν Ῥωμαίων ἤθη, καὶ βεβαιοῖ τὴν ἀρχὴν τοῦ [[Wp/grc/Σεβαστός|Σεβαστοῦ]] καὶ τῶν Ἰουλοκλαυδίων ὡς ἐκγόνων ὄντων τῶν ἱδρυτῶν καὶ ἡρώων τῆς Ῥώμης τε καὶ τῆς Τροίας. [[File:VirgilAeneidVI.jpg|thumb|Ὁ Οὐργίλιος ἀναγιγνώσκει τὸ ΣΤ' τῆς Αἰνειάδος τῷ [[Wp/grc/Σεβαστός|Σεβαστῷ]] τε καὶ τῇ [[Wp/grc/Ὀκταυία|Ὀκταυίᾳ]], ἣ λιποψυχεῖ διὰ τὸ φρικτὸν τῶν ἀκουομένων (Jean-Joseph Taillasson)]] ==Ὑπόθεσις== Αἱ τῶν βιβλίων ὑποθέσεις ὑπὸ τοῦ Εὐγενίου Βουλγάρεως γεγραμμέναι εἰσί.<ref name=boulgo>Εὐγένιος Βούλγαρις (1791), ''[https://www.google.gr/books/edition/Æneidis_Libri_XII/LGNaAAAAYAAJ?hl=el&gbpv=1 Τῆς Αἰνειάδος Πουβλίου Οὐιργιλίου Μάρωνος τὰ ΙΒ βιβλία ἐν ἡρωικῷ τῷ μέτρῳ ἑλληνιστὶ ἐκφρασθέντα καὶ σημειώσεσι διηνεκέσι διευκρινηθέντα]'', ἐν [[Wp/grc/Ἁγία Πετρούπολις|Πετρουπόλει]] ἐν τῇ αὐτοκρατορικῇ ἀκαδημίᾳ τῶν ἐπιστημῶν</ref> === Βιβλίον Α === [[File:Dido Receiving Aeneas.jpg|thumb|right|Ἡ Διδὼ δεξιουμένη τὸν Αἰνείαν]] Αἰνείας ὁ [[Wp/grc/Ἀγχίσης|Ἀγχίσου]] ἐξ [[Wp/grc/Ἀφροδίτη|Ἀφροδίτης]], [[Wp/grc/Τροία|Τροίας]] αὐτῷ τῆς Πατρίδος ἁλούσης, πλέων μετὰ τοῦ πατρὸς, καὶ [[Wp/grc/Ἀσκάνιος|Ἀσκανίου]] τοῦ φύντος, καὶ συχνῶν ἄλλων, ἐπὶ χώρας ἀναζητήσει, ἔνθα Θεούς τε δὴ τοὺς πατρίους, καὶ εἴ τι ἐκ τοῦ [[Wp/grc/Τρωικὸς Πόλεμος|Τρωϊκοῦ]] περιῆν ἔτι ὀλέθρου λείψανον, ἐγκαταστήσειεν· ἐπειδὰν μετὰ ἑπταετῆ πλάνην, ἀπὸ τῆς Σικελικῆς Νήσου ἐς Ἰταλίαν διὰ τοῦ Τυρρηνικοῦ ἐπεραιοῦτο πελάγους, κλύδωνι περιτυχὼν σφοδροτάτῳ, [[Wp/grc/Αἴολος|Αἰόλου]] τὴν καταιγίδα ὑποθήκαις [[Wp/grc/Ἥρα|Ἥρας]] κινήσαντος, σὺν ἑπτὰ ναυσὶν ἐξ ἁπασῶν αἷς ἐστέλλετο, μόναις τε καὶ μόγις, ἐπὶ [[Wp/grc/Λιβύη|Λιβύης]] περιεγένετο. Ἀφροδίτη οὖν ὑπὲρ τοῦ υἱέος ἀσχάλλουσα τῷ πατρὶ [[Wp/grc/Ζεύς|Διῒ]] ποτνιᾶται, καὶ τὴν Ἥραν ἐπαιτιᾶται ὡς ἁπάντων αὐτὴν τῶν δεινῶν, ὅσα Τρωσὶν ἐπισυμβεβήκει, γενομένην ἀρχέκακον· Ζεὺς δὲ τὴν θυγατέρα παραμυθούμενος, τὰ τῶν Μοιρῶν αὐτῇ προαναφαίνει, ἅπερ ἑξῆς Αἰνείᾳ τε καὶ τοῖς Ἐπιγόνοις παναίσια πέπρωτο. Εἶτα Ζεὺς μὲν αὐτὸς διὰ [[Wp/grc/Ἑρμῆς|Ἑρμοῦ]] τοῦ διάκτορος τὴν παρὰ [[Wp/grc/Διδώ|Διδοῖ]] ξενίαν Αἰνείᾳ προευτρεπίζεται. Ἀφροδίτη δὲ τούτῳ, τῆς νεὼς ἀποβάντι καθ᾽ ἱστορίαν τῆς χώρας ἐν ᾗ καθώρμιστο, καὶ εἰς θήραν ἐλάφων τὸ μεταξὺ ἐξιόντι, ἐν σχήματι καὶ αὐτὴ θηρατείρας ἐπιστᾶσα, τὰ ἐκεῖ διαπυνθανομένῳ, ἅττα τε εἴη, καὶ ὑφ᾽ ὧν ἄρχοιτο, ἀναδιδάσκει. Ἐπιμαντεύεται δ᾽ αὐτῷ καὶ περὶ τῶν λοιπῶν νεῶν, ὡς ἄρα καὶ τούτων οἷ περισωθεῖεν αἱ πλεῖσται· ἐφ᾽ οἷς καὶ πρὸς τὴν ἄνασσαν ἀφικέσθαι προτρέπεται. Αἰνείας τοιγαροῦν σὺν Ἀχάτῃ τῷ ὀπάονι, ὑπὸ νεφέλῃ τῇ περισχούσῃ λαθόντες, τὴν πόλιν [[Wp/grc/Καρχηδών|Καρχηδόνα]] εἰσίασιν. Ἔνθα καί τινας τῶν ἐκ τῶν ἄλλων νηῶν κατειληφότες ἑταίρων, ἱκέται τῇ βασιλίδι παρίστανται, ἐπὶ τὸν ἐν τῇ ἀρτίως οἰκοδομουμένῃ πόλει ναὸν προελθούσῃ, καὶ φιλόφρονος δεξιώσεως. Ἐπεὶ δ' Αἰνείας καὶ τὸν υἱὸν Ἀσκάνιον παρεῖναι ποθῶν, τοὺς ἐκ τῶν νεῶν ἀπέστειλεν ἄξοντας· δείσασα περὶ τῷ παιδὶ Ἀφροδίτη, μή τί γε δι’ ἐπιβουλῆς αὖθις Ἥρας σκαιὸν αὐτῷ ἐπιτυρευθείη, ἔν τινι τῶν ἐν [[Wp/grc/Κύπρος|Κύπρῳ]] ἄλσει κατευνάσασα κοιμίζει· ἀντ’ αὐτοῦ δὲ γόνον ἀνθυποβάλλει τὸν ἀϋτῇ ἴδιον, ἤτοι τὸν [[Wp/grc/Ἔρως (μυθολογία)|Ἔρον]], εἰς τὸ ἀκριβὲς τῷ Ἀσκανίῳ παραμορφώσασα ἐναλίγκιον φαίνεσθαι, ὡς ἂν ὑπὸ τούτου δεινῷ τινι καὶ ἀμάχῳ τῷ πρὸς Αἰνείαν πόθῳ Διδὼ τρωθεῖσα, μηδὲν αὐτῷ, καὶ τοῖς ἀμφ' αὐτὸν Τρωσὶ δυσχερὲς, κατ' ἐπιβουλὴν αὖθις Ἥρας, ἐναπεργάσῃται. === Βιβλίον Β === [[File:Eneasanquises.jpg|thumb|right|Ὁ Αἰνείας φεύγει ἀπὸ τῆς Τροίας ἐπ' ὤμων ἔχων τε τὸν Ἀγχίσην λιπών τε τὴν Κρέουσαν]] Πολυπραγμονέστερον Διδοῦς ἐγκειμένης καὶ τὰ κατὰ τὴν Τροίας ἐκπόρθησιν ὡς ἔσχε μαθεῖν ἀκριβέστερον ἀξιούσης, Αἰνείας ἐπὶ λεπτοῦ διεξέρχεται. Διηγεῖται οὖν τὸ διὰ τοῦ [[Wp/grc/Δούρειος Ἵππος|Δουρείου Ἵππου]] στρατήγημα, ὃν, Δαναοὶ μὲν δρασμὸν ὑποκρινάμενοι, ἅτε δῆθεν ἐπὶ τῇ ἐνναετεῖ ἀπαυδήσαντες πολιορκίᾳ, οἷόν τι ἀνάθημα τῇ Ἀθηνᾷ κατέλιπον ἀνακεισόμενον Ἱλαστήριον· οἱ δὲ Τρῶες ἐπὶ τῷ ἑαυτῶν ὀλέθρῳ περιποιησάμενοι, ἐντὸς στῆσαι τῶν ἐπάλξεων ἔσπευσαν· Τῶν μὲν γὰρ ἐν Τρωσὶ, τὸν ὑφεύδοντα δόλον ὑφορωμένων, ὧν εἷς [[Wp/grc/Λαοκόων|Λαοκόων]] μάλιστα ἦν· καὶ διὰ τοῦτο λύειν τὸ μηχάνημα παραινούντων· τῶν δὲ πλειόνων, δέει τοῦ περὶ τὸν Λαοκόωντα αὐτὸν, καὶ περὶ τὼ παῖδε συμπτώματος, καὶ πειθοῖ δὲ ἅμα τοῦ Ἀργείου [[Wp/grc/Σίνων|Σίνωνος]], (ὃν ὡς δραπέτην ἀφ᾽ Ἑλλήνων αὐτομολήσαντα συνέσχον) τὸ ἀνατεθὲν τῇ Θεῷ ἀσμενιζομένων, ἡ ψῆφος τῶν δευτέρων ἐκράτει. Καὶ δὴ τῶν τειχῶν τοῦ ἄστεος μέρους καθαιρεθέντος, ὅσον χωρῆσαι διελθεῖν, ὁ πελώριος εἰσενήνεκται ἵππος. Τῆς δ᾽ ἐφεξῆς νυκτὸς, τῶν ἐν τῇ πόλει, ὡς ἤδη καθεστώτων ἐν ἀσφαλείᾳ, βαθὺν ὑπνούντων, ἐπανέπλευσε μὲν ὁ στόλος ἅπας ἀπὸ [[Wp/grc/Τένεδος|Τενέδου]] τῆς Νήσου, ἔνθα ἐλάνθανον· ἐξέθορον δὲ κατὰ τὸ αὐτὸ καὶ οἱ τῶν Ἑλλήνων λογάδες, οἱ τῷ ἵππῳ ἔνδοθεν ἐνεδρεύοντες, καὶ τὴν πόλιν ἐμπιμπρᾶν ἀνεβάλλοντο καὶ διαπορθεῖν. Ἀντεπεξῆλθον δὲ τούτοις καὶ οἱ Τρῶες, τῇ πατρίδι ἐπιχειροῦντες ἀμύνεσθαι· καὶ μὲν δὴ, καὶ τὴν ἀρχὴν ἔδοξάν τι καὶ κατορθοῦν, τῶν πολεμίων ἀνελόντες συχνούς· ἀλλ᾽ ὅπου γὰρ, τῶν ἀναιρεθέντων αὐτοῖς Ἑλλήνων θωρακισθέντες τοῖς ὅπλοις, οὐ μικρὸν ἔδοξαν ἀπόνασθαι τῆς μεταμφιάσεως, εἰς τοὐναντίον περιετράπη τὸ δράμα, καθ᾽ ἑαυτῶν μᾶλλον ἀποχρησαμένοις τῷ σχήματι. Ἀμφοτέρωθεν γὰρ, πρὸς τε τῶν δυσμενῶν καὶ τῶν οἰκείων, τῶν μὲν μηδόλως, τῶν δὲ καὶ μάλα τοῦ πλάσματος ἐπαισθομένων, βαλλόμενοι διεφθάρησαν. Ὥστε τῶν Δαναῶν τέλεον κατισχυσάντων, τά τε Ἀνάκτορα κατεπορθεῖτο, καὶ [[Wp/grc/Πρίαμος|Πρίαμος]] αὐτὸς ὑπὸ [[Wp/grc/Πύρρος|Πύρρου]] τοῦ [[Wp/grc/Ἀχιλλεύς|Ἀχιλλέως]] ἀνῄρηται. Ἐν τούτοις Αἰνείας, ἐπεὶ τοῦ λοιποῦ μάτην ἑαυτῷ συνεῖδεν ἀγωνιζομένῳ καὶ κινδυνεύοντι, ἀπογνοὺς τῶν πραγμάτων, Θεοὺς μὲν τοὺς ἐφεστίους φέρειν τῷ πατρὶ ἐγχειρίσας Ἀγχίσῃ, καὶ τοῦτον ἐπωμισάμενος ἀσθενῶς ἔχοντα διὰ γῆρας πρὸς βάδισιν· καὶ μὲν δὴ, καὶ Ἀσκάνιον ἅμα συμπαραλαβὼν τὸν υἱέα, καὶ Κρέουσαν τὴν ἄλοχον· τὴν μὲν, τῶν Ἑλλήνων πάντα ἤδη κατειληφότων, ὡς ἐν τῷ θορύβῳ ἀπολειφθεῖσαν, ἀπώλεσε· τοῖς δὲ συναποδρὰς ἐπὶ τὴν [[Wp/grc/Ἴδη|Ἴδην]] τὸ ὄρος κατέφυγεν· ἔνθα γενομένῳ πληθὺς συνερρύη ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν τῶν ὁμοπατρίων, καὶ ἄλλων δὲ ἐκ τῶν συμμάχων, πανταχόθεν ὡς αὐτὸν συνδραμόντων, καί οἱ ἐφέπεσθαι, οἵπερ ἂν ἄγειν ἐθέλοι, προελομένων. === Βιβλίον Γ === [[File:Claude_Lorrain_002.jpg|thumb|right|Ὁ Αἰνείας ἐν τῇ Δήλῳ]] Ἀινείας, ἐκ τῶν ἐπὶ τῆς Ἴδης ὑλῶν, νῆας εἴκοσι ἐν Ἀντάνδρῳ παρασκευάσας, μετὰ Τρώων τῶν ὡς αὐτὸν προσερρυηκότων, ἐπὶ χώρας ἀναζητήσει ἀνεβάλετο πλεῦσαι, ἐφ᾽ ἧς τὸ περιλειφθὲν τοῦ γένους ἐπανασώσειε. Περαιωθεὶς δὲ πρῶτον ἐπὶ [[Wp/grc/Θρᾴκη|Θρᾴκης]], ἐνταῦθα στῆσαι προέθετο τὴν μετάστασιν. Βωμὸν οὖν ἐγείρας αὐτόθι ἐφ᾽ ᾧ Θεοῖς θύσειε τοῖς ἐπιχωρίοις, φωνῆς ἤκουσε [[Wp/grc/Πολύδωρος|Πολυδώρου]] τοῦ ἐκεῖ προενταφέντος, γοερόν τι ἀποδυρομένου, καὶ ᾗ τάχος ἀποχωρεῖν παρακελευομένου τῆς γῆς, ἐφ᾽ ἧς [[Wp/grc/Πολυμνήστωρ|Πολυμνήστωρ]] φθάσας αὐτὸν ἀνῃρήκει, τὴν ὑπὸ τοῦ πατρὸς Πριάμου σὺν αὐτῷ παρακατατεθεῖσάν οἱ περιουσίαν σφετεριούμενος. Ἐντεῦθεν οὖν Αἰνείας ἀπάρας, καὶ τὴν [[Wp/grc/Δῆλος|Δῆλον]] καταλαβὼν Νῆσον, ἐπὶ τὴν ἐξ ἀρχῆς τοὺς Τρῶας ἐνεγκαμένην ἐφικέσθαι χρῆναι ὑπὸ τοῦ ἐκεῖ χρηστηρίου ἀναδιδάσκεται. Ἡ δὲ ἦν ἄρα ἡ Κρήτη, ὡς ὁ πατὴρ Ἀγχίσης εἰκάζων τὸν τοῦ Θεοῦ χρησμὸν ἐξεδέχετο. Ἀλλὰ γὰρ κἀκεῖθεν αὖθις, ὅ τε ἐνεπισκήψας λοιμὸς τῷ στόλῳ, καὶ Θεῶν ἀρίδηλοι ὅσαι τῶν Ἐφεστίων, ἀνέπεισαν Αἰνείαν μεταπλεύσαντα [[Wp/grc/Ἰταλία|Ἰταλίαν]] αἰτεῖν, ὡς ταύτην ἤδη πέρας τῆς πλάνης τοῖς Τρωσὶν ἐσομένην. Σφοδρῷ τοίνυν τῷ κλύδωνι κατὰ τὸν ἀνάπλουν καταληφθέντες, καὶ Νήσοις ταῖς Στροφάσιν ἐνορμισάμενοι, ὑπὸ τῶν ἐν αὐταῖς ἐπιπολαζουσῶν Ἁρπυιῶν ἠναγκάσθησαν ἀποστῆναι· ὅθεν ἐπὶ τὸ [[Wp/grc/Ἄκτιον|Ἄκτιον]] τραπέντες, καὶ [[Wp/grc/Ἀπόλλων|Ἀπόλλωνι]] τῷ ἐκεῖ τιμωμένῳ ἀγῶνα γυμνικὸν ἐνστησάμενοι, ἑξῆς τε τὴν [[Wp/grc/Φαίακες|Φαιάκων]] παραμείψαντες Νῆσον, εἰς [[Wp/grc/Ἤπειρος (χώρα)|Ἤπειρον]] κατῇραν, ἧς [[Wp/grc/Ἕλενος|Ἕλενος]] ἦρχεν ὁ τοῦ [[Wp/grc/Πρίαμος|Πριάμου]], προῖκα ταύτην ἐξ [[Wp/grc/Ἀνδρομάχη|Ἀνδρομάχης]] παραλαβών, ἣν [[Wp/grc/Ἕκτωρ|Ἕκτορος]] χηρωθεῖσαν, μετὰ τὴν Νεοπτολέμου τοῦ κτησαμένου ἀναίρεσιν, αὐτὸς ἀκοίτην ἠγάγετο. Ἐνταῦθα δὴ πρὸς Ἑλένου φιλοφρόνως λίαν Αἰνείας σὺν τοῖς περὶ αὐτὸν ἐπιξενωθεὶς, καὶ πολλὰ τῶν οἱ συμβαίνειν μελλόντων ὑπ᾽ αὐτοῦ, ἅτε Μαντικοῦ ἀνδρὸς, καὶ τῷ Ἀπόλλωνι ἱερατεύοντος, προκατηχηθεὶς, ἐπ᾽ Ἰταλίας τὸν πλοῦν ἰθύνει. [[Wp/grc/Σικελία|Σικελίαν]] δὲ παραπλεύσας, καὶ ὑπὸ [[Wp/grc/Αἴτνη|Αἴτνῃ]] τῷ ἐπ᾽ αὐτῆς ὄρει ἐλλιμενισθεὶς, Ἀχαιμενίδῃ προσεντυγχάνει τῷ ὑπὸ [[Wp/grc/Ὀδυσσεύς|Ὀδυσσέως]] ἐκεῖ προεγκαταλειφθέντι, ὑπὸ δὲ τούτου, ἡλίκη τις ἦν, ἡ τῶν ἐν τῇ χώρᾳ διαιτευόντων [[Wp/grc/Κύκλωψ|Κυκλώπων]] ὠμότης τε καὶ θηριωδία καταμαθὼν, καὶ ὡς εἶχε τάχους σπεύσας ἀπᾶραι· καὶ μὲν δὴ καὶ [[Wp/grc/Σκύλλα|Σκύλλης]] τε καὶ [[Wp/grc/Χάρυβδις|Χαρύβδεως]], ἃς παραμεῖψαι ἔδει, ἀποσωθεὶς, ἐπὶ λιμένα τέως κατάγεται πόλεως [[Wp/grc/Δρέπανον (νέα πόλις)|Δρέπανον]] καλουμένης, ἐν ᾗ Ἀκέστης ὁ Τρὼς βασιλεύων ἦν· ἔνθα καὶ Ἀγχίσης ὁ γηραιὸς τὸ ζῆν ἐξεμέτρησεν, ἀμύθητον ὅσον Αἰνείᾳ τῷ ἐξ αὐτοῦ φύντι τὸ ἄλγος καταλιπών. Ἀνενεκτέον οὖν ἐπὶ τὸν ἀπὸ Δρεπάνου πλοῦν ἐφεξῆς, τὴν τῷ Τρωϊκῷ στόλῳ ἐπιβρίσασαν ζάλην, καὶ τὴν ἐντεῦθεν ναυαγίαν, ἣν ἐν τῷ Α΄ τῆς Αἰνειάδος ὁ Ποιητὴς φθάσας διερραψῴδησεν. === Βιβλίον Δ === [[File:Affresco_romano_-_Enea_e_di_(cropped).jpg|thumb|right|Διδὼ καὶ Αἰνείας]] Σφοδροτάτῳ τῷ πρὸς Αἰνείαν ἔρωτι ἁλοῦσα Διδὼ, καὶ τῇ Κασιγνήτῃ αὐτῆς τὸ πάθος ἐκφήνασα, ὑπὸ ταύτης τῷ ἐρωμένῳ εἰς γάμον νεῦσαι συνελθεῖν καθυποβαλλούσης, οὐκ ἄκουσα πείθεται. Ἦν δ' ἄρα τὸ πρᾶγμα οὐδὲ Ἥρῃ τῇ Θεῷ ἀπαρέσκον· ὡς ταύτῃ γε ἀπ' Ἰταλίας Αἰνείαν ἀποστῆσαι διανοουμένῃ, ὃ πάνυ ἐβούλετο. Διὸ καὶ μνήστρειαν τοῦ γάμου καὶ προαγωγὸν ἑαυτὴν τῇ Ἀφροδίτῃ ἐπηγγείλατο παρασχέσθαι, εἰ κἀκείνῃ συνδόξειεν. Ἐφεξῆς οὖν, ὡς Διδὼ καὶ Αἰνείας σὺν Ἀσκανίῳ, καὶ ὅσον ἦν τὸ ἐπισημότερον ἐξ ἀμφοῖν τῶν γενῶν, εἰς θήραν ἐξῄεσαν· κλυδωνίου δεινοῦ τινος ὑπὸ Ἥρας ἐξεγερθέντος, ἄμφω μὲν, ἥ τε Διδὼ καὶ Αἰνείας, ἐπὶ τὸ αὐτὸ σπέος ἐκ τοῦ παρατυχόντος προσπεφευγότες, ἐν οἰωνοῖς οὐκ αἰσίοις ἐκεῖ συνεγένοντο. Τοῦ τοίνυν γάμου εἰς τοὐμφανέστερον ἤδη ἐκπροϊόντος, καὶ τῇ Φήμῃ διαδοθέντος, [[Wp/grc/Ἰάρβας|Ἰάρβας]] ὁ Γετύλοις ἀνάσσων ζηλοτυπήσας, καὶ τὸν ξένον αὐτοῦ προκριθῆναι χαλεπῶς ἐνεγκὼν, πολλὰ πρὸς Ζῆνα ποτνιᾶται τὸν [[Wp/grc/Ἄμμων|Ἄμμωνα]], ὃν αὐχῶν ἑαυτῷ διετέλει γεννήτορα. Ζεὺς δὲ ταῖς τοῦ υἱέως ἱκεσίαις παρενοχλούμενος, Ἑρμῆν διαπέμψας, ἀνυπερθέτως Αἰνείαν κελεύει Λιβύην ἀπολιπόντα ἐπ' Ἰταλίας ἀνάγεσθαι. Αἰνείου τοίνυν τῷ Διὸς κελεύσματι πειθαρχοῦντος, καὶ τὰ πρὸς τὸν ἔκπλουν διὰ τῶν ἑταίρων λάθρα παρασκευάζοντος, συνεῖσα τέως Διδὼ τὸ γινόμενον, καὶ πολλὰ μὲν αὐτὴ ἀμέσως, πολλὰ δὲ καὶ διὰ τῆς Κασιγνήτης, τὰ μὲν ἐπιμεψαμένη, τὰ δὲ καὶ σὺν δάκρυσιν ἱκετεύσασα, ἐφ' ᾧ μὴ πρὸς αὐτοῦ ἐγκαταλειφθείη· ὡς οὐδόλως αὐτὸν πεῖσαι κατίσχυσεν, Ἑρμοῦ μάλιστα καθ' ὕπνους καὶ δεύτερον ἐπιφανέντος αὐτῷ, καὶ ἐκχωρεῖν ἐπισπέρχοντος· ἐπεὶ καὶ τῆς νηὸς αὐτὸν ἤδη ἐπιβάντα κατεῖδεν, ἀπογνοῦσα λοιπὸν, ἐπὶ πυρᾶς ἀναβᾶσα, ἥνπερ ἐν ἀδύτοις τῶν Ἀνακτόρων ἦν ἐπινησαμένη, ὡς Θεοῖς δῆθεν ῥέξουσα τοῖς ὑποχθονίοις· μυρία τε ὅσα ἐπὶ τῆς πυρᾶς τοῦ μάτην ἐρασθέντος κατευξαμένη, [[Wp/grc/Αὐτοχειρία|αὐτόχειρ]] διὰ τοῦ ξίφους, οὗ ἐκεῖνος ἐξ αὐτῆς ὡς δῶρον προειληφὼς καταλελοίπει, τὴν ψυχὴν ἀπορρήγνυσιν. === Βιβλίον Ε === [[File:The_Trojan_Women_Set_Fire_to_their_Flee.jpg|thumb|right|Αἱ Τρῳάδες ὑφάπτουσι τὰς ναῦς]] Ἐκ Καρχηδόνος περαιούμενος Αἰνείας εἰς Ἰταλίαν, κλύδωνί τε τὸ δεύτερον κατὰ τὸν διάπλουν περιπεσών, ἐπὶ τὸ κατὰ Σικελίαν αὖθις ἐγκαθορμίζεται Δρέπανον, καὶ παρὰ Ἀκέστῃ (ἄλλως Αἰγέστῳ) φιλοφρόνως ἐπιξενοῦται. Ἐνταῦθα δὲ τὰ ὅσια τῷ πατρὶ Ἀγχίσῃ ἐπιτελῶν παρὰ τῷ ἐκείνου Σήματι ἀγῶνας ἐνεστήσατο τοὺς ἐνιαυσίους, Νηῶν τε δὴ ταχυπλοίας, καὶ δρόμου, καὶ κεστοῦ, καὶ τοξείας ἆθλα προθέμενος τοῖς νικήσασιν. Ἐν τούτοις περὶ τοὺς ἀγῶνας τῶν Τρώων ἀσχολουμένων, αἱ γυναῖκες ἐπὶ τῇ μακρᾷ τε καὶ μηδὲν πέρας ἐχούσῃ πλάνῃ ἀπειρηκυῖαι καὶ προσοχθίσασαι, καταπιμπρᾶναι τὰς Ναῦς ἐπιβάλλονται, πεισθεῖσαι μάλιστα καὶ τῇ [[Wp/grc/Ἶρις|Ἴριδι]], τῇ ἐν σχήματι Τρωΐδος γραὸς, ὑποθήκαις Ἥρας, ἐπὶ τοῦτο προτρεπομένῃ. Ἀλλὰ γὰρ Ζεὺς λάβρον ὕσας εὐκαίρως, τοῦ ἐμπρησμοῦ τὰς νῆας, πλὴν τεσσάρων, τὰς λοιπὰς περιέσωσε. Νυκτὸς οὖν ἐπιστὰς Ἀγχίσης κατ᾽ ὄναρ τῷ Αἰνείᾳ, πόλιν ἐκεῖ, ὡς ἐξ αὐτοῦ Διὸς, κελεύει δομήσαντα, τὰς μὲν θηλυτέρας, καὶ τοὺς διὰ γῆρας, ἢ ἀσθένειαν, ἀπολέμους συνοικίζειν ἐν αὐτῇ ἐπὶ Σικελίας λιπόντα· αὐτὸν δὲ μετὰ τῶν ὁπλοτέρων τε καὶ ἐν ἀκμῇ ὄντων, εὐθὺ Ἰταλίας πλεῖν. Ἀλλὰ παραπλέοντα πρότερον εἰς τὸ ἐπὶ [[Wp/grc/Κύμη|Κύμης]] σπέος κατᾶραι, καὶ τῇ ἐνταῦθα συντυχόντα [[Wp/grc/Σίβυλλα|Σιβύλλῃ]], ταῖς παρ᾽ ἐκείνης ὁδηγίαις ἐπὶ τὰ Ἠλύσια ἐφικέσθαι πεδία, ἔνθα περ αὐτῷ μυηθῆναι παρέσται τά οἱ τε καὶ τοῖς ὀψιγόνοις αὐτοῦ μετέπειτα συμβησόμενα. Πείθεται δὴ ταῦτα Αἰνείας, καὶ πόλιν δειμάμενος, Ἀκέστην (ἄλλως Αἰγέστην) ὄνομα, καὶ ταύτην ὡς ἐντέταλται συνοικίσας, τοῦ λοιποῦ εὐπλοῶν ἐπανάγεται, [[Wp/grc/Ποσειδῶν|Ποσειδῶνος]] εὐμενῶς ἐπινεύσαντος ἱκεσίαις ταῖς Κύπριδος· παρ᾽ ὅσον γε, Παλινούρου ἤδη, ὡς διὰ πλοῦ γαληναίου τε καὶ ἀσφαλοῦς, ἐν τῷ οἰακοστροφεῖν ὕπνῳ δαμέντος, καὶ συνάμα τῷ πηδαλίῳ κατενεχθέντος τε καὶ καταποντωθέντος, τοῦ ἀμύμονος ἀπεστέρηται Κυβερνητῆρος· ἀνθ᾽ οὗ, αὐτὸν Αἰνείαν ἑξῆς αὐτουργῆσαι τὴν πηδαλιουχίαν ἐδέησεν. === Βιβλίον ΣΤ === [[File:PIETRO_TESTA_AENEAS_ON_THE_BANK_OF_THE_RIVER_STYX.jpg|thumb|right|Ὁ Αἰνείας καὶ ἡ Σίβυλλα, ἔχουσα ἐν χερσὶ τὸ χρυσοῦν ἔρνος, παρὰ τῇ Στυγί]] Ἐν Κύμῃ Αἰνείας ἐγκαθορμίζεται· ὑπὸ δὲ Δηϊφόβης Φοιβάδος, τῆς τὸ ἐκεῖ Ἄντρον οἰκούσης, ὅσα τέ οἱ ἐπ᾽ Ἰταλίας ἀφικομένῳ ἔμελλεν ἀπαντᾶν, καὶ ἅττα δέοι ποιῆσαι, μυσταγωγεῖται. Μισήνῳ τοίνυν τῷ Σαλπιστῇ καταποντωθῆναι φθάσαντι, Κενήριον ἐπὶ τῆς ἐγγὺς ἄκρας ἀφοσιώσας, ἑξῆς τὸ χρυσοῦν Ἔρνος, οὗ ἄνευ τὴν εἰς ᾍδου κάθοδον ἐπιτραπῆναι οὐκ ἦν, ὑποθήκῃ τῆς Μαντιπόλου προῆλθεν ἐπιζητήσων, συνεξιούσης καὶ αὐτῆς, καὶ ποδηγοῦ αὐτῷ γενομένης. Καὶ δὴ τῇ προσπτήσει δυεῖν περιστερῶν παρακολουθήσας, καὶ τὸ Ἔρνος εὑρὼν καὶ ἀποδρεψάμενος, σὺν αὐτῷ καὶ τῆς Σιβύλλης συνοδευούσης, διὰ τοῦ ἐν τῷ [[Wp/grc/Ἄορνος|Ἀόρνῳ]] ἄντρῳ στομίου εἰς [[Wp/grc/ἍΙδης|ᾍδου]] κάτεισιν. Ἔνθα δὴ, παντοίοις μὲν πρῶτον τερατομόρφοις τε καὶ φρικαλέοις εἴδεσι κατ᾽ αὐτὴν τεταγμένοις τὴν εἴσοδον ὑπαντήσας, παρελθὼν δ᾽ οὖν ὅμως, καὶ ταῖς [[Wp/grc/Στύξ|Στυγίοις]] ὄχθαις πελάσας, ἐν πολλοῖς καὶ ἄλλοις, τοῖς ὑπὸ [[Wp/grc/Χάρων|Χάρωνος]] τοῦ Πορθμέως διαπεραιωθῆναι δεομένοις, καὶ Ὀρόντῃ περιτυγχάνει, καὶ Παλινούρῳ, οἷς ὁ διάπλους, ὡς ἀτυμβεύτοις ἔτι, ἀπείρητο. Ἐντεῦθεν τὸ Στυγὸς ὕδωρ διαπλεύσας μετὰ τῆς ποδηγέτιδος μάντεως, καὶ τοῦ [[Wp/grc/Κέρβερος|Κερβέρου]] κυνὸς, ὃς τῇ εἰσόδῳ ἔφεδρος ἐφεστήκει, τῷ ὑπὸ ταύτης προπαρασκευασμένῳ ὑπνοφόρῳ Φαρμάκῳ ἀποναρκωθέντος, διελθὼν ἀπαρακωλύτως, τοὺς ἐν ᾍδῃ πάντας καθιστορεῖ, τάξεσί τε, καὶ ἡλικίαις, καὶ καταστάσεσι διαφέροντας. Τούς τε ἐκ νηπίων, ἢ ἀώρως ἔτι προεξεληλυθότας τοῦ βίου, καὶ τοὺς ἐκ διαβολῆς τε καὶ σκευωρίας ἀπαρθέντας ἀδίκως, καὶ μὲν δὴ, καὶ τοὺς τοῦ ζῆν ἑαυτοὺς ὑπεξαγαγόντας βιαίως, ἄλλως τε, καὶ διὰ μανίαν ἔρωτος οὐκ εὐτυχήσαντος· ἐν οἷς καὶ τῇ Διδοῖ συνήντησεν· ᾗ καὶ τὸ περιὸν ἔτι καὶ ἀκμάζον τῆς πικρίας, λόγοις προσηνεστέροις πειρασάμενος ἐκμειλίξασθαι, οὐδ᾽ ἀποκρίσεως παρ᾽ αὐτῆς ἠξίωται τὸ παράπαν, βλοσυρόντι καὶ δυσμενὲς προσεπιβλεψάσης, καὶ ὅλως ἀποστρεψαμένης. Ἐντεῦθεν οὖν μεταβάς, ἐπὶ τοὺς ἐκ τῶν ὅπλων μέγα τὸ κλέος ἀραμένους μετεχώρει, καὶ [[Wp/grc/Δηΐφοβος|Δηϊφόβῳ]] συνέτυχεν ἐν αὐτοῖς τῷ Πριάμου, καὶ τὸν τῆς τελευτῆς τῆς ἐκείνου τρόπον, ὅνπερ ἀγνοῶν εἰς τοῦτο ἐτύγχανε, κατέμαθε παρ᾽ αὐτοῦ. Εἶτα πρὸς τὰ λαιὰ τῆς Ταρταρέου προεληλυθὼς χώρας, καὶ τά γε πολυειδῆ καὶ ποικίλα τῶν ἐν ᾍδου κολαστηρίων ὑπὸ τῆς ὁδηγοῦ Σιβύλλης ἐνωτισθεὶς, ἐς αὐτὰ δὴ τὰ [[Wp/grc/Πλάτων|Πλάτωνος]] ἀφικνεῖται Ἀνάκτορα, καὶ τὸ χρυσοῦν ὃ φέρων ἐτύγχανεν Ἔρνος ἐνταῦθα τῷ Πυλῶνι, ᾗ καθῆκε, προσαναρτήσας, ἐπὶ τὰ Ἠλύσια πεδία, τὸν τῶν Μακάρων χῶρον, πρόεισιν. Ἔνθα, Μουσαίου αὐτὸν ξεναγήσαντος, Ἀγχίσῃ περιτυγχάνει τῷ γεννήτορι· ὑφ᾽ οὗ τὰς τοῦ ἐφεξῆς ἐσομένου Κράτους, Ἀλβανῶν τε δὴ καὶ Ῥωμαίων, μεταβολάς τε καὶ τύχας προεκδιδάσκεται· πρὸς δὲ, καὶ τῶν ὕστερον ἐπιγενησομένων Ἡρώων τοὺς κρατίστους τε καὶ τῶν ἄλλων ἀρεταῖς ὑπερέχοντας καὶ κατορθώμασι προεκμανθάνει, ἄχρι Καίσαρος Ἰουλίου, καὶ Αὐγούστου αὐτοῦ. Ἐφ᾽ οἷς, καὶ στέφανον ἐπαίνων διαπλεκόμενον ἀκούει, ἑνὶ τῶν αὐτοῦ ὀψιγόνων· τουτέστι, [[Wp/grc/Μάρκελλος|Μαρκέλλῳ]] τῷ Ὀκταυίας τῆς ἀδελφῆς Αὐγούστου υἱεῖ, τῷ ἐν ἀκμῇ νεότητος, καὶ ἐν πολεμικαῖς πράξεσιν ἐπισήμως ἀνδραγαθοῦντι καὶ ἀριστεύοντι, προαρπαχθησομένῳ τοῦ βίου, καὶ τὰς ἐπ᾽ αὐτῷ Ῥωμαίων ἐλπίδας φροῦδας ἀποφανοῦντι. Τελευταῖον δὲ τάδε πάντα Αἰνείας προμυηθεὶς, ἐκ νερτερίων διὰ τῆς ἐλεφαντίνης ἀνελθὼν πύλης ἐπὶ τοὺς ἑταίρους ἐπάνεισι, καὶ σὺν αὐτοῖς ἐκ Κύμης εἰς Γαιήτην στέλλεται τὴν κατὰ τὸ [[Wp/grc/Λατίνη|Λάτιον]], τοῦθ᾽ ὅπερ ἄρα καὶ τὸ πέρας τῆς αὐτοῦ ναυτιλίας προὔκειτο. === Βιβλίον Ζ === [[File:Ascanius_Shooting_the_Stag_of_Sylvia_1682_Claude_Lorrain.jpg|thumb|right|Ὁ Ἀσκάνιος τοξεύει τὴν ἔλαφον]] Ἐπὶ τὰς [[Wp/grc/Τίβερις|Τίβριδος]] προχοὰς Αἰνείας ἀπὸ Κύμης κατάρας, πρὸς ἀγρῷ Λαύρεντι, ἢ Λωρεντῷ καλουμένῳ, ὁρμίζεται. Ἐνταῦθα δὲ, ἐξ ὧν, παρὰ τὴν ἐπὶ τῆς ὄχθης σχεδιασθεῖσαν αὐτοῖς δαῖτα, τῷ υἱεῖ Ἀσκανίῳ ἐπῆλθε φθέγξασθαι, πέρας ἤδη σφίσι τὰ τῆς πλάνης τεκμηράμενος ἐσχηκέναι, πρὸς Λατῖνον τὸν κρατοῦντα τῆς χώρας, τοὺς ἐν δώροις τε καὶ ἱκεσίαις διαπέμπεται πρεσβευσομένους, τά τε εἰς εἰρήνην προβαλομένους, καὶ μέρος γῆς ἐξαιτησομένους εἰς οἰκισμὸν πόλεως. Τούτους [[Wp/grc/Λατῖνος|Λατῖνος]] ἀσμένως ὑποδεξάμενος, οὐχ ὅπως κατένευσεν αὐτῶν ταῖς αἰτήσεσιν ἡδέως ἐπευδοκήσας, ἀλλὰ καὶ Λαῦναν, ἢ Λαουϊνίαν τὴν θυγατέρα, ἐφ' ἧς μόνης αὐτῷ ἡ τοῦ κράτους διαδοχὴ ἐπεσάλευεν, Αἰνείᾳ τῷ ἐκείνων ἡγεμόνι διὰ γάμου συνάψαι προσεπηγγείλατο, ἔκ τινων εἰς τοῦτο χρησμῶν ἐνηνεγμένος, δι’ ὧν παρὰ Φαύνου τοῦ πατρὸς ἐτύγχανε προειληφώς, μηδενὶ τῶν ἰθαγενῶν τε καὶ ἐγχωρίων, ἀλλ' ἢ τῷ ἀπὸ ξένης ἥκοντι θέμις εἶναι τὴν παῖδα κατεγγυήσασθαι. Τούτοις Ἥρα ἐπινεμεσήσασα, [[Wp/grc/Ἀληκτώ|Ἀληκτῶ]] τὴν Ἐριννὺν μεταπεμψαμένη ὑποδρήστειραν ποιεῖται, ὅπως ἂν μηχαναῖς ἁπάσαις τοῖς προτεθεῖσιν αὕτη ἐμποδὼν σταίῃ, τὰ τῆς εἰρήνης ἀνατρεψαμένη καὶ τὰς συνθεσίας συγχέασα. Ἀληκτὼ τοίνυν εἴκουσα τῇ Θεῷ, Ἀμάτην πρὸ παντὸς τὴν Ἄνασσαν Λατίνων ὑποβάλλειν ἐπείγει τῷ ὁμολέκτρῳ, οὓς μετὰ τοῦ ξένου γάμους τῆς θυγατρὸς ὑπέστη παρ’ οὐδὲν θέμενον, [[Wp/grc/Τύρνος|Τύρνον]], τὸν καὶ πρὸς γένους μάλιστα αὐτῇ ὄντα, εἰς γαμβρὸν εἰσποιήσασθαι. Τὸν δ' εὐνέτην παραπεῖσαι μηδαμῶς δυνηθεῖσαν, εἰς βακχικήν τινα μανίαν οἰστρηλατεῖ τὴν γυναῖκα, καὶ εἰς ἐρήμους ἐξάγει· τό τε θυγάτριον συμπαραλαβοῦσαν ὡς ἤδη τῷ Βάκχῳ ἀφοσιωθὲν ἱερὸν εἶναι καὶ πολὺν δὲ καὶ ἐξ ἄλλων τῶν συνεκβακχευθεισῶν οἱ γυναικῶν συνεφελκομένην θίασον. Εἶτ’ ἐπ’ αὐτὸν Τύρνον ἡ Ἐριννὺς ἐπιστρέψασα, εἰς μανικήν καὶ τοῦτον παραπλησίως ὀργὴν ὑπεκκαίει, καὶ πρὸς τὴν δι' ὅπλων ἄμυναν ἐξανίστησιν, ἅτε τῶν αὐτῷ δῆθεν ἐποφειλομένων γάμων ἀδίκως ἀποστερούμενον, καὶ τοῦ ξένου ὀπίσω πρὸς ὕβριν τασσόμενον. Ἐπὶ δὴ τούτοις Ἀληκτὼ καὶ ἀρχὴν ἑτέραν τῆς στάσεως ὑποβάλλεται· Ἀσκανίῳ γὰρ τῷ Αἰνείου σὺν ἡλικιώταις ἄλλοις ἐξιόντι εἰς θήραν, [[Wp/grc/Ἔλαφος|Ἔλαφον]] ὑφίστησι πρὸ ὀφθαλμῶν ἀδεῶς νεμομένην, τιθασσήν τινα ταύτην καὶ χειροήθη, ἣν ἡ Τυρρέως τοῦ ἐπὶ τῶν βασιλικῶν ποιμνίων θυγάτηρ, ἐκθύμως ἔχαιρε τημελοῦσα καὶ ἀτιτάλλουσα. Τῆς οὖν Ἐλάφου ὑπὸ τοῦ μέιρακος τοξευθείσης, καὶ πολλοῦ μὲν θροῦ τοῖς ἀμφὶ Τυρρεῖ διὰ δὴ τοῦτο κινηθέντος, αὐτίκα δὲ καὶ τῶν ἐκ γειτόνων ἀγρωτῶν ἐκ τοῦ παρατυχόντος καθοπλισθέντων τε καὶ ἐπιδραμόντων, χαλεπή τις δῆρις τούτων μεταξὺ καὶ τῶν Τρώων νεανίσκων συνερράγη· ἐν ᾗ τῶν μὲν Τυρρέως υἱέων τὸν προγενέστερον συνέβη πεσεῖν, Γαλησὸν δὲ τῆς συμβολῆς τραυματίαν ἐξενεχθῆναι, τὸν ἐπὶ τῆς χώρας Ἀγρωτῶν τὸν ἐπισημότατον· Ἐντεῦθεν ἐφεξῆς δεινότερος ὁ πόλεμος ὡς ἐκ παρασκευῆς συνεξήφθη, Λατίνου μὲν τοῦ Βασιλέως τοὺς ὑπ’ αὐτὸν τελοῦντας ἀπεῖρξαι τῶν ὅπλων μάτην σπουδάσαντος, Τύρνου δὲ τοὐναντίον εἰς μάχην προτρεπομένου τοὺς οἰκείους, καὶ δυνάμεσιν ἰδίαις τε δὴ καὶ συμμαχικαῖς, ταῖς παρὰ τῶν ἐν τοῖς ὁμοροῦσι δυναστευόντων δήμοις, τὴν δῆριν προάγοντος· ὧν δὴ πολλαχόθεν συμπροσερρυηκότων τὸν κατάλογον, ἐν τέλει τῆς ἐν χερσὶ ῥαψῳδίας ὁ Ποιητὴς ἐπεισαγαγὼν, οὐκ ἀτερπῆ τινα οὐδ' ἀνόνητον ἐσομένην τὴν ἱστορίαν τῆς πάλαι Ἰταλίας, καὶ τῶν αὐτὴν ἐχόντων διαφόρων ἐθνῶν, τοῖς ἀρχαιολογοῦσι κατέλιπεν. === Βιβλίον Η === [[File:Anthony_van_Dyck_-_Venus_Asks_Vulcan_to_Cast_Arms_for_her_Son_Aeneas_-_WGA07447.jpg|thumb|right|Ἡ Ἀφροδίτη αἰτεῖ τὸν Ἥφαιστον παρασκευάζειν τῷ Αἰνείᾳ παντευχίαν]] Τύρνος τὸ πολέμου σύσσημον ἄρας, καὶ Συμμαχικὸν ἐπαθροίσας ἐκ τῶν ὁμόρων συχνόν, καὶ πρὸς [[Wp/grc/Διομήδης|Διομήδην]] ἔτι τὸν ἐξ Ἄργους διαπρεσβεύεται. Αἰνείας δὲ ταῖς κατ' αὐτοῦ τηλικαύταις παρασκευαῖς ἐπιθροηθεὶς καὶ περὶ τῶν ἐσομένων ὡς εἰκὸς ἐμμερίμνως ἔχων, ὑπὸ Τιβερίνου (ὅς ὁ τοῦ ποταμοῦ ἔφορος ὑπῆρτε Θεός) νυκτός οἱ κατ' ὄναρ ἐπιφανέντος, πρὸς [[Wp/grc/Εὔανδρος|Εὔανδρον]] τὸν Ἀρκάδα καταφυγεῖν παραινεῖται, καὶ τὴν ἐκείνου βοήθειαν ἐπικαλέσασθαι. Ἔυανδρος δὲ ἀσμένως τὸν ἄνδρα καὶ φιλοφρόνως ὑποδεξάμενος, καὶ τούτῳ συνεορτάσας (Ἦν γὰρ [[Wp/grc/Ἡρακλῆς|Ἡρακλεῖ]] τηνικαῦτα Εὔανδρος κατὰ συγκυρίαν τελῶν τὰ ἐτήσια, ἐπὶ εὐεργετήματι τῇ χώρᾳ πάλαι ὑπὸ τοῦ ἥρωος προκαταβληθέντι ὅπερ ἐκτενέστερον τῷ ξένῳ καὶ διεξῆλθεν) οὐδὲ τὴν ζητουμένην ἐπικουρίαν ἀπένευσε. Πάλλαντα γὰρ τὸν υἱὸν, ἐφ' ᾧ καὶ μόνῳ αἱ τῆς διαδοχῆς ἐλπίδες αὐτῷ ἐπεσάλευον, μετὰ τετρακοσίων ὁπλιτῶν ἐφίππων τοῖς Τρωσὶ συνεξέπεμψεν· ἀναδιδάξας ἔτι Αἰνείαν καὶ πρὸς Τυρρηνοὺς ἀφικέσθαι, ἑτοίμην αὐτῷ καὶ τὴν ἐξ ἐκείνων ἀρωγὴν προσεπαγγειλάμενος, ἅτε δὴ κατὰ [[Wp/grc/Μεζέντιος|Μεζεντίου]] τοῦ τυραννοῦντος αὐτῶν καταστασιασάντων, καὶ ὅπλα ἀραμένων πολέμια· τὸ δὲ δὴ πλέον, καὶ ἐν χρείᾳ τοῦ ἐν τῷ πολέμῳ σφῶν ἡγεμονεύσοντος καθεστώτων· ὅνπερ ἐξ ὀθνείου τινὸς καὶ ἀλλογενοῦς σφίσι δεῖν ἔσεσθαι, κατὰ χρησμὸν προηγόρευτο. Ἐν τούτοις καὶ Ἀφροδίτη ὑπὲρ Αἰνείου [[Wp/grc/Ἥφαιστος|Ἡφαίστῳ]] ἐντυχοῦσα τῷ ὁμολέκτρῳ, παντευχίαν τῷ ἐξ Ἀγχίσου αὐτῇ τεχθέντι παρασκευάζει, ἄρρηκτον δὴ ταύτην, καὶ ὅλως ἀήττητον. Ἧσπερ ὡς ἀφορμῆς ὁ Ποιητὴς εὐστόχως δραξάμενος, ἐπὶ τῆς Ἀσπίδος, ποικίλα τούτου καὶ ὑπερφυῶς δαιδαλέου τεχνάσματος, ἐπιτομὴν οἷόν τινα κεφαλαιώδη τῆς Ῥωμαίων Ἱστορίας ἐγκαταγράψαι δαιμονίως πεφιλοτίμηται, τὴν ἄνωθεν ἐξ ἀρχῆς, καὶ ἀπὸ πρώτης καταβολῆς τοῦ Ἔθνους, ἔς γε καὶ ἐπ' αὐτὸν τὸν [[Wp/grc/Αὔγουστος|Αὔγουστον]] παρατείνουσαν. === Βιβλίον Θ === [[File:Wenceslas_Hollar_-_Nisus_slaying_Volscens_(State_2)_2.jpg|thumb|right|Ὁ Νῖσος ἀποκτείνει τὸν Οὐόλεσκεντα]] Αἰνείου παρὰ [[Wp/grc/Τυρρηνοί|Τυρρηνοῖς]] ἐπὶ συμμαχίας αἰτήσει διατρίβοντος, Ἥρα διὰ τῆς Ἴριδος προτρέπεται Τύρνον, σπεύσαντα τὴν ἐπάνοδον προκαταλαβέσθαι καὶ διαπορθήσασθαι Τεύκρους, τοῦ Ἡγεμόνος ἤδη χηρεύοντας· ὁ δὲ πεισθεὶς παραυτίκα, καὶ τὴν δύναμιν προσαγαγών, ἐπεὶ κατὰ χώραν τοὺς πολεμίους ἑώρα ἐντὸς τοῦ ὀχυρώματος μένοντας, μηδὲ προελθεῖν ὅλως τῶν ἐπάλξεων ἐπιθαρῤήσαντας, (τοῦτό σφισιν ὑπὸ Αἰνείου δηλονότι προενταλθέν) ἐπὶ τὰς νῆας τραπόμενος δῃοῦν ἐπεχείρει, ἀλλὰ μάτην. Ταύτας καὶ γάρ, ὡς ἐκ τῶν ἐπὶ τῆς Ἴδης δρυμώνων ξυλουργηθείσας, τῇ τῶν [[Wp/grc/Κυβέλη|Θεῶν Μητρὶ]] πάλαι προεντευξαμένῃ Ζεὺς χαρισάμενος, καὶ τοῦ ἐμπρησμοῦ περισώσας, εἰς Νύμφας πελαγίους παραδόξως μετήμειψε. Τύρνος δ' ἐν σμικρῷ θέμενος τὸ τερατουργηθέν, μᾶλλον δὲ καί οἱ συντελέσειν αὐτῷ κρίνας τὸ πρᾶγμα, ὡς οὕτως ἐντὸς ἀρκύων τοὺς δυσμενεῖς ἕξοντι, τὴν τοῦ διαδρᾶσειν ἐλπίδα ἤδη ἀφῃρημένους· τὸ τέως νυκτὸς ἐπιγενομένης, περὶ τὴν ἐκείνων χαράκωσιν φύλακους καθίστησι, τοὺς ἐπ' αὐτοῖς ἀγρύπως πολυωρήσοντας, τάγε τῆς ἐφόδου καὶ ἐκπορθήσεως ἀναβάλλων ἐπὶ τὴν αὔριον. Τῶν οὖν Τρώων ὧδε πολιορκουμένων, καὶ παρεῖναι μέν σφισιν Αἰνείαν ἐποριγνωμένων, ὅπως δ' ἂν ᾗ τάχος μεταπέμψαιντο βουλευομένων, Νῖσός τε καὶ Εὐρύαλος οἱ νεανίαι, οὓς φιλίας ἔρως ἰσχυρὸς ἀλλήλοις συνῆπτεν· αὐτεπάγγελτοι τὴν ὑπουργίαν ἀναδεξάμενοι, ὡς Αἰνείαν παραγενέσθαι ἑκόντες εἶναι αὐτοὶ ὑπέστησαν. Νύκτωρ δὲ τοῦ χάρακος ἐξελθόντες, καὶ τῶν φυλάκων συχνοὺς ἀνελόντες τῶν περὶ Ῥαμνήτην, καὶ αὐτὸν δὲ τοῦτον, οἴνῳ τε βαρυμένους καὶ ὕπνῳ συνεχομένους βαθεῖ· ἐν ᾧ κινδύνῳ ἤδη ἐκτὸς ἔσεσθαι προσεδόκων, ἱππέων περιπίπτουσιν εἴλῃ τῶν ὑπὸ Οὐόλσκεντος Τύρνῳ προσαγομένων. Ὑφ' ὧν Εὐρύαλος μὲν πρῶτον ἁλοὺς συνελήφθη, ἔπειτα δὲ καὶ Νῖσος, ἐπ' ἐκείνῳ τε καὶ ὑπὲρ ἐκείνου ἀγωνιζόμενος, θνήσκει· οὐκ ἀποινεῖ γεμήν, ὡς καὶ αὐτὸν Ὀυόλσκεντα φθάσας προαποκτεῖναι. Ἀμφοτέρων οὖν τῶν νεανίσκων αἱ κεφαλαὶ ἐπὶ δοράτων προτεθεῖσαι, μέγα τι καὶ πολύθρουν τοῖς ἐν τῷ ὀχυρώματι Τεύκροις ἐνήγειραν τὸ πένθος· τῆς Εὐρυάλου μάλιστα μητρός, ἀπ' αὐτῶν τῶν ἐπάλξεων, πρὸ τῆς τοῦ ὑοῦ κεφαλῆς πλεῖστον ὡς εἰκὸς τὸν γόον παρατεινοὐσης, καὶ ὀδυρμοῖς καὶ θρήνοις ἀπλέτοις ἐπιβοωμένης ἀπαραμύθητα. Ἐν τούτοις Τύρνος τὸ Τρώων Ἄστυ διαπορθῆσαι ὅλαις δυνάμεσιν ἀναβάλλεται, καὶ χαλεπή τις ἐντεῦθεν συρρήγνυται τειχομαχία, τῶν μὲν τὸ ἕρκος ὑπερβῆναι εὐτόλμως προθυμουμένων, τῶν δ’ αὐτόθεν ἐκ τοῦ θριγκοῦ καρτερῶς προσαμυνομένων· ἔπιπτον δ' ἑκατέρωθεν οὐκ ὀλίγοι εὐψύχως, ἔργα ἐπιδεικνύμενοι ἀνδρῶν. Ὅτε καὶ Ἀσκάνιος ὁ τοῦ Αἰνείου ἀριστεύσας ὤφθη τὸ πρῶτον, Νυμάνον ἕνα τῶν πολεμίων, ἀγερώχως ὑπερφρονοῦντά τε καὶ πρὸς ὕβριν λίαν μεγαλαυχούμενον, τοξείᾳ καταβαλών. Ἐν τούτοις δὴ Πάνδαρος καὶ Βιτίας οἱ κασίγνητοι, τολμητίαι ὑπὲρ τοὺς ἄλλους γενόμενοι, τὴν τοῦ ὀχυρώματος ἀναπετάσαντες πύλην σὺν πολλοῖς καὶ ἄλλοις ἐξέθορον, καὶ ἀνῄρουν ἐκ τῶν πολιορκούντων ἐπιφερομένους συχνούς. Τύρνος δ' ἐπαισθόμενος καὶ ἐπιδραμὼν Βιτίαν μὲν ἀνεῖλε τὸν ἕτερον τῶν ἀδελφῶν, θάτερον δὲ καὶ τοὺς λοιποὺς συνεξελθόντας Τρῶας τρεψάμενος, σὺν αὐτοῖς ἔλαθεν ἔσω τοῦ ἕρκους μόνος τῶν ἰδίων συνεισπεσών. Ἐνταῦθα δὲ οὐκ ὀλίγους ἀποκτείνας τῶν πολεμίων, ὡς πλείους ἔτι πανταχόθεν καὶ ἄλλους κατ' αὐτοῦ ἀθρόους ἔγνω συρρέοντας, ὑποχωρῶν τῷ πλήθει, ἅτε δὴ καὶ ἀποκεκμηκώς, ἀπ' αὐτῶν τέως τῶν ἐπάλξεων, καθ' ὃ μέρος ὁ ποταμὸς ἐτύγχανε παραρρέων, ἑαυτόν, ἐνόπλως ὡς εἶχε, κατενεγκών, καὶ ἐπὶ τοὺς οἰκείους διανηξάμενος, διασέσωσται. === Βιβλίον Ι === [[File:Jacques_Henri_Sablet_-_The_Death_of_Pallas_-_BF.1989.7_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|thumb|right|Πάλλαντος ἀναίρεσις]] Θεῶν ἀγορὰ ἐν Διὸς συγκροτεῖται, εἰς βουλὴν συναγείροντος· καὶ πρὸς γοῦν τὸ παρόν εἰς ὁμοφροσύνην αὐτοὺς πειρωμένου ἀνακαλέσαι ἀλλήλοις ἐρίζοντας· ἔσεσθαι γὰρ αὐτοῖς ἐπὶ τῶν Καρχηδονικῶν ὕστερον, ὅτε διοισομένοις εἰς μοίρας ἀντιπάλους ἀποκριθῆναι συμβήσεται. Ἐνταῦθα Κύπρις ἐξαναστᾶσα, τῶν δεινῶν ἕνεκα ποτνιᾶται, ὧν οἱ Τρῶες, κατὰ μῆνιν Ἥρας, εἰς πεῖραν ἦλθον· καὶ ὑπὲρ Ἀσκανίου μάλιστα, ὅπως ἂν αὐτῇ σωθείη ὁ παῖς, ἱκέτις καθίσταται. Ἥρα δ' ἐπὶ τούτοις ἀπολογουμένη, Αἰνείου τε δή, καὶ Τρώων, καὶ Ἀφροδίτης αὐτῆς ἀντικαταφέρεται. Ζεὺς δὲ τῆς μεταξὺ τούτων διαλλαγῆς ἀπογνοὺς ἐφ' ᾧ μήτε τῇ ὁμαίμονι καὶ ὁμευνέτιδι, μήτε δὲ τῇ θυγατρὶ προσοχθίσαι ἀδιαφορήσειν, τό γ' ἐπ' αὐτῷ, ἐπαγγέλλεται, καὶ Μοίραις ἐπιτρέψειν τὴν τῶν πραγμάτων ἔκβασιν. Ἐν τούτοις Αἰνείας, συνάμα τῷ ἐξ Ἐτρούσκων συμμαχικῷ, ἐπὶ νηῶν κατάρας τριάκοντα, τὰς μὲν ἰδίας, ἃς ἀπιὼν ἐνορμισαμένας κατελελοίπει, εἰς Νύμφας παραδόξως μεταβαλούσας οὐχ εὗρε, τοὺς δ' ἐν τῷ ὀχυρώματι ἑταίρους ὑπὸ τῶν πολεμίων δεινῶς πολιορκουμένους κατείληφε. Καὶ δή, τοῦ μὲν ἀποβῆναι προθυμουμένου, τῶν δὲ ἀπ' ἐναντίας, ὥστε τῆς ἀποβάσεως ἀπεῖρξαι ἀντιπαρατασσομένων, μάχη συρρήγνυται καρτερά· ἐν ᾗ Πάλλας ὁ τοῦ Ἀρκάδος Εὐάνδρου ἀναιρεῖται πρὸς Τύρνου, ἀνδραγαθισάμενος πρῶτον, καὶ προανελεῖν αὐτὸς φθάσας τῶν πολεμίων μάλα συχνούς. Αἰνείας δὲ ἐπὶ τῇ Πάλλαντος ἀναιρέσει οἷα εἰκὸς ὑπεραλγήσας, δεινήν τινα τοῖς Ῥοτόλοις ἐνειργάσατο θραῦσιν, συνεπεκδραμόντων οἱ, ἅμα σὺν Ἀσκανίῳ, καὶ Τρώων, τῶν τέως οἷον μορφορραφουμένων ἐντὸς τῶν ἐπάλξεων. Γνοῦσα τοίνυν Ἥρα ἐν ἀκμῇ κινδύνου Τύρνον στρεφόμενον, εἴδωλον αὐτῷ ἀμενηνόν τι, μορφὴν φέρον τὴν τοῦ Αἰνείου, ἀντιπαρίστησιν. Ὁ δὲ τὸ φάσμα, ὡσεὶ καὶ αὐτὸν Αἰνείαν ὄντα ἐλαύνων, ἄχρι καὶ μιᾶς τῶν νηῶν ἐντὸς ὄπισθεν ἐκείνου εἰσάλλεται· ἔνθα τοῦ εἰδώλου ἀπ' ὀφθαλμῶν αὐτῷ γενομένου, ἐν ἀμηχανίᾳ τε ἦν καὶ ἀπογνώσει, ἀπορῶν ὅποι τραπήσεται. Τῶν οὖν τῆς νεὼς πεισμάτων ὑπὸ Ἥρας διαρρηχθέντων, ἐπ' Ἀρδέας, ἧς αὐτὸς πόλεως ἦρχε, παρασυρεὶς τῷ ῥοθίῳ καὶ ἄκων κατάγεται. Τοὐντεῦθεν ἐπὶ τῆς μάχης Μεζέντιος ἀντικαθίσταται, καὶ τῶν μὲν Τρώων καὶ τῶν ἐπικούρων καταβάλλει πολλούς, Αἰνείᾳ δὲ συμβαλὼν καιρίαν τιτρώσκεται. Καὶ Μεζέντιος μὲν πρὸς τοῦ υἱοῦ Λαύσου, προβολῇ τῆς ἀσπίδος, τῷ τηνικαῦτα ἐκρύεται, ἀπόμαχός τε γεγονὼς ὑπεξίσταται· Λαῦσος δέ, ἀντί τε καὶ ὑπὲρ τοῦ τοκέως ἀμυνόμενος πίπτει. Ὁ δὲ πατὴρ τὸν υἱὸν πεσόντα καταμαθών, καὶ τραυματίας ἤδη, ὅμως ἔφιππος ἐπανιών, ᾗπερ εἶχεν, οἱονεὶ ἀναμαχησόμενος, καὶ τὸν φύντα ὑπεκδικήσων, τῆς τοῦ Αἰνείου τέως καὶ αὐτὸς ἔργον δεξιᾶς γίγνεται. === Βιβλίον ΙΑ === [[File:Agreement between Camilla and Turnus.jpg|thumb|right|Τύρνος καὶ Καμίλλα]] Μεζέντιον καταβαλὼν Αἰνείας, ἐξ ὅπλων τῶν ἐκείνου ἵστησι τρόπαιον. Καὶ τὸν μὲν τοῦ προαναιρεθέντος Πάλλαντος νέκυν, Εὐάνδρῳ τῷ γεννήτορι πομπικώτερον διαπέμπει, Λατίνοις δὲ ἀνακωχὰς ἐξαιτησαμένοις ἡμερῶν δώδεκα, ἐφ' ᾧ τοῖς ἐξ αὐτῶν ἐν τῇ μάχῃ πεσοῦσι κτερεΐξαι τὰ αἴσια, ἐπιτρέπει. Ἅμα δὲ καὶ αὐτὸς τοὺς ἐκ τῶν ἰδίων πεπτωκότας καθοσιοῦται πυραῖς. Ἐν τούτοις Βενύλου τοῦ προαποσταλέντος, ἐν ἀπράκτῳ τῇ πρεσβείᾳ πρὸς τοὺς ἰδίους ἐπανελθόντος, καὶ Διομήδους ἀπονεῦσαι Λατίνοις τὴν κατὰ Τεύκρων συμμαχίαν προσαγγείλαντος, ὁ Λατίνων ἄναξ τοὺς ἀμφ' αὐτὸν συγκαλέσας, περὶ τῶν καθεστώτων βουλεύεται, δῆλος αὐτὸς ὢν τὰ εἰς εἰρήνην ἐν τῇ βουλῇ ἀνθαιρεῖσθαι ὡς ἀσφαλέστερα. Ἔνθα Δράγκης μὲν ἰσχυρῶς ἐπιπλήττων Τύρνῳ (πρὸς ὃν καὶ ἄλλως ἐτύγχανε δυσνοῶν) ὡς ἐπὶ δῆριν οὔτοι γε αἰσίαν τὸ ἔθνος αὐτὸς συνελάσειεν, εἰς διαλύσεις ἐλθεῖν μετὰ Τεύκρων ἐπιμελὲς θέσθαι προὐτρέπετο. Τύρνος δ' ἀπεναντίας ἐπικρατέστερόν τε ἐνέχων καὶ ἀλαζονικώτερον, ἐπὶ τὸν πόλεμον παρορμᾷ. Νικᾷ γοῦν ἡ Τύρνου βουλή· καὶ τὰ μὲν εἰς ἄμυναν ἡ πόλις παρασκευάζεται, διχῇ δὲ τὰ τῆς στρατειᾶς διῳκονόμηται ἑκατέρωθεν. Τοῦ γὰρ Αἰνείου τὴν Ἱππάδα εἴλην κατὰ τοῦ Ἄστεος διὰ τῶν ὑπτίων ἐκπέμψαντος, αὐτοῦ δὲ τῷ πεζικῷ ἐκ τοῦ ὑπερτείνοντος τῆς χώρας λόφου ἐπιθέσθαι προελομένου· ὡσαύτως καὶ Τύρνος, τὸ μὲν ἱππικὸν πρὸ τῆς πόλεως ἔστησε παρατάξας, ἡγεμόνα ἐπιστήσας Καμίλλαν τὴν ἀντιάνειραν, σὺν Μεσσάπῳ τῷ ὑπ' αὐτῷ ἱππαρχήσοντι· αὐτὸς δὲ τὸ πεζικὸν ἄγων, ἐν ἐνέδραις τὰς δυσχωρίας προκατελάβετο, δι' ὧν ἐξ ἀνάγκης γίνεσθαι ἔμελλε τοῖς Τρωσὶν ἡ πάροδος. Μεταξὺ τοίνυν τῶν ἱππικῶν μάχης καρτερᾶς συρραγείσης, πολλὰ μὲν κατὰ Τεύκρων ἠρίστευσεν ἡ Καμίλλα· ἀλλ' ἐν ᾧ ὀπίσω Χλωρέως τοῦ Κυβέλης θυηπόλου, ἐν ὅπλοις διαπρέποντος ἀγλαεστάτοις, ἡ παρθένος ἐπήλαυνεν ἀπαραφυλάκτως, πέπτωκεν αὐτὴ καιρίαν πληγεῖσα ἐξ ἀδοκήτου ὑπὸ Ἄρρωνος λάθρα ἐπιβαλόντος. Οὐκ ἀποινεὶ μέντοι γε κομιδῇ, ὡς καὶ τοῦ Ἄρρωνος αὐτοῦ ἐφεξῆς ἀναιρεθέντος ὑπὸ Ὦπιδος, μιᾶς διατελούσης τῶν Νυμφῶν τῶν περὶ τὴν [[Wp/grc/Ἄρτεμις|Ἄρτεμιν]]. Τῆς οὖν Καμίλλης οὕτω πεσούσης, οἱ μὲν Ῥοτόλοι θροηθέντες τρέπονται εἰς φυγήν, οἱ δὲ Τρῶες ἐπὶ τὸ ἄστυ, ὡς ἐξ ἐφόδου ἑλεῖν, ἐπελαύνουσι. Τύρνος δὲ ὑπὸ Ἄκκας, τῆς μάλιστα πιστῆς Καμίλλῃ, καὶ πρὸ τῶν ἄλλων κεχαρισμένης αὐτῇ συστρατιώτιδος ταῦτα διαμηνυθεὶς καὶ περὶ τῶν ὅλων δείσας, αὐτίκα τῆς ἐνέδρας ἐξυπανίσταται, κἀπὶ τὸ ἄστυ σπεύδει τῶν πραγμάτων ἀντιληψόμενος. Αὐτῷ δὲ παρὰ πόδας ὡσαύτως ἕπεται καὶ Αἰνείας μετὰ τοῦ σὺν αὐτῷ πεζικοῦ, καὶ κατ' ἀλλήλων ὅλαις ταῖς δυνάμεσιν ἀντιπαρατάσσονται. Ἀλλὰ τῆς νυκτὸς ἤδη ἐπικαταλαβούσης, ἀμφότεροι ἐγγὺς τῆς πόλεως παρεμβαλόντες διεταφρεύσαντο. === Βιβλίον ΙΒ === [[File:Aeneas_and_Turnus.jpg|thumb|right|Τύρνου ἀναίρεσις πρὸς Αἰνείου]] Λατίνων ἤδη τὸ δεύτερον περὶ Λωρεντὸν ἐν τῇ μετὰ Τρώων μάχῃ πταισάντων, Τύρνος ἐφ' ἑαυτόν, (καίτοι πολλὰ Λατίνου τε αὐτοῦ τοῦ γηραιοῦ Βασιλέως καὶ Ἀμάτης τῆς Ἀνάσσης ἀποτρέψαι μάτην πειρασαμένων) διὰ μονομαχίας τῆς πρὸς Αἰνείαν, τὴν περὶ τῶν ὅλων κρίσιν μεταποιεῖται· τίθενται οὖν ἐπὶ τούτῳ θυσίαι καὶ ὅρκοι. Ἀλλὰ γὰρ Ἥρα ἥκιστα τοῖς πραττομένοις ἐπευδοκοῦσα, διὰ Ἰϋτύρνης Νύμφης, κασιγνήτης Τύρνου, τὴν Καμέρτου μορφὴν ὑποδύσης, τὰς γενομένας συνθήκας συγχέει. Καὶ δὴ τοῦ Λατίνων στρατοῦ εἰς ἀθέτησιν οὕτως ὑπ' αὐτῆς καταδημαγωγηθέντος· ἄλλως τε καὶ οἰωνοῦ τινος ταῖς ἁπάντων ὄψεσιν ἀδοκήτως ἐπιφανέντος, Τολοῦμνος πρῶτος ὁ Μάντις, τῶν Γυλίππου τοῦ Τρωὸς υἱῶν ἕνα βαλὼν ἀνεῖλεν· ἐπὶ τούτοις δὲ καὶ Αἰνείαν, τὸν ἐγερθέντα θροῦν κατευνάσαι σπεύδαζοντα, ἐκ τοῦ ἀφανοῦς τις ἐπιτοξεύσας καιρίαν ἔπληξε, καὶ τῆς παρατάξεως ἠνάγκασεν ἐκχωρῆσαι, τὴν πληγὴν ἀκεσόμενον. Τηνικαῦτα δὲ μάχη συρρήγνυται καρτερά, ἐν ᾗ πίπτουσιν ὑπὸ χειρὸς Τύρνου τῶν Τρώων συχνόι· Αἰνείας δέ, τῆς μητρὸς αὐτῷ Ἀφροδίτης, διὰ δικτάμνου τὸ τραῦμα ῥᾳδίως ἀλθηναμένης, ἀναρρωσθείς τε καὶ παριὼν εἰς μέσους, πρὸς μονομαχίαν Τύρνον ὀνομαστὶ προκαλεῖται· ἐπεὶ δ' ἄρα τοῦτον ἡ κασιγνήτη (Μητίσκον γὰρ αὕτη τοῦ δίφρου ἐκστήσασα, ὑπὸ τῷ ἐκείνου εἴδει διεχαρίζετο τὰς ἡνίας) ἄλλοσέ ποι ἡνιοχοῦσα ἀεὶ παρεξῆγε, μηδ' εἰς πρόσωπον τῷ προκαλουμένῳ ἐλθεῖν ἐνεδίδου· Αἰνείας προσεμβαλὼν τῇ πόλει, τὰ πρὸ τοῦ Ἄστεος πάντα ἐπίμπρα, καὶ ἀνὰ κράτος ἐπόρθει. Ἐντεῦθεν Ἀμάτη, Τύρνον ἤδη δόξασα ἀπολέσθαι, καὶ τῶν ὅλων ἀπογνοῦσα, βρόχον ἀναψαμένη τελευτᾷ. Ταῦτα Τύρνος ἅπαντα διαμειφθεὶς ὑπὸ Σάγου, δείσας περὶ τῇ πόλει, πρὸς τὸν ἐκ συνθήκης ἀγῶνα Αἰνείαν ἐπανακαλεῖται· καθ' ὃν νικηθείς τε καὶ λιπαρὴς προσπεσὼν τῷ νικήσαντι, πολλά τε καθικετεύσας, ὥστε αὐτοῦ τε ἅμα, καὶ Δαύνου τοῦ γηραιοῦ αὐτῷ πατρὸς φείσασθαι, ἐγγὺς ἦλθε τοῦ πεῖσαι τὸ ζῆν οἱ χαρίσασθαι, εἰ μὴ ὁ τοῦ Πάλλαντος (ὃν αὐτὸς ἐναρίξας σεσυλήκει) ζωστὴρ προφανεὶς φρούδην αὐτοῦ τὴν ἱκεσίαν ἀνέδειξεν. Ἀλλ' ἐν τούτοις Αἰνείας, συννοήσας τὸν ἄνδρα τοῖς ἐνάροις τοῦ προαναιρεθέντος παιδὸς ἐγκομβούμενον, καὶ τῷ θυμῷ ὑπερζέσας, ἔργον μαχαίρας αὐτίκα εἰργάσατο. == Δείγματα == Προοίμιον (Α, 1-11): {| style="border: none;" | style="width: 50%;" |'''Λατινικὸν ποίημα''' | style="width: 50%;" |'''Ἑρμηνευθὲν ἑλληνιστί'''<ref name=boulgo/> |- |<blockquote>Arma virumque canō, Trōiae quī prīmus ab ōrīs<br/>Ītaliam, fātō profugus, Lāvīniaque vēnit<br/>lītora, multum ille et terrīs iactātus et altō<br/>vī superum saevae memorem Iūnōnis ob īram;<br/>multa quoque et bellō passus, dum conderet urbem,<br/>inferretque deōs Latiō, genus unde Latīnum,<br/>Albānīque patrēs, atque altae moenia Rōmae.<br/>Mūsa, mihī causās memorā, quō nūmine laesō,<br/>quidve dolēns, rēgīna deum tot volvere cāsūs<br/>īnsīgnem pietāte virum, tot adīre labōrēs<br/>impulerit. Tantaene animīs caelestibus īrae?</blockquote> |<blockquote>Τεύχε’ ἀείδω Ἄνδρα τε, ὃς πρῶτος δὴ Τροίης<br/>ἔξορος Ἰταλίηνδ’ ὑπὸ Μοιρῶν ἦλθεν ἰδ’ ἀκτάς<br/>Λαβινίους, ἀνὰ γῆν τ’ ἀνὰ πόντον πόλλ’ ἐπαληθείς,<br/>δαιμονίῃ τε βίῃ διά θ’ Ἥρης μνήμονα μῆνιν<br/>νηλεέος· πολέμῳ πολλὰ τλὰς κτίζεν ὅτ’ ἄστυ,<br/>ἐν δ’ εἰσῆγε θεοὺς Λατίῳ, γένος ἔνθα Λατίνων<br/>Ἀλβάνιοί τε πάτρες καί γ’ αἰπῆς Τείχεα Ῥώμης.<br/>Μοῦσα ἐφ’ οἷς μοι μνῆσον· ὅτου δ’ ἄρα Δαίμονος ἄτῃ,<br/>τίπτε δ’ ἐπαχθομένη κρείουσα Θεῶν, τόσ’ ἐλίττειν<br/>δεινὰ τὸν εὐσεβίῃ περίσημον, τόσσα τ’ ἀνατλᾶν<br/>θήκατο; Ἦ τόσος ἔστι χόλις φρεσὶν οὐρανίοισιν;</blockquote> |} Παραμυθητικὸς τοῦ Αἰνείου πρὸς ἑταίρους (Α, 198-207): {| style="border: none;" | style="width: 50%;" |'''Λατινικὸν ποίημα''' | style="width: 50%;" |'''Ἑρμηνευθὲν ἑλληνιστί'''<ref name=boulgo/> |- |<blockquote>Ō sociī — neque enim ignārī sumus ante malōrum —<br/>Ō passī graviōra, dabit deus hīs quoque fīnem.<br/>Vōs et Scyllaēam rabiem penitusque sonantīs<br/>accēstis scopulōs, vōs et Cyclōpia saxa<br/>expertī: revocāte animōs, maestumque timōrem<br/>mittite: forsan et haec ōlim meminisse iuvābit.<br/>Per variōs cāsūs, per tot discrīmina rērum<br/>tendimus in Latium; sēdēs ubi fāta quiētās<br/>ostendunt; illīc fās rēgna resurgere Trōiae.<br/>Dūrāte, et vōsmet rēbus servāte secundīs.</blockquote> |<blockquote>Ὦ φίλοι, οὐ γάρ πού τι κακῶν ἀδαήμονες εἰμέν.<br/>Ὦ χείρω τλάντες, θεὸς οἴσει τοῖς δ' ἔτι πεῖραρ.<br/>Ὕμμες καὶ λύσσην Σκυλλαίην καὶ βαρυήχους<br/>ἤλθετ' ἀνὰ σκοπέλους, καὶ πετρῶν Κυκλοπίων δὲ<br/>πειρήθητέ ποτ’. Ἀλλ' ἄμπνυσθε ἀνίηρόν τε<br/>πᾶν ἀπόθεσθε δέος. Μνῆσθαι καὶ τῶν δὲ συνοίσει.<br/>Παντοίῃσι τύχαις διά τ' ἂρ τόσσων δὲ ἀγώνων<br/>σπεύδομεν ἐς Λάτιον, γῆς ἕδρας ἔνθ' ἀσαλεύτους<br/>Μοῖρ' ἐπιδεῖξαν, ἐκεῖ θέμις ἐξανέγερσθαι Τροίην.<br/>Τλῆτε, σαωθέντας μίμνει τά γε λῴον' ὀπίσσω.</blockquote> |} Ὑποθήκη τῷ Αἰνείᾳ παρὰ πατρὸς Ἀγχίσου (ΣΤ, 847-853): {| style="border: none;" | style="width: 50%;" |'''Λατινικὸν ποίημα''' | style="width: 50%;" |'''Ἑρμηνευθὲν ἑλληνιστί'''<ref name=boulgo/> |- |<blockquote>Excūdent aliī spīrantia mollius aera<br/>(crēdō equidem), vīvōs dūcent dē marmore vultūs,<br/>ōrābunt causās melius, caelīque meātūs<br/>dēscrībent radiō et surgentia sīdera dīcent:<br/>tū regere imperiō populōs, Rōmāne, mementō<br/>(hae tibi erunt artēs), pācīque impōnere mōrem,<br/>parcere subiectīs et dēbellāre superbōs.</blockquote> |<blockquote>Δείκελα χαλκεύσουσ’ ἁπαλώτερα ἔμπνοά τ’ ἄλλοι,<br/>πείθομ’ έγώ, γλύψουσ’ ἐκ πέτρης ἔμβια εἴδη,<br/>κρεῖσσον ἀτάρ τε δίκας ἐρέουσι· φοράς τε πόλοιο<br/>γράψουσιν καλάμῳ, καὶ τείρεα ἅττ’ ἐπιτέλλει.<br/>Λαοὺς σὺ κρατέων μνῆσαι διέπειν, Ῥωμαῖε,<br/>(ταὶ σφέτεραι τέχναι) κ’ εἰρήνης τέθμια τάσσειν·<br/>φείδεσθ’ εἰκόντων, κὰδ δ’ ἂρ δαμνᾶν ἀγερώχους.</blockquote> |} == Πηγαί == <references /> == Σύνδεσμοι ἐξώτεροι == {{Wp/grc/Κοινά|Aeneid|Αἰνειάς}} * Ἀνάγνωθι τὴν [* [http://la.wikisource.org/wiki/Aeneis Αἰνειάδα λατινιστί] [[Category:Wp/grc]] [[Category:Wp/grc/Ρωμαϊκὴ λογοτεχνία]] [[Category:Wp/grc/Ἔπη]] {{INTERWIKI|Q60220}} nhqv2t1dnizw0jieapcq9mmnb61dany 0 3814313 7336480 2026-09-25T23:08:08Z PastelKos 2547710 Redirected page to [[Wp/grc/Νεοπτόλεμος]] 7336480 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/grc/Νεοπτόλεμος|Νεοπτόλεμος]] 6qoicaqtr77jjib5933zt4nkoiaxcl9 0 3814314 7336506 2026-09-26T03:55:28Z Nirjal stha 714983 लेख श्रृजना 7336506 wikitext text/x-wiki '''भुटान'''अधिराज्य (जोङ्खा: འབྲུག་ཡུལ་, द्रुक युल) हिमालय पर्वतमालामा तिब्बत र भारतको बीचमा अवस्थित एउटा सानो देश हो। मनमोहक प्राकृतिक दृश्यका अतिरिक्त, अधिकांश आगन्तुकका लागि भुटानको सबैभन्दा विशेष परिचय यसको बलियो संस्कृति र परम्पराको भावना हो, जसले यस राज्यलाई एकताबद्ध राखेको छ र यसलाई आफ्ना ठूला छिमेकी राष्ट्रहरूबाट स्पष्ट रूपमा अलग पहिचान दिलाएको छ। भुटान वज्रयान बौद्ध धर्मको एक महत्त्वपूर्ण केन्द्र हो, र यस परम्पराका गहन शिक्षाहरू आजसम्म पनि राम्रोसँग संरक्षण गरिएका छन् तथा त्यहाँको जीवनका सबै पक्षमा गहिरो प्रभाव पारिरहेका छन्। [[Category:Wy/ne]] aptpk8cmrhah2qtvpv35lhs70dbz0th 7336507 7336506 2026-09-26T04:00:02Z Nirjal stha 714983 जानकारी थप 7336507 wikitext text/x-wiki '''भुटान'''अधिराज्य (जोङ्खा: འབྲུག་ཡུལ་, द्रुक युल) हिमालय पर्वतमालामा तिब्बत र भारतको बीचमा अवस्थित एउटा सानो देश हो। मनमोहक प्राकृतिक दृश्यका अतिरिक्त, अधिकांश आगन्तुकका लागि भुटानको सबैभन्दा विशेष परिचय यसको बलियो संस्कृति र परम्पराको भावना हो, जसले यस राज्यलाई एकताबद्ध राखेको छ र यसलाई आफ्ना ठूला छिमेकी राष्ट्रहरूबाट स्पष्ट रूपमा अलग पहिचान दिलाएको छ। भुटान वज्रयान बौद्ध धर्मको एक महत्त्वपूर्ण केन्द्र हो, र यस परम्पराका गहन शिक्षाहरू आजसम्म पनि राम्रोसँग संरक्षण गरिएका छन् तथा त्यहाँको जीवनका सबै पक्षमा गहिरो प्रभाव पारिरहेका छन्। == प्रमुख सहरहरू == * '''थिम्फु''' (ཐིམ་ཕུ) – भुटानको राजधानी। * '''जाकार''' (བྱ་ཀར) – उत्तर भुटानको एउटा प्रशासनिक सहर तथा भुटानमा बौद्ध धर्मको उद्गमस्थल। * '''मोङ्गार''' (མོང་སྒར) – पूर्वी भुटानका सबैभन्दा ठूला सहरहरूमध्ये एक। * '''पारो''' (སྤ་རོ་) – भुटानको अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल तथा प्रसिद्ध ताक्त्साङ (टाइगर्स नेस्ट) गुम्बा रहेको सहर। * '''पुनाखा''' (སྤུ་ན་ཁ་) – भुटानको पूर्व शीतकालीन राजधानी। अहिले पनि जाडोयाममा केन्द्रीय भिक्षु सङ्घ (Monastic Body) यहीँ बसोबास गर्छ। * '''फुएन्त्सोलिङ''' (ཕུན་ཚོགས་གླིང་) – भारतसँगको सीमामा अवस्थित सहर। कोलकाताबाट बसमार्फत आउने यात्रुहरूको प्रमुख प्रवेशद्वार। * '''समद्रुप जोङ्खार''' (བསམ་གྲུབ་ལྗོངས་མཁར་) – दक्षिणपूर्व भुटानमा, भारतको सीमाछेउमा रहेको प्रशासनिक सहर। * '''त्राशिगाङ''' (བཀྲ་ཤིས་སྒང་།) – पूर्वी भुटानको रमणीय प्रशासनिक सहर। * '''त्रोङ्सा''' (ཀྲོང་གསར) – आफ्नो ऐतिहासिक जोङ (किल्ला–विहार) र '''टावर अफ त्रोङ्सा''' का लागि प्रसिद्ध सानो प्रशासनिक सहर। [[Category:Wy/ne]] 9hmnnc6hqc6vhyugw3s6jy251dis4l3 7336508 7336507 2026-09-26T04:01:19Z Nirjal stha 714983 जानकारी थप 7336508 wikitext text/x-wiki '''भुटान'''अधिराज्य (जोङ्खा: འབྲུག་ཡུལ་, द्रुक युल) हिमालय पर्वतमालामा तिब्बत र भारतको बीचमा अवस्थित एउटा सानो देश हो। मनमोहक प्राकृतिक दृश्यका अतिरिक्त, अधिकांश आगन्तुकका लागि भुटानको सबैभन्दा विशेष परिचय यसको बलियो संस्कृति र परम्पराको भावना हो, जसले यस राज्यलाई एकताबद्ध राखेको छ र यसलाई आफ्ना ठूला छिमेकी राष्ट्रहरूबाट स्पष्ट रूपमा अलग पहिचान दिलाएको छ। भुटान वज्रयान बौद्ध धर्मको एक महत्त्वपूर्ण केन्द्र हो, र यस परम्पराका गहन शिक्षाहरू आजसम्म पनि राम्रोसँग संरक्षण गरिएका छन् तथा त्यहाँको जीवनका सबै पक्षमा गहिरो प्रभाव पारिरहेका छन्। == प्रमुख सहरहरू == * '''थिम्फु''' (ཐིམ་ཕུ) – भुटानको राजधानी। * '''जाकार''' (བྱ་ཀར) – उत्तर भुटानको एउटा प्रशासनिक सहर तथा भुटानमा बौद्ध धर्मको उद्गमस्थल। * '''मोङ्गार''' (མོང་སྒར) – पूर्वी भुटानका सबैभन्दा ठूला सहरहरूमध्ये एक। * '''पारो''' (སྤ་རོ་) – भुटानको अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल तथा प्रसिद्ध ताक्त्साङ (टाइगर्स नेस्ट) गुम्बा रहेको सहर। * '''पुनाखा''' (སྤུ་ན་ཁ་) – भुटानको पूर्व शीतकालीन राजधानी। अहिले पनि जाडोयाममा केन्द्रीय भिक्षु सङ्घ यहीँ बसोबास गर्छ। * '''फुएन्त्सोलिङ''' (ཕུན་ཚོགས་གླིང་) – भारतसँगको सीमामा अवस्थित सहर। कोलकाताबाट बसमार्फत आउने यात्रुहरूको प्रमुख प्रवेशद्वार। * '''समद्रुप जोङ्खार''' (བསམ་གྲུབ་ལྗོངས་མཁར་) – दक्षिणपूर्व भुटानमा, भारतको सीमाछेउमा रहेको प्रशासनिक सहर। * '''त्राशिगाङ''' (བཀྲ་ཤིས་སྒང་།) – पूर्वी भुटानको रमणीय प्रशासनिक सहर। * '''त्रोङ्सा''' (ཀྲོང་གསར) – आफ्नो ऐतिहासिक जोङ (किल्ला–विहार) र टावर अफ त्रोङ्साका लागि प्रसिद्ध सानो प्रशासनिक सहर। == अन्य पर्यटकिय गन्तव्यहरू == === राष्ट्रिय निकुञ्जहरू === * जिग्मे दोर्जी राष्ट्रिय निकुञ्ज * जिग्मे सिङ्गे वाङ्चुक राष्ट्रिय निकुञ्ज * रोयल मानस राष्ट्रिय निकुञ्ज * फ्रुमसेङ्ला राष्ट्रिय निकुञ्ज (जोङ्खा: ཕྲུམ་སེང་རྒྱལ་ཡོང་གླིང་ག) === वन्यजन्तु आरक्ष तथा प्रकृति संरक्षण क्षेत्रहरू === * बुमदेलिङ वन्यजन्तु आरक्ष * जोमोत्साङ्खा वन्यजन्तु आरक्ष * साक्तेङ वन्यजन्तु आरक्ष * जिग्मे खेसार कडा प्रकृति संरक्षण क्षेत्र [[Category:Wy/ne]] 0xz11dv2jm0mqjncxl5ga6pqs5ld1z6 0 3814315 7336509 2026-09-26T04:02:54Z Shams948 77520 Wt/azb/بولاش یارادیلیر 7336509 wikitext text/x-wiki == بولاش == {{Wt/azb/آنلام‌لار}} # بوُلاش ([[Wt/azb/بلش|بَلَش]])، چِرک اؤلماق، بیر زادا بَلَشماق، تؤرپاقا بَلَشماق، ← [[Wt/azb/بوُلان|بوُلان]]. #:پُخا بؤلاشدی! {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/smeary|smeary]] * تورکییه : بوُلان * عربجه : * فارسجا: آغشته {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/باهار دیله]] [[En:smeary]] kdqi8p12wb1m5zlbpx0234n4pm31bhi 0 3814316 7336511 2026-09-26T04:07:11Z Nirjal stha 714983 लेख श्रृजना 7336511 wikitext text/x-wiki श्रीलङ्का (सिंहला: ශ්‍රී ලංකා, श्री लंका; तमिल: இலங்கை, इलङ्कै), तात्कालिन सिलोनका नामले परिचित, हिन्द महासागरमा, भारतको ठीक दक्षिणमा अवस्थित एउटा द्वीपीय राष्ट्र हो। यो आफ्नो अनुपम प्राकृतिक सौन्दर्यका लागि प्रसिद्ध छ। यसको समुद्री तटभरि फैलिएका मनमोहक समुद्रतट, समृद्ध वन्यजन्तु तथा जैविक विविधता, चियाका बगान, फलफूलका बगैँचा, मन्दिरहरू, ऐतिहासिक स्मारकहरू तथा हजारौँ वर्ष पुरानो सांस्कृतिक सम्पदाले यसलाई विशेष बनाएका छन्। श्रीलङ्काको सांस्कृतिक परिवेश मुख्यतः (प्रायः बौद्ध) सिंहली र (प्रायः हिन्दू) तमिल जातीय समुदायहरूबाट बनेको छ, साथै यहाँ उल्लेखनीय मुस्लिम र इसाई समुदायहरूको पनि बसोबास रहेको छ। [[Category:Wy/ne]] 9z1tc6p3lzyjfi9pslth1vdwjhlzruh 7336516 7336511 2026-09-26T04:32:55Z Nirjal stha 714983 जानकारी थप 7336516 wikitext text/x-wiki श्रीलङ्का (सिंहला: ශ්‍රී ලංකා, श्री लंका; तमिल: இலங்கை, इलङ्कै), तात्कालिन सिलोनका नामले परिचित, हिन्द महासागरमा, भारतको ठीक दक्षिणमा अवस्थित एउटा द्वीपीय राष्ट्र हो। यो आफ्नो अनुपम प्राकृतिक सौन्दर्यका लागि प्रसिद्ध छ। यसको समुद्री तटभरि फैलिएका मनमोहक समुद्रतट, समृद्ध वन्यजन्तु तथा जैविक विविधता, चियाका बगान, फलफूलका बगैँचा, मन्दिरहरू, ऐतिहासिक स्मारकहरू तथा हजारौँ वर्ष पुरानो सांस्कृतिक सम्पदाले यसलाई विशेष बनाएका छन्। श्रीलङ्काको सांस्कृतिक परिवेश मुख्यतः (प्रायः बौद्ध) सिंहली र (प्रायः हिन्दू) तमिल जातीय समुदायहरूबाट बनेको छ, साथै यहाँ उल्लेखनीय मुस्लिम र इसाई समुदायहरूको पनि बसोबास रहेको छ। == प्रमुख शहरहरू == * '''कोलम्बो''' (सिंहला: කොළඹ; तमिल: கொழும்பு) — श्रीलङ्काको व्यापारिक राजधानी तथा सबैभन्दा ठूलो सहर। यहाँ होटल, क्याफे, रेस्टुरेन्ट, नाइट क्लब र किनमेलका प्रशस्त विकल्पहरू छन्। * '''श्री जयवर्धनेपुरा कोट्टे''' (सिंहला: ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ; तमिल: ஶ்ரீ ஜெயவர்த்தனபுர கோட்டை) — '''कोट्टे''' नामले पनि परिचित, श्रीलङ्काको प्रशासनिक राजधानी। * '''अनुराधापुरा''' (सिंहला: අනුරාධපුරය; तमिल: அனுராதபுரம்) — प्राचीन राजधानीका भग्नावशेष (आंशिक रूपमा पुनःस्थापित)। युनेस्को विश्व सम्पदा स्थल। * '''बट्टिकलोआ''' (सिंहला: මඩකලපුව; तमिल: மட்டக்களப்பு) — ताल (लागुन) किनारमा अवस्थित सहर। सुन्दर उथला समुद्रतट, धानखेती र ऐतिहासिक स्थलहरूका लागि प्रसिद्ध। * '''गाले''' (सिंहला: ගාල්ල; तमिल: காலி) — ऐतिहासिक डच किल्लाका लागि प्रसिद्ध। गाले साहित्य महोत्सवको आयोजना हुने सहर तथा युनेस्को विश्व सम्पदा स्थल। * '''जाफ्ना''' (सिंहला: යාපනය; तमिल: யாழ்ப்பாணம்) — उत्तरी श्रीलङ्काको प्रमुख सहर। तमिलभाषी समुदायको समृद्ध सांस्कृतिक सम्पदा यहाँ अवलोकन गर्न सकिन्छ। * '''क्यान्डी''' (सिंहला: මහනුවර; तमिल: கண்டி) — देशको आध्यात्मिक केन्द्र, जहाँ बुद्धको पवित्र दाँतधातु (Tooth Relic) सुरक्षित राखिएको छ। युनेस्को विश्व सम्पदा स्थल। * '''नेगोम्बो''' (सिंहला: මීගමුව; तमिल: நீர்கொழும்பு) — रमणीय प्राकृतिक दृश्य र सुन्दर निलो समुद्रका लागि परिचित। * '''नुवारा एलिया''' (सिंहला: නුවර එළිය; तमिल: நுவரேலியா) — शीतल मौसम, भिक्टोरियन शैलीको वास्तुकला, तथा घोडादौडका अवसरमा लगाइने परम्परागत पोसाक (टप ह्याट, टेलकोट र आकर्षक टोपी) का लागि प्रसिद्ध। [[Category:Wy/ne]] l88d0zuyk42r61llib2xtcw4i15oph3 7336517 7336516 2026-09-26T04:34:22Z Nirjal stha 714983 जानकारी थप 7336517 wikitext text/x-wiki श्रीलङ्का (सिंहला: ශ්‍රී ලංකා, श्री लंका; तमिल: இலங்கை, इलङ्कै), तात्कालिन सिलोनका नामले परिचित, हिन्द महासागरमा, भारतको ठीक दक्षिणमा अवस्थित एउटा द्वीपीय राष्ट्र हो। यो आफ्नो अनुपम प्राकृतिक सौन्दर्यका लागि प्रसिद्ध छ। यसको समुद्री तटभरि फैलिएका मनमोहक समुद्रतट, समृद्ध वन्यजन्तु तथा जैविक विविधता, चियाका बगान, फलफूलका बगैँचा, मन्दिरहरू, ऐतिहासिक स्मारकहरू तथा हजारौँ वर्ष पुरानो सांस्कृतिक सम्पदाले यसलाई विशेष बनाएका छन्। श्रीलङ्काको सांस्कृतिक परिवेश मुख्यतः (प्रायः बौद्ध) सिंहली र (प्रायः हिन्दू) तमिल जातीय समुदायहरूबाट बनेको छ, साथै यहाँ उल्लेखनीय मुस्लिम र इसाई समुदायहरूको पनि बसोबास रहेको छ। == प्रमुख शहरहरू == * '''कोलम्बो''' (सिंहला: කොළඹ; तमिल: கொழும்பு) — श्रीलङ्काको व्यापारिक राजधानी तथा सबैभन्दा ठूलो सहर। यहाँ होटल, क्याफे, रेस्टुरेन्ट, नाइट क्लब र किनमेलका प्रशस्त विकल्पहरू छन्। * '''श्री जयवर्धनेपुरा कोट्टे''' (सिंहला: ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ; तमिल: ஶ்ரீ ஜெயவர்த்தனபுர கோட்டை) — कोट्टे नामले पनि परिचित, श्रीलङ्काको प्रशासनिक राजधानी। * '''अनुराधापुरा''' (सिंहला: අනුරාධපුරය; तमिल: அனுராதபுரம்) — प्राचीन राजधानीका भग्नावशेष (आंशिक रूपमा पुनःस्थापित)। युनेस्को विश्व सम्पदा स्थल। * '''बट्टिकलोआ''' (सिंहला: මඩකලපුව; तमिल: மட்டக்களப்பு) — ताल (लागुन) किनारमा अवस्थित सहर। सुन्दर उथला समुद्रतट, धानखेती र ऐतिहासिक स्थलहरूका लागि प्रसिद्ध। * '''गाले''' (सिंहला: ගාල්ල; तमिल: காலி) — ऐतिहासिक डच किल्लाका लागि प्रसिद्ध। गाले साहित्य महोत्सवको आयोजना हुने सहर तथा युनेस्को विश्व सम्पदा स्थल। * '''जाफ्ना''' (सिंहला: යාපනය; तमिल: யாழ்ப்பாணம்) — उत्तरी श्रीलङ्काको प्रमुख सहर। तमिलभाषी समुदायको समृद्ध सांस्कृतिक सम्पदा यहाँ अवलोकन गर्न सकिन्छ। * '''क्यान्डी''' (सिंहला: මහනුවර; तमिल: கண்டி) — देशको आध्यात्मिक केन्द्र, जहाँ बुद्धको पवित्र दाँतधातु (Tooth Relic) सुरक्षित राखिएको छ। युनेस्को विश्व सम्पदा स्थल। * '''नेगोम्बो''' (सिंहला: මීගමුව; तमिल: நீர்கொழும்பு) — रमणीय प्राकृतिक दृश्य र सुन्दर निलो समुद्रका लागि परिचित। * '''नुवारा एलिया''' (सिंहला: නුවර එළිය; तमिल: நுவரேலியா) — शीतल मौसम, भिक्टोरियन शैलीको वास्तुकला, तथा घोडादौडका अवसरमा लगाइने परम्परागत पोसाक (टप ह्याट, टेलकोट र आकर्षक टोपी) का लागि प्रसिद्ध छ। == अन्य पर्यटकिय गन्तव्यहरू == * '''अरुगाम बे''' (सिंहला: ආරුගම් බොක්ක; तमिल: அறுகம் குடா) – दक्षिणपूर्वी तटमा अवस्थित समुद्री तटीय सहर, जहाँ उत्कृष्ट सर्फिङ स्थलहरू रहेका छन्। * '''सिगिरिया''' – अग्लो रातो ढुङ्गाको किल्ला र प्राचीन दरबारका भग्नावशेषका लागि प्रसिद्ध। नजिकै दम्बुला अवस्थित छ, जहाँ प्रसिद्ध गुफा मन्दिर रहेको छ (दुवै युनेस्को विश्व सम्पदा स्थल हुन्)। साथै मिन्नेरिया राष्ट्रिय निकुञ्ज नजिकै रहेको हबरणा पनि यही क्षेत्रको प्रमुख गन्तव्य हो। * '''होर्टन प्लेन्स''' (सिंहला: හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය; तमिल: ஓட்டன் சமவெளி) – मध्य उच्च भूभागमा रहेको बादलयुक्त वन क्षेत्र, जहाँ धेरै लोपोन्मुख वनस्पति तथा जीवजन्तु पाइन्छन् र पदयात्राका लागि अनगिन्ती अवसरहरू छन्। * '''कितुलगाला''' (सिंहला: කිතුල්ගල; तमिल: கித்துள்கலை) – अछुतो प्राकृतिक सौन्दर्य र सेतो पानीमा गरिने र्‍याफ्टिङ (White-water rafting) का लागि प्रसिद्ध। कोलम्बोबाट करिब ४ घण्टाको दूरीमा रहेको छ। * '''मिरिस्सा''' (सिंहला: මිරිස්ස) – मातरा नजिकै दक्षिणी तटमा अवस्थित समुद्री तटीय गाउँ तथा मनोरञ्जन केन्द्र, जहाँ दुई उत्कृष्ट सर्फिङ स्थलहरू छन्। * '''पासिकुडा''' (सिंहला: පාසිකුඩා; तमिल: பாசிக்குடா) – श्रीलङ्काको पूर्वी तटमा रहेको प्रसिद्ध समुद्री रिसोर्ट, सेतो बालुवायुक्त समुद्रतट र उच्चस्तरीय होटलहरूका लागि परिचित। * '''सिंहराजा वन आरक्ष''' (सिंहला: සිංහරාජ වනාන්තරය; तमिल: சிங்கராஜா வனம்) – श्रीलङ्काको सबैभन्दा ठूलो वर्षावन तथा युनेस्को विश्व सम्पदा स्थल। यहाँ अत्यन्तै विविध वनस्पति र जीवजन्तु पाइन्छन्। श्रीलङ्काका लगभग सबै स्थानिक (endemic) चराचुरुङ्गी प्रजातिहरू यहीँ पाइन्छन्। यो क्षेत्र बिहान ६:०० बजेदेखि खुला हुन्छ। * '''उनावतुना''' (सिंहला: උණවටුන) – गालेको निकै नजिकै दक्षिणी तटमा अवस्थित लोकप्रिय समुद्री रिसोर्ट। * '''याला राष्ट्रिय निकुञ्ज''' (सिंहला: යාල ජාතික වනෝද්‍යානය; तमिल: யால தேசிய வனம்) – हम्बनटोटामा रहेको वन्यजन्तु सफारीका लागि प्रसिद्ध राष्ट्रिय निकुञ्ज। याला राष्ट्रिय निकुञ्ज ठूलो वन्यजन्तु आरक्ष हो, जहाँ विभिन्न प्रकारका जनावरहरू स्वतन्त्र रूपमा विचरण गर्छन्। यहाँ दुर्लभ '''श्रीलङ्काली चितुवा''' पनि पाइन्छ। भाग्य राम्रो भएमा पानी खाने स्थानहरू नजिकै यसलाई देख्न सकिन्छ। [[Category:Wy/ne]] 83cgrnnpuu4i9wb5sc3f38e0m9pzobz 0 3814317 7336513 2026-09-26T04:15:44Z Victorpeter001 2654202 About to translate 7336513 wikitext text/x-wiki ''' Silas Ali Agara''' {{Wp/ibb/Audio|LL-Q33578 (ibo)-Obefelix-Silas Ali.wav|Listen|help=no}} (born January 1, 1973) is a [[Wp/ibb/Nigerian|Nigerian]] politician, sport enthusiast and a former deputy governor of [[Wp/ibb/Nasarawa State|Nasarawa State]].<ref>{{Wp/ibb/Cite news|title=2015: Al-makura announces Silas Agara as running mate|url=http://www.peoplesdailyng.com/2015-al-makura-announces-silas-agara-as-running-mate/|location=Abuja, Nigeria|accessdate=29 May 2017|newspaper=[[Wp/ibb/Peoples Daily (Nigeria)|Peoples Daily]]}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news|title=Profile of ALI SILAS AGARA {{!}} Know Your Candidates [NigeriaElections.org]|url=http://candidates.nigeriaelections.org/candidate/profile/candidate/442/me/ali%20silas%20agara-/v/news-events/|accessdate=29 May 2017|work=candidates.nigeriaelections.org}}</ref> He previously served as the Special Adviser on Sports to the Nasarawa State Governor, and was announced as the running mate to [[Wp/ibb/Umaru Tanko Al-Makura|Umaru Tanko Al-Makura]] in 2015. He is currently the Director General of the National Directorate of Employment.<ref>{https://statehouse.gov.ng/news/president-tinubu-appoints-new-director-general-of-the-national-directorate-of-employment/</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news|title=2013 Federation Cup: Gov Al-Makura Salutes Amazon, Back Cup Glory {{!}} Savid News, Sports, Politics|url=http://www.savidnews.com/2013-federation-cup-gov-al-makura-salutes-amazon-back-cup-glory/|accessdate=29 May 2017|work=www.savidnews.com}}</ref> ==References== {{Wp/ibb/Reflist}} {{DEFAULTSORT:Agara, Silas Ali}} [[Category:Wp/ibb]] [[Category:Wp/ibb/1973 births]] [[Category:Wp/ibb/Living people]] [[Category:Wp/ibb/People from Nasarawa State]] [[Category:Wp/ibb/Deputy governors of Nasarawa State]] [[Category:Wp/ibb/All Progressives Congress politicians]] {{Wp/ibb/Nasarawa-politician-stub}} rmpw6rj32yvm2g8kf4z8ijhgaqvyifo 7336515 7336513 2026-09-26T04:25:07Z Victorpeter001 2654202 I translated an article 7336515 wikitext text/x-wiki ''' Silas Ali Agara''' (aman usen Akpa Edet 1, 1973) <ref>{{Wp/ibb/Cite news|title=2015: Al-makura announces Silas Agara as running mate|url=http://www.peoplesdailyng.com/2015-al-makura-announces-silas-agara-as-running-mate/|location=Abuja, Nigeria|accessdate=29 May 2017|newspaper=[[Wp/ibb/Peoples Daily (Nigeria)|Peoples Daily]]}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news|title=Profile of ALI SILAS AGARA {{!}} Know Your Candidates [NigeriaElections.org]|url=http://candidates.nigeriaelections.org/candidate/profile/candidate/442/me/ali%20silas%20agara-/v/news-events/|accessdate=29 May 2017|work=candidates.nigeriaelections.org}}</ref> He previously served as the Special Adviser on Sports to the Nasarawa State Governor, and was announced as the running mate to [[Wp/ibb/Umaru Tanko Al-Makura|Umaru Tanko Al-Ma]].[[Wp/ibb/Umaru Tanko Al-Makura|kura]] in 2015. He is currently the Director General of the National Directorate of Employment.<ref>{https://statehouse.gov.ng/news/president-tinubu-appoints-new-director-general-of-the-national-directorate-of-employment/</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news|title=2013 Federation Cup: Gov Al-Makura Salutes Amazon, Back Cup Glory {{!}} Savid News, Sports, Politics|url=http://www.savidnews.com/2013-federation-cup-gov-al-makura-salutes-amazon-back-cup-glory/|accessdate=29 May 2017|work=www.savidnews.com}}</ref> ==References== {{Wp/ibb/Reflist}} {{DEFAULTSORT:Agara, Silas Ali}} [[Category:Wp/ibb]] [[Category:Wp/ibb/1973 births]] [[Category:Wp/ibb/Living people]] [[Category:Wp/ibb/People from Nasarawa State]] [[Category:Wp/ibb/Deputy governors of Nasarawa State]] [[Category:Wp/ibb/All Progressives Congress politicians]] {{Wp/ibb/Nasarawa-politician-stub}} 1v85ihoxhq4j0im0avszoaax2l0kbcg 7336518 7336515 2026-09-26T04:37:05Z Victorpeter001 2654202 I translated an article 7336518 wikitext text/x-wiki ''' Silas Ali Agara''' (aman usen Akpa Edet 1, 1973) edi owo ukara Naijiria, owo nse itiat usoro nti nkpo (sport enthusiast), ye akakan owo nte anwam ntek ikpehe (former deputy governor) ke [[Wp/ibb/Isong Nasarawa|Isong Nasarawa]]. <ref>{{Wp/ibb/Cite news|title=2015: Al-makura announces Silas Agara as running mate|url=http://www.peoplesdailyng.com/2015-al-makura-announces-silas-agara-as-running-mate/|location=Abuja, Nigeria|accessdate=29 May 2017|newspaper=[[Wp/ibb/Peoples Daily (Nigeria)|Peoples Daily]]}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news|title=Profile of ALI SILAS AGARA {{!}} Know Your Candidates [NigeriaElections.org]|url=http://candidates.nigeriaelections.org/candidate/profile/candidate/442/me/ali%20silas%20agara-/v/news-events/|accessdate=29 May 2017|work=candidates.nigeriaelections.org}}</ref> Enye ama anam utom ke mbemiso nte Afun-unwam ke mbre mme unyam-ideme (Special Adviser on Sports) ọnọ Andikara Nasarawa State (Nasarawa State Governor), ndien ẹma ẹnyụn̄ ọtọt enye nte anwan-idem (running mate) ọnọ [[Wp/ibb/Umaru Tanko Al-Makura|Umaru Tanko Al-Makura]] ke 2015. Enye edi Director General ke National Directorate of Employment idahaemi.<ref>{https://statehouse.gov.ng/news/president-tinubu-appoints-new-director-general-of-the-national-directorate-of-employment/</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news|title=2013 Federation Cup: Gov Al-Makura Salutes Amazon, Back Cup Glory {{!}} Savid News, Sports, Politics|url=http://www.savidnews.com/2013-federation-cup-gov-al-makura-salutes-amazon-back-cup-glory/|accessdate=29 May 2017|work=www.savidnews.com}}</ref> ==References== {{Wp/ibb/Reflist}} {{DEFAULTSORT:Agara, Silas Ali}} [[Category:Wp/ibb]] [[Category:Wp/ibb/1973 births]] [[Category:Wp/ibb/Living people]] [[Category:Wp/ibb/People from Nasarawa State]] [[Category:Wp/ibb/Deputy governors of Nasarawa State]] [[Category:Wp/ibb/All Progressives Congress politicians]] {{Wp/ibb/Nasarawa-politician-stub}} 20c5lh9iw2r0k78pni4cqbbud34g7k5 7336519 7336518 2026-09-26T04:39:22Z Victorpeter001 2654202 I linked a word 7336519 wikitext text/x-wiki ''' Silas Ali Agara''' (aman usen Akpa Edet 1, 1973) edi owo ukara [[Wp/ibb/Naijiria|Naijiria]], owo nse itiat usoro nti nkpo (sport enthusiast), ye akakan owo nte anwam ntek ikpehe (former deputy governor) ke [[Wp/ibb/Isong Nasarawa|Isong Nasarawa]]. <ref>{{Wp/ibb/Cite news|title=2015: Al-makura announces Silas Agara as running mate|url=http://www.peoplesdailyng.com/2015-al-makura-announces-silas-agara-as-running-mate/|location=Abuja, Nigeria|accessdate=29 May 2017|newspaper=[[Wp/ibb/Peoples Daily (Nigeria)|Peoples Daily]]}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news|title=Profile of ALI SILAS AGARA {{!}} Know Your Candidates [NigeriaElections.org]|url=http://candidates.nigeriaelections.org/candidate/profile/candidate/442/me/ali%20silas%20agara-/v/news-events/|accessdate=29 May 2017|work=candidates.nigeriaelections.org}}</ref> Enye ama anam utom ke mbemiso nte Afun-unwam ke mbre mme unyam-ideme (Special Adviser on Sports) ọnọ Andikara Nasarawa State (Nasarawa State Governor), ndien ẹma ẹnyụn̄ ọtọt enye nte anwan-idem (running mate) ọnọ [[Wp/ibb/Umaru Tanko Al-Makura|Umaru Tanko Al-Makura]] ke 2015. Enye edi Director General ke National Directorate of Employment idahaemi.<ref>{https://statehouse.gov.ng/news/president-tinubu-appoints-new-director-general-of-the-national-directorate-of-employment/</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news|title=2013 Federation Cup: Gov Al-Makura Salutes Amazon, Back Cup Glory {{!}} Savid News, Sports, Politics|url=http://www.savidnews.com/2013-federation-cup-gov-al-makura-salutes-amazon-back-cup-glory/|accessdate=29 May 2017|work=www.savidnews.com}}</ref> ==References== {{Wp/ibb/Reflist}} {{DEFAULTSORT:Agara, Silas Ali}} [[Category:Wp/ibb]] [[Category:Wp/ibb/1973 births]] [[Category:Wp/ibb/Living people]] [[Category:Wp/ibb/People from Nasarawa State]] [[Category:Wp/ibb/Deputy governors of Nasarawa State]] [[Category:Wp/ibb/All Progressives Congress politicians]] {{Wp/ibb/Nasarawa-politician-stub}} b08brh752xc8czebpqb07pz61mg8rjk 0 3814318 7336520 2026-09-26T04:52:47Z Victorpeter001 2654202 About to translate 7336520 wikitext text/x-wiki 2). Philip Agbese Philip Agbese edi owo ukara Naijiria emi anam utom nte owo nka Usung Ukara (House of Representatives) ada nkan Ado/Okpokwu/Ogbadibo tona ufiohio May 2023. Uwem ntọn̄ọ mme utom uwem: Agbese ama aka Ufọk-nwed Akwa Ilorin, ekem enye amanyene digri LL.B ke ama nte aka iso ke nwed ke Middlesex University nte enye akabọde digri Masters ke mbet emi aban̄ade Unen Owo. Ke usen 27 Obio Ekong (Febuwari) 2023, enye ama ama kan man ada nkan ke mme owo Ado/Okpokwu/Ogbadibo ke Ufok Mbon Ibet ke Udim 10. '''Philip Agbese''' is a Nigerian politician who has been serving as the member of the [[Wp/ibb/House of Representatives (Nigeria)|House of Representatives]] representing [[Wp/ibb/Ado, Benue|Ado]]/[[Wp/ibb/Okpokwu|Okpokwu]]/[[Wp/ibb/Ogbadibo|Ogbadibo]] Federal Constituencies since May 2023.<ref name="auto">{{Wp/ibb/Cite news |title=Reps Deputy Spokesperson, Agbese wins in appeal court|url=https://dailytrust.com/reps-deputy-spokesperson-agbese-wins-in-appeal-court/ |access-date=2024-12-23 |newspaper=[[Wp/ibb/Daily Trust|Daily Trust]]}}</ref> == Early life and career == Agbese attended [[Wp/ibb/University of Ilorin|University of Ilorin]] and later graduated with an [[Wp/ibb/LL.B|LL.B]] after furthering his education at [[Wp/ibb/Middlesex University|Middlesex University]] where he acquired his masters in Human Rights Laws.<ref>{{Wp/ibb/Cite news|url=https://www.thecable.ng/philip-agbese-to-launch-a-book-on-buhari/|title=Philip Agbese to launch a book on Buhari|first=Temitope|last=Yakubu|date=9 December 2019|newspaper=[[Wp/ibb/TheCable|TheCable]]|access-date=18 August 2023|archive-date=15 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815111904/https://www.thecable.ng/philip-agbese-to-launch-a-book-on-buhari|url-status=live}}</ref> On 27 February 2023, he emerged victorious to represent Ado/Okpokwu/Ogbadibo federal constituencies at the 10th House of Representatives.<ref>{{Wp/ibb/Cite news|url=https://punchng.com/nigeriaelections2023-marks-daughter-akumes-wife-others-win-rep-seats-in-benue/|first=John|last=Charles|title=#NigeriaElections2023: Mark's daughter, Akume's wife, others win Rep seats in Benue|date=27 February 2023|newspaper=[[Wp/ibb/The Punch|The Punch]]|access-date=19 August 2023|archive-date=1 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230501013243/https://punchng.com/nigeriaelections2023-marks-daughter-akumes-wife-others-win-rep-seats-in-benue/|url-status=live}}</ref> ==References== {{Wp/ibb/Reflist}} {{DEFAULTSORT:Agbese, Philip}} [[Category:Wp/ibb]] [[Category:Wp/ibb/Living people]] [[Category:Wp/ibb/1964 births]] [[Category:Wp/ibb/People from Benue State]] [[Category:Wp/ibb/University of Ilorin alumni]] [[Category:Wp/ibb/Alumni of Middlesex University]] [[Category:Wp/ibb/Members of the House of Representatives (Nigeria)]] {{Wp/ibb/Benue-politician-stub}} 56ug6z446mfzpb1ci1ce7utgqzlrly8 7336523 7336520 2026-09-26T05:05:53Z Victorpeter001 2654202 Trea 7336523 wikitext text/x-wiki '''Philip Agbese''' edi owo ukara [[Wp/ibb/Naijiria|Naijiria]] emi anam utom nte owo nka [[Wp/ibb/Usung Ukara (House of Representatives)|Usung Ukara (House of Representatives)]] ada nkan [[Wp/ibb/Ado|Ado]]/[[Wp/ibb/Okpokwu|Okpokwu]]/[[Wp/ibb/Ogbadibo|Ogbadibo]] tona ufiohio May 2023.<ref name="auto">{{Wp/ibb/Cite news |title=Reps Deputy Spokesperson, Agbese wins in appeal court|url=https://dailytrust.com/reps-deputy-spokesperson-agbese-wins-in-appeal-court/ |access-date=2024-12-23 |newspaper=[[Wp/ibb/Daily Trust|Daily Trust]]}}</ref> == Uwem ntọn̄ọ mme utom uwem == Agbese ama aka [[Wp/ibb/Ufọk-nwed Akwa Ilorin|Ufọk-nwed Akwa Ilorin]], ekem enye amanyene digri [[Wp/ibb/LL.B |LL.B ]] ke ama nte aka iso ke nwed ke [[Wp/ibb/Middlesex University|Middlesex University]] nte enye akabọde digri Masters ke mbet emi aban̄ade Unen Owo.<ref>{{Wp/ibb/Cite news|url=https://www.thecable.ng/philip-agbese-to-launch-a-book-on-buhari/|title=Philip Agbese to launch a book on Buhari|first=Temitope|last=Yakubu|date=9 December 2019|newspaper=[[Wp/ibb/TheCable|TheCable]]|access-date=18 August 2023|archive-date=15 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815111904/https://www.thecable.ng/philip-agbese-to-launch-a-book-on-buhari|url-status=live}}</ref> Ke usen 27 Obio Ekong (Febuwari) 2023, enye ama ama kan man ada nkan ke mme owo Ado/Okpokwu/Ogbadibo ke Ufok Mbon Ibet ke Udim 10.<ref>{{Wp/ibb/Cite news|url=https://punchng.com/nigeriaelections2023-marks-daughter-akumes-wife-others-win-rep-seats-in-benue/|first=John|last=Charles|title=#NigeriaElections2023: Mark's daughter, Akume's wife, others win Rep seats in Benue|date=27 February 2023|newspaper=[[Wp/ibb/The Punch|The Punch]]|access-date=19 August 2023|archive-date=1 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230501013243/https://punchng.com/nigeriaelections2023-marks-daughter-akumes-wife-others-win-rep-seats-in-benue/|url-status=live}}</ref> ==References== {{Wp/ibb/Reflist}} {{DEFAULTSORT:Agbese, Philip}} [[Category:Wp/ibb]] [[Category:Wp/ibb/Living people]] [[Category:Wp/ibb/1964 births]] [[Category:Wp/ibb/People from Benue State]] [[Category:Wp/ibb/University of Ilorin alumni]] [[Category:Wp/ibb/Alumni of Middlesex University]] [[Category:Wp/ibb/Members of the House of Representatives (Nigeria)]] {{Wp/ibb/Benue-politician-stub}} dbjajhwwd3t2zjg6v9h0zsu4i1oj93c 0 3814319 7336522 2026-09-26T05:05:00Z トラネコマン 2597037 ページの作成 7336522 wikitext text/x-wiki '''Hureapekane''' anak sine [[Wp/ain/Kane|kane]] ne. [[Wp/ain/Somoperkep|Somoperkep]] kor cipiskip anak 38 ne wa, [[Wp/ain/Somoperkep|somoperkep]] kor sirosi anak '''-{Sr}-''' ne. [[Category:Wp/ain]] [[Category:Wp/ain/Kane]] [[Category:Wp/ain/Somoperkep]] {{INTERWIKI|Q938}} j9ksnacvzgoghyzirt7ws5d54mnujnr 0 3814320 7336525 2026-09-26T05:08:16Z ConnorLaLingwis 2704826 Created page with "[[File:Fraktur werbedeutsch.png|thumb|Ègzamp d tèks alman ékri en Fraktur, in stil lèt ki té sèrvi souvan pou primmé lékrichir alman avan 20èm syèk.]] '''Alman''' çé in langaj jèrmanik dan famiy langaj indo-léropéyen. Li çé langaj ofisyèl a [[Wp/lou/Lalmañ|Lalmañ]], Otrish, é Swis (avèk trò lôt langaj ofisyèl), é li osi parlé dan pati [[Wp/lou/Létali|Létali]] (Tirol-di-Sid), Bèljik, Liktenstin, é Liksembourg.<ref name="Britannica-lang">« [..." 7336525 wikitext text/x-wiki [[File:Fraktur werbedeutsch.png|thumb|Ègzamp d tèks alman ékri en Fraktur, in stil lèt ki té sèrvi souvan pou primmé lékrichir alman avan 20èm syèk.]] '''Alman''' çé in langaj jèrmanik dan famiy langaj indo-léropéyen. Li çé langaj ofisyèl a [[Wp/lou/Lalmañ|Lalmañ]], Otrish, é Swis (avèk trò lôt langaj ofisyèl), é li osi parlé dan pati [[Wp/lou/Létali|Létali]] (Tirol-di-Sid), Bèljik, Liktenstin, é Liksembourg.<ref name="Britannica-lang">« [https://www.britannica.com/topic/German-language German language] », dans ''Encyclopædia Britannica'', konsulté le 25 sèptemb 2026.</ref> Dapré Goethe-Institut, ina apepré 130 milyon moun ki gin alman kom langaj matènèl ou dézyèm langaj tou partou dan moun-la, é ina enkò 15,4 milyon moun k'ap aprenn alman kom langaj étranjé.<ref name="Goethe">Goethe-Institut, « [https://www.goethe.de/ins/cy/en/spr/unt/lti.html Deutsch: Lehren. Teilen. Inspirieren.] », ''Goethe-Institut'', konsulté le 25 sèptemb 2026.</ref> Alman pa sòrti latin. Li dévlopé dépi dialekt jèrmanik ki moun jèrmanik-yé té parlé dan Jèrmani, in réjiyon lempir romen-la pa té jamé konkéri komplètmen.<ref name="Teutoburg">« [https://www.britannica.com/event/Battle-of-the-Teutoburg-Forest Battle of the Teutoburg Forest] », dans ''Encyclopædia Britannica'', konsulté le 25 sèptemb 2026.</ref> Avèk tem, diféren dialekt-yé té mèt ensenm pou fòrmé alman standar, mé bokou dialekt réjiyonal-yé enkò ègzist jòrdi. Alman gin in konèksyon avèk [[Wp/lou/Nanglé|nanglé]], olandé, é lôt langaj jèrmanik-yé, mé shak langaj dévlopé sochin grammè, sintaks, é vokabilè apré syèk-yé.<ref name="Britannica-lang" /> Jòrdi, alman çé in langaj impòrtan dan lékonomi, syens, é lakiltir [[Wp/lou/Lèrop|Léròp]], sirtou akòz Lalmañ çé péyi ki gin pli gran lékonomi dan [[Wp/lou/Kontinen|kontinen-la]].<ref name="WorldBank">World Bank, « [https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=DE GDP (current US$) – Germany] », ''World Bank Open Data'', konsulté le 25 sèptemb 2026.</ref> == Référans == <references /> [[Category:Wp/lou]] tocbgcl2cmbq3qmgx5lauihrvqytq7y 7336526 7336525 2026-09-26T05:08:28Z ConnorLaLingwis 2704826 Adding interwiki links to [[d:Q188]] 7336526 wikitext text/x-wiki [[File:Fraktur werbedeutsch.png|thumb|Ègzamp d tèks alman ékri en Fraktur, in stil lèt ki té sèrvi souvan pou primmé lékrichir alman avan 20èm syèk.]] '''Alman''' çé in langaj jèrmanik dan famiy langaj indo-léropéyen. Li çé langaj ofisyèl a [[Wp/lou/Lalmañ|Lalmañ]], Otrish, é Swis (avèk trò lôt langaj ofisyèl), é li osi parlé dan pati [[Wp/lou/Létali|Létali]] (Tirol-di-Sid), Bèljik, Liktenstin, é Liksembourg.<ref name="Britannica-lang">« [https://www.britannica.com/topic/German-language German language] », dans ''Encyclopædia Britannica'', konsulté le 25 sèptemb 2026.</ref> Dapré Goethe-Institut, ina apepré 130 milyon moun ki gin alman kom langaj matènèl ou dézyèm langaj tou partou dan moun-la, é ina enkò 15,4 milyon moun k'ap aprenn alman kom langaj étranjé.<ref name="Goethe">Goethe-Institut, « [https://www.goethe.de/ins/cy/en/spr/unt/lti.html Deutsch: Lehren. Teilen. Inspirieren.] », ''Goethe-Institut'', konsulté le 25 sèptemb 2026.</ref> Alman pa sòrti latin. Li dévlopé dépi dialekt jèrmanik ki moun jèrmanik-yé té parlé dan Jèrmani, in réjiyon lempir romen-la pa té jamé konkéri komplètmen.<ref name="Teutoburg">« [https://www.britannica.com/event/Battle-of-the-Teutoburg-Forest Battle of the Teutoburg Forest] », dans ''Encyclopædia Britannica'', konsulté le 25 sèptemb 2026.</ref> Avèk tem, diféren dialekt-yé té mèt ensenm pou fòrmé alman standar, mé bokou dialekt réjiyonal-yé enkò ègzist jòrdi. Alman gin in konèksyon avèk [[Wp/lou/Nanglé|nanglé]], olandé, é lôt langaj jèrmanik-yé, mé shak langaj dévlopé sochin grammè, sintaks, é vokabilè apré syèk-yé.<ref name="Britannica-lang" /> Jòrdi, alman çé in langaj impòrtan dan lékonomi, syens, é lakiltir [[Wp/lou/Lèrop|Léròp]], sirtou akòz Lalmañ çé péyi ki gin pli gran lékonomi dan [[Wp/lou/Kontinen|kontinen-la]].<ref name="WorldBank">World Bank, « [https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=DE GDP (current US$) – Germany] », ''World Bank Open Data'', konsulté le 25 sèptemb 2026.</ref> == Référans == <references /> [[Category:Wp/lou]] {{INTERWIKI|Q188}} skepeer7ni6n3wmh4vpzlgf8vd68u4u 0 3814321 7336527 2026-09-26T05:15:10Z Victorpeter001 2654202 About to translate 7336527 wikitext text/x-wiki 3)Blessing Agbebaku Blessing Sheriff Agbebaku expressions edi anditịŋ ikọ ọyọhọ itiaita ke Ufọk Ibet State Edo, onyọŋ edi asọnyịŋ mbre ukara ke Nigeria. Enye edi owo otu All Progressives Congress (APC) emi ada ada Owan West Constituency, ke Edem Usien Edo Senatorial District. Agbebaku ekedi Chief of Staff enọ Speaker ke ọyọhọ ntiñnnịm ikọ ition-iba ye iba (7th) ke Edo State House of Assembly, Marcus Onobun, mbemiso enye akakabade edi Speaker. Enye ama ada anyanya nte andisịne ke nka unọ ibet ye mme ufọk itie utom Edo State (Edo State House of Assembly) anọ ikpehe Owan West ke ufang isua 2007 sịm 2011, mbemiso enye afiakke aka do nte andisịne nka unọ ibet ndien mme owo emen enye nte Akwa Ada-uso (Speaker) ke isua 2023. Nntak uwem ye Ukpebnkpọ Emana Agbebaku ke Edo State, ke Nigeria ke usen ọfiọn̄ duopeba, ke isua tọsin kiet ye ikie usụkkiet ye usụkkiet ye duopeba (November 12, 1972). Enye akaka ufọkn̄wed kpri, n̄ka n̄kan ye secondary ke Edo State. Enye akebọ bọchẹlọ digirii (B.Sc.) ke nwed ukpebn̄kpọ ubat ye unyam-ye-urua (Economics and Statistics) ke Ufọknwed Ntaifiọk Benin. Mbre ukara: Agbebaku ebekedi akwa asuan-etop (chief of staff) ẹnọ Akwama-Ikọ (Speaker) ọyọhọ ition-iba Esop Ibet Edo State, Marcus Onobun. Ẹma ẹmek Agbebaku nte owo nka ufọk ibet Edo ke isua 2007, enye nko ama anam utom oro tutu esịm isua 2011, emi enye ọkpọkpọn̄de ufọk ibet oro. Natasha Osawaru eke PDP emi ada enyịn nọ Egor Constituency ama anam motion ete ẹmek enye nte Speaker, ndien Addeh Isibor emi nko odude ke PDP ada enyịn nọ Esan North East I ama asọñọ motion oro ada. Kpukpru owo 24 ke ufọk ibet oro ema ẹmek Agbebaku nte speaker ke unana ubiọñọ ndomoket. Ke ofiong ition, Agbebaku ama ọwọrọ ke Pdp aka Apc. Itie Speaker Ke mme usen edinam mboho udiana 8 eke Idem Esit Edo ke usen 16 ke ọfiọn June 2023, Blessing Agbebaku ama akabare nte Owo Ibanga (Speaker) ke mme mbiowo edinam utom isia isong 24 mme mboho oro. Ke ini ẹmekde enye, Agbebaku ama ŋwɔŋɔ ndise kpukpru owo enyɔŋ, nnyuŋ nnam utom ke emem ye kpukpru mme andibuana nte mme nka nka mbre mbre-ukara m̀mò, ye unyene odudu usem mbet ye ndise nte ekwọrọde mbet ke Ufọk Ibet Edo State man ọfọn ye mbon Edo State Ke ini edi enye ekedide Akwa Eteutom Ufọk Ibet, Ufọk Ibet oro ẹmekere ẹban̄a mme ibet ye mme ubiere emi ẹban̄ade ukara ye utom ukpeme, ke adan̄aemi mme adausụn̄ Ufọk Ibet oro ẹkesọn̄ọde ẹyire ke edidianakiet ke ufọt Ufọk Ibet ye Ukara emi edide andinam ibet man ẹnam edinam n̄kọri usọp usọp ke Edo State. '''Blessing Sheriff Agbebaku''' is a Nigerian politician who served as speaker of the eighth [[Wp/ibb/Edo State House of Assembly|Edo State House of Assembly]]. He is a member of the [[Wp/ibb/All Progressives Congress (Nigeria)|All Progressives Congress]] (APC) representing [[Wp/ibb/Owan West|Owan West]] Constituency, in the Edo North Senatorial District.<ref name=":0">{{Wp/ibb/Cite news |last=Ibileke |first=Jethro |date=June 16, 2023 |title=Blessing Agbebaku elected Speaker of 8th Edo House of Assembly |url=https://pmnewsnigeria.com/2023/06/16/blessing-agbebaku-elected-speaker-of-8th-edo-house-of-assembly/ |location=Lagos, Nigeria|newspaper=[[Wp/ibb/P.M. News|P.M. News]]}}</ref> Before becoming Speaker, Agbebaku served as Chief of Staff to the Speaker of the 7th Edo State House of Assembly, Marcus Onobun. He previously represented Owan West Constituency in the Edo State House of Assembly between 2007 and 2011 before returning to the Assembly and emerging as Speaker in 2023.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Early life and education == Agbebaku was born in [[Wp/ibb/Edo State|Edo State]], Nigeria on November 12, 1972. He attended primary, junior and secondary school in [[Wp/ibb/Edo State|Edo State]].He obtained his Bsc. in Economics and Statistics from the [[Wp/ibb/University of Benin (Nigeria)|University of Benin]].<ref name=":1">{{Wp/ibb/Cite news |title=Meet Blessing Agbebaku, elected Speaker of Edo 8th Assembly|url=https://newswirengr.com/2023/06/16/meet-blessing-agbebaku-elected-speaker-of-edo-8th-assembly/ |access-date=22 April 2026 |newspaper=newswirengr.com|language=en}}</ref> == Politifal career == Agbebaku previously served as chief of staff to the speaker of the seventh Edo State Assembly [[Wp/ibb/Marcus Onobun|Marcus Onobun]]. Agbebaku was elected to the Edo State House of Assembly in 2007 and served until 2011 when he left the house.<ref name=":2">{{Wp/ibb/Cite news |last=Daniels |first=Ajiri |date=16 June 2023 |title=Blessing Agbebaku emerges 8th Edo Assembly Speaker |url=https://sunnewsonline.com/blessing-agbebaku-emerges-8th-edo-assembly-speaker/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=8 May 2024 |newspaper=[[Wp/ibb/The Sun (Nigeria)|The Sun]]|language=en}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=Edo State: Emergence of Agbebaku as Speaker Ends Marginalisation of Owan People, Says Political Group - THISDAYLIVE |url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2023/06/20/edo-state-emergence-of-agbebaku-as-speaker-ends-marginalisation-of-owan-people-says-political-group |access-date=8 May 2024 |newspaper=[[Wp/ibb/This Day|This Day]]|language=en}}</ref> He was nominated for the speakership by [[Wp/ibb/Natasha Osawaru|Natasha Osawaru]] of the PDP representing [[Wp/ibb/Egor|Egor]] Constituency and the motion was seconded by [[Wp/ibb/Addeh Isibor|Addeh Isibor]] also of the PDP representing [[Wp/ibb/Esan North-East|Esan North East I]]. Agbebaku was elected speaker by all 24 members of the house, unopposed.<ref>{{Wp/ibb/Cite news |last=Ochoga |first=Patrick |date=16 June 2023 |title=JUST-IN: Agbebaku Emerges New Speaker Of Edo Assembly |url=https://leadership.ng/just-in-agbebaku-emerges-new-speaker-of-edo-assembly/ |access-date=8 May 2024 |language=en-US|newspaper=[[Wp/ibb/Leadership (newspaper)|Leadership]]}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |last=Ogbuagu |first=Francis |last2=Telegraph |first2=New |date=16 June 2023 |title=How Blessing Agbebaku Emerged Edo Assembly Speaker - New Telegraph |url=https://newtelegraphng.com/how-blessing-agbebaku-emerged-edo-assembly-speaker/,%20https://newtelegraphng.com/how-blessing-agbebaku-emerged-edo-assembly-speaker/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=8 May 2024 |newspaper=[[Wp/ibb/New Telegraph|New Telegraph]]|language=en-US}}</ref> In May 2025, Agbebaku defected from the PDP to the [[Wp/ibb/All Progressives Congress (Nigeria)|All Progressives Congress]] (APC).<ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=Edo Assembly speaker, others defect to APC|url=https://businessday.ng/politics/article/edo-assembly-speaker-others-defect-to-apc/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=23 April 2026 |newspaper=[[Wp/ibb/BusinessDay (Nigeria)|BusinessDay]]|language=en}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=I defected to APC to retain the position of Speaker – Blessing Agbebaku|url=https://dailypost.ng/2025/05/07/i-defected-to-apc-to-retain-the-position-of-speaker-blessing-agbebaku/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=23 April 2026 |newspaper=[[Wp/ibb/Daily Post (Nigeria)|Daily Post]]|language=en}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=Breaking: Edo Assembly Speaker, Other PDP Members Defect to APC|url=https://www.thisdaylive.com/2025/05/06/breaking-edo-assembly-speaker-other-pdp-members-defect-to-apc/ |access-date=23 April 2026 |newspaper=[[Wp/ibb/This Day|This Day]]|language=en}}</ref> == Speakership == Following the inauguration of the 8th Edo State House of Assembly on 16 June 2023, Blessing Agbebaku was unanimously elected Speaker by the 24 member House. He was nominated by Natasha Osawaru, who represents Egor Constituency, and his nomination was seconded by Addeh Isibor, representing Esan North-East Constituency.<ref name=":3">{{Wp/ibb/Cite web |last=Jeremiah |first=Urowayino |date=2023-06-16 |title=Agbebaku emerges Speaker of Edo 8th Assembly |url=https://www.vanguardngr.com/2023/06/agbebaku-emerges-speaker-of-edo-8th-assembly/ |access-date=2026-07-21 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":2" /> Upon his election, Agbebaku pledged to provide inclusive leadership, work harmoniously with members irrespective of political affiliation, and strengthen the legislative and oversight responsibilities of the Edo State House of Assembly in the interest of the people of Edo State.<ref name=":3" /><ref name=":2" /> During his tenure as Speaker, the Assembly considered bills and resolutions on governance and oversight matters, while the leadership of the House emphasized cooperation between the legislative and executive arms of government in advancing development in Edo State.<ref>{{Wp/ibb/Cite news |last=Bode |date=2023-10-31 |title=Edo Assembly has no rift with Obaseki – Speaker — National Accord Newspaper % |url=https://www.nationalaccordnewspaper.com/edo-assembly-has-no-rift-with-obaseki-speaker/ |access-date=2026-07-21 |language=en-US|newspaper=National Accord}}</ref> == References == {{Wp/ibb/Reflist}} {{DEFAULTSORT:Agbebaku, Blessing}} [[Category:Wp/ibb]] [[Category:Wp/ibb/Peoples Democratic Party (Nigeria) politicians]] [[Category:Wp/ibb/Legislative speakers in Nigeria]] [[Category:Wp/ibb/Politicians from Edo State]] [[Category:Wp/ibb/Year of birth missing (living people)]] [[Category:Wp/ibb/Living people]] {{Wp/ibb/EdoNG-politician-stub}} 2u6durof00iwh6vnplxmb0i73vth6bz 7336529 7336527 2026-09-26T05:22:53Z Victorpeter001 2654202 I translated an article 7336529 wikitext text/x-wiki 3)Blessing Agbebaku Blessing Sheriff Agbebaku edi anditịŋ ikọ ọyọhọ itiaita ke Ufọk Ibet State Edo, onyọŋ edi asọnyịŋ mbre ukara ke Nigeria. Enye edi owo otu All Progressives Congress (APC) emi ada ada Owan West Constituency, ke Edem Usien Edo Senatorial District. Agbebaku ekedi Chief of Staff enọ Speaker ke ọyọhọ ntiñnnịm ikọ ition-iba ye iba (7th) ke Edo State House of Assembly, Marcus Onobun, mbemiso enye akakabade edi Speaker. Enye ama ada anyanya nte andisịne ke nka unọ ibet ye mme ufọk itie utom Edo State (Edo State House of Assembly) anọ ikpehe Owan West ke ufang isua 2007 sịm 2011, mbemiso enye afiakke aka do nte andisịne nka unọ ibet ndien mme owo emen enye nte Akwa Ada-uso (Speaker) ke isua 2023. Nntak uwem ye Ukpebnkpọ Emana Agbebaku ke Edo State, ke Nigeria ke usen ọfiọn̄ duopeba, ke isua tọsin kiet ye ikie usụkkiet ye usụkkiet ye duopeba (November 12, 1972). Enye akaka ufọkn̄wed kpri, n̄ka n̄kan ye secondary ke Edo State. Enye akebọ bọchẹlọ digirii (B.Sc.) ke nwed ukpebn̄kpọ ubat ye unyam-ye-urua (Economics and Statistics) ke Ufọknwed Ntaifiọk Benin. Mbre ukara: Agbebaku ebekedi akwa asuan-etop (chief of staff) ẹnọ Akwama-Ikọ (Speaker) ọyọhọ ition-iba Esop Ibet Edo State, Marcus Onobun. Ẹma ẹmek Agbebaku nte owo nka ufọk ibet Edo ke isua 2007, enye nko ama anam utom oro tutu esịm isua 2011, emi enye ọkpọkpọn̄de ufọk ibet oro. Natasha Osawaru eke PDP emi ada enyịn nọ Egor Constituency ama anam motion ete ẹmek enye nte Speaker, ndien Addeh Isibor emi nko odude ke PDP ada enyịn nọ Esan North East I ama asọñọ motion oro ada. Kpukpru owo 24 ke ufọk ibet oro ema ẹmek Agbebaku nte speaker ke unana ubiọñọ ndomoket. Ke ofiong ition, Agbebaku ama ọwọrọ ke Pdp aka Apc. Itie Speaker Ke mme usen edinam mboho udiana 8 eke Idem Esit Edo ke usen 16 ke ọfiọn June 2023, Blessing Agbebaku ama akabare nte Owo Ibanga (Speaker) ke mme mbiowo edinam utom isia isong 24 mme mboho oro. Ke ini ẹmekde enye, Agbebaku ama ŋwɔŋɔ ndise kpukpru owo enyɔŋ, nnyuŋ nnam utom ke emem ye kpukpru mme andibuana nte mme nka nka mbre mbre-ukara m̀mò, ye unyene odudu usem mbet ye ndise nte ekwọrọde mbet ke Ufọk Ibet Edo State man ọfọn ye mbon Edo State Ke ini edi enye ekedide Akwa Eteutom Ufọk Ibet, Ufọk Ibet oro ẹmekere ẹban̄a mme ibet ye mme ubiere emi ẹban̄ade ukara ye utom ukpeme, ke adan̄aemi mme adausụn̄ Ufọk Ibet oro ẹkesọn̄ọde ẹyire ke edidianakiet ke ufọt Ufọk Ibet ye Ukara emi edide andinam ibet man ẹnam edinam n̄kọri usọp usọp ke Edo State. '''Blessing Sheriff Agbebaku''' edi anditịŋ ikọ ọyọhọ itiaita ke Ufọk Ibet State Edo, onyọŋ edi asọnyịŋ mbre ukara ke Nigeria. He is a member of the [[Wp/ibb/All Progressives Congress (Nigeria)|All Progressives Congress]] (APC) representing [[Wp/ibb/Owan West|Owan West]] Constituency, in the Edo North Senatorial District.<ref name=":0">{{Wp/ibb/Cite news |last=Ibileke |first=Jethro |date=June 16, 2023 |title=Blessing Agbebaku elected Speaker of 8th Edo House of Assembly |url=https://pmnewsnigeria.com/2023/06/16/blessing-agbebaku-elected-speaker-of-8th-edo-house-of-assembly/ |location=Lagos, Nigeria|newspaper=[[Wp/ibb/P.M. News|P.M. News]]}}</ref> Before becoming Speaker, Agbebaku served as Chief of Staff to the Speaker of the 7th Edo State House of Assembly, Marcus Onobun. He previously represented Owan West Constituency in the Edo State House of Assembly between 2007 and 2011 before returning to the Assembly and emerging as Speaker in 2023.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Early life and education == Agbebaku was born in [[Wp/ibb/Edo State|Edo State]], Nigeria on November 12, 1972. He attended primary, junior and secondary school in [[Wp/ibb/Edo State|Edo State]].He obtained his Bsc. in Economics and Statistics from the [[Wp/ibb/University of Benin (Nigeria)|University of Benin]].<ref name=":1">{{Wp/ibb/Cite news |title=Meet Blessing Agbebaku, elected Speaker of Edo 8th Assembly|url=https://newswirengr.com/2023/06/16/meet-blessing-agbebaku-elected-speaker-of-edo-8th-assembly/ |access-date=22 April 2026 |newspaper=newswirengr.com|language=en}}</ref> == Politifal career == Agbebaku previously served as chief of staff to the speaker of the seventh Edo State Assembly [[Wp/ibb/Marcus Onobun|Marcus Onobun]]. Agbebaku was elected to the Edo State House of Assembly in 2007 and served until 2011 when he left the house.<ref name=":2">{{Wp/ibb/Cite news |last=Daniels |first=Ajiri |date=16 June 2023 |title=Blessing Agbebaku emerges 8th Edo Assembly Speaker |url=https://sunnewsonline.com/blessing-agbebaku-emerges-8th-edo-assembly-speaker/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=8 May 2024 |newspaper=[[Wp/ibb/The Sun (Nigeria)|The Sun]]|language=en}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=Edo State: Emergence of Agbebaku as Speaker Ends Marginalisation of Owan People, Says Political Group - THISDAYLIVE |url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2023/06/20/edo-state-emergence-of-agbebaku-as-speaker-ends-marginalisation-of-owan-people-says-political-group |access-date=8 May 2024 |newspaper=[[Wp/ibb/This Day|This Day]]|language=en}}</ref> He was nominated for the speakership by [[Wp/ibb/Natasha Osawaru|Natasha Osawaru]] of the PDP representing [[Wp/ibb/Egor|Egor]] Constituency and the motion was seconded by [[Wp/ibb/Addeh Isibor|Addeh Isibor]] also of the PDP representing [[Wp/ibb/Esan North-East|Esan North East I]]. Agbebaku was elected speaker by all 24 members of the house, unopposed.<ref>{{Wp/ibb/Cite news |last=Ochoga |first=Patrick |date=16 June 2023 |title=JUST-IN: Agbebaku Emerges New Speaker Of Edo Assembly |url=https://leadership.ng/just-in-agbebaku-emerges-new-speaker-of-edo-assembly/ |access-date=8 May 2024 |language=en-US|newspaper=[[Wp/ibb/Leadership (newspaper)|Leadership]]}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |last=Ogbuagu |first=Francis |last2=Telegraph |first2=New |date=16 June 2023 |title=How Blessing Agbebaku Emerged Edo Assembly Speaker - New Telegraph |url=https://newtelegraphng.com/how-blessing-agbebaku-emerged-edo-assembly-speaker/,%20https://newtelegraphng.com/how-blessing-agbebaku-emerged-edo-assembly-speaker/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=8 May 2024 |newspaper=[[Wp/ibb/New Telegraph|New Telegraph]]|language=en-US}}</ref> In May 2025, Agbebaku defected from the PDP to the [[Wp/ibb/All Progressives Congress (Nigeria)|All Progressives Congress]] (APC).<ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=Edo Assembly speaker, others defect to APC|url=https://businessday.ng/politics/article/edo-assembly-speaker-others-defect-to-apc/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=23 April 2026 |newspaper=[[Wp/ibb/BusinessDay (Nigeria)|BusinessDay]]|language=en}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=I defected to APC to retain the position of Speaker – Blessing Agbebaku|url=https://dailypost.ng/2025/05/07/i-defected-to-apc-to-retain-the-position-of-speaker-blessing-agbebaku/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=23 April 2026 |newspaper=[[Wp/ibb/Daily Post (Nigeria)|Daily Post]]|language=en}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=Breaking: Edo Assembly Speaker, Other PDP Members Defect to APC|url=https://www.thisdaylive.com/2025/05/06/breaking-edo-assembly-speaker-other-pdp-members-defect-to-apc/ |access-date=23 April 2026 |newspaper=[[Wp/ibb/This Day|This Day]]|language=en}}</ref> == Speakership == Following the inauguration of the 8th Edo State House of Assembly on 16 June 2023, Blessing Agbebaku was unanimously elected Speaker by the 24 member House. He was nominated by Natasha Osawaru, who represents Egor Constituency, and his nomination was seconded by Addeh Isibor, representing Esan North-East Constituency.<ref name=":3">{{Wp/ibb/Cite web |last=Jeremiah |first=Urowayino |date=2023-06-16 |title=Agbebaku emerges Speaker of Edo 8th Assembly |url=https://www.vanguardngr.com/2023/06/agbebaku-emerges-speaker-of-edo-8th-assembly/ |access-date=2026-07-21 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":2" /> Upon his election, Agbebaku pledged to provide inclusive leadership, work harmoniously with members irrespective of political affiliation, and strengthen the legislative and oversight responsibilities of the Edo State House of Assembly in the interest of the people of Edo State.<ref name=":3" /><ref name=":2" /> During his tenure as Speaker, the Assembly considered bills and resolutions on governance and oversight matters, while the leadership of the House emphasized cooperation between the legislative and executive arms of government in advancing development in Edo State.<ref>{{Wp/ibb/Cite news |last=Bode |date=2023-10-31 |title=Edo Assembly has no rift with Obaseki – Speaker — National Accord Newspaper % |url=https://www.nationalaccordnewspaper.com/edo-assembly-has-no-rift-with-obaseki-speaker/ |access-date=2026-07-21 |language=en-US|newspaper=National Accord}}</ref> == References == {{Wp/ibb/Reflist}} {{DEFAULTSORT:Agbebaku, Blessing}} [[Category:Wp/ibb]] [[Category:Wp/ibb/Peoples Democratic Party (Nigeria) politicians]] [[Category:Wp/ibb/Legislative speakers in Nigeria]] [[Category:Wp/ibb/Politicians from Edo State]] [[Category:Wp/ibb/Year of birth missing (living people)]] [[Category:Wp/ibb/Living people]] {{Wp/ibb/EdoNG-politician-stub}} bby3rhhtzfa2fcyd1kxwczqhvlroin1 7336530 7336529 2026-09-26T05:27:12Z Victorpeter001 2654202 I translated an article 7336530 wikitext text/x-wiki 3)Blessing Agbebaku Blessing Sheriff Agbebaku edi anditịŋ ikọ ọyọhọ itiaita ke Ufọk Ibet State Edo, onyọŋ edi asọnyịŋ mbre ukara ke Nigeria. Enye edi owo otu All Progressives Congress (APC) emi ada ada Owan West Constituency, ke Edem Usien Edo Senatorial District. Agbebaku ekedi Chief of Staff enọ Speaker ke ọyọhọ ntiñnnịm ikọ ition-iba ye iba (7th) ke Edo State House of Assembly, Marcus Onobun, mbemiso enye akakabade edi Speaker. Enye ama ada anyanya nte andisịne ke nka unọ ibet ye mme ufọk itie utom Edo State (Edo State House of Assembly) anọ ikpehe Owan West ke ufang isua 2007 sịm 2011, mbemiso enye afiakke aka do nte andisịne nka unọ ibet ndien mme owo emen enye nte Akwa Ada-uso (Speaker) ke isua 2023. Nntak uwem ye Ukpebnkpọ Emana Agbebaku ke Edo State, ke Nigeria ke usen ọfiọn̄ duopeba, ke isua tọsin kiet ye ikie usụkkiet ye usụkkiet ye duopeba (November 12, 1972). Enye akaka ufọkn̄wed kpri, n̄ka n̄kan ye secondary ke Edo State. Enye akebọ bọchẹlọ digirii (B.Sc.) ke nwed ukpebn̄kpọ ubat ye unyam-ye-urua (Economics and Statistics) ke Ufọknwed Ntaifiọk Benin. Mbre ukara: Agbebaku ebekedi akwa asuan-etop (chief of staff) ẹnọ Akwama-Ikọ (Speaker) ọyọhọ ition-iba Esop Ibet Edo State, Marcus Onobun. Ẹma ẹmek Agbebaku nte owo nka ufọk ibet Edo ke isua 2007, enye nko ama anam utom oro tutu esịm isua 2011, emi enye ọkpọkpọn̄de ufọk ibet oro. Natasha Osawaru eke PDP emi ada enyịn nọ Egor Constituency ama anam motion ete ẹmek enye nte Speaker, ndien Addeh Isibor emi nko odude ke PDP ada enyịn nọ Esan North East I ama asọñọ motion oro ada. Kpukpru owo 24 ke ufọk ibet oro ema ẹmek Agbebaku nte speaker ke unana ubiọñọ ndomoket. Ke ofiong ition, Agbebaku ama ọwọrọ ke Pdp aka Apc. Itie Speaker Ke mme usen edinam mboho udiana 8 eke Idem Esit Edo ke usen 16 ke ọfiọn June 2023, Blessing Agbebaku ama akabare nte Owo Ibanga (Speaker) ke mme mbiowo edinam utom isia isong 24 mme mboho oro. Ke ini ẹmekde enye, Agbebaku ama ŋwɔŋɔ ndise kpukpru owo enyɔŋ, nnyuŋ nnam utom ke emem ye kpukpru mme andibuana nte mme nka nka mbre mbre-ukara m̀mò, ye unyene odudu usem mbet ye ndise nte ekwọrọde mbet ke Ufọk Ibet Edo State man ọfọn ye mbon Edo State Ke ini edi enye ekedide Akwa Eteutom Ufọk Ibet, Ufọk Ibet oro ẹmekere ẹban̄a mme ibet ye mme ubiere emi ẹban̄ade ukara ye utom ukpeme, ke adan̄aemi mme adausụn̄ Ufọk Ibet oro ẹkesọn̄ọde ẹyire ke edidianakiet ke ufọt Ufọk Ibet ye Ukara emi edide andinam ibet man ẹnam edinam n̄kọri usọp usọp ke Edo State. '''Blessing Sheriff Agbebaku''' edi anditịŋ ikọ ọyọhọ itiaita ke Ufọk Ibet [[Wp/ibb/Edo State|State Edo]], onyọŋ edi asọnyịŋ mbre ukara ke Nigeria. Enye edi owo otu [[Wp/ibb/All Progressives Congress|All Progressives Congress]] (APC) emi ada ada [[Wp/ibb/Owan West|Owan West]] Constituency, ke Edem Usien Edo Senatorial District.<ref name=":0">{{Wp/ibb/Cite news |last=Ibileke |first=Jethro |date=June 16, 2023 |title=Blessing Agbebaku elected Speaker of 8th Edo House of Assembly |url=https://pmnewsnigeria.com/2023/06/16/blessing-agbebaku-elected-speaker-of-8th-edo-house-of-assembly/ |location=Lagos, Nigeria|newspaper=[[Wp/ibb/P.M. News|P.M. News]]}}</ref> Before becoming Speaker, Agbebaku served as Chief of Staff to the Speaker of the 7th Edo State House of Assembly, Marcus Onobun. He previously represented Owan West Constituency in the Edo State House of Assembly between 2007 and 2011 before returning to the Assembly and emerging as Speaker in 2023.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Early life and education == Agbebaku was born in [[Wp/ibb/Edo State|Edo State]], Nigeria on November 12, 1972. He attended primary, junior and secondary school in [[Wp/ibb/Edo State|Edo State]].He obtained his Bsc. in Economics and Statistics from the [[Wp/ibb/University of Benin (Nigeria)|University of Benin]].<ref name=":1">{{Wp/ibb/Cite news |title=Meet Blessing Agbebaku, elected Speaker of Edo 8th Assembly|url=https://newswirengr.com/2023/06/16/meet-blessing-agbebaku-elected-speaker-of-edo-8th-assembly/ |access-date=22 April 2026 |newspaper=newswirengr.com|language=en}}</ref> == Politifal career == Agbebaku previously served as chief of staff to the speaker of the seventh Edo State Assembly [[Wp/ibb/Marcus Onobun|Marcus Onobun]]. Agbebaku was elected to the Edo State House of Assembly in 2007 and served until 2011 when he left the house.<ref name=":2">{{Wp/ibb/Cite news |last=Daniels |first=Ajiri |date=16 June 2023 |title=Blessing Agbebaku emerges 8th Edo Assembly Speaker |url=https://sunnewsonline.com/blessing-agbebaku-emerges-8th-edo-assembly-speaker/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=8 May 2024 |newspaper=[[Wp/ibb/The Sun (Nigeria)|The Sun]]|language=en}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=Edo State: Emergence of Agbebaku as Speaker Ends Marginalisation of Owan People, Says Political Group - THISDAYLIVE |url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2023/06/20/edo-state-emergence-of-agbebaku-as-speaker-ends-marginalisation-of-owan-people-says-political-group |access-date=8 May 2024 |newspaper=[[Wp/ibb/This Day|This Day]]|language=en}}</ref> He was nominated for the speakership by [[Wp/ibb/Natasha Osawaru|Natasha Osawaru]] of the PDP representing [[Wp/ibb/Egor|Egor]] Constituency and the motion was seconded by [[Wp/ibb/Addeh Isibor|Addeh Isibor]] also of the PDP representing [[Wp/ibb/Esan North-East|Esan North East I]]. Agbebaku was elected speaker by all 24 members of the house, unopposed.<ref>{{Wp/ibb/Cite news |last=Ochoga |first=Patrick |date=16 June 2023 |title=JUST-IN: Agbebaku Emerges New Speaker Of Edo Assembly |url=https://leadership.ng/just-in-agbebaku-emerges-new-speaker-of-edo-assembly/ |access-date=8 May 2024 |language=en-US|newspaper=[[Wp/ibb/Leadership (newspaper)|Leadership]]}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |last=Ogbuagu |first=Francis |last2=Telegraph |first2=New |date=16 June 2023 |title=How Blessing Agbebaku Emerged Edo Assembly Speaker - New Telegraph |url=https://newtelegraphng.com/how-blessing-agbebaku-emerged-edo-assembly-speaker/,%20https://newtelegraphng.com/how-blessing-agbebaku-emerged-edo-assembly-speaker/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=8 May 2024 |newspaper=[[Wp/ibb/New Telegraph|New Telegraph]]|language=en-US}}</ref> In May 2025, Agbebaku defected from the PDP to the [[Wp/ibb/All Progressives Congress (Nigeria)|All Progressives Congress]] (APC).<ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=Edo Assembly speaker, others defect to APC|url=https://businessday.ng/politics/article/edo-assembly-speaker-others-defect-to-apc/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=23 April 2026 |newspaper=[[Wp/ibb/BusinessDay (Nigeria)|BusinessDay]]|language=en}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=I defected to APC to retain the position of Speaker – Blessing Agbebaku|url=https://dailypost.ng/2025/05/07/i-defected-to-apc-to-retain-the-position-of-speaker-blessing-agbebaku/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=23 April 2026 |newspaper=[[Wp/ibb/Daily Post (Nigeria)|Daily Post]]|language=en}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=Breaking: Edo Assembly Speaker, Other PDP Members Defect to APC|url=https://www.thisdaylive.com/2025/05/06/breaking-edo-assembly-speaker-other-pdp-members-defect-to-apc/ |access-date=23 April 2026 |newspaper=[[Wp/ibb/This Day|This Day]]|language=en}}</ref> == Speakership == Following the inauguration of the 8th Edo State House of Assembly on 16 June 2023, Blessing Agbebaku was unanimously elected Speaker by the 24 member House. He was nominated by Natasha Osawaru, who represents Egor Constituency, and his nomination was seconded by Addeh Isibor, representing Esan North-East Constituency.<ref name=":3">{{Wp/ibb/Cite web |last=Jeremiah |first=Urowayino |date=2023-06-16 |title=Agbebaku emerges Speaker of Edo 8th Assembly |url=https://www.vanguardngr.com/2023/06/agbebaku-emerges-speaker-of-edo-8th-assembly/ |access-date=2026-07-21 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":2" /> Upon his election, Agbebaku pledged to provide inclusive leadership, work harmoniously with members irrespective of political affiliation, and strengthen the legislative and oversight responsibilities of the Edo State House of Assembly in the interest of the people of Edo State.<ref name=":3" /><ref name=":2" /> During his tenure as Speaker, the Assembly considered bills and resolutions on governance and oversight matters, while the leadership of the House emphasized cooperation between the legislative and executive arms of government in advancing development in Edo State.<ref>{{Wp/ibb/Cite news |last=Bode |date=2023-10-31 |title=Edo Assembly has no rift with Obaseki – Speaker — National Accord Newspaper % |url=https://www.nationalaccordnewspaper.com/edo-assembly-has-no-rift-with-obaseki-speaker/ |access-date=2026-07-21 |language=en-US|newspaper=National Accord}}</ref> == References == {{Wp/ibb/Reflist}} {{DEFAULTSORT:Agbebaku, Blessing}} [[Category:Wp/ibb]] [[Category:Wp/ibb/Peoples Democratic Party (Nigeria) politicians]] [[Category:Wp/ibb/Legislative speakers in Nigeria]] [[Category:Wp/ibb/Politicians from Edo State]] [[Category:Wp/ibb/Year of birth missing (living people)]] [[Category:Wp/ibb/Living people]] {{Wp/ibb/EdoNG-politician-stub}} kodi488a2c38la4ndk7yd2wg0ycyypz 7336531 7336530 2026-09-26T05:29:26Z Victorpeter001 2654202 I translated an article 7336531 wikitext text/x-wiki 3)Blessing Agbebaku Blessing Sheriff Agbebaku edi anditịŋ ikọ ọyọhọ itiaita ke Ufọk Ibet State Edo, onyọŋ edi asọnyịŋ mbre ukara ke Nigeria. Enye edi owo otu All Progressives Congress (APC) emi ada ada Owan West Constituency, ke Edem Usien Edo Senatorial District. Agbebaku ekedi Chief of Staff enọ Speaker ke ọyọhọ ntiñnnịm ikọ ition-iba ye iba (7th) ke Edo State House of Assembly, Marcus Onobun, mbemiso enye akakabade edi Speaker. Enye ama ada anyanya nte andisịne ke nka unọ ibet ye mme ufọk itie utom Edo State (Edo State House of Assembly) anọ ikpehe Owan West ke ufang isua 2007 sịm 2011, mbemiso enye afiakke aka do nte andisịne nka unọ ibet ndien mme owo emen enye nte Akwa Ada-uso (Speaker) ke isua 2023. Nntak uwem ye Ukpebnkpọ Emana Agbebaku ke Edo State, ke Nigeria ke usen ọfiọn̄ duopeba, ke isua tọsin kiet ye ikie usụkkiet ye usụkkiet ye duopeba (November 12, 1972). Enye akaka ufọkn̄wed kpri, n̄ka n̄kan ye secondary ke Edo State. Enye akebọ bọchẹlọ digirii (B.Sc.) ke nwed ukpebn̄kpọ ubat ye unyam-ye-urua (Economics and Statistics) ke Ufọknwed Ntaifiọk Benin. Mbre ukara: Agbebaku ebekedi akwa asuan-etop (chief of staff) ẹnọ Akwama-Ikọ (Speaker) ọyọhọ ition-iba Esop Ibet Edo State, Marcus Onobun. Ẹma ẹmek Agbebaku nte owo nka ufọk ibet Edo ke isua 2007, enye nko ama anam utom oro tutu esịm isua 2011, emi enye ọkpọkpọn̄de ufọk ibet oro. Natasha Osawaru eke PDP emi ada enyịn nọ Egor Constituency ama anam motion ete ẹmek enye nte Speaker, ndien Addeh Isibor emi nko odude ke PDP ada enyịn nọ Esan North East I ama asọñọ motion oro ada. Kpukpru owo 24 ke ufọk ibet oro ema ẹmek Agbebaku nte speaker ke unana ubiọñọ ndomoket. Ke ofiong ition, Agbebaku ama ọwọrọ ke Pdp aka Apc. Itie Speaker Ke mme usen edinam mboho udiana 8 eke Idem Esit Edo ke usen 16 ke ọfiọn June 2023, Blessing Agbebaku ama akabare nte Owo Ibanga (Speaker) ke mme mbiowo edinam utom isia isong 24 mme mboho oro. Ke ini ẹmekde enye, Agbebaku ama ŋwɔŋɔ ndise kpukpru owo enyɔŋ, nnyuŋ nnam utom ke emem ye kpukpru mme andibuana nte mme nka nka mbre mbre-ukara m̀mò, ye unyene odudu usem mbet ye ndise nte ekwọrọde mbet ke Ufọk Ibet Edo State man ọfọn ye mbon Edo State Ke ini edi enye ekedide Akwa Eteutom Ufọk Ibet, Ufọk Ibet oro ẹmekere ẹban̄a mme ibet ye mme ubiere emi ẹban̄ade ukara ye utom ukpeme, ke adan̄aemi mme adausụn̄ Ufọk Ibet oro ẹkesọn̄ọde ẹyire ke edidianakiet ke ufọt Ufọk Ibet ye Ukara emi edide andinam ibet man ẹnam edinam n̄kọri usọp usọp ke Edo State. '''Blessing Sheriff Agbebaku''' edi anditịŋ ikọ ọyọhọ itiaita ke Ufọk Ibet [[Wp/ibb/Edo State|State Edo]], onyọŋ edi asọnyịŋ mbre ukara ke Nigeria. Enye edi owo otu [[Wp/ibb/All Progressives Congress|All Progressives Congress]] (APC) emi ada ada [[Wp/ibb/Owan West|Owan West]] Constituency, ke Edem Usien Edo Senatorial District.<ref name=":0">{{Wp/ibb/Cite news |last=Ibileke |first=Jethro |date=June 16, 2023 |title=Blessing Agbebaku elected Speaker of 8th Edo House of Assembly |url=https://pmnewsnigeria.com/2023/06/16/blessing-agbebaku-elected-speaker-of-8th-edo-house-of-assembly/ |location=Lagos, Nigeria|newspaper=[[Wp/ibb/P.M. News|P.M. News]]}}</ref> Agbebaku ekedi Chief of Staff enọ Speaker ke ọyọhọ ntiñnnịm ikọ ition-iba ye iba (7th) ke Edo State House of Assembly, Marcus Onobun, mbemiso enye akakabade edi Speaker. Enye ama ada anyanya nte andisịne ke nka unọ ibet ye mme ufọk itie utom Edo State (Edo State House of Assembly) anọ ikpehe Owan West ke ufang isua 2007 sịm 2011, mbemiso enye afiakke aka do nte andisịne nka unọ ibet ndien mme owo emen enye nte Akwa Ada-uso (Speaker) ke isua 2023.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Early life and education == Agbebaku was born in [[Wp/ibb/Edo State|Edo State]], Nigeria on November 12, 1972. He attended primary, junior and secondary school in [[Wp/ibb/Edo State|Edo State]].He obtained his Bsc. in Economics and Statistics from the [[Wp/ibb/University of Benin (Nigeria)|University of Benin]].<ref name=":1">{{Wp/ibb/Cite news |title=Meet Blessing Agbebaku, elected Speaker of Edo 8th Assembly|url=https://newswirengr.com/2023/06/16/meet-blessing-agbebaku-elected-speaker-of-edo-8th-assembly/ |access-date=22 April 2026 |newspaper=newswirengr.com|language=en}}</ref> == Politifal career == Agbebaku previously served as chief of staff to the speaker of the seventh Edo State Assembly [[Wp/ibb/Marcus Onobun|Marcus Onobun]]. Agbebaku was elected to the Edo State House of Assembly in 2007 and served until 2011 when he left the house.<ref name=":2">{{Wp/ibb/Cite news |last=Daniels |first=Ajiri |date=16 June 2023 |title=Blessing Agbebaku emerges 8th Edo Assembly Speaker |url=https://sunnewsonline.com/blessing-agbebaku-emerges-8th-edo-assembly-speaker/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=8 May 2024 |newspaper=[[Wp/ibb/The Sun (Nigeria)|The Sun]]|language=en}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=Edo State: Emergence of Agbebaku as Speaker Ends Marginalisation of Owan People, Says Political Group - THISDAYLIVE |url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2023/06/20/edo-state-emergence-of-agbebaku-as-speaker-ends-marginalisation-of-owan-people-says-political-group |access-date=8 May 2024 |newspaper=[[Wp/ibb/This Day|This Day]]|language=en}}</ref> He was nominated for the speakership by [[Wp/ibb/Natasha Osawaru|Natasha Osawaru]] of the PDP representing [[Wp/ibb/Egor|Egor]] Constituency and the motion was seconded by [[Wp/ibb/Addeh Isibor|Addeh Isibor]] also of the PDP representing [[Wp/ibb/Esan North-East|Esan North East I]]. Agbebaku was elected speaker by all 24 members of the house, unopposed.<ref>{{Wp/ibb/Cite news |last=Ochoga |first=Patrick |date=16 June 2023 |title=JUST-IN: Agbebaku Emerges New Speaker Of Edo Assembly |url=https://leadership.ng/just-in-agbebaku-emerges-new-speaker-of-edo-assembly/ |access-date=8 May 2024 |language=en-US|newspaper=[[Wp/ibb/Leadership (newspaper)|Leadership]]}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |last=Ogbuagu |first=Francis |last2=Telegraph |first2=New |date=16 June 2023 |title=How Blessing Agbebaku Emerged Edo Assembly Speaker - New Telegraph |url=https://newtelegraphng.com/how-blessing-agbebaku-emerged-edo-assembly-speaker/,%20https://newtelegraphng.com/how-blessing-agbebaku-emerged-edo-assembly-speaker/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=8 May 2024 |newspaper=[[Wp/ibb/New Telegraph|New Telegraph]]|language=en-US}}</ref> In May 2025, Agbebaku defected from the PDP to the [[Wp/ibb/All Progressives Congress (Nigeria)|All Progressives Congress]] (APC).<ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=Edo Assembly speaker, others defect to APC|url=https://businessday.ng/politics/article/edo-assembly-speaker-others-defect-to-apc/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=23 April 2026 |newspaper=[[Wp/ibb/BusinessDay (Nigeria)|BusinessDay]]|language=en}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=I defected to APC to retain the position of Speaker – Blessing Agbebaku|url=https://dailypost.ng/2025/05/07/i-defected-to-apc-to-retain-the-position-of-speaker-blessing-agbebaku/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=23 April 2026 |newspaper=[[Wp/ibb/Daily Post (Nigeria)|Daily Post]]|language=en}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=Breaking: Edo Assembly Speaker, Other PDP Members Defect to APC|url=https://www.thisdaylive.com/2025/05/06/breaking-edo-assembly-speaker-other-pdp-members-defect-to-apc/ |access-date=23 April 2026 |newspaper=[[Wp/ibb/This Day|This Day]]|language=en}}</ref> == Speakership == Following the inauguration of the 8th Edo State House of Assembly on 16 June 2023, Blessing Agbebaku was unanimously elected Speaker by the 24 member House. He was nominated by Natasha Osawaru, who represents Egor Constituency, and his nomination was seconded by Addeh Isibor, representing Esan North-East Constituency.<ref name=":3">{{Wp/ibb/Cite web |last=Jeremiah |first=Urowayino |date=2023-06-16 |title=Agbebaku emerges Speaker of Edo 8th Assembly |url=https://www.vanguardngr.com/2023/06/agbebaku-emerges-speaker-of-edo-8th-assembly/ |access-date=2026-07-21 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":2" /> Upon his election, Agbebaku pledged to provide inclusive leadership, work harmoniously with members irrespective of political affiliation, and strengthen the legislative and oversight responsibilities of the Edo State House of Assembly in the interest of the people of Edo State.<ref name=":3" /><ref name=":2" /> During his tenure as Speaker, the Assembly considered bills and resolutions on governance and oversight matters, while the leadership of the House emphasized cooperation between the legislative and executive arms of government in advancing development in Edo State.<ref>{{Wp/ibb/Cite news |last=Bode |date=2023-10-31 |title=Edo Assembly has no rift with Obaseki – Speaker — National Accord Newspaper % |url=https://www.nationalaccordnewspaper.com/edo-assembly-has-no-rift-with-obaseki-speaker/ |access-date=2026-07-21 |language=en-US|newspaper=National Accord}}</ref> == References == {{Wp/ibb/Reflist}} {{DEFAULTSORT:Agbebaku, Blessing}} [[Category:Wp/ibb]] [[Category:Wp/ibb/Peoples Democratic Party (Nigeria) politicians]] [[Category:Wp/ibb/Legislative speakers in Nigeria]] [[Category:Wp/ibb/Politicians from Edo State]] [[Category:Wp/ibb/Year of birth missing (living people)]] [[Category:Wp/ibb/Living people]] {{Wp/ibb/EdoNG-politician-stub}} 9tuzpyef3ssfsds6n1ffemu56upm52v 7336532 7336531 2026-09-26T05:37:42Z Victorpeter001 2654202 I translated an article 7336532 wikitext text/x-wiki 3)Blessing Agbebaku Blessing Sheriff Agbebaku edi anditịŋ ikọ ọyọhọ itiaita ke Ufọk Ibet State Edo, onyọŋ edi asọnyịŋ mbre ukara ke Nigeria. Enye edi owo otu All Progressives Congress (APC) emi ada ada Owan West Constituency, ke Edem Usien Edo Senatorial District. Agbebaku ekedi Chief of Staff enọ Speaker ke ọyọhọ ntiñnnịm ikọ ition-iba ye iba (7th) ke Edo State House of Assembly, Marcus Onobun, mbemiso enye akakabade edi Speaker. Enye ama ada anyanya nte andisịne ke nka unọ ibet ye mme ufọk itie utom Edo State (Edo State House of Assembly) anọ ikpehe Owan West ke ufang isua 2007 sịm 2011, mbemiso enye afiakke aka do nte andisịne nka unọ ibet ndien mme owo emen enye nte Akwa Ada-uso (Speaker) ke isua 2023. Nntak uwem ye Ukpebnkpọ Emana Agbebaku ke Edo State, ke Nigeria ke usen ọfiọn̄ duopeba, ke isua tọsin kiet ye ikie usụkkiet ye usụkkiet ye duopeba (November 12, 1972). Enye akaka ufọkn̄wed kpri, n̄ka n̄kan ye secondary ke Edo State. Enye akebọ bọchẹlọ digirii (B.Sc.) ke nwed ukpebn̄kpọ ubat ye unyam-ye-urua (Economics and Statistics) ke Ufọknwed Ntaifiọk Benin. Mbre ukara: Agbebaku ebekedi akwa asuan-etop (chief of staff) ẹnọ Akwama-Ikọ (Speaker) ọyọhọ ition-iba Esop Ibet Edo State, Marcus Onobun. Ẹma ẹmek Agbebaku nte owo nka ufọk ibet Edo ke isua 2007, enye nko ama anam utom oro tutu esịm isua 2011, emi enye ọkpọkpọn̄de ufọk ibet oro. Natasha Osawaru eke PDP emi ada enyịn nọ Egor Constituency ama anam motion ete ẹmek enye nte Speaker, ndien Addeh Isibor emi nko odude ke PDP ada enyịn nọ Esan North East I ama asọñọ motion oro ada. Kpukpru owo 24 ke ufọk ibet oro ema ẹmek Agbebaku nte speaker ke unana ubiọñọ ndomoket. Ke ofiong ition, Agbebaku ama ọwọrọ ke Pdp aka Apc. Itie Speaker Ke mme usen edinam mboho udiana 8 eke Idem Esit Edo ke usen 16 ke ọfiọn June 2023, Blessing Agbebaku ama akabare nte Owo Ibanga (Speaker) ke mme mbiowo edinam utom isia isong 24 mme mboho oro. Ke ini ẹmekde enye, Agbebaku ama ŋwɔŋɔ ndise kpukpru owo enyɔŋ, nnyuŋ nnam utom ke emem ye kpukpru mme andibuana nte mme nka nka mbre mbre-ukara m̀mò, ye unyene odudu usem mbet ye ndise nte ekwọrọde mbet ke Ufọk Ibet Edo State man ọfọn ye mbon Edo State Ke ini edi enye ekedide Akwa Eteutom Ufọk Ibet, Ufọk Ibet oro ẹmekere ẹban̄a mme ibet ye mme ubiere emi ẹban̄ade ukara ye utom ukpeme, ke adan̄aemi mme adausụn̄ Ufọk Ibet oro ẹkesọn̄ọde ẹyire ke edidianakiet ke ufọt Ufọk Ibet ye Ukara emi edide andinam ibet man ẹnam edinam n̄kọri usọp usọp ke Edo State. '''Blessing Sheriff Agbebaku''' edi anditịŋ ikọ ọyọhọ itiaita ke Ufọk Ibet [[Wp/ibb/Edo State|State Edo]], onyọŋ edi asọnyịŋ mbre ukara ke Nigeria. Enye edi owo otu [[Wp/ibb/All Progressives Congress|All Progressives Congress]] (APC) emi ada ada [[Wp/ibb/Owan West|Owan West]] Constituency, ke Edem Usien Edo Senatorial District.<ref name=":0">{{Wp/ibb/Cite news |last=Ibileke |first=Jethro |date=June 16, 2023 |title=Blessing Agbebaku elected Speaker of 8th Edo House of Assembly |url=https://pmnewsnigeria.com/2023/06/16/blessing-agbebaku-elected-speaker-of-8th-edo-house-of-assembly/ |location=Lagos, Nigeria|newspaper=[[Wp/ibb/P.M. News|P.M. News]]}}</ref> Agbebaku ekedi Chief of Staff enọ Speaker ke ọyọhọ ntiñnnịm ikọ ition-iba ye iba (7th) ke Edo State House of Assembly, Marcus Onobun, mbemiso enye akakabade edi Speaker. Enye ama ada anyanya nte andisịne ke nka unọ ibet ye mme ufọk itie utom Edo State (Edo State House of Assembly) anọ ikpehe Owan West ke ufang isua 2007 sịm 2011, mbemiso enye afiakke aka do nte andisịne nka unọ ibet ndien mme owo emen enye nte Akwa Ada-uso (Speaker) ke isua 2023.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Nntak uwem ye Ukpebnkpọ == Emana Agbebaku ke [[Wp/ibb/Edo State|Edo State]], ke Nigeria ke usen ọfiọn̄ duopeba, ke isua tọsin kiet ye ikie usụkkiet ye usụkkiet ye duopeba (November 12, 1972). Enye akaka ufọkn̄wed kpri, n̄ka n̄kan ye secondary ke [[Wp/ibb/Edo State|Edo State]]. Enye akebọ bọchẹlọ digirii (B.Sc.) ke nwed ukpebn̄kpọ ubat ye unyam-ye-urua (Economics and Statistics) ke [[Wp/ibb/Ufọknwed Ntaifiọk Benin|Ufọknwed Ntaifiọk Benin]].<ref name=":1">{{Wp/ibb/Cite news |title=Meet Blessing Agbebaku, elected Speaker of Edo 8th Assembly|url=https://newswirengr.com/2023/06/16/meet-blessing-agbebaku-elected-speaker-of-edo-8th-assembly/ |access-date=22 April 2026 |newspaper=newswirengr.com|language=en}}</ref> == Politifal career == Agbebaku previously served as chief of staff to the speaker of the seventh Edo State Assembly [[Wp/ibb/Marcus Onobun|Marcus Onobun]]. Agbebaku was elected to the Edo State House of Assembly in 2007 and served until 2011 when he left the house.<ref name=":2">{{Wp/ibb/Cite news |last=Daniels |first=Ajiri |date=16 June 2023 |title=Blessing Agbebaku emerges 8th Edo Assembly Speaker |url=https://sunnewsonline.com/blessing-agbebaku-emerges-8th-edo-assembly-speaker/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=8 May 2024 |newspaper=[[Wp/ibb/The Sun (Nigeria)|The Sun]]|language=en}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=Edo State: Emergence of Agbebaku as Speaker Ends Marginalisation of Owan People, Says Political Group - THISDAYLIVE |url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2023/06/20/edo-state-emergence-of-agbebaku-as-speaker-ends-marginalisation-of-owan-people-says-political-group |access-date=8 May 2024 |newspaper=[[Wp/ibb/This Day|This Day]]|language=en}}</ref> He was nominated for the speakership by [[Wp/ibb/Natasha Osawaru|Natasha Osawaru]] of the PDP representing [[Wp/ibb/Egor|Egor]] Constituency and the motion was seconded by [[Wp/ibb/Addeh Isibor|Addeh Isibor]] also of the PDP representing [[Wp/ibb/Esan North-East|Esan North East I]]. Agbebaku was elected speaker by all 24 members of the house, unopposed.<ref>{{Wp/ibb/Cite news |last=Ochoga |first=Patrick |date=16 June 2023 |title=JUST-IN: Agbebaku Emerges New Speaker Of Edo Assembly |url=https://leadership.ng/just-in-agbebaku-emerges-new-speaker-of-edo-assembly/ |access-date=8 May 2024 |language=en-US|newspaper=[[Wp/ibb/Leadership (newspaper)|Leadership]]}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |last=Ogbuagu |first=Francis |last2=Telegraph |first2=New |date=16 June 2023 |title=How Blessing Agbebaku Emerged Edo Assembly Speaker - New Telegraph |url=https://newtelegraphng.com/how-blessing-agbebaku-emerged-edo-assembly-speaker/,%20https://newtelegraphng.com/how-blessing-agbebaku-emerged-edo-assembly-speaker/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=8 May 2024 |newspaper=[[Wp/ibb/New Telegraph|New Telegraph]]|language=en-US}}</ref> In May 2025, Agbebaku defected from the PDP to the [[Wp/ibb/All Progressives Congress (Nigeria)|All Progressives Congress]] (APC).<ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=Edo Assembly speaker, others defect to APC|url=https://businessday.ng/politics/article/edo-assembly-speaker-others-defect-to-apc/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=23 April 2026 |newspaper=[[Wp/ibb/BusinessDay (Nigeria)|BusinessDay]]|language=en}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=I defected to APC to retain the position of Speaker – Blessing Agbebaku|url=https://dailypost.ng/2025/05/07/i-defected-to-apc-to-retain-the-position-of-speaker-blessing-agbebaku/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=23 April 2026 |newspaper=[[Wp/ibb/Daily Post (Nigeria)|Daily Post]]|language=en}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=Breaking: Edo Assembly Speaker, Other PDP Members Defect to APC|url=https://www.thisdaylive.com/2025/05/06/breaking-edo-assembly-speaker-other-pdp-members-defect-to-apc/ |access-date=23 April 2026 |newspaper=[[Wp/ibb/This Day|This Day]]|language=en}}</ref> == Speakership == Following the inauguration of the 8th Edo State House of Assembly on 16 June 2023, Blessing Agbebaku was unanimously elected Speaker by the 24 member House. He was nominated by Natasha Osawaru, who represents Egor Constituency, and his nomination was seconded by Addeh Isibor, representing Esan North-East Constituency.<ref name=":3">{{Wp/ibb/Cite web |last=Jeremiah |first=Urowayino |date=2023-06-16 |title=Agbebaku emerges Speaker of Edo 8th Assembly |url=https://www.vanguardngr.com/2023/06/agbebaku-emerges-speaker-of-edo-8th-assembly/ |access-date=2026-07-21 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":2" /> Upon his election, Agbebaku pledged to provide inclusive leadership, work harmoniously with members irrespective of political affiliation, and strengthen the legislative and oversight responsibilities of the Edo State House of Assembly in the interest of the people of Edo State.<ref name=":3" /><ref name=":2" /> During his tenure as Speaker, the Assembly considered bills and resolutions on governance and oversight matters, while the leadership of the House emphasized cooperation between the legislative and executive arms of government in advancing development in Edo State.<ref>{{Wp/ibb/Cite news |last=Bode |date=2023-10-31 |title=Edo Assembly has no rift with Obaseki – Speaker — National Accord Newspaper % |url=https://www.nationalaccordnewspaper.com/edo-assembly-has-no-rift-with-obaseki-speaker/ |access-date=2026-07-21 |language=en-US|newspaper=National Accord}}</ref> == References == {{Wp/ibb/Reflist}} {{DEFAULTSORT:Agbebaku, Blessing}} [[Category:Wp/ibb]] [[Category:Wp/ibb/Peoples Democratic Party (Nigeria) politicians]] [[Category:Wp/ibb/Legislative speakers in Nigeria]] [[Category:Wp/ibb/Politicians from Edo State]] [[Category:Wp/ibb/Year of birth missing (living people)]] [[Category:Wp/ibb/Living people]] {{Wp/ibb/EdoNG-politician-stub}} jd6f5auq6364ezuz40qfa1xscr7xjyu 7336533 7336532 2026-09-26T05:49:38Z Victorpeter001 2654202 I translated an article 7336533 wikitext text/x-wiki 3)Blessing Agbebaku Blessing Sheriff Agbebaku edi anditịŋ ikọ ọyọhọ itiaita ke Ufọk Ibet State Edo, onyọŋ edi asọnyịŋ mbre ukara ke Nigeria. Enye edi owo otu All Progressives Congress (APC) emi ada ada Owan West Constituency, ke Edem Usien Edo Senatorial District. Agbebaku ekedi Chief of Staff enọ Speaker ke ọyọhọ ntiñnnịm ikọ ition-iba ye iba (7th) ke Edo State House of Assembly, Marcus Onobun, mbemiso enye akakabade edi Speaker. Enye ama ada anyanya nte andisịne ke nka unọ ibet ye mme ufọk itie utom Edo State (Edo State House of Assembly) anọ ikpehe Owan West ke ufang isua 2007 sịm 2011, mbemiso enye afiakke aka do nte andisịne nka unọ ibet ndien mme owo emen enye nte Akwa Ada-uso (Speaker) ke isua 2023. Nntak uwem ye Ukpebnkpọ Emana Agbebaku ke Edo State, ke Nigeria ke usen ọfiọn̄ duopeba, ke isua tọsin kiet ye ikie usụkkiet ye usụkkiet ye duopeba (November 12, 1972). Enye akaka ufọkn̄wed kpri, n̄ka n̄kan ye secondary ke Edo State. Enye akebọ bọchẹlọ digirii (B.Sc.) ke nwed ukpebn̄kpọ ubat ye unyam-ye-urua (Economics and Statistics) ke Ufọknwed Ntaifiọk Benin. Mbre ukara: Agbebaku ebekedi akwa asuan-etop (chief of staff) ẹnọ Akwama-Ikọ (Speaker) ọyọhọ ition-iba Esop Ibet Edo State, Marcus Onobun. Ẹma ẹmek Agbebaku nte owo nka ufọk ibet Edo ke isua 2007, enye nko ama anam utom oro tutu esịm isua 2011, emi enye ọkpọkpọn̄de ufọk ibet oro. Natasha Osawaru eke PDP emi ada enyịn nọ Egor Constituency ama anam motion ete ẹmek enye nte Speaker, ndien Addeh Isibor emi nko odude ke PDP ada enyịn nọ Esan North East I ama asọñọ motion oro ada. Kpukpru owo 24 ke ufọk ibet oro ema ẹmek Agbebaku nte speaker ke unana ubiọñọ ndomoket. Ke ofiong ition, Agbebaku ama ọwọrọ ke Pdp aka Apc. Itie Speaker Ke mme usen edinam mboho udiana 8 eke Idem Esit Edo ke usen 16 ke ọfiọn June 2023, Blessing Agbebaku ama akabare nte Owo Ibanga (Speaker) ke mme mbiowo edinam utom isia isong 24 mme mboho oro. Ke ini ẹmekde enye, Agbebaku ama ŋwɔŋɔ ndise kpukpru owo enyɔŋ, nnyuŋ nnam utom ke emem ye kpukpru mme andibuana nte mme nka nka mbre mbre-ukara m̀mò, ye unyene odudu usem mbet ye ndise nte ekwọrọde mbet ke Ufọk Ibet Edo State man ọfọn ye mbon Edo State Ke ini edi enye ekedide Akwa Eteutom Ufọk Ibet, Ufọk Ibet oro ẹmekere ẹban̄a mme ibet ye mme ubiere emi ẹban̄ade ukara ye utom ukpeme, ke adan̄aemi mme adausụn̄ Ufọk Ibet oro ẹkesọn̄ọde ẹyire ke edidianakiet ke ufọt Ufọk Ibet ye Ukara emi edide andinam ibet man ẹnam edinam n̄kọri usọp usọp ke Edo State. '''Blessing Sheriff Agbebaku''' edi anditịŋ ikọ ọyọhọ itiaita ke Ufọk Ibet [[Wp/ibb/Edo State|State Edo]], onyọŋ edi asọnyịŋ mbre ukara ke Nigeria. Enye edi owo otu [[Wp/ibb/All Progressives Congress|All Progressives Congress]] (APC) emi ada ada [[Wp/ibb/Owan West|Owan West]] Constituency, ke Edem Usien Edo Senatorial District.<ref name=":0">{{Wp/ibb/Cite news |last=Ibileke |first=Jethro |date=June 16, 2023 |title=Blessing Agbebaku elected Speaker of 8th Edo House of Assembly |url=https://pmnewsnigeria.com/2023/06/16/blessing-agbebaku-elected-speaker-of-8th-edo-house-of-assembly/ |location=Lagos, Nigeria|newspaper=[[Wp/ibb/P.M. News|P.M. News]]}}</ref> Agbebaku ekedi Chief of Staff enọ Speaker ke ọyọhọ ntiñnnịm ikọ ition-iba ye iba (7th) ke Edo State House of Assembly, Marcus Onobun, mbemiso enye akakabade edi Speaker. Enye ama ada anyanya nte andisịne ke nka unọ ibet ye mme ufọk itie utom Edo State (Edo State House of Assembly) anọ ikpehe Owan West ke ufang isua 2007 sịm 2011, mbemiso enye afiakke aka do nte andisịne nka unọ ibet ndien mme owo emen enye nte Akwa Ada-uso (Speaker) ke isua 2023.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Nntak uwem ye Ukpebnkpọ == Emana Agbebaku ke [[Wp/ibb/Edo State|Edo State]], ke Nigeria ke usen ọfiọn̄ duopeba, ke isua tọsin kiet ye ikie usụkkiet ye usụkkiet ye duopeba (November 12, 1972). Enye akaka ufọkn̄wed kpri, n̄ka n̄kan ye secondary ke [[Wp/ibb/Edo State|Edo State]]. Enye akebọ bọchẹlọ digirii (B.Sc.) ke nwed ukpebn̄kpọ ubat ye unyam-ye-urua (Economics and Statistics) ke [[Wp/ibb/Ufọknwed Ntaifiọk Benin|Ufọknwed Ntaifiọk Benin]].<ref name=":1">{{Wp/ibb/Cite news |title=Meet Blessing Agbebaku, elected Speaker of Edo 8th Assembly|url=https://newswirengr.com/2023/06/16/meet-blessing-agbebaku-elected-speaker-of-edo-8th-assembly/ |access-date=22 April 2026 |newspaper=newswirengr.com|language=en}}</ref> == Mbre ukara == Agbebaku ebekedi akwa asuan-etop (chief of staff) ẹnọ Akwama-Ikọ (Speaker) ọyọhọ ition-iba Esop Ibet Edo State, [[Wp/ibb/Marcus Onobun|Marcus Onobun]]. Ẹma ẹmek Agbebaku nte owo nka ufọk ibet Edo ke isua 2007, enye nko ama anam utom oro tutu esịm isua 2011, emi enye ọkpọkpọn̄de ufọk ibet oro.<ref name=":2">{{Wp/ibb/Cite news |last=Daniels |first=Ajiri |date=16 June 2023 |title=Blessing Agbebaku emerges 8th Edo Assembly Speaker |url=https://sunnewsonline.com/blessing-agbebaku-emerges-8th-edo-assembly-speaker/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=8 May 2024 |newspaper=[[Wp/ibb/The Sun (Nigeria)|The Sun]]|language=en}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=Edo State: Emergence of Agbebaku as Speaker Ends Marginalisation of Owan People, Says Political Group - THISDAYLIVE |url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2023/06/20/edo-state-emergence-of-agbebaku-as-speaker-ends-marginalisation-of-owan-people-says-political-group |access-date=8 May 2024 |newspaper=[[Wp/ibb/This Day|This Day]]|language=en}}</ref> [[Wp/ibb/Natasha Osawaru|Natasha Osawaru]] eke PDP emi ada enyịn nọ [[Wp/ibb/Egor|Egor]] Constituency ama anam motion ete ẹmek enye nte Speaker, ndien [[Wp/ibb/Addeh Isibor|Addeh Isibor]] emi nko odude ke PDP ada enyịn nọ [[Wp/ibb/Esan North East I|Esan North East I]] ama asọñọ motion oro ada. Kpukpru owo 24 ke ufọk ibet oro ema ẹmek Agbebaku nte speaker ke unana ubiọñọ ndomoket.<ref>{{Wp/ibb/Cite news |last=Ochoga |first=Patrick |date=16 June 2023 |title=JUST-IN: Agbebaku Emerges New Speaker Of Edo Assembly |url=https://leadership.ng/just-in-agbebaku-emerges-new-speaker-of-edo-assembly/ |access-date=8 May 2024 |language=en-US|newspaper=[[Wp/ibb/Leadership (newspaper)|Leadership]]}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |last=Ogbuagu |first=Francis |last2=Telegraph |first2=New |date=16 June 2023 |title=How Blessing Agbebaku Emerged Edo Assembly Speaker - New Telegraph |url=https://newtelegraphng.com/how-blessing-agbebaku-emerged-edo-assembly-speaker/,%20https://newtelegraphng.com/how-blessing-agbebaku-emerged-edo-assembly-speaker/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=8 May 2024 |newspaper=[[Wp/ibb/New Telegraph|New Telegraph]]|language=en-US}}</ref> Ke ofiong ition, Agbebaku ama ọwọrọ ke PDP aka [[Wp/ibb/All Progressive Congress|All Progressive Congress]] (APC).<ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=Edo Assembly speaker, others defect to APC|url=https://businessday.ng/politics/article/edo-assembly-speaker-others-defect-to-apc/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=23 April 2026 |newspaper=[[Wp/ibb/BusinessDay (Nigeria)|BusinessDay]]|language=en}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=I defected to APC to retain the position of Speaker – Blessing Agbebaku|url=https://dailypost.ng/2025/05/07/i-defected-to-apc-to-retain-the-position-of-speaker-blessing-agbebaku/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=23 April 2026 |newspaper=[[Wp/ibb/Daily Post (Nigeria)|Daily Post]]|language=en}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=Breaking: Edo Assembly Speaker, Other PDP Members Defect to APC|url=https://www.thisdaylive.com/2025/05/06/breaking-edo-assembly-speaker-other-pdp-members-defect-to-apc/ |access-date=23 April 2026 |newspaper=[[Wp/ibb/This Day|This Day]]|language=en}}</ref> == Speakership == Following the inauguration of the 8th Edo State House of Assembly on 16 June 2023, Blessing Agbebaku was unanimously elected Speaker by the 24 member House. He was nominated by Natasha Osawaru, who represents Egor Constituency, and his nomination was seconded by Addeh Isibor, representing Esan North-East Constituency.<ref name=":3">{{Wp/ibb/Cite web |last=Jeremiah |first=Urowayino |date=2023-06-16 |title=Agbebaku emerges Speaker of Edo 8th Assembly |url=https://www.vanguardngr.com/2023/06/agbebaku-emerges-speaker-of-edo-8th-assembly/ |access-date=2026-07-21 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":2" /> Upon his election, Agbebaku pledged to provide inclusive leadership, work harmoniously with members irrespective of political affiliation, and strengthen the legislative and oversight responsibilities of the Edo State House of Assembly in the interest of the people of Edo State.<ref name=":3" /><ref name=":2" /> During his tenure as Speaker, the Assembly considered bills and resolutions on governance and oversight matters, while the leadership of the House emphasized cooperation between the legislative and executive arms of government in advancing development in Edo State.<ref>{{Wp/ibb/Cite news |last=Bode |date=2023-10-31 |title=Edo Assembly has no rift with Obaseki – Speaker — National Accord Newspaper % |url=https://www.nationalaccordnewspaper.com/edo-assembly-has-no-rift-with-obaseki-speaker/ |access-date=2026-07-21 |language=en-US|newspaper=National Accord}}</ref> == References == {{Wp/ibb/Reflist}} {{DEFAULTSORT:Agbebaku, Blessing}} [[Category:Wp/ibb]] [[Category:Wp/ibb/Peoples Democratic Party (Nigeria) politicians]] [[Category:Wp/ibb/Legislative speakers in Nigeria]] [[Category:Wp/ibb/Politicians from Edo State]] [[Category:Wp/ibb/Year of birth missing (living people)]] [[Category:Wp/ibb/Living people]] {{Wp/ibb/EdoNG-politician-stub}} hrsnl82jldvyrxaam4d0laydwfi72e4 7336534 7336533 2026-09-26T06:00:14Z Victorpeter001 2654202 I translated an article 7336534 wikitext text/x-wiki 3)Blessing Agbebaku Blessing Sheriff Agbebaku edi anditịŋ ikọ ọyọhọ itiaita ke Ufọk Ibet State Edo, onyọŋ edi asọnyịŋ mbre ukara ke Nigeria. Enye edi owo otu All Progressives Congress (APC) emi ada ada Owan West Constituency, ke Edem Usien Edo Senatorial District. Agbebaku ekedi Chief of Staff enọ Speaker ke ọyọhọ ntiñnnịm ikọ ition-iba ye iba (7th) ke Edo State House of Assembly, Marcus Onobun, mbemiso enye akakabade edi Speaker. Enye ama ada anyanya nte andisịne ke nka unọ ibet ye mme ufọk itie utom Edo State (Edo State House of Assembly) anọ ikpehe Owan West ke ufang isua 2007 sịm 2011, mbemiso enye afiakke aka do nte andisịne nka unọ ibet ndien mme owo emen enye nte Akwa Ada-uso (Speaker) ke isua 2023. Nntak uwem ye Ukpebnkpọ Emana Agbebaku ke Edo State, ke Nigeria ke usen ọfiọn̄ duopeba, ke isua tọsin kiet ye ikie usụkkiet ye usụkkiet ye duopeba (November 12, 1972). Enye akaka ufọkn̄wed kpri, n̄ka n̄kan ye secondary ke Edo State. Enye akebọ bọchẹlọ digirii (B.Sc.) ke nwed ukpebn̄kpọ ubat ye unyam-ye-urua (Economics and Statistics) ke Ufọknwed Ntaifiọk Benin. Mbre ukara: Agbebaku ebekedi akwa asuan-etop (chief of staff) ẹnọ Akwama-Ikọ (Speaker) ọyọhọ ition-iba Esop Ibet Edo State, Marcus Onobun. Ẹma ẹmek Agbebaku nte owo nka ufọk ibet Edo ke isua 2007, enye nko ama anam utom oro tutu esịm isua 2011, emi enye ọkpọkpọn̄de ufọk ibet oro. Natasha Osawaru eke PDP emi ada enyịn nọ Egor Constituency ama anam motion ete ẹmek enye nte Speaker, ndien Addeh Isibor emi nko odude ke PDP ada enyịn nọ Esan North East I ama asọñọ motion oro ada. Kpukpru owo 24 ke ufọk ibet oro ema ẹmek Agbebaku nte speaker ke unana ubiọñọ ndomoket. Ke ofiong ition, Agbebaku ama ọwọrọ ke Pdp aka Apc. Itie Speaker Ke mme usen edinam mboho udiana 8 eke Idem Esit Edo ke usen 16 ke ọfiọn June 2023, Blessing Agbebaku ama akabare nte Owo Ibanga (Speaker) ke mme mbiowo edinam utom isia isong 24 mme mboho oro. Ke ini ẹmekde enye, Agbebaku ama ŋwɔŋɔ ndise kpukpru owo enyɔŋ, nnyuŋ nnam utom ke emem ye kpukpru mme andibuana nte mme nka nka mbre mbre-ukara m̀mò, ye unyene odudu usem mbet ye ndise nte ekwọrọde mbet ke Ufọk Ibet Edo State man ọfọn ye mbon Edo State Ke ini edi enye ekedide Akwa Eteutom Ufọk Ibet, Ufọk Ibet oro ẹmekere ẹban̄a mme ibet ye mme ubiere emi ẹban̄ade ukara ye utom ukpeme, ke adan̄aemi mme adausụn̄ Ufọk Ibet oro ẹkesọn̄ọde ẹyire ke edidianakiet ke ufọt Ufọk Ibet ye Ukara emi edide andinam ibet man ẹnam edinam n̄kọri usọp usọp ke Edo State. '''Blessing Sheriff Agbebaku''' edi anditịŋ ikọ ọyọhọ itiaita ke Ufọk Ibet [[Wp/ibb/Edo State|State Edo]], onyọŋ edi asọnyịŋ mbre ukara ke Nigeria. Enye edi owo otu [[Wp/ibb/All Progressives Congress|All Progressives Congress]] (APC) emi ada ada [[Wp/ibb/Owan West|Owan West]] Constituency, ke Edem Usien Edo Senatorial District.<ref name=":0">{{Wp/ibb/Cite news |last=Ibileke |first=Jethro |date=June 16, 2023 |title=Blessing Agbebaku elected Speaker of 8th Edo House of Assembly |url=https://pmnewsnigeria.com/2023/06/16/blessing-agbebaku-elected-speaker-of-8th-edo-house-of-assembly/ |location=Lagos, Nigeria|newspaper=[[Wp/ibb/P.M. News|P.M. News]]}}</ref> Agbebaku ekedi Chief of Staff enọ Speaker ke ọyọhọ ntiñnnịm ikọ ition-iba ye iba (7th) ke Edo State House of Assembly, Marcus Onobun, mbemiso enye akakabade edi Speaker. Enye ama ada anyanya nte andisịne ke nka unọ ibet ye mme ufọk itie utom Edo State (Edo State House of Assembly) anọ ikpehe Owan West ke ufang isua 2007 sịm 2011, mbemiso enye afiakke aka do nte andisịne nka unọ ibet ndien mme owo emen enye nte Akwa Ada-uso (Speaker) ke isua 2023.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Nntak uwem ye Ukpebnkpọ == Emana Agbebaku ke [[Wp/ibb/Edo State|Edo State]], ke Nigeria ke usen ọfiọn̄ duopeba, ke isua tọsin kiet ye ikie usụkkiet ye usụkkiet ye duopeba (November 12, 1972). Enye akaka ufọkn̄wed kpri, n̄ka n̄kan ye secondary ke [[Wp/ibb/Edo State|Edo State]]. Enye akebọ bọchẹlọ digirii (B.Sc.) ke nwed ukpebn̄kpọ ubat ye unyam-ye-urua (Economics and Statistics) ke [[Wp/ibb/Ufọknwed Ntaifiọk Benin|Ufọknwed Ntaifiọk Benin]].<ref name=":1">{{Wp/ibb/Cite news |title=Meet Blessing Agbebaku, elected Speaker of Edo 8th Assembly|url=https://newswirengr.com/2023/06/16/meet-blessing-agbebaku-elected-speaker-of-edo-8th-assembly/ |access-date=22 April 2026 |newspaper=newswirengr.com|language=en}}</ref> == Mbre ukara == Agbebaku ebekedi akwa asuan-etop (chief of staff) ẹnọ Akwama-Ikọ (Speaker) ọyọhọ ition-iba Esop Ibet Edo State, [[Wp/ibb/Marcus Onobun|Marcus Onobun]]. Ẹma ẹmek Agbebaku nte owo nka ufọk ibet Edo ke isua 2007, enye nko ama anam utom oro tutu esịm isua 2011, emi enye ọkpọkpọn̄de ufọk ibet oro.<ref name=":2">{{Wp/ibb/Cite news |last=Daniels |first=Ajiri |date=16 June 2023 |title=Blessing Agbebaku emerges 8th Edo Assembly Speaker |url=https://sunnewsonline.com/blessing-agbebaku-emerges-8th-edo-assembly-speaker/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=8 May 2024 |newspaper=[[Wp/ibb/The Sun (Nigeria)|The Sun]]|language=en}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=Edo State: Emergence of Agbebaku as Speaker Ends Marginalisation of Owan People, Says Political Group - THISDAYLIVE |url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2023/06/20/edo-state-emergence-of-agbebaku-as-speaker-ends-marginalisation-of-owan-people-says-political-group |access-date=8 May 2024 |newspaper=[[Wp/ibb/This Day|This Day]]|language=en}}</ref> [[Wp/ibb/Natasha Osawaru|Natasha Osawaru]] eke PDP emi ada enyịn nọ [[Wp/ibb/Egor|Egor]] Constituency ama anam motion ete ẹmek enye nte Speaker, ndien [[Wp/ibb/Addeh Isibor|Addeh Isibor]] emi nko odude ke PDP ada enyịn nọ [[Wp/ibb/Esan North East I|Esan North East I]] ama asọñọ motion oro ada. Kpukpru owo 24 ke ufọk ibet oro ema ẹmek Agbebaku nte speaker ke unana ubiọñọ ndomoket.<ref>{{Wp/ibb/Cite news |last=Ochoga |first=Patrick |date=16 June 2023 |title=JUST-IN: Agbebaku Emerges New Speaker Of Edo Assembly |url=https://leadership.ng/just-in-agbebaku-emerges-new-speaker-of-edo-assembly/ |access-date=8 May 2024 |language=en-US|newspaper=[[Wp/ibb/Leadership (newspaper)|Leadership]]}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |last=Ogbuagu |first=Francis |last2=Telegraph |first2=New |date=16 June 2023 |title=How Blessing Agbebaku Emerged Edo Assembly Speaker - New Telegraph |url=https://newtelegraphng.com/how-blessing-agbebaku-emerged-edo-assembly-speaker/,%20https://newtelegraphng.com/how-blessing-agbebaku-emerged-edo-assembly-speaker/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=8 May 2024 |newspaper=[[Wp/ibb/New Telegraph|New Telegraph]]|language=en-US}}</ref> Ke ofiong ition, Agbebaku ama ọwọrọ ke PDP aka [[Wp/ibb/All Progressive Congress|All Progressive Congress]] (APC).<ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=Edo Assembly speaker, others defect to APC|url=https://businessday.ng/politics/article/edo-assembly-speaker-others-defect-to-apc/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=23 April 2026 |newspaper=[[Wp/ibb/BusinessDay (Nigeria)|BusinessDay]]|language=en}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=I defected to APC to retain the position of Speaker – Blessing Agbebaku|url=https://dailypost.ng/2025/05/07/i-defected-to-apc-to-retain-the-position-of-speaker-blessing-agbebaku/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=23 April 2026 |newspaper=[[Wp/ibb/Daily Post (Nigeria)|Daily Post]]|language=en}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=Breaking: Edo Assembly Speaker, Other PDP Members Defect to APC|url=https://www.thisdaylive.com/2025/05/06/breaking-edo-assembly-speaker-other-pdp-members-defect-to-apc/ |access-date=23 April 2026 |newspaper=[[Wp/ibb/This Day|This Day]]|language=en}}</ref> == Itie Speaker == Ke mme usen edinam mboho udiana 8 eke Idem Esit Edo ke usen 16 ke ọfiọn June 2023, Blessing Agbebaku ama akabare nte Owo Ibanga (Speaker) ke mme mbiowo edinam utom isia isong 24 mme mboho oro.<ref name=":3">{{Wp/ibb/Cite web |last=Jeremiah |first=Urowayino |date=2023-06-16 |title=Agbebaku emerges Speaker of Edo 8th Assembly |url=https://www.vanguardngr.com/2023/06/agbebaku-emerges-speaker-of-edo-8th-assembly/ |access-date=2026-07-21 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":2" /> Ke ini ẹmekde enye, Agbebaku ama ŋwɔŋɔ ndise kpukpru owo enyɔŋ, nnyuŋ nnam utom ke emem ye kpukpru mme andibuana nte mme nka nka mbre mbre-ukara m̀mò, ye unyene odudu usem mbet ye ndise nte ekwọrọde mbet ke Ufọk Ibet Edo State man ọfọn ye mbon Edo State.<ref name=":3" /><ref name=":2" /> Ke ini edi enye ekedide Akwa Eteutom Ufọk Ibet, Ufọk Ibet oro ẹmekere ẹban̄a mme ibet ye mme ubiere emi ẹban̄ade ukara ye utom ukpeme, ke adan̄aemi mme adausụn̄ Ufọk Ibet oro ẹkesọn̄ọde ẹyire ke edidianakiet ke ufọt Ufọk Ibet ye Ukara emi edide andinam ibet man ẹnam edinam n̄kọri usọp usọp ke Edo State.<ref>{{Wp/ibb/Cite news |last=Bode |date=2023-10-31 |title=Edo Assembly has no rift with Obaseki – Speaker — National Accord Newspaper % |url=https://www.nationalaccordnewspaper.com/edo-assembly-has-no-rift-with-obaseki-speaker/ |access-date=2026-07-21 |language=en-US|newspaper=National Accord}}</ref> == References == {{Wp/ibb/Reflist}} {{DEFAULTSORT:Agbebaku, Blessing}} [[Category:Wp/ibb]] [[Category:Wp/ibb/Peoples Democratic Party (Nigeria) politicians]] [[Category:Wp/ibb/Legislative speakers in Nigeria]] [[Category:Wp/ibb/Politicians from Edo State]] [[Category:Wp/ibb/Year of birth missing (living people)]] [[Category:Wp/ibb/Living people]] {{Wp/ibb/EdoNG-politician-stub}} h2tvqxoi0t4o6r9qlonxu1pqpyh1oua 7336535 7336534 2026-09-26T06:02:41Z Victorpeter001 2654202 I edited an article 7336535 wikitext text/x-wiki '''Blessing Sheriff Agbebaku''' edi anditịŋ ikọ ọyọhọ itiaita ke Ufọk Ibet [[Wp/ibb/Edo State|State Edo]], onyọŋ edi asọnyịŋ mbre ukara ke Nigeria. Enye edi owo otu [[Wp/ibb/All Progressives Congress|All Progressives Congress]] (APC) emi ada ada [[Wp/ibb/Owan West|Owan West]] Constituency, ke Edem Usien Edo Senatorial District.<ref name=":0">{{Wp/ibb/Cite news |last=Ibileke |first=Jethro |date=June 16, 2023 |title=Blessing Agbebaku elected Speaker of 8th Edo House of Assembly |url=https://pmnewsnigeria.com/2023/06/16/blessing-agbebaku-elected-speaker-of-8th-edo-house-of-assembly/ |location=Lagos, Nigeria|newspaper=[[Wp/ibb/P.M. News|P.M. News]]}}</ref> Agbebaku ekedi Chief of Staff enọ Speaker ke ọyọhọ ntiñnnịm ikọ ition-iba ye iba (7th) ke Edo State House of Assembly, Marcus Onobun, mbemiso enye akakabade edi Speaker. Enye ama ada anyanya nte andisịne ke nka unọ ibet ye mme ufọk itie utom Edo State (Edo State House of Assembly) anọ ikpehe Owan West ke ufang isua 2007 sịm 2011, mbemiso enye afiakke aka do nte andisịne nka unọ ibet ndien mme owo emen enye nte Akwa Ada-uso (Speaker) ke isua 2023.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Nntak uwem ye Ukpebnkpọ == Emana Agbebaku ke [[Wp/ibb/Edo State|Edo State]], ke Nigeria ke usen ọfiọn̄ duopeba, ke isua tọsin kiet ye ikie usụkkiet ye usụkkiet ye duopeba (November 12, 1972). Enye akaka ufọkn̄wed kpri, n̄ka n̄kan ye secondary ke [[Wp/ibb/Edo State|Edo State]]. Enye akebọ bọchẹlọ digirii (B.Sc.) ke nwed ukpebn̄kpọ ubat ye unyam-ye-urua (Economics and Statistics) ke [[Wp/ibb/Ufọknwed Ntaifiọk Benin|Ufọknwed Ntaifiọk Benin]].<ref name=":1">{{Wp/ibb/Cite news |title=Meet Blessing Agbebaku, elected Speaker of Edo 8th Assembly|url=https://newswirengr.com/2023/06/16/meet-blessing-agbebaku-elected-speaker-of-edo-8th-assembly/ |access-date=22 April 2026 |newspaper=newswirengr.com|language=en}}</ref> == Mbre ukara == Agbebaku ebekedi akwa asuan-etop (chief of staff) ẹnọ Akwama-Ikọ (Speaker) ọyọhọ ition-iba Esop Ibet Edo State, [[Wp/ibb/Marcus Onobun|Marcus Onobun]]. Ẹma ẹmek Agbebaku nte owo nka ufọk ibet Edo ke isua 2007, enye nko ama anam utom oro tutu esịm isua 2011, emi enye ọkpọkpọn̄de ufọk ibet oro.<ref name=":2">{{Wp/ibb/Cite news |last=Daniels |first=Ajiri |date=16 June 2023 |title=Blessing Agbebaku emerges 8th Edo Assembly Speaker |url=https://sunnewsonline.com/blessing-agbebaku-emerges-8th-edo-assembly-speaker/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=8 May 2024 |newspaper=[[Wp/ibb/The Sun (Nigeria)|The Sun]]|language=en}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=Edo State: Emergence of Agbebaku as Speaker Ends Marginalisation of Owan People, Says Political Group - THISDAYLIVE |url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2023/06/20/edo-state-emergence-of-agbebaku-as-speaker-ends-marginalisation-of-owan-people-says-political-group |access-date=8 May 2024 |newspaper=[[Wp/ibb/This Day|This Day]]|language=en}}</ref> [[Wp/ibb/Natasha Osawaru|Natasha Osawaru]] eke PDP emi ada enyịn nọ [[Wp/ibb/Egor|Egor]] Constituency ama anam motion ete ẹmek enye nte Speaker, ndien [[Wp/ibb/Addeh Isibor|Addeh Isibor]] emi nko odude ke PDP ada enyịn nọ [[Wp/ibb/Esan North East I|Esan North East I]] ama asọñọ motion oro ada. Kpukpru owo 24 ke ufọk ibet oro ema ẹmek Agbebaku nte speaker ke unana ubiọñọ ndomoket.<ref>{{Wp/ibb/Cite news |last=Ochoga |first=Patrick |date=16 June 2023 |title=JUST-IN: Agbebaku Emerges New Speaker Of Edo Assembly |url=https://leadership.ng/just-in-agbebaku-emerges-new-speaker-of-edo-assembly/ |access-date=8 May 2024 |language=en-US|newspaper=[[Wp/ibb/Leadership (newspaper)|Leadership]]}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |last=Ogbuagu |first=Francis |last2=Telegraph |first2=New |date=16 June 2023 |title=How Blessing Agbebaku Emerged Edo Assembly Speaker - New Telegraph |url=https://newtelegraphng.com/how-blessing-agbebaku-emerged-edo-assembly-speaker/,%20https://newtelegraphng.com/how-blessing-agbebaku-emerged-edo-assembly-speaker/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=8 May 2024 |newspaper=[[Wp/ibb/New Telegraph|New Telegraph]]|language=en-US}}</ref> Ke ofiong ition, Agbebaku ama ọwọrọ ke PDP aka [[Wp/ibb/All Progressive Congress|All Progressive Congress]] (APC).<ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=Edo Assembly speaker, others defect to APC|url=https://businessday.ng/politics/article/edo-assembly-speaker-others-defect-to-apc/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=23 April 2026 |newspaper=[[Wp/ibb/BusinessDay (Nigeria)|BusinessDay]]|language=en}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=I defected to APC to retain the position of Speaker – Blessing Agbebaku|url=https://dailypost.ng/2025/05/07/i-defected-to-apc-to-retain-the-position-of-speaker-blessing-agbebaku/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=23 April 2026 |newspaper=[[Wp/ibb/Daily Post (Nigeria)|Daily Post]]|language=en}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite news |title=Breaking: Edo Assembly Speaker, Other PDP Members Defect to APC|url=https://www.thisdaylive.com/2025/05/06/breaking-edo-assembly-speaker-other-pdp-members-defect-to-apc/ |access-date=23 April 2026 |newspaper=[[Wp/ibb/This Day|This Day]]|language=en}}</ref> == Itie Speaker == Ke mme usen edinam mboho udiana 8 eke Idem Esit Edo ke usen 16 ke ọfiọn June 2023, Blessing Agbebaku ama akabare nte Owo Ibanga (Speaker) ke mme mbiowo edinam utom isia isong 24 mme mboho oro.<ref name=":3">{{Wp/ibb/Cite web |last=Jeremiah |first=Urowayino |date=2023-06-16 |title=Agbebaku emerges Speaker of Edo 8th Assembly |url=https://www.vanguardngr.com/2023/06/agbebaku-emerges-speaker-of-edo-8th-assembly/ |access-date=2026-07-21 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":2" /> Ke ini ẹmekde enye, Agbebaku ama ŋwɔŋɔ ndise kpukpru owo enyɔŋ, nnyuŋ nnam utom ke emem ye kpukpru mme andibuana nte mme nka nka mbre mbre-ukara m̀mò, ye unyene odudu usem mbet ye ndise nte ekwọrọde mbet ke Ufọk Ibet Edo State man ọfọn ye mbon Edo State.<ref name=":3" /><ref name=":2" /> Ke ini edi enye ekedide Akwa Eteutom Ufọk Ibet, Ufọk Ibet oro ẹmekere ẹban̄a mme ibet ye mme ubiere emi ẹban̄ade ukara ye utom ukpeme, ke adan̄aemi mme adausụn̄ Ufọk Ibet oro ẹkesọn̄ọde ẹyire ke edidianakiet ke ufọt Ufọk Ibet ye Ukara emi edide andinam ibet man ẹnam edinam n̄kọri usọp usọp ke Edo State.<ref>{{Wp/ibb/Cite news |last=Bode |date=2023-10-31 |title=Edo Assembly has no rift with Obaseki – Speaker — National Accord Newspaper % |url=https://www.nationalaccordnewspaper.com/edo-assembly-has-no-rift-with-obaseki-speaker/ |access-date=2026-07-21 |language=en-US|newspaper=National Accord}}</ref> == References == {{Wp/ibb/Reflist}} {{DEFAULTSORT:Agbebaku, Blessing}} [[Category:Wp/ibb]] [[Category:Wp/ibb/Peoples Democratic Party (Nigeria) politicians]] [[Category:Wp/ibb/Legislative speakers in Nigeria]] [[Category:Wp/ibb/Politicians from Edo State]] [[Category:Wp/ibb/Year of birth missing (living people)]] [[Category:Wp/ibb/Living people]] {{Wp/ibb/EdoNG-politician-stub}} taqga2sr3li8hp5ec5la3h80i13g0ya 0 3814322 7336536 2026-09-26T06:14:02Z Victorpeter001 2654202 About to translate 7336536 wikitext text/x-wiki 4)Mojisola Adekunle-Obasanjo Mojisola Adekunle-Obasanjo (10 Usien Ukim 1944 – 4 Usien Aniende 2009) ama edi owo udiana usen ukeme ukara ye owo nkan mbio ukara ke Naijiria. Enye ọkọtọñọ ñka udọk-owo ke Nigeria (Masses Movement of Nigeria - MMN) ke isua 1998, edi enye ama adadọọk ndidemise ke ñka oro man akama itie itie-obong idung ke unyọk-ubọk eke isua 2003, Se enye akadinge nsek anwan kiet kpōt emi akayakde idem Ke nwed vot nnkañ-ikwọ mme adausung ukara eke afo 2007. Akedi enye ama edi n̄wan n̄kukụk ke mbemiso enye ama odude nte Obon̄ Ukara Naijiria, Olusegun Obasanjo. Adekunle-Obasanjo akpa ke usen ita n̄kpọ usen inan̄ ke Obio Ọfiọn̄ June 2009, ke ufọk n̄wan eyen esie ke Ikoyi, Lagos ke mîkanake n̄kpọ nte ikọ. Nditọ inan̄ ye ediwak nditọ nditọ esie ẹkebọhọ uwem ẹka iso ẹdu. ubọk utọm mbre ukara: Mojisola amautom nte nka-utom ndise-nsio (radiologist) ke Udön̄wan̄ Naijiria (Nigerian Army) ke ediwak ini uwem utom esie mbem iso enye aka ndiduọk utom man aka ndiobodọk mbon ukara (run for office). Ke isua 2003, Mojisola ama adọk uwọrọ-iso nte andiyene udọñ mme andimma edide andikara idụt ye andikara ukpediñe (State). Enye ama obọ ibat mme vote 157,560 ke ofụri ofụri, eke edide ukem nte 0.40% ke otu mme vote oro ẹkade ẹkewụt. Enye mme afiak efehe mbre ŋkọk-ukara ke isua 2007 ke Nigeria edi ẹmakan enye. '''Mojisola Adekunle-Obasanjo'''{{Wp/ibb/Audio|LL-Q34311 (yor)-Abike25-Mojisola Adekunle-Obasanjo.wav|listen}} (10 August 1944 &ndash; 4 June 2009) was a Nigerian [[Wp/ibb/Officer (armed forces)|military officer]] and politician. She founded the Masses Movement of Nigeria (MMN) party in 1998, which she ran under as a candidate for the presidency in the [[Wp/ibb/2003 Nigerian presidential election|2003 elections]], which she happened to be the only female contender on the ballot paper for the [[Wp/ibb/2007 Nigerian presidential election|2007 presidential elections]].<ref>{{Wp/ibb/Cite news|url=http://news.biafranigeriaworld.com/archive/2004/apr/03/0041.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701153858/http://news.biafranigeriaworld.com/archive/2004/apr/03/0041.html|url-status=usurped|archive-date=July 1, 2019|title=We’ll mobilise the masses, says Moji Obasanjo!|author=Celestine Okafor|publisher=Vanguard media|date=April 3, 2004|accessdate=April 22, 2014}}</ref> She was also the ex-wife of former Nigerian President [[Wp/ibb/Olusegun Obasanjo|Olusegun Obasanjo]].<ref>{{Wp/ibb/Cite news|url=http://www.mynewswatchtimesng.com/women-politics-challenges-rwandan-example/|title=Women in Politics: Challenges, and the Rwandan Example|publisher=Newswatch Times|author=James Ezema|accessdate=April 22, 2015}}</ref> Adekunle-Obasanjo died on 4 June 2009, at her daughter's residence at Ikoyi, [[Wp/ibb/Lagos State|Lagos]] after a brief illness.<ref>{{Wp/ibb/Cite news|url=http://leadership.ng/news/415316/female-presidential-candidates-how-far-can-they-go!|title=Female Presidential Candidates: How Far can They Go?|author=Godwin Mbachu|accessdate=April 22, 2015|date=March 5, 2015|newspaper=[[Wp/ibb/Leadership (newspaper)|Leadership]]}}</ref> She was survived by four children and numerous grandchildren. == Political career == Mojisola worked as a [[Wp/ibb/Radiology|Radiologist]] with the Nigerian Army for most of her career before she retired to run for office.<ref>{{Wp/ibb/Cite web |last1=All Africa |title=Nigeria: Moji Obasanjo Dies at 65 |url=https://allafrica.com/stories/200906080214.html |website=AllAfrica}}</ref> In 2003, Mojisola ran as a presidential candidate in the national and Gubernatorial election. She received a total number of 157,560 votes which was equivalent to 0.40% of the approved votes.<ref>{{Wp/ibb/Cite book |last1=Gupta |first1=K.R |title=Studies in World Affairs, Vol. 1 |date=2005 |publisher=Atlantic Publishers & Distributors (P) Ltd. |location=India |isbn=9788126904952 |page=116 |edition=1}}</ref> She also ran in the 2007 Nigerian Elections and was defeated.<ref>{{Wp/ibb/Cite news |last1=Sahara Reporters |title=Major Moji Obasanjo is Dead!-PM News, Lagos |url=http://saharareporters.com/2009/06/04/major-moji-obasanjo-dead-pm-news-lagos |location=New York City, United States|newspaper=[[Wp/ibb/Sahara Reporters|Sahara Reporters]]|accessdate=11 March 2019}}</ref> ==References== {{Wp/ibb/Reflist}} == External links == * [http://www.inecnigeria.org/index.php?do=political&id=45 MMN] * [https://web.archive.org/web/20070426200836/http://www.sunnewsonline.com/webpages/politics/2007/jan/11/politics-11-01-2007-001.htm Sun News Online] * [https://www.facebook.com/thehistoryville/photos/a.1778822608895869/1991438720967589/?type=3] {{Wp/ibb/Authority control}} {{DEFAULTSORT:Adekunle-Obasanjo, Mojisola}} [[Category:Wp/ibb]] [[Category:Wp/ibb/1944 births]] [[Category:Wp/ibb/2009 deaths]] [[Category:Wp/ibb/Nigerian Army officers]] [[Category:Wp/ibb/Obasanjo family]] [[Category:Wp/ibb/Nigerian female military personnel]] [[Category:Wp/ibb/Candidates in the Nigerian general election, 2003]] [[Category:Wp/ibb/Candidates in the Nigerian general election, 2007]] [[Category:Wp/ibb/21st-century Nigerian women politicians]] [[Category:Wp/ibb/21st-century Nigerian politicians]] {{Wp/ibb/Nigeria-politician-stub}} {{Wp/ibb/Nigeria-mil-bio-stub}} k3u8b5fv76aht6u63gulh23bnzza80f 7336538 7336536 2026-09-26T06:28:10Z Victorpeter001 2654202 I translated an article 7336538 wikitext text/x-wiki 4)Mojisola Adekunle-Obasanjo Mojisola Adekunle-Obasanjo (10 Usien Ukim 1944 – 4 Usien Aniende 2009) ama edi owo udiana usen ukeme ukara ye owo nkan mbio ukara ke Naijiria. Enye ọkọtọñọ ñka udọk-owo ke Nigeria (Masses Movement of Nigeria - MMN) ke isua 1998, edi enye ama adadọọk ndidemise ke ñka oro man akama itie itie-obong idung ke unyọk-ubọk eke isua 2003, Se enye akadinge nsek anwan kiet kpōt emi akayakde idem Ke nwed vot nnkañ-ikwọ mme adausung ukara eke afo 2007. Akedi enye ama edi n̄wan n̄kukụk ke mbemiso enye ama odude nte Obon̄ Ukara Naijiria, Olusegun Obasanjo. Adekunle-Obasanjo akpa ke usen ita n̄kpọ usen inan̄ ke Obio Ọfiọn̄ June 2009, ke ufọk n̄wan eyen esie ke Ikoyi, Lagos ke mîkanake n̄kpọ nte ikọ. Nditọ inan̄ ye ediwak nditọ nditọ esie ẹkebọhọ uwem ẹka iso ẹdu. ubọk utọm mbre ukara: Mojisola amautom nte nka-utom ndise-nsio (radiologist) ke Udön̄wan̄ Naijiria (Nigerian Army) ke ediwak ini uwem utom esie mbem iso enye aka ndiduọk utom man aka ndiobodọk mbon ukara (run for office). Ke isua 2003, Mojisola ama adọk uwọrọ-iso nte andiyene udọñ mme andimma edide andikara idụt ye andikara ukpediñe (State). Enye ama obọ ibat mme vote 157,560 ke ofụri ofụri, eke edide ukem nte 0.40% ke otu mme vote oro ẹkade ẹkewụt. Enye mme afiak efehe mbre ŋkọk-ukara ke isua 2007 ke Nigeria edi ẹmakan enye. '''Mojisola Adekunle-Obasanjo''' (10 Usien Ukim 1944 – 4 Usien Aniende 2009) ama edi owo udiana usen ukeme ukara ye owo nkan mbio ukara ke Naijiria. Enye ọkọtọñọ ñka udọk-owo ke Nigeria (Masses Movement of Nigeria - MMN) ke isua 1998, edi enye ama adadọọk ndidemise ke ñka oro man akama itie itie-obong idung ke [[Wp/ibb/Unyọk-ubọk eke isua 2003|unyọk-ubọk eke isua 2003]], Se enye akadinge nsek anwan kiet kpōt emi akayakde idem Ke nwed vot nnkañ-ikwọ mme adausung ukara eke afo 2007.<ref>{{Cite news|url=http://news.biafranigeriaworld.com/archive/2004/apr/03/0041.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701153858/http://news.biafranigeriaworld.com/archive/2004/apr/03/0041.html|url-status=usurped|archive-date=July 1, 2019|title=We’ll mobilise the masses, says Moji Obasanjo!|author=Celestine Okafor|publisher=Vanguard media|date=April 3, 2004|accessdate=April 22, 2014}}</ref> Akedi enye ama edi n̄wan n̄kukụk ke mbemiso enye ama odude nte Obon̄ Ukara Naijiria, [[Wp/ibb/Olusegun Obasanjo|Olusegun Obasanjo]].<ref>{{Cite news|url=http://www.mynewswatchtimesng.com/women-politics-challenges-rwandan-example/|title=Women in Politics: Challenges, and the Rwandan Example|publisher=Newswatch Times|author=James Ezema|accessdate=April 22, 2015}}</ref> Adekunle-Obasanjo akpa ke usen ita n̄kpọ usen inan̄ ke Obio Ọfiọn̄ June 2009, ke ufọk n̄wan eyen esie ke Ikoyi, [[Wp/ibb/Lagos|Lagos]] ke mîkanake n̄kpọ nte ikọ.<ref>{{Cite news|url=http://leadership.ng/news/415316/female-presidential-candidates-how-far-can-they-go!|title=Female Presidential Candidates: How Far can They Go?|author=Godwin Mbachu|accessdate=April 22, 2015|date=March 5, 2015|newspaper=[[Leadership (newspaper)|Leadership]]}}</ref> Nditọ inan̄ ye ediwak nditọ nditọ esie ẹkebọhọ uwem ẹka iso ẹdu. == Political career == Mojisola worked as a [[Radiology|Radiologist]] with the Nigerian Army for most of her career before she retired to run for office.<ref>{{Cite web |last1=All Africa |title=Nigeria: Moji Obasanjo Dies at 65 |url=https://allafrica.com/stories/200906080214.html |website=AllAfrica}}</ref> In 2003, Mojisola ran as a presidential candidate in the national and Gubernatorial election. She received a total number of 157,560 votes which was equivalent to 0.40% of the approved votes.<ref>{{Cite book |last1=Gupta |first1=K.R |title=Studies in World Affairs, Vol. 1 |date=2005 |publisher=Atlantic Publishers & Distributors (P) Ltd. |location=India |isbn=9788126904952 |page=116 |edition=1}}</ref> She also ran in the 2007 Nigerian Elections and was defeated.<ref>{{Cite news |last1=Sahara Reporters |title=Major Moji Obasanjo is Dead!-PM News, Lagos |url=http://saharareporters.com/2009/06/04/major-moji-obasanjo-dead-pm-news-lagos |location=New York City, United States|newspaper=[[Sahara Reporters]]|accessdate=11 March 2019}}</ref> ==References== {{Reflist}} == External links == * [http://www.inecnigeria.org/index.php?do=political&id=45 MMN] * [https://web.archive.org/web/20070426200836/http://www.sunnewsonline.com/webpages/politics/2007/jan/11/politics-11-01-2007-001.htm Sun News Online] * [https://www.facebook.com/thehistoryville/photos/a.1778822608895869/1991438720967589/?type=3] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Adekunle-Obasanjo, Mojisola}} [[Category:Wp/ibb]] [[Category:1944 births]] [[Category:2009 deaths]] [[Category:Nigerian Army officers]] [[Category:Obasanjo family]] [[Category:Nigerian female military personnel]] [[Category:Candidates in the Nigerian general election, 2003]] [[Category:Candidates in the Nigerian general election, 2007]] [[Category:21st-century Nigerian women politicians]] [[Category:21st-century Nigerian politicians]] {{Nigeria-politician-stub}} {{Nigeria-mil-bio-stub}} 5zo4gz8pyj5z79e641pffdvty0j7qbv 7336539 7336538 2026-09-26T06:35:13Z Victorpeter001 2654202 I translated an article 7336539 wikitext text/x-wiki 4)Mojisola Adekunle-Obasanjo Mojisola Adekunle-Obasanjo (10 Usien Ukim 1944 – 4 Usien Aniende 2009) ama edi owo udiana usen ukeme ukara ye owo nkan mbio ukara ke Naijiria. Enye ọkọtọñọ ñka udọk-owo ke Nigeria (Masses Movement of Nigeria - MMN) ke isua 1998, edi enye ama adadọọk ndidemise ke ñka oro man akama itie itie-obong idung ke unyọk-ubọk eke isua 2003, Se enye akadinge nsek anwan kiet kpōt emi akayakde idem Ke nwed vot nnkañ-ikwọ mme adausung ukara eke afo 2007. Akedi enye ama edi n̄wan n̄kukụk ke mbemiso enye ama odude nte Obon̄ Ukara Naijiria, Olusegun Obasanjo. Adekunle-Obasanjo akpa ke usen ita n̄kpọ usen inan̄ ke Obio Ọfiọn̄ June 2009, ke ufọk n̄wan eyen esie ke Ikoyi, Lagos ke mîkanake n̄kpọ nte ikọ. Nditọ inan̄ ye ediwak nditọ nditọ esie ẹkebọhọ uwem ẹka iso ẹdu. ubọk utọm mbre ukara: Mojisola amautom nte nka-utom ndise-nsio (radiologist) ke Udön̄wan̄ Naijiria (Nigerian Army) ke ediwak ini uwem utom esie mbem iso enye aka ndiduọk utom man aka ndiobodọk mbon ukara (run for office). Ke isua 2003, Mojisola ama adọk uwọrọ-iso nte andiyene udọñ mme andimma edide andikara idụt ye andikara ukpediñe (State). Enye ama obọ ibat mme vote 157,560 ke ofụri ofụri, eke edide ukem nte 0.40% ke otu mme vote oro ẹkade ẹkewụt. Enye mme afiak efehe mbre ŋkọk-ukara ke isua 2007 ke Nigeria edi ẹmakan enye. '''Mojisola Adekunle-Obasanjo''' (10 Usien Ukim 1944 – 4 Usien Aniende 2009) ama edi owo udiana usen ukeme ukara ye owo nkan mbio ukara ke Naijiria. Enye ọkọtọñọ ñka udọk-owo ke Nigeria (Masses Movement of Nigeria - MMN) ke isua 1998, edi enye ama adadọọk ndidemise ke ñka oro man akama itie itie-obong idung ke [[Wp/ibb/Unyọk-ubọk eke isua 2003|unyọk-ubọk eke isua 2003]], Se enye akadinge nsek anwan kiet kpōt emi akayakde idem Ke nwed vot nnkañ-ikwọ mme adausung ukara eke afo 2007.<ref>{{Cite news|url=http://news.biafranigeriaworld.com/archive/2004/apr/03/0041.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701153858/http://news.biafranigeriaworld.com/archive/2004/apr/03/0041.html|url-status=usurped|archive-date=July 1, 2019|title=We’ll mobilise the masses, says Moji Obasanjo!|author=Celestine Okafor|publisher=Vanguard media|date=April 3, 2004|accessdate=April 22, 2014}}</ref> Akedi enye ama edi n̄wan n̄kukụk ke mbemiso enye ama odude nte Obon̄ Ukara Naijiria, [[Wp/ibb/Olusegun Obasanjo|Olusegun Obasanjo]].<ref>{{Cite news|url=http://www.mynewswatchtimesng.com/women-politics-challenges-rwandan-example/|title=Women in Politics: Challenges, and the Rwandan Example|publisher=Newswatch Times|author=James Ezema|accessdate=April 22, 2015}}</ref> Adekunle-Obasanjo akpa ke usen ita n̄kpọ usen inan̄ ke Obio Ọfiọn̄ June 2009, ke ufọk n̄wan eyen esie ke Ikoyi, [[Wp/ibb/Lagos|Lagos]] ke mîkanake n̄kpọ nte ikọ.<ref>{{Cite news|url=http://leadership.ng/news/415316/female-presidential-candidates-how-far-can-they-go!|title=Female Presidential Candidates: How Far can They Go?|author=Godwin Mbachu|accessdate=April 22, 2015|date=March 5, 2015|newspaper=[[Leadership (newspaper)|Leadership]]}}</ref> Nditọ inan̄ ye ediwak nditọ nditọ esie ẹkebọhọ uwem ẹka iso ẹdu. == Ubọk utọm mbre ukara == Mojisola amautom nte [[Wp/ibb/Nka-utom ndise-nsio (radiologist)|nka-utom ndise-nsio (radiologist)]] ke Udön̄wan̄ Naijiria (Nigerian Army) ke ediwak ini uwem utom esie mbem iso enye aka ndiduọk utom man aka ndiobodọk mbon ukara (run for office).<ref>{{Cite web |last1=All Africa |title=Nigeria: Moji Obasanjo Dies at 65 |url=https://allafrica.com/stories/200906080214.html |website=AllAfrica}}</ref> Ke isua 2003, Mojisola ama adọk uwọrọ-iso nte andiyene udọñ mme andimma edide andikara idụt ye andikara ukpediñe (State). Enye ama obọ ibat mme vote 157,560 ke ofụri ofụri, eke edide ukem nte 0.40% ke otu mme vote oro ẹkade ẹkewụt.<ref>{{Cite book |last1=Gupta |first1=K.R |title=Studies in World Affairs, Vol. 1 |date=2005 |publisher=Atlantic Publishers & Distributors (P) Ltd. |location=India |isbn=9788126904952 |page=116 |edition=1}}</ref> Enye mme afiak efehe mbre ŋkọk-ukara ke isua 2007 ke Nigeria edi ẹmakan enye.<ref>{{Cite news |last1=Sahara Reporters |title=Major Moji Obasanjo is Dead!-PM News, Lagos |url=http://saharareporters.com/2009/06/04/major-moji-obasanjo-dead-pm-news-lagos |location=New York City, United States|newspaper=[[Sahara Reporters]]|accessdate=11 March 2019}}</ref> ==References== {{Reflist}} == External links == * [http://www.inecnigeria.org/index.php?do=political&id=45 MMN] * [https://web.archive.org/web/20070426200836/http://www.sunnewsonline.com/webpages/politics/2007/jan/11/politics-11-01-2007-001.htm Sun News Online] * [https://www.facebook.com/thehistoryville/photos/a.1778822608895869/1991438720967589/?type=3] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Adekunle-Obasanjo, Mojisola}} [[Category:Wp/ibb]] [[Category:1944 births]] [[Category:2009 deaths]] [[Category:Nigerian Army officers]] [[Category:Obasanjo family]] [[Category:Nigerian female military personnel]] [[Category:Candidates in the Nigerian general election, 2003]] [[Category:Candidates in the Nigerian general election, 2007]] [[Category:21st-century Nigerian women politicians]] [[Category:21st-century Nigerian politicians]] {{Nigeria-politician-stub}} {{Nigeria-mil-bio-stub}} q40qaevvlq9fanlpf3mqpnjtcuvuf55 7336540 7336539 2026-09-26T06:36:55Z Victorpeter001 2654202 I edited a page 7336540 wikitext text/x-wiki '''Mojisola Adekunle-Obasanjo''' (10 Usien Ukim 1944 – 4 Usien Aniende 2009) ama edi owo udiana usen ukeme ukara ye owo nkan mbio ukara ke Naijiria. Enye ọkọtọñọ ñka udọk-owo ke Nigeria (Masses Movement of Nigeria - MMN) ke isua 1998, edi enye ama adadọọk ndidemise ke ñka oro man akama itie itie-obong idung ke [[Wp/ibb/Unyọk-ubọk eke isua 2003|unyọk-ubọk eke isua 2003]], Se enye akadinge nsek anwan kiet kpōt emi akayakde idem Ke nwed vot nnkañ-ikwọ mme adausung ukara eke afo 2007.<ref>{{Wp/ibb/Cite news|url=http://news.biafranigeriaworld.com/archive/2004/apr/03/0041.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701153858/http://news.biafranigeriaworld.com/archive/2004/apr/03/0041.html|url-status=usurped|archive-date=July 1, 2019|title=We’ll mobilise the masses, says Moji Obasanjo!|author=Celestine Okafor|publisher=Vanguard media|date=April 3, 2004|accessdate=April 22, 2014}}</ref> Akedi enye ama edi n̄wan n̄kukụk ke mbemiso enye ama odude nte Obon̄ Ukara Naijiria, [[Wp/ibb/Olusegun Obasanjo|Olusegun Obasanjo]].<ref>{{Wp/ibb/Cite news|url=http://www.mynewswatchtimesng.com/women-politics-challenges-rwandan-example/|title=Women in Politics: Challenges, and the Rwandan Example|publisher=Newswatch Times|author=James Ezema|accessdate=April 22, 2015}}</ref> Adekunle-Obasanjo akpa ke usen ita n̄kpọ usen inan̄ ke Obio Ọfiọn̄ June 2009, ke ufọk n̄wan eyen esie ke Ikoyi, [[Wp/ibb/Lagos|Lagos]] ke mîkanake n̄kpọ nte ikọ.<ref>{{Wp/ibb/Cite news|url=http://leadership.ng/news/415316/female-presidential-candidates-how-far-can-they-go!|title=Female Presidential Candidates: How Far can They Go?|author=Godwin Mbachu|accessdate=April 22, 2015|date=March 5, 2015|newspaper=[[Wp/ibb/Leadership (newspaper)|Leadership]]}}</ref> Nditọ inan̄ ye ediwak nditọ nditọ esie ẹkebọhọ uwem ẹka iso ẹdu. == Ubọk utọm mbre ukara == Mojisola amautom nte [[Wp/ibb/Nka-utom ndise-nsio (radiologist)|nka-utom ndise-nsio (radiologist)]] ke Udön̄wan̄ Naijiria (Nigerian Army) ke ediwak ini uwem utom esie mbem iso enye aka ndiduọk utom man aka ndiobodọk mbon ukara (run for office).<ref>{{Wp/ibb/Cite web |last1=All Africa |title=Nigeria: Moji Obasanjo Dies at 65 |url=https://allafrica.com/stories/200906080214.html |website=AllAfrica}}</ref> Ke isua 2003, Mojisola ama adọk uwọrọ-iso nte andiyene udọñ mme andimma edide andikara idụt ye andikara ukpediñe (State). Enye ama obọ ibat mme vote 157,560 ke ofụri ofụri, eke edide ukem nte 0.40% ke otu mme vote oro ẹkade ẹkewụt.<ref>{{Wp/ibb/Cite book |last1=Gupta |first1=K.R |title=Studies in World Affairs, Vol. 1 |date=2005 |publisher=Atlantic Publishers & Distributors (P) Ltd. |location=India |isbn=9788126904952 |page=116 |edition=1}}</ref> Enye mme afiak efehe mbre ŋkọk-ukara ke isua 2007 ke Nigeria edi ẹmakan enye.<ref>{{Wp/ibb/Cite news |last1=Sahara Reporters |title=Major Moji Obasanjo is Dead!-PM News, Lagos |url=http://saharareporters.com/2009/06/04/major-moji-obasanjo-dead-pm-news-lagos |location=New York City, United States|newspaper=[[Wp/ibb/Sahara Reporters|Sahara Reporters]]|accessdate=11 March 2019}}</ref> ==References== {{Wp/ibb/Reflist}} == External links == * [http://www.inecnigeria.org/index.php?do=political&id=45 MMN] * [https://web.archive.org/web/20070426200836/http://www.sunnewsonline.com/webpages/politics/2007/jan/11/politics-11-01-2007-001.htm Sun News Online] * [https://www.facebook.com/thehistoryville/photos/a.1778822608895869/1991438720967589/?type=3] {{Wp/ibb/Authority control}} {{DEFAULTSORT:Adekunle-Obasanjo, Mojisola}} [[Category:Wp/ibb]] [[Category:Wp/ibb/1944 births]] [[Category:Wp/ibb/2009 deaths]] [[Category:Wp/ibb/Nigerian Army officers]] [[Category:Wp/ibb/Obasanjo family]] [[Category:Wp/ibb/Nigerian female military personnel]] [[Category:Wp/ibb/Candidates in the Nigerian general election, 2003]] [[Category:Wp/ibb/Candidates in the Nigerian general election, 2007]] [[Category:Wp/ibb/21st-century Nigerian women politicians]] [[Category:Wp/ibb/21st-century Nigerian politicians]] {{Wp/ibb/Nigeria-politician-stub}} {{Wp/ibb/Nigeria-mil-bio-stub}} 375sejeuai2b8tduj73tv1rk53tz12u 0 3814323 7336537 2026-09-26T06:16:51Z Saloum2 2705324 Created page with "Jingar hane ti han beeri, alaada mo ti woo din da. Jingarey ga boobo, i ga dumi - dumi, i ga waani - waani. Affoo kul goo nda nga fondaa. Alsilaama jingar tanayaŋ ti: Almadan, Cibsi,Mawlud...... ‎Addin jingar fooyaŋ ti Nowel, pak.... ‎Politiki jingar ra, sanda Sektanbur 22, borey ga garsiisi polotiki borey nda hinoo borey jine. I ga liiliwaloo zigandi, k'a foo, borey ga Maali suboo don, mee - šenniyaŋ nda hoorayyaŋ ga tee, borey ga kobi, harawey ga karandi, k..." 7336537 wikitext text/x-wiki Jingar hane ti han beeri, alaada mo ti woo din da. Jingarey ga boobo, i ga dumi - dumi, i ga waani - waani. Affoo kul goo nda nga fondaa. Alsilaama jingar tanayaŋ ti: Almadan, Cibsi,Mawlud...... ‎Addin jingar fooyaŋ ti Nowel, pak.... ‎Politiki jingar ra, sanda Sektanbur 22, borey ga garsiisi polotiki borey nda hinoo borey jine. I ga liiliwaloo zigandi, k'a foo, borey ga Maali suboo don, mee - šenniyaŋ nda hoorayyaŋ ga tee, borey ga kobi, harawey ga karandi, konkaššayaŋ ga tee. Maali polotiki jingar tanayaŋ ti: soojey jingaroo ( 20 žanwiye , 8 Marsi Afrik wooyey jingaroo,26 Marsi ,1 Me kan ti goykey jingaroo, 25 Me kaŋ ti Afriki kul jingaroo). Lasaltaray jingarey sanda hiijay, Cebu, i ga ŋaa i ga daam dii. Woyey ga taalam, i ga boori.cililoo nda gaanoo nda kobiyanoo ga tee de! Borey ga gaara cere se. ta7w4g0um7qjz1nfqcyn69s60rc53xn 0 3814324 7336541 2026-09-26T06:56:15Z Victorpeter001 2654202 I translated an article 7336541 wikitext text/x-wiki 5) Segun Adekola Segun Adekola edi anọ n̄kpọ ukara Naijiria, nyụn̄ ndi owo n̄ka n̄kpọ ukara emi ada anọ Ekiti South West/lkere/Ise/Orun Federal Constituency ke Ufọk Ukara Ibet (House of Representatives). Enye emana ke usen usukkiet ke ọfiọn̄ usụkkiet ke isua 1964, oto Ekiti State. Ẹkemek enye ẹsịn ke Ufọk Ubọn̄ Ibet (House of Assembly) ke isua unyam-ndisọi 2015 ke idak nka mbre mbume Peoples Democratic Party (PDP). '''Segun Adekola''' edi anọ n̄kpọ ukara [[Wp/ibb/Naijiria|Naijiria]], nyụn̄ ndi owo n̄ka n̄kpọ ukara emi ada anọ Ekiti South West/lkere/Ise/Orun Federal [[Wp/ibb/Constituency|Constituency]] ke [[Wp/ibb/Ufọk Ukara Ibet (House of Representatives)|Ufọk Ukara Ibet (House of Representatives)]]. Enye emana ke usen usukkiet ke ọfiọn̄ usụkkiet ke isua 1964, oto Ekiti State. Ẹkemek enye ẹsịn ke Ufọk Ubọn̄ Ibet (House of Assembly) ke isua unyam-ndisọi 2015 ke idak nka mbre mbume [[Wp/ibb/Peoples Democratic Party|Peoples Democratic Party]] (PDP).<ref>{{Cite web |title=Citizen Science Nigeria |url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/segun-adekola |access-date=2025-01-08 |website=citizensciencenigeria.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Hon. Segun Adekola biography, net worth, age, family, contact & picture |url=https://www.manpower.com.ng/people/16758/hon-segun-adekola |access-date=2025-01-08 |website=www.manpower.com.ng}}</ref> == References == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Adekola, Segun}} [[Category:1964 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Peoples Democratic Party members of the House of Representatives (Nigeria)]] [[Category:Politicians from Ekiti State]] {{Ekiti-politician-stub}} fogfjb0xqva3jpr9uc90m1iu93tjbnq 7336542 7336541 2026-09-26T06:57:48Z Victorpeter001 2654202 I edited a page 7336542 wikitext text/x-wiki '''Segun Adekola''' edi anọ n̄kpọ ukara [[Wp/ibb/Naijiria|Naijiria]], nyụn̄ ndi owo n̄ka n̄kpọ ukara emi ada anọ Ekiti South West/lkere/Ise/Orun Federal [[Wp/ibb/Constituency|Constituency]] ke [[Wp/ibb/Ufọk Ukara Ibet (House of Representatives)|Ufọk Ukara Ibet (House of Representatives)]]. Enye emana ke usen usukkiet ke ọfiọn̄ usụkkiet ke isua 1964, oto Ekiti State. Ẹkemek enye ẹsịn ke Ufọk Ubọn̄ Ibet (House of Assembly) ke isua unyam-ndisọi 2015 ke idak nka mbre mbume [[Wp/ibb/Peoples Democratic Party|Peoples Democratic Party]] (PDP).<ref>{{Wp/ibb/Cite web |title=Citizen Science Nigeria |url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/segun-adekola |access-date=2025-01-08 |website=citizensciencenigeria.org |language=en}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite web |title=Hon. Segun Adekola biography, net worth, age, family, contact & picture |url=https://www.manpower.com.ng/people/16758/hon-segun-adekola |access-date=2025-01-08 |website=www.manpower.com.ng}}</ref> == References == {{Wp/ibb/Reflist}} {{DEFAULTSORT:Adekola, Segun}} [[Category:Wp/ibb]] [[Category:Wp/ibb/1964 births]] [[Category:Wp/ibb/Living people]] [[Category:Wp/ibb/Peoples Democratic Party members of the House of Representatives (Nigeria)]] [[Category:Wp/ibb/Politicians from Ekiti State]] {{Wp/ibb/Ekiti-politician-stub}} td28ckq4e4cd8ztdow1b36x8brysew2 7336543 7336542 2026-09-26T06:59:21Z Victorpeter001 2654202 I linked a word 7336543 wikitext text/x-wiki '''Segun Adekola''' edi anọ n̄kpọ ukara [[Wp/ibb/Naijiria|Naijiria]], nyụn̄ ndi owo n̄ka n̄kpọ ukara emi ada anọ Ekiti South West/lkere/Ise/Orun Federal [[Wp/ibb/Constituency|Constituency]] ke [[Wp/ibb/Ufọk Ukara Ibet (House of Representatives)|Ufọk Ukara Ibet (House of Representatives)]]. Enye emana ke usen usukkiet ke ọfiọn̄ usụkkiet ke isua 1964, oto [[Wp/ibb/Ekiti State|Ekiti State]]. Ẹkemek enye ẹsịn ke Ufọk Ubọn̄ Ibet (House of Assembly) ke isua unyam-ndisọi 2015 ke idak nka mbre mbume [[Wp/ibb/Peoples Democratic Party|Peoples Democratic Party]] (PDP).<ref>{{Wp/ibb/Cite web |title=Citizen Science Nigeria |url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/segun-adekola |access-date=2025-01-08 |website=citizensciencenigeria.org |language=en}}</ref><ref>{{Wp/ibb/Cite web |title=Hon. Segun Adekola biography, net worth, age, family, contact & picture |url=https://www.manpower.com.ng/people/16758/hon-segun-adekola |access-date=2025-01-08 |website=www.manpower.com.ng}}</ref> == References == {{Wp/ibb/Reflist}} {{DEFAULTSORT:Adekola, Segun}} [[Category:Wp/ibb]] [[Category:Wp/ibb/1964 births]] [[Category:Wp/ibb/Living people]] [[Category:Wp/ibb/Peoples Democratic Party members of the House of Representatives (Nigeria)]] [[Category:Wp/ibb/Politicians from Ekiti State]] {{Wp/ibb/Ekiti-politician-stub}} 4r13mvp91mb4yarzo3j3gkrr0jgdasb 0 3814325 7336544 2026-09-26T07:06:18Z Victorpeter001 2654202 About to translate 7336544 wikitext text/x-wiki 6)Lumumba Dah Adeh Lumumba Dah Adeh a edi okwo-mbre-mbume ukara, anam-urua, o-diọñ-ñkpọ-uyọhọ-ubọk, ye andi-se-mbuban mbre-isọñ-ukot ke idung Nigeria nte nko andinwam mme ubuene oto ke Bassa Local Government ke Plateau State, Nigeria. Uwem mbre ukara: Adeh Lumumba Dah amautom ke Utong Ibọm Itie Isụn̄ Plateau nte owo Ufọk Ibet (House of Representatives), nte ada mme owo Jos North/Bassa ke ntre tọn̄ọ ke 1999 tutu ke 2003. Enye nko ama akan ke akpa umek-owo (primaries) ke Local Government Bassa emi nka mbre ukara esie anamde. Enye ama anam utom nte Ata Andinwam (Special Assistant) ọnọ Ada-iso Idung (President) abanga mme nkanika mbet idung (National Assembly). Ke usen 28en Usen Udia 2022, Adeh Lumumba Dah ama kpọp idem ke ndọk ntọn̄ọ otu n̄kpọ nte n̄wed emi enye ama wet ọnọ chairman otu n̄kpọ All Progressives Congress (APC) ke Plateau State. '''Lumumba Dah Adeh''' is a Nigerian [[Wp/ibb/Politician|politician]], businessman, [[Wp/ibb/Engineer|engineer]], football administrator, and philanthropist from Bassa Local Government in [[Wp/ibb/Plateau State|Plateau State]], [[Wp/ibb/Nigeria|Nigeria]].<ref name="auto1">{{Wp/ibb/Cite web |last= |first= |date=2022-05-28 |title=Hon. Lumumba Adeh withdraws from Senatorial race, says result already determined |url=https://nigeriastar.news.blog/2022/05/28/hon-lumumba-adeh-withdraws-from-senatorial-race-says-result-already-determined/ |access-date=2024-12-28 |website=nigeriastar.news.blog |language=en}}</ref><ref name="auto">{{Wp/ibb/Cite news |date=2021-11-10 |title=Jos North/Bassa By-Election: Lumumba Da Adeh Emerge Bassa APC Candidate |url=https://independent.ng/jos-north-bassa-by-election-lumumba-da-adeh-emerge-bassa-apc-candidate/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2024-12-28 |language=en-GB|newspaper=[[Wp/ibb/Independent (Nigeria)|Independent]]}}</ref> == Career and political life == Adeh Lumumba Dah served in the Plateau State National Assembly as a member of the House of Representatives, representing the Jos North/Bassa Federal Constituency from 1999 to 2003. He also won the Bassa Local Government primaries election conducted by his party. He served as the Special Assistant to the President on National Assembly Matters. On 28 May 2022, Adeh Lumumba Dah withdrew from his party primaries election through a letter addressed to the Plateau State All Progressives Congress (APC) Party chairman.<ref name="auto1"/><ref name="auto"/><ref>{{Wp/ibb/Cite news |url=https://www.premiumtimesng.com/news/more-news/337531-deputy-speaker-appoints-spokesperson-other-officers.html?tztc=1 |author=Nasir Ayutogo|date=June 28, 2019 |access-date=2025-01-04 |title=Deputy Speaker appoints spokesperson other officers |newspaper=[[Wp/ibb/Premium Times|Premium Times]]}}</ref> == References == {{Wp/ibb/Reflist}} [[Category:Wp/ibb/People from Plateau State]] [[Category:Wp/ibb/All Progressives Congress members of the House of Representatives (Nigeria)]] {{DEFAULTSORT:Adeh, Lumumba Dah}} [[Category:Wp/ibb]] [[Category:Wp/ibb/Year of birth missing (living people)]] [[Category:Wp/ibb/Living people]] {{Wp/ibb/PlateauNG-politician-stub}} 8gl7i3yyg6eilok78axzxmmnl0x0u0x 7336548 7336544 2026-09-26T07:12:08Z Victorpeter001 2654202 I translated an article 7336548 wikitext text/x-wiki 6)Lumumba Dah Adeh Lumumba Dah Adeh a edi okwo-mbre-mbume ukara, anam-urua, o-diọñ-ñkpọ-uyọhọ-ubọk, ye andi-se-mbuban mbre-isọñ-ukot ke idung Nigeria nte nko andinwam mme ubuene oto ke Bassa Local Government ke Plateau State, Nigeria. Uwem mbre ukara: Adeh Lumumba Dah amautom ke Utong Ibọm Itie Isụn̄ Plateau nte owo Ufọk Ibet (House of Representatives), nte ada mme owo Jos North/Bassa ke ntre tọn̄ọ ke 1999 tutu ke 2003. Enye nko ama akan ke akpa umek-owo (primaries) ke Local Government Bassa emi nka mbre ukara esie anamde. Enye ama anam utom nte Ata Andinwam (Special Assistant) ọnọ Ada-iso Idung (President) abanga mme nkanika mbet idung (National Assembly). Ke usen 28en Usen Udia 2022, Adeh Lumumba Dah ama kpọp idem ke ndọk ntọn̄ọ otu n̄kpọ nte n̄wed emi enye ama wet ọnọ chairman otu n̄kpọ All Progressives Congress (APC) ke Plateau State. '''Lumumba Dah Adeh''' a edi okwo-mbre-mbume ukara, anam-urua, o-diọñ-ñkpọ-uyọhọ-ubọk, ye andi-se-mbuban mbre-isọñ-ukot ke idung Nigeria nte nko andinwam mme ubuene oto ke Bassa Local Government ke [[Wp/ibb/Plateau State|Plateau State]], [[Wp/ibb/Nigeria|Nigeria]].<ref name="auto1">{{Wp/ibb/Cite web |last= |first= |date=2022-05-28 |title=Hon. Lumumba Adeh withdraws from Senatorial race, says result already determined |url=https://nigeriastar.news.blog/2022/05/28/hon-lumumba-adeh-withdraws-from-senatorial-race-says-result-already-determined/ |access-date=2024-12-28 |website=nigeriastar.news.blog |language=en}}</ref><ref name="auto">{{Wp/ibb/Cite news |date=2021-11-10 |title=Jos North/Bassa By-Election: Lumumba Da Adeh Emerge Bassa APC Candidate |url=https://independent.ng/jos-north-bassa-by-election-lumumba-da-adeh-emerge-bassa-apc-candidate/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2024-12-28 |language=en-GB|newspaper=[[Wp/ibb/Independent (Nigeria)|Independent]]}}</ref> == Uwem mbre ukara == Adeh Lumumba Dah amautom ke Utong Ibọm Itie Isụn̄ Plateau nte owo Ufọk Ibet (House of Representatives), nte ada mme owo Jos North/Bassa ke ntre tọn̄ọ ke 1999 tutu ke 2003. Enye nko ama akan ke akpa umek-owo (primaries) ke Local Government Bassa emi nka mbre ukara esie anamde. Enye ama anam utom nte Ata Andinwam (Special Assistant) ọnọ Ada-iso Idung (President) abanga mme nkanika mbet idung (National Assembly). Ke usen 28en Usen Udia 2022, Adeh Lumumba Dah ama kpọp idem ke ndọk ntọn̄ọ otu n̄kpọ nte n̄wed emi enye ama wet ọnọ chairman otu n̄kpọ All Progressives Congress (APC) ke Plateau State.<ref name="auto1"/><ref name="auto"/><ref>{{Wp/ibb/Cite news |url=https://www.premiumtimesng.com/news/more-news/337531-deputy-speaker-appoints-spokesperson-other-officers.html?tztc=1 |author=Nasir Ayutogo|date=June 28, 2019 |access-date=2025-01-04 |title=Deputy Speaker appoints spokesperson other officers |newspaper=[[Wp/ibb/Premium Times|Premium Times]]}}</ref> == References == {{Wp/ibb/Reflist}} [[Category:Wp/ibb/People from Plateau State]] [[Category:Wp/ibb/All Progressives Congress members of the House of Representatives (Nigeria)]] {{DEFAULTSORT:Adeh, Lumumba Dah}} [[Category:Wp/ibb]] [[Category:Wp/ibb/Year of birth missing (living people)]] [[Category:Wp/ibb/Living people]] {{Wp/ibb/PlateauNG-politician-stub}} jqjg7r2tplgardg19wt79tedy5fi3d4 7336549 7336548 2026-09-26T07:13:29Z Victorpeter001 2654202 I edited a page 7336549 wikitext text/x-wiki '''Lumumba Dah Adeh''' a edi okwo-mbre-mbume ukara, anam-urua, o-diọñ-ñkpọ-uyọhọ-ubọk, ye andi-se-mbuban mbre-isọñ-ukot ke idung Nigeria nte nko andinwam mme ubuene oto ke Bassa Local Government ke [[Wp/ibb/Plateau State|Plateau State]], [[Wp/ibb/Nigeria|Nigeria]].<ref name="auto1">{{Wp/ibb/Cite web |last= |first= |date=2022-05-28 |title=Hon. Lumumba Adeh withdraws from Senatorial race, says result already determined |url=https://nigeriastar.news.blog/2022/05/28/hon-lumumba-adeh-withdraws-from-senatorial-race-says-result-already-determined/ |access-date=2024-12-28 |website=nigeriastar.news.blog |language=en}}</ref><ref name="auto">{{Wp/ibb/Cite news |date=2021-11-10 |title=Jos North/Bassa By-Election: Lumumba Da Adeh Emerge Bassa APC Candidate |url=https://independent.ng/jos-north-bassa-by-election-lumumba-da-adeh-emerge-bassa-apc-candidate/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2024-12-28 |language=en-GB|newspaper=[[Wp/ibb/Independent (Nigeria)|Independent]]}}</ref> == Uwem mbre ukara == Adeh Lumumba Dah amautom ke Utong Ibọm Itie Isụn̄ Plateau nte owo Ufọk Ibet (House of Representatives), nte ada mme owo Jos North/Bassa ke ntre tọn̄ọ ke 1999 tutu ke 2003. Enye nko ama akan ke akpa umek-owo (primaries) ke Local Government Bassa emi nka mbre ukara esie anamde. Enye ama anam utom nte Ata Andinwam (Special Assistant) ọnọ Ada-iso Idung (President) abanga mme nkanika mbet idung (National Assembly). Ke usen 28en Usen Udia 2022, Adeh Lumumba Dah ama kpọp idem ke ndọk ntọn̄ọ otu n̄kpọ nte n̄wed emi enye ama wet ọnọ chairman otu n̄kpọ All Progressives Congress (APC) ke Plateau State.<ref name="auto1"/><ref name="auto"/><ref>{{Wp/ibb/Cite news |url=https://www.premiumtimesng.com/news/more-news/337531-deputy-speaker-appoints-spokesperson-other-officers.html?tztc=1 |author=Nasir Ayutogo|date=June 28, 2019 |access-date=2025-01-04 |title=Deputy Speaker appoints spokesperson other officers |newspaper=[[Wp/ibb/Premium Times|Premium Times]]}}</ref> == References == {{Wp/ibb/Reflist}} [[Category:Wp/ibb/People from Plateau State]] [[Category:Wp/ibb/All Progressives Congress members of the House of Representatives (Nigeria)]] {{DEFAULTSORT:Adeh, Lumumba Dah}} [[Category:Wp/ibb]] [[Category:Wp/ibb/Year of birth missing (living people)]] [[Category:Wp/ibb/Living people]] {{Wp/ibb/PlateauNG-politician-stub}} sr4je4lby7baz670wno8hgnt0lixy17 828 3814326 7336546 2026-09-26T07:08:52Z ङघिञ 2644823 Created page with "-- Version: 2023-07-10 -- Module to implement use of a blacklist and whitelist for infobox fields -- Can take a named parameter |qid which is the Wikidata ID for the article -- if not supplied, it will use the Wikidata ID associated with the current page. -- Fields in blacklist are never to be displayed, i.e. module must return nil in all circumstances -- Fields in whitelist return local value if it exists or the Wikidata value otherwise -- The name of the field that thi..." 7336546 Scribunto text/plain -- Version: 2023-07-10 -- Module to implement use of a blacklist and whitelist for infobox fields -- Can take a named parameter |qid which is the Wikidata ID for the article -- if not supplied, it will use the Wikidata ID associated with the current page. -- Fields in blacklist are never to be displayed, i.e. module must return nil in all circumstances -- Fields in whitelist return local value if it exists or the Wikidata value otherwise -- The name of the field that this function is called from is passed in named parameter |name -- The name is compulsory when blacklist or whitelist is used, -- so the module returns nil if it is not supplied. -- blacklist is passed in named parameter |suppressfields (or |spf) -- whitelist is passed in named parameter |fetchwikidata (or |fwd) require("strict") local p = {} local cdate -- initialise as nil and only load _complex_date function if needed -- Module:Complex date is loaded lazily and has the following dependencies: -- Module:Calendar -- Module:ISOdate -- Module:DateI18n -- Module:I18n/complex date -- Module:Ordinal -- Module:I18n/ordinal -- Module:Yesno -- Module:Formatnum -- Module:Linguistic -- -- The following, taken from https://www.mediawiki.org/wiki/Wikibase/DataModel#Dates_and_times, -- is needed to use Module:Complex date which seemingly requires date precision as a string. -- It would work better if only the authors of the mediawiki page could spell 'millennium'. local dp = { [6] = "millennium", [7] = "century", [8] = "decade", [9] = "year", [10] = "month", [11] = "day", } local i18n = { ["errors"] = { ["property-not-found"] = "Property not found.", ["No property supplied"] = "No property supplied", ["entity-not-found"] = "Wikidata entity not found.", ["unknown-claim-type"] = "Unknown claim type.", ["unknown-entity-type"] = "Unknown entity type.", ["qualifier-not-found"] = "Qualifier not found.", ["site-not-found"] = "Wikimedia project not found.", ["labels-not-found"] = "No labels found.", ["descriptions-not-found"] = "No descriptions found.", ["aliases-not-found"] = "No aliases found.", ["unknown-datetime-format"] = "Unknown datetime format.", ["local-article-not-found"] = "Article is available on Wikidata, but not on Wikipedia", ["dab-page"] = " (dab)", }, ["months"] = { "January", "February", "March", "April", "May", "June", "July", "August", "September", "October", "November", "December" }, ["century"] = "century", ["BC"] = "BC", ["BCE"] = "BCE", ["ordinal"] = { [1] = "st", [2] = "nd", [3] = "rd", ["default"] = "th" }, ["filespace"] = "File", ["Unknown"] = "Unknown", ["NaN"] = "Not a number", -- set the following to the name of a tracking category, -- e.g. "[[Category:Articles with missing Wikidata information]]", or "" to disable: ["missinginfocat"] = "[[Category:Articles with missing Wikidata information]]", ["editonwikidata"] = "Edit this on Wikidata", ["latestdatequalifier"] = function (date) return "before " .. date end, -- some languages, e.g. Bosnian use a period as a suffix after each number in a date ["datenumbersuffix"] = "", ["list separator"] = ", ", ["multipliers"] = { [0] = "", [3] = " thousand", [6] = " million", [9] = " billion", [12] = " trillion", } } -- This allows an internationisation module to override the above table if 'en' ~= mw.getContentLanguage():getCode() then require("Module:i18n").loadI18n("Module:WikidataIB/i18n", i18n) end -- This piece of html implements a collapsible container. Check the classes exist on your wiki. local collapsediv = '<div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%; overflow:auto;" data-expandtext="{{int:show}}" data-collapsetext="{{int:hide}}">' -- Some items should not be linked. -- Each wiki can create a list of those in Module:WikidataIB/nolinks -- It should return a table called itemsindex, containing true for each item not to be linked local donotlink = {} local nolinks_exists, nolinks = pcall(mw.loadData, "Module:WikidataIB/nolinks") if nolinks_exists then donotlink = nolinks.itemsindex end -- To satisfy Wikipedia:Manual of Style/Titles, certain types of items are italicised, and others are quoted. -- The submodule [[Module:WikidataIB/titleformats]] lists the entity-ids used in 'instance of' (P31), -- which allows this module to identify the values that should be formatted. -- WikidataIB/titleformats exports a table p.formats, which is indexed by entity-id, and contains the value " or '' local formats = {} local titleformats_exists, titleformats = pcall(mw.loadData, "Module:WikidataIB/titleformats") if titleformats_exists then formats = titleformats.formats end ------------------------------------------------------------------------------- -- Private functions ------------------------------------------------------------------------------- -- ------------------------------------------------------------------------------- -- makeOrdinal needs to be internationalised along with the above: -- takes cardinal number as a numeric and returns the ordinal as a string -- we need three exceptions in English for 1st, 2nd, 3rd, 21st, .. 31st, etc. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local makeOrdinal = function(cardinal) local ordsuffix = i18n.ordinal.default if cardinal % 10 == 1 then ordsuffix = i18n.ordinal[1] elseif cardinal % 10 == 2 then ordsuffix = i18n.ordinal[2] elseif cardinal % 10 == 3 then ordsuffix = i18n.ordinal[3] end -- In English, 1, 21, 31, etc. use 'st', but 11, 111, etc. use 'th' -- similarly for 12 and 13, etc. if (cardinal % 100 == 11) or (cardinal % 100 == 12) or (cardinal % 100 == 13) then ordsuffix = i18n.ordinal.default end return tostring(cardinal) .. ordsuffix end ------------------------------------------------------------------------------- -- findLang takes a "langcode" parameter if supplied and valid -- otherwise it tries to create it from the user's set language ({{int:lang}}) -- failing that it uses the wiki's content language. -- It returns a language object ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local findLang = function(langcode) local langobj langcode = mw.text.trim(langcode or "") if mw.language.isKnownLanguageTag(langcode) then langobj = mw.language.new( langcode ) else langcode = mw.getCurrentFrame():callParserFunction('int', {'lang'}) if mw.language.isKnownLanguageTag(langcode) then langobj = mw.language.new( langcode ) else langobj = mw.language.getContentLanguage() end end return langobj end ------------------------------------------------------------------------------- -- _getItemLangCode takes a qid parameter (using the current page's qid if blank) -- If the item for that qid has property country (P17) it looks at the first preferred value -- If the country has an official language (P37), it looks at the first preferred value -- If that official language has a language code (P424), it returns the first preferred value -- Otherwise it returns nothing. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local _getItemLangCode = function(qid) qid = mw.text.trim(qid or ""):upper() if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return end local prop17 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P17")[1] if not prop17 or prop17.mainsnak.snaktype ~= "value" then return end local qid17 = prop17.mainsnak.datavalue.value.id local prop37 = mw.wikibase.getBestStatements(qid17, "P37")[1] if not prop37 or prop37.mainsnak.snaktype ~= "value" then return end local qid37 = prop37.mainsnak.datavalue.value.id local prop424 = mw.wikibase.getBestStatements(qid37, "P424")[1] if not prop424 or prop424.mainsnak.snaktype ~= "value" then return end return prop424.mainsnak.datavalue.value end ------------------------------------------------------------------------------- -- roundto takes a number (x) -- and returns it rounded to (sf) significant figures ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local roundto = function(x, sf) if x == 0 then return 0 end local s = 1 if x < 0 then x = -x s = -1 end if sf < 1 then sf = 1 end local p = 10 ^ (math.floor(math.log10(x)) - sf + 1) x = math.floor(x / p + 0.5) * p * s -- if it's integral, cast to an integer: if x == math.floor(x) then x = math.floor(x) end return x end ------------------------------------------------------------------------------- -- decimalToDMS takes a decimal degrees (x) with precision (p) -- and returns degrees/minutes/seconds according to the precision ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local decimalToDMS = function(x, p) -- if p is not supplied, use a precision around 0.1 seconds if not tonumber(p) then p = 1e-4 end local d = math.floor(x) local ms = (x - d) * 60 if p > 0.5 then -- precision is > 1/2 a degree if ms > 30 then d = d + 1 end ms = 0 end local m = math.floor(ms) local s = (ms - m) * 60 if p > 0.008 then -- precision is > 1/2 a minute if s > 30 then m = m +1 end s = 0 elseif p > 0.00014 then -- precision is > 1/2 a second s = math.floor(s + 0.5) elseif p > 0.000014 then -- precision is > 1/20 second s = math.floor(10 * s + 0.5) / 10 elseif p > 0.0000014 then -- precision is > 1/200 second s = math.floor(100 * s + 0.5) / 100 else -- cap it at 3 dec places for now s = math.floor(1000 * s + 0.5) / 1000 end return d, m, s end ------------------------------------------------------------------------------- -- decimalPrecision takes a decimal (x) with precision (p) -- and returns x rounded approximately to the given precision -- precision should be between 1 and 1e-6, preferably a power of 10. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local decimalPrecision = function(x, p) local s = 1 if x < 0 then x = -x s = -1 end -- if p is not supplied, pick an arbitrary precision if not tonumber(p) then p = 1e-4 elseif p > 1 then p = 1 elseif p < 1e-6 then p = 1e-6 else p = 10 ^ math.floor(math.log10(p)) end x = math.floor(x / p + 0.5) * p * s -- if it's integral, cast to an integer: if x == math.floor(x) then x = math.floor(x) end -- if it's less than 1e-4, it will be in exponent form, so return a string with 6dp -- 9e-5 becomes 0.000090 if math.abs(x) < 1e-4 then x = string.format("%f", x) end return x end ------------------------------------------------------------------------------- -- formatDate takes a datetime of the usual format from mw.wikibase.entity:formatPropertyValues -- like "1 August 30 BCE" as parameter 1 -- and formats it according to the df (date format) and bc parameters -- df = ["dmy" / "mdy" / "y"] default will be "dmy" -- bc = ["BC" / "BCE"] default will be "BCE" ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local format_Date = function(datetime, dateformat, bc) local datetime = datetime or "1 August 30 BCE" -- in case of nil value -- chop off multiple vales and/or any hours, mins, etc. -- keep anything before punctuation - we just want a single date: local dateval = string.match( datetime, "[%w ]+") local dateformat = string.lower(dateformat or "dmy") -- default to dmy local bc = string.upper(bc or "") -- can't use nil for bc -- we only want to accept two possibilities: BC or default to BCE if bc == "BC" then bc = "&nbsp;" .. i18n["BC"] -- prepend a non-breaking space. else bc = "&nbsp;" .. i18n["BCE"] end local postchrist = true -- start by assuming no BCE local dateparts = {} for word in string.gmatch(dateval, "%w+") do if word == "BCE" or word == "BC" then -- *** internationalise later *** postchrist = false else -- we'll keep the parts that are not 'BCE' in a table dateparts[#dateparts + 1] = word end end if postchrist then bc = "" end -- set AD dates to no suffix *** internationalise later *** local sep = "&nbsp;" -- separator is nbsp local fdate = table.concat(dateparts, sep) -- set formatted date to same order as input -- if we have day month year, check dateformat if #dateparts == 3 then if dateformat == "y" then fdate = dateparts[3] elseif dateformat == "mdy" then fdate = dateparts[2] .. sep .. dateparts[1] .. "," .. sep .. dateparts[3] end elseif #dateparts == 2 and dateformat == "y" then fdate = dateparts[2] end return fdate .. bc end ------------------------------------------------------------------------------- -- dateFormat is the handler for properties that are of type "time" -- It takes timestamp, precision (6 to 11 per mediawiki), dateformat (y/dmy/mdy), BC format (BC/BCE), -- a plaindate switch (yes/no/adj) to en/disable "sourcing circumstances"/use adjectival form, -- any qualifiers for the property, the language, and any adjective to use like 'before'. -- It passes the date through the "complex date" function -- and returns a string with the internatonalised date formatted according to preferences. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: findLang(); cdate(); dp[] ------------------------------------------------------------------------------- local dateFormat = function(timestamp, dprec, df, bcf, pd, qualifiers, lang, adj, model) -- output formatting according to preferences (y/dmy/mdy/ymd) df = (df or ""):lower() -- if ymd is required, return the part of the timestamp in YYYY-MM-DD form -- but apply Year zero#Astronomers fix: 1 BC = 0000; 2 BC = -0001; etc. if df == "ymd" then if timestamp:sub(1,1) == "+" then return timestamp:sub(2,11) else local yr = tonumber(timestamp:sub(2,5)) - 1 yr = ("000" .. yr):sub(-4) if yr ~= "0000" then yr = "-" .. yr end return yr .. timestamp:sub(6,11) end end -- A year can be stored like this: "+1872-00-00T00:00:00Z", -- which is processed here as if it were the day before "+1872-01-01T00:00:00Z", -- and that's the last day of 1871, so the year is wrong. -- So fix the month 0, day 0 timestamp to become 1 January instead: timestamp = timestamp:gsub("%-00%-00T", "-01-01T") -- just in case date precision is missing dprec = dprec or 11 -- override more precise dates if required dateformat is year alone: if df == "y" and dprec > 9 then dprec = 9 end -- complex date only deals with precisions from 6 to 11, so clip range dprec = dprec>11 and 11 or dprec dprec = dprec<6 and 6 or dprec -- BC format is "BC" or "BCE" bcf = (bcf or ""):upper() -- plaindate only needs the first letter (y/n/a) pd = (pd or ""):sub(1,1):lower() if pd == "" or pd == "n" or pd == "f" or pd == "0" then pd = false end -- in case language isn't passed lang = lang or findLang().code -- set adj as empty if nil adj = adj or "" -- extract the day, month, year from the timestamp local bc = timestamp:sub(1, 1)=="-" and "BC" or "" local year, month, day = timestamp:match("[+-](%d*)-(%d*)-(%d*)T") local iso = tonumber(year) -- if year is missing, let it throw an error -- this will adjust the date format to be compatible with cdate -- possible formats are Y, YY, YYY0, YYYY, YYYY-MM, YYYY-MM-DD if dprec == 6 then iso = math.floor( (iso - 1) / 1000 ) + 1 end if dprec == 7 then iso = math.floor( (iso - 1) / 100 ) + 1 end if dprec == 8 then iso = math.floor( iso / 10 ) .. "0" end if dprec == 10 then iso = year .. "-" .. month end if dprec == 11 then iso = year .. "-" .. month .. "-" .. day end -- add "circa" (Q5727902) from "sourcing circumstances" (P1480) local sc = not pd and qualifiers and qualifiers.P1480 if sc then for k1, v1 in pairs(sc) do if v1.datavalue and v1.datavalue.value.id == "Q5727902" then adj = "circa" break end end end -- deal with Julian dates: -- no point in saying that dates before 1582 are Julian - they are by default -- doesn't make sense for dates less precise than year -- we can suppress it by setting |plaindate, e.g. for use in constructing categories. local calendarmodel = "" if tonumber(year) > 1582 and dprec > 8 and not pd and model == "http://www.wikidata.org/entity/Q1985786" then calendarmodel = "julian" end if not cdate then cdate = require("Module:Complex date")._complex_date end local fdate = cdate(calendarmodel, adj, tostring(iso), dp[dprec], bc, "", "", "", "", lang, 1) -- this may have QuickStatements info appended to it in a div, so remove that fdate = fdate:gsub(' <div style="display: none;">[^<]*</div>', '') -- it may also be returned wrapped in a microformat, so remove that fdate = fdate:gsub("<[^>]*>", "") -- there may be leading zeros that we should remove fdate = fdate:gsub("^0*", "") -- if a plain date is required, then remove any links (like BC linked) if pd then fdate = fdate:gsub("%[%[.*|", ""):gsub("]]", "") end -- if 'circa', use the abbreviated form *** internationalise later *** fdate = fdate:gsub('circa ', '<abbr title="circa">c.</abbr>&nbsp;') -- deal with BC/BCE if bcf == "BCE" then fdate = fdate:gsub('BC', 'BCE') end -- deal with mdy format if df == "mdy" then fdate = fdate:gsub("(%d+) (%w+) (%d+)", "%2 %1, %3") end -- deal with adjectival form *** internationalise later *** if pd == "a" then fdate = fdate:gsub(' century', '-century') end return fdate end ------------------------------------------------------------------------------- -- parseParam takes a (string) parameter, e.g. from the list of frame arguments, -- and makes "false", "no", and "0" into the (boolean) false -- it makes the empty string and nil into the (boolean) value passed as default -- allowing the parameter to be true or false by default. -- It returns a boolean. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local parseParam = function(param, default) if type(param) == "boolean" then param = tostring(param) end if param and param ~= "" then param = param:lower() if (param == "false") or (param:sub(1,1) == "n") or (param == "0") then return false else return true end else return default end end ------------------------------------------------------------------------------- -- _getSitelink takes the qid of a Wikidata entity passed as |qid= -- It takes an optional parameter |wiki= to determine which wiki is to be checked for a sitelink -- If the parameter is blank, then it uses the local wiki. -- If there is a sitelink to an article available, it returns the plain text link to the article -- If there is no sitelink, it returns nil. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local _getSitelink = function(qid, wiki) qid = (qid or ""):upper() if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return nil end wiki = wiki or "" local sitelink if wiki == "" then sitelink = mw.wikibase.getSitelink(qid) else sitelink = mw.wikibase.getSitelink(qid, wiki) end return sitelink end ------------------------------------------------------------------------------- -- _getCommonslink takes an optional qid of a Wikidata entity passed as |qid= -- It returns one of the following in order of preference: -- the Commons sitelink of the Wikidata entity - but not if onlycat=true and it's not a category; -- the Commons sitelink of the topic's main category of the Wikidata entity; -- the Commons category of the Wikidata entity - unless fallback=false. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _getSitelink(); parseParam() ------------------------------------------------------------------------------- local _getCommonslink = function(qid, onlycat, fallback) qid = (qid or ""):upper() if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return nil end onlycat = parseParam(onlycat, false) if fallback == "" then fallback = nil end local sitelink = _getSitelink(qid, "commonswiki") if onlycat and sitelink and sitelink:sub(1,9) ~= "Category:" then sitelink = nil end if not sitelink then -- check for topic's main category local prop910 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P910")[1] if prop910 then local tmcid = prop910.mainsnak.datavalue and prop910.mainsnak.datavalue.value.id sitelink = _getSitelink(tmcid, "commonswiki") end if not sitelink then -- check for list's main category local prop1754 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P1754")[1] if prop1754 then local tmcid = prop1754.mainsnak.datavalue and prop1754.mainsnak.datavalue.value.id sitelink = _getSitelink(tmcid, "commonswiki") end end end if not sitelink and fallback then -- check for Commons category (string value) local prop373 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P373")[1] if prop373 then sitelink = prop373.mainsnak.datavalue and prop373.mainsnak.datavalue.value if sitelink then sitelink = "Category:" .. sitelink end end end return sitelink end ------------------------------------------------------------------------------- -- The label in a Wikidata item is subject to vulnerabilities -- that an attacker might try to exploit. -- It needs to be 'sanitised' by removing any wikitext before use. -- If it doesn't exist, return the id for the item -- a second (boolean) value is also returned, value is true when the label exists ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local labelOrId = function(id, lang) if lang == "default" then lang = findLang().code end local label if lang then label = mw.wikibase.getLabelByLang(id, lang) else label = mw.wikibase.getLabel(id) end if label then return mw.text.nowiki(label), true else return id, false end end ------------------------------------------------------------------------------- -- linkedItem takes an entity-id and returns a string, linked if possible. -- This is the handler for "wikibase-item". Preferences: -- 1. Display linked disambiguated sitelink if it exists -- 2. Display linked label if it is a redirect -- 3. TBA: Display an inter-language link for the label if it exists other than in default language -- 4. Display unlinked label if it exists -- 5. Display entity-id for now to indicate a label could be provided -- dtxt is text to be used instead of label, or nil. -- shortname is boolean switch to use P1813 (short name) instead of label if true. -- lang is the current language code. -- uselbl is boolean switch to force display of the label instead of the sitelink (default: false) -- linkredir is boolean switch to allow linking to a redirect (default: false) -- formatvalue is boolean switch to allow formatting as italics or quoted (default: false) ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: labelOrId(); donotlink[] ------------------------------------------------------------------------------- local linkedItem = function(id, args) local lprefix = (args.lp or args.lprefix or args.linkprefix or ""):gsub('"', '') -- toughen against nil values passed local lpostfix = (args.lpostfix or ""):gsub('"', '') local prefix = (args.prefix or ""):gsub('"', '') local postfix = (args.postfix or ""):gsub('"', '') local dtxt = args.dtxt local shortname = args.shortname or args.sn local lang = args.lang or "en" -- fallback to default if missing local uselbl = args.uselabel or args.uselbl uselbl = parseParam(uselbl, false) local linkredir = args.linkredir linkredir = parseParam(linkredir, false) local formatvalue = args.formatvalue or args.fv formatvalue = parseParam(formatvalue, false) -- see if item might need italics or quotes local fmt = "" if next(formats) and formatvalue then for k, v in ipairs( mw.wikibase.getBestStatements(id, "P31") ) do if v.mainsnak.datavalue and formats[v.mainsnak.datavalue.value.id] then fmt = formats[v.mainsnak.datavalue.value.id] break -- pick the first match end end end local disp local sitelink = mw.wikibase.getSitelink(id) local label, islabel if dtxt then label, islabel = dtxt, true elseif shortname then -- see if there is a shortname in our language, and set label to it for k, v in ipairs( mw.wikibase.getBestStatements(id, "P1813") ) do if v.mainsnak.datavalue.value.language == lang then label, islabel = v.mainsnak.datavalue.value.text, true break end -- test for language match end -- loop through values of short name -- if we have no label set, then there was no shortname available if not islabel then label, islabel = labelOrId(id) shortname = false end else label, islabel = labelOrId(id) end if mw.site.siteName ~= "Wikimedia Commons" then if sitelink then if not (dtxt or shortname) then -- if sitelink and label are the same except for case, no need to process further if sitelink:lower() ~= label:lower() then -- strip any namespace or dab from the sitelink local pos = sitelink:find(":") or 0 local slink = sitelink if pos > 0 then local pfx = sitelink:sub(1,pos-1) if mw.site.namespaces[pfx] then -- that prefix is a valid namespace, so remove it slink = sitelink:sub(pos+1) end end -- remove stuff after commas or inside parentheses - ie. dabs slink = slink:gsub("%s%(.+%)$", ""):gsub(",.+$", "") -- if uselbl is false, use sitelink instead of label if not uselbl then -- use slink as display, preserving label case - find("^%u") is true for 1st char uppercase if label:find("^%u") then label = slink:gsub("^(%l)", string.upper) else label = slink:gsub("^(%u)", string.lower) end end end end if donotlink[label] then disp = prefix .. fmt .. label .. fmt .. postfix else disp = "[[" .. lprefix .. sitelink .. lpostfix .. "|" .. prefix .. fmt .. label .. fmt .. postfix .. "]]" end elseif islabel then -- no sitelink, label exists, so check if a redirect with that title exists, if linkredir is true -- display plain label by default disp = prefix .. fmt .. label .. fmt .. postfix if linkredir then local artitle = mw.title.new(label, 0) -- only nil if label has invalid chars if not donotlink[label] and artitle and artitle.redirectTarget then -- there's a redirect with the same title as the label, so let's link to that disp = "[[".. lprefix .. label .. lpostfix .. "|" .. prefix .. fmt .. label .. fmt .. postfix .. "]]" end end -- test if article title exists as redirect on current Wiki else -- no sitelink and no label, so return whatever was returned from labelOrId for now -- add tracking category [[Category:Articles with missing Wikidata information]] -- for enwiki, just return the tracking category if mw.wikibase.getGlobalSiteId() == "enwiki" then disp = i18n.missinginfocat else disp = prefix .. label .. postfix .. i18n.missinginfocat end end else local ccat = mw.wikibase.getBestStatements(id, "P373")[1] if ccat and ccat.mainsnak.datavalue then ccat = ccat.mainsnak.datavalue.value disp = "[[" .. lprefix .. "Category:" .. ccat .. lpostfix .. "|" .. prefix .. label .. postfix .. "]]" elseif sitelink then -- this asumes that if a sitelink exists, then a label also exists disp = "[[" .. lprefix .. sitelink .. lpostfix .. "|" .. prefix .. label .. postfix .. "]]" else -- no sitelink and no Commons cat, so return label from labelOrId for now disp = prefix .. label .. postfix end end return disp end ------------------------------------------------------------------------------- -- sourced takes a table representing a statement that may or may not have references -- it looks for a reference sourced to something not containing the word "wikipedia" -- it returns a boolean = true if it finds a sourced reference. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local sourced = function(claim) if claim.references then for kr, vr in pairs(claim.references) do local ref = mw.wikibase.renderSnaks(vr.snaks) if not ref:find("Wiki") then return true end end end end ------------------------------------------------------------------------------- -- setRanks takes a flag (parameter passed) that requests the values to return -- "b[est]" returns preferred if available, otherwise normal -- "p[referred]" returns preferred -- "n[ormal]" returns normal -- "d[eprecated]" returns deprecated -- multiple values are allowed, e.g. "preferred normal" (which is the default) -- "best" will override the other flags, and set p and n ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local setRanks = function(rank) rank = (rank or ""):lower() -- if nothing passed, return preferred and normal -- if rank == "" then rank = "p n" end local ranks = {} for w in string.gmatch(rank, "%a+") do w = w:sub(1,1) if w == "b" or w == "p" or w == "n" or w == "d" then ranks[w] = true end end -- check if "best" is requested or no ranks requested; and if so, set preferred and normal if ranks.b or not next(ranks) then ranks.p = true ranks.n = true end return ranks end ------------------------------------------------------------------------------- -- parseInput processes the Q-id , the blacklist and the whitelist -- if an input parameter is supplied, it returns that and ends the call. -- it returns (1) either the qid or nil indicating whether or not the call should continue -- and (2) a table containing all of the statements for the propertyID and relevant Qid -- if "best" ranks are requested, it returns those instead of all non-deprecated ranks ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local parseInput = function(frame, input_parm, property_id) -- There may be a local parameter supplied, if it's blank, set it to nil input_parm = mw.text.trim(input_parm or "") if input_parm == "" then input_parm = nil end -- return nil if Wikidata is not available if not mw.wikibase then return false, input_parm end local args = frame.args -- can take a named parameter |qid which is the Wikidata ID for the article. -- if it's not supplied, use the id for the current page local qid = args.qid or "" if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end -- if there's no Wikidata item for the current page return nil if not qid then return false, input_parm end -- The blacklist is passed in named parameter |suppressfields local blacklist = args.suppressfields or args.spf or "" -- The whitelist is passed in named parameter |fetchwikidata local whitelist = args.fetchwikidata or args.fwd or "" if whitelist == "" then whitelist = "NONE" end -- The name of the field that this function is called from is passed in named parameter |name local fieldname = args.name or "" if blacklist ~= "" then -- The name is compulsory when blacklist is used, so return nil if it is not supplied if fieldname == "" then return false, nil end -- If this field is on the blacklist, then return nil if blacklist:find(fieldname) then return false, nil end end -- If we got this far then we're not on the blacklist -- The blacklist overrides any locally supplied parameter as well -- If a non-blank input parameter was supplied return it if input_parm then return false, input_parm end -- We can filter out non-valid properties if property_id:sub(1,1):upper() ~="P" or property_id == "P0" then return false, nil end -- Otherwise see if this field is on the whitelist: -- needs a bit more logic because find will return its second value = 0 if fieldname is "" -- but nil if fieldname not found on whitelist local _, found = whitelist:find(fieldname) found = ((found or 0) > 0) if whitelist ~= 'ALL' and (whitelist:upper() == "NONE" or not found) then return false, nil end -- See what's on Wikidata (the call always returns a table, but it may be empty): local props = {} if args.reqranks.b then props = mw.wikibase.getBestStatements(qid, property_id) else props = mw.wikibase.getAllStatements(qid, property_id) end if props[1] then return qid, props end -- no property on Wikidata return false, nil end ------------------------------------------------------------------------------- -- createicon assembles the "Edit at Wikidata" pen icon. -- It returns a wikitext string inside a span class="penicon" -- if entityID is nil or empty, the ID associated with current page is used -- langcode and propertyID may be nil or empty ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: i18n[]; ------------------------------------------------------------------------------- local createicon = function(langcode, entityID, propertyID) langcode = langcode or "" if not entityID or entityID == "" then entityID= mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end propertyID = propertyID or "" local icon = "&nbsp;<span class='penicon autoconfirmed-show'>[[" -- "&nbsp;<span data-bridge-edit-flow='overwrite' class='penicon'>[[" -> enable Wikidata Bridge .. i18n["filespace"] .. ":OOjs UI icon edit-ltr-progressive.svg |frameless |text-top |10px |alt=" .. i18n["editonwikidata"] .. "|link=https://www.wikidata.org/wiki/" .. entityID if langcode ~= "" then icon = icon .. "?uselang=" .. langcode end if propertyID ~= "" then icon = icon .. "#" .. propertyID end icon = icon .. "|" .. i18n["editonwikidata"] .. "]]</span>" return icon end ------------------------------------------------------------------------------- -- assembleoutput takes the sequence table containing the property values -- and formats it according to switches given. It returns a string or nil. -- It uses the entityID (and optionally propertyID) to create a link in the pen icon. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam(); ------------------------------------------------------------------------------- local assembleoutput = function(out, args, entityID, propertyID) -- sorted is a boolean passed to enable sorting of the values returned -- if nothing or an empty string is passed set it false -- if "false" or "no" or "0" is passed set it false local sorted = parseParam(args.sorted, false) -- noicon is a boolean passed to suppress the trailing "edit at Wikidata" icon -- for use when the value is processed further by the infobox -- if nothing or an empty string is passed set it false -- if "false" or "no" or "0" is passed set it false local noic = parseParam(args.noicon, false) -- list is the name of a template that a list of multiple values is passed through -- examples include "hlist" and "ubl" -- setting it to "prose" produces something like "1, 2, 3, and 4" local list = args.list or "" -- sep is a string that is used to separate multiple returned values -- if nothing or an empty string is passed set it to the default -- any double-quotes " are stripped out, so that spaces may be passed -- e.g. |sep=" - " local sepdefault = i18n["list separator"] local separator = args.sep or "" separator = string.gsub(separator, '"', '') if separator == "" then separator = sepdefault end -- collapse is a number that determines the maximum number of returned values -- before the output is collapsed. -- Zero or not a number result in no collapsing (default becomes 0). local collapse = tonumber(args.collapse) or 0 -- replacetext (rt) is a string that is returned instead of any non-empty Wikidata value -- this is useful for tracking and debugging local replacetext = mw.text.trim(args.rt or args.replacetext or "") -- if there's anything to return, then return a list -- comma-separated by default, but may be specified by the sep parameter -- optionally specify a hlist or ubl or a prose list, etc. local strout if #out > 0 then if sorted then table.sort(out) end -- if there's something to display and a pen icon is wanted, add it the end of the last value local hasdisplay = false for i, v in ipairs(out) do if v ~= i18n.missinginfocat then hasdisplay = true break end end if not noic and hasdisplay then out[#out] = out[#out] .. createicon(args.langobj.code, entityID, propertyID) end if list == "" then strout = table.concat(out, separator) elseif list:lower() == "prose" then strout = mw.text.listToText( out ) else strout = mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title = list, args = out} end if collapse >0 and #out > collapse then strout = collapsediv .. strout .. "</div>" end else strout = nil -- no items had valid reference end if replacetext ~= "" and strout then strout = replacetext end return strout end ------------------------------------------------------------------------------- -- rendersnak takes a table (propval) containing the information stored on one property value -- and returns the value as a string and its language if monolingual text. -- It handles data of type: -- wikibase-item -- time -- string, url, commonsMedia, external-id -- quantity -- globe-coordinate -- monolingualtext -- It also requires linked, the link/pre/postfixes, uabbr, and the arguments passed from frame. -- The optional filter parameter allows quantities to be be filtered by unit Qid. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam(); labelOrId(); i18n[]; dateFormat(); -- roundto(); decimalPrecision(); decimalToDMS(); linkedItem(); ------------------------------------------------------------------------------- local rendersnak = function(propval, args, linked, lpre, lpost, pre, post, uabbr, filter) lpre = lpre or "" lpost = lpost or "" pre = pre or "" post = post or "" args.lang = args.lang or findLang().code -- allow values to display a fixed text instead of label local dtxt = args.displaytext or args.dt if dtxt == "" then dtxt = nil end -- switch to use display of short name (P1813) instead of label local shortname = args.shortname or args.sn shortname = parseParam(shortname, false) local snak = propval.mainsnak or propval local dtype = snak.datatype local dv = snak.datavalue dv = dv and dv.value -- value and monolingual text language code returned local val, mlt if propval.rank and not args.reqranks[propval.rank:sub(1, 1)] then -- val is nil: value has a rank that isn't requested ------------------------------------ elseif snak.snaktype == "somevalue" then -- value is unknown val = i18n["Unknown"] ------------------------------------ elseif snak.snaktype == "novalue" then -- value is none -- val = "No value" -- don't return anything ------------------------------------ elseif dtype == "wikibase-item" then -- data type is a wikibase item: -- it's wiki-linked value, so output as link if enabled and possible local qnumber = dv.id if linked then val = linkedItem(qnumber, args) else -- no link wanted so check for display-text, otherwise test for lang code local label, islabel if dtxt then label = dtxt else label, islabel = labelOrId(qnumber) local langlabel = mw.wikibase.getLabelByLang(qnumber, args.lang) if langlabel then label = mw.text.nowiki( langlabel ) end end val = pre .. label .. post end -- test for link required ------------------------------------ elseif dtype == "time" then -- data type is time: -- time is in timestamp format -- date precision is integer per mediawiki -- output formatting according to preferences (y/dmy/mdy) -- BC format as BC or BCE -- plaindate is passed to disable looking for "sourcing cirumstances" -- or to set the adjectival form -- qualifiers (if any) is a nested table or nil -- lang is given, or user language, or site language -- -- Here we can check whether args.df has a value -- If not, use code from Module:Sandbox/RexxS/Getdateformat to set it from templates like {{Use mdy dates}} val = dateFormat(dv.time, dv.precision, args.df, args.bc, args.pd, propval.qualifiers, args.lang, "", dv.calendarmodel) ------------------------------------ -- data types which are strings: elseif dtype == "commonsMedia" or dtype == "external-id" or dtype == "string" or dtype == "url" then -- commonsMedia or external-id or string or url -- all have mainsnak.datavalue.value as string if (lpre == "" or lpre == ":") and lpost == "" then -- don't link if no linkpre/postfix or linkprefix is just ":" val = pre .. dv .. post elseif dtype == "external-id" then val = "[" .. lpre .. dv .. lpost .. " " .. pre .. dv .. post .. "]" else val = "[[" .. lpre .. dv .. lpost .. "|" .. pre .. dv .. post .. "]]" end -- check for link requested (i.e. either linkprefix or linkpostfix exists) ------------------------------------ -- data types which are quantities: elseif dtype == "quantity" then -- quantities have mainsnak.datavalue.value.amount and mainsnak.datavalue.value.unit -- the unit is of the form http://www.wikidata.org/entity/Q829073 -- -- implement a switch to turn on/off numerical formatting later local fnum = true -- -- a switch to turn on/off conversions - only for en-wiki local conv = parseParam(args.conv or args.convert, false) -- if we have conversions, we won't have formatted numbers or scales if conv then uabbr = true fnum = false args.scale = "0" end -- -- a switch to turn on/off showing units, default is true local showunits = parseParam(args.su or args.showunits, true) -- -- convert amount to a number local amount = tonumber(dv.amount) or i18n["NaN"] -- -- scale factor for millions, billions, etc. local sc = tostring(args.scale or ""):sub(1,1):lower() local scale if sc == "a" then -- automatic scaling if amount > 1e15 then scale = 12 elseif amount > 1e12 then scale = 9 elseif amount > 1e9 then scale = 6 elseif amount > 1e6 then scale = 3 else scale = 0 end else scale = tonumber(args.scale) or 0 if scale < 0 or scale > 12 then scale = 0 end scale = math.floor(scale/3) * 3 end local factor = 10^scale amount = amount / factor -- ranges: local range = "" -- check if upper and/or lower bounds are given and significant local upb = tonumber(dv.upperBound) local lowb = tonumber(dv.lowerBound) if upb and lowb then -- differences rounded to 2 sig fig: local posdif = roundto(upb - amount, 2) / factor local negdif = roundto(amount - lowb, 2) / factor upb, lowb = amount + posdif, amount - negdif -- round scaled numbers to integers or 4 sig fig if (scale > 0 or sc == "a") then if amount < 1e4 then amount = roundto(amount, 4) else amount = math.floor(amount + 0.5) end end if fnum then amount = args.langobj:formatNum( amount ) end if posdif ~= negdif then -- non-symmetrical range = " +" .. posdif .. " -" .. negdif elseif posdif ~= 0 then -- symmetrical and non-zero range = " ±" .. posdif else -- otherwise range is zero, so leave it as "" end else -- round scaled numbers to integers or 4 sig fig if (scale > 0 or sc == "a") then if amount < 1e4 then amount = roundto(amount, 4) else amount = math.floor(amount + 0.5) end end if fnum then amount = args.langobj:formatNum( amount ) end end -- unit names and symbols: -- extract the qid in the form 'Qnnn' from the value.unit url -- and then fetch the label from that - or symbol if unitabbr is true local unit = "" local usep = "" local usym = "" local unitqid = string.match( dv.unit, "(Q%d+)" ) if filter and unitqid ~= filter then return nil end if unitqid and showunits then local uname = mw.wikibase.getLabelByLang(unitqid, args.lang) or "" if uname ~= "" then usep, unit = " ", uname end if uabbr then -- see if there's a unit symbol (P5061) local unitsymbols = mw.wikibase.getBestStatements(unitqid, "P5061") -- construct fallback table, add local lang and multiple languages local fbtbl = mw.language.getFallbacksFor( args.lang ) table.insert( fbtbl, 1, args.lang ) table.insert( fbtbl, 1, "mul" ) local found = false for idx1, us in ipairs(unitsymbols) do for idx2, fblang in ipairs(fbtbl) do if us.mainsnak.datavalue.value.language == fblang then usym = us.mainsnak.datavalue.value.text found = true break end if found then break end end -- loop through fallback table end -- loop through values of P5061 if found then usep, unit = "&nbsp;", usym end end end -- format display: if conv then if range == "" then val = mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title = "cvt", args = {amount, unit}} else val = mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title = "cvt", args = {lowb, "to", upb, unit}} end elseif unit == "$" or unit == "£" then val = unit .. amount .. range .. i18n.multipliers[scale] else val = amount .. range .. i18n.multipliers[scale] .. usep .. unit end ------------------------------------ -- datatypes which are global coordinates: elseif dtype == "globe-coordinate" then -- 'display' parameter defaults to "inline, title" *** unused for now *** -- local disp = args.display or "" -- if disp == "" then disp = "inline, title" end -- -- format parameter switches from deg/min/sec to decimal degrees -- default is deg/min/sec -- decimal degrees needs |format = dec local form = (args.format or ""):lower():sub(1,3) if form ~= "dec" then form = "dms" end -- not needed for now -- -- show parameter allows just the latitude, or just the longitude, or both -- to be returned as a signed decimal, ignoring the format parameter. local show = (args.show or ""):lower() if show ~= "longlat" then show = show:sub(1,3) end -- local lat, long, prec = dv.latitude, dv.longitude, dv.precision if show == "lat" then val = decimalPrecision(lat, prec) elseif show == "lon" then val = decimalPrecision(long, prec) elseif show == "longlat" then val = decimalPrecision(long, prec) .. ", " .. decimalPrecision(lat, prec) else local ns = "N" local ew = "E" if lat < 0 then ns = "S" lat = - lat end if long < 0 then ew = "W" long = - long end if form == "dec" then lat = decimalPrecision(lat, prec) long = decimalPrecision(long, prec) val = lat .. "°" .. ns .. " " .. long .. "°" .. ew else local latdeg, latmin, latsec = decimalToDMS(lat, prec) local longdeg, longmin, longsec = decimalToDMS(long, prec) if latsec == 0 and longsec == 0 then if latmin == 0 and longmin == 0 then val = latdeg .. "°" .. ns .. " " .. longdeg .. "°" .. ew else val = latdeg .. "°" .. latmin .. "′" .. ns .. " " val = val .. longdeg .. "°".. longmin .. "′" .. ew end else val = latdeg .. "°" .. latmin .. "′" .. latsec .. "″" .. ns .. " " val = val .. longdeg .. "°" .. longmin .. "′" .. longsec .. "″" .. ew end end end ------------------------------------ elseif dtype == "monolingualtext" then -- data type is Monolingual text: -- has mainsnak.datavalue.value as a table containing language/text pairs -- collect all the values in 'out' and languages in 'mlt' and process them later val = pre .. dv.text .. post mlt = dv.language ------------------------------------ else -- some other data type so write a specific handler val = "unknown data type: " .. dtype end -- of datatype/unknown value/sourced check return val, mlt end ------------------------------------------------------------------------------- -- propertyvalueandquals takes a property object, the arguments passed from frame, -- and a qualifier propertyID. -- It returns a sequence (table) of values representing the values of that property -- and qualifiers that match the qualifierID if supplied. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam(); sourced(); labelOrId(); i18n.latestdatequalifier(); format_Date(); -- makeOrdinal(); roundto(); decimalPrecision(); decimalToDMS(); assembleoutput(); ------------------------------------------------------------------------------- local function propertyvalueandquals(objproperty, args, qualID) -- needs this style of declaration because it's re-entrant -- onlysourced is a boolean passed to return only values sourced to other than Wikipedia -- if nothing or an empty string is passed set it true local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) -- linked is a a boolean that enables the link to a local page via sitelink -- if nothing or an empty string is passed set it true local linked = parseParam(args.linked, true) -- prefix is a string that may be nil, empty (""), or a string of characters -- this is prefixed to each value -- useful when when multiple values are returned -- any double-quotes " are stripped out, so that spaces may be passed local prefix = (args.prefix or ""):gsub('"', '') -- postfix is a string that may be nil, empty (""), or a string of characters -- this is postfixed to each value -- useful when when multiple values are returned -- any double-quotes " are stripped out, so that spaces may be passed local postfix = (args.postfix or ""):gsub('"', '') -- linkprefix is a string that may be nil, empty (""), or a string of characters -- this creates a link and is then prefixed to each value -- useful when when multiple values are returned and indirect links are needed -- any double-quotes " are stripped out, so that spaces may be passed local lprefix = (args.linkprefix or args.lp or ""):gsub('"', '') -- linkpostfix is a string that may be nil, empty (""), or a string of characters -- this is postfixed to each value when linking is enabled with lprefix -- useful when when multiple values are returned -- any double-quotes " are stripped out, so that spaces may be passed local lpostfix = (args.linkpostfix or ""):gsub('"', '') -- wdlinks is a boolean passed to enable links to Wikidata when no article exists -- if nothing or an empty string is passed set it false local wdl = parseParam(args.wdlinks or args.wdl, false) -- unitabbr is a boolean passed to enable unit abbreviations for common units -- if nothing or an empty string is passed set it false local uabbr = parseParam(args.unitabbr or args.uabbr, false) -- qualsonly is a boolean passed to return just the qualifiers -- if nothing or an empty string is passed set it false local qualsonly = parseParam(args.qualsonly or args.qo, false) -- maxvals is a string that may be nil, empty (""), or a number -- this determines how many items may be returned when multiple values are available -- setting it = 1 is useful where the returned string is used within another call, e.g. image local maxvals = tonumber(args.maxvals) or 0 -- pd (plain date) is a string: yes/true/1 | no/false/0 | adj -- to disable/enable "sourcing cirumstances" or use adjectival form for the plain date local pd = args.plaindate or args.pd or "no" args.pd = pd -- allow qualifiers to have a different date format; default to year unless qualsonly is set args.qdf = args.qdf or args.qualifierdateformat or args.df or (not qualsonly and "y") local lang = args.lang or findLang().code -- qualID is a string list of wanted qualifiers or "ALL" qualID = qualID or "" -- capitalise list of wanted qualifiers and substitute "DATES" qualID = qualID:upper():gsub("DATES", "P580, P582") local allflag = (qualID == "ALL") -- create table of wanted qualifiers as key local qwanted = {} -- create sequence of wanted qualifiers local qorder = {} for q in mw.text.gsplit(qualID, "%p") do -- split at punctuation and iterate local qtrim = mw.text.trim(q) if qtrim ~= "" then qwanted[mw.text.trim(q)] = true qorder[#qorder+1] = qtrim end end -- qsep is the output separator for rendering qualifier list local qsep = (args.qsep or ""):gsub('"', '') -- qargs are the arguments to supply to assembleoutput() local qargs = { ["osd"] = "false", ["linked"] = tostring(linked), ["prefix"] = args.qprefix, ["postfix"] = args.qpostfix, ["linkprefix"] = args.qlinkprefix or args.qlp, ["linkpostfix"] = args.qlinkpostfix, ["wdl"] = "false", ["unitabbr"] = tostring(uabbr), ["maxvals"] = 0, ["sorted"] = tostring(args.qsorted), ["noicon"] = "true", ["list"] = args.qlist, ["sep"] = qsep, ["langobj"] = args.langobj, ["lang"] = args.langobj.code, ["df"] = args.qdf, ["sn"] = parseParam(args.qsn or args.qshortname, false), } -- all proper values of a Wikidata property will be the same type as the first -- qualifiers don't have a mainsnak, properties do local datatype = objproperty[1].datatype or objproperty[1].mainsnak.datatype -- out[] holds the a list of returned values for this property -- mlt[] holds the language code if the datatype is monolingual text local out = {} local mlt = {} for k, v in ipairs(objproperty) do local hasvalue = true if (onlysrc and not sourced(v)) then -- no value: it isn't sourced when onlysourced=true hasvalue = false else local val, lcode = rendersnak(v, args, linked, lprefix, lpostfix, prefix, postfix, uabbr) if not val then hasvalue = false -- rank doesn't match elseif qualsonly and qualID then -- suppress value returned: only qualifiers are requested else out[#out+1], mlt[#out+1] = val, lcode end end -- See if qualifiers are to be returned: local snak = v.mainsnak or v if hasvalue and v.qualifiers and qualID ~= "" and snak.snaktype~="novalue" then -- collect all wanted qualifier values returned in qlist, indexed by propertyID local qlist = {} local timestart, timeend = "", "" -- loop through qualifiers for k1, v1 in pairs(v.qualifiers) do if allflag or qwanted[k1] then if k1 == "P1326" then local ts = v1[1].datavalue.value.time local dp = v1[1].datavalue.value.precision qlist[k1] = dateFormat(ts, dp, args.qdf, args.bc, pd, "", lang, "before") elseif k1 == "P1319" then local ts = v1[1].datavalue.value.time local dp = v1[1].datavalue.value.precision qlist[k1] = dateFormat(ts, dp, args.qdf, args.bc, pd, "", lang, "after") elseif k1 == "P580" then timestart = propertyvalueandquals(v1, qargs)[1] or "" -- treat only one start time as valid elseif k1 == "P582" then timeend = propertyvalueandquals(v1, qargs)[1] or "" -- treat only one end time as valid else local q = assembleoutput(propertyvalueandquals(v1, qargs), qargs) -- we already deal with circa via 'sourcing circumstances' if the datatype was time -- circa may be either linked or unlinked *** internationalise later *** if datatype ~= "time" or q ~= "circa" and not (type(q) == "string" and q:find("circa]]")) then qlist[k1] = q end end end -- of test for wanted end -- of loop through qualifiers -- set date separator local t = timestart .. timeend -- *** internationalise date separators later *** local dsep = "&ndash;" if t:find("%s") or t:find("&nbsp;") then dsep = " &ndash; " end -- set the order for the list of qualifiers returned; start time and end time go last if next(qlist) then local qlistout = {} if allflag then for k2, v2 in pairs(qlist) do qlistout[#qlistout+1] = v2 end else for i2, v2 in ipairs(qorder) do qlistout[#qlistout+1] = qlist[v2] end end if t ~= "" then qlistout[#qlistout+1] = timestart .. dsep .. timeend end local qstr = assembleoutput(qlistout, qargs) if qualsonly then out[#out+1] = qstr else out[#out] = out[#out] .. " (" .. qstr .. ")" end elseif t ~= "" then if qualsonly then if timestart == "" then out[#out+1] = timeend elseif timeend == "" then out[#out+1] = timestart else out[#out+1] = timestart .. dsep .. timeend end else out[#out] = out[#out] .. " (" .. timestart .. dsep .. timeend .. ")" end end end -- of test for qualifiers wanted if maxvals > 0 and #out >= maxvals then break end end -- of for each value loop -- we need to pick one value to return if the datatype was "monolingualtext" -- if there's only one value, use that -- otherwise look through the fallback languages for a match if datatype == "monolingualtext" and #out >1 then lang = mw.text.split( lang, '-', true )[1] local fbtbl = mw.language.getFallbacksFor( lang ) table.insert( fbtbl, 1, lang ) local bestval = "" local found = false for idx1, lang1 in ipairs(fbtbl) do for idx2, lang2 in ipairs(mlt) do if (lang1 == lang2) and not found then bestval = out[idx2] found = true break end end -- loop through values of property end -- loop through fallback languages if found then -- replace output table with a table containing the best value out = { bestval } else -- more than one value and none of them on the list of fallback languages -- sod it, just give them the first one out = { out[1] } end end return out end ------------------------------------------------------------------------------- -- Common code for p.getValueByQual and p.getValueByLang ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- local _getvaluebyqual = function(frame, qualID, checkvalue) -- The property ID that will have a qualifier is the first unnamed parameter local propertyID = mw.text.trim(frame.args[1] or "") if propertyID == "" then return "no property supplied" end if qualID == "" then return "no qualifier supplied" end -- onlysourced is a boolean passed to return property values -- only when property values are sourced to something other than Wikipedia -- if nothing or an empty string is passed set it true -- if "false" or "no" or 0 is passed set it false local onlysrc = parseParam(frame.args.onlysourced or frame.args.osd, true) -- set the requested ranks flags frame.args.reqranks = setRanks(frame.args.rank) -- set a language object and code in the frame.args table frame.args.langobj = findLang(frame.args.lang) frame.args.lang = frame.args.langobj.code local args = frame.args -- check for locally supplied parameter in second unnamed parameter -- success means no local parameter and the property exists local qid, props = parseInput(frame, args[2], propertyID) local linked = parseParam(args.linked, true) local lpre = (args.linkprefix or args.lp or ""):gsub('"', '') local lpost = (args.linkpostfix or ""):gsub('"', '') local pre = (args.prefix or ""):gsub('"', '') local post = (args.postfix or ""):gsub('"', '') local uabbr = parseParam(args.unitabbr or args.uabbr, false) local filter = (args.unit or ""):upper() local maxvals = tonumber(args.maxvals) or 0 if filter == "" then filter = nil end if qid then local out = {} -- Scan through the values of the property -- we want something like property is "pronunciation audio (P443)" in propertyID -- with a qualifier like "language of work or name (P407)" in qualID -- whose value has the required ID, like "British English (Q7979)", in qval for k1, v1 in ipairs(props) do if v1.mainsnak.snaktype == "value" then -- check if it has the right qualifier local v1q = v1.qualifiers if v1q and v1q[qualID] then if onlysrc == false or sourced(v1) then -- if we've got this far, we have a (sourced) claim with qualifiers -- so see if matches the required value -- We'll only deal with wikibase-items and strings for now if v1q[qualID][1].datatype == "wikibase-item" then if checkvalue(v1q[qualID][1].datavalue.value.id) then out[#out + 1] = rendersnak(v1, args, linked, lpre, lpost, pre, post, uabbr, filter) end elseif v1q[qualID][1].datatype == "string" then if checkvalue(v1q[qualID][1].datavalue.value) then out[#out + 1] = rendersnak(v1, args, linked, lpre, lpost, pre, post, uabbr, filter) end end end -- of check for sourced end -- of check for matching required value and has qualifiers else return nil end -- of check for string if maxvals > 0 and #out >= maxvals then break end end -- of loop through values of propertyID return assembleoutput(out, frame.args, qid, propertyID) else return props -- either local parameter or nothing end -- of test for success return nil end ------------------------------------------------------------------------------- -- _location takes Q-id and follows P276 (location) -- or P131 (located in the administrative territorial entity) or P706 (located on terrain feature) -- from the initial item to higher level territories/locations until it reaches the highest. -- An optional boolean, 'first', determines whether the first item is returned (default: false). -- An optional boolean 'skip' toggles the display to skip to the last item (default: false). -- It returns a table containing the locations - linked where possible, except for the highest. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: findLang(); labelOrId(); linkedItem ------------------------------------------------------------------------------- local _location = function(qid, first, skip) first = parseParam(first, false) skip = parseParam(skip, false) local locs = {"P276", "P131", "P706"} local out = {} local langcode = findLang():getCode() local finished = false local count = 0 local prevqid = "Q0" repeat local prop for i1, v1 in ipairs(locs) do local proptbl = mw.wikibase.getBestStatements(qid, v1) if #proptbl > 1 then -- there is more than one higher location local prevP131, prevP131id if prevqid ~= "Q0" then prevP131 = mw.wikibase.getBestStatements(prevqid, "P131")[1] prevP131id = prevP131 and prevP131.mainsnak.datavalue and prevP131.mainsnak.datavalue.value.id end for i2, v2 in ipairs(proptbl) do local parttbl = v2.qualifiers and v2.qualifiers.P518 if parttbl then -- this higher location has qualifier 'applies to part' (P518) for i3, v3 in ipairs(parttbl) do if v3.snaktype == "value" and v3.datavalue.value.id == prevqid then -- it has a value equal to the previous location prop = proptbl[i2] break end -- of test for matching last location end -- of loop through values of 'applies to part' else -- there's no qualifier 'applies to part' (P518) -- so check if the previous location had a P131 that matches this alternate if qid == prevP131id then prop = proptbl[i2] break end -- of test for matching previous P131 end end -- of loop through parent locations -- fallback to second value if match not found prop = prop or proptbl[2] elseif #proptbl > 0 then prop = proptbl[1] end if prop then break end end -- check if it's an instance of (P31) a country (Q6256) or sovereign state (Q3624078) -- and terminate the chain if it is local inst = mw.wikibase.getAllStatements(qid, "P31") if #inst > 0 then for k, v in ipairs(inst) do local instid = v.mainsnak.datavalue and v.mainsnak.datavalue.value.id -- stop if it's a country (or a country within the United Kingdom if skip is true) if instid == "Q6256" or instid == "Q3624078" or (skip and instid == "Q3336843") then prop = nil -- this will ensure this is treated as top-level location break end end end -- get the name of this location and update qid to point to the parent location if prop and prop.mainsnak.datavalue then if not skip or count == 0 then local args = { lprefix = ":" } out[#out+1] = linkedItem(qid, args) -- get a linked value if we can end qid, prevqid = prop.mainsnak.datavalue.value.id, qid else -- This is top-level location, so get short name except when this is the first item -- Use full label if there's no short name or this is the first item local prop1813 = mw.wikibase.getAllStatements(qid, "P1813") -- if there's a short name and this isn't the only item if prop1813[1] and (#out > 0)then local shortname -- short name is monolingual text, so look for match to the local language -- choose the shortest 'short name' in that language for k, v in pairs(prop1813) do if v.mainsnak.datavalue.value.language == langcode then local name = v.mainsnak.datavalue.value.text if (not shortname) or (#name < #shortname) then shortname = name end end end -- add the shortname if one is found, fallback to the label -- but skip it if it's "USA" if shortname ~= "USA" then out[#out+1] = shortname or labelOrId(qid) else if skip then out[#out+1] = "US" end end else -- no shortname, so just add the label local loc = labelOrId(qid) -- exceptions go here: if loc == "United States of America" then out[#out+1] = "United States" else out[#out+1] = loc end end finished = true end count = count + 1 until finished or count >= 10 -- limit to 10 levels to avoid infinite loops -- remove the first location if not required if not first then table.remove(out, 1) end -- we might have duplicate text for consecutive locations, so remove them if #out > 2 then local plain = {} for i, v in ipairs(out) do -- strip any links plain[i] = v:gsub("^%[%[[^|]*|", ""):gsub("]]$", "") end local idx = 2 repeat if plain[idx] == plain[idx-1] then -- duplicate found local removeidx = 0 if (plain[idx] ~= out[idx]) and (plain[idx-1] == out[idx-1]) then -- only second one is linked, so drop the first removeidx = idx - 1 elseif (plain[idx] == out[idx]) and (plain[idx-1] ~= out[idx-1]) then -- only first one is linked, so drop the second removeidx = idx else -- pick one removeidx = idx - (os.time()%2) end table.remove(out, removeidx) table.remove(plain, removeidx) else idx = idx +1 end until idx >= #out end return out end ------------------------------------------------------------------------------- -- _getsumofparts scans the property 'has part' (P527) for values matching a list. -- The list (args.vlist) consists of a string of Qids separated by spaces or any usual punctuation. -- If the matched values have a qualifer 'quantity' (P1114), those quantites are summed. -- The sum is returned as a number (i.e. 0 if none) -- a table of arguments is supplied implementing the usual parameters. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: setRanks; parseParam; parseInput; sourced; assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- local _getsumofparts = function(args) local vallist = (args.vlist or ""):upper() if vallist == "" then return end args.reqranks = setRanks(args.rank) local f = {} f.args = args local qid, props = parseInput(f, "", "P527") if not qid then return 0 end local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) local sum = 0 for k1, v1 in ipairs(props) do if (onlysrc == false or sourced(v1)) and v1.mainsnak.snaktype == "value" and v1.mainsnak.datavalue.type == "wikibase-entityid" and vallist:match( v1.mainsnak.datavalue.value.id ) and v1.qualifiers then local quals = v1.qualifiers["P1114"] if quals then for k2, v2 in ipairs(quals) do sum = sum + v2.datavalue.value.amount end end end end return sum end ------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------- -- Public functions ------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------- -- _getValue makes the functionality of getValue available to other modules ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: setRanks; parseInput; propertyvalueandquals; assembleoutput; parseParam; sourced; -- labelOrId; i18n.latestdatequalifier; format_Date; makeOrdinal; roundto; decimalPrecision; decimalToDMS; ------------------------------------------------------------------------------- p._getValue = function(args) -- parameter sets for commonly used groups of parameters local paraset = tonumber(args.ps or args.parameterset or 0) if paraset == 1 then -- a common setting args.rank = "best" args.fetchwikidata = "ALL" args.onlysourced = "no" args.noicon = "true" elseif paraset == 2 then -- equivalent to raw args.rank = "best" args.fetchwikidata = "ALL" args.onlysourced = "no" args.noicon = "true" args.linked = "no" args.pd = "true" elseif paraset == 3 then -- third set goes here end -- implement eid parameter local eid = args.eid if eid == "" then return nil elseif eid then args.qid = eid end local propertyID = mw.text.trim(args[1] or "") args.reqranks = setRanks(args.rank) -- replacetext (rt) is a string that is returned instead of any non-empty Wikidata value -- this is useful for tracking and debugging, so we set fetchwikidata=ALL to fill the whitelist local replacetext = mw.text.trim(args.rt or args.replacetext or "") if replacetext ~= "" then args.fetchwikidata = "ALL" end local f = {} f.args = args local entityid, props = parseInput(f, f.args[2], propertyID) if not entityid then return props -- either the input parameter or nothing end -- qual is a string containing the property ID of the qualifier(s) to be returned -- if qual == "ALL" then all qualifiers returned -- if qual == "DATES" then qualifiers P580 (start time) and P582 (end time) returned -- if nothing or an empty string is passed set it nil -> no qualifiers returned local qualID = mw.text.trim(args.qual or ""):upper() if qualID == "" then qualID = nil end -- set a language object and code in the args table args.langobj = findLang(args.lang) args.lang = args.langobj.code -- table 'out' stores the return value(s): local out = propertyvalueandquals(props, args, qualID) -- format the table of values and return it as a string: return assembleoutput(out, args, entityid, propertyID) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getValue is used to get the value(s) of a property -- The property ID is passed as the first unnamed parameter and is required. -- A locally supplied parameter may optionaly be supplied as the second unnamed parameter. -- The function will now also return qualifiers if parameter qual is supplied ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _getValue; setRanks; parseInput; propertyvalueandquals; assembleoutput; parseParam; sourced; -- labelOrId; i18n.latestdatequalifier; format_Date; makeOrdinal; roundto; decimalPrecision; decimalToDMS; ------------------------------------------------------------------------------- p.getValue = function(frame) local args= frame.args if not args[1] then args = frame:getParent().args if not args[1] then return i18n.errors["No property supplied"] end end return p._getValue(args) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getPreferredValue is used to get a value, -- (or a comma separated list of them if multiple values exist). -- If preferred ranks are set, it will return those values, otherwise values with normal ranks -- now redundant to getValue with |rank=best ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: p.getValue; setRanks; parseInput; propertyvalueandquals; assembleoutput; -- parseParam; sourced; labelOrId; i18n.latestdatequalifier; format_Date; -- makeOrdinal; roundto; decimalPrecision; decimalToDMS; ------------------------------------------------------------------------------- p.getPreferredValue = function(frame) frame.args.rank = "best" return p.getValue(frame) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getCoords is used to get coordinates for display in an infobox -- whitelist and blacklist are implemented -- optional 'display' parameter is allowed, defaults to nil - was "inline, title" ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: setRanks(); parseInput(); decimalPrecision(); ------------------------------------------------------------------------------- p.getCoords = function(frame) local propertyID = "P625" -- if there is a 'display' parameter supplied, use it -- otherwise default to nothing local disp = frame.args.display or "" if disp == "" then disp = nil -- default to not supplying display parameter, was "inline, title" end -- there may be a format parameter to switch from deg/min/sec to decimal degrees -- default is deg/min/sec -- decimal degrees needs |format = dec local form = (frame.args.format or ""):lower():sub(1,3) if form ~= "dec" then form = "dms" end -- just deal with best values frame.args.reqranks = setRanks("best") local qid, props = parseInput(frame, frame.args[1], propertyID) if not qid then return props -- either local parameter or nothing else local dv = props[1].mainsnak.datavalue.value local lat, long, prec = dv.latitude, dv.longitude, dv.precision lat = decimalPrecision(lat, prec) long = decimalPrecision(long, prec) local lat_long = { lat, long } lat_long["display"] = disp lat_long["format"] = form -- invoke template Coord with the values stored in the table return frame:expandTemplate{title = 'coord', args = lat_long} end end ------------------------------------------------------------------------------- -- getQualifierValue is used to get a formatted value of a qualifier -- -- The call needs: a property (the unnamed parameter or 1=) -- a target value for that property (pval=) -- a qualifier for that target value (qual=) -- The usual whitelisting and blacklisting of the property is implemented -- The boolean onlysourced= parameter can be set to return nothing -- when the property is unsourced (or only sourced to Wikipedia) ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam(); setRanks(); parseInput(); sourced(); -- propertyvalueandquals(); assembleoutput(); -- labelOrId(); i18n.latestdatequalifier(); format_Date(); -- findLang(); makeOrdinal(); roundto(); decimalPrecision(); decimalToDMS(); ------------------------------------------------------------------------------- p.getQualifierValue = function(frame) -- The property ID that will have a qualifier is the first unnamed parameter local propertyID = mw.text.trim(frame.args[1] or "") -- The value of the property we want to match whose qualifier value is to be returned -- is passed in named parameter |pval= local propvalue = frame.args.pval -- The property ID of the qualifier -- whose value is to be returned is passed in named parameter |qual= local qualifierID = frame.args.qual -- A filter can be set like this: filter=P642==Q22674854 local filter, fprop, fval local ftable = mw.text.split(frame.args.filter or "", "==") if ftable[2] then fprop = mw.text.trim(ftable[1]) fval = mw.text.trim(ftable[2]) filter = true end -- onlysourced is a boolean passed to return qualifiers -- only when property values are sourced to something other than Wikipedia -- if nothing or an empty string is passed set it true -- if "false" or "no" or 0 is passed set it false local onlysrc = parseParam(frame.args.onlysourced or frame.args.osd, true) -- set a language object and language code in the frame.args table frame.args.langobj = findLang(frame.args.lang) frame.args.lang = frame.args.langobj.code -- set the requested ranks flags frame.args.reqranks = setRanks(frame.args.rank) -- check for locally supplied parameter in second unnamed parameter -- success means no local parameter and the property exists local qid, props = parseInput(frame, frame.args[2], propertyID) if qid then local out = {} -- Scan through the values of the property -- we want something like property is P793, significant event (in propertyID) -- whose value is something like Q385378, construction (in propvalue) -- then we can return the value(s) of a qualifier such as P580, start time (in qualifierID) for k1, v1 in pairs(props) do if v1.mainsnak.snaktype == "value" and v1.mainsnak.datavalue.type == "wikibase-entityid" then -- It's a wiki-linked value, so check if it's the target (in propvalue) and if it has qualifiers if v1.mainsnak.datavalue.value.id == propvalue and v1.qualifiers then if onlysrc == false or sourced(v1) then -- if we've got this far, we have a (sourced) claim with qualifiers -- which matches the target, so apply the filter and find the value(s) of the qualifier we want if not filter or (v1.qualifiers[fprop] and v1.qualifiers[fprop][1].datavalue.value.id == fval) then local quals = v1.qualifiers[qualifierID] if quals then -- can't reference qualifer, so set onlysourced = "no" (args are strings, not boolean) local qargs = frame.args qargs.onlysourced = "no" local vals = propertyvalueandquals(quals, qargs, qid) for k, v in ipairs(vals) do out[#out + 1] = v end end end end -- of check for sourced end -- of check for matching required value and has qualifiers end -- of check for wikibase entity end -- of loop through values of propertyID return assembleoutput(out, frame.args, qid, propertyID) else return props -- either local parameter or nothing end -- of test for success return nil end ------------------------------------------------------------------------------- -- getSumOfParts scans the property 'has part' (P527) for values matching a list. -- The list is passed in parameter vlist. -- It consists of a string of Qids separated by spaces or any usual punctuation. -- If the matched values have a qualifier 'quantity' (P1114), those quantities are summed. -- The sum is returned as a number or nothing if zero. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _getsumofparts; ------------------------------------------------------------------------------- p.getSumOfParts = function(frame) local sum = _getsumofparts(frame.args) if sum == 0 then return end return sum end ------------------------------------------------------------------------------- -- getValueByQual gets the value of a property which has a qualifier with a given entity value -- The call needs: -- a property ID (the unnamed parameter or 1=Pxxx) -- the ID of a qualifier for that property (qualID=Pyyy) -- either the Wikibase-entity ID of a value for that qualifier (qvalue=Qzzz) -- or a string value for that qualifier (qvalue=abc123) -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _getvaluebyqual; parseParam; setRanks; parseInput; sourced; -- assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p.getValueByQual = function(frame) local qualID = frame.args.qualID -- The Q-id of the value for the qualifier we want to match is in named parameter |qvalue= local qval = frame.args.qvalue or "" if qval == "" then return "no qualifier value supplied" end local function checkQID(id) return id == qval end return _getvaluebyqual(frame, qualID, checkQID) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getValueByLang gets the value of a property which has a qualifier P407 -- ("language of work or name") whose value has the given language code -- The call needs: -- a property ID (the unnamed parameter or 1=Pxxx) -- the MediaWiki language code to match the language (lang=xx[-yy]) -- (if no code is supplied, it uses the default language) -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _getvaluebyqual; parseParam; setRanks; parseInput; sourced; assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p.getValueByLang = function(frame) -- The language code for the qualifier we want to match is in named parameter |lang= local langcode = findLang(frame.args.lang).code local function checkLanguage(id) -- id should represent a language like "British English (Q7979)" -- it should have string property "Wikimedia language code (P424)" -- qlcode will be a table: local qlcode = mw.wikibase.getBestStatements(id, "P424") if (#qlcode > 0) and (qlcode[1].mainsnak.datavalue.value == langcode) then return true end end return _getvaluebyqual(frame, "P407", checkLanguage) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getValueByRefSource gets the value of a property which has a reference "stated in" (P248) -- whose value has the given entity-ID. -- The call needs: -- a property ID (the unnamed parameter or 1=Pxxx) -- the entity ID of a value to match where the reference is stated in (match=Qzzz) -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; propertyvalueandquals assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p.getValueByRefSource = function(frame) -- The property ID that we want to check is the first unnamed parameter local propertyID = mw.text.trim(frame.args[1] or ""):upper() if propertyID == "" then return "no property supplied" end -- The Q-id of the value we want to match is in named parameter |qvalue= local qval = (frame.args.match or ""):upper() if qval == "" then qval = "Q21540096" end local unit = (frame.args.unit or ""):upper() if unit == "" then unit = "Q4917" end local onlysrc = parseParam(frame.args.onlysourced or frame.args.osd, true) -- set the requested ranks flags frame.args.reqranks = setRanks(frame.args.rank) -- set a language object and code in the frame.args table frame.args.langobj = findLang(frame.args.lang) frame.args.lang = frame.args.langobj.code local linked = parseParam(frame.args.linked, true) local uabbr = parseParam(frame.args.uabbr or frame.args.unitabbr, false) -- qid not nil means no local parameter and the property exists local qid, props = parseInput(frame, frame.args[2], propertyID) if qid then local out = {} local mlt= {} for k1, v1 in ipairs(props) do if onlysrc == false or sourced(v1) then if v1.references then for k2, v2 in ipairs(v1.references) do if v2.snaks.P248 then for k3, v3 in ipairs(v2.snaks.P248) do if v3.datavalue.value.id == qval then out[#out+1], mlt[#out+1] = rendersnak(v1, frame.args, linked, "", "", "", "", uabbr, unit) if not mlt[#out] then -- we only need one match per property value -- unless datatype was monolingual text break end end -- of test for match end -- of loop through values "stated in" end -- of test that "stated in" exists end -- of loop through references end -- of test that references exist end -- of test for sourced end -- of loop through values of propertyID if #mlt > 0 then local langcode = frame.args.lang langcode = mw.text.split( langcode, '-', true )[1] local fbtbl = mw.language.getFallbacksFor( langcode ) table.insert( fbtbl, 1, langcode ) local bestval = "" local found = false for idx1, lang1 in ipairs(fbtbl) do for idx2, lang2 in ipairs(mlt) do if (lang1 == lang2) and not found then bestval = out[idx2] found = true break end end -- loop through values of property end -- loop through fallback languages if found then -- replace output table with a table containing the best value out = { bestval } else -- more than one value and none of them on the list of fallback languages -- sod it, just give them the first one out = { out[1] } end end return assembleoutput(out, frame.args, qid, propertyID) else return props -- no property or local parameter supplied end -- of test for success end ------------------------------------------------------------------------------- -- getPropertyIDs takes most of the usual parameters. -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented. -- It returns the Entity-IDs (Qids) of the values of a property if it is a Wikibase-Entity. -- Otherwise it returns nothing. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; propertyvalueandquals assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p._getPropertyIDs = function(args) args.reqranks = setRanks(args.rank) args.langobj = findLang(args.lang) args.lang = args.langobj.code -- change default for noicon to true args.noicon = tostring(parseParam(args.noicon or "", true)) local f = {} f.args = args local pid = mw.text.trim(args[1] or ""):upper() -- get the qid and table of claims for the property, or nothing and the local value passed local qid, props = parseInput(f, args[2], pid) if not qid then return props end if not props[1] then return nil end local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) local maxvals = tonumber(args.maxvals) or 0 local out = {} for i, v in ipairs(props) do local snak = v.mainsnak if ( snak.datatype == "wikibase-item" ) and ( v.rank and args.reqranks[v.rank:sub(1, 1)] ) and ( snak.snaktype == "value" ) and ( sourced(v) or not onlysrc ) then out[#out+1] = snak.datavalue.value.id end if maxvals > 0 and #out >= maxvals then break end end return assembleoutput(out, args, qid, pid) end p.getPropertyIDs = function(frame) local args = frame.args return p._getPropertyIDs(args) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getQualifierIDs takes most of the usual parameters. -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented. -- It takes a property-id as the first unnamed parameter, and an optional parameter qlist -- which is a list of qualifier property-ids to search for (default is "ALL") -- It returns the Entity-IDs (Qids) of the values of a property if it is a Wikibase-Entity. -- Otherwise it returns nothing. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; propertyvalueandquals assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p.getQualifierIDs = function(frame) local args = frame.args args.reqranks = setRanks(args.rank) args.langobj = findLang(args.lang) args.lang = args.langobj.code -- change default for noicon to true args.noicon = tostring(parseParam(args.noicon or "", true)) local f = {} f.args = args local pid = mw.text.trim(args[1] or ""):upper() -- get the qid and table of claims for the property, or nothing and the local value passed local qid, props = parseInput(f, args[2], pid) if not qid then return props end if not props[1] then return nil end -- get the other parameters local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) local maxvals = tonumber(args.maxvals) or 0 local qlist = args.qlist or "" if qlist == "" then qlist = "ALL" end qlist = qlist:gsub("[%p%s]+", " ") .. " " local out = {} for i, v in ipairs(props) do local snak = v.mainsnak if ( v.rank and args.reqranks[v.rank:sub(1, 1)] ) and ( snak.snaktype == "value" ) and ( sourced(v) or not onlysrc ) then if v.qualifiers then for k1, v1 in pairs(v.qualifiers) do if qlist == "ALL " or qlist:match(k1 .. " ") then for i2, v2 in ipairs(v1) do if v2.datatype == "wikibase-item" and v2.snaktype == "value" then out[#out+1] = v2.datavalue.value.id end -- of test that id exists end -- of loop through qualifier values end -- of test for kq in qlist end -- of loop through qualifiers end -- of test for qualifiers end -- of test for rank value, sourced, and value exists if maxvals > 0 and #out >= maxvals then break end end -- of loop through property values return assembleoutput(out, args, qid, pid) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getPropOfProp takes two propertyIDs: prop1 and prop2 (as well as the usual parameters) -- If the value(s) of prop1 are of type "wikibase-item" then it returns the value(s) of prop2 -- of each of those wikibase-items. -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; propertyvalueandquals assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p._getPropOfProp = function(args) -- parameter sets for commonly used groups of parameters local paraset = tonumber(args.ps or args.parameterset or 0) if paraset == 1 then -- a common setting args.rank = "best" args.fetchwikidata = "ALL" args.onlysourced = "no" args.noicon = "true" elseif paraset == 2 then -- equivalent to raw args.rank = "best" args.fetchwikidata = "ALL" args.onlysourced = "no" args.noicon = "true" args.linked = "no" args.pd = "true" elseif paraset == 3 then -- third set goes here end args.reqranks = setRanks(args.rank) args.langobj = findLang(args.lang) args.lang = args.langobj.code local pid1 = args.prop1 or args.pid1 or "" local pid2 = args.prop2 or args.pid2 or "" if pid1 == "" or pid2 == "" then return nil end local f = {} f.args = args local qid1, statements1 = parseInput(f, args[1], pid1) -- parseInput nulls empty args[1] and returns args[1] if nothing on Wikidata if not qid1 then return statements1 end -- otherwise it returns the qid and a table for the statement local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) local maxvals = tonumber(args.maxvals) or 0 local qualID = mw.text.trim(args.qual or ""):upper() if qualID == "" then qualID = nil end local out = {} for k, v in ipairs(statements1) do if not onlysrc or sourced(v) then local snak = v.mainsnak if snak.datatype == "wikibase-item" and snak.snaktype == "value" then local qid2 = snak.datavalue.value.id local statements2 = {} if args.reqranks.b then statements2 = mw.wikibase.getBestStatements(qid2, pid2) else statements2 = mw.wikibase.getAllStatements(qid2, pid2) end if statements2[1] then local out2 = propertyvalueandquals(statements2, args, qualID) out[#out+1] = assembleoutput(out2, args, qid2, pid2) end end -- of test for valid property1 value end -- of test for sourced if maxvals > 0 and #out >= maxvals then break end end -- of loop through values of property1 return assembleoutput(out, args, qid1, pid1) end p.getPropOfProp = function(frame) local args= frame.args if not args.prop1 and not args.pid1 then args = frame:getParent().args if not args.prop1 and not args.pid1 then return i18n.errors["No property supplied"] end end return p._getPropOfProp(args) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getAwardCat takes most of the usual parameters. If the item has values of P166 (award received), -- then it examines each of those awards for P2517 (category for recipients of this award). -- If it exists, it returns the corresponding category, -- with the item's P734 (family name) as sort key, or no sort key if there is no family name. -- The sort key may be overridden by the parameter |sortkey (alias |sk). -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; propertyvalueandquals assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p.getAwardCat = function(frame) frame.args.reqranks = setRanks(frame.args.rank) frame.args.langobj = findLang(frame.args.lang) frame.args.lang = frame.args.langobj.code local args = frame.args args.sep = " " local pid1 = args.prop1 or "P166" local pid2 = args.prop2 or "P2517" if pid1 == "" or pid2 == "" then return nil end -- locally supplied value: local localval = mw.text.trim(args[1] or "") local qid1, statements1 = parseInput(frame, localval, pid1) if not qid1 then return localval end -- linkprefix (strip quotes) local lp = (args.linkprefix or args.lp or ""):gsub('"', '') -- sort key (strip quotes, hyphens and periods): local sk = (args.sortkey or args.sk or ""):gsub('["-.]', '') -- family name: local famname = "" if sk == "" then local p734 = mw.wikibase.getBestStatements(qid1, "P734")[1] local p734id = p734 and p734.mainsnak.snaktype == "value" and p734.mainsnak.datavalue.value.id or "" famname = mw.wikibase.getSitelink(p734id) or "" -- strip namespace and disambigation local pos = famname:find(":") or 0 famname = famname:sub(pos+1):gsub("%s%(.+%)$", "") if famname == "" then local lbl = mw.wikibase.getLabel(p734id) famname = lbl and mw.text.nowiki(lbl) or "" end end local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) local maxvals = tonumber(args.maxvals) or 0 local qualID = mw.text.trim(args.qual or ""):upper() if qualID == "" then qualID = nil end local out = {} for k, v in ipairs(statements1) do if not onlysrc or sourced(v) then local snak = v.mainsnak if snak.datatype == "wikibase-item" and snak.snaktype == "value" then local qid2 = snak.datavalue.value.id local statements2 = {} if args.reqranks.b then statements2 = mw.wikibase.getBestStatements(qid2, pid2) else statements2 = mw.wikibase.getAllStatements(qid2, pid2) end if statements2[1] and statements2[1].mainsnak.snaktype == "value" then local qid3 = statements2[1].mainsnak.datavalue.value.id local sitelink = mw.wikibase.getSitelink(qid3) -- if there's no local sitelink, create the sitelink from English label if not sitelink then local lbl = mw.wikibase.getLabelByLang(qid3, "en") if lbl then if lbl:sub(1,9) == "Category:" then sitelink = mw.text.nowiki(lbl) else sitelink = "Category:" .. mw.text.nowiki(lbl) end end end if sitelink then if sk ~= "" then out[#out+1] = "[[" .. lp .. sitelink .. "|" .. sk .. "]]" elseif famname ~= "" then out[#out+1] = "[[" .. lp .. sitelink .. "|" .. famname .. "]]" else out[#out+1] = "[[" .. lp .. sitelink .. "]]" end -- of check for sort keys end -- of test for sitelink end -- of test for category end -- of test for wikibase item has a value end -- of test for sourced if maxvals > 0 and #out >= maxvals then break end end -- of loop through values of property1 return assembleoutput(out, args, qid1, pid1) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getIntersectCat takes most of the usual parameters. -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented -- It takes two properties, |prop1 and |prop2 (e.g. occupation and country of citizenship) -- Each property's value is a wiki-base entity -- For each value of the first parameter (ranks implemented) it fetches the value's main category -- and then each value of the second parameter (possibly substituting a simpler description) -- then it returns all of the categories representing the intersection of those properties, -- (e.g. Category:Actors from Canada). A joining term may be supplied (e.g. |join=from). -- The item's P734 (family name) is the sort key, or no sort key if there is no family name. -- The sort key may be overridden by the parameter |sortkey (alias |sk). ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; propertyvalueandquals assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p.getIntersectCat = function(frame) frame.args.reqranks = setRanks(frame.args.rank) frame.args.langobj = findLang(frame.args.lang) frame.args.lang = frame.args.langobj.code local args = frame.args args.sep = " " args.linked = "no" local pid1 = args.prop1 or "P106" local pid2 = args.prop2 or "P27" if pid1 == "" or pid2 == "" then return nil end local qid, statements1 = parseInput(frame, "", pid1) if not qid then return nil end local qid, statements2 = parseInput(frame, "", pid2) if not qid then return nil end -- topics like countries may have different names in categories from their label in Wikidata local subs_exists, subs = pcall(mw.loadData, "Module:WikidataIB/subs") local join = args.join or "" local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) local maxvals = tonumber(args.maxvals) or 0 -- linkprefix (strip quotes) local lp = (args.linkprefix or args.lp or ""):gsub('"', '') -- sort key (strip quotes, hyphens and periods): local sk = (args.sortkey or args.sk or ""):gsub('["-.]', '') -- family name: local famname = "" if sk == "" then local p734 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P734")[1] local p734id = p734 and p734.mainsnak.snaktype == "value" and p734.mainsnak.datavalue.value.id or "" famname = mw.wikibase.getSitelink(p734id) or "" -- strip namespace and disambigation local pos = famname:find(":") or 0 famname = famname:sub(pos+1):gsub("%s%(.+%)$", "") if famname == "" then local lbl = mw.wikibase.getLabel(p734id) famname = lbl and mw.text.nowiki(lbl) or "" end end local cat1 = {} for k, v in ipairs(statements1) do if not onlysrc or sourced(v) then -- get the ID representing the value of the property local pvalID = (v.mainsnak.snaktype == "value") and v.mainsnak.datavalue.value.id if pvalID then -- get the topic's main category (P910) for that entity local p910 = mw.wikibase.getBestStatements(pvalID, "P910")[1] if p910 and p910.mainsnak.snaktype == "value" then local tmcID = p910.mainsnak.datavalue.value.id -- use sitelink or the English label for the cat local cat = mw.wikibase.getSitelink(tmcID) if not cat then local lbl = mw.wikibase.getLabelByLang(tmcID, "en") if lbl then if lbl:sub(1,9) == "Category:" then cat = mw.text.nowiki(lbl) else cat = "Category:" .. mw.text.nowiki(lbl) end end end cat1[#cat1+1] = cat end -- of test for topic's main category exists end -- of test for property has vaild value end -- of test for sourced if maxvals > 0 and #cat1 >= maxvals then break end end local cat2 = {} for k, v in ipairs(statements2) do if not onlysrc or sourced(v) then local cat = rendersnak(v, args) if subs[cat] then cat = subs[cat] end cat2[#cat2+1] = cat end if maxvals > 0 and #cat2 >= maxvals then break end end local out = {} for k1, v1 in ipairs(cat1) do for k2, v2 in ipairs(cat2) do if sk ~= "" then out[#out+1] = "[[" .. lp .. v1 .. " " .. join .. " " .. v2 .. "|" .. sk .. "]]" elseif famname ~= "" then out[#out+1] = "[[" .. lp .. v1 .. " " .. join .. " " .. v2 .. "|" .. famname .. "]]" else out[#out+1] = "[[" .. lp .. v1 .. " " .. join .. " " .. v2 .. "]]" end -- of check for sort keys end end args.noicon = "true" return assembleoutput(out, args, qid, pid1) end ------------------------------------------------------------------------------- -- qualsToTable takes most of the usual parameters. -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented. -- A qid may be given, and the first unnamed parameter is the property ID, which is of type wikibase item. -- It takes a list of qualifier property IDs as |quals= -- For a given qid and property, it creates the rows of an html table, -- each row being a value of the property (optionally only if the property matches the value in |pval= ) -- each cell being the first value of the qualifier corresponding to the list in |quals ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; ------------------------------------------------------------------------------- p.qualsToTable = function(frame) local args = frame.args local quals = args.quals or "" if quals == "" then return "" end args.reqranks = setRanks(args.rank) local propertyID = mw.text.trim(args[1] or "") local f = {} f.args = args local entityid, props = parseInput(f, "", propertyID) if not entityid then return "" end args.langobj = findLang(args.lang) args.lang = args.langobj.code local pval = args.pval or "" local qplist = mw.text.split(quals, "%p") -- split at punctuation and make a sequential table for i, v in ipairs(qplist) do qplist[i] = mw.text.trim(v):upper() -- remove whitespace and capitalise end local col1 = args.firstcol or "" if col1 ~= "" then col1 = col1 .. "</td><td>" end local emptycell = args.emptycell or "&nbsp;" -- construct a 2-D array of qualifier values in qvals local qvals = {} for i, v in ipairs(props) do local skip = false if pval ~= "" then local pid = v.mainsnak.datavalue and v.mainsnak.datavalue.value.id if pid ~= pval then skip = true end end if not skip then local qval = {} local vqualifiers = v.qualifiers or {} -- go through list of wanted qualifier properties for i1, v1 in ipairs(qplist) do -- check for that property ID in the statement's qualifiers local qv, qtype if vqualifiers[v1] then qtype = vqualifiers[v1][1].datatype if qtype == "time" then if vqualifiers[v1][1].snaktype == "value" then qv = mw.wikibase.renderSnak(vqualifiers[v1][1]) qv = frame:expandTemplate{title="dts", args={qv}} else qv = "?" end elseif qtype == "url" then if vqualifiers[v1][1].snaktype == "value" then qv = mw.wikibase.renderSnak(vqualifiers[v1][1]) local display = mw.ustring.match( mw.uri.decode(qv, "WIKI"), "([%w ]+)$" ) if display then qv = "[" .. qv .. " " .. display .. "]" end end else qv = mw.wikibase.formatValue(vqualifiers[v1][1]) end end -- record either the value or a placeholder qval[i1] = qv or emptycell end -- of loop through list of qualifiers -- add the list of qualifier values as a "row" in the main list qvals[#qvals+1] = qval end end -- of for each value loop local out = {} for i, v in ipairs(qvals) do out[i] = "<tr><td>" .. col1 .. table.concat(qvals[i], "</td><td>") .. "</td></tr>" end return table.concat(out, "\n") end ------------------------------------------------------------------------------- -- getGlobe takes an optional qid of a Wikidata entity passed as |qid= -- otherwise it uses the linked item for the current page. -- If returns the Qid of the globe used in P625 (coordinate location), -- or nil if there isn't one. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getGlobe = function(frame) local qid = frame.args.qid or frame.args[1] or "" if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end local coords = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P625")[1] local globeid if coords and coords.mainsnak.snaktype == "value" then globeid = coords.mainsnak.datavalue.value.globe:match("(Q%d+)") end return globeid end ------------------------------------------------------------------------------- -- getCommonsLink takes an optional qid of a Wikidata entity passed as |qid= -- It returns one of the following in order of preference: -- the Commons sitelink of the linked Wikidata item; -- the Commons sitelink of the topic's main category of the linked Wikidata item; ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _getCommonslink(); _getSitelink(); parseParam() ------------------------------------------------------------------------------- p.getCommonsLink = function(frame) local oc = frame.args.onlycat or frame.args.onlycategories local fb = parseParam(frame.args.fallback or frame.args.fb, true) return _getCommonslink(frame.args.qid, oc, fb) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getSitelink takes the qid of a Wikidata entity passed as |qid= -- It takes an optional parameter |wiki= to determine which wiki is to be checked for a sitelink -- If the parameter is blank, then it uses the local wiki. -- If there is a sitelink to an article available, it returns the plain text link to the article -- If there is no sitelink, it returns nil. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getSiteLink = function(frame) return _getSitelink(frame.args.qid, frame.args.wiki or mw.text.trim(frame.args[1] or "")) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getLink has the qid of a Wikidata entity passed as the first unnamed parameter or as |qid= -- If there is a sitelink to an article on the local Wiki, it returns a link to the article -- with the Wikidata label as the displayed text. -- If there is no sitelink, it returns the label as plain text. -- If there is no label in the local language, it displays the qid instead. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getLink = function(frame) local itemID = mw.text.trim(frame.args[1] or frame.args.qid or "") if itemID == "" then return end local sitelink = mw.wikibase.getSitelink(itemID) local label = labelOrId(itemID) if sitelink then return "[[:" .. sitelink .. "|" .. label .. "]]" else return label end end ------------------------------------------------------------------------------- -- getLabel has the qid of a Wikidata entity passed as the first unnamed parameter or as |qid= -- It returns the Wikidata label for the local language as plain text. -- If there is no label in the local language, it displays the qid instead. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getLabel = function(frame) local itemID = mw.text.trim(frame.args[1] or frame.args.qid or "") if itemID == "" then return end local lang = frame.args.lang or "" if lang == "" then lang = nil end local label = labelOrId(itemID, lang) return label end ------------------------------------------------------------------------------- -- label has the qid of a Wikidata entity passed as the first unnamed parameter or as |qid= -- if no qid is supplied, it uses the qid associated with the current page. -- It returns the Wikidata label for the local language as plain text. -- If there is no label in the local language, it returns nil. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.label = function(frame) local qid = mw.text.trim(frame.args[1] or frame.args.qid or "") if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return end local lang = frame.args.lang or "" if lang == "" then lang = nil end local label, success = labelOrId(qid, lang) if success then return label end end ------------------------------------------------------------------------------- -- getAT (Article Title) -- has the qid of a Wikidata entity passed as the first unnamed parameter or as |qid= -- If there is a sitelink to an article on the local Wiki, it returns the sitelink as plain text. -- If there is no sitelink or qid supplied, it returns nothing. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getAT = function(frame) local itemID = mw.text.trim(frame.args[1] or frame.args.qid or "") if itemID == "" then return end return mw.wikibase.getSitelink(itemID) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getDescription has the qid of a Wikidata entity passed as |qid= -- (it defaults to the associated qid of the current article if omitted) -- and a local parameter passed as the first unnamed parameter. -- Any local parameter passed (other than "Wikidata" or "none") becomes the return value. -- It returns the article description for the Wikidata entity if the local parameter is "Wikidata". -- Nothing is returned if the description doesn't exist or "none" is passed as the local parameter. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getDescription = function(frame) local desc = mw.text.trim(frame.args[1] or "") local itemID = mw.text.trim(frame.args.qid or "") if itemID == "" then itemID = nil end if desc:lower() == 'wikidata' then return mw.wikibase.getDescription(itemID) elseif desc:lower() == 'none' then return nil else return desc end end ------------------------------------------------------------------------------- -- getAliases has the qid of a Wikidata entity passed as |qid= -- (it defaults to the associated qid of the current article if omitted) -- and a local parameter passed as the first unnamed parameter. -- It implements blacklisting and whitelisting with a field name of "alias" by default. -- Any local parameter passed becomes the return value. -- Otherwise it returns the aliases for the Wikidata entity with the usual list options. -- Nothing is returned if the aliases do not exist. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: findLang(); assembleoutput() ------------------------------------------------------------------------------- p.getAliases = function(frame) local args = frame.args local fieldname = args.name or "" if fieldname == "" then fieldname = "alias" end local blacklist = args.suppressfields or args.spf or "" if blacklist:find(fieldname) then return nil end local localval = mw.text.trim(args[1] or "") if localval ~= "" then return localval end local whitelist = args.fetchwikidata or args.fwd or "" if whitelist == "" then whitelist = "NONE" end if not (whitelist == 'ALL' or whitelist:find(fieldname)) then return nil end local qid = args.qid or "" if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid or not mw.wikibase.entityExists(qid) then return nil end local aliases = mw.wikibase.getEntity(qid).aliases if not aliases then return nil end args.langobj = findLang(args.lang) local langcode = args.langobj.code args.lang = langcode local out = {} for k1, v1 in pairs(aliases) do if v1[1].language == langcode then for k1, v2 in ipairs(v1) do out[#out+1] = v2.value end break end end return assembleoutput(out, args, qid) end ------------------------------------------------------------------------------- -- pageId returns the page id (entity ID, Qnnn) of the current page -- returns nothing if the page is not connected to Wikidata ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.pageId = function(frame) return mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end ------------------------------------------------------------------------------- -- formatDate is a wrapper to export the private function format_Date ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: format_Date(); ------------------------------------------------------------------------------- p.formatDate = function(frame) return format_Date(frame.args[1], frame.args.df, frame.args.bc) end ------------------------------------------------------------------------------- -- location is a wrapper to export the private function _location -- it takes the entity-id as qid or the first unnamed parameter -- optional boolean parameter first toggles the display of the first item -- optional boolean parameter skip toggles the display to skip to the last item -- parameter debug=<y/n> (default 'n') adds error msg if not a location ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _location(); ------------------------------------------------------------------------------- p.location = function(frame) local debug = (frame.args.debug or ""):sub(1, 1):lower() if debug == "" then debug = "n" end local qid = mw.text.trim(frame.args.qid or frame.args[1] or ""):upper() if qid == "" then qid=mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then if debug ~= "n" then return i18n.errors["entity-not-found"] else return nil end end local first = mw.text.trim(frame.args.first or "") local skip = mw.text.trim(frame.args.skip or "") return table.concat( _location(qid, first, skip), ", " ) end ------------------------------------------------------------------------------- -- checkBlacklist implements a test to check whether a named field is allowed -- returns true if the field is not blacklisted (i.e. allowed) -- returns false if the field is blacklisted (i.e. disallowed) -- {{#if:{{#invoke:WikidataIB |checkBlacklist |name=Joe |suppressfields=Dave; Joe; Fred}} | not blacklisted | blacklisted}} -- displays "blacklisted" -- {{#if:{{#invoke:WikidataIB |checkBlacklist |name=Jim |suppressfields=Dave; Joe; Fred}} | not blacklisted | blacklisted}} -- displays "not blacklisted" ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.checkBlacklist = function(frame) local blacklist = frame.args.suppressfields or frame.args.spf or "" local fieldname = frame.args.name or "" if blacklist ~= "" and fieldname ~= "" then if blacklist:find(fieldname) then return false else return true end else -- one of the fields is missing: let's call that "not on the list" return true end end ------------------------------------------------------------------------------- -- emptyor returns nil if its first unnamed argument is just punctuation, whitespace or html tags -- otherwise it returns the argument unchanged (including leading/trailing space). -- If the argument may contain "=", then it must be called explicitly: -- |1=arg -- (In that case, leading and trailing spaces are trimmed) -- It finds use in infoboxes where it can replace tests like: -- {{#if: {{#invoke:WikidatIB |getvalue |P99 |fwd=ALL}} | <span class="xxx">{{#invoke:WikidatIB |getvalue |P99 |fwd=ALL}}</span> | }} -- with a form that uses just a single call to Wikidata: -- {{#invoke |WikidataIB |emptyor |1= <span class="xxx">{{#invoke:WikidataIB |getvalue |P99 |fwd=ALL}}</span> }} ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.emptyor = function(frame) local s = frame.args[1] or "" if s == "" then return nil end local sx = s:gsub("%s", ""):gsub("<[^>]*>", ""):gsub("%p", "") if sx == "" then return nil else return s end end ------------------------------------------------------------------------------- -- labelorid is a public function to expose the output of labelOrId() -- Pass the Q-number as |qid= or as an unnamed parameter. -- It returns the Wikidata label for that entity or the qid if no label exists. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: labelOrId ------------------------------------------------------------------------------- p.labelorid = function(frame) return (labelOrId(frame.args.qid or frame.args[1])) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getLang returns the MediaWiki language code of the current content. -- If optional parameter |style=full, it returns the language name. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getLang = function(frame) local style = (frame.args.style or ""):lower() local langcode = mw.language.getContentLanguage().code if style == "full" then return mw.language.fetchLanguageName( langcode ) end return langcode end ------------------------------------------------------------------------------- -- getItemLangCode takes a qid parameter (using the current page's qid if blank) -- If the item for that qid has property country (P17) it looks at the first preferred value -- If the country has an official language (P37), it looks at the first preferred value -- If that official language has a language code (P424), it returns the first preferred value -- Otherwise it returns nothing. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _getItemLangCode() ------------------------------------------------------------------------------- p.getItemLangCode = function(frame) return _getItemLangCode(frame.args.qid or frame.args[1]) end ------------------------------------------------------------------------------- -- findLanguage exports the local findLang() function -- It takes an optional language code and returns, in order of preference: -- the code if a known language; -- the user's language, if set; -- the server's content language. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: findLang ------------------------------------------------------------------------------- p.findLanguage = function(frame) return findLang(frame.args.lang or frame.args[1]).code end ------------------------------------------------------------------------------- -- getQid returns the qid, if supplied -- failing that, the Wikidata entity ID of the "category's main topic (P301)", if it exists -- failing that, the Wikidata entity ID associated with the current page, if it exists -- otherwise, nothing ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getQid = function(frame) local qid = (frame.args.qid or ""):upper() -- check if a qid was passed; if so, return it: if qid ~= "" then return qid end -- check if there's a "category's main topic (P301)": qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() if qid then local prop301 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P301") if prop301[1] then local mctid = prop301[1].mainsnak.datavalue.value.id if mctid then return mctid end end end -- otherwise return the page qid (if any) return qid end ------------------------------------------------------------------------------- -- followQid takes four optional parameters: qid, props, list and all. -- If qid is not given, it uses the qid for the connected page -- or returns nil if there isn't one. -- props is a list of properties, separated by punctuation. -- If props is given, the Wikidata item for the qid is examined for each property in turn. -- If that property contains a value that is another Wikibase-item, that item's qid is returned, -- and the search terminates, unless |all=y when all of the qids are returned, separated by spaces. -- If |list= is set to a template, the qids are passed as arguments to the template. -- If props is not given, the qid is returned. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam() ------------------------------------------------------------------------------- p._followQid = function(args) local qid = (args.qid or ""):upper() local all = parseParam(args.all, false) local list = args.list or "" if list == "" then list = nil end if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return nil end local out = {} local props = (args.props or ""):upper() if props ~= "" then for p in mw.text.gsplit(props, "%p") do -- split at punctuation and iterate p = mw.text.trim(p) for i, v in ipairs( mw.wikibase.getBestStatements(qid, p) ) do local linkedid = v.mainsnak.datavalue and v.mainsnak.datavalue.value.id if linkedid then if all then out[#out+1] = linkedid else return linkedid end -- test for all or just the first one found end -- test for value exists for that property end -- loop through values of property to follow end -- loop through list of properties to follow end if #out > 0 then local ret = "" if list then ret = mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title = list, args = out} else ret = table.concat(out, " ") end return ret else return qid end end p.followQid = function(frame) return p._followQid(frame.args) end ------------------------------------------------------------------------------- -- globalSiteID returns the globalSiteID for the current wiki -- e.g. returns "enwiki" for the English Wikipedia, "enwikisource" for English Wikisource, etc. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.globalSiteID = function(frame) return mw.wikibase.getGlobalSiteId() end ------------------------------------------------------------------------------- -- siteID returns the root of the globalSiteID -- e.g. "en" for "enwiki", "enwikisource", etc. -- treats "en-gb" as "en", etc. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.siteID = function(frame) local txtlang = frame:callParserFunction('int', {'lang'}) or "" -- This deals with specific exceptions: be-tarask -> be-x-old if txtlang == "be-tarask" then return "be_x_old" end local pos = txtlang:find("-") local ret = "" if pos then ret = txtlang:sub(1, pos-1) else ret = txtlang end return ret end ------------------------------------------------------------------------------- -- projID returns the code used to link to the reader's language's project -- e.g "en" for [[:en:WikidataIB]] -- treats "en-gb" as "en", etc. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.projID = function(frame) local txtlang = frame:callParserFunction('int', {'lang'}) or "" -- This deals with specific exceptions: be-tarask -> be-x-old if txtlang == "be-tarask" then return "be-x-old" end local pos = txtlang:find("-") local ret = "" if pos then ret = txtlang:sub(1, pos-1) else ret = txtlang end return ret end ------------------------------------------------------------------------------- -- formatNumber formats a number according to the the supplied language code ("|lang=") -- or the default language if not supplied. -- The number is the first unnamed parameter or "|num=" ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: findLang() ------------------------------------------------------------------------------- p.formatNumber = function(frame) local lang local num = tonumber(frame.args[1] or frame.args.num) or 0 lang = findLang(frame.args.lang) return lang:formatNum( num ) end ------------------------------------------------------------------------------- -- examine dumps the property (the unnamed parameter or pid) -- from the item given by the parameter 'qid' (or the other unnamed parameter) -- or from the item corresponding to the current page if qid is not supplied. -- e.g. {{#invoke:WikidataIB |examine |pid=P26 |qid=Q42}} -- or {{#invoke:WikidataIB |examine |P26 |Q42}} or any combination of these -- or {{#invoke:WikidataIB |examine |P26}} for the current page. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.examine = function( frame ) local args if frame.args[1] or frame.args.pid or frame.args.qid then args = frame.args else args = frame:getParent().args end local par = {} local pid = (args.pid or ""):upper() local qid = (args.qid or ""):upper() par[1] = mw.text.trim( args[1] or "" ):upper() par[2] = mw.text.trim( args[2] or "" ):upper() table.sort(par) if par[2]:sub(1,1) == "P" then par[1], par[2] = par[2], par[1] end if pid == "" then pid = par[1] end if qid == "" then qid = par[2] end local q1 = qid:sub(1,1) if pid:sub(1,1) ~= "P" then return "No property supplied" end if q1 ~= "Q" and q1 ~= "M" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return "No item for this page" end return "<pre>" .. mw.dumpObject( mw.wikibase.getAllStatements( qid, pid ) ) .. "</pre>" end ------------------------------------------------------------------------------- -- checkvalue looks for 'val' as a wikibase-item value of a property (the unnamed parameter or pid) -- from the item given by the parameter 'qid' -- or from the Wikidata item associated with the current page if qid is not supplied. -- It only checks ranks that are requested (preferred and normal by default) -- If property is not supplied, then P31 (instance of) is assumed. -- It returns val if found or nothing if not found. -- e.g. {{#invoke:WikidataIB |checkvalue |val=Q5 |pid=P31 |qid=Q42}} -- or {{#invoke:WikidataIB |checkvalue |val=Q5 |P31 |qid=Q42}} -- or {{#invoke:WikidataIB |checkvalue |val=Q5 |qid=Q42}} -- or {{#invoke:WikidataIB |checkvalue |val=Q5 |P31}} for the current page. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.checkvalue = function( frame ) local args if frame.args.val then args = frame.args else args = frame:getParent().args end local val = args.val if not val then return nil end local pid = mw.text.trim(args.pid or args[1] or "P31"):upper() local qid = (args.qid or ""):upper() if pid:sub(1,1) ~= "P" then return nil end if qid:sub(1,1) ~= "Q" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return nil end local ranks = setRanks(args.rank) local stats = {} if ranks.b then stats = mw.wikibase.getBestStatements(qid, pid) else stats = mw.wikibase.getAllStatements( qid, pid ) end if not stats[1] then return nil end if stats[1].mainsnak.datatype == "wikibase-item" then for k, v in pairs( stats ) do local ms = v.mainsnak if ranks[v.rank:sub(1,1)] and ms.snaktype == "value" and ms.datavalue.value.id == val then return val end end end return nil end ------------------------------------------------------------------------------- -- url2 takes a parameter url= that is a proper url and formats it for use in an infobox. -- If no parameter is supplied, it returns nothing. -- This is the equivalent of Template:URL -- but it keeps the "edit at Wikidata" pen icon out of the microformat. -- Usually it will take its url parameter directly from a Wikidata call: -- e.g. {{#invoke:WikidataIB |url2 |url={{wdib |P856 |qid=Q23317 |fwd=ALL |osd=no}} }} ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.url2 = function(frame) local txt = frame.args.url or "" if txt == "" then return nil end -- extract any icon local url, icon = txt:match("(.+)&nbsp;(.+)") -- make sure there's at least a space at the end url = (url or txt) .. " " icon = icon or "" -- extract any protocol like https:// local prot = url:match("(https*://).+[ \"\']") -- extract address local addr = "" if prot then addr = url:match("https*://(.+)[ \"\']") or " " else prot = "//" addr = url:match("[^%p%s]+%.(.+)[ \"\']") or " " end -- strip trailing / from end of domain-only url and add <wbr/> before . and / local disp, n = addr:gsub( "^([^/]+)/$", "%1" ):gsub("%/", "<wbr/>/"):gsub("%.", "<wbr/>.") return '<span class="url">[' .. prot .. addr .. " " .. disp .. "]</span>&nbsp;" .. icon end ------------------------------------------------------------------------------- -- getWebsite fetches the Official website (P856) and formats it for use in an infobox. -- This is similar to Template:Official website but with a url displayed, -- and it adds the "edit at Wikidata" pen icon beyond the microformat if enabled. -- A local value will override the Wikidata value. "NONE" returns nothing. -- e.g. {{#invoke:WikidataIB |getWebsite |qid= |noicon= |lang= |url= }} ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: findLang(); parseParam(); ------------------------------------------------------------------------------- p.getWebsite = function(frame) local url = frame.args.url or "" if url:upper() == "NONE" then return nil end local urls = {} local quals = {} local qid = frame.args.qid or "" if url and url ~= "" then urls[1] = url else if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return nil end local prop856 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P856") for k, v in pairs(prop856) do if v.mainsnak.snaktype == "value" then urls[#urls+1] = v.mainsnak.datavalue.value if v.qualifiers and v.qualifiers["P1065"] then -- just take the first archive url (P1065) local au = v.qualifiers["P1065"][1] if au.snaktype == "value" then quals[#urls] = au.datavalue.value end -- test for archive url having a value end -- test for qualifers end -- test for website having a value end -- loop through website(s) end if #urls == 0 then return nil end local out = {} for i, u in ipairs(urls) do local link = quals[i] or u local prot, addr = u:match("(http[s]*://)(.+)") addr = addr or u local disp, n = addr:gsub("%.", "<wbr/>%.") out[#out+1] = '<span class="url">[' .. link .. " " .. disp .. "]</span>" end local langcode = findLang(frame.args.lang).code local noicon = parseParam(frame.args.noicon, false) if url == "" and not noicon then out[#out] = out[#out] .. createicon(langcode, qid, "P856") end local ret = "" if #out > 1 then ret = mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title = "ubl", args = out} else ret = out[1] end return ret end ------------------------------------------------------------------------------- -- getAllLabels fetches the set of labels and formats it for display as wikitext. -- It takes a parameter 'qid' for arbitrary access, otherwise it uses the current page. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getAllLabels = function(frame) local args = frame.args or frame:getParent().args or {} local qid = args.qid or "" if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid or not mw.wikibase.entityExists(qid) then return i18n["entity-not-found"] end local labels = mw.wikibase.getEntity(qid).labels if not labels then return i18n["labels-not-found"] end local out = {} for k, v in pairs(labels) do out[#out+1] = v.value .. " (" .. v.language .. ")" end return table.concat(out, "; ") end ------------------------------------------------------------------------------- -- getAllDescriptions fetches the set of descriptions and formats it for display as wikitext. -- It takes a parameter 'qid' for arbitrary access, otherwise it uses the current page. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getAllDescriptions = function(frame) local args = frame.args or frame:getParent().args or {} local qid = args.qid or "" if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid or not mw.wikibase.entityExists(qid) then return i18n["entity-not-found"] end local descriptions = mw.wikibase.getEntity(qid).descriptions if not descriptions then return i18n["descriptions-not-found"] end local out = {} for k, v in pairs(descriptions) do out[#out+1] = v.value .. " (" .. v.language .. ")" end return table.concat(out, "; ") end ------------------------------------------------------------------------------- -- getAllAliases fetches the set of aliases and formats it for display as wikitext. -- It takes a parameter 'qid' for arbitrary access, otherwise it uses the current page. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getAllAliases = function(frame) local args = frame.args or frame:getParent().args or {} local qid = args.qid or "" if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid or not mw.wikibase.entityExists(qid) then return i18n["entity-not-found"] end local aliases = mw.wikibase.getEntity(qid).aliases if not aliases then return i18n["aliases-not-found"] end local out = {} for k1, v1 in pairs(aliases) do local lang = v1[1].language local val = {} for k1, v2 in ipairs(v1) do val[#val+1] = v2.value end out[#out+1] = table.concat(val, ", ") .. " (" .. lang .. ")" end return table.concat(out, "; ") end ------------------------------------------------------------------------------- -- showNoLinks displays the article titles that should not be linked. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.showNoLinks = function(frame) local out = {} for k, v in pairs(donotlink) do out[#out+1] = k end table.sort( out ) return table.concat(out, "; ") end ------------------------------------------------------------------------------- -- checkValidity checks whether the first unnamed parameter represents a valid entity-id, -- that is, something like Q1235 or P123. -- It returns the strings "true" or "false". -- Change false to nil to return "true" or "" (easier to test with #if:). ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- function p.checkValidity(frame) local id = mw.text.trim(frame.args[1] or "") if mw.wikibase.isValidEntityId(id) then return true else return false end end ------------------------------------------------------------------------------- -- getEntityFromTitle returns the Entity-ID (Q-number) for a given title. -- Modification of Module:ResolveEntityId -- The title is the first unnamed parameter. -- The site parameter determines the site/language for the title. Defaults to current wiki. -- The showdab parameter determines whether dab pages should return the Q-number or nil. Defaults to true. -- Returns the Q-number or nil if it does not exist. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam ------------------------------------------------------------------------------- function p.getEntityFromTitle(frame) local args=frame.args if not args[1] then args=frame:getParent().args end if not args[1] then return nil end local title = mw.text.trim(args[1]) local site = args.site or "" local showdab = parseParam(args.showdab, true) local qid = mw.wikibase.getEntityIdForTitle(title, site) if qid then local prop31 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P31")[1] if not showdab and prop31 and prop31.mainsnak.datavalue.value.id == "Q4167410" then return nil else return qid end end end ------------------------------------------------------------------------------- -- getDatePrecision returns the number representing the precision of the first best date value -- for the given property. -- It takes the qid and property ID -- The meanings are given at https://www.mediawiki.org/wiki/Wikibase/DataModel#Dates_and_times -- 0 = 1 billion years .. 6 = millennium, 7 = century, 8 = decade, 9 = year, 10 = month, 11 = day -- Returns 0 (or the second unnamed parameter) if the Wikidata does not exist. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; sourced; ------------------------------------------------------------------------------- function p.getDatePrecision(frame) local args=frame.args if not args[1] then args=frame:getParent().args end local default = tonumber(args[2] or args.default) or 0 local prop = mw.text.trim(args[1] or "") if prop == "" then return default end local qid = args.qid or "" if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return default end local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) local stat = mw.wikibase.getBestStatements(qid, prop) for i, v in ipairs(stat) do local prec = (onlysrc == false or sourced(v)) and v.mainsnak.datavalue and v.mainsnak.datavalue.value and v.mainsnak.datavalue.value.precision if prec then return prec end end return default end return p ------------------------------------------------------------------------------- -- List of exported functions ------------------------------------------------------------------------------- --[[ _getValue getValue getPreferredValue getCoords getQualifierValue getSumOfParts getValueByQual getValueByLang getValueByRefSource getPropertyIDs getQualifierIDs getPropOfProp getAwardCat getIntersectCat getGlobe getCommonsLink getSiteLink getLink getLabel label getAT getDescription getAliases pageId formatDate location checkBlacklist emptyor labelorid getLang getItemLangCode findLanguage getQID followQid globalSiteID siteID projID formatNumber examine checkvalue url2 getWebsite getAllLabels getAllDescriptions getAllAliases showNoLinks checkValidity getEntityFromTitle getDatePrecision --]] ------------------------------------------------------------------------------- o26pvdzoveksr04pobp213ncnrqerd6 7336564 7336546 2026-09-26T08:23:53Z ङघिञ 2644823 7336564 Scribunto text/plain -- Version: 2023-07-10 -- Module to implement use of a blacklist and whitelist for infobox fields -- Can take a named parameter |qid which is the Wikidata ID for the article -- if not supplied, it will use the Wikidata ID associated with the current page. -- Fields in blacklist are never to be displayed, i.e. module must return nil in all circumstances -- Fields in whitelist return local value if it exists or the Wikidata value otherwise -- The name of the field that this function is called from is passed in named parameter |name -- The name is compulsory when blacklist or whitelist is used, -- so the module returns nil if it is not supplied. -- blacklist is passed in named parameter |suppressfields (or |spf) -- whitelist is passed in named parameter |fetchwikidata (or |fwd) require("strict") local p = {} local cdate -- initialise as nil and only load _complex_date function if needed -- Module:Complex date is loaded lazily and has the following dependencies: -- Module:Calendar -- Module:ISOdate -- Module:DateI18n -- Module:I18n/complex date -- Module:Ordinal -- Module:I18n/ordinal -- Module:Yesno -- Module:Formatnum -- Module:Linguistic -- -- The following, taken from https://www.mediawiki.org/wiki/Wikibase/DataModel#Dates_and_times, -- is needed to use Module:Complex date which seemingly requires date precision as a string. -- It would work better if only the authors of the mediawiki page could spell 'millennium'. local dp = { [6] = "millennium", [7] = "century", [8] = "decade", [9] = "year", [10] = "month", [11] = "day", } local i18n = { ["errors"] = { ["property-not-found"] = "Property not found.", ["No property supplied"] = "No property supplied", ["entity-not-found"] = "Wikidata entity not found.", ["unknown-claim-type"] = "Unknown claim type.", ["unknown-entity-type"] = "Unknown entity type.", ["qualifier-not-found"] = "Qualifier not found.", ["site-not-found"] = "Wikimedia project not found.", ["labels-not-found"] = "No labels found.", ["descriptions-not-found"] = "No descriptions found.", ["aliases-not-found"] = "No aliases found.", ["unknown-datetime-format"] = "Unknown datetime format.", ["local-article-not-found"] = "Article is available on Wikidata, but not on Wikipedia", ["dab-page"] = " (dab)", }, ["months"] = { "January", "February", "March", "April", "May", "June", "July", "August", "September", "October", "November", "December" }, ["century"] = "century", ["BC"] = "BC", ["BCE"] = "BCE", ["ordinal"] = { [1] = "st", [2] = "nd", [3] = "rd", ["default"] = "th" }, ["filespace"] = "File", ["Unknown"] = "Unknown", ["NaN"] = "Not a number", -- set the following to the name of a tracking category, -- e.g. "[[Category:Articles with missing Wikidata information]]", or "" to disable: ["missinginfocat"] = "[[Category:Articles with missing Wikidata information]]", ["editonwikidata"] = "Edit this on Wikidata", ["latestdatequalifier"] = function (date) return "before " .. date end, -- some languages, e.g. Bosnian use a period as a suffix after each number in a date ["datenumbersuffix"] = "", ["list separator"] = ", ", ["multipliers"] = { [0] = "", [3] = " thousand", [6] = " million", [9] = " billion", [12] = " trillion", } } -- This allows an internationisation module to override the above table if 'en' ~= mw.getContentLanguage():getCode() then require("Module:i18n").loadI18n("Module:WikidataIB/i18n", i18n) end -- This piece of html implements a collapsible container. Check the classes exist on your wiki. local collapsediv = '<div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%; overflow:auto;" data-expandtext="{{int:show}}" data-collapsetext="{{int:hide}}">' -- Some items should not be linked. -- Each wiki can create a list of those in Module:WikidataIB/nolinks -- It should return a table called itemsindex, containing true for each item not to be linked local donotlink = {} local nolinks_exists, nolinks = pcall(mw.loadData, "Module:WikidataIB/nolinks") if nolinks_exists then donotlink = nolinks.itemsindex end -- To satisfy Wikipedia:Manual of Style/Titles, certain types of items are italicised, and others are quoted. -- The submodule [[Module:WikidataIB/titleformats]] lists the entity-ids used in 'instance of' (P31), -- which allows this module to identify the values that should be formatted. -- WikidataIB/titleformats exports a table p.formats, which is indexed by entity-id, and contains the value " or '' local formats = {} local titleformats_exists, titleformats = pcall(mw.loadData, "Module:WikidataIB/titleformats") if titleformats_exists then formats = titleformats.formats end ------------------------------------------------------------------------------- -- Private functions ------------------------------------------------------------------------------- -- ------------------------------------------------------------------------------- -- makeOrdinal needs to be internationalised along with the above: -- takes cardinal number as a numeric and returns the ordinal as a string -- we need three exceptions in English for 1st, 2nd, 3rd, 21st, .. 31st, etc. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local makeOrdinal = function(cardinal) local ordsuffix = i18n.ordinal.default if cardinal % 10 == 1 then ordsuffix = i18n.ordinal[1] elseif cardinal % 10 == 2 then ordsuffix = i18n.ordinal[2] elseif cardinal % 10 == 3 then ordsuffix = i18n.ordinal[3] end -- In English, 1, 21, 31, etc. use 'st', but 11, 111, etc. use 'th' -- similarly for 12 and 13, etc. if (cardinal % 100 == 11) or (cardinal % 100 == 12) or (cardinal % 100 == 13) then ordsuffix = i18n.ordinal.default end return tostring(cardinal) .. ordsuffix end ------------------------------------------------------------------------------- -- findLang takes a "langcode" parameter if supplied and valid -- otherwise it tries to create it from the user's set language ({{int:lang}}) -- failing that it uses the wiki's content language. -- It returns a language object ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local findLang = function(langcode) local langobj langcode = mw.text.trim(langcode or "") if mw.language.isKnownLanguageTag(langcode) then langobj = mw.language.new( langcode ) else langcode = mw.getCurrentFrame():callParserFunction('int', {'lang'}) if mw.language.isKnownLanguageTag(langcode) then langobj = mw.language.new( langcode ) else langobj = mw.language.getContentLanguage() end end return langobj end ------------------------------------------------------------------------------- -- _getItemLangCode takes a qid parameter (using the current page's qid if blank) -- If the item for that qid has property country (P17) it looks at the first preferred value -- If the country has an official language (P37), it looks at the first preferred value -- If that official language has a language code (P424), it returns the first preferred value -- Otherwise it returns nothing. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local _getItemLangCode = function(qid) qid = mw.text.trim(qid or ""):upper() if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return end local prop17 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P17")[1] if not prop17 or prop17.mainsnak.snaktype ~= "value" then return end local qid17 = prop17.mainsnak.datavalue.value.id local prop37 = mw.wikibase.getBestStatements(qid17, "P37")[1] if not prop37 or prop37.mainsnak.snaktype ~= "value" then return end local qid37 = prop37.mainsnak.datavalue.value.id local prop424 = mw.wikibase.getBestStatements(qid37, "P424")[1] if not prop424 or prop424.mainsnak.snaktype ~= "value" then return end return prop424.mainsnak.datavalue.value end ------------------------------------------------------------------------------- -- roundto takes a number (x) -- and returns it rounded to (sf) significant figures ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local roundto = function(x, sf) if x == 0 then return 0 end local s = 1 if x < 0 then x = -x s = -1 end if sf < 1 then sf = 1 end local p = 10 ^ (math.floor(math.log10(x)) - sf + 1) x = math.floor(x / p + 0.5) * p * s -- if it's integral, cast to an integer: if x == math.floor(x) then x = math.floor(x) end return x end ------------------------------------------------------------------------------- -- decimalToDMS takes a decimal degrees (x) with precision (p) -- and returns degrees/minutes/seconds according to the precision ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local decimalToDMS = function(x, p) -- if p is not supplied, use a precision around 0.1 seconds if not tonumber(p) then p = 1e-4 end local d = math.floor(x) local ms = (x - d) * 60 if p > 0.5 then -- precision is > 1/2 a degree if ms > 30 then d = d + 1 end ms = 0 end local m = math.floor(ms) local s = (ms - m) * 60 if p > 0.008 then -- precision is > 1/2 a minute if s > 30 then m = m +1 end s = 0 elseif p > 0.00014 then -- precision is > 1/2 a second s = math.floor(s + 0.5) elseif p > 0.000014 then -- precision is > 1/20 second s = math.floor(10 * s + 0.5) / 10 elseif p > 0.0000014 then -- precision is > 1/200 second s = math.floor(100 * s + 0.5) / 100 else -- cap it at 3 dec places for now s = math.floor(1000 * s + 0.5) / 1000 end return d, m, s end ------------------------------------------------------------------------------- -- decimalPrecision takes a decimal (x) with precision (p) -- and returns x rounded approximately to the given precision -- precision should be between 1 and 1e-6, preferably a power of 10. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local decimalPrecision = function(x, p) local s = 1 if x < 0 then x = -x s = -1 end -- if p is not supplied, pick an arbitrary precision if not tonumber(p) then p = 1e-4 elseif p > 1 then p = 1 elseif p < 1e-6 then p = 1e-6 else p = 10 ^ math.floor(math.log10(p)) end x = math.floor(x / p + 0.5) * p * s -- if it's integral, cast to an integer: if x == math.floor(x) then x = math.floor(x) end -- if it's less than 1e-4, it will be in exponent form, so return a string with 6dp -- 9e-5 becomes 0.000090 if math.abs(x) < 1e-4 then x = string.format("%f", x) end return x end ------------------------------------------------------------------------------- -- formatDate takes a datetime of the usual format from mw.wikibase.entity:formatPropertyValues -- like "1 August 30 BCE" as parameter 1 -- and formats it according to the df (date format) and bc parameters -- df = ["dmy" / "mdy" / "y"] default will be "dmy" -- bc = ["BC" / "BCE"] default will be "BCE" ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local format_Date = function(datetime, dateformat, bc) local datetime = datetime or "1 August 30 BCE" -- in case of nil value -- chop off multiple vales and/or any hours, mins, etc. -- keep anything before punctuation - we just want a single date: local dateval = string.match( datetime, "[%w ]+") local dateformat = string.lower(dateformat or "dmy") -- default to dmy local bc = string.upper(bc or "") -- can't use nil for bc -- we only want to accept two possibilities: BC or default to BCE if bc == "BC" then bc = "&nbsp;" .. i18n["BC"] -- prepend a non-breaking space. else bc = "&nbsp;" .. i18n["BCE"] end local postchrist = true -- start by assuming no BCE local dateparts = {} for word in string.gmatch(dateval, "%w+") do if word == "BCE" or word == "BC" then -- *** internationalise later *** postchrist = false else -- we'll keep the parts that are not 'BCE' in a table dateparts[#dateparts + 1] = word end end if postchrist then bc = "" end -- set AD dates to no suffix *** internationalise later *** local sep = "&nbsp;" -- separator is nbsp local fdate = table.concat(dateparts, sep) -- set formatted date to same order as input -- if we have day month year, check dateformat if #dateparts == 3 then if dateformat == "y" then fdate = dateparts[3] elseif dateformat == "mdy" then fdate = dateparts[2] .. sep .. dateparts[1] .. "," .. sep .. dateparts[3] end elseif #dateparts == 2 and dateformat == "y" then fdate = dateparts[2] end return fdate .. bc end ------------------------------------------------------------------------------- -- dateFormat is the handler for properties that are of type "time" -- It takes timestamp, precision (6 to 11 per mediawiki), dateformat (y/dmy/mdy), BC format (BC/BCE), -- a plaindate switch (yes/no/adj) to en/disable "sourcing circumstances"/use adjectival form, -- any qualifiers for the property, the language, and any adjective to use like 'before'. -- It passes the date through the "complex date" function -- and returns a string with the internatonalised date formatted according to preferences. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: findLang(); cdate(); dp[] ------------------------------------------------------------------------------- local dateFormat = function(timestamp, dprec, df, bcf, pd, qualifiers, lang, adj, model) -- output formatting according to preferences (y/dmy/mdy/ymd) df = (df or ""):lower() -- if ymd is required, return the part of the timestamp in YYYY-MM-DD form -- but apply Year zero#Astronomers fix: 1 BC = 0000; 2 BC = -0001; etc. if df == "ymd" then if timestamp:sub(1,1) == "+" then return timestamp:sub(2,11) else local yr = tonumber(timestamp:sub(2,5)) - 1 yr = ("000" .. yr):sub(-4) if yr ~= "0000" then yr = "-" .. yr end return yr .. timestamp:sub(6,11) end end -- A year can be stored like this: "+1872-00-00T00:00:00Z", -- which is processed here as if it were the day before "+1872-01-01T00:00:00Z", -- and that's the last day of 1871, so the year is wrong. -- So fix the month 0, day 0 timestamp to become 1 January instead: timestamp = timestamp:gsub("%-00%-00T", "-01-01T") -- just in case date precision is missing dprec = dprec or 11 -- override more precise dates if required dateformat is year alone: if df == "y" and dprec > 9 then dprec = 9 end -- complex date only deals with precisions from 6 to 11, so clip range dprec = dprec>11 and 11 or dprec dprec = dprec<6 and 6 or dprec -- BC format is "BC" or "BCE" bcf = (bcf or ""):upper() -- plaindate only needs the first letter (y/n/a) pd = (pd or ""):sub(1,1):lower() if pd == "" or pd == "n" or pd == "f" or pd == "0" then pd = false end -- in case language isn't passed lang = lang or findLang().code -- set adj as empty if nil adj = adj or "" -- extract the day, month, year from the timestamp local bc = timestamp:sub(1, 1)=="-" and "BC" or "" local year, month, day = timestamp:match("[+-](%d*)-(%d*)-(%d*)T") local iso = tonumber(year) -- if year is missing, let it throw an error -- this will adjust the date format to be compatible with cdate -- possible formats are Y, YY, YYY0, YYYY, YYYY-MM, YYYY-MM-DD if dprec == 6 then iso = math.floor( (iso - 1) / 1000 ) + 1 end if dprec == 7 then iso = math.floor( (iso - 1) / 100 ) + 1 end if dprec == 8 then iso = math.floor( iso / 10 ) .. "0" end if dprec == 10 then iso = year .. "-" .. month end if dprec == 11 then iso = year .. "-" .. month .. "-" .. day end -- add "circa" (Q5727902) from "sourcing circumstances" (P1480) local sc = not pd and qualifiers and qualifiers.P1480 if sc then for k1, v1 in pairs(sc) do if v1.datavalue and v1.datavalue.value.id == "Q5727902" then adj = "circa" break end end end -- deal with Julian dates: -- no point in saying that dates before 1582 are Julian - they are by default -- doesn't make sense for dates less precise than year -- we can suppress it by setting |plaindate, e.g. for use in constructing categories. local calendarmodel = "" if tonumber(year) > 1582 and dprec > 8 and not pd and model == "http://www.wikidata.org/entity/Q1985786" then calendarmodel = "julian" end if not cdate then cdate = require("Module:Complex date")._complex_date end local fdate = cdate(calendarmodel, adj, tostring(iso), dp[dprec], bc, "", "", "", "", lang, 1) -- this may have QuickStatements info appended to it in a div, so remove that fdate = fdate:gsub(' <div style="display: none;">[^<]*</div>', '') -- it may also be returned wrapped in a microformat, so remove that fdate = fdate:gsub("<[^>]*>", "") -- there may be leading zeros that we should remove fdate = fdate:gsub("^0*", "") -- if a plain date is required, then remove any links (like BC linked) if pd then fdate = fdate:gsub("%[%[.*|", ""):gsub("]]", "") end -- if 'circa', use the abbreviated form *** internationalise later *** fdate = fdate:gsub('circa ', '<abbr title="circa">c.</abbr>&nbsp;') -- deal with BC/BCE if bcf == "BCE" then fdate = fdate:gsub('BC', 'BCE') end -- deal with mdy format if df == "mdy" then fdate = fdate:gsub("(%d+) (%w+) (%d+)", "%2 %1, %3") end -- deal with adjectival form *** internationalise later *** if pd == "a" then fdate = fdate:gsub(' century', '-century') end return fdate end ------------------------------------------------------------------------------- -- parseParam takes a (string) parameter, e.g. from the list of frame arguments, -- and makes "false", "no", and "0" into the (boolean) false -- it makes the empty string and nil into the (boolean) value passed as default -- allowing the parameter to be true or false by default. -- It returns a boolean. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local parseParam = function(param, default) if type(param) == "boolean" then param = tostring(param) end if param and param ~= "" then param = param:lower() if (param == "false") or (param:sub(1,1) == "n") or (param == "0") then return false else return true end else return default end end ------------------------------------------------------------------------------- -- _getSitelink takes the qid of a Wikidata entity passed as |qid= -- It takes an optional parameter |wiki= to determine which wiki is to be checked for a sitelink -- If the parameter is blank, then it uses the local wiki. -- If there is a sitelink to an article available, it returns the plain text link to the article -- If there is no sitelink, it returns nil. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local _getSitelink = function(qid, wiki) qid = (qid or ""):upper() if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return nil end wiki = wiki or "" local sitelink if wiki == "" then sitelink = mw.wikibase.getSitelink(qid) else sitelink = mw.wikibase.getSitelink(qid, wiki) end return sitelink end ------------------------------------------------------------------------------- -- _getCommonslink takes an optional qid of a Wikidata entity passed as |qid= -- It returns one of the following in order of preference: -- the Commons sitelink of the Wikidata entity - but not if onlycat=true and it's not a category; -- the Commons sitelink of the topic's main category of the Wikidata entity; -- the Commons category of the Wikidata entity - unless fallback=false. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _getSitelink(); parseParam() ------------------------------------------------------------------------------- local _getCommonslink = function(qid, onlycat, fallback) qid = (qid or ""):upper() if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return nil end onlycat = parseParam(onlycat, false) if fallback == "" then fallback = nil end local sitelink = _getSitelink(qid, "commonswiki") if onlycat and sitelink and sitelink:sub(1,9) ~= "Category:" then sitelink = nil end if not sitelink then -- check for topic's main category local prop910 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P910")[1] if prop910 then local tmcid = prop910.mainsnak.datavalue and prop910.mainsnak.datavalue.value.id sitelink = _getSitelink(tmcid, "commonswiki") end if not sitelink then -- check for list's main category local prop1754 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P1754")[1] if prop1754 then local tmcid = prop1754.mainsnak.datavalue and prop1754.mainsnak.datavalue.value.id sitelink = _getSitelink(tmcid, "commonswiki") end end end if not sitelink and fallback then -- check for Commons category (string value) local prop373 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P373")[1] if prop373 then sitelink = prop373.mainsnak.datavalue and prop373.mainsnak.datavalue.value if sitelink then sitelink = "Category:" .. sitelink end end end return sitelink end ------------------------------------------------------------------------------- -- The label in a Wikidata item is subject to vulnerabilities -- that an attacker might try to exploit. -- It needs to be 'sanitised' by removing any wikitext before use. -- If it doesn't exist, return the id for the item -- a second (boolean) value is also returned, value is true when the label exists ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local labelOrId = function(id, lang) if lang == "default" then lang = findLang().code end local label if lang then label = mw.wikibase.getLabelByLang(id, lang) else label = mw.wikibase.getLabel(id) end if label then return mw.text.nowiki(label), true else return id, false end end ------------------------------------------------------------------------------- -- linkedItem takes an entity-id and returns a string, linked if possible. -- This is the handler for "wikibase-item". Preferences: -- 1. Display linked disambiguated sitelink if it exists -- 2. Display linked label if it is a redirect -- 3. TBA: Display an inter-language link for the label if it exists other than in default language -- 4. Display unlinked label if it exists -- 5. Display entity-id for now to indicate a label could be provided -- dtxt is text to be used instead of label, or nil. -- shortname is boolean switch to use P1813 (short name) instead of label if true. -- lang is the current language code. -- uselbl is boolean switch to force display of the label instead of the sitelink (default: false) -- linkredir is boolean switch to allow linking to a redirect (default: false) -- formatvalue is boolean switch to allow formatting as italics or quoted (default: false) ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: labelOrId(); donotlink[] ------------------------------------------------------------------------------- local linkedItem = function(id, args) local lprefix = (args.lp or args.lprefix or args.linkprefix or ""):gsub('"', '') -- toughen against nil values passed local lpostfix = (args.lpostfix or ""):gsub('"', '') local prefix = (args.prefix or ""):gsub('"', '') local postfix = (args.postfix or ""):gsub('"', '') local dtxt = args.dtxt local shortname = args.shortname or args.sn local lang = args.lang or "en" -- fallback to default if missing local uselbl = args.uselabel or args.uselbl uselbl = parseParam(uselbl, false) local linkredir = args.linkredir linkredir = parseParam(linkredir, false) local formatvalue = args.formatvalue or args.fv formatvalue = parseParam(formatvalue, false) -- see if item might need italics or quotes local fmt = "" if next(formats) and formatvalue then for k, v in ipairs( mw.wikibase.getBestStatements(id, "P31") ) do if v.mainsnak.datavalue and formats[v.mainsnak.datavalue.value.id] then fmt = formats[v.mainsnak.datavalue.value.id] break -- pick the first match end end end local disp local sitelink = mw.wikibase.getSitelink(id) local label, islabel if dtxt then label, islabel = dtxt, true elseif shortname then -- see if there is a shortname in our language, and set label to it for k, v in ipairs( mw.wikibase.getBestStatements(id, "P1813") ) do if v.mainsnak.datavalue.value.language == lang then label, islabel = v.mainsnak.datavalue.value.text, true break end -- test for language match end -- loop through values of short name -- if we have no label set, then there was no shortname available if not islabel then label, islabel = labelOrId(id) shortname = false end else label, islabel = labelOrId(id) end if mw.site.siteName ~= "Wikimedia Commons" then if sitelink then if not (dtxt or shortname) then -- if sitelink and label are the same except for case, no need to process further if sitelink:lower() ~= label:lower() then -- strip any namespace or dab from the sitelink local pos = sitelink:find(":") or 0 local slink = sitelink if pos > 0 then local pfx = sitelink:sub(1,pos-1) if mw.site.namespaces[pfx] then -- that prefix is a valid namespace, so remove it slink = sitelink:sub(pos+1) end end -- remove stuff after commas or inside parentheses - ie. dabs slink = slink:gsub("%s%(.+%)$", ""):gsub(",.+$", "") -- if uselbl is false, use sitelink instead of label if not uselbl then -- use slink as display, preserving label case - find("^%u") is true for 1st char uppercase if label:find("^%u") then label = slink:gsub("^(%l)", string.upper) else label = slink:gsub("^(%u)", string.lower) end end end end if donotlink[label] then disp = prefix .. fmt .. label .. fmt .. postfix else disp = "[[" .. lprefix .. sitelink .. lpostfix .. "|" .. prefix .. fmt .. label .. fmt .. postfix .. "]]" end elseif islabel then -- no sitelink, label exists, so check if a redirect with that title exists, if linkredir is true -- display plain label by default disp = prefix .. fmt .. label .. fmt .. postfix if linkredir then local artitle = mw.title.new(label, 0) -- only nil if label has invalid chars if not donotlink[label] and artitle and artitle.redirectTarget then -- there's a redirect with the same title as the label, so let's link to that disp = "[[".. lprefix .. label .. lpostfix .. "|" .. prefix .. fmt .. label .. fmt .. postfix .. "]]" end end -- test if article title exists as redirect on current Wiki else -- no sitelink and no label, so return whatever was returned from labelOrId for now -- add tracking category [[Category:Articles with missing Wikidata information]] -- for enwiki, just return the tracking category if mw.wikibase.getGlobalSiteId() == "enwiki" then disp = i18n.missinginfocat else disp = prefix .. label .. postfix .. i18n.missinginfocat end end else local ccat = mw.wikibase.getBestStatements(id, "P373")[1] if ccat and ccat.mainsnak.datavalue then ccat = ccat.mainsnak.datavalue.value disp = "[[" .. lprefix .. "Category:" .. ccat .. lpostfix .. "|" .. prefix .. label .. postfix .. "]]" elseif sitelink then -- this asumes that if a sitelink exists, then a label also exists disp = "[[" .. lprefix .. sitelink .. lpostfix .. "|" .. prefix .. label .. postfix .. "]]" else -- no sitelink and no Commons cat, so return label from labelOrId for now disp = prefix .. label .. postfix end end return disp end ------------------------------------------------------------------------------- -- sourced takes a table representing a statement that may or may not have references -- it looks for a reference sourced to something not containing the word "wikipedia" -- it returns a boolean = true if it finds a sourced reference. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local sourced = function(claim) if claim.references then for kr, vr in pairs(claim.references) do local ref = mw.wikibase.renderSnaks(vr.snaks) if not ref:find("Wiki") then return true end end end end ------------------------------------------------------------------------------- -- setRanks takes a flag (parameter passed) that requests the values to return -- "b[est]" returns preferred if available, otherwise normal -- "p[referred]" returns preferred -- "n[ormal]" returns normal -- "d[eprecated]" returns deprecated -- multiple values are allowed, e.g. "preferred normal" (which is the default) -- "best" will override the other flags, and set p and n ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local setRanks = function(rank) rank = (rank or ""):lower() -- if nothing passed, return preferred and normal -- if rank == "" then rank = "p n" end local ranks = {} for w in string.gmatch(rank, "%a+") do w = w:sub(1,1) if w == "b" or w == "p" or w == "n" or w == "d" then ranks[w] = true end end -- check if "best" is requested or no ranks requested; and if so, set preferred and normal if ranks.b or not next(ranks) then ranks.p = true ranks.n = true end return ranks end ------------------------------------------------------------------------------- -- parseInput processes the Q-id , the blacklist and the whitelist -- if an input parameter is supplied, it returns that and ends the call. -- it returns (1) either the qid or nil indicating whether or not the call should continue -- and (2) a table containing all of the statements for the propertyID and relevant Qid -- if "best" ranks are requested, it returns those instead of all non-deprecated ranks ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- local parseInput = function(frame, input_parm, property_id) -- There may be a local parameter supplied, if it's blank, set it to nil input_parm = mw.text.trim(input_parm or "") if input_parm == "" then input_parm = nil end -- return nil if Wikidata is not available if not mw.wikibase then return false, input_parm end local args = frame.args -- can take a named parameter |qid which is the Wikidata ID for the article. -- if it's not supplied, use the id for the current page local qid = args.qid or "" if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end -- if there's no Wikidata item for the current page return nil if not qid then return false, input_parm end -- The blacklist is passed in named parameter |suppressfields local blacklist = args.suppressfields or args.spf or "" -- The whitelist is passed in named parameter |fetchwikidata local whitelist = args.fetchwikidata or args.fwd or "" if whitelist == "" then whitelist = "NONE" end -- The name of the field that this function is called from is passed in named parameter |name local fieldname = args.name or "" if blacklist ~= "" then -- The name is compulsory when blacklist is used, so return nil if it is not supplied if fieldname == "" then return false, nil end -- If this field is on the blacklist, then return nil if blacklist:find(fieldname) then return false, nil end end -- If we got this far then we're not on the blacklist -- The blacklist overrides any locally supplied parameter as well -- If a non-blank input parameter was supplied return it if input_parm then return false, input_parm end -- We can filter out non-valid properties if property_id:sub(1,1):upper() ~="P" or property_id == "P0" then return false, nil end -- Otherwise see if this field is on the whitelist: -- needs a bit more logic because find will return its second value = 0 if fieldname is "" -- but nil if fieldname not found on whitelist local _, found = whitelist:find(fieldname) found = ((found or 0) > 0) if whitelist ~= 'ALL' and (whitelist:upper() == "NONE" or not found) then return false, nil end -- See what's on Wikidata (the call always returns a table, but it may be empty): local props = {} if args.reqranks.b then props = mw.wikibase.getBestStatements(qid, property_id) else props = mw.wikibase.getAllStatements(qid, property_id) end if props[1] then return qid, props end -- no property on Wikidata return false, nil end ------------------------------------------------------------------------------- -- createicon assembles the "Edit at Wikidata" pen icon. -- It returns a wikitext string inside a span class="penicon" -- if entityID is nil or empty, the ID associated with current page is used -- langcode and propertyID may be nil or empty ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: i18n[]; ------------------------------------------------------------------------------- local createicon = function(langcode, entityID, propertyID) langcode = langcode or "" if not entityID or entityID == "" then entityID= mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end propertyID = propertyID or "" local icon = "&nbsp;<span class='penicon autoconfirmed-show'>[[" -- "&nbsp;<span data-bridge-edit-flow='overwrite' class='penicon'>[[" -> enable Wikidata Bridge .. i18n["filespace"] .. ":OOjs UI icon edit-ltr-progressive.svg |frameless |text-top |10px |alt=" .. i18n["editonwikidata"] .. "|link=https://www.wikidata.org/wiki/" .. entityID if langcode ~= "" then icon = icon .. "?uselang=" .. langcode end if propertyID ~= "" then icon = icon .. "#" .. propertyID end icon = icon .. "|" .. i18n["editonwikidata"] .. "]]</span>" return icon end ------------------------------------------------------------------------------- -- assembleoutput takes the sequence table containing the property values -- and formats it according to switches given. It returns a string or nil. -- It uses the entityID (and optionally propertyID) to create a link in the pen icon. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam(); ------------------------------------------------------------------------------- local assembleoutput = function(out, args, entityID, propertyID) -- sorted is a boolean passed to enable sorting of the values returned -- if nothing or an empty string is passed set it false -- if "false" or "no" or "0" is passed set it false local sorted = parseParam(args.sorted, false) -- noicon is a boolean passed to suppress the trailing "edit at Wikidata" icon -- for use when the value is processed further by the infobox -- if nothing or an empty string is passed set it false -- if "false" or "no" or "0" is passed set it false local noic = parseParam(args.noicon, false) -- list is the name of a template that a list of multiple values is passed through -- examples include "hlist" and "ubl" -- setting it to "prose" produces something like "1, 2, 3, and 4" local list = args.list or "" -- sep is a string that is used to separate multiple returned values -- if nothing or an empty string is passed set it to the default -- any double-quotes " are stripped out, so that spaces may be passed -- e.g. |sep=" - " local sepdefault = i18n["list separator"] local separator = args.sep or "" separator = string.gsub(separator, '"', '') if separator == "" then separator = sepdefault end -- collapse is a number that determines the maximum number of returned values -- before the output is collapsed. -- Zero or not a number result in no collapsing (default becomes 0). local collapse = tonumber(args.collapse) or 0 -- replacetext (rt) is a string that is returned instead of any non-empty Wikidata value -- this is useful for tracking and debugging local replacetext = mw.text.trim(args.rt or args.replacetext or "") -- if there's anything to return, then return a list -- comma-separated by default, but may be specified by the sep parameter -- optionally specify a hlist or ubl or a prose list, etc. local strout if #out > 0 then if sorted then table.sort(out) end -- if there's something to display and a pen icon is wanted, add it the end of the last value local hasdisplay = false for i, v in ipairs(out) do if v ~= i18n.missinginfocat then hasdisplay = true break end end if not noic and hasdisplay then out[#out] = out[#out] .. createicon(args.langobj.code, entityID, propertyID) end if list == "" then strout = table.concat(out, separator) elseif list:lower() == "prose" then strout = mw.text.listToText( out ) else strout = mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title = list, args = out} end if collapse >0 and #out > collapse then strout = collapsediv .. strout .. "</div>" end else strout = nil -- no items had valid reference end if replacetext ~= "" and strout then strout = replacetext end return strout end ------------------------------------------------------------------------------- -- rendersnak takes a table (propval) containing the information stored on one property value -- and returns the value as a string and its language if monolingual text. -- It handles data of type: -- wikibase-item -- time -- string, url, commonsMedia, external-id -- quantity -- globe-coordinate -- monolingualtext -- It also requires linked, the link/pre/postfixes, uabbr, and the arguments passed from frame. -- The optional filter parameter allows quantities to be be filtered by unit Qid. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam(); labelOrId(); i18n[]; dateFormat(); -- roundto(); decimalPrecision(); decimalToDMS(); linkedItem(); ------------------------------------------------------------------------------- local rendersnak = function(propval, args, linked, lpre, lpost, pre, post, uabbr, filter) lpre = lpre or "" lpost = lpost or "" pre = pre or "" post = post or "" args.lang = args.lang or findLang().code -- allow values to display a fixed text instead of label local dtxt = args.displaytext or args.dt if dtxt == "" then dtxt = nil end -- switch to use display of short name (P1813) instead of label local shortname = args.shortname or args.sn shortname = parseParam(shortname, false) local snak = propval.mainsnak or propval local dtype = snak.datatype local dv = snak.datavalue dv = dv and dv.value -- value and monolingual text language code returned local val, mlt if propval.rank and not args.reqranks[propval.rank:sub(1, 1)] then -- val is nil: value has a rank that isn't requested ------------------------------------ elseif snak.snaktype == "somevalue" then -- value is unknown val = i18n["Unknown"] ------------------------------------ elseif snak.snaktype == "novalue" then -- value is none -- val = "No value" -- don't return anything ------------------------------------ elseif dtype == "wikibase-item" then -- data type is a wikibase item: -- it's wiki-linked value, so output as link if enabled and possible local qnumber = dv.id if linked then val = linkedItem(qnumber, args) else -- no link wanted so check for display-text, otherwise test for lang code local label, islabel if dtxt then label = dtxt else label, islabel = labelOrId(qnumber) local langlabel = mw.wikibase.getLabelByLang(qnumber, args.lang) if langlabel then label = mw.text.nowiki( langlabel ) end end val = pre .. label .. post end -- test for link required ------------------------------------ elseif dtype == "time" then -- data type is time: -- time is in timestamp format -- date precision is integer per mediawiki -- output formatting according to preferences (y/dmy/mdy) -- BC format as BC or BCE -- plaindate is passed to disable looking for "sourcing cirumstances" -- or to set the adjectival form -- qualifiers (if any) is a nested table or nil -- lang is given, or user language, or site language -- -- Here we can check whether args.df has a value -- If not, use code from Module:Sandbox/RexxS/Getdateformat to set it from templates like {{Use mdy dates}} val = dateFormat(dv.time, dv.precision, args.df, args.bc, args.pd, propval.qualifiers, args.lang, "", dv.calendarmodel) ------------------------------------ -- data types which are strings: elseif dtype == "commonsMedia" or dtype == "external-id" or dtype == "string" or dtype == "url" then -- commonsMedia or external-id or string or url -- all have mainsnak.datavalue.value as string if (lpre == "" or lpre == ":") and lpost == "" then -- don't link if no linkpre/postfix or linkprefix is just ":" val = pre .. dv .. post elseif dtype == "external-id" then val = "[" .. lpre .. dv .. lpost .. " " .. pre .. dv .. post .. "]" else val = "[[" .. lpre .. dv .. lpost .. "|" .. pre .. dv .. post .. "]]" end -- check for link requested (i.e. either linkprefix or linkpostfix exists) ------------------------------------ -- data types which are quantities: elseif dtype == "quantity" then -- quantities have mainsnak.datavalue.value.amount and mainsnak.datavalue.value.unit -- the unit is of the form http://www.wikidata.org/entity/Q829073 -- -- implement a switch to turn on/off numerical formatting later local fnum = true -- -- a switch to turn on/off conversions - only for en-wiki local conv = parseParam(args.conv or args.convert, false) -- if we have conversions, we won't have formatted numbers or scales if conv then uabbr = true fnum = false args.scale = "0" end -- -- a switch to turn on/off showing units, default is true local showunits = parseParam(args.su or args.showunits, true) -- -- convert amount to a number local amount = tonumber(dv.amount) or i18n["NaN"] -- -- scale factor for millions, billions, etc. local sc = tostring(args.scale or ""):sub(1,1):lower() local scale if sc == "a" then -- automatic scaling if amount > 1e15 then scale = 12 elseif amount > 1e12 then scale = 9 elseif amount > 1e9 then scale = 6 elseif amount > 1e6 then scale = 3 else scale = 0 end else scale = tonumber(args.scale) or 0 if scale < 0 or scale > 12 then scale = 0 end scale = math.floor(scale/3) * 3 end local factor = 10^scale amount = amount / factor -- ranges: local range = "" -- check if upper and/or lower bounds are given and significant local upb = tonumber(dv.upperBound) local lowb = tonumber(dv.lowerBound) if upb and lowb then -- differences rounded to 2 sig fig: local posdif = roundto(upb - amount, 2) / factor local negdif = roundto(amount - lowb, 2) / factor upb, lowb = amount + posdif, amount - negdif -- round scaled numbers to integers or 4 sig fig if (scale > 0 or sc == "a") then if amount < 1e4 then amount = roundto(amount, 4) else amount = math.floor(amount + 0.5) end end if fnum then amount = args.langobj:formatNum( amount ) end if posdif ~= negdif then -- non-symmetrical range = " +" .. posdif .. " -" .. negdif elseif posdif ~= 0 then -- symmetrical and non-zero range = " ±" .. posdif else -- otherwise range is zero, so leave it as "" end else -- round scaled numbers to integers or 4 sig fig if (scale > 0 or sc == "a") then if amount < 1e4 then amount = roundto(amount, 4) else amount = math.floor(amount + 0.5) end end if fnum then amount = args.langobj:formatNum( amount ) end end -- unit names and symbols: -- extract the qid in the form 'Qnnn' from the value.unit url -- and then fetch the label from that - or symbol if unitabbr is true local unit = "" local usep = "" local usym = "" local unitqid = string.match( dv.unit, "(Q%d+)" ) if filter and unitqid ~= filter then return nil end if unitqid and showunits then local uname = mw.wikibase.getLabelByLang(unitqid, args.lang) or "" if uname ~= "" then usep, unit = " ", uname end if uabbr then -- see if there's a unit symbol (P5061) local unitsymbols = mw.wikibase.getBestStatements(unitqid, "P5061") -- construct fallback table, add local lang and multiple languages local fbtbl = mw.language.getFallbacksFor( args.lang ) table.insert( fbtbl, 1, args.lang ) table.insert( fbtbl, 1, "mul" ) local found = false for idx1, us in ipairs(unitsymbols) do for idx2, fblang in ipairs(fbtbl) do if us.mainsnak.datavalue.value.language == fblang then usym = us.mainsnak.datavalue.value.text found = true break end if found then break end end -- loop through fallback table end -- loop through values of P5061 if found then usep, unit = "&nbsp;", usym end end end -- format display: if conv then if range == "" then val = mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title = "cvt", args = {amount, unit}} else val = mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title = "cvt", args = {lowb, "to", upb, unit}} end elseif unit == "$" or unit == "£" then val = unit .. amount .. range .. i18n.multipliers[scale] else val = amount .. range .. i18n.multipliers[scale] .. usep .. unit end ------------------------------------ -- datatypes which are global coordinates: elseif dtype == "globe-coordinate" then -- 'display' parameter defaults to "inline, title" *** unused for now *** -- local disp = args.display or "" -- if disp == "" then disp = "inline, title" end -- -- format parameter switches from deg/min/sec to decimal degrees -- default is deg/min/sec -- decimal degrees needs |format = dec local form = (args.format or ""):lower():sub(1,3) if form ~= "dec" then form = "dms" end -- not needed for now -- -- show parameter allows just the latitude, or just the longitude, or both -- to be returned as a signed decimal, ignoring the format parameter. local show = (args.show or ""):lower() if show ~= "longlat" then show = show:sub(1,3) end -- local lat, long, prec = dv.latitude, dv.longitude, dv.precision if show == "lat" then val = decimalPrecision(lat, prec) elseif show == "lon" then val = decimalPrecision(long, prec) elseif show == "longlat" then val = decimalPrecision(long, prec) .. ", " .. decimalPrecision(lat, prec) else local ns = "N" local ew = "E" if lat < 0 then ns = "S" lat = - lat end if long < 0 then ew = "W" long = - long end if form == "dec" then lat = decimalPrecision(lat, prec) long = decimalPrecision(long, prec) val = lat .. "°" .. ns .. " " .. long .. "°" .. ew else local latdeg, latmin, latsec = decimalToDMS(lat, prec) local longdeg, longmin, longsec = decimalToDMS(long, prec) if latsec == 0 and longsec == 0 then if latmin == 0 and longmin == 0 then val = latdeg .. "°" .. ns .. " " .. longdeg .. "°" .. ew else val = latdeg .. "°" .. latmin .. "′" .. ns .. " " val = val .. longdeg .. "°".. longmin .. "′" .. ew end else val = latdeg .. "°" .. latmin .. "′" .. latsec .. "″" .. ns .. " " val = val .. longdeg .. "°" .. longmin .. "′" .. longsec .. "″" .. ew end end end ------------------------------------ elseif dtype == "monolingualtext" then -- data type is Monolingual text: -- has mainsnak.datavalue.value as a table containing language/text pairs -- collect all the values in 'out' and languages in 'mlt' and process them later val = pre .. dv.text .. post mlt = dv.language ------------------------------------ else -- some other data type so write a specific handler val = "unknown data type: " .. dtype end -- of datatype/unknown value/sourced check return val, mlt end ------------------------------------------------------------------------------- -- propertyvalueandquals takes a property object, the arguments passed from frame, -- and a qualifier propertyID. -- It returns a sequence (table) of values representing the values of that property -- and qualifiers that match the qualifierID if supplied. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam(); sourced(); labelOrId(); i18n.latestdatequalifier(); format_Date(); -- makeOrdinal(); roundto(); decimalPrecision(); decimalToDMS(); assembleoutput(); ------------------------------------------------------------------------------- local function propertyvalueandquals(objproperty, args, qualID) -- needs this style of declaration because it's re-entrant -- onlysourced is a boolean passed to return only values sourced to other than Wikipedia -- if nothing or an empty string is passed set it true local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) -- linked is a a boolean that enables the link to a local page via sitelink -- if nothing or an empty string is passed set it true local linked = parseParam(args.linked, true) -- prefix is a string that may be nil, empty (""), or a string of characters -- this is prefixed to each value -- useful when when multiple values are returned -- any double-quotes " are stripped out, so that spaces may be passed local prefix = (args.prefix or ""):gsub('"', '') -- postfix is a string that may be nil, empty (""), or a string of characters -- this is postfixed to each value -- useful when when multiple values are returned -- any double-quotes " are stripped out, so that spaces may be passed local postfix = (args.postfix or ""):gsub('"', '') -- linkprefix is a string that may be nil, empty (""), or a string of characters -- this creates a link and is then prefixed to each value -- useful when when multiple values are returned and indirect links are needed -- any double-quotes " are stripped out, so that spaces may be passed local lprefix = (args.linkprefix or args.lp or ""):gsub('"', '') -- linkpostfix is a string that may be nil, empty (""), or a string of characters -- this is postfixed to each value when linking is enabled with lprefix -- useful when when multiple values are returned -- any double-quotes " are stripped out, so that spaces may be passed local lpostfix = (args.linkpostfix or ""):gsub('"', '') -- wdlinks is a boolean passed to enable links to Wikidata when no article exists -- if nothing or an empty string is passed set it false local wdl = parseParam(args.wdlinks or args.wdl, false) -- unitabbr is a boolean passed to enable unit abbreviations for common units -- if nothing or an empty string is passed set it false local uabbr = parseParam(args.unitabbr or args.uabbr, false) -- qualsonly is a boolean passed to return just the qualifiers -- if nothing or an empty string is passed set it false local qualsonly = parseParam(args.qualsonly or args.qo, false) -- maxvals is a string that may be nil, empty (""), or a number -- this determines how many items may be returned when multiple values are available -- setting it = 1 is useful where the returned string is used within another call, e.g. image local maxvals = tonumber(args.maxvals) or 0 -- pd (plain date) is a string: yes/true/1 | no/false/0 | adj -- to disable/enable "sourcing cirumstances" or use adjectival form for the plain date local pd = args.plaindate or args.pd or "no" args.pd = pd -- allow qualifiers to have a different date format; default to year unless qualsonly is set args.qdf = args.qdf or args.qualifierdateformat or args.df or (not qualsonly and "y") local lang = args.lang or findLang().code -- qualID is a string list of wanted qualifiers or "ALL" qualID = qualID or "" -- capitalise list of wanted qualifiers and substitute "DATES" qualID = qualID:upper():gsub("DATES", "P580, P582") local allflag = (qualID == "ALL") -- create table of wanted qualifiers as key local qwanted = {} -- create sequence of wanted qualifiers local qorder = {} for q in mw.text.gsplit(qualID, "%p") do -- split at punctuation and iterate local qtrim = mw.text.trim(q) if qtrim ~= "" then qwanted[mw.text.trim(q)] = true qorder[#qorder+1] = qtrim end end -- qsep is the output separator for rendering qualifier list local qsep = (args.qsep or ""):gsub('"', '') -- qargs are the arguments to supply to assembleoutput() local qargs = { ["osd"] = "false", ["linked"] = tostring(linked), ["prefix"] = args.qprefix, ["postfix"] = args.qpostfix, ["linkprefix"] = args.qlinkprefix or args.qlp, ["linkpostfix"] = args.qlinkpostfix, ["wdl"] = "false", ["unitabbr"] = tostring(uabbr), ["maxvals"] = 0, ["sorted"] = tostring(args.qsorted), ["noicon"] = "true", ["list"] = args.qlist, ["sep"] = qsep, ["langobj"] = args.langobj, ["lang"] = args.langobj.code, ["df"] = args.qdf, ["sn"] = parseParam(args.qsn or args.qshortname, false), } -- all proper values of a Wikidata property will be the same type as the first -- qualifiers don't have a mainsnak, properties do local datatype = objproperty[1].datatype or objproperty[1].mainsnak.datatype -- out[] holds the a list of returned values for this property -- mlt[] holds the language code if the datatype is monolingual text local out = {} local mlt = {} for k, v in ipairs(objproperty) do local hasvalue = true if (onlysrc and not sourced(v)) then -- no value: it isn't sourced when onlysourced=true hasvalue = false else local val, lcode = rendersnak(v, args, linked, lprefix, lpostfix, prefix, postfix, uabbr) if not val then hasvalue = false -- rank doesn't match elseif qualsonly and qualID then -- suppress value returned: only qualifiers are requested else out[#out+1], mlt[#out+1] = val, lcode end end -- See if qualifiers are to be returned: local snak = v.mainsnak or v if hasvalue and v.qualifiers and qualID ~= "" and snak.snaktype~="novalue" then -- collect all wanted qualifier values returned in qlist, indexed by propertyID local qlist = {} local timestart, timeend = "", "" -- loop through qualifiers for k1, v1 in pairs(v.qualifiers) do if allflag or qwanted[k1] then if k1 == "P1326" then local ts = v1[1].datavalue.value.time local dp = v1[1].datavalue.value.precision qlist[k1] = dateFormat(ts, dp, args.qdf, args.bc, pd, "", lang, "before") elseif k1 == "P1319" then local ts = v1[1].datavalue.value.time local dp = v1[1].datavalue.value.precision qlist[k1] = dateFormat(ts, dp, args.qdf, args.bc, pd, "", lang, "after") elseif k1 == "P580" then timestart = propertyvalueandquals(v1, qargs)[1] or "" -- treat only one start time as valid elseif k1 == "P582" then timeend = propertyvalueandquals(v1, qargs)[1] or "" -- treat only one end time as valid else local q = assembleoutput(propertyvalueandquals(v1, qargs), qargs) -- we already deal with circa via 'sourcing circumstances' if the datatype was time -- circa may be either linked or unlinked *** internationalise later *** if datatype ~= "time" or q ~= "circa" and not (type(q) == "string" and q:find("circa]]")) then qlist[k1] = q end end end -- of test for wanted end -- of loop through qualifiers -- set date separator local t = timestart .. timeend -- *** internationalise date separators later *** local dsep = "&ndash;" if t:find("%s") or t:find("&nbsp;") then dsep = " &ndash; " end -- set the order for the list of qualifiers returned; start time and end time go last if next(qlist) then local qlistout = {} if allflag then for k2, v2 in pairs(qlist) do qlistout[#qlistout+1] = v2 end else for i2, v2 in ipairs(qorder) do qlistout[#qlistout+1] = qlist[v2] end end if t ~= "" then qlistout[#qlistout+1] = timestart .. dsep .. timeend end local qstr = assembleoutput(qlistout, qargs) if qualsonly then out[#out+1] = qstr else out[#out] = out[#out] .. " (" .. qstr .. ")" end elseif t ~= "" then if qualsonly then if timestart == "" then out[#out+1] = timeend elseif timeend == "" then out[#out+1] = timestart else out[#out+1] = timestart .. dsep .. timeend end else out[#out] = out[#out] .. " (" .. timestart .. dsep .. timeend .. ")" end end end -- of test for qualifiers wanted if maxvals > 0 and #out >= maxvals then break end end -- of for each value loop -- we need to pick one value to return if the datatype was "monolingualtext" -- if there's only one value, use that -- otherwise look through the fallback languages for a match if datatype == "monolingualtext" and #out >1 then lang = mw.text.split( lang, '-', true )[1] local fbtbl = mw.language.getFallbacksFor( lang ) table.insert( fbtbl, 1, lang ) local bestval = "" local found = false for idx1, lang1 in ipairs(fbtbl) do for idx2, lang2 in ipairs(mlt) do if (lang1 == lang2) and not found then bestval = out[idx2] found = true break end end -- loop through values of property end -- loop through fallback languages if found then -- replace output table with a table containing the best value out = { bestval } else -- more than one value and none of them on the list of fallback languages -- sod it, just give them the first one out = { out[1] } end end return out end ------------------------------------------------------------------------------- -- Common code for p.getValueByQual and p.getValueByLang ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- local _getvaluebyqual = function(frame, qualID, checkvalue) -- The property ID that will have a qualifier is the first unnamed parameter local propertyID = mw.text.trim(frame.args[1] or "") if propertyID == "" then return "no property supplied" end if qualID == "" then return "no qualifier supplied" end -- onlysourced is a boolean passed to return property values -- only when property values are sourced to something other than Wikipedia -- if nothing or an empty string is passed set it true -- if "false" or "no" or 0 is passed set it false local onlysrc = parseParam(frame.args.onlysourced or frame.args.osd, true) -- set the requested ranks flags frame.args.reqranks = setRanks(frame.args.rank) -- set a language object and code in the frame.args table frame.args.langobj = findLang(frame.args.lang) frame.args.lang = frame.args.langobj.code local args = frame.args -- check for locally supplied parameter in second unnamed parameter -- success means no local parameter and the property exists local qid, props = parseInput(frame, args[2], propertyID) local linked = parseParam(args.linked, true) local lpre = (args.linkprefix or args.lp or ""):gsub('"', '') local lpost = (args.linkpostfix or ""):gsub('"', '') local pre = (args.prefix or ""):gsub('"', '') local post = (args.postfix or ""):gsub('"', '') local uabbr = parseParam(args.unitabbr or args.uabbr, false) local filter = (args.unit or ""):upper() local maxvals = tonumber(args.maxvals) or 0 if filter == "" then filter = nil end if qid then local out = {} -- Scan through the values of the property -- we want something like property is "pronunciation audio (P443)" in propertyID -- with a qualifier like "language of work or name (P407)" in qualID -- whose value has the required ID, like "British English (Q7979)", in qval for k1, v1 in ipairs(props) do if v1.mainsnak.snaktype == "value" then -- check if it has the right qualifier local v1q = v1.qualifiers if v1q and v1q[qualID] then if onlysrc == false or sourced(v1) then -- if we've got this far, we have a (sourced) claim with qualifiers -- so see if matches the required value -- We'll only deal with wikibase-items and strings for now if v1q[qualID][1].datatype == "wikibase-item" then if checkvalue(v1q[qualID][1].datavalue.value.id) then out[#out + 1] = rendersnak(v1, args, linked, lpre, lpost, pre, post, uabbr, filter) end elseif v1q[qualID][1].datatype == "string" then if checkvalue(v1q[qualID][1].datavalue.value) then out[#out + 1] = rendersnak(v1, args, linked, lpre, lpost, pre, post, uabbr, filter) end end end -- of check for sourced end -- of check for matching required value and has qualifiers else return nil end -- of check for string if maxvals > 0 and #out >= maxvals then break end end -- of loop through values of propertyID return assembleoutput(out, frame.args, qid, propertyID) else return props -- either local parameter or nothing end -- of test for success return nil end ------------------------------------------------------------------------------- -- _location takes Q-id and follows P276 (location) -- or P131 (located in the administrative territorial entity) or P706 (located on terrain feature) -- from the initial item to higher level territories/locations until it reaches the highest. -- An optional boolean, 'first', determines whether the first item is returned (default: false). -- An optional boolean 'skip' toggles the display to skip to the last item (default: false). -- It returns a table containing the locations - linked where possible, except for the highest. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: findLang(); labelOrId(); linkedItem ------------------------------------------------------------------------------- local _location = function(qid, first, skip) first = parseParam(first, false) skip = parseParam(skip, false) local locs = {"P276", "P131", "P706"} local out = {} local langcode = findLang():getCode() local finished = false local count = 0 local prevqid = "Q0" repeat local prop for i1, v1 in ipairs(locs) do local proptbl = mw.wikibase.getBestStatements(qid, v1) if #proptbl > 1 then -- there is more than one higher location local prevP131, prevP131id if prevqid ~= "Q0" then prevP131 = mw.wikibase.getBestStatements(prevqid, "P131")[1] prevP131id = prevP131 and prevP131.mainsnak.datavalue and prevP131.mainsnak.datavalue.value.id end for i2, v2 in ipairs(proptbl) do local parttbl = v2.qualifiers and v2.qualifiers.P518 if parttbl then -- this higher location has qualifier 'applies to part' (P518) for i3, v3 in ipairs(parttbl) do if v3.snaktype == "value" and v3.datavalue.value.id == prevqid then -- it has a value equal to the previous location prop = proptbl[i2] break end -- of test for matching last location end -- of loop through values of 'applies to part' else -- there's no qualifier 'applies to part' (P518) -- so check if the previous location had a P131 that matches this alternate if qid == prevP131id then prop = proptbl[i2] break end -- of test for matching previous P131 end end -- of loop through parent locations -- fallback to second value if match not found prop = prop or proptbl[2] elseif #proptbl > 0 then prop = proptbl[1] end if prop then break end end -- check if it's an instance of (P31) a country (Q6256) or sovereign state (Q3624078) -- and terminate the chain if it is local inst = mw.wikibase.getAllStatements(qid, "P31") if #inst > 0 then for k, v in ipairs(inst) do local instid = v.mainsnak.datavalue and v.mainsnak.datavalue.value.id -- stop if it's a country (or a country within the United Kingdom if skip is true) if instid == "Q6256" or instid == "Q3624078" or (skip and instid == "Q3336843") then prop = nil -- this will ensure this is treated as top-level location break end end end -- get the name of this location and update qid to point to the parent location if prop and prop.mainsnak.datavalue then if not skip or count == 0 then local args = { lprefix = ":" } out[#out+1] = linkedItem(qid, args) -- get a linked value if we can end qid, prevqid = prop.mainsnak.datavalue.value.id, qid else -- This is top-level location, so get short name except when this is the first item -- Use full label if there's no short name or this is the first item local prop1813 = mw.wikibase.getAllStatements(qid, "P1813") -- if there's a short name and this isn't the only item if prop1813[1] and (#out > 0)then local shortname -- short name is monolingual text, so look for match to the local language -- choose the shortest 'short name' in that language for k, v in pairs(prop1813) do if v.mainsnak.datavalue.value.language == langcode then local name = v.mainsnak.datavalue.value.text if (not shortname) or (#name < #shortname) then shortname = name end end end -- add the shortname if one is found, fallback to the label -- but skip it if it's "USA" if shortname ~= "USA" then out[#out+1] = shortname or labelOrId(qid) else if skip then out[#out+1] = "US" end end else -- no shortname, so just add the label local loc = labelOrId(qid) -- exceptions go here: if loc == "United States of America" then out[#out+1] = "United States" else out[#out+1] = loc end end finished = true end count = count + 1 until finished or count >= 10 -- limit to 10 levels to avoid infinite loops -- remove the first location if not required if not first then table.remove(out, 1) end -- we might have duplicate text for consecutive locations, so remove them if #out > 2 then local plain = {} for i, v in ipairs(out) do -- strip any links plain[i] = v:gsub("^%[%[[^|]*|", ""):gsub("]]$", "") end local idx = 2 repeat if plain[idx] == plain[idx-1] then -- duplicate found local removeidx = 0 if (plain[idx] ~= out[idx]) and (plain[idx-1] == out[idx-1]) then -- only second one is linked, so drop the first removeidx = idx - 1 elseif (plain[idx] == out[idx]) and (plain[idx-1] ~= out[idx-1]) then -- only first one is linked, so drop the second removeidx = idx else -- pick one removeidx = idx - (os.time()%2) end table.remove(out, removeidx) table.remove(plain, removeidx) else idx = idx +1 end until idx >= #out end return out end ------------------------------------------------------------------------------- -- _getsumofparts scans the property 'has part' (P527) for values matching a list. -- The list (args.vlist) consists of a string of Qids separated by spaces or any usual punctuation. -- If the matched values have a qualifer 'quantity' (P1114), those quantites are summed. -- The sum is returned as a number (i.e. 0 if none) -- a table of arguments is supplied implementing the usual parameters. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: setRanks; parseParam; parseInput; sourced; assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- local _getsumofparts = function(args) local vallist = (args.vlist or ""):upper() if vallist == "" then return end args.reqranks = setRanks(args.rank) local f = {} f.args = args local qid, props = parseInput(f, "", "P527") if not qid then return 0 end local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) local sum = 0 for k1, v1 in ipairs(props) do if (onlysrc == false or sourced(v1)) and v1.mainsnak.snaktype == "value" and v1.mainsnak.datavalue.type == "wikibase-entityid" and vallist:match( v1.mainsnak.datavalue.value.id ) and v1.qualifiers then local quals = v1.qualifiers["P1114"] if quals then for k2, v2 in ipairs(quals) do sum = sum + v2.datavalue.value.amount end end end end return sum end ------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------- -- Public functions ------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------- -- _getValue makes the functionality of getValue available to other modules ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: setRanks; parseInput; propertyvalueandquals; assembleoutput; parseParam; sourced; -- labelOrId; i18n.latestdatequalifier; format_Date; makeOrdinal; roundto; decimalPrecision; decimalToDMS; ------------------------------------------------------------------------------- p._getValue = function(args) -- parameter sets for commonly used groups of parameters local paraset = tonumber(args.ps or args.parameterset or 0) if paraset == 1 then -- a common setting args.rank = "best" args.fetchwikidata = "ALL" args.onlysourced = "no" args.noicon = "true" elseif paraset == 2 then -- equivalent to raw args.rank = "best" args.fetchwikidata = "ALL" args.onlysourced = "no" args.noicon = "true" args.linked = "no" args.pd = "true" elseif paraset == 3 then -- third set goes here end -- implement eid parameter local eid = args.eid if eid == "" then return nil elseif eid then args.qid = eid end local propertyID = mw.text.trim(args[1] or "") args.reqranks = setRanks(args.rank) -- replacetext (rt) is a string that is returned instead of any non-empty Wikidata value -- this is useful for tracking and debugging, so we set fetchwikidata=ALL to fill the whitelist local replacetext = mw.text.trim(args.rt or args.replacetext or "") if replacetext ~= "" then args.fetchwikidata = "ALL" end local f = {} f.args = args local entityid, props = parseInput(f, f.args[2], propertyID) if not entityid then return props -- either the input parameter or nothing end -- qual is a string containing the property ID of the qualifier(s) to be returned -- if qual == "ALL" then all qualifiers returned -- if qual == "DATES" then qualifiers P580 (start time) and P582 (end time) returned -- if nothing or an empty string is passed set it nil -> no qualifiers returned local qualID = mw.text.trim(args.qual or ""):upper() if qualID == "" then qualID = nil end -- set a language object and code in the args table args.langobj = findLang(args.lang) args.lang = args.langobj.code -- table 'out' stores the return value(s): local out = propertyvalueandquals(props, args, qualID) -- format the table of values and return it as a string: return assembleoutput(out, args, entityid, propertyID) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getValue is used to get the value(s) of a property -- The property ID is passed as the first unnamed parameter and is required. -- A locally supplied parameter may optionaly be supplied as the second unnamed parameter. -- The function will now also return qualifiers if parameter qual is supplied ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _getValue; setRanks; parseInput; propertyvalueandquals; assembleoutput; parseParam; sourced; -- labelOrId; i18n.latestdatequalifier; format_Date; makeOrdinal; roundto; decimalPrecision; decimalToDMS; ------------------------------------------------------------------------------- p.getValue = function(frame) local args= frame.args if not args[1] then args = frame:getParent().args if not args[1] then return i18n.errors["No property supplied"] end end return p._getValue(args) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getPreferredValue is used to get a value, -- (or a comma separated list of them if multiple values exist). -- If preferred ranks are set, it will return those values, otherwise values with normal ranks -- now redundant to getValue with |rank=best ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: p.getValue; setRanks; parseInput; propertyvalueandquals; assembleoutput; -- parseParam; sourced; labelOrId; i18n.latestdatequalifier; format_Date; -- makeOrdinal; roundto; decimalPrecision; decimalToDMS; ------------------------------------------------------------------------------- p.getPreferredValue = function(frame) frame.args.rank = "best" return p.getValue(frame) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getCoords is used to get coordinates for display in an infobox -- whitelist and blacklist are implemented -- optional 'display' parameter is allowed, defaults to nil - was "inline, title" ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: setRanks(); parseInput(); decimalPrecision(); ------------------------------------------------------------------------------- p.getCoords = function(frame) local propertyID = "P625" -- if there is a 'display' parameter supplied, use it -- otherwise default to nothing local disp = frame.args.display or "" if disp == "" then disp = nil -- default to not supplying display parameter, was "inline, title" end -- there may be a format parameter to switch from deg/min/sec to decimal degrees -- default is deg/min/sec -- decimal degrees needs |format = dec local form = (frame.args.format or ""):lower():sub(1,3) if form ~= "dec" then form = "dms" end -- just deal with best values frame.args.reqranks = setRanks("best") local qid, props = parseInput(frame, frame.args[1], propertyID) if not qid then return props -- either local parameter or nothing else local dv = props[1].mainsnak.datavalue.value local lat, long, prec = dv.latitude, dv.longitude, dv.precision lat = decimalPrecision(lat, prec) long = decimalPrecision(long, prec) local lat_long = { lat, long } lat_long["display"] = disp lat_long["format"] = form -- invoke template Coord with the values stored in the table return frame:expandTemplate{title = 'Wp/pih/Coord', args = lat_long} end end ------------------------------------------------------------------------------- -- getQualifierValue is used to get a formatted value of a qualifier -- -- The call needs: a property (the unnamed parameter or 1=) -- a target value for that property (pval=) -- a qualifier for that target value (qual=) -- The usual whitelisting and blacklisting of the property is implemented -- The boolean onlysourced= parameter can be set to return nothing -- when the property is unsourced (or only sourced to Wikipedia) ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam(); setRanks(); parseInput(); sourced(); -- propertyvalueandquals(); assembleoutput(); -- labelOrId(); i18n.latestdatequalifier(); format_Date(); -- findLang(); makeOrdinal(); roundto(); decimalPrecision(); decimalToDMS(); ------------------------------------------------------------------------------- p.getQualifierValue = function(frame) -- The property ID that will have a qualifier is the first unnamed parameter local propertyID = mw.text.trim(frame.args[1] or "") -- The value of the property we want to match whose qualifier value is to be returned -- is passed in named parameter |pval= local propvalue = frame.args.pval -- The property ID of the qualifier -- whose value is to be returned is passed in named parameter |qual= local qualifierID = frame.args.qual -- A filter can be set like this: filter=P642==Q22674854 local filter, fprop, fval local ftable = mw.text.split(frame.args.filter or "", "==") if ftable[2] then fprop = mw.text.trim(ftable[1]) fval = mw.text.trim(ftable[2]) filter = true end -- onlysourced is a boolean passed to return qualifiers -- only when property values are sourced to something other than Wikipedia -- if nothing or an empty string is passed set it true -- if "false" or "no" or 0 is passed set it false local onlysrc = parseParam(frame.args.onlysourced or frame.args.osd, true) -- set a language object and language code in the frame.args table frame.args.langobj = findLang(frame.args.lang) frame.args.lang = frame.args.langobj.code -- set the requested ranks flags frame.args.reqranks = setRanks(frame.args.rank) -- check for locally supplied parameter in second unnamed parameter -- success means no local parameter and the property exists local qid, props = parseInput(frame, frame.args[2], propertyID) if qid then local out = {} -- Scan through the values of the property -- we want something like property is P793, significant event (in propertyID) -- whose value is something like Q385378, construction (in propvalue) -- then we can return the value(s) of a qualifier such as P580, start time (in qualifierID) for k1, v1 in pairs(props) do if v1.mainsnak.snaktype == "value" and v1.mainsnak.datavalue.type == "wikibase-entityid" then -- It's a wiki-linked value, so check if it's the target (in propvalue) and if it has qualifiers if v1.mainsnak.datavalue.value.id == propvalue and v1.qualifiers then if onlysrc == false or sourced(v1) then -- if we've got this far, we have a (sourced) claim with qualifiers -- which matches the target, so apply the filter and find the value(s) of the qualifier we want if not filter or (v1.qualifiers[fprop] and v1.qualifiers[fprop][1].datavalue.value.id == fval) then local quals = v1.qualifiers[qualifierID] if quals then -- can't reference qualifer, so set onlysourced = "no" (args are strings, not boolean) local qargs = frame.args qargs.onlysourced = "no" local vals = propertyvalueandquals(quals, qargs, qid) for k, v in ipairs(vals) do out[#out + 1] = v end end end end -- of check for sourced end -- of check for matching required value and has qualifiers end -- of check for wikibase entity end -- of loop through values of propertyID return assembleoutput(out, frame.args, qid, propertyID) else return props -- either local parameter or nothing end -- of test for success return nil end ------------------------------------------------------------------------------- -- getSumOfParts scans the property 'has part' (P527) for values matching a list. -- The list is passed in parameter vlist. -- It consists of a string of Qids separated by spaces or any usual punctuation. -- If the matched values have a qualifier 'quantity' (P1114), those quantities are summed. -- The sum is returned as a number or nothing if zero. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _getsumofparts; ------------------------------------------------------------------------------- p.getSumOfParts = function(frame) local sum = _getsumofparts(frame.args) if sum == 0 then return end return sum end ------------------------------------------------------------------------------- -- getValueByQual gets the value of a property which has a qualifier with a given entity value -- The call needs: -- a property ID (the unnamed parameter or 1=Pxxx) -- the ID of a qualifier for that property (qualID=Pyyy) -- either the Wikibase-entity ID of a value for that qualifier (qvalue=Qzzz) -- or a string value for that qualifier (qvalue=abc123) -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _getvaluebyqual; parseParam; setRanks; parseInput; sourced; -- assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p.getValueByQual = function(frame) local qualID = frame.args.qualID -- The Q-id of the value for the qualifier we want to match is in named parameter |qvalue= local qval = frame.args.qvalue or "" if qval == "" then return "no qualifier value supplied" end local function checkQID(id) return id == qval end return _getvaluebyqual(frame, qualID, checkQID) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getValueByLang gets the value of a property which has a qualifier P407 -- ("language of work or name") whose value has the given language code -- The call needs: -- a property ID (the unnamed parameter or 1=Pxxx) -- the MediaWiki language code to match the language (lang=xx[-yy]) -- (if no code is supplied, it uses the default language) -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _getvaluebyqual; parseParam; setRanks; parseInput; sourced; assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p.getValueByLang = function(frame) -- The language code for the qualifier we want to match is in named parameter |lang= local langcode = findLang(frame.args.lang).code local function checkLanguage(id) -- id should represent a language like "British English (Q7979)" -- it should have string property "Wikimedia language code (P424)" -- qlcode will be a table: local qlcode = mw.wikibase.getBestStatements(id, "P424") if (#qlcode > 0) and (qlcode[1].mainsnak.datavalue.value == langcode) then return true end end return _getvaluebyqual(frame, "P407", checkLanguage) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getValueByRefSource gets the value of a property which has a reference "stated in" (P248) -- whose value has the given entity-ID. -- The call needs: -- a property ID (the unnamed parameter or 1=Pxxx) -- the entity ID of a value to match where the reference is stated in (match=Qzzz) -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; propertyvalueandquals assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p.getValueByRefSource = function(frame) -- The property ID that we want to check is the first unnamed parameter local propertyID = mw.text.trim(frame.args[1] or ""):upper() if propertyID == "" then return "no property supplied" end -- The Q-id of the value we want to match is in named parameter |qvalue= local qval = (frame.args.match or ""):upper() if qval == "" then qval = "Q21540096" end local unit = (frame.args.unit or ""):upper() if unit == "" then unit = "Q4917" end local onlysrc = parseParam(frame.args.onlysourced or frame.args.osd, true) -- set the requested ranks flags frame.args.reqranks = setRanks(frame.args.rank) -- set a language object and code in the frame.args table frame.args.langobj = findLang(frame.args.lang) frame.args.lang = frame.args.langobj.code local linked = parseParam(frame.args.linked, true) local uabbr = parseParam(frame.args.uabbr or frame.args.unitabbr, false) -- qid not nil means no local parameter and the property exists local qid, props = parseInput(frame, frame.args[2], propertyID) if qid then local out = {} local mlt= {} for k1, v1 in ipairs(props) do if onlysrc == false or sourced(v1) then if v1.references then for k2, v2 in ipairs(v1.references) do if v2.snaks.P248 then for k3, v3 in ipairs(v2.snaks.P248) do if v3.datavalue.value.id == qval then out[#out+1], mlt[#out+1] = rendersnak(v1, frame.args, linked, "", "", "", "", uabbr, unit) if not mlt[#out] then -- we only need one match per property value -- unless datatype was monolingual text break end end -- of test for match end -- of loop through values "stated in" end -- of test that "stated in" exists end -- of loop through references end -- of test that references exist end -- of test for sourced end -- of loop through values of propertyID if #mlt > 0 then local langcode = frame.args.lang langcode = mw.text.split( langcode, '-', true )[1] local fbtbl = mw.language.getFallbacksFor( langcode ) table.insert( fbtbl, 1, langcode ) local bestval = "" local found = false for idx1, lang1 in ipairs(fbtbl) do for idx2, lang2 in ipairs(mlt) do if (lang1 == lang2) and not found then bestval = out[idx2] found = true break end end -- loop through values of property end -- loop through fallback languages if found then -- replace output table with a table containing the best value out = { bestval } else -- more than one value and none of them on the list of fallback languages -- sod it, just give them the first one out = { out[1] } end end return assembleoutput(out, frame.args, qid, propertyID) else return props -- no property or local parameter supplied end -- of test for success end ------------------------------------------------------------------------------- -- getPropertyIDs takes most of the usual parameters. -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented. -- It returns the Entity-IDs (Qids) of the values of a property if it is a Wikibase-Entity. -- Otherwise it returns nothing. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; propertyvalueandquals assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p._getPropertyIDs = function(args) args.reqranks = setRanks(args.rank) args.langobj = findLang(args.lang) args.lang = args.langobj.code -- change default for noicon to true args.noicon = tostring(parseParam(args.noicon or "", true)) local f = {} f.args = args local pid = mw.text.trim(args[1] or ""):upper() -- get the qid and table of claims for the property, or nothing and the local value passed local qid, props = parseInput(f, args[2], pid) if not qid then return props end if not props[1] then return nil end local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) local maxvals = tonumber(args.maxvals) or 0 local out = {} for i, v in ipairs(props) do local snak = v.mainsnak if ( snak.datatype == "wikibase-item" ) and ( v.rank and args.reqranks[v.rank:sub(1, 1)] ) and ( snak.snaktype == "value" ) and ( sourced(v) or not onlysrc ) then out[#out+1] = snak.datavalue.value.id end if maxvals > 0 and #out >= maxvals then break end end return assembleoutput(out, args, qid, pid) end p.getPropertyIDs = function(frame) local args = frame.args return p._getPropertyIDs(args) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getQualifierIDs takes most of the usual parameters. -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented. -- It takes a property-id as the first unnamed parameter, and an optional parameter qlist -- which is a list of qualifier property-ids to search for (default is "ALL") -- It returns the Entity-IDs (Qids) of the values of a property if it is a Wikibase-Entity. -- Otherwise it returns nothing. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; propertyvalueandquals assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p.getQualifierIDs = function(frame) local args = frame.args args.reqranks = setRanks(args.rank) args.langobj = findLang(args.lang) args.lang = args.langobj.code -- change default for noicon to true args.noicon = tostring(parseParam(args.noicon or "", true)) local f = {} f.args = args local pid = mw.text.trim(args[1] or ""):upper() -- get the qid and table of claims for the property, or nothing and the local value passed local qid, props = parseInput(f, args[2], pid) if not qid then return props end if not props[1] then return nil end -- get the other parameters local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) local maxvals = tonumber(args.maxvals) or 0 local qlist = args.qlist or "" if qlist == "" then qlist = "ALL" end qlist = qlist:gsub("[%p%s]+", " ") .. " " local out = {} for i, v in ipairs(props) do local snak = v.mainsnak if ( v.rank and args.reqranks[v.rank:sub(1, 1)] ) and ( snak.snaktype == "value" ) and ( sourced(v) or not onlysrc ) then if v.qualifiers then for k1, v1 in pairs(v.qualifiers) do if qlist == "ALL " or qlist:match(k1 .. " ") then for i2, v2 in ipairs(v1) do if v2.datatype == "wikibase-item" and v2.snaktype == "value" then out[#out+1] = v2.datavalue.value.id end -- of test that id exists end -- of loop through qualifier values end -- of test for kq in qlist end -- of loop through qualifiers end -- of test for qualifiers end -- of test for rank value, sourced, and value exists if maxvals > 0 and #out >= maxvals then break end end -- of loop through property values return assembleoutput(out, args, qid, pid) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getPropOfProp takes two propertyIDs: prop1 and prop2 (as well as the usual parameters) -- If the value(s) of prop1 are of type "wikibase-item" then it returns the value(s) of prop2 -- of each of those wikibase-items. -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; propertyvalueandquals assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p._getPropOfProp = function(args) -- parameter sets for commonly used groups of parameters local paraset = tonumber(args.ps or args.parameterset or 0) if paraset == 1 then -- a common setting args.rank = "best" args.fetchwikidata = "ALL" args.onlysourced = "no" args.noicon = "true" elseif paraset == 2 then -- equivalent to raw args.rank = "best" args.fetchwikidata = "ALL" args.onlysourced = "no" args.noicon = "true" args.linked = "no" args.pd = "true" elseif paraset == 3 then -- third set goes here end args.reqranks = setRanks(args.rank) args.langobj = findLang(args.lang) args.lang = args.langobj.code local pid1 = args.prop1 or args.pid1 or "" local pid2 = args.prop2 or args.pid2 or "" if pid1 == "" or pid2 == "" then return nil end local f = {} f.args = args local qid1, statements1 = parseInput(f, args[1], pid1) -- parseInput nulls empty args[1] and returns args[1] if nothing on Wikidata if not qid1 then return statements1 end -- otherwise it returns the qid and a table for the statement local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) local maxvals = tonumber(args.maxvals) or 0 local qualID = mw.text.trim(args.qual or ""):upper() if qualID == "" then qualID = nil end local out = {} for k, v in ipairs(statements1) do if not onlysrc or sourced(v) then local snak = v.mainsnak if snak.datatype == "wikibase-item" and snak.snaktype == "value" then local qid2 = snak.datavalue.value.id local statements2 = {} if args.reqranks.b then statements2 = mw.wikibase.getBestStatements(qid2, pid2) else statements2 = mw.wikibase.getAllStatements(qid2, pid2) end if statements2[1] then local out2 = propertyvalueandquals(statements2, args, qualID) out[#out+1] = assembleoutput(out2, args, qid2, pid2) end end -- of test for valid property1 value end -- of test for sourced if maxvals > 0 and #out >= maxvals then break end end -- of loop through values of property1 return assembleoutput(out, args, qid1, pid1) end p.getPropOfProp = function(frame) local args= frame.args if not args.prop1 and not args.pid1 then args = frame:getParent().args if not args.prop1 and not args.pid1 then return i18n.errors["No property supplied"] end end return p._getPropOfProp(args) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getAwardCat takes most of the usual parameters. If the item has values of P166 (award received), -- then it examines each of those awards for P2517 (category for recipients of this award). -- If it exists, it returns the corresponding category, -- with the item's P734 (family name) as sort key, or no sort key if there is no family name. -- The sort key may be overridden by the parameter |sortkey (alias |sk). -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; propertyvalueandquals assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p.getAwardCat = function(frame) frame.args.reqranks = setRanks(frame.args.rank) frame.args.langobj = findLang(frame.args.lang) frame.args.lang = frame.args.langobj.code local args = frame.args args.sep = " " local pid1 = args.prop1 or "P166" local pid2 = args.prop2 or "P2517" if pid1 == "" or pid2 == "" then return nil end -- locally supplied value: local localval = mw.text.trim(args[1] or "") local qid1, statements1 = parseInput(frame, localval, pid1) if not qid1 then return localval end -- linkprefix (strip quotes) local lp = (args.linkprefix or args.lp or ""):gsub('"', '') -- sort key (strip quotes, hyphens and periods): local sk = (args.sortkey or args.sk or ""):gsub('["-.]', '') -- family name: local famname = "" if sk == "" then local p734 = mw.wikibase.getBestStatements(qid1, "P734")[1] local p734id = p734 and p734.mainsnak.snaktype == "value" and p734.mainsnak.datavalue.value.id or "" famname = mw.wikibase.getSitelink(p734id) or "" -- strip namespace and disambigation local pos = famname:find(":") or 0 famname = famname:sub(pos+1):gsub("%s%(.+%)$", "") if famname == "" then local lbl = mw.wikibase.getLabel(p734id) famname = lbl and mw.text.nowiki(lbl) or "" end end local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) local maxvals = tonumber(args.maxvals) or 0 local qualID = mw.text.trim(args.qual or ""):upper() if qualID == "" then qualID = nil end local out = {} for k, v in ipairs(statements1) do if not onlysrc or sourced(v) then local snak = v.mainsnak if snak.datatype == "wikibase-item" and snak.snaktype == "value" then local qid2 = snak.datavalue.value.id local statements2 = {} if args.reqranks.b then statements2 = mw.wikibase.getBestStatements(qid2, pid2) else statements2 = mw.wikibase.getAllStatements(qid2, pid2) end if statements2[1] and statements2[1].mainsnak.snaktype == "value" then local qid3 = statements2[1].mainsnak.datavalue.value.id local sitelink = mw.wikibase.getSitelink(qid3) -- if there's no local sitelink, create the sitelink from English label if not sitelink then local lbl = mw.wikibase.getLabelByLang(qid3, "en") if lbl then if lbl:sub(1,9) == "Category:" then sitelink = mw.text.nowiki(lbl) else sitelink = "Category:" .. mw.text.nowiki(lbl) end end end if sitelink then if sk ~= "" then out[#out+1] = "[[" .. lp .. sitelink .. "|" .. sk .. "]]" elseif famname ~= "" then out[#out+1] = "[[" .. lp .. sitelink .. "|" .. famname .. "]]" else out[#out+1] = "[[" .. lp .. sitelink .. "]]" end -- of check for sort keys end -- of test for sitelink end -- of test for category end -- of test for wikibase item has a value end -- of test for sourced if maxvals > 0 and #out >= maxvals then break end end -- of loop through values of property1 return assembleoutput(out, args, qid1, pid1) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getIntersectCat takes most of the usual parameters. -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented -- It takes two properties, |prop1 and |prop2 (e.g. occupation and country of citizenship) -- Each property's value is a wiki-base entity -- For each value of the first parameter (ranks implemented) it fetches the value's main category -- and then each value of the second parameter (possibly substituting a simpler description) -- then it returns all of the categories representing the intersection of those properties, -- (e.g. Category:Actors from Canada). A joining term may be supplied (e.g. |join=from). -- The item's P734 (family name) is the sort key, or no sort key if there is no family name. -- The sort key may be overridden by the parameter |sortkey (alias |sk). ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; propertyvalueandquals assembleoutput; ------------------------------------------------------------------------------- p.getIntersectCat = function(frame) frame.args.reqranks = setRanks(frame.args.rank) frame.args.langobj = findLang(frame.args.lang) frame.args.lang = frame.args.langobj.code local args = frame.args args.sep = " " args.linked = "no" local pid1 = args.prop1 or "P106" local pid2 = args.prop2 or "P27" if pid1 == "" or pid2 == "" then return nil end local qid, statements1 = parseInput(frame, "", pid1) if not qid then return nil end local qid, statements2 = parseInput(frame, "", pid2) if not qid then return nil end -- topics like countries may have different names in categories from their label in Wikidata local subs_exists, subs = pcall(mw.loadData, "Module:WikidataIB/subs") local join = args.join or "" local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) local maxvals = tonumber(args.maxvals) or 0 -- linkprefix (strip quotes) local lp = (args.linkprefix or args.lp or ""):gsub('"', '') -- sort key (strip quotes, hyphens and periods): local sk = (args.sortkey or args.sk or ""):gsub('["-.]', '') -- family name: local famname = "" if sk == "" then local p734 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P734")[1] local p734id = p734 and p734.mainsnak.snaktype == "value" and p734.mainsnak.datavalue.value.id or "" famname = mw.wikibase.getSitelink(p734id) or "" -- strip namespace and disambigation local pos = famname:find(":") or 0 famname = famname:sub(pos+1):gsub("%s%(.+%)$", "") if famname == "" then local lbl = mw.wikibase.getLabel(p734id) famname = lbl and mw.text.nowiki(lbl) or "" end end local cat1 = {} for k, v in ipairs(statements1) do if not onlysrc or sourced(v) then -- get the ID representing the value of the property local pvalID = (v.mainsnak.snaktype == "value") and v.mainsnak.datavalue.value.id if pvalID then -- get the topic's main category (P910) for that entity local p910 = mw.wikibase.getBestStatements(pvalID, "P910")[1] if p910 and p910.mainsnak.snaktype == "value" then local tmcID = p910.mainsnak.datavalue.value.id -- use sitelink or the English label for the cat local cat = mw.wikibase.getSitelink(tmcID) if not cat then local lbl = mw.wikibase.getLabelByLang(tmcID, "en") if lbl then if lbl:sub(1,9) == "Category:" then cat = mw.text.nowiki(lbl) else cat = "Category:" .. mw.text.nowiki(lbl) end end end cat1[#cat1+1] = cat end -- of test for topic's main category exists end -- of test for property has vaild value end -- of test for sourced if maxvals > 0 and #cat1 >= maxvals then break end end local cat2 = {} for k, v in ipairs(statements2) do if not onlysrc or sourced(v) then local cat = rendersnak(v, args) if subs[cat] then cat = subs[cat] end cat2[#cat2+1] = cat end if maxvals > 0 and #cat2 >= maxvals then break end end local out = {} for k1, v1 in ipairs(cat1) do for k2, v2 in ipairs(cat2) do if sk ~= "" then out[#out+1] = "[[" .. lp .. v1 .. " " .. join .. " " .. v2 .. "|" .. sk .. "]]" elseif famname ~= "" then out[#out+1] = "[[" .. lp .. v1 .. " " .. join .. " " .. v2 .. "|" .. famname .. "]]" else out[#out+1] = "[[" .. lp .. v1 .. " " .. join .. " " .. v2 .. "]]" end -- of check for sort keys end end args.noicon = "true" return assembleoutput(out, args, qid, pid1) end ------------------------------------------------------------------------------- -- qualsToTable takes most of the usual parameters. -- The usual whitelisting, blacklisting, onlysourced, etc. are implemented. -- A qid may be given, and the first unnamed parameter is the property ID, which is of type wikibase item. -- It takes a list of qualifier property IDs as |quals= -- For a given qid and property, it creates the rows of an html table, -- each row being a value of the property (optionally only if the property matches the value in |pval= ) -- each cell being the first value of the qualifier corresponding to the list in |quals ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; setRanks; parseInput; sourced; ------------------------------------------------------------------------------- p.qualsToTable = function(frame) local args = frame.args local quals = args.quals or "" if quals == "" then return "" end args.reqranks = setRanks(args.rank) local propertyID = mw.text.trim(args[1] or "") local f = {} f.args = args local entityid, props = parseInput(f, "", propertyID) if not entityid then return "" end args.langobj = findLang(args.lang) args.lang = args.langobj.code local pval = args.pval or "" local qplist = mw.text.split(quals, "%p") -- split at punctuation and make a sequential table for i, v in ipairs(qplist) do qplist[i] = mw.text.trim(v):upper() -- remove whitespace and capitalise end local col1 = args.firstcol or "" if col1 ~= "" then col1 = col1 .. "</td><td>" end local emptycell = args.emptycell or "&nbsp;" -- construct a 2-D array of qualifier values in qvals local qvals = {} for i, v in ipairs(props) do local skip = false if pval ~= "" then local pid = v.mainsnak.datavalue and v.mainsnak.datavalue.value.id if pid ~= pval then skip = true end end if not skip then local qval = {} local vqualifiers = v.qualifiers or {} -- go through list of wanted qualifier properties for i1, v1 in ipairs(qplist) do -- check for that property ID in the statement's qualifiers local qv, qtype if vqualifiers[v1] then qtype = vqualifiers[v1][1].datatype if qtype == "time" then if vqualifiers[v1][1].snaktype == "value" then qv = mw.wikibase.renderSnak(vqualifiers[v1][1]) qv = frame:expandTemplate{title="dts", args={qv}} else qv = "?" end elseif qtype == "url" then if vqualifiers[v1][1].snaktype == "value" then qv = mw.wikibase.renderSnak(vqualifiers[v1][1]) local display = mw.ustring.match( mw.uri.decode(qv, "WIKI"), "([%w ]+)$" ) if display then qv = "[" .. qv .. " " .. display .. "]" end end else qv = mw.wikibase.formatValue(vqualifiers[v1][1]) end end -- record either the value or a placeholder qval[i1] = qv or emptycell end -- of loop through list of qualifiers -- add the list of qualifier values as a "row" in the main list qvals[#qvals+1] = qval end end -- of for each value loop local out = {} for i, v in ipairs(qvals) do out[i] = "<tr><td>" .. col1 .. table.concat(qvals[i], "</td><td>") .. "</td></tr>" end return table.concat(out, "\n") end ------------------------------------------------------------------------------- -- getGlobe takes an optional qid of a Wikidata entity passed as |qid= -- otherwise it uses the linked item for the current page. -- If returns the Qid of the globe used in P625 (coordinate location), -- or nil if there isn't one. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getGlobe = function(frame) local qid = frame.args.qid or frame.args[1] or "" if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end local coords = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P625")[1] local globeid if coords and coords.mainsnak.snaktype == "value" then globeid = coords.mainsnak.datavalue.value.globe:match("(Q%d+)") end return globeid end ------------------------------------------------------------------------------- -- getCommonsLink takes an optional qid of a Wikidata entity passed as |qid= -- It returns one of the following in order of preference: -- the Commons sitelink of the linked Wikidata item; -- the Commons sitelink of the topic's main category of the linked Wikidata item; ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _getCommonslink(); _getSitelink(); parseParam() ------------------------------------------------------------------------------- p.getCommonsLink = function(frame) local oc = frame.args.onlycat or frame.args.onlycategories local fb = parseParam(frame.args.fallback or frame.args.fb, true) return _getCommonslink(frame.args.qid, oc, fb) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getSitelink takes the qid of a Wikidata entity passed as |qid= -- It takes an optional parameter |wiki= to determine which wiki is to be checked for a sitelink -- If the parameter is blank, then it uses the local wiki. -- If there is a sitelink to an article available, it returns the plain text link to the article -- If there is no sitelink, it returns nil. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getSiteLink = function(frame) return _getSitelink(frame.args.qid, frame.args.wiki or mw.text.trim(frame.args[1] or "")) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getLink has the qid of a Wikidata entity passed as the first unnamed parameter or as |qid= -- If there is a sitelink to an article on the local Wiki, it returns a link to the article -- with the Wikidata label as the displayed text. -- If there is no sitelink, it returns the label as plain text. -- If there is no label in the local language, it displays the qid instead. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getLink = function(frame) local itemID = mw.text.trim(frame.args[1] or frame.args.qid or "") if itemID == "" then return end local sitelink = mw.wikibase.getSitelink(itemID) local label = labelOrId(itemID) if sitelink then return "[[:" .. sitelink .. "|" .. label .. "]]" else return label end end ------------------------------------------------------------------------------- -- getLabel has the qid of a Wikidata entity passed as the first unnamed parameter or as |qid= -- It returns the Wikidata label for the local language as plain text. -- If there is no label in the local language, it displays the qid instead. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getLabel = function(frame) local itemID = mw.text.trim(frame.args[1] or frame.args.qid or "") if itemID == "" then return end local lang = frame.args.lang or "" if lang == "" then lang = nil end local label = labelOrId(itemID, lang) return label end ------------------------------------------------------------------------------- -- label has the qid of a Wikidata entity passed as the first unnamed parameter or as |qid= -- if no qid is supplied, it uses the qid associated with the current page. -- It returns the Wikidata label for the local language as plain text. -- If there is no label in the local language, it returns nil. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.label = function(frame) local qid = mw.text.trim(frame.args[1] or frame.args.qid or "") if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return end local lang = frame.args.lang or "" if lang == "" then lang = nil end local label, success = labelOrId(qid, lang) if success then return label end end ------------------------------------------------------------------------------- -- getAT (Article Title) -- has the qid of a Wikidata entity passed as the first unnamed parameter or as |qid= -- If there is a sitelink to an article on the local Wiki, it returns the sitelink as plain text. -- If there is no sitelink or qid supplied, it returns nothing. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getAT = function(frame) local itemID = mw.text.trim(frame.args[1] or frame.args.qid or "") if itemID == "" then return end return mw.wikibase.getSitelink(itemID) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getDescription has the qid of a Wikidata entity passed as |qid= -- (it defaults to the associated qid of the current article if omitted) -- and a local parameter passed as the first unnamed parameter. -- Any local parameter passed (other than "Wikidata" or "none") becomes the return value. -- It returns the article description for the Wikidata entity if the local parameter is "Wikidata". -- Nothing is returned if the description doesn't exist or "none" is passed as the local parameter. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getDescription = function(frame) local desc = mw.text.trim(frame.args[1] or "") local itemID = mw.text.trim(frame.args.qid or "") if itemID == "" then itemID = nil end if desc:lower() == 'wikidata' then return mw.wikibase.getDescription(itemID) elseif desc:lower() == 'none' then return nil else return desc end end ------------------------------------------------------------------------------- -- getAliases has the qid of a Wikidata entity passed as |qid= -- (it defaults to the associated qid of the current article if omitted) -- and a local parameter passed as the first unnamed parameter. -- It implements blacklisting and whitelisting with a field name of "alias" by default. -- Any local parameter passed becomes the return value. -- Otherwise it returns the aliases for the Wikidata entity with the usual list options. -- Nothing is returned if the aliases do not exist. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: findLang(); assembleoutput() ------------------------------------------------------------------------------- p.getAliases = function(frame) local args = frame.args local fieldname = args.name or "" if fieldname == "" then fieldname = "alias" end local blacklist = args.suppressfields or args.spf or "" if blacklist:find(fieldname) then return nil end local localval = mw.text.trim(args[1] or "") if localval ~= "" then return localval end local whitelist = args.fetchwikidata or args.fwd or "" if whitelist == "" then whitelist = "NONE" end if not (whitelist == 'ALL' or whitelist:find(fieldname)) then return nil end local qid = args.qid or "" if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid or not mw.wikibase.entityExists(qid) then return nil end local aliases = mw.wikibase.getEntity(qid).aliases if not aliases then return nil end args.langobj = findLang(args.lang) local langcode = args.langobj.code args.lang = langcode local out = {} for k1, v1 in pairs(aliases) do if v1[1].language == langcode then for k1, v2 in ipairs(v1) do out[#out+1] = v2.value end break end end return assembleoutput(out, args, qid) end ------------------------------------------------------------------------------- -- pageId returns the page id (entity ID, Qnnn) of the current page -- returns nothing if the page is not connected to Wikidata ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.pageId = function(frame) return mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end ------------------------------------------------------------------------------- -- formatDate is a wrapper to export the private function format_Date ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: format_Date(); ------------------------------------------------------------------------------- p.formatDate = function(frame) return format_Date(frame.args[1], frame.args.df, frame.args.bc) end ------------------------------------------------------------------------------- -- location is a wrapper to export the private function _location -- it takes the entity-id as qid or the first unnamed parameter -- optional boolean parameter first toggles the display of the first item -- optional boolean parameter skip toggles the display to skip to the last item -- parameter debug=<y/n> (default 'n') adds error msg if not a location ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _location(); ------------------------------------------------------------------------------- p.location = function(frame) local debug = (frame.args.debug or ""):sub(1, 1):lower() if debug == "" then debug = "n" end local qid = mw.text.trim(frame.args.qid or frame.args[1] or ""):upper() if qid == "" then qid=mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then if debug ~= "n" then return i18n.errors["entity-not-found"] else return nil end end local first = mw.text.trim(frame.args.first or "") local skip = mw.text.trim(frame.args.skip or "") return table.concat( _location(qid, first, skip), ", " ) end ------------------------------------------------------------------------------- -- checkBlacklist implements a test to check whether a named field is allowed -- returns true if the field is not blacklisted (i.e. allowed) -- returns false if the field is blacklisted (i.e. disallowed) -- {{#if:{{#invoke:WikidataIB |checkBlacklist |name=Joe |suppressfields=Dave; Joe; Fred}} | not blacklisted | blacklisted}} -- displays "blacklisted" -- {{#if:{{#invoke:WikidataIB |checkBlacklist |name=Jim |suppressfields=Dave; Joe; Fred}} | not blacklisted | blacklisted}} -- displays "not blacklisted" ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.checkBlacklist = function(frame) local blacklist = frame.args.suppressfields or frame.args.spf or "" local fieldname = frame.args.name or "" if blacklist ~= "" and fieldname ~= "" then if blacklist:find(fieldname) then return false else return true end else -- one of the fields is missing: let's call that "not on the list" return true end end ------------------------------------------------------------------------------- -- emptyor returns nil if its first unnamed argument is just punctuation, whitespace or html tags -- otherwise it returns the argument unchanged (including leading/trailing space). -- If the argument may contain "=", then it must be called explicitly: -- |1=arg -- (In that case, leading and trailing spaces are trimmed) -- It finds use in infoboxes where it can replace tests like: -- {{#if: {{#invoke:WikidatIB |getvalue |P99 |fwd=ALL}} | <span class="xxx">{{#invoke:WikidatIB |getvalue |P99 |fwd=ALL}}</span> | }} -- with a form that uses just a single call to Wikidata: -- {{#invoke |WikidataIB |emptyor |1= <span class="xxx">{{#invoke:WikidataIB |getvalue |P99 |fwd=ALL}}</span> }} ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.emptyor = function(frame) local s = frame.args[1] or "" if s == "" then return nil end local sx = s:gsub("%s", ""):gsub("<[^>]*>", ""):gsub("%p", "") if sx == "" then return nil else return s end end ------------------------------------------------------------------------------- -- labelorid is a public function to expose the output of labelOrId() -- Pass the Q-number as |qid= or as an unnamed parameter. -- It returns the Wikidata label for that entity or the qid if no label exists. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: labelOrId ------------------------------------------------------------------------------- p.labelorid = function(frame) return (labelOrId(frame.args.qid or frame.args[1])) end ------------------------------------------------------------------------------- -- getLang returns the MediaWiki language code of the current content. -- If optional parameter |style=full, it returns the language name. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getLang = function(frame) local style = (frame.args.style or ""):lower() local langcode = mw.language.getContentLanguage().code if style == "full" then return mw.language.fetchLanguageName( langcode ) end return langcode end ------------------------------------------------------------------------------- -- getItemLangCode takes a qid parameter (using the current page's qid if blank) -- If the item for that qid has property country (P17) it looks at the first preferred value -- If the country has an official language (P37), it looks at the first preferred value -- If that official language has a language code (P424), it returns the first preferred value -- Otherwise it returns nothing. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: _getItemLangCode() ------------------------------------------------------------------------------- p.getItemLangCode = function(frame) return _getItemLangCode(frame.args.qid or frame.args[1]) end ------------------------------------------------------------------------------- -- findLanguage exports the local findLang() function -- It takes an optional language code and returns, in order of preference: -- the code if a known language; -- the user's language, if set; -- the server's content language. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: findLang ------------------------------------------------------------------------------- p.findLanguage = function(frame) return findLang(frame.args.lang or frame.args[1]).code end ------------------------------------------------------------------------------- -- getQid returns the qid, if supplied -- failing that, the Wikidata entity ID of the "category's main topic (P301)", if it exists -- failing that, the Wikidata entity ID associated with the current page, if it exists -- otherwise, nothing ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getQid = function(frame) local qid = (frame.args.qid or ""):upper() -- check if a qid was passed; if so, return it: if qid ~= "" then return qid end -- check if there's a "category's main topic (P301)": qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() if qid then local prop301 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P301") if prop301[1] then local mctid = prop301[1].mainsnak.datavalue.value.id if mctid then return mctid end end end -- otherwise return the page qid (if any) return qid end ------------------------------------------------------------------------------- -- followQid takes four optional parameters: qid, props, list and all. -- If qid is not given, it uses the qid for the connected page -- or returns nil if there isn't one. -- props is a list of properties, separated by punctuation. -- If props is given, the Wikidata item for the qid is examined for each property in turn. -- If that property contains a value that is another Wikibase-item, that item's qid is returned, -- and the search terminates, unless |all=y when all of the qids are returned, separated by spaces. -- If |list= is set to a template, the qids are passed as arguments to the template. -- If props is not given, the qid is returned. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam() ------------------------------------------------------------------------------- p._followQid = function(args) local qid = (args.qid or ""):upper() local all = parseParam(args.all, false) local list = args.list or "" if list == "" then list = nil end if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return nil end local out = {} local props = (args.props or ""):upper() if props ~= "" then for p in mw.text.gsplit(props, "%p") do -- split at punctuation and iterate p = mw.text.trim(p) for i, v in ipairs( mw.wikibase.getBestStatements(qid, p) ) do local linkedid = v.mainsnak.datavalue and v.mainsnak.datavalue.value.id if linkedid then if all then out[#out+1] = linkedid else return linkedid end -- test for all or just the first one found end -- test for value exists for that property end -- loop through values of property to follow end -- loop through list of properties to follow end if #out > 0 then local ret = "" if list then ret = mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title = list, args = out} else ret = table.concat(out, " ") end return ret else return qid end end p.followQid = function(frame) return p._followQid(frame.args) end ------------------------------------------------------------------------------- -- globalSiteID returns the globalSiteID for the current wiki -- e.g. returns "enwiki" for the English Wikipedia, "enwikisource" for English Wikisource, etc. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.globalSiteID = function(frame) return mw.wikibase.getGlobalSiteId() end ------------------------------------------------------------------------------- -- siteID returns the root of the globalSiteID -- e.g. "en" for "enwiki", "enwikisource", etc. -- treats "en-gb" as "en", etc. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.siteID = function(frame) local txtlang = frame:callParserFunction('int', {'lang'}) or "" -- This deals with specific exceptions: be-tarask -> be-x-old if txtlang == "be-tarask" then return "be_x_old" end local pos = txtlang:find("-") local ret = "" if pos then ret = txtlang:sub(1, pos-1) else ret = txtlang end return ret end ------------------------------------------------------------------------------- -- projID returns the code used to link to the reader's language's project -- e.g "en" for [[:en:WikidataIB]] -- treats "en-gb" as "en", etc. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.projID = function(frame) local txtlang = frame:callParserFunction('int', {'lang'}) or "" -- This deals with specific exceptions: be-tarask -> be-x-old if txtlang == "be-tarask" then return "be-x-old" end local pos = txtlang:find("-") local ret = "" if pos then ret = txtlang:sub(1, pos-1) else ret = txtlang end return ret end ------------------------------------------------------------------------------- -- formatNumber formats a number according to the the supplied language code ("|lang=") -- or the default language if not supplied. -- The number is the first unnamed parameter or "|num=" ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: findLang() ------------------------------------------------------------------------------- p.formatNumber = function(frame) local lang local num = tonumber(frame.args[1] or frame.args.num) or 0 lang = findLang(frame.args.lang) return lang:formatNum( num ) end ------------------------------------------------------------------------------- -- examine dumps the property (the unnamed parameter or pid) -- from the item given by the parameter 'qid' (or the other unnamed parameter) -- or from the item corresponding to the current page if qid is not supplied. -- e.g. {{#invoke:WikidataIB |examine |pid=P26 |qid=Q42}} -- or {{#invoke:WikidataIB |examine |P26 |Q42}} or any combination of these -- or {{#invoke:WikidataIB |examine |P26}} for the current page. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.examine = function( frame ) local args if frame.args[1] or frame.args.pid or frame.args.qid then args = frame.args else args = frame:getParent().args end local par = {} local pid = (args.pid or ""):upper() local qid = (args.qid or ""):upper() par[1] = mw.text.trim( args[1] or "" ):upper() par[2] = mw.text.trim( args[2] or "" ):upper() table.sort(par) if par[2]:sub(1,1) == "P" then par[1], par[2] = par[2], par[1] end if pid == "" then pid = par[1] end if qid == "" then qid = par[2] end local q1 = qid:sub(1,1) if pid:sub(1,1) ~= "P" then return "No property supplied" end if q1 ~= "Q" and q1 ~= "M" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return "No item for this page" end return "<pre>" .. mw.dumpObject( mw.wikibase.getAllStatements( qid, pid ) ) .. "</pre>" end ------------------------------------------------------------------------------- -- checkvalue looks for 'val' as a wikibase-item value of a property (the unnamed parameter or pid) -- from the item given by the parameter 'qid' -- or from the Wikidata item associated with the current page if qid is not supplied. -- It only checks ranks that are requested (preferred and normal by default) -- If property is not supplied, then P31 (instance of) is assumed. -- It returns val if found or nothing if not found. -- e.g. {{#invoke:WikidataIB |checkvalue |val=Q5 |pid=P31 |qid=Q42}} -- or {{#invoke:WikidataIB |checkvalue |val=Q5 |P31 |qid=Q42}} -- or {{#invoke:WikidataIB |checkvalue |val=Q5 |qid=Q42}} -- or {{#invoke:WikidataIB |checkvalue |val=Q5 |P31}} for the current page. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.checkvalue = function( frame ) local args if frame.args.val then args = frame.args else args = frame:getParent().args end local val = args.val if not val then return nil end local pid = mw.text.trim(args.pid or args[1] or "P31"):upper() local qid = (args.qid or ""):upper() if pid:sub(1,1) ~= "P" then return nil end if qid:sub(1,1) ~= "Q" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return nil end local ranks = setRanks(args.rank) local stats = {} if ranks.b then stats = mw.wikibase.getBestStatements(qid, pid) else stats = mw.wikibase.getAllStatements( qid, pid ) end if not stats[1] then return nil end if stats[1].mainsnak.datatype == "wikibase-item" then for k, v in pairs( stats ) do local ms = v.mainsnak if ranks[v.rank:sub(1,1)] and ms.snaktype == "value" and ms.datavalue.value.id == val then return val end end end return nil end ------------------------------------------------------------------------------- -- url2 takes a parameter url= that is a proper url and formats it for use in an infobox. -- If no parameter is supplied, it returns nothing. -- This is the equivalent of Template:URL -- but it keeps the "edit at Wikidata" pen icon out of the microformat. -- Usually it will take its url parameter directly from a Wikidata call: -- e.g. {{#invoke:WikidataIB |url2 |url={{wdib |P856 |qid=Q23317 |fwd=ALL |osd=no}} }} ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.url2 = function(frame) local txt = frame.args.url or "" if txt == "" then return nil end -- extract any icon local url, icon = txt:match("(.+)&nbsp;(.+)") -- make sure there's at least a space at the end url = (url or txt) .. " " icon = icon or "" -- extract any protocol like https:// local prot = url:match("(https*://).+[ \"\']") -- extract address local addr = "" if prot then addr = url:match("https*://(.+)[ \"\']") or " " else prot = "//" addr = url:match("[^%p%s]+%.(.+)[ \"\']") or " " end -- strip trailing / from end of domain-only url and add <wbr/> before . and / local disp, n = addr:gsub( "^([^/]+)/$", "%1" ):gsub("%/", "<wbr/>/"):gsub("%.", "<wbr/>.") return '<span class="url">[' .. prot .. addr .. " " .. disp .. "]</span>&nbsp;" .. icon end ------------------------------------------------------------------------------- -- getWebsite fetches the Official website (P856) and formats it for use in an infobox. -- This is similar to Template:Official website but with a url displayed, -- and it adds the "edit at Wikidata" pen icon beyond the microformat if enabled. -- A local value will override the Wikidata value. "NONE" returns nothing. -- e.g. {{#invoke:WikidataIB |getWebsite |qid= |noicon= |lang= |url= }} ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: findLang(); parseParam(); ------------------------------------------------------------------------------- p.getWebsite = function(frame) local url = frame.args.url or "" if url:upper() == "NONE" then return nil end local urls = {} local quals = {} local qid = frame.args.qid or "" if url and url ~= "" then urls[1] = url else if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return nil end local prop856 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P856") for k, v in pairs(prop856) do if v.mainsnak.snaktype == "value" then urls[#urls+1] = v.mainsnak.datavalue.value if v.qualifiers and v.qualifiers["P1065"] then -- just take the first archive url (P1065) local au = v.qualifiers["P1065"][1] if au.snaktype == "value" then quals[#urls] = au.datavalue.value end -- test for archive url having a value end -- test for qualifers end -- test for website having a value end -- loop through website(s) end if #urls == 0 then return nil end local out = {} for i, u in ipairs(urls) do local link = quals[i] or u local prot, addr = u:match("(http[s]*://)(.+)") addr = addr or u local disp, n = addr:gsub("%.", "<wbr/>%.") out[#out+1] = '<span class="url">[' .. link .. " " .. disp .. "]</span>" end local langcode = findLang(frame.args.lang).code local noicon = parseParam(frame.args.noicon, false) if url == "" and not noicon then out[#out] = out[#out] .. createicon(langcode, qid, "P856") end local ret = "" if #out > 1 then ret = mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title = "ubl", args = out} else ret = out[1] end return ret end ------------------------------------------------------------------------------- -- getAllLabels fetches the set of labels and formats it for display as wikitext. -- It takes a parameter 'qid' for arbitrary access, otherwise it uses the current page. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getAllLabels = function(frame) local args = frame.args or frame:getParent().args or {} local qid = args.qid or "" if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid or not mw.wikibase.entityExists(qid) then return i18n["entity-not-found"] end local labels = mw.wikibase.getEntity(qid).labels if not labels then return i18n["labels-not-found"] end local out = {} for k, v in pairs(labels) do out[#out+1] = v.value .. " (" .. v.language .. ")" end return table.concat(out, "; ") end ------------------------------------------------------------------------------- -- getAllDescriptions fetches the set of descriptions and formats it for display as wikitext. -- It takes a parameter 'qid' for arbitrary access, otherwise it uses the current page. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getAllDescriptions = function(frame) local args = frame.args or frame:getParent().args or {} local qid = args.qid or "" if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid or not mw.wikibase.entityExists(qid) then return i18n["entity-not-found"] end local descriptions = mw.wikibase.getEntity(qid).descriptions if not descriptions then return i18n["descriptions-not-found"] end local out = {} for k, v in pairs(descriptions) do out[#out+1] = v.value .. " (" .. v.language .. ")" end return table.concat(out, "; ") end ------------------------------------------------------------------------------- -- getAllAliases fetches the set of aliases and formats it for display as wikitext. -- It takes a parameter 'qid' for arbitrary access, otherwise it uses the current page. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.getAllAliases = function(frame) local args = frame.args or frame:getParent().args or {} local qid = args.qid or "" if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid or not mw.wikibase.entityExists(qid) then return i18n["entity-not-found"] end local aliases = mw.wikibase.getEntity(qid).aliases if not aliases then return i18n["aliases-not-found"] end local out = {} for k1, v1 in pairs(aliases) do local lang = v1[1].language local val = {} for k1, v2 in ipairs(v1) do val[#val+1] = v2.value end out[#out+1] = table.concat(val, ", ") .. " (" .. lang .. ")" end return table.concat(out, "; ") end ------------------------------------------------------------------------------- -- showNoLinks displays the article titles that should not be linked. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- p.showNoLinks = function(frame) local out = {} for k, v in pairs(donotlink) do out[#out+1] = k end table.sort( out ) return table.concat(out, "; ") end ------------------------------------------------------------------------------- -- checkValidity checks whether the first unnamed parameter represents a valid entity-id, -- that is, something like Q1235 or P123. -- It returns the strings "true" or "false". -- Change false to nil to return "true" or "" (easier to test with #if:). ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: none ------------------------------------------------------------------------------- function p.checkValidity(frame) local id = mw.text.trim(frame.args[1] or "") if mw.wikibase.isValidEntityId(id) then return true else return false end end ------------------------------------------------------------------------------- -- getEntityFromTitle returns the Entity-ID (Q-number) for a given title. -- Modification of Module:ResolveEntityId -- The title is the first unnamed parameter. -- The site parameter determines the site/language for the title. Defaults to current wiki. -- The showdab parameter determines whether dab pages should return the Q-number or nil. Defaults to true. -- Returns the Q-number or nil if it does not exist. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam ------------------------------------------------------------------------------- function p.getEntityFromTitle(frame) local args=frame.args if not args[1] then args=frame:getParent().args end if not args[1] then return nil end local title = mw.text.trim(args[1]) local site = args.site or "" local showdab = parseParam(args.showdab, true) local qid = mw.wikibase.getEntityIdForTitle(title, site) if qid then local prop31 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P31")[1] if not showdab and prop31 and prop31.mainsnak.datavalue.value.id == "Q4167410" then return nil else return qid end end end ------------------------------------------------------------------------------- -- getDatePrecision returns the number representing the precision of the first best date value -- for the given property. -- It takes the qid and property ID -- The meanings are given at https://www.mediawiki.org/wiki/Wikibase/DataModel#Dates_and_times -- 0 = 1 billion years .. 6 = millennium, 7 = century, 8 = decade, 9 = year, 10 = month, 11 = day -- Returns 0 (or the second unnamed parameter) if the Wikidata does not exist. ------------------------------------------------------------------------------- -- Dependencies: parseParam; sourced; ------------------------------------------------------------------------------- function p.getDatePrecision(frame) local args=frame.args if not args[1] then args=frame:getParent().args end local default = tonumber(args[2] or args.default) or 0 local prop = mw.text.trim(args[1] or "") if prop == "" then return default end local qid = args.qid or "" if qid == "" then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return default end local onlysrc = parseParam(args.onlysourced or args.osd, true) local stat = mw.wikibase.getBestStatements(qid, prop) for i, v in ipairs(stat) do local prec = (onlysrc == false or sourced(v)) and v.mainsnak.datavalue and v.mainsnak.datavalue.value and v.mainsnak.datavalue.value.precision if prec then return prec end end return default end return p ------------------------------------------------------------------------------- -- List of exported functions ------------------------------------------------------------------------------- --[[ _getValue getValue getPreferredValue getCoords getQualifierValue getSumOfParts getValueByQual getValueByLang getValueByRefSource getPropertyIDs getQualifierIDs getPropOfProp getAwardCat getIntersectCat getGlobe getCommonsLink getSiteLink getLink getLabel label getAT getDescription getAliases pageId formatDate location checkBlacklist emptyor labelorid getLang getItemLangCode findLanguage getQID followQid globalSiteID siteID projID formatNumber examine checkvalue url2 getWebsite getAllLabels getAllDescriptions getAllAliases showNoLinks checkValidity getEntityFromTitle getDatePrecision --]] ------------------------------------------------------------------------------- o2jshstd0bp4b5r4jssm23audi8d5fl 0 3814327 7336552 2026-09-26T07:34:04Z Neechalkaran 182907 Created page with "{{Wy/ta/Pagebanner|Mangalore_Banner.jpg}} மங்களூர் என்பது [[Wy/ta/கர்நாடகம்|கர்நாடக மாநிலத்தின்]] [[Wy/ta/தெற்கு கன்னட மாவட்டம்|தெற்கு கன்னட மாவட்டத்தின்]] தலை நகரமாகும். இது மாநிலத்தின் நான்காவது பெரிய நகரமாகுவ..." 7336552 wikitext text/x-wiki {{Wy/ta/Pagebanner|Mangalore_Banner.jpg}} மங்களூர் என்பது [[Wy/ta/கர்நாடகம்|கர்நாடக மாநிலத்தின்]] [[Wy/ta/தெற்கு கன்னட மாவட்டம்|தெற்கு கன்னட மாவட்டத்தின்]] தலை நகரமாகும். இது மாநிலத்தின் நான்காவது பெரிய நகரமாகுவும் ஒரு துறைமுக நகரமாகவும் உள்ளது. இதன் மேற்கில் [[Wy/ta/அரபிக் கடல்|அரபிக் கடலும்]] கிழக்கில் [[Wy/ta/மேற்குத் தொடர்ச்சி மலை|மேற்குத் தொடர்ச்சி மலை]]யும் உள்ளன. இங்கு [[Wy/ta/துளு|துளு]],[[Wy/ta/கொங்கணி மொழி|கொங்கணி]], மற்றும் [[Wy/ta/கன்னடம்|கன்னடம்]] ஆகிய மொழிகள் பொதுவாகப் பேசப்படுகின்றன. ==சுற்றிப்பார்க்கக்கூடிய இடங்கள்== [[File:Shree durga parameshwari Temple Kadri.JPG|thumbnail|கத்ரி துர்கா கோவில்]] [[File:Kalaangann 13.JPG|thumbnail|கலாநகன் கொங்கணி பாரம்பரிய மையம், சக்தி நகர்]] முக்கிய சுற்றுலாத் தலங்கள் * {{Wy/ta/See | name=கலாநகன் கொங்கணி பாரம்பரிய மையம் | address=சக்தி நகர் | directions=நகரிலிருந்து 7 கிமீ }} * {{Wy/ta/See | name=மாரியம்மா கோயில் | alt= | url= | email= | address= | lat=12.84875 | long=74.84102 | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | content= }} * {{Wy/ta/See | name=சுல்தான் பட்டரி | alt= | url= | email= | address= | lat=12.889611 | long=74.821223 | directions= | phone= | tollfree= | hours= | price= | wikipedia= | image=Sultan Battery, Mangaluru 3.jpg | wikidata=Q7636645 | content= }} * {{Wy/ta/See | name=உர்வ மரிகுடி | alt= | url= | email= | address= | lat=12.84784 | long=74.84145 | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | content= }} * {{Wy/ta/See | name=குத்ரோலி கோகரனநாதர் கோவில் | alt= | url= | email= | address= | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | hours= | price= | wikidata=Q5578047 | lastedit=2023-03-08 | content= }} ===தேவாலயம்=== * {{Wy/ta/See | name=மிலகிரீஸ் தேவாலயம் | alt= | url= | email= | address=ஹம்பன்கட்டா | lat=12.867400 | long=74.844400 | directions= | phone= | tollfree= | hours= | price= | wikipedia= | image=Milagres Hampankatta.jpg | wikidata=Q6850412 | lastedit=2026-03-27 | content= }} *{{Wy/ta/See | name=ரோசரியோ கதிரெல் | alt= | url=http://www.rosariocathedral.org/ | email= | address=போலார் | lat=12.856113 | long=74.836550 | directions= | phone= | tollfree= | hours= | price= | wikipedia= | image=Our Lady of Rosary of Mangalore.jpg | wikidata=Q7110958 | lastedit=2026-03-27 | content= }} * {{Wy/ta/See | name=புனித அலோயீஸ் சிற்றாலயம் | alt= | url= | email= | address=லைதவுஸ் ஹில் | lat=12.873600 | long=74.845300 | directions= | phone= | tollfree= | hours= | price= | wikipedia= | image=St. Aloysius Church Mangalore.jpg | wikidata=Q7586781 | lastedit=2026-03-27 | content= }} ===கோவில்கள்=== * {{Wy/ta/See | name=அத்யபாடி ஆதிநாதீஸ்வரர் | alt= | url= | email= | address=பாஜ்பே | lat=12.94894 | long=74.88605 | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | content= }} * {{Wy/ta/See | name=பகவதி ஷேத்ரா | url= | email= | address=குத்ரொலி | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | content= }} * {{Wy/ta/See | name=கார்ஸ்டிரீட் வெங்கடரமணா கோயில் | alt= | url= | email= | address= | lat=12.87000 | long=74.83874 | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | content= }} * {{Wy/ta/See | name=கத்ரி மஞ்சுநாதீஸ்வரர் | alt= | url= | email= | address=702 பிளனெட் எஸ்கேஎஸ் கத்ரி ஹில்ஸ் | lat=12.885778 | long=74.855583 | directions= | phone= | tollfree= | hours= | price= | wikipedia= | image=Kadri temple.JPG | wikidata=Q6345684 | lastedit=2026-03-27 | content= }} * {{Wy/ta/See | name=கதீல் துர்காபரமேஸ்வரி | alt= | url= | email= | address= | lat=13.043822 | long=74.870142 | directions= | phone= | tollfree= | hours= | price= | wikipedia= | wikidata=Q6375897 | lastedit=2026-03-27 | content= }} * {{Wy/ta/See | name=குத்ரோலி கோகரன்நாதர் }} * {{Wy/ta/See | name=மங்கலாதேவி கோவில் | alt= | url=https://www.mangaladevitemple.com/ | email= | address=போலார் | lat=12.849100 | long=74.843200 | directions= | phone=+91 824-2415476 | tollfree= | hours=6AM to 1PM and 4PM to 8:30PM | price= | wikipedia= | image=Mangaladevi Temple Mangalore 2.jpg | wikidata=Q6748666 | lastedit=2026-03-27 | content= }} * {{Wy/ta/See | name=ஷரவு கணபதி கோவில் | alt= | url= | email= | address= | lat=12.87032 | long=74.84095 | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | content= }} * {{Wy/ta/See | name=ஸ்ரீ ஷனைச்சரா கோவில் | address=பாஜ்பே }} [[Category:Wy/ta/கர்நாடகம்]] [[Category:Wy/ta]] qxen46bqg0dlyd54iflrjrb77onzunw 10 3814328 7336555 2026-09-26T07:47:38Z ङघिञ 2644823 Created page with "{{Wp/pih/Infobox |child = yes | bodystyle = border:none; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; text-align:start; float:right; | labelstyle = white-space: pre-line; width:33%; |datastyle = text-align:start; |label10 = {{{admin_tipus1|}}} |data10 = {{#if:{{{admin1|}}} | {{{admin1|}}} {{#if:{{{admin2|}}}{{{admin3|}}}{{{admin4|}}}{{{admin5|}}}{{{admin6|}}}{{{admin7|}}}{{{admin8|}}} || {{{coordenades|{{{coordenae|}}}}}} }} }} |label15 = {{{admin_tipus2|}}} |data15 = {{#if:{{{admi..." 7336555 wikitext text/x-wiki {{Wp/pih/Infobox |child = yes | bodystyle = border:none; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; text-align:start; float:right; | labelstyle = white-space: pre-line; width:33%; |datastyle = text-align:start; |label10 = {{{admin_tipus1|}}} |data10 = {{#if:{{{admin1|}}} | {{{admin1|}}} {{#if:{{{admin2|}}}{{{admin3|}}}{{{admin4|}}}{{{admin5|}}}{{{admin6|}}}{{{admin7|}}}{{{admin8|}}} || {{{coordenades|{{{coordenae|}}}}}} }} }} |label15 = {{{admin_tipus2|}}} |data15 = {{#if:{{{admin2|}}} | {{{admin2|}}} {{#if:{{{admin3|}}}{{{admin4|}}}{{{admin5|}}}{{{admin6|}}}{{{admin7|}}}{{{admin8|}}} || {{{coordenades|{{{coordenae|}}}}}} }} }} |label20 = {{{admin_tipus3|}}} |data20 = {{#if:{{{admin3|}}} | {{{admin3|}}} {{#if:{{{admin4|}}}{{{admin5|}}}{{{admin6|}}}{{{admin7|}}}{{{admin8|}}} || {{{coordenades|{{{coordenae|}}}}}} }} }} |label25 = {{{admin_tipus4|}}} |data25 = {{#if:{{{admin4|}}} | {{{admin4|}}} {{#if:{{{admin5|}}}{{{admin6|}}}{{{admin7|}}}{{{admin8|}}} || {{{coordenades|{{{coordenae|}}}}}} }} }} |label30 = {{{admin_tipus5|}}} |data30 = {{#if:{{{admin5|}}} | {{{admin5|}}} {{#if:{{{admin6|}}}{{{admin7|}}}{{{admin8|}}} || {{{coordenades|{{{coordenae|}}}}}} }} }} |label35 = {{{admin_tipus6|}}} |data35 = {{#if:{{{admin6|}}} | {{{admin6|}}} {{#if:{{{admin7|}}}{{{admin8|}}} || {{{coordenades|{{{coordenae|}}}}}} }} }} |label40 = {{{admin_tipus7|}}} |data40 = {{#if:{{{admin7|}}} | {{{admin7|}}} {{#if:{{{admin8|}}} || {{{coordenades|{{{coordenae|}}}}}} }} }} |label45 = {{{admin_tipus8|}}} |data45 = {{#if:{{{admin8|}}} |{{{admin8|}}}{{{coordenades|{{{coordenae|}}}}}} }} <!-- |label10 = {{{admin_tipus1|}}} |data10 = {{{admin1|}}} {{#if:{{{admin1|}}} | {{#if:{{{admin2|}}}{{{admin3|}}}{{{admin4|}}}{{{admin5|}}}{{{admin6|}}}{{{admin7|}}}{{{admin8|}}} || {{{coordenades|{{{coordenae|}}}}}} }} }} |label15 = {{#if:{{{admin_tipus2|}}}|{{nowrap|{{#if:{{{admin1|}}} |&bull;&nbsp;}}{{{admin_tipus2|}}}}}}} |data15 = {{{admin2|}}} {{#if:{{{admin2|}}} | {{#if:{{{admin3|}}}{{{admin4|}}}{{{admin5|}}}{{{admin6|}}}{{{admin7|}}}{{{admin8|}}} || {{{coordenades|{{{coordenae|}}}}}} }} }} |label20 = {{#if:{{{admin_tipus3|}}}|{{nowrap|{{#if:{{{admin1|}}} {{{admin2|}}} |&bull;&nbsp;}}{{{admin_tipus3|}}}}}}} |data20 = {{{admin3|}}} {{#if:{{{admin3|}}} | {{#if:{{{admin4|}}}{{{admin5|}}}{{{admin6|}}}{{{admin7|}}}{{{admin8|}}} || {{{coordenades|{{{coordenae|}}}}}} }} }} |label25 = {{#if:{{{admin_tipus4|}}}|{{nowrap|{{#if:{{{admin1|}}} {{{admin2|}}} {{{admin3|}}}|&bull;&nbsp;}}{{{admin_tipus4|}}}}}}} |data25 = {{{admin4|}}} {{#if:{{{admin4|}}} | {{#if:{{{admin5|}}}{{{admin6|}}}{{{admin7|}}}{{{admin8|}}} || {{{coordenades|{{{coordenae|}}}}}} }} }} |label30 = {{#if:{{{admin_tipus5|}}}|{{nowrap|{{#if:{{{admin1|}}} {{{admin2|}}} {{{admin3|}}} {{{admin4|}}} |&bull;&nbsp;}}{{{admin_tipus5|}}}}}}} |data30 = {{{admin5|}}} {{#if:{{{admin5|}}} | {{#if:{{{admin6|}}}{{{admin7|}}}{{{admin8|}}} || {{{coordenades|{{{coordenae|}}}}}} }} }} |label35 = {{#if:{{{admin_tipus6|}}}|{{nowrap|{{#if:{{{admin1|}}} {{{admin2|}}} {{{admin3|}}} {{{admin4|}}}{{{admin5|}}} |&bull;&nbsp;}}{{{admin_tipus6|}}}}}}} |data35 = {{{admin6|}}} {{#if:{{{admin6|}}} | {{#if:{{{admin7|}}}{{{admin8|}}} || {{{coordenades|{{{coordenae|}}}}}} }} }} |label40 = {{#if:{{{admin_tipus7|}}}|{{nowrap|{{#if:{{{admin1|}}} {{{admin2|}}} {{{admin3|}}} {{{admin4|}}}{{{admin5|}}} {{{admin6|}}} |&bull;&nbsp;}}{{{admin_tipus7|}}}}}}} |data40 = {{{admin7|}}} {{#if:{{{admin7|}}} | {{#if:{{{admin8|}}} || {{{coordenades|{{{coordenae|}}}}}} }} }} |label45 = {{#if:{{{admin_tipus8|}}}|{{nowrap|{{#if:{{{admin1|}}} {{{admin2|}}} {{{admin3|}}} {{{admin4|}}}{{{admin5|}}} {{{admin6|}}}{{{admin7|}}} |&bull;&nbsp;}}{{{admin_tipus8|}}}}}}} |data45 = {{#if:{{{admin8|}}} |{{{admin8|}}}{{{coordenades|{{{coordenae|}}}}}} }}--> }} 12c2sxllyen1tful9p52q4pyjlp7bk4 828 3814329 7336559 2026-09-26T08:18:19Z Ganjidvd 2540604 Created page with "local p = {} -- Trasformazione della vocale tonica dopo la perdita dell'accento tonico. function p.tonic_loss(vowel) local groups = { ["an"] = { ["ãn-0"] = true, ["ãn-1"] = true, }, ["am"] = { ["ãm-0"] = true, ["ãm-1"] = true, }, ["agn"] = { ["ãgn"] = true, }, ["a"] = { ["ã"] = true, ["ê"] = true, ["é-a"] = t..." 7336559 Scribunto text/plain local p = {} -- Trasformazione della vocale tonica dopo la perdita dell'accento tonico. function p.tonic_loss(vowel) local groups = { ["an"] = { ["ãn-0"] = true, ["ãn-1"] = true, }, ["am"] = { ["ãm-0"] = true, ["ãm-1"] = true, }, ["agn"] = { ["ãgn"] = true, }, ["a"] = { ["ã"] = true, ["ê"] = true, ["é-a"] = true, ["a"] = true, }, ["i"] = { ["ë"] = true, ["è"] = true, ["e"] = true, ["ẽ"] = true, ["é-i"] = true, ["i"] = true, }, ["u"] = { ["ö"] = true, ["ò"] = true, ["õ"] = true, ["ô"] = true, ["ó"] = true, ["o"] = true, ["u"] = true, }, } for output, inputs in pairs(groups) do if inputs[vowel] then return output end end return nil end return p 3942pgopdynx9mse20lv21n6w60bisz 7336561 7336559 2026-09-26T08:21:29Z Ganjidvd 2540604 7336561 Scribunto text/plain local p = {} -- Trasformazione della vocale tonica dopo la perdita dell'accento tonico. function p.tonic_loss(vowel) local groups = { ["an"] = { ["ãn-0"] = true, ["ãn-1"] = true, }, ["am"] = { ["ãm-0"] = true, ["ãm-1"] = true, }, ["agn"] = { ["ãgn"] = true, }, ["a"] = { ["ã"] = true, ["ê"] = true, ["é-a"] = true, ["a"] = true, }, ["i"] = { ["ë"] = true, ["è"] = true, ["e"] = true, ["ẽ"] = true, ["é-i"] = true, ["i"] = true, }, ["u"] = { ["ö"] = true, ["ò"] = true, ["õ"] = true, ["ô"] = true, ["ó"] = true, ["o"] = true, ["u"] = true, }, } for output, inputs in pairs(groups) do if inputs[vowel] then return output end end return nil end function p.main(frame) local vowel = frame.args[1] return p.tonic_loss(vowel) or "" end return p 1k3ey5z57mgu8rblisw2jwxdcvy4xdd 7336566 7336561 2026-09-26T08:24:47Z Ganjidvd 2540604 7336566 Scribunto text/plain local p = {} -- Trasformazione della vocale tonica dopo la perdita dell'accento tonico. function p.make_tonic_loss(vowel) local groups = { ["an"] = { ["ãn-0"] = true, ["ãn-1"] = true, }, ["am"] = { ["ãm-0"] = true, ["ãm-1"] = true, }, ["agn"] = { ["ãgn"] = true, }, ["a"] = { ["ã"] = true, ["ê"] = true, ["é-a"] = true, ["a"] = true, }, ["i"] = { ["ë"] = true, ["è"] = true, ["e"] = true, ["ẽ"] = true, ["é-i"] = true, ["i"] = true, }, ["u"] = { ["ö"] = true, ["ò"] = true, ["õ"] = true, ["ô"] = true, ["ó"] = true, ["o"] = true, ["u"] = true, }, } for output, inputs in pairs(groups) do if inputs[vowel] then return output end end return nil end function p.tonic_loss(frame) local vowel = frame.args[1] return p.make_tonic_loss(vowel) or "" end return p e6jn8l0x13hbfngulhqytu3dwhgn9qo 7336580 7336566 2026-09-26T08:49:42Z Ganjidvd 2540604 7336580 Scribunto text/plain local p = {} -- Trasformazione della vocale tonica dopo la perdita dell'accento tonico. function p.make_tonic_loss(vowel) local groups = { ["an"] = { ["ãn-0"] = true, ["ãn-1"] = true, }, ["am"] = { ["ãm-0"] = true, ["ãm-1"] = true, }, ["amp"] = { ["ãmp"] = true, }, ["agn"] = { ["ãgn"] = true, }, ["a"] = { ["ã"] = true, ["ê"] = true, ["é-a"] = true, ["a"] = true, }, ["i"] = { ["ë"] = true, ["è"] = true, ["e"] = true, ["ẽ"] = true, ["é-i"] = true, ["i"] = true, }, ["u"] = { ["ö"] = true, ["ò"] = true, ["õ"] = true, ["ô"] = true, ["ó"] = true, ["o"] = true, ["u"] = true, }, } for output, inputs in pairs(groups) do if inputs[vowel] then return output end end return nil end function p.tonic_loss(frame) local vowel = frame.args[1] return p.make_tonic_loss(vowel) or "" end -- Flessione interna. function p.make_internal_flexion(vowel) local groups = { ["ë"] = { ["a"] = true, }, ["ẽn"] = { ["ãn-0"] = true, }, ["en"] = { ["ãn-1"] = true, }, ["ẽmp"] = { ["ãmp"] = true, }, ["em"] = { ["ãm"] = true, }, ["egn"] = { ["ãgn"] = true, }, ["e"] = { ["ë"] = true, ["è"] = true, ["e"] = true, }, ["ẽ"] = { ["ẽ"] = true, }, ["é"] = { ["ê"] = true, }, ["i"] = { ["é-i"] = true, ["é-a"] = true, ["i"] = true, }, ["o"] = { ["ö"] = true, ["ò"] = true, ["o"] = true, }, ["õ"] = { ["õ"] = true, }, ["u"] = { ["ô"] = true, ["ó"] = true, ["u"] = true, }, } for output, inputs in pairs(groups) do if inputs[vowel] then return output end end return nil end function p.internal_flexion(frame) local vowel = frame.args[1] return p.make_internal_flexion(vowel) or "" end return p 1etpg5oe3hovmi9rvw34bg1kyk9mfvd 7336583 7336580 2026-09-26T09:00:15Z Ganjidvd 2540604 7336583 Scribunto text/plain local p = {} -- Trasformazione della vocale tonica dopo la perdita dell'accento tonico. function p.make_tonic_loss_Ponseggi(vowel) local groups = { ["an"] = { ["ãn-0"] = true, ["ãn-1"] = true, }, ["am"] = { ["ãm-0"] = true, ["ãm-1"] = true, }, ["amp"] = { ["ãmp"] = true, }, ["agn"] = { ["ãgn"] = true, }, ["a"] = { ["ã"] = true, ["ê"] = true, ["é-a"] = true, ["a"] = true, }, ["i"] = { ["ë"] = true, ["è"] = true, ["e"] = true, ["ẽ"] = true, ["é-i"] = true, ["i"] = true, }, ["u"] = { ["ö"] = true, ["ò"] = true, ["õ"] = true, ["ô"] = true, ["ó"] = true, ["o"] = true, ["u"] = true, }, } for output, inputs in pairs(groups) do if inputs[vowel] then return output end end return nil end function p.tonic_loss_Ponseggi(frame) local vowel = frame.args[1] return p.make_tonic_loss_Ponseggi(vowel) or "" end -- Flessione interna. function p.make_internal_flexion_Ponseggi(vowel) local groups = { ["ë"] = { ["a"] = true, }, ["ẽn"] = { ["ãn-0"] = true, }, ["en"] = { ["ãn-1"] = true, }, ["ẽmp"] = { ["ãmp"] = true, }, ["em"] = { ["ãm"] = true, }, ["egn"] = { ["ãgn"] = true, }, ["e"] = { ["ë"] = true, ["è"] = true, ["e"] = true, }, ["ẽ"] = { ["ẽ"] = true, }, ["é"] = { ["ê"] = true, }, ["i"] = { ["é-i"] = true, ["é-a"] = true, ["i"] = true, }, ["o"] = { ["ö"] = true, ["ò"] = true, ["o"] = true, }, ["õ"] = { ["õ"] = true, }, ["u"] = { ["ô"] = true, ["ó"] = true, ["u"] = true, }, } for output, inputs in pairs(groups) do if inputs[vowel] then return output end end return nil end function p.internal_flexion_Ponseggi(frame) local vowel = frame.args[1] return p.make_internal_flexion_Ponseggi(vowel) or "" end return p 8idgj080jobrkegvgifyjywzwy8r311 828 3814330 7336560 2026-09-26T08:19:09Z Ganjidvd 2540604 Created page with "[[Category:Wt/rgn/Modul]]" 7336560 wikitext text/x-wiki [[Category:Wt/rgn/Modul]] fj0tvtdqeoqej7pax3b1xcn7mal66ah 0 3814331 7336578 2026-09-26T08:40:10Z EbelleMarcel 2599724 Created page with "[[File:Blood Test (15575812743).jpg|thumb|Blood Test (15575812743)]] '''Maya''' mé ndé elogisan ya musono mwa njola mé ndé madiba ma nyola bato ba benama na nyama jita. Maya ma mato ndé o misisa ma mota benama na niama. Niola mota benama ébèn lita inei ya maya, siba lao ndi ma wana wolo, bonlon nia maya ma jita pè niéna é po natèna kwedi. [[Category:Wp/dua]]" 7336578 wikitext text/x-wiki [[File:Blood Test (15575812743).jpg|thumb|Blood Test (15575812743)]] '''Maya''' mé ndé elogisan ya musono mwa njola mé ndé madiba ma nyola bato ba benama na nyama jita. Maya ma mato ndé o misisa ma mota benama na niama. Niola mota benama ébèn lita inei ya maya, siba lao ndi ma wana wolo, bonlon nia maya ma jita pè niéna é po natèna kwedi. [[Category:Wp/dua]] 3frjouof6j97mnumxil6zhsa4ksl7cm 0 3814332 7336579 2026-09-26T08:49:34Z EbelleMarcel 2599724 Created page with "[[File:Le port du foulard africain yorouba.JPG|thumb|Le port du foulard africain yorouba]] '''Wangisi''' nié ndé sona tibato bita ba bolanè no o kudimanè molopo mwabu, nika nié ndé edubé o boso bwa Nyambe. Wangisi ya timba pè elongisan ya mpesa, nika misono jita mi timbi no po. Wangisi yé tobotobo o liola ngondo, mbia na ebasi. [[Category:Wp/dua]]" 7336579 wikitext text/x-wiki [[File:Le port du foulard africain yorouba.JPG|thumb|Le port du foulard africain yorouba]] '''Wangisi''' nié ndé sona tibato bita ba bolanè no o kudimanè molopo mwabu, nika nié ndé edubé o boso bwa Nyambe. Wangisi ya timba pè elongisan ya mpesa, nika misono jita mi timbi no po. Wangisi yé tobotobo o liola ngondo, mbia na ebasi. [[Category:Wp/dua]] sroamnvdc1ymhp6uidxtbkjukwm2hkv 10 3814333 7336585 2026-09-26T09:07:46Z ButterflyOFF 2606653 Created page with "{| style="border:1px solid #aaaaaa; border-left:1px solid #dddddd; border-right:1px solid #dddddd; margin-top:1em" align=center width=100% cellspacing=0 cellpadding=6 | bgcolor=#eeffee colspan=7 style="border-bottom:1px solid #aaaaaa; height:8px" | |- align=center | {{Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-de.png|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | {{Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-la.png|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Awi..." 7336585 wikitext text/x-wiki {| style="border:1px solid #aaaaaa; border-left:1px solid #dddddd; border-right:1px solid #dddddd; margin-top:1em" align=center width=100% cellspacing=0 cellpadding=6 | bgcolor=#eeffee colspan=7 style="border-bottom:1px solid #aaaaaa; height:8px" | |- align=center | {{Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-de.png|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | {{Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-la.png|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | {{Aseɣwen ɣef tugna|tugna=WiktionaryPt.svg|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | style="font-size:1.8em" | ''[[Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen|Iwikimawalen nniḍen]]'' | {{Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-he.png|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | {{Aseɣwen ɣef tugna|tugna=WiktionaryEn - DP Derivative.svg|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | {{Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-fr.svg|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} |} 635o05krd07tej6hpsg96rf5rxgswoe 7336588 7336585 2026-09-26T09:12:22Z ButterflyOFF 2606653 7336588 wikitext text/x-wiki {| style="border:1px solid #aaaaaa; border-left:1px solid #dddddd; border-right:1px solid #dddddd; margin-top:1em" align=center width=100% cellspacing=0 cellpadding=6 | bgcolor=#eeffee colspan=7 style="border-bottom:1px solid #aaaaaa; height:8px" | |- align=center | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-de.png|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-la.png|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=WiktionaryPt.svg|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | style="font-size:1.8em" | ''[[Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen|Iwikimawalen nniḍen]]'' | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-he.png|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=WiktionaryEn - DP Derivative.svg|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} | {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wiktionary-logo-fr.svg|tehri=60px|tattayt=60px|aseɣwen=Wt/kab/Awikimawal:Iwikimawalen nniḍen}} |} s59jxjrkplq8tdzxxlwl50tzysmej05 10 3814334 7336586 2026-09-26T09:08:48Z ButterflyOFF 2606653 Created page with "<includeonly><div style="position:relative;width:{{{tehri}}};height:{{{tattayt}}};z-index:2;overflow:hidden;">[[Tugna:{{{tugna}}}|{{{tehri}}}]]<div class="nodeco" style="position:absolute;top:0;left:0;padding-top:3px;z-index:3;">[[{{{aseɣwen}}}|<span style="float:left;width:{{{tehri}}};height:{{{tattayt}}};font-size:{{{tattayt}}};line-height:{{{tattayt}}};word-spacing:{{{tehri}}};cursor:hand;">&nbsp; &nbsp;</span>]]</div></div></includeonly><noinclude> Tamudemt-a tessez..." 7336586 wikitext text/x-wiki <includeonly><div style="position:relative;width:{{{tehri}}};height:{{{tattayt}}};z-index:2;overflow:hidden;">[[Tugna:{{{tugna}}}|{{{tehri}}}]]<div class="nodeco" style="position:absolute;top:0;left:0;padding-top:3px;z-index:3;">[[{{{aseɣwen}}}|<span style="float:left;width:{{{tehri}}};height:{{{tattayt}}};font-size:{{{tattayt}}};line-height:{{{tattayt}}};word-spacing:{{{tehri}}};cursor:hand;">&nbsp; &nbsp;</span>]]</div></div></includeonly><noinclude> Tamudemt-a tessezmer asileɣ n useɣwen s tugna. Aseɣwen-a yetteddu deg umkan n useɣwen i d-yessawaḍen ɣer uglam n tugna. Ur ilaq ara useqdec-is deg yimagraden acku tḥebbes iseqdacen ad awḍen ɣer turagt n tugna. Ihi, aseqdec-is yettwaḥrez kan i tugniwin yellan seddaw turagt d copyright n Wikimedia (am yiluguten n yismal Wikimedia s timmad-nsen). ;Amedya n tseddast : <code>&#123;{Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wikibooks-logo.svg|tehri=40px|tattayt=40px|aseɣwen=b:Asebter agejdan}}</code> ;Taskant : {{Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wikibooks-logo.svg|tehri=40px|tattayt=40px|aseɣwen=b:Asebter agejdan}} </noinclude> 08ksqbdph2t2t61e76r8sjteqxt19h7 7336589 7336586 2026-09-26T09:13:08Z ButterflyOFF 2606653 7336589 wikitext text/x-wiki <includeonly><div style="position:relative;width:{{{tehri}}};height:{{{tattayt}}};z-index:2;overflow:hidden;">[[File:{{{tugna}}}|{{{tehri}}}]]<div class="nodeco" style="position:absolute;top:0;left:0;padding-top:3px;z-index:3;">[[{{{aseɣwen}}}|<span style="float:left;width:{{{tehri}}};height:{{{tattayt}}};font-size:{{{tattayt}}};line-height:{{{tattayt}}};word-spacing:{{{tehri}}};cursor:hand;">&nbsp; &nbsp;</span>]]</div></div></includeonly><noinclude> Tamudemt-a tessezmer asileɣ n useɣwen s tugna. Aseɣwen-a yetteddu deg umkan n useɣwen i d-yessawaḍen ɣer uglam n tugna. Ur ilaq ara useqdec-is deg yimagraden acku tḥebbes iseqdacen ad awḍen ɣer turagt n tugna. Ihi, aseqdec-is yettwaḥrez kan i tugniwin yellan seddaw turagt d copyright n Wikimedia (am yiluguten n yismal Wikimedia s timmad-nsen). ;Amedya n tseddast : <code>&#123;{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wikibooks-logo.svg|tehri=40px|tattayt=40px|aseɣwen=b:Asebter agejdan}}</code> ;Taskant : {{Wt/kab/Aseɣwen ɣef tugna|tugna=Wikibooks-logo.svg|tehri=40px|tattayt=40px|aseɣwen=b:Asebter agejdan}} </noinclude> c7xphlpd2d4f5ugvm33wouwgdcqoym0 0 3814335 7336587 2026-09-26T09:11:08Z Saloum2 2705324 Created page with "Boro kul goo nda alhaku nga tanaa ga, amma boro foo kul ga hima ka nga tanaa  alhakoo lakkal a ma si hanga nga bande. Ize ga may ihayra ga saajawyan, kulayan, ladabandiyan, cawandiyanoo. Irhayra ga may ize ga beerandiyan, faabayan, kulayan nda saajawyan. Boro ceroo wala ni taalammaa wala ni goykasinoo ga may ni ga ladab, beerandi, naanay nda faaba. Goyandikaw ga may nga goykaa ga : ka kaa goydogoo ra nda alwaati, ka goyoo tee nda woo kaŋ nda a ga hima. Goykaw ga may ng..." 7336587 wikitext text/x-wiki Boro kul goo nda alhaku nga tanaa ga, amma boro foo kul ga hima ka nga tanaa  alhakoo lakkal a ma si hanga nga bande. Ize ga may ihayra ga saajawyan, kulayan, ladabandiyan, cawandiyanoo. Irhayra ga may ize ga beerandiyan, faabayan, kulayan nda saajawyan. Boro ceroo wala ni taalammaa wala ni goykasinoo ga may ni ga ladab, beerandi, naanay nda faaba. Goyandikaw ga may nga goykaa ga : ka kaa goydogoo ra nda alwaati, ka goyoo tee nda woo kaŋ nda a ga hima. Goykaw ga may nga goyandikaa ga beerandiyan, a m’a taŋ nda alwaati, goykaa ma duu nga banaa ng' a alwatoo ra. Goyandikaa m'a kula. msfrda279n4csjb69zxiawnehfp4if2 0 3814336 7336590 2026-09-26T09:17:13Z ButterflyOFF 2606653 Created page with "{{Wt/kab/Iwikimawalen nniḍen}} <div style="clear:both;"></div> <center>[https://www.wiktionary.org asebter amatu n usenfar : wiktionary.org]</center> <small>'''Tazmilt''' : umuɣ-a ahat ur yemmid ara.</small> [[Category:Wt/kab]] [[Category:Wt/kab/Awikimawal|Tutlayin nniḍen]]" 7336590 wikitext text/x-wiki {{Wt/kab/Iwikimawalen nniḍen}} <div style="clear:both;"></div> <center>[https://www.wiktionary.org asebter amatu n usenfar : wiktionary.org]</center> <small>'''Tazmilt''' : umuɣ-a ahat ur yemmid ara.</small> [[Category:Wt/kab]] [[Category:Wt/kab/Awikimawal|Tutlayin nniḍen]] hm74p5o9w45im2mjqd89dsxje35h8ma 14 3814337 7336591 2026-09-26T09:20:00Z ButterflyOFF 2606653 Created page with "'''[[Wt/kab/Awikimawal|Awikimawal]]''' * [https://incubator.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3APrefixIndex&prefix=Wt%2Fkab%2FAwikimawal Akk isebtaren (tallunt n yismawen Awikimawal)] [[Category:Wt/kab|Awikimawal]]" 7336591 wikitext text/x-wiki '''[[Wt/kab/Awikimawal|Awikimawal]]''' * [https://incubator.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3APrefixIndex&prefix=Wt%2Fkab%2FAwikimawal Akk isebtaren (tallunt n yismawen Awikimawal)] [[Category:Wt/kab|Awikimawal]] 44xrbym1mpahi162tnyr2prueorcotj 0 3814338 7336594 2026-09-26T09:33:47Z Sada Maïga 2705319 Created page with "Kankou moussa iga ne a še koyne mansa moussa,manti kala koy beeri no mali še. nga koy tara ga hansa ka banda gaabi almane here, uragu nda tchiro kan aga ka mamala saabo ra. Djiri 1324,a koy makka ka hidjora. Ana naarumaa din te nda djama boobo, nda uragu boobo. nga arzakaa na borey ka şaamandi kan aye kate ana koyra boobo ga nda koy djinayaŋ ago ira timbuctu à na borey biney dan djingarawey te yanoo ra nda berey ra. Zama alšilaamey beeri no. Hala sanŋo nga maŋo g..." 7336594 wikitext text/x-wiki Kankou moussa iga ne a še koyne mansa moussa,manti kala koy beeri no mali še. nga koy tara ga hansa ka banda gaabi almane here, uragu nda tchiro kan aga ka mamala saabo ra. Djiri 1324,a koy makka ka hidjora. Ana naarumaa din te nda djama boobo, nda uragu boobo. nga arzakaa na borey ka şaamandi kan aye kate ana koyra boobo ga nda koy djinayaŋ ago ira timbuctu à na borey biney dan djingarawey te yanoo ra nda berey ra. Zama alšilaamey beeri no. Hala sanŋo nga maŋo ga bayrandi Afrique koy berey ra .irga irkoy foo nda goy [[Category:Wp/ses]] h9astbqf1gbhwe0h5htk3gain4l7pwn 10 3814339 7336595 2026-09-26T09:36:47Z ButterflyOFF 2606653 Created page with "<includeonly> <div style="text-align:center; padding:0.5em 0;"> <span style="font-size:140%; font-weight:bold;">[[Wt/kab/argaz|argaz]]</span> <span style="color:#666; font-size:90%;">/argaz/</span> <br /> ''[[Wt/kab/Isem|isem amalay]]'' </div> <div style="font-size:95%; line-height:1.4; padding:0.2em 0.5em;"> '''1.''' [[Awtem]] n tmeṭṭut. <br /> <div style="margin-top:0.4em; padding-left:0.8em; border-left:2px solid #afa3bf; color:#444; font-style:italic;"> « Argaz..." 7336595 wikitext text/x-wiki <includeonly> <div style="text-align:center; padding:0.5em 0;"> <span style="font-size:140%; font-weight:bold;">[[Wt/kab/argaz|argaz]]</span> <span style="color:#666; font-size:90%;">/argaz/</span> <br /> ''[[Wt/kab/Isem|isem amalay]]'' </div> <div style="font-size:95%; line-height:1.4; padding:0.2em 0.5em;"> '''1.''' [[Awtem]] n tmeṭṭut. <br /> <div style="margin-top:0.4em; padding-left:0.8em; border-left:2px solid #afa3bf; color:#444; font-style:italic;"> « Argaz d lsas, tameṭṭut d ajgu alemmas. » </div> </div> <div style="text-align:right; font-size:85%; margin-top:0.6em;"> [[Wt/kab/argaz|» Ɣer amagrad meṛṛa]] </div> </includeonly><noinclude> Tamudemt-a d tin i d-yettbanen deg usebter agejdan mi ur yelli ara wawalan i wass-a. [[Category:Wt/kab/Timudmin]] </noinclude> hbitpy2yllkkll0j68onb6euvp5kjk9 7336596 7336595 2026-09-26T09:37:06Z ButterflyOFF 2606653 7336596 wikitext text/x-wiki <includeonly> <div style="text-align:center; padding:0.5em 0;"> <span style="font-size:140%; font-weight:bold;">[[Wt/kab/argaz|argaz]]</span> <span style="color:#666; font-size:90%;">/argaz/</span> <br /> ''[[Wt/kab/Isem|isem amalay]]'' </div> <div style="font-size:95%; line-height:1.4; padding:0.2em 0.5em;"> '''1.''' [[Awtem]] n tmeṭṭut. <br /> <div style="margin-top:0.4em; padding-left:0.8em; border-left:2px solid #afa3bf; color:#444; font-style:italic;"> « Argaz d lsas, tameṭṭut d ajgu alemmas. » </div> </div> <div style="text-align:right; font-size:85%; margin-top:0.6em;"> [[Wt/kab/argaz|» Ɣer amagrad meṛṛa]] </div> </includeonly><noinclude> Tamudemt-a d tin i d-yettbanen deg usebter agejdan mi ur yelli ara wawalan i wass-a. [[Category:Wt/kab/Timudmiwin]] </noinclude> d3899l57oivwf6shm1fej1maxd6qi5w 7336624 7336596 2026-09-26T10:32:39Z ButterflyOFF 2606653 7336624 wikitext text/x-wiki <includeonly> <div style="text-align:center; padding:0.5em 0;"> <span style="font-size:140%; font-weight:bold;">[[Wt/kab/tameṭṭut|tameṭṭut]]</span> <span style="color:#666; font-size:90%;">/θæmətˤːuθ/</span> <br /> ''[[Wt/kab/Isem|isem unti]]'' </div> <div style="font-size:95%; line-height:1.4; padding:0.2em 0.5em;"> '''1.''' [[Tawtemt]] n wemdan yewwḍen timɣert. <br /> <div style="margin-top:0.4em; padding-left:0.8em; border-left:2px solid #afa3bf; color:#444; font-style:italic;"> « Argaz d lsas, tameṭṭut d ajgu alemmas. » </div> </div> <div style="text-align:right; font-size:85%; margin-top:0.6em;"> [[Wt/kab/tameṭṭut|» Ɣeṛ amagrad-a]] </div> </includeonly><noinclude> Tamudemt-a d tin i d-yettbanen deg usebter agejdan ticki i ulac awalan i wass-a. [[Category:Wt/kab/Timudmiwin]] </noinclude> 4gy8vbjgftajqo1y3f3vmp4c5h0rbm5 3 3814340 7336600 2026-09-26T09:49:50Z Leaderboard 628408 Leaderboard moved page [[User talk:TimothyBoland1]] to [[User talk:BasaltBlackMetallic]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/TimothyBoland1|TimothyBoland1]]" to "[[Special:CentralAuth/BasaltBlackMetallic|BasaltBlackMetallic]]" 7336600 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:BasaltBlackMetallic]] okzijaoayv6kmr8b7v28zs7xti3env2 0 3814341 7336608 2026-09-26T10:02:50Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Wp/grc/Πηρυβίη]] to [[Wp/grc/Πηρυβία]] 7336608 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/grc/Πηρυβία]] qzz63a3zv6lys5mjerjfx2awipg8hlh 10 3814342 7336609 2026-09-26T10:04:41Z Sivakosaran 526860 Created page with "<includeonly>{{#invoke:Wy/ta/Listing|listing |type=go |name={{{name|}}} |alt={{{alt|}}} |url={{{url|}}} |email={{{email|}}} |address={{{address|}}} |lat={{{lat|}}} |long={{{long|}}} |directions={{{directions|}}} |phone={{{phone|}}} |tollfree={{{tollfree|}}} |fax={{{fax|}}} |hours={{{hours|}}} |price={{{price|}}} |wikidata={{{wikidata|}}} |wikipedia={{{wikipedia|}}} |image={{{image|}}} |lastedit={{{lastedit|}}} |content={{{content|}}} }}</includeonly><noinclude> {{documen..." 7336609 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Wy/ta/Listing|listing |type=go |name={{{name|}}} |alt={{{alt|}}} |url={{{url|}}} |email={{{email|}}} |address={{{address|}}} |lat={{{lat|}}} |long={{{long|}}} |directions={{{directions|}}} |phone={{{phone|}}} |tollfree={{{tollfree|}}} |fax={{{fax|}}} |hours={{{hours|}}} |price={{{price|}}} |wikidata={{{wikidata|}}} |wikipedia={{{wikipedia|}}} |image={{{image|}}} |lastedit={{{lastedit|}}} |content={{{content|}}} }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> 6tg0fyowlcyptqroicfi3n30kcn0i6y 7336614 7336609 2026-09-26T10:08:26Z Sivakosaran 526860 7336614 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Wy/ta/Listing|ListingTemplateAndInvoke |type=go }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> pnn5e5a7hcsp9h1ge6cjlccnvovr42y 10 3814343 7336611 2026-09-26T10:06:57Z ButterflyOFF 2606653 Adding IPA template for kabyle wiktionary 7336611 wikitext text/x-wiki <span class="pron-AFI-SAMPA"><span lang="{{{tutlayt|{{{lenga|kab}}}}}}" class="IPA" style="font-family: 'DejaVu Sans', 'Segoe UI', 'Segoe UI Symbol', 'Lucida Grande', 'Arial Unicode MS', 'Lucida Sans Unicode', 'Charis SIL', 'Doulos SIL', Gentium, GentiumAlt, 'Adobe Pi Std', Code2000, 'Chrysanthi Unicode', 'TITUS Cyberbit Basic', 'Bitstream Cyberbit', 'Hiragino Kaku Gothic Pro', 'Matrix Unicode', sans-serif;"><span title="Agemmay Asnilsan Agraɣlan">{{{1}}}</span></span></span><noinclude> Tamudemt-a tettwaseqdec i uskan n ususru s yisekkilen n Ugemmay Asnilsan Agraɣlan (IPA). ;Amedya n tseddast : <code>&#123;{Wt/kab/IPA|isəm}}</code> neɣ <code>&#123;{Wt/kab/IPA|isəm|tutlayt=kab}}</code> ;Taskant : {{Wt/kab/IPA|isəm}} [[Category:Wt/kab/Timudmin]] </noinclude> qgm9r4b3qc8feylptvhakv1bh0zelmu 7336613 7336611 2026-09-26T10:07:17Z ButterflyOFF 2606653 7336613 wikitext text/x-wiki <span class="pron-AFI-SAMPA"><span lang="{{{tutlayt|{{{lenga|kab}}}}}}" class="IPA" style="font-family: 'DejaVu Sans', 'Segoe UI', 'Segoe UI Symbol', 'Lucida Grande', 'Arial Unicode MS', 'Lucida Sans Unicode', 'Charis SIL', 'Doulos SIL', Gentium, GentiumAlt, 'Adobe Pi Std', Code2000, 'Chrysanthi Unicode', 'TITUS Cyberbit Basic', 'Bitstream Cyberbit', 'Hiragino Kaku Gothic Pro', 'Matrix Unicode', sans-serif;"><span title="Agemmay Asnilsan Agraɣlan">{{{1}}}</span></span></span><noinclude> Tamudemt-a tettwaseqdec i uskan n ususru s yisekkilen n Ugemmay Asnilsan Agraɣlan (IPA). ;Amedya n tseddast : <code>&#123;{Wt/kab/IPA|isəm}}</code> neɣ <code>&#123;{Wt/kab/IPA|isəm|tutlayt=kab}}</code> ;Taskant : {{Wt/kab/IPA|isəm}} [[Category:Wt/kab/Timudmiwin]] </noinclude> hlqu947yiaxrbi0m7obq08cjqjn58m0 3 3814344 7336621 2026-09-26T10:21:31Z Cabayi 533060 Cabayi moved page [[User talk:Niximagery]] to [[User talk:Straightbourne]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Niximagery|Niximagery]]" to "[[Special:CentralAuth/Straightbourne|Straightbourne]]" 7336621 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Straightbourne]] p7w9pyfddfmgsq8bcf5n56101nivug2 0 3814345 7336625 2026-09-26T10:39:10Z MEvalyn 2608615 Created page 7336625 wikitext text/x-wiki Empaka za National Open Boxing Championship nizo mpaka z'okubaka ezirikukirayo oburungi buri mwaka omuri Uganda, ezitebekanisibwe ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF). Nizireeta hamwe abateezi b'ebikonde baingi kuruga omu ihanga ryona kandi nizitwarwa nk'omuhanda mukuru gw'okutaaha omu Uganda Boxing Champions League. 4c6eseglo9qfg70ivp49vzkrgbixh9z 7336626 7336625 2026-09-26T10:40:34Z MEvalyn 2608615 Added statement 7336626 wikitext text/x-wiki Empaka za National Open Boxing Championship nizo mpaka z'okubaka ezirikukirayo oburungi buri mwaka omuri Uganda, ezitebekanisibwe ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF). Nizireeta hamwe abateezi b'ebikonde baingi kuruga omu ihanga ryona kandi nizitwarwa nk'omuhanda mukuru gw'okutaaha omu Uganda Boxing Champions League. == Ebyafaayo == Empaka ezi zikaba zikatandika omuri 2019. Omuri 2019, Lukanga Boxing Club ekahinduka abahanguzi b'okubanza kusinga empaka za National Open Boxing Championship, barikusingura East Coast hamwe na Police clubs.[2] Lukanga kuruga obwo etwire neetegyeka, erikusinga empaka omuri 2023,[3] 2024,[4], hamwe na 2025. 6n6wekza4qcqvmf3n6wkh7831f8so7y 7336627 7336626 2026-09-26T10:41:43Z MEvalyn 2608615 7336627 wikitext text/x-wiki Empaka za National Open Boxing Championship nizo mpaka z'okubaka ezirikukirayo oburungi buri mwaka omuri Uganda, ezitebekanisibwe ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF). Nizireeta hamwe abateezi b'ebikonde baingi kuruga omu ihanga ryona kandi nizitwarwa nk'omuhanda mukuru gw'okutaaha omu Uganda Boxing Champions League. == Ebyafaayo == Empaka ezi zikaba zikatandika omuri 2019. Omuri 2019, Lukanga Boxing Club ekahinduka abahanguzi b'okubanza kusinga empaka za National Open Boxing Championship, barikusingura East Coast hamwe na Police clubs.[2] Lukanga kuruga obwo etwire neetegyeka, erikusinga empaka omuri 2023,[3] 2024,[4], hamwe na 2025. == Enteekateeka hamwe n'omuringo == Empaka z'empaka nizikorwa ahansi y'ebiragiro by'okuteera ebikonde eby'abatarikushashurwa, ezirikureebererwa UBF. Zirimu ebicweka bya Elite, Youth, hamwe na Junior, ahabw'abashaija hamwe n'abakazi. 8edltylnckseq1x4pjht68xwjvoh9vk 7336628 7336627 2026-09-26T10:41:56Z MEvalyn 2608615 7336628 wikitext text/x-wiki Empaka za National Open Boxing Championship nizo mpaka z'okubaka ezirikukirayo oburungi buri mwaka omuri Uganda, ezitebekanisibwe ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF). Nizireeta hamwe abateezi b'ebikonde baingi kuruga omu ihanga ryona kandi nizitwarwa nk'omuhanda mukuru gw'okutaaha omu Uganda Boxing Champions League. == Ebyafaayo == Empaka ezi zikaba zikatandika omuri 2019. Omuri 2019, Lukanga Boxing Club ekahinduka abahanguzi b'okubanza kusinga empaka za National Open Boxing Championship, barikusingura East Coast hamwe na Police clubs.[2] Lukanga kuruga obwo etwire neetegyeka, erikusinga empaka omuri 2023,[3] 2024,[4], hamwe na 2025. == Enteekateeka hamwe n'omuringo == Empaka z'empaka nizikorwa ahansi y'ebiragiro by'okuteera ebikonde eby'abatarikushashurwa, ezirikureebererwa UBF. Zirimu ebicweka bya Elite, Youth, hamwe na Junior, ahabw'abashaija hamwe n'abakazi. Abateezi b'ebikonde abarikurenga 500 bakejumbira omuri 2025, barikujwekyera kiraabu ezirikurenga 50 okwetoroora Uganda.[1] Okukora kurungi aha National Open nikusharamu okuhikaana hamwe n'okugumizamu omu Uganda Boxing Champions League. k4uguturmk1n3x8q6j9be0mef6qlomk 7336632 7336628 2026-09-26T10:44:32Z MEvalyn 2608615 7336632 wikitext text/x-wiki Empaka za National Open Boxing Championship nizo mpaka z'okubaka ezirikukirayo oburungi buri mwaka omuri Uganda, ezitebekanisibwe ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF). Nizireeta hamwe abateezi b'ebikonde baingi kuruga omu ihanga ryona kandi nizitwarwa nk'omuhanda mukuru gw'okutaaha omu Uganda Boxing Champions League. == Ebyafaayo == Empaka ezi zikaba zikatandika omuri 2019. Omuri 2019, Lukanga Boxing Club ekahinduka abahanguzi b'okubanza kusinga empaka za National Open Boxing Championship, barikusingura East Coast hamwe na Police clubs.[2] Lukanga kuruga obwo etwire neetegyeka, erikusinga empaka omuri 2023,[3] 2024,[4], hamwe na 2025. == Enteekateeka hamwe n'omuringo == Empaka z'empaka nizikorwa ahansi y'ebiragiro by'okuteera ebikonde eby'abatarikushashurwa, ezirikureebererwa UBF. Zirimu ebicweka bya Elite, Youth, hamwe na Junior, ahabw'abashaija hamwe n'abakazi. Abateezi b'ebikonde abarikurenga 500 bakejumbira omuri 2025, barikujwekyera kiraabu ezirikurenga 50 okwetoroora Uganda.[1] Okukora kurungi aha National Open nikusharamu okuhikaana hamwe n'okugumizamu omu Uganda Boxing Champions League. == Omugasho == Nikikora nk'omwanya gw'okutendekeramu abaza kuba aha tiimu y'eihanga omu biro by'omumaisho. Nikwombeka obuhakani bwa kiraabu ahagati ya tiimu ezirikwebembera nka Lukanga, COBAP, UPDF, 1pxwp4ch88pg6xhy1eauj6jrzyd743m 7336633 7336632 2026-09-26T10:45:02Z MEvalyn 2608615 Added description 7336633 wikitext text/x-wiki Empaka za National Open Boxing Championship nizo mpaka z'okubaka ezirikukirayo oburungi buri mwaka omuri Uganda, ezitebekanisibwe ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF). Nizireeta hamwe abateezi b'ebikonde baingi kuruga omu ihanga ryona kandi nizitwarwa nk'omuhanda mukuru gw'okutaaha omu Uganda Boxing Champions League. == Ebyafaayo == Empaka ezi zikaba zikatandika omuri 2019. Omuri 2019, Lukanga Boxing Club ekahinduka abahanguzi b'okubanza kusinga empaka za National Open Boxing Championship, barikusingura East Coast hamwe na Police clubs.[2] Lukanga kuruga obwo etwire neetegyeka, erikusinga empaka omuri 2023,[3] 2024,[4], hamwe na 2025. == Enteekateeka hamwe n'omuringo == Empaka z'empaka nizikorwa ahansi y'ebiragiro by'okuteera ebikonde eby'abatarikushashurwa, ezirikureebererwa UBF. Zirimu ebicweka bya Elite, Youth, hamwe na Junior, ahabw'abashaija hamwe n'abakazi. Abateezi b'ebikonde abarikurenga 500 bakejumbira omuri 2025, barikujwekyera kiraabu ezirikurenga 50 okwetoroora Uganda.[1] Okukora kurungi aha National Open nikusharamu okuhikaana hamwe n'okugumizamu omu Uganda Boxing Champions League. == Omugasho == Nikikora nk'omwanya gw'okutendekeramu abaza kuba aha tiimu y'eihanga omu biro by'omumaisho. Nikwombeka obuhakani bwa kiraabu ahagati ya tiimu ezirikwebembera nka Lukanga, COBAP, UPDF,Kampala Boxing Club, hamwe na East Coast.[6] Nikiheereza emigisha y'ahansi aha banywani abato kandi kirareetaho okwejumbira kw'abakazi. 9a4n24y55q02xapph9gqarrcjb5suo9 7336638 7336633 2026-09-26T10:47:15Z MEvalyn 2608615 7336638 wikitext text/x-wiki Empaka za National Open Boxing Championship nizo mpaka z'okubaka ezirikukirayo oburungi buri mwaka omuri Uganda, ezitebekanisibwe ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF). Nizireeta hamwe abateezi b'ebikonde baingi kuruga omu ihanga ryona kandi nizitwarwa nk'omuhanda mukuru gw'okutaaha omu Uganda Boxing Champions League. == Ebyafaayo == Empaka ezi zikaba zikatandika omuri 2019. Omuri 2019, Lukanga Boxing Club ekahinduka abahanguzi b'okubanza kusinga empaka za National Open Boxing Championship, barikusingura East Coast hamwe na Police clubs.[2] Lukanga kuruga obwo etwire neetegyeka, erikusinga empaka omuri 2023,[3] 2024,[4], hamwe na 2025. == Enteekateeka hamwe n'omuringo == Empaka z'empaka nizikorwa ahansi y'ebiragiro by'okuteera ebikonde eby'abatarikushashurwa, ezirikureebererwa UBF. Zirimu ebicweka bya Elite, Youth, hamwe na Junior, ahabw'abashaija hamwe n'abakazi. Abateezi b'ebikonde abarikurenga 500 bakejumbira omuri 2025, barikujwekyera kiraabu ezirikurenga 50 okwetoroora Uganda.[1] Okukora kurungi aha National Open nikusharamu okuhikaana hamwe n'okugumizamu omu Uganda Boxing Champions League. == Omugasho == Nikikora nk'omwanya gw'okutendekeramu abaza kuba aha tiimu y'eihanga omu biro by'omumaisho. Nikwombeka obuhakani bwa kiraabu ahagati ya tiimu ezirikwebembera nka Lukanga, COBAP, UPDF,Kampala Boxing Club, hamwe na East Coast.[6] Nikiheereza emigisha y'ahansi aha banywani abato kandi kirareetaho okwejumbira kw'abakazi. == Omwanya == Ekishaaha kya Lugogo Indoor Arena (Kampala) nikyo mwanya mukuru, n'emizaano erikukorwa kumara esande nyingi.[7] 3zraz11ac6qzemuv73x1grry2p960b8 7336640 7336638 2026-09-26T10:47:46Z MEvalyn 2608615 Added statement 7336640 wikitext text/x-wiki Empaka za National Open Boxing Championship nizo mpaka z'okubaka ezirikukirayo oburungi buri mwaka omuri Uganda, ezitebekanisibwe ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF). Nizireeta hamwe abateezi b'ebikonde baingi kuruga omu ihanga ryona kandi nizitwarwa nk'omuhanda mukuru gw'okutaaha omu Uganda Boxing Champions League. == Ebyafaayo == Empaka ezi zikaba zikatandika omuri 2019. Omuri 2019, Lukanga Boxing Club ekahinduka abahanguzi b'okubanza kusinga empaka za National Open Boxing Championship, barikusingura East Coast hamwe na Police clubs.[2] Lukanga kuruga obwo etwire neetegyeka, erikusinga empaka omuri 2023,[3] 2024,[4], hamwe na 2025. == Enteekateeka hamwe n'omuringo == Empaka z'empaka nizikorwa ahansi y'ebiragiro by'okuteera ebikonde eby'abatarikushashurwa, ezirikureebererwa UBF. Zirimu ebicweka bya Elite, Youth, hamwe na Junior, ahabw'abashaija hamwe n'abakazi. Abateezi b'ebikonde abarikurenga 500 bakejumbira omuri 2025, barikujwekyera kiraabu ezirikurenga 50 okwetoroora Uganda.[1] Okukora kurungi aha National Open nikusharamu okuhikaana hamwe n'okugumizamu omu Uganda Boxing Champions League. == Omugasho == Nikikora nk'omwanya gw'okutendekeramu abaza kuba aha tiimu y'eihanga omu biro by'omumaisho. Nikwombeka obuhakani bwa kiraabu ahagati ya tiimu ezirikwebembera nka Lukanga, COBAP, UPDF,Kampala Boxing Club, hamwe na East Coast.[6] Nikiheereza emigisha y'ahansi aha banywani abato kandi kirareetaho okwejumbira kw'abakazi. == Omwanya == Ekishaaha kya Lugogo Indoor Arena (Kampala) nikyo mwanya mukuru, n'emizaano erikukorwa kumara esande nyingi.[7] == Obwebembezi == Omukoro nigutebekanisibwa ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF) ahansi y'obwebembezi bwa purezidenti waakyo, Moses Muhangi.[5] Abaramuzi hamwe n'abaramuzi nibakuratira omutindo gw'ensi yoona ogw'okuteera ebikonde by'abataine sente.[ osll7svfrz4kryj3kbdibv7yu1ydrjo 7336646 7336640 2026-09-26T10:52:03Z MEvalyn 2608615 Added see also 7336646 wikitext text/x-wiki Empaka za National Open Boxing Championship nizo mpaka z'okubaka ezirikukirayo oburungi buri mwaka omuri Uganda, ezitebekanisibwe ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF). Nizireeta hamwe abateezi b'ebikonde baingi kuruga omu ihanga ryona kandi nizitwarwa nk'omuhanda mukuru gw'okutaaha omu Uganda Boxing Champions League. == Ebyafaayo == Empaka ezi zikaba zikatandika omuri 2019. Omuri 2019, Lukanga Boxing Club ekahinduka abahanguzi b'okubanza kusinga empaka za National Open Boxing Championship, barikusingura East Coast hamwe na Police clubs.[2] Lukanga kuruga obwo etwire neetegyeka, erikusinga empaka omuri 2023,[3] 2024,[4], hamwe na 2025. == Enteekateeka hamwe n'omuringo == Empaka z'empaka nizikorwa ahansi y'ebiragiro by'okuteera ebikonde eby'abatarikushashurwa, ezirikureebererwa UBF. Zirimu ebicweka bya Elite, Youth, hamwe na Junior, ahabw'abashaija hamwe n'abakazi. Abateezi b'ebikonde abarikurenga 500 bakejumbira omuri 2025, barikujwekyera kiraabu ezirikurenga 50 okwetoroora Uganda.[1] Okukora kurungi aha National Open nikusharamu okuhikaana hamwe n'okugumizamu omu Uganda Boxing Champions League. == Omugasho == Nikikora nk'omwanya gw'okutendekeramu abaza kuba aha tiimu y'eihanga omu biro by'omumaisho. Nikwombeka obuhakani bwa kiraabu ahagati ya tiimu ezirikwebembera nka Lukanga, COBAP, UPDF,Kampala Boxing Club, hamwe na East Coast.[6] Nikiheereza emigisha y'ahansi aha banywani abato kandi kirareetaho okwejumbira kw'abakazi. == Omwanya == Ekishaaha kya Lugogo Indoor Arena (Kampala) nikyo mwanya mukuru, n'emizaano erikukorwa kumara esande nyingi.[7] == Obwebembezi == Omukoro nigutebekanisibwa ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF) ahansi y'obwebembezi bwa purezidenti waakyo, Moses Muhangi.[5] Abaramuzi hamwe n'abaramuzi nibakuratira omutindo gw'ensi yoona ogw'okuteera ebikonde by'abataine sente.[ == Reeba n'ebindi == * Uganda Boxing Federation * Uganda Boxing Champions League * Eby'emizaano omuri Uganda * Amateur boxing * Zebra Boxing Club be3ol6tvl2umqo2m4n8um5ufqm985k3 7336648 7336646 2026-09-26T10:53:35Z MEvalyn 2608615 7336648 wikitext text/x-wiki '''Empaka za National Open Boxing Championship''' nizo mpaka z'okubaka ezirikukirayo oburungi buri mwaka omuri Uganda, ezitebekanisibwe ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF). Nizireeta hamwe abateezi b'ebikonde baingi kuruga omu ihanga ryona kandi nizitwarwa nk'omuhanda mukuru gw'okutaaha omu Uganda Boxing Champions League. == Ebyafaayo == Empaka ezi zikaba zikatandika omuri 2019. Omuri 2019, Lukanga Boxing Club ekahinduka abahanguzi b'okubanza kusinga empaka za National Open Boxing Championship, barikusingura East Coast hamwe na Police clubs.[2] Lukanga kuruga obwo etwire neetegyeka, erikusinga empaka omuri 2023,[3] 2024,[4], hamwe na 2025. == Enteekateeka hamwe n'omuringo == Empaka z'empaka nizikorwa ahansi y'ebiragiro by'okuteera ebikonde eby'abatarikushashurwa, ezirikureebererwa UBF. Zirimu ebicweka bya Elite, Youth, hamwe na Junior, ahabw'abashaija hamwe n'abakazi. Abateezi b'ebikonde abarikurenga 500 bakejumbira omuri 2025, barikujwekyera kiraabu ezirikurenga 50 okwetoroora Uganda.[1] Okukora kurungi aha National Open nikusharamu okuhikaana hamwe n'okugumizamu omu Uganda Boxing Champions League. == Omugasho == Nikikora nk'omwanya gw'okutendekeramu abaza kuba aha tiimu y'eihanga omu biro by'omumaisho. Nikwombeka obuhakani bwa kiraabu ahagati ya tiimu ezirikwebembera nka Lukanga, COBAP, UPDF,Kampala Boxing Club, hamwe na East Coast.[6] Nikiheereza emigisha y'ahansi aha banywani abato kandi kirareetaho okwejumbira kw'abakazi. == Omwanya == Ekishaaha kya Lugogo Indoor Arena (Kampala) nikyo mwanya mukuru, n'emizaano erikukorwa kumara esande nyingi.[7] == Obwebembezi == Omukoro nigutebekanisibwa ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF) ahansi y'obwebembezi bwa purezidenti waakyo, Moses Muhangi.[5] Abaramuzi hamwe n'abaramuzi nibakuratira omutindo gw'ensi yoona ogw'okuteera ebikonde by'abataine sente.[ == Reeba n'ebindi == * Uganda Boxing Federation * Uganda Boxing Champions League * Eby'emizaano omuri Uganda * Amateur boxing * Zebra Boxing Club == Ebihandiiko ebirikugambwaho == hi9ezximzgufths4k2z8en1dbvyv8up 7336650 7336648 2026-09-26T10:54:55Z MEvalyn 2608615 Added citation 7336650 wikitext text/x-wiki '''Empaka za National Open Boxing Championship''' nizo mpaka z'okubaka ezirikukirayo oburungi buri mwaka omuri Uganda, ezitebekanisibwe ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF). Nizireeta hamwe abateezi b'ebikonde baingi kuruga omu ihanga ryona kandi nizitwarwa nk'omuhanda mukuru gw'okutaaha omu Uganda Boxing Champions League.<ref>[https://nnalubaalesports.com/over-500-boxers-weighed-in-for-the-national-open/ "Over 500 boxers weighed in for the National Open"]. ''Nnalubaale Sports''. 2 March 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Ebyafaayo == Empaka ezi zikaba zikatandika omuri 2019. Omuri 2019, Lukanga Boxing Club ekahinduka abahanguzi b'okubanza kusinga empaka za National Open Boxing Championship, barikusingura East Coast hamwe na Police clubs.[2] Lukanga kuruga obwo etwire neetegyeka, erikusinga empaka omuri 2023,[3] 2024,[4], hamwe na 2025. == Enteekateeka hamwe n'omuringo == Empaka z'empaka nizikorwa ahansi y'ebiragiro by'okuteera ebikonde eby'abatarikushashurwa, ezirikureebererwa UBF. Zirimu ebicweka bya Elite, Youth, hamwe na Junior, ahabw'abashaija hamwe n'abakazi. Abateezi b'ebikonde abarikurenga 500 bakejumbira omuri 2025, barikujwekyera kiraabu ezirikurenga 50 okwetoroora Uganda.[1] Okukora kurungi aha National Open nikusharamu okuhikaana hamwe n'okugumizamu omu Uganda Boxing Champions League. == Omugasho == Nikikora nk'omwanya gw'okutendekeramu abaza kuba aha tiimu y'eihanga omu biro by'omumaisho. Nikwombeka obuhakani bwa kiraabu ahagati ya tiimu ezirikwebembera nka Lukanga, COBAP, UPDF,Kampala Boxing Club, hamwe na East Coast.[6] Nikiheereza emigisha y'ahansi aha banywani abato kandi kirareetaho okwejumbira kw'abakazi. == Omwanya == Ekishaaha kya Lugogo Indoor Arena (Kampala) nikyo mwanya mukuru, n'emizaano erikukorwa kumara esande nyingi.[7] == Obwebembezi == Omukoro nigutebekanisibwa ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF) ahansi y'obwebembezi bwa purezidenti waakyo, Moses Muhangi.[5] Abaramuzi hamwe n'abaramuzi nibakuratira omutindo gw'ensi yoona ogw'okuteera ebikonde by'abataine sente.[ == Reeba n'ebindi == * Uganda Boxing Federation * Uganda Boxing Champions League * Eby'emizaano omuri Uganda * Amateur boxing * Zebra Boxing Club == Ebihandiiko ebirikugambwaho == fnq0xze2hzasx5qr2dv440tle218uw7 7336654 7336650 2026-09-26T10:56:16Z MEvalyn 2608615 Added citation 7336654 wikitext text/x-wiki '''Empaka za National Open Boxing Championship''' nizo mpaka z'okubaka ezirikukirayo oburungi buri mwaka omuri Uganda, ezitebekanisibwe ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF). Nizireeta hamwe abateezi b'ebikonde baingi kuruga omu ihanga ryona kandi nizitwarwa nk'omuhanda mukuru gw'okutaaha omu Uganda Boxing Champions League.<ref>[https://nnalubaalesports.com/over-500-boxers-weighed-in-for-the-national-open/ "Over 500 boxers weighed in for the National Open"]. ''Nnalubaale Sports''. 2 March 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Ebyafaayo == Empaka ezi zikaba zikatandika omuri 2019. Omuri 2019, Lukanga Boxing Club ekahinduka abahanguzi b'okubanza kusinga empaka za National Open Boxing Championship, barikusingura East Coast hamwe na Police clubs.<ref>[https://kawowo.com/2019/02/04/lukanga-wins-2019-national-open-boxing-championship/ "Lukanga wins 2019 National Open Boxing Championship"]. ''Kawowo Sports''. 4 February 2019. Retrieved 28 September 2025.</ref> Lukanga kuruga obwo etwire neetegyeka, erikusinga empaka omuri 2023,[3] 2024,[4], hamwe na 2025. == Enteekateeka hamwe n'omuringo == Empaka z'empaka nizikorwa ahansi y'ebiragiro by'okuteera ebikonde eby'abatarikushashurwa, ezirikureebererwa UBF. Zirimu ebicweka bya Elite, Youth, hamwe na Junior, ahabw'abashaija hamwe n'abakazi. Abateezi b'ebikonde abarikurenga 500 bakejumbira omuri 2025, barikujwekyera kiraabu ezirikurenga 50 okwetoroora Uganda.[1] Okukora kurungi aha National Open nikusharamu okuhikaana hamwe n'okugumizamu omu Uganda Boxing Champions League. == Omugasho == Nikikora nk'omwanya gw'okutendekeramu abaza kuba aha tiimu y'eihanga omu biro by'omumaisho. Nikwombeka obuhakani bwa kiraabu ahagati ya tiimu ezirikwebembera nka Lukanga, COBAP, UPDF,Kampala Boxing Club, hamwe na East Coast.[6] Nikiheereza emigisha y'ahansi aha banywani abato kandi kirareetaho okwejumbira kw'abakazi. == Omwanya == Ekishaaha kya Lugogo Indoor Arena (Kampala) nikyo mwanya mukuru, n'emizaano erikukorwa kumara esande nyingi.[7] == Obwebembezi == Omukoro nigutebekanisibwa ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF) ahansi y'obwebembezi bwa purezidenti waakyo, Moses Muhangi.[5] Abaramuzi hamwe n'abaramuzi nibakuratira omutindo gw'ensi yoona ogw'okuteera ebikonde by'abataine sente.[ == Reeba n'ebindi == * Uganda Boxing Federation * Uganda Boxing Champions League * Eby'emizaano omuri Uganda * Amateur boxing * Zebra Boxing Club == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 63elbbo79gco979yuk3w52iqu1vt1wl 7336656 7336654 2026-09-26T10:57:35Z MEvalyn 2608615 7336656 wikitext text/x-wiki '''Empaka za National Open Boxing Championship''' nizo mpaka z'okubaka ezirikukirayo oburungi buri mwaka omuri Uganda, ezitebekanisibwe ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF). Nizireeta hamwe abateezi b'ebikonde baingi kuruga omu ihanga ryona kandi nizitwarwa nk'omuhanda mukuru gw'okutaaha omu Uganda Boxing Champions League.<ref>[https://nnalubaalesports.com/over-500-boxers-weighed-in-for-the-national-open/ "Over 500 boxers weighed in for the National Open"]. ''Nnalubaale Sports''. 2 March 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Ebyafaayo == Empaka ezi zikaba zikatandika omuri 2019. Omuri 2019, Lukanga Boxing Club ekahinduka abahanguzi b'okubanza kusinga empaka za National Open Boxing Championship, barikusingura East Coast hamwe na Police clubs.<ref>[https://kawowo.com/2019/02/04/lukanga-wins-2019-national-open-boxing-championship/ "Lukanga wins 2019 National Open Boxing Championship"]. ''Kawowo Sports''. 4 February 2019. Retrieved 28 September 2025.</ref> Lukanga kuruga obwo etwire neetegyeka, erikusinga empaka omuri 2023,<ref>[https://www.campustimesug.com/lukanga-wins-uganda-national-open-boxing-championship-2023/ "Lukanga Wins Uganda National Open Boxing Championship 2023"]. ''Campus Times Uganda''. 9 April 2023. Retrieved 28 September 2025.</ref>[3] 2024,[4], hamwe na 2025. == Enteekateeka hamwe n'omuringo == Empaka z'empaka nizikorwa ahansi y'ebiragiro by'okuteera ebikonde eby'abatarikushashurwa, ezirikureebererwa UBF. Zirimu ebicweka bya Elite, Youth, hamwe na Junior, ahabw'abashaija hamwe n'abakazi. Abateezi b'ebikonde abarikurenga 500 bakejumbira omuri 2025, barikujwekyera kiraabu ezirikurenga 50 okwetoroora Uganda.[1] Okukora kurungi aha National Open nikusharamu okuhikaana hamwe n'okugumizamu omu Uganda Boxing Champions League. == Omugasho == Nikikora nk'omwanya gw'okutendekeramu abaza kuba aha tiimu y'eihanga omu biro by'omumaisho. Nikwombeka obuhakani bwa kiraabu ahagati ya tiimu ezirikwebembera nka Lukanga, COBAP, UPDF,Kampala Boxing Club, hamwe na East Coast.[6] Nikiheereza emigisha y'ahansi aha banywani abato kandi kirareetaho okwejumbira kw'abakazi. == Omwanya == Ekishaaha kya Lugogo Indoor Arena (Kampala) nikyo mwanya mukuru, n'emizaano erikukorwa kumara esande nyingi.[7] == Obwebembezi == Omukoro nigutebekanisibwa ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF) ahansi y'obwebembezi bwa purezidenti waakyo, Moses Muhangi.[5] Abaramuzi hamwe n'abaramuzi nibakuratira omutindo gw'ensi yoona ogw'okuteera ebikonde by'abataine sente.[ == Reeba n'ebindi == * Uganda Boxing Federation * Uganda Boxing Champions League * Eby'emizaano omuri Uganda * Amateur boxing * Zebra Boxing Club == Ebihandiiko ebirikugambwaho == muhpv7oaeqe6ipnchycfxo5wpu5b7v9 7336657 7336656 2026-09-26T10:58:57Z MEvalyn 2608615 Added citation 7336657 wikitext text/x-wiki '''Empaka za National Open Boxing Championship''' nizo mpaka z'okubaka ezirikukirayo oburungi buri mwaka omuri Uganda, ezitebekanisibwe ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF). Nizireeta hamwe abateezi b'ebikonde baingi kuruga omu ihanga ryona kandi nizitwarwa nk'omuhanda mukuru gw'okutaaha omu Uganda Boxing Champions League.<ref>[https://nnalubaalesports.com/over-500-boxers-weighed-in-for-the-national-open/ "Over 500 boxers weighed in for the National Open"]. ''Nnalubaale Sports''. 2 March 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Ebyafaayo == Empaka ezi zikaba zikatandika omuri 2019. Omuri 2019, Lukanga Boxing Club ekahinduka abahanguzi b'okubanza kusinga empaka za National Open Boxing Championship, barikusingura East Coast hamwe na Police clubs.<ref>[https://kawowo.com/2019/02/04/lukanga-wins-2019-national-open-boxing-championship/ "Lukanga wins 2019 National Open Boxing Championship"]. ''Kawowo Sports''. 4 February 2019. Retrieved 28 September 2025.</ref> Lukanga kuruga obwo etwire neetegyeka, erikusinga empaka omuri 2023,<ref>[https://www.campustimesug.com/lukanga-wins-uganda-national-open-boxing-championship-2023/ "Lukanga Wins Uganda National Open Boxing Championship 2023"]. ''Campus Times Uganda''. 9 April 2023. Retrieved 28 September 2025.</ref>[3] 2024,<ref>[https://nbssport.co.ug/2024/04/28/lukanga-boxing-club-wins-2024-national-boxing-open-championship/ "Lukanga Boxing Club Wins 2024 National Boxing Open Championship"]. ''NBS Sport''. 28 April 2024. Retrieved 28 September 2025.</ref>[4], hamwe na 2025. == Enteekateeka hamwe n'omuringo == Empaka z'empaka nizikorwa ahansi y'ebiragiro by'okuteera ebikonde eby'abatarikushashurwa, ezirikureebererwa UBF. Zirimu ebicweka bya Elite, Youth, hamwe na Junior, ahabw'abashaija hamwe n'abakazi. Abateezi b'ebikonde abarikurenga 500 bakejumbira omuri 2025, barikujwekyera kiraabu ezirikurenga 50 okwetoroora Uganda.[1] Okukora kurungi aha National Open nikusharamu okuhikaana hamwe n'okugumizamu omu Uganda Boxing Champions League. == Omugasho == Nikikora nk'omwanya gw'okutendekeramu abaza kuba aha tiimu y'eihanga omu biro by'omumaisho. Nikwombeka obuhakani bwa kiraabu ahagati ya tiimu ezirikwebembera nka Lukanga, COBAP, UPDF,Kampala Boxing Club, hamwe na East Coast.[6] Nikiheereza emigisha y'ahansi aha banywani abato kandi kirareetaho okwejumbira kw'abakazi. == Omwanya == Ekishaaha kya Lugogo Indoor Arena (Kampala) nikyo mwanya mukuru, n'emizaano erikukorwa kumara esande nyingi.[7] == Obwebembezi == Omukoro nigutebekanisibwa ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF) ahansi y'obwebembezi bwa purezidenti waakyo, Moses Muhangi.[5] Abaramuzi hamwe n'abaramuzi nibakuratira omutindo gw'ensi yoona ogw'okuteera ebikonde by'abataine sente.[ == Reeba n'ebindi == * Uganda Boxing Federation * Uganda Boxing Champions League * Eby'emizaano omuri Uganda * Amateur boxing * Zebra Boxing Club == Ebihandiiko ebirikugambwaho == q2kmvdtl69kcz296l72a8sub3aryzpu 7336658 7336657 2026-09-26T11:00:23Z MEvalyn 2608615 Added citation 7336658 wikitext text/x-wiki '''Empaka za National Open Boxing Championship''' nizo mpaka z'okubaka ezirikukirayo oburungi buri mwaka omuri Uganda, ezitebekanisibwe ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF). Nizireeta hamwe abateezi b'ebikonde baingi kuruga omu ihanga ryona kandi nizitwarwa nk'omuhanda mukuru gw'okutaaha omu Uganda Boxing Champions League.<ref>[https://nnalubaalesports.com/over-500-boxers-weighed-in-for-the-national-open/ "Over 500 boxers weighed in for the National Open"]. ''Nnalubaale Sports''. 2 March 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Ebyafaayo == Empaka ezi zikaba zikatandika omuri 2019. Omuri 2019, Lukanga Boxing Club ekahinduka abahanguzi b'okubanza kusinga empaka za National Open Boxing Championship, barikusingura East Coast hamwe na Police clubs.<ref>[https://kawowo.com/2019/02/04/lukanga-wins-2019-national-open-boxing-championship/ "Lukanga wins 2019 National Open Boxing Championship"]. ''Kawowo Sports''. 4 February 2019. Retrieved 28 September 2025.</ref> Lukanga kuruga obwo etwire neetegyeka, erikusinga empaka omuri 2023,<ref>[https://www.campustimesug.com/lukanga-wins-uganda-national-open-boxing-championship-2023/ "Lukanga Wins Uganda National Open Boxing Championship 2023"]. ''Campus Times Uganda''. 9 April 2023. Retrieved 28 September 2025.</ref> 2024,<ref>[https://nbssport.co.ug/2024/04/28/lukanga-boxing-club-wins-2024-national-boxing-open-championship/ "Lukanga Boxing Club Wins 2024 National Boxing Open Championship"]. ''NBS Sport''. 28 April 2024. Retrieved 28 September 2025.</ref> hamwe na 2025.<ref>[https://www.newvision.co.ug/category/sports/lukanga-boxing-club-defends-national-title-in-NV_206619 "Lukanga Boxing Club defends national title in 2025"]. ''New Vision''. 27 April 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Enteekateeka hamwe n'omuringo == Empaka z'empaka nizikorwa ahansi y'ebiragiro by'okuteera ebikonde eby'abatarikushashurwa, ezirikureebererwa UBF. Zirimu ebicweka bya Elite, Youth, hamwe na Junior, ahabw'abashaija hamwe n'abakazi. Abateezi b'ebikonde abarikurenga 500 bakejumbira omuri 2025, barikujwekyera kiraabu ezirikurenga 50 okwetoroora Uganda.[1] Okukora kurungi aha National Open nikusharamu okuhikaana hamwe n'okugumizamu omu Uganda Boxing Champions League. == Omugasho == Nikikora nk'omwanya gw'okutendekeramu abaza kuba aha tiimu y'eihanga omu biro by'omumaisho. Nikwombeka obuhakani bwa kiraabu ahagati ya tiimu ezirikwebembera nka Lukanga, COBAP, UPDF,Kampala Boxing Club, hamwe na East Coast.[6] Nikiheereza emigisha y'ahansi aha banywani abato kandi kirareetaho okwejumbira kw'abakazi. == Omwanya == Ekishaaha kya Lugogo Indoor Arena (Kampala) nikyo mwanya mukuru, n'emizaano erikukorwa kumara esande nyingi.[7] == Obwebembezi == Omukoro nigutebekanisibwa ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF) ahansi y'obwebembezi bwa purezidenti waakyo, Moses Muhangi.[5] Abaramuzi hamwe n'abaramuzi nibakuratira omutindo gw'ensi yoona ogw'okuteera ebikonde by'abataine sente.[ == Reeba n'ebindi == * Uganda Boxing Federation * Uganda Boxing Champions League * Eby'emizaano omuri Uganda * Amateur boxing * Zebra Boxing Club == Ebihandiiko ebirikugambwaho == rdn9aza2zgoxsio7xlidqzgkfjmj9yi 7336659 7336658 2026-09-26T11:01:40Z MEvalyn 2608615 Re used citation 7336659 wikitext text/x-wiki '''Empaka za National Open Boxing Championship''' nizo mpaka z'okubaka ezirikukirayo oburungi buri mwaka omuri Uganda, ezitebekanisibwe ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF). Nizireeta hamwe abateezi b'ebikonde baingi kuruga omu ihanga ryona kandi nizitwarwa nk'omuhanda mukuru gw'okutaaha omu Uganda Boxing Champions League.<ref name=":1">[https://nnalubaalesports.com/over-500-boxers-weighed-in-for-the-national-open/ "Over 500 boxers weighed in for the National Open"]. ''Nnalubaale Sports''. 2 March 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Ebyafaayo == Empaka ezi zikaba zikatandika omuri 2019. Omuri 2019, Lukanga Boxing Club ekahinduka abahanguzi b'okubanza kusinga empaka za National Open Boxing Championship, barikusingura East Coast hamwe na Police clubs.<ref>[https://kawowo.com/2019/02/04/lukanga-wins-2019-national-open-boxing-championship/ "Lukanga wins 2019 National Open Boxing Championship"]. ''Kawowo Sports''. 4 February 2019. Retrieved 28 September 2025.</ref> Lukanga kuruga obwo etwire neetegyeka, erikusinga empaka omuri 2023,<ref>[https://www.campustimesug.com/lukanga-wins-uganda-national-open-boxing-championship-2023/ "Lukanga Wins Uganda National Open Boxing Championship 2023"]. ''Campus Times Uganda''. 9 April 2023. Retrieved 28 September 2025.</ref> 2024,<ref>[https://nbssport.co.ug/2024/04/28/lukanga-boxing-club-wins-2024-national-boxing-open-championship/ "Lukanga Boxing Club Wins 2024 National Boxing Open Championship"]. ''NBS Sport''. 28 April 2024. Retrieved 28 September 2025.</ref> hamwe na 2025.<ref>[https://www.newvision.co.ug/category/sports/lukanga-boxing-club-defends-national-title-in-NV_206619 "Lukanga Boxing Club defends national title in 2025"]. ''New Vision''. 27 April 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Enteekateeka hamwe n'omuringo == Empaka z'empaka nizikorwa ahansi y'ebiragiro by'okuteera ebikonde eby'abatarikushashurwa, ezirikureebererwa UBF. Zirimu ebicweka bya Elite, Youth, hamwe na Junior, ahabw'abashaija hamwe n'abakazi. Abateezi b'ebikonde abarikurenga 500 bakejumbira omuri 2025, barikujwekyera kiraabu ezirikurenga 50 okwetoroora Uganda.<ref name=":1" /> Okukora kurungi aha National Open nikusharamu okuhikaana hamwe n'okugumizamu omu Uganda Boxing Champions League.<ref name=":1" /> == Omugasho == Nikikora nk'omwanya gw'okutendekeramu abaza kuba aha tiimu y'eihanga omu biro by'omumaisho. Nikwombeka obuhakani bwa kiraabu ahagati ya tiimu ezirikwebembera nka Lukanga, COBAP, UPDF,Kampala Boxing Club, hamwe na East Coast.[6] Nikiheereza emigisha y'ahansi aha banywani abato kandi kirareetaho okwejumbira kw'abakazi. == Omwanya == Ekishaaha kya Lugogo Indoor Arena (Kampala) nikyo mwanya mukuru, n'emizaano erikukorwa kumara esande nyingi.[7] == Obwebembezi == Omukoro nigutebekanisibwa ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF) ahansi y'obwebembezi bwa purezidenti waakyo, Moses Muhangi.[5] Abaramuzi hamwe n'abaramuzi nibakuratira omutindo gw'ensi yoona ogw'okuteera ebikonde by'abataine sente.[ == Reeba n'ebindi == * Uganda Boxing Federation * Uganda Boxing Champions League * Eby'emizaano omuri Uganda * Amateur boxing * Zebra Boxing Club == Ebihandiiko ebirikugambwaho == kk752ohxbssq5o3vasto5dxk3k7msev 7336660 7336659 2026-09-26T11:02:31Z MEvalyn 2608615 Added citation 7336660 wikitext text/x-wiki '''Empaka za National Open Boxing Championship''' nizo mpaka z'okubaka ezirikukirayo oburungi buri mwaka omuri Uganda, ezitebekanisibwe ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF). Nizireeta hamwe abateezi b'ebikonde baingi kuruga omu ihanga ryona kandi nizitwarwa nk'omuhanda mukuru gw'okutaaha omu Uganda Boxing Champions League.<ref name=":1">[https://nnalubaalesports.com/over-500-boxers-weighed-in-for-the-national-open/ "Over 500 boxers weighed in for the National Open"]. ''Nnalubaale Sports''. 2 March 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Ebyafaayo == Empaka ezi zikaba zikatandika omuri 2019. Omuri 2019, Lukanga Boxing Club ekahinduka abahanguzi b'okubanza kusinga empaka za National Open Boxing Championship, barikusingura East Coast hamwe na Police clubs.<ref>[https://kawowo.com/2019/02/04/lukanga-wins-2019-national-open-boxing-championship/ "Lukanga wins 2019 National Open Boxing Championship"]. ''Kawowo Sports''. 4 February 2019. Retrieved 28 September 2025.</ref> Lukanga kuruga obwo etwire neetegyeka, erikusinga empaka omuri 2023,<ref>[https://www.campustimesug.com/lukanga-wins-uganda-national-open-boxing-championship-2023/ "Lukanga Wins Uganda National Open Boxing Championship 2023"]. ''Campus Times Uganda''. 9 April 2023. Retrieved 28 September 2025.</ref> 2024,<ref>[https://nbssport.co.ug/2024/04/28/lukanga-boxing-club-wins-2024-national-boxing-open-championship/ "Lukanga Boxing Club Wins 2024 National Boxing Open Championship"]. ''NBS Sport''. 28 April 2024. Retrieved 28 September 2025.</ref> hamwe na 2025.<ref>[https://www.newvision.co.ug/category/sports/lukanga-boxing-club-defends-national-title-in-NV_206619 "Lukanga Boxing Club defends national title in 2025"]. ''New Vision''. 27 April 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Enteekateeka hamwe n'omuringo == Empaka z'empaka nizikorwa ahansi y'ebiragiro by'okuteera ebikonde eby'abatarikushashurwa, ezirikureebererwa UBF. Zirimu ebicweka bya Elite, Youth, hamwe na Junior, ahabw'abashaija hamwe n'abakazi. Abateezi b'ebikonde abarikurenga 500 bakejumbira omuri 2025, barikujwekyera kiraabu ezirikurenga 50 okwetoroora Uganda.<ref name=":1" /> Okukora kurungi aha National Open nikusharamu okuhikaana hamwe n'okugumizamu omu Uganda Boxing Champions League.<ref name=":1" /> == Omugasho == Nikikora nk'omwanya gw'okutendekeramu abaza kuba aha tiimu y'eihanga omu biro by'omumaisho. Nikwombeka obuhakani bwa kiraabu ahagati ya tiimu ezirikwebembera nka Lukanga, COBAP, UPDF,Kampala Boxing Club, hamwe na East Coast.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/boxing/kbc-scoop-sixth-national-open-title-1468150 "KBC scoop sixth National Open title"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 28 September 2025.</ref> Nikiheereza emigisha y'ahansi aha banywani abato kandi kirareetaho okwejumbira kw'abakazi. == Omwanya == Ekishaaha kya Lugogo Indoor Arena (Kampala) nikyo mwanya mukuru, n'emizaano erikukorwa kumara esande nyingi.[7] == Obwebembezi == Omukoro nigutebekanisibwa ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF) ahansi y'obwebembezi bwa purezidenti waakyo, Moses Muhangi.[5] Abaramuzi hamwe n'abaramuzi nibakuratira omutindo gw'ensi yoona ogw'okuteera ebikonde by'abataine sente.[ == Reeba n'ebindi == * Uganda Boxing Federation * Uganda Boxing Champions League * Eby'emizaano omuri Uganda * Amateur boxing * Zebra Boxing Club == Ebihandiiko ebirikugambwaho == i59wgpdwljbh7xpjyc0418h4yreoqns 7336661 7336660 2026-09-26T11:03:26Z MEvalyn 2608615 Re used citation 7336661 wikitext text/x-wiki '''Empaka za National Open Boxing Championship''' nizo mpaka z'okubaka ezirikukirayo oburungi buri mwaka omuri Uganda, ezitebekanisibwe ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF). Nizireeta hamwe abateezi b'ebikonde baingi kuruga omu ihanga ryona kandi nizitwarwa nk'omuhanda mukuru gw'okutaaha omu Uganda Boxing Champions League.<ref name=":1">[https://nnalubaalesports.com/over-500-boxers-weighed-in-for-the-national-open/ "Over 500 boxers weighed in for the National Open"]. ''Nnalubaale Sports''. 2 March 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Ebyafaayo == Empaka ezi zikaba zikatandika omuri 2019. Omuri 2019, Lukanga Boxing Club ekahinduka abahanguzi b'okubanza kusinga empaka za National Open Boxing Championship, barikusingura East Coast hamwe na Police clubs.<ref>[https://kawowo.com/2019/02/04/lukanga-wins-2019-national-open-boxing-championship/ "Lukanga wins 2019 National Open Boxing Championship"]. ''Kawowo Sports''. 4 February 2019. Retrieved 28 September 2025.</ref> Lukanga kuruga obwo etwire neetegyeka, erikusinga empaka omuri 2023,<ref>[https://www.campustimesug.com/lukanga-wins-uganda-national-open-boxing-championship-2023/ "Lukanga Wins Uganda National Open Boxing Championship 2023"]. ''Campus Times Uganda''. 9 April 2023. Retrieved 28 September 2025.</ref> 2024,<ref>[https://nbssport.co.ug/2024/04/28/lukanga-boxing-club-wins-2024-national-boxing-open-championship/ "Lukanga Boxing Club Wins 2024 National Boxing Open Championship"]. ''NBS Sport''. 28 April 2024. Retrieved 28 September 2025.</ref> hamwe na 2025.<ref name=":2">[https://www.newvision.co.ug/category/sports/lukanga-boxing-club-defends-national-title-in-NV_206619 "Lukanga Boxing Club defends national title in 2025"]. ''New Vision''. 27 April 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Enteekateeka hamwe n'omuringo == Empaka z'empaka nizikorwa ahansi y'ebiragiro by'okuteera ebikonde eby'abatarikushashurwa, ezirikureebererwa UBF. Zirimu ebicweka bya Elite, Youth, hamwe na Junior, ahabw'abashaija hamwe n'abakazi. Abateezi b'ebikonde abarikurenga 500 bakejumbira omuri 2025, barikujwekyera kiraabu ezirikurenga 50 okwetoroora Uganda.<ref name=":1" /> Okukora kurungi aha National Open nikusharamu okuhikaana hamwe n'okugumizamu omu Uganda Boxing Champions League.<ref name=":1" /> == Omugasho == Nikikora nk'omwanya gw'okutendekeramu abaza kuba aha tiimu y'eihanga omu biro by'omumaisho. Nikwombeka obuhakani bwa kiraabu ahagati ya tiimu ezirikwebembera nka Lukanga, COBAP, UPDF,Kampala Boxing Club, hamwe na East Coast.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/boxing/kbc-scoop-sixth-national-open-title-1468150 "KBC scoop sixth National Open title"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 28 September 2025.</ref> Nikiheereza emigisha y'ahansi aha banywani abato kandi kirareetaho okwejumbira kw'abakazi.<ref name=":2" /> == Omwanya == Ekishaaha kya Lugogo Indoor Arena (Kampala) nikyo mwanya mukuru, n'emizaano erikukorwa kumara esande nyingi.[7] == Obwebembezi == Omukoro nigutebekanisibwa ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF) ahansi y'obwebembezi bwa purezidenti waakyo, Moses Muhangi.[5] Abaramuzi hamwe n'abaramuzi nibakuratira omutindo gw'ensi yoona ogw'okuteera ebikonde by'abataine sente.[ == Reeba n'ebindi == * Uganda Boxing Federation * Uganda Boxing Champions League * Eby'emizaano omuri Uganda * Amateur boxing * Zebra Boxing Club == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 7wxueqwrwli76s0l3ndthrj5e5mjmy5 7336662 7336661 2026-09-26T11:04:33Z MEvalyn 2608615 7336662 wikitext text/x-wiki '''Empaka za National Open Boxing Championship''' nizo mpaka z'okubaka ezirikukirayo oburungi buri mwaka omuri Uganda, ezitebekanisibwe ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF). Nizireeta hamwe abateezi b'ebikonde baingi kuruga omu ihanga ryona kandi nizitwarwa nk'omuhanda mukuru gw'okutaaha omu Uganda Boxing Champions League.<ref name=":1">[https://nnalubaalesports.com/over-500-boxers-weighed-in-for-the-national-open/ "Over 500 boxers weighed in for the National Open"]. ''Nnalubaale Sports''. 2 March 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Ebyafaayo == Empaka ezi zikaba zikatandika omuri 2019. Omuri 2019, Lukanga Boxing Club ekahinduka abahanguzi b'okubanza kusinga empaka za National Open Boxing Championship, barikusingura East Coast hamwe na Police clubs.<ref>[https://kawowo.com/2019/02/04/lukanga-wins-2019-national-open-boxing-championship/ "Lukanga wins 2019 National Open Boxing Championship"]. ''Kawowo Sports''. 4 February 2019. Retrieved 28 September 2025.</ref> Lukanga kuruga obwo etwire neetegyeka, erikusinga empaka omuri 2023,<ref>[https://www.campustimesug.com/lukanga-wins-uganda-national-open-boxing-championship-2023/ "Lukanga Wins Uganda National Open Boxing Championship 2023"]. ''Campus Times Uganda''. 9 April 2023. Retrieved 28 September 2025.</ref> 2024,<ref>[https://nbssport.co.ug/2024/04/28/lukanga-boxing-club-wins-2024-national-boxing-open-championship/ "Lukanga Boxing Club Wins 2024 National Boxing Open Championship"]. ''NBS Sport''. 28 April 2024. Retrieved 28 September 2025.</ref> hamwe na 2025.<ref name=":2">[https://www.newvision.co.ug/category/sports/lukanga-boxing-club-defends-national-title-in-NV_206619 "Lukanga Boxing Club defends national title in 2025"]. ''New Vision''. 27 April 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Enteekateeka hamwe n'omuringo == Empaka z'empaka nizikorwa ahansi y'ebiragiro by'okuteera ebikonde eby'abatarikushashurwa, ezirikureebererwa UBF. Zirimu ebicweka bya Elite, Youth, hamwe na Junior, ahabw'abashaija hamwe n'abakazi. Abateezi b'ebikonde abarikurenga 500 bakejumbira omuri 2025, barikujwekyera kiraabu ezirikurenga 50 okwetoroora Uganda.<ref name=":1" /> Okukora kurungi aha National Open nikusharamu okuhikaana hamwe n'okugumizamu omu Uganda Boxing Champions League.<ref name=":1" /> == Omugasho == Nikikora nk'omwanya gw'okutendekeramu abaza kuba aha tiimu y'eihanga omu biro by'omumaisho. Nikwombeka obuhakani bwa kiraabu ahagati ya tiimu ezirikwebembera nka Lukanga, COBAP, UPDF,Kampala Boxing Club, hamwe na East Coast.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/boxing/kbc-scoop-sixth-national-open-title-1468150 "KBC scoop sixth National Open title"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 28 September 2025.</ref> Nikiheereza emigisha y'ahansi aha banywani abato kandi kirareetaho okwejumbira kw'abakazi.<ref name=":2" /> == Omwanya == Ekishaaha kya Lugogo Indoor Arena (Kampala) nikyo mwanya mukuru, n'emizaano erikukorwa kumara esande nyingi.<ref>[https://nbssport.co.ug/2025/03/04/national-open-boxing-championship-kicks-off-at-lugogo-with-high-stakes-bouts/ "National Open Boxing Championship kicks off at Lugogo with high-stakes bouts"]. ''NBS Sport''. 4 March 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Obwebembezi == Omukoro nigutebekanisibwa ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF) ahansi y'obwebembezi bwa purezidenti waakyo, Moses Muhangi.[5] Abaramuzi hamwe n'abaramuzi nibakuratira omutindo gw'ensi yoona ogw'okuteera ebikonde by'abataine sente.[ == Reeba n'ebindi == * Uganda Boxing Federation * Uganda Boxing Champions League * Eby'emizaano omuri Uganda * Amateur boxing * Zebra Boxing Club == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 5xhxeu9a5vtfe6gemjzko10ts6emx2f 7336663 7336662 2026-09-26T11:05:37Z MEvalyn 2608615 Added citation 7336663 wikitext text/x-wiki '''Empaka za National Open Boxing Championship''' nizo mpaka z'okubaka ezirikukirayo oburungi buri mwaka omuri Uganda, ezitebekanisibwe ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF). Nizireeta hamwe abateezi b'ebikonde baingi kuruga omu ihanga ryona kandi nizitwarwa nk'omuhanda mukuru gw'okutaaha omu Uganda Boxing Champions League.<ref name=":1">[https://nnalubaalesports.com/over-500-boxers-weighed-in-for-the-national-open/ "Over 500 boxers weighed in for the National Open"]. ''Nnalubaale Sports''. 2 March 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Ebyafaayo == Empaka ezi zikaba zikatandika omuri 2019. Omuri 2019, Lukanga Boxing Club ekahinduka abahanguzi b'okubanza kusinga empaka za National Open Boxing Championship, barikusingura East Coast hamwe na Police clubs.<ref>[https://kawowo.com/2019/02/04/lukanga-wins-2019-national-open-boxing-championship/ "Lukanga wins 2019 National Open Boxing Championship"]. ''Kawowo Sports''. 4 February 2019. Retrieved 28 September 2025.</ref> Lukanga kuruga obwo etwire neetegyeka, erikusinga empaka omuri 2023,<ref>[https://www.campustimesug.com/lukanga-wins-uganda-national-open-boxing-championship-2023/ "Lukanga Wins Uganda National Open Boxing Championship 2023"]. ''Campus Times Uganda''. 9 April 2023. Retrieved 28 September 2025.</ref> 2024,<ref>[https://nbssport.co.ug/2024/04/28/lukanga-boxing-club-wins-2024-national-boxing-open-championship/ "Lukanga Boxing Club Wins 2024 National Boxing Open Championship"]. ''NBS Sport''. 28 April 2024. Retrieved 28 September 2025.</ref> hamwe na 2025.<ref name=":2">[https://www.newvision.co.ug/category/sports/lukanga-boxing-club-defends-national-title-in-NV_206619 "Lukanga Boxing Club defends national title in 2025"]. ''New Vision''. 27 April 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Enteekateeka hamwe n'omuringo == Empaka z'empaka nizikorwa ahansi y'ebiragiro by'okuteera ebikonde eby'abatarikushashurwa, ezirikureebererwa UBF. Zirimu ebicweka bya Elite, Youth, hamwe na Junior, ahabw'abashaija hamwe n'abakazi. Abateezi b'ebikonde abarikurenga 500 bakejumbira omuri 2025, barikujwekyera kiraabu ezirikurenga 50 okwetoroora Uganda.<ref name=":1" /> Okukora kurungi aha National Open nikusharamu okuhikaana hamwe n'okugumizamu omu Uganda Boxing Champions League.<ref name=":1" /> == Omugasho == Nikikora nk'omwanya gw'okutendekeramu abaza kuba aha tiimu y'eihanga omu biro by'omumaisho. Nikwombeka obuhakani bwa kiraabu ahagati ya tiimu ezirikwebembera nka Lukanga, COBAP, UPDF,Kampala Boxing Club, hamwe na East Coast.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/boxing/kbc-scoop-sixth-national-open-title-1468150 "KBC scoop sixth National Open title"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 28 September 2025.</ref> Nikiheereza emigisha y'ahansi aha banywani abato kandi kirareetaho okwejumbira kw'abakazi.<ref name=":2" /> == Omwanya == Ekishaaha kya Lugogo Indoor Arena (Kampala) nikyo mwanya mukuru, n'emizaano erikukorwa kumara esande nyingi.<ref>[https://nbssport.co.ug/2025/03/04/national-open-boxing-championship-kicks-off-at-lugogo-with-high-stakes-bouts/ "National Open Boxing Championship kicks off at Lugogo with high-stakes bouts"]. ''NBS Sport''. 4 March 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Obwebembezi == Omukoro nigutebekanisibwa ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF) ahansi y'obwebembezi bwa purezidenti waakyo, Moses Muhangi.[5] Abaramuzi hamwe n'abaramuzi nibakuratira omutindo gw'ensi yoona ogw'okuteera ebikonde by'abataine sente.<ref>[https://nilepost.co.ug/sports/155589/uganda-national-open-boxing-championship-draws-boxers-in-droves "Uganda National Open Boxing Championship draws boxers in droves"]. ''Nile Post''. 2023. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Reeba n'ebindi == * Uganda Boxing Federation * Uganda Boxing Champions League * Eby'emizaano omuri Uganda * Amateur boxing * Zebra Boxing Club == Ebihandiiko ebirikugambwaho == gkblo6rm80dw4e3ico10cp67i5q2vpf 7336664 7336663 2026-09-26T11:06:10Z MEvalyn 2608615 Re used citation 5 7336664 wikitext text/x-wiki '''Empaka za National Open Boxing Championship''' nizo mpaka z'okubaka ezirikukirayo oburungi buri mwaka omuri Uganda, ezitebekanisibwe ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF). Nizireeta hamwe abateezi b'ebikonde baingi kuruga omu ihanga ryona kandi nizitwarwa nk'omuhanda mukuru gw'okutaaha omu Uganda Boxing Champions League.<ref name=":1">[https://nnalubaalesports.com/over-500-boxers-weighed-in-for-the-national-open/ "Over 500 boxers weighed in for the National Open"]. ''Nnalubaale Sports''. 2 March 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Ebyafaayo == Empaka ezi zikaba zikatandika omuri 2019. Omuri 2019, Lukanga Boxing Club ekahinduka abahanguzi b'okubanza kusinga empaka za National Open Boxing Championship, barikusingura East Coast hamwe na Police clubs.<ref>[https://kawowo.com/2019/02/04/lukanga-wins-2019-national-open-boxing-championship/ "Lukanga wins 2019 National Open Boxing Championship"]. ''Kawowo Sports''. 4 February 2019. Retrieved 28 September 2025.</ref> Lukanga kuruga obwo etwire neetegyeka, erikusinga empaka omuri 2023,<ref>[https://www.campustimesug.com/lukanga-wins-uganda-national-open-boxing-championship-2023/ "Lukanga Wins Uganda National Open Boxing Championship 2023"]. ''Campus Times Uganda''. 9 April 2023. Retrieved 28 September 2025.</ref> 2024,<ref>[https://nbssport.co.ug/2024/04/28/lukanga-boxing-club-wins-2024-national-boxing-open-championship/ "Lukanga Boxing Club Wins 2024 National Boxing Open Championship"]. ''NBS Sport''. 28 April 2024. Retrieved 28 September 2025.</ref> hamwe na 2025.<ref name=":2">[https://www.newvision.co.ug/category/sports/lukanga-boxing-club-defends-national-title-in-NV_206619 "Lukanga Boxing Club defends national title in 2025"]. ''New Vision''. 27 April 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Enteekateeka hamwe n'omuringo == Empaka z'empaka nizikorwa ahansi y'ebiragiro by'okuteera ebikonde eby'abatarikushashurwa, ezirikureebererwa UBF. Zirimu ebicweka bya Elite, Youth, hamwe na Junior, ahabw'abashaija hamwe n'abakazi. Abateezi b'ebikonde abarikurenga 500 bakejumbira omuri 2025, barikujwekyera kiraabu ezirikurenga 50 okwetoroora Uganda.<ref name=":1" /> Okukora kurungi aha National Open nikusharamu okuhikaana hamwe n'okugumizamu omu Uganda Boxing Champions League.<ref name=":1" /> == Omugasho == Nikikora nk'omwanya gw'okutendekeramu abaza kuba aha tiimu y'eihanga omu biro by'omumaisho. Nikwombeka obuhakani bwa kiraabu ahagati ya tiimu ezirikwebembera nka Lukanga, COBAP, UPDF,Kampala Boxing Club, hamwe na East Coast.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/boxing/kbc-scoop-sixth-national-open-title-1468150 "KBC scoop sixth National Open title"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 28 September 2025.</ref> Nikiheereza emigisha y'ahansi aha banywani abato kandi kirareetaho okwejumbira kw'abakazi.<ref name=":2" /> == Omwanya == Ekishaaha kya Lugogo Indoor Arena (Kampala) nikyo mwanya mukuru, n'emizaano erikukorwa kumara esande nyingi.<ref>[https://nbssport.co.ug/2025/03/04/national-open-boxing-championship-kicks-off-at-lugogo-with-high-stakes-bouts/ "National Open Boxing Championship kicks off at Lugogo with high-stakes bouts"]. ''NBS Sport''. 4 March 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Obwebembezi == Omukoro nigutebekanisibwa ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF) ahansi y'obwebembezi bwa purezidenti waakyo, Moses Muhangi.<ref name=":2" /> Abaramuzi hamwe n'abaramuzi nibakuratira omutindo gw'ensi yoona ogw'okuteera ebikonde by'abataine sente.<ref>[https://nilepost.co.ug/sports/155589/uganda-national-open-boxing-championship-draws-boxers-in-droves "Uganda National Open Boxing Championship draws boxers in droves"]. ''Nile Post''. 2023. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Reeba n'ebindi == * Uganda Boxing Federation * Uganda Boxing Champions League * Eby'emizaano omuri Uganda * Amateur boxing * Zebra Boxing Club == Ebihandiiko ebirikugambwaho == jgo87gvscq2hztv5ayufpkdnwwzyc0k 7336669 7336664 2026-09-26T11:21:33Z MEvalyn 2608615 Added infobox 7336669 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q134468592}} '''Empaka za National Open Boxing Championship''' nizo mpaka z'okubaka ezirikukirayo oburungi buri mwaka omuri Uganda, ezitebekanisibwe ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF). Nizireeta hamwe abateezi b'ebikonde baingi kuruga omu ihanga ryona kandi nizitwarwa nk'omuhanda mukuru gw'okutaaha omu Uganda Boxing Champions League.<ref name=":1">[https://nnalubaalesports.com/over-500-boxers-weighed-in-for-the-national-open/ "Over 500 boxers weighed in for the National Open"]. ''Nnalubaale Sports''. 2 March 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Ebyafaayo == Empaka ezi zikaba zikatandika omuri 2019. Omuri 2019, Lukanga Boxing Club ekahinduka abahanguzi b'okubanza kusinga empaka za National Open Boxing Championship, barikusingura East Coast hamwe na Police clubs.<ref>[https://kawowo.com/2019/02/04/lukanga-wins-2019-national-open-boxing-championship/ "Lukanga wins 2019 National Open Boxing Championship"]. ''Kawowo Sports''. 4 February 2019. Retrieved 28 September 2025.</ref> Lukanga kuruga obwo etwire neetegyeka, erikusinga empaka omuri 2023,<ref>[https://www.campustimesug.com/lukanga-wins-uganda-national-open-boxing-championship-2023/ "Lukanga Wins Uganda National Open Boxing Championship 2023"]. ''Campus Times Uganda''. 9 April 2023. Retrieved 28 September 2025.</ref> 2024,<ref>[https://nbssport.co.ug/2024/04/28/lukanga-boxing-club-wins-2024-national-boxing-open-championship/ "Lukanga Boxing Club Wins 2024 National Boxing Open Championship"]. ''NBS Sport''. 28 April 2024. Retrieved 28 September 2025.</ref> hamwe na 2025.<ref name=":2">[https://www.newvision.co.ug/category/sports/lukanga-boxing-club-defends-national-title-in-NV_206619 "Lukanga Boxing Club defends national title in 2025"]. ''New Vision''. 27 April 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Enteekateeka hamwe n'omuringo == Empaka z'empaka nizikorwa ahansi y'ebiragiro by'okuteera ebikonde eby'abatarikushashurwa, ezirikureebererwa UBF. Zirimu ebicweka bya Elite, Youth, hamwe na Junior, ahabw'abashaija hamwe n'abakazi. Abateezi b'ebikonde abarikurenga 500 bakejumbira omuri 2025, barikujwekyera kiraabu ezirikurenga 50 okwetoroora Uganda.<ref name=":1" /> Okukora kurungi aha National Open nikusharamu okuhikaana hamwe n'okugumizamu omu Uganda Boxing Champions League.<ref name=":1" /> == Omugasho == Nikikora nk'omwanya gw'okutendekeramu abaza kuba aha tiimu y'eihanga omu biro by'omumaisho. Nikwombeka obuhakani bwa kiraabu ahagati ya tiimu ezirikwebembera nka Lukanga, COBAP, UPDF,Kampala Boxing Club, hamwe na East Coast.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/boxing/kbc-scoop-sixth-national-open-title-1468150 "KBC scoop sixth National Open title"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 28 September 2025.</ref> Nikiheereza emigisha y'ahansi aha banywani abato kandi kirareetaho okwejumbira kw'abakazi.<ref name=":2" /> == Omwanya == Ekishaaha kya Lugogo Indoor Arena (Kampala) nikyo mwanya mukuru, n'emizaano erikukorwa kumara esande nyingi.<ref>[https://nbssport.co.ug/2025/03/04/national-open-boxing-championship-kicks-off-at-lugogo-with-high-stakes-bouts/ "National Open Boxing Championship kicks off at Lugogo with high-stakes bouts"]. ''NBS Sport''. 4 March 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Obwebembezi == Omukoro nigutebekanisibwa ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF) ahansi y'obwebembezi bwa purezidenti waakyo, Moses Muhangi.<ref name=":2" /> Abaramuzi hamwe n'abaramuzi nibakuratira omutindo gw'ensi yoona ogw'okuteera ebikonde by'abataine sente.<ref>[https://nilepost.co.ug/sports/155589/uganda-national-open-boxing-championship-draws-boxers-in-droves "Uganda National Open Boxing Championship draws boxers in droves"]. ''Nile Post''. 2023. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Reeba n'ebindi == * Uganda Boxing Federation * Uganda Boxing Champions League * Eby'emizaano omuri Uganda * Amateur boxing * Zebra Boxing Club == Ebihandiiko ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] 9cmuqg1hq4f1pec6y0ty3i2xhgfekvx 7336670 7336669 2026-09-26T11:22:46Z MEvalyn 2608615 Added a Wiki link 7336670 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q134468592}} '''Empaka za National Open Boxing Championship''' nizo mpaka z'okubaka ezirikukirayo oburungi buri mwaka omuri Uganda, ezitebekanisibwe ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF). Nizireeta hamwe abateezi b'ebikonde baingi kuruga omu ihanga ryona kandi nizitwarwa nk'omuhanda mukuru gw'okutaaha omu [[Wp/nyn/Uganda Boxing Champions League|Uganda Boxing Champions League]].<ref name=":1">[https://nnalubaalesports.com/over-500-boxers-weighed-in-for-the-national-open/ "Over 500 boxers weighed in for the National Open"]. ''Nnalubaale Sports''. 2 March 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Ebyafaayo == Empaka ezi zikaba zikatandika omuri 2019. Omuri 2019, Lukanga Boxing Club ekahinduka abahanguzi b'okubanza kusinga empaka za National Open Boxing Championship, barikusingura East Coast hamwe na Police clubs.<ref>[https://kawowo.com/2019/02/04/lukanga-wins-2019-national-open-boxing-championship/ "Lukanga wins 2019 National Open Boxing Championship"]. ''Kawowo Sports''. 4 February 2019. Retrieved 28 September 2025.</ref> Lukanga kuruga obwo etwire neetegyeka, erikusinga empaka omuri 2023,<ref>[https://www.campustimesug.com/lukanga-wins-uganda-national-open-boxing-championship-2023/ "Lukanga Wins Uganda National Open Boxing Championship 2023"]. ''Campus Times Uganda''. 9 April 2023. Retrieved 28 September 2025.</ref> 2024,<ref>[https://nbssport.co.ug/2024/04/28/lukanga-boxing-club-wins-2024-national-boxing-open-championship/ "Lukanga Boxing Club Wins 2024 National Boxing Open Championship"]. ''NBS Sport''. 28 April 2024. Retrieved 28 September 2025.</ref> hamwe na 2025.<ref name=":2">[https://www.newvision.co.ug/category/sports/lukanga-boxing-club-defends-national-title-in-NV_206619 "Lukanga Boxing Club defends national title in 2025"]. ''New Vision''. 27 April 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Enteekateeka hamwe n'omuringo == Empaka z'empaka nizikorwa ahansi y'ebiragiro by'okuteera ebikonde eby'abatarikushashurwa, ezirikureebererwa UBF. Zirimu ebicweka bya Elite, Youth, hamwe na Junior, ahabw'abashaija hamwe n'abakazi. Abateezi b'ebikonde abarikurenga 500 bakejumbira omuri 2025, barikujwekyera kiraabu ezirikurenga 50 okwetoroora Uganda.<ref name=":1" /> Okukora kurungi aha National Open nikusharamu okuhikaana hamwe n'okugumizamu omu Uganda Boxing Champions League.<ref name=":1" /> == Omugasho == Nikikora nk'omwanya gw'okutendekeramu abaza kuba aha tiimu y'eihanga omu biro by'omumaisho. Nikwombeka obuhakani bwa kiraabu ahagati ya tiimu ezirikwebembera nka Lukanga, COBAP, UPDF,Kampala Boxing Club, hamwe na East Coast.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/boxing/kbc-scoop-sixth-national-open-title-1468150 "KBC scoop sixth National Open title"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 28 September 2025.</ref> Nikiheereza emigisha y'ahansi aha banywani abato kandi kirareetaho okwejumbira kw'abakazi.<ref name=":2" /> == Omwanya == Ekishaaha kya Lugogo Indoor Arena (Kampala) nikyo mwanya mukuru, n'emizaano erikukorwa kumara esande nyingi.<ref>[https://nbssport.co.ug/2025/03/04/national-open-boxing-championship-kicks-off-at-lugogo-with-high-stakes-bouts/ "National Open Boxing Championship kicks off at Lugogo with high-stakes bouts"]. ''NBS Sport''. 4 March 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Obwebembezi == Omukoro nigutebekanisibwa ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF) ahansi y'obwebembezi bwa purezidenti waakyo, Moses Muhangi.<ref name=":2" /> Abaramuzi hamwe n'abaramuzi nibakuratira omutindo gw'ensi yoona ogw'okuteera ebikonde by'abataine sente.<ref>[https://nilepost.co.ug/sports/155589/uganda-national-open-boxing-championship-draws-boxers-in-droves "Uganda National Open Boxing Championship draws boxers in droves"]. ''Nile Post''. 2023. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Reeba n'ebindi == * Uganda Boxing Federation * Uganda Boxing Champions League * Eby'emizaano omuri Uganda * Amateur boxing * Zebra Boxing Club == Ebihandiiko ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] dbyau4f01j8n9ngizc0eu2z8r38jb1g 7336671 7336670 2026-09-26T11:23:38Z MEvalyn 2608615 7336671 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q134468592}} '''Empaka za National Open Boxing Championship''' nizo mpaka z'okubaka ezirikukirayo oburungi buri mwaka omuri Uganda, ezitebekanisibwe ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF). Nizireeta hamwe abateezi b'ebikonde baingi kuruga omu ihanga ryona kandi nizitwarwa nk'omuhanda mukuru gw'okutaaha omu [[Wp/nyn/Uganda Boxing Champions League|Uganda Boxing Champions League]].<ref name=":1">[https://nnalubaalesports.com/over-500-boxers-weighed-in-for-the-national-open/ "Over 500 boxers weighed in for the National Open"]. ''Nnalubaale Sports''. 2 March 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Ebyafaayo == Empaka ezi zikaba zikatandika omuri 2019. Omuri 2019, Lukanga Boxing Club ekahinduka abahanguzi b'okubanza kusinga empaka za National Open Boxing Championship, barikusingura East Coast hamwe na Police clubs.<ref>[https://kawowo.com/2019/02/04/lukanga-wins-2019-national-open-boxing-championship/ "Lukanga wins 2019 National Open Boxing Championship"]. ''Kawowo Sports''. 4 February 2019. Retrieved 28 September 2025.</ref> Lukanga kuruga obwo etwire neetegyeka, erikusinga empaka omuri 2023,<ref>[https://www.campustimesug.com/lukanga-wins-uganda-national-open-boxing-championship-2023/ "Lukanga Wins Uganda National Open Boxing Championship 2023"]. ''Campus Times Uganda''. 9 April 2023. Retrieved 28 September 2025.</ref> 2024,<ref>[https://nbssport.co.ug/2024/04/28/lukanga-boxing-club-wins-2024-national-boxing-open-championship/ "Lukanga Boxing Club Wins 2024 National Boxing Open Championship"]. ''NBS Sport''. 28 April 2024. Retrieved 28 September 2025.</ref> hamwe na 2025.<ref name=":2">[https://www.newvision.co.ug/category/sports/lukanga-boxing-club-defends-national-title-in-NV_206619 "Lukanga Boxing Club defends national title in 2025"]. ''New Vision''. 27 April 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Enteekateeka hamwe n'omuringo == Empaka z'empaka nizikorwa ahansi y'ebiragiro by'okuteera ebikonde eby'abatarikushashurwa, ezirikureebererwa UBF. Zirimu ebicweka bya Elite, Youth, hamwe na Junior, ahabw'abashaija hamwe n'abakazi. Abateezi b'ebikonde abarikurenga 500 bakejumbira omuri 2025, barikujwekyera kiraabu ezirikurenga 50 okwetoroora [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]].<ref name=":1" /> Okukora kurungi aha National Open nikusharamu okuhikaana hamwe n'okugumizamu omu Uganda Boxing Champions League.<ref name=":1" /> == Omugasho == Nikikora nk'omwanya gw'okutendekeramu abaza kuba aha tiimu y'eihanga omu biro by'omumaisho. Nikwombeka obuhakani bwa kiraabu ahagati ya tiimu ezirikwebembera nka Lukanga, COBAP, UPDF,Kampala Boxing Club, hamwe na East Coast.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/boxing/kbc-scoop-sixth-national-open-title-1468150 "KBC scoop sixth National Open title"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 28 September 2025.</ref> Nikiheereza emigisha y'ahansi aha banywani abato kandi kirareetaho okwejumbira kw'abakazi.<ref name=":2" /> == Omwanya == Ekishaaha kya Lugogo Indoor Arena (Kampala) nikyo mwanya mukuru, n'emizaano erikukorwa kumara esande nyingi.<ref>[https://nbssport.co.ug/2025/03/04/national-open-boxing-championship-kicks-off-at-lugogo-with-high-stakes-bouts/ "National Open Boxing Championship kicks off at Lugogo with high-stakes bouts"]. ''NBS Sport''. 4 March 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Obwebembezi == Omukoro nigutebekanisibwa ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF) ahansi y'obwebembezi bwa purezidenti waakyo, Moses Muhangi.<ref name=":2" /> Abaramuzi hamwe n'abaramuzi nibakuratira omutindo gw'ensi yoona ogw'okuteera ebikonde by'abataine sente.<ref>[https://nilepost.co.ug/sports/155589/uganda-national-open-boxing-championship-draws-boxers-in-droves "Uganda National Open Boxing Championship draws boxers in droves"]. ''Nile Post''. 2023. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Reeba n'ebindi == * Uganda Boxing Federation * Uganda Boxing Champions League * Eby'emizaano omuri Uganda * Amateur boxing * Zebra Boxing Club == Ebihandiiko ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] 1nnpkggk3tlekwepkee8ton5cpxm227 7336672 7336671 2026-09-26T11:24:15Z MEvalyn 2608615 7336672 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q134468592}} '''Empaka za National Open Boxing Championship''' nizo mpaka z'okubaka ezirikukirayo oburungi buri mwaka omuri Uganda, ezitebekanisibwe ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF). Nizireeta hamwe abateezi b'ebikonde baingi kuruga omu ihanga ryona kandi nizitwarwa nk'omuhanda mukuru gw'okutaaha omu [[Wp/nyn/Uganda Boxing Champions League|Uganda Boxing Champions League]].<ref name=":1">[https://nnalubaalesports.com/over-500-boxers-weighed-in-for-the-national-open/ "Over 500 boxers weighed in for the National Open"]. ''Nnalubaale Sports''. 2 March 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Ebyafaayo == Empaka ezi zikaba zikatandika omuri 2019. Omuri 2019, Lukanga Boxing Club ekahinduka abahanguzi b'okubanza kusinga empaka za National Open Boxing Championship, barikusingura East Coast hamwe na Police clubs.<ref>[https://kawowo.com/2019/02/04/lukanga-wins-2019-national-open-boxing-championship/ "Lukanga wins 2019 National Open Boxing Championship"]. ''Kawowo Sports''. 4 February 2019. Retrieved 28 September 2025.</ref> Lukanga kuruga obwo etwire neetegyeka, erikusinga empaka omuri 2023,<ref>[https://www.campustimesug.com/lukanga-wins-uganda-national-open-boxing-championship-2023/ "Lukanga Wins Uganda National Open Boxing Championship 2023"]. ''Campus Times Uganda''. 9 April 2023. Retrieved 28 September 2025.</ref> 2024,<ref>[https://nbssport.co.ug/2024/04/28/lukanga-boxing-club-wins-2024-national-boxing-open-championship/ "Lukanga Boxing Club Wins 2024 National Boxing Open Championship"]. ''NBS Sport''. 28 April 2024. Retrieved 28 September 2025.</ref> hamwe na 2025.<ref name=":2">[https://www.newvision.co.ug/category/sports/lukanga-boxing-club-defends-national-title-in-NV_206619 "Lukanga Boxing Club defends national title in 2025"]. ''New Vision''. 27 April 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Enteekateeka hamwe n'omuringo == Empaka z'empaka nizikorwa ahansi y'ebiragiro by'okuteera ebikonde eby'abatarikushashurwa, ezirikureebererwa UBF. Zirimu ebicweka bya Elite, Youth, hamwe na Junior, ahabw'abashaija hamwe n'abakazi. Abateezi b'ebikonde abarikurenga 500 bakejumbira omuri 2025, barikujwekyera kiraabu ezirikurenga 50 okwetoroora [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]].<ref name=":1" /> Okukora kurungi aha National Open nikusharamu okuhikaana hamwe n'okugumizamu omu Uganda Boxing Champions League.<ref name=":1" /> == Omugasho == Nikikora nk'omwanya gw'okutendekeramu abaza kuba aha tiimu y'eihanga omu biro by'omumaisho. Nikwombeka obuhakani bwa kiraabu ahagati ya tiimu ezirikwebembera nka Lukanga, COBAP, UPDF,Kampala Boxing Club, hamwe na East Coast.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/boxing/kbc-scoop-sixth-national-open-title-1468150 "KBC scoop sixth National Open title"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 28 September 2025.</ref> Nikiheereza emigisha y'ahansi aha banywani abato kandi kirareetaho okwejumbira kw'abakazi.<ref name=":2" /> == Omwanya == Ekishaaha kya Lugogo Indoor Arena ([[Wp/nyn/Kampala|Kampala]]) nikyo mwanya mukuru, n'emizaano erikukorwa kumara esande nyingi.<ref>[https://nbssport.co.ug/2025/03/04/national-open-boxing-championship-kicks-off-at-lugogo-with-high-stakes-bouts/ "National Open Boxing Championship kicks off at Lugogo with high-stakes bouts"]. ''NBS Sport''. 4 March 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Obwebembezi == Omukoro nigutebekanisibwa ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF) ahansi y'obwebembezi bwa purezidenti waakyo, Moses Muhangi.<ref name=":2" /> Abaramuzi hamwe n'abaramuzi nibakuratira omutindo gw'ensi yoona ogw'okuteera ebikonde by'abataine sente.<ref>[https://nilepost.co.ug/sports/155589/uganda-national-open-boxing-championship-draws-boxers-in-droves "Uganda National Open Boxing Championship draws boxers in droves"]. ''Nile Post''. 2023. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Reeba n'ebindi == * Uganda Boxing Federation * Uganda Boxing Champions League * Eby'emizaano omuri Uganda * Amateur boxing * Zebra Boxing Club == Ebihandiiko ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] t7g6qu2wnn287nofapv1dnw2r7url2q 7336726 7336672 2026-09-26T11:53:32Z MEvalyn 2608615 Added Wiki link 7336726 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q134468592}} '''Empaka za National Open Boxing Championship''' nizo mpaka z'okubaka ezirikukirayo oburungi buri mwaka omuri Uganda, ezitebekanisibwe ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF). Nizireeta hamwe abateezi b'ebikonde baingi kuruga omu ihanga ryona kandi nizitwarwa nk'omuhanda mukuru gw'okutaaha omu [[Wp/nyn/Uganda Boxing Champions League|Uganda Boxing Champions League]].<ref name=":1">[https://nnalubaalesports.com/over-500-boxers-weighed-in-for-the-national-open/ "Over 500 boxers weighed in for the National Open"]. ''Nnalubaale Sports''. 2 March 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Ebyafaayo == Empaka ezi zikaba zikatandika omuri 2019. Omuri 2019, Lukanga Boxing Club ekahinduka abahanguzi b'okubanza kusinga empaka za National Open Boxing Championship, barikusingura East Coast hamwe na Police clubs.<ref>[https://kawowo.com/2019/02/04/lukanga-wins-2019-national-open-boxing-championship/ "Lukanga wins 2019 National Open Boxing Championship"]. ''Kawowo Sports''. 4 February 2019. Retrieved 28 September 2025.</ref> Lukanga kuruga obwo etwire neetegyeka, erikusinga empaka omuri 2023,<ref>[https://www.campustimesug.com/lukanga-wins-uganda-national-open-boxing-championship-2023/ "Lukanga Wins Uganda National Open Boxing Championship 2023"]. ''Campus Times Uganda''. 9 April 2023. Retrieved 28 September 2025.</ref> 2024,<ref>[https://nbssport.co.ug/2024/04/28/lukanga-boxing-club-wins-2024-national-boxing-open-championship/ "Lukanga Boxing Club Wins 2024 National Boxing Open Championship"]. ''NBS Sport''. 28 April 2024. Retrieved 28 September 2025.</ref> hamwe na 2025.<ref name=":2">[https://www.newvision.co.ug/category/sports/lukanga-boxing-club-defends-national-title-in-NV_206619 "Lukanga Boxing Club defends national title in 2025"]. ''New Vision''. 27 April 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Enteekateeka hamwe n'omuringo == Empaka z'empaka nizikorwa ahansi y'ebiragiro by'okuteera ebikonde eby'abatarikushashurwa, ezirikureebererwa UBF. Zirimu ebicweka bya Elite, Youth, hamwe na Junior, ahabw'abashaija hamwe n'abakazi. Abateezi b'ebikonde abarikurenga 500 bakejumbira omuri 2025, barikujwekyera kiraabu ezirikurenga 50 okwetoroora [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]].<ref name=":1" /> Okukora kurungi aha National Open nikusharamu okuhikaana hamwe n'okugumizamu omu Uganda Boxing Champions League.<ref name=":1" /> == Omugasho == Nikikora nk'omwanya gw'okutendekeramu abaza kuba aha tiimu y'eihanga omu biro by'omumaisho. Nikwombeka obuhakani bwa kiraabu ahagati ya tiimu ezirikwebembera nka Lukanga, COBAP, UPDF,Kampala Boxing Club, hamwe na East Coast.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/boxing/kbc-scoop-sixth-national-open-title-1468150 "KBC scoop sixth National Open title"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 28 September 2025.</ref> Nikiheereza emigisha y'ahansi aha banywani abato kandi kirareetaho okwejumbira kw'abakazi.<ref name=":2" /> == Omwanya == Ekishaaha kya Lugogo Indoor Arena ([[Wp/nyn/Kampala|Kampala]]) nikyo mwanya mukuru, n'emizaano erikukorwa kumara esande nyingi.<ref>[https://nbssport.co.ug/2025/03/04/national-open-boxing-championship-kicks-off-at-lugogo-with-high-stakes-bouts/ "National Open Boxing Championship kicks off at Lugogo with high-stakes bouts"]. ''NBS Sport''. 4 March 2025. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Obwebembezi == Omukoro nigutebekanisibwa ekibiina kya Uganda Boxing Federation (UBF) ahansi y'obwebembezi bwa purezidenti waakyo, [[Wp/nyn/Moses Muhangi|Moses Muhangi]].<ref name=":2" /> Abaramuzi hamwe n'abaramuzi nibakuratira omutindo gw'ensi yoona ogw'okuteera ebikonde by'abataine sente.<ref>[https://nilepost.co.ug/sports/155589/uganda-national-open-boxing-championship-draws-boxers-in-droves "Uganda National Open Boxing Championship draws boxers in droves"]. ''Nile Post''. 2023. Retrieved 28 September 2025.</ref> == Reeba n'ebindi == * Uganda Boxing Federation * Uganda Boxing Champions League * Eby'emizaano omuri Uganda * Amateur boxing * Zebra Boxing Club == Ebihandiiko ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] ngnn0c1pi81vrlj92qf93elnabnl2m7 14 3814346 7336636 2026-09-26T10:45:26Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Category:Wp/grc/Πλουσιολιμήν]] to [[Category:Wp/grc/Βορική]] 7336636 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Category:Wp/grc/Βορική]] dlc2k8dhpel6yaugxrsg2339pb64cs2 0 3814347 7336643 2026-09-26T10:48:08Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Wp/grc/Πλουσιολιμήν]] to [[Wp/grc/Βορική]] 7336643 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/grc/Βορική]] idvdonxm5ejs4dhuym8ifxzg7yxgjtm 10 3814349 7336666 2026-09-26T11:14:04Z ङघिञ 2644823 Created page with "<table> <tr style="padding: 0; margin: 0; border: 0;line-height: 50%"><!-- --><td rowspan="2">[[file:Fuchsia - replace this image female.svg|16px|alt=left|link=|Done]]</td><!-- --><td style="text-align: left; width:50%; height:5px; ">&nbsp;<small>{{formatnum:{{{2|50}}}}}&nbsp;({{Wp/pih/Replace|{{#expr:{{{2|50}}}/{{{1|100}}}*100 round 1}}|.|,}}%)</small></td><!-- --><td style="text-align: center; height:5px; "><small><small>{{#if:{{{ano|}}}|({{{ano|}}})|}}</small></..." 7336666 wikitext text/x-wiki <table> <tr style="padding: 0; margin: 0; border: 0;line-height: 50%"><!-- --><td rowspan="2">[[file:Fuchsia - replace this image female.svg|16px|alt=left|link=|Done]]</td><!-- --><td style="text-align: left; width:50%; height:5px; ">&nbsp;<small>{{formatnum:{{{2|50}}}}}&nbsp;({{Wp/pih/Replace|{{#expr:{{{2|50}}}/{{{1|100}}}*100 round 1}}|.|,}}%)</small></td><!-- --><td style="text-align: center; height:5px; "><small><small>{{#if:{{{ano|}}}|({{{ano|}}})|}}</small></small>&nbsp;</td><!-- --><td style="text-align: right; width:50%; height:5px; "><small>({{Wp/pih/Replace|{{#expr:{{{3|50}}}/{{{1|100}}}*100 round 1}}|.|,}}%)&nbsp;{{formatnum:{{{3|50}}}}}</small>&nbsp;</td><!-- --><td rowspan="2">[[file:Lightblue - replace this image male.svg|16px|link=|Òmani]]</td> </tr><!-- --><tr style="padding:0; margin: 0; border: 0;line-height: 30%"><!-- --><td colspan="3" style="padding: 0; margin: 0;">{{Wp/pih/Percentile|height=6|{{#expr:{{{2|50}}}/{{{1|100}}}*100}} |progress-done-colour=#ea596e !important|progress-tbd-colour=#55acee !important|width={{{width|200}}}}}</td> </tr> </table> <noinclude> {{INTERWIKI|Q106603024}} </noinclude> 878z1wsq4xr958vmoug8cnfngzkeo0k 10 3814350 7336667 2026-09-26T11:14:49Z ङघिञ 2644823 Created page with "<includeonly>{{safesubst:#invoke:Wp/pih/String|replace|source={{{1}}}|{{{2}}}|{{{3}}}|plain={{safesubst:#if:{{{plain|}}}|{{{plain}}}|true}}|count={{{count|}}}}}</includeonly><noinclude> {{Wp/pih/documentation|Template:Wp/pih/Replace/doc}} </noinclude>" 7336667 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{safesubst:#invoke:Wp/pih/String|replace|source={{{1}}}|{{{2}}}|{{{3}}}|plain={{safesubst:#if:{{{plain|}}}|{{{plain}}}|true}}|count={{{count|}}}}}</includeonly><noinclude> {{Wp/pih/documentation|Template:Wp/pih/Replace/doc}} </noinclude> 67uv3fpjf45cc293o3jzto55k24els2 10 3814351 7336668 2026-09-26T11:16:50Z ङघिञ 2644823 Created page with "<div style="display: inline-block; position: relative; width: {{{width|200}}}px;" title="{{#expr: {{{1|50}}} }}%"> {{#ifexpr: {{{text-size|0}}} | <div style="display: inline-block; position: absolute; left: 0; top: {{#expr: ({{{height|5}}} - {{{text-size}}}) / 2}}px; line-height: {{{text-size}}}px; font-size: {{{text-size}}}px; text-align: center; width: 100%;">{{#expr: {{{1|50}}} }}%</div> | }} <table border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="border: none; b..." 7336668 wikitext text/x-wiki <div style="display: inline-block; position: relative; width: {{{width|200}}}px;" title="{{#expr: {{{1|50}}} }}%"> {{#ifexpr: {{{text-size|0}}} | <div style="display: inline-block; position: absolute; left: 0; top: {{#expr: ({{{height|5}}} - {{{text-size}}}) / 2}}px; line-height: {{{text-size}}}px; font-size: {{{text-size}}}px; text-align: center; width: 100%;">{{#expr: {{{1|50}}} }}%</div> | }} <table border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="border: none; border-spacing: 0 0; width: 100%;"> <td style="background: {{{progress-done-colour|#7fff00}}}; height: {{{height|5}}}px; width: {{#expr:({{{1|50}}})/100 * {{{width|200}}} round 0}}px;"></td> <td style="background: {{{progress-tbd-colour|#ff7f50}}}; height: {{{height|5}}}px; width: {{#expr:(1 - ({{{1|50}}})/100) * {{{width|200}}} round 0}}px;"></td> </table> </div> {{#if: {{{as-of|}}} | <small style="line-height: {{{text-size|10}}}px; font-size: {{{text-size|10}}}px;">(''As of {{{as-of}}}'')</small> | }}<noinclude> {{Wp/pih/documentation|Template:Wp/pih/Percentile/doc}} <!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> {{INTERWIKI|Q21971184}} </noinclude> 30g5gqvowax0y4n79ljdyxho40wfm2e 0 3814352 7336674 2026-09-26T11:27:26Z Alhamzetou 2703422 Created page with "Maali goo nda konday kaŋ s'i ga nee " daykey alhakey " konday no kaŋ ga gurgay nd'alhakey day ka baryan fonda ra ,boro nda ni nooro si hima ka duu šenday, boro mma jinaa day, ni muraadoo ma hansa, misoo si hima ka tee kayna nda doo nda cere, areezowey kereediwoo tee haddi daaruyan, daykey si maa kaani , woo din no konday albarkantaa wo na wurru daŋ, kondaa nee nga si waafaku nda goyoo kaŋ nda soosiyetewey ga goy tolofon koyey se, kereediwoo ga deray adadu ga ka..." 7336674 wikitext text/x-wiki Maali goo nda konday kaŋ s'i ga nee " daykey alhakey " konday no kaŋ ga gurgay nd'alhakey day ka baryan fonda ra ,boro nda ni nooro si hima ka duu šenday, boro mma jinaa day, ni muraadoo ma hansa, misoo si hima ka tee kayna nda doo nda cere, areezowey kereediwoo tee haddi daaruyan, daykey si maa kaani , woo din no konday albarkantaa wo na wurru daŋ, kondaa nee nga si waafaku nda goyoo kaŋ nda soosiyetewey ga goy tolofon koyey se, kereediwoo ga deray adadu ga ka gar man'i ka goy, wurroo too alhukumoo doo kaŋ waajibandi misoo ma ben , kondaa duu cimi, jamaa binoo kan. cd9ixt9qofetzwxjqvnz5j4ojafqawk 0 3814353 7336675 2026-09-26T11:35:59Z HakikyTara 2617609 Tolong dibantu, saya hanya membuat rintisan saja. 7336675 wikitext text/x-wiki Pulau Sumbawa termasuk lek dalam provinsi [[Wp/sas/Nusa Tenggara Barat|Nusa Tenggara Barat]], pulau Sumbawa arak 5 kabupaten. Sumbawa Barat kabupaten paling bat rapet kance lombok timur. laguk nyebrang Kadu kapal sekitar sejam setenge lek pelabuhan kayangan juk pelabuhan Poto tano Sumbawa barat. [[Category:Wp/sas]] 0c9qn2vcdiidyuxdrh808uz9fgm41vz 0 3814354 7336676 2026-09-26T11:36:42Z MEvalyn 2608615 Created page 7336676 wikitext text/x-wiki Moses Muhangi n'omushuubuzi Omunyayuganda kandi nawe atwire ari memba otoorainwe omu International Boxing Association hamwe n'omujwekyerwa omu International Boxing Association (AIBA) Marketing Commission hamwe n'omu AIBA National Federations Election Observers Commission kuruga 2021. f8qt0uz94tdnduczy5xfwmnj7d6r0zi 7336677 7336676 2026-09-26T11:41:14Z MEvalyn 2608615 Added statement 7336677 wikitext text/x-wiki Moses Muhangi n'omushuubuzi Omunyayuganda kandi nawe atwire ari memba otoorainwe omu International Boxing Association hamwe n'omujwekyerwa omu International Boxing Association (AIBA) Marketing Commission hamwe n'omu AIBA National Federations Election Observers Commission kuruga 2021. == Omurimo == Moses atwire ari omuteezi w'ebikonde ow'okweshemeza kumara emyaka 10 kandi akasinga omudaari gw'eihanga omu mpaka za National Open Amateur Boxing Competition. Kandi nawe ataire esente omu by'obutungi bw'amaju omu Uganda, kandi nawe naayebembera Gong Records, eishomero ry'okutendeka ba DJ. 12zml9nfxxr3kgr0osc271ftp1jhhpj 7336702 7336677 2026-09-26T11:47:22Z MEvalyn 2608615 7336702 wikitext text/x-wiki Moses Muhangi n'omushuubuzi Omunyayuganda kandi nawe atwire ari memba otoorainwe omu International Boxing Association hamwe n'omujwekyerwa omu International Boxing Association (AIBA) Marketing Commission hamwe n'omu AIBA National Federations Election Observers Commission kuruga 2021. == Omurimo == Moses atwire ari omuteezi w'ebikonde ow'okweshemeza kumara emyaka 10 kandi akasinga omudaari gw'eihanga omu mpaka za National Open Amateur Boxing Competition. Kandi nawe ataire esente omu by'obutungi bw'amaju omu Uganda, kandi nawe naayebembera Gong Records, eishomero ry'okutendeka ba DJ. == Ekitongore kya Uganda Boxing Federation == Muhangi akatooranwa nk'omwebembezi omusya w'ekitongore kya Uganda Boxing Federation omu kwezi kw'okubanza 2018.[1] Okutooranwa kwe kukaba kutarikwikirizibwa omwebembezi owabaire ariho Kenneth Gimugu owaahaireyo okushaba omu kooti enkuru kushazamu okutooranwa kwa Muhangi. Omuramuzi wa kooti enkuru Lady Justice Lydia Mugambe akasharamu arikuhagira Moses Muhangi ebiro 2 Okwa kashatu 2018.[2][3][4] Obwebembezi bwe bukaba bukiriyo nibwangaanwa kuruga omu kiraabu za boxing nka Mutajjazi Boxing Club, kiraabu eyabaire emushagikire ahabw'omwanya ogu.[5] j6ntdzrb2lny8hycvazomyrk741mpra 7336706 7336702 2026-09-26T11:47:41Z MEvalyn 2608615 7336706 wikitext text/x-wiki Moses Muhangi n'omushuubuzi Omunyayuganda kandi nawe atwire ari memba otoorainwe omu International Boxing Association hamwe n'omujwekyerwa omu International Boxing Association (AIBA) Marketing Commission hamwe n'omu AIBA National Federations Election Observers Commission kuruga 2021. == Omurimo == Moses atwire ari omuteezi w'ebikonde ow'okweshemeza kumara emyaka 10 kandi akasinga omudaari gw'eihanga omu mpaka za National Open Amateur Boxing Competition. Kandi nawe ataire esente omu by'obutungi bw'amaju omu Uganda, kandi nawe naayebembera Gong Records, eishomero ry'okutendeka ba DJ. == Ekitongore kya Uganda Boxing Federation == Muhangi akatooranwa nk'omwebembezi omusya w'ekitongore kya Uganda Boxing Federation omu kwezi kw'okubanza 2018.[1] Okutooranwa kwe kukaba kutarikwikirizibwa omwebembezi owabaire ariho Kenneth Gimugu owaahaireyo okushaba omu kooti enkuru kushazamu okutooranwa kwa Muhangi. Omuramuzi wa kooti enkuru Lady Justice Lydia Mugambe akasharamu arikuhagira Moses Muhangi ebiro 2 Okwa kashatu 2018.[2][3][4] Obwebembezi bwe bukaba bukiriyo nibwangaanwa kuruga omu kiraabu za boxing nka Mutajjazi Boxing Club, kiraabu eyabaire emushagikire ahabw'omwanya ogu.[5] Omu myezi ye y'okubanza omu ofiisi, Muhangi akatandikaho enteekateeka y'ebicweka bitaano (Accountability, Structures, Transparency, Discipline, Exchange programs) eyahindwire ekitongore.[6][7] Ekitongore kikareeba okweyongyera kw'omuhendo gw'abateezi b'ebikonde abehandikiise kuruga ahari 110 kuhika ahari 481 kandi amashomero agarikuhakahakana omu mpaka za boxing gakweyongyera kuruga ahari 10 kuhika ahari 27.[8][9][10] 1f5iwv0pus34ddnvsopoqlwrgq4425g 7336707 7336706 2026-09-26T11:47:53Z MEvalyn 2608615 7336707 wikitext text/x-wiki Moses Muhangi n'omushuubuzi Omunyayuganda kandi nawe atwire ari memba otoorainwe omu International Boxing Association hamwe n'omujwekyerwa omu International Boxing Association (AIBA) Marketing Commission hamwe n'omu AIBA National Federations Election Observers Commission kuruga 2021. == Omurimo == Moses atwire ari omuteezi w'ebikonde ow'okweshemeza kumara emyaka 10 kandi akasinga omudaari gw'eihanga omu mpaka za National Open Amateur Boxing Competition. Kandi nawe ataire esente omu by'obutungi bw'amaju omu Uganda, kandi nawe naayebembera Gong Records, eishomero ry'okutendeka ba DJ. == Ekitongore kya Uganda Boxing Federation == Muhangi akatooranwa nk'omwebembezi omusya w'ekitongore kya Uganda Boxing Federation omu kwezi kw'okubanza 2018.[1] Okutooranwa kwe kukaba kutarikwikirizibwa omwebembezi owabaire ariho Kenneth Gimugu owaahaireyo okushaba omu kooti enkuru kushazamu okutooranwa kwa Muhangi. Omuramuzi wa kooti enkuru Lady Justice Lydia Mugambe akasharamu arikuhagira Moses Muhangi ebiro 2 Okwa kashatu 2018.[2][3][4] Obwebembezi bwe bukaba bukiriyo nibwangaanwa kuruga omu kiraabu za boxing nka Mutajjazi Boxing Club, kiraabu eyabaire emushagikire ahabw'omwanya ogu.[5] Omu myezi ye y'okubanza omu ofiisi, Muhangi akatandikaho enteekateeka y'ebicweka bitaano (Accountability, Structures, Transparency, Discipline, Exchange programs) eyahindwire ekitongore.[6][7] Ekitongore kikareeba okweyongyera kw'omuhendo gw'abateezi b'ebikonde abehandikiise kuruga ahari 110 kuhika ahari 481 kandi amashomero agarikuhakahakana omu mpaka za boxing gakweyongyera kuruga ahari 10 kuhika ahari 27.[8][9][10] Muhangi akashaba minisita w'eby'obwegyese n'emizaano arikushaba okugabana kurungi esente z'emizaano omu mwaka gw'eby'esente 2019 - 2010. FUFA ekaba etungire obuhumbi 10 bwa Shs aha buhumbi 17.4 obw'emizaano, ekasiga ebindi bitongore by'okugabana Shs4bn kandi Shs3bn ekaza omu National Council of Sports. ipafa711a3oyu7jowjp9vr33qe15kzg 7336713 7336707 2026-09-26T11:49:22Z MEvalyn 2608615 7336713 wikitext text/x-wiki Moses Muhangi n'omushuubuzi Omunyayuganda kandi nawe atwire ari memba otoorainwe omu International Boxing Association hamwe n'omujwekyerwa omu International Boxing Association (AIBA) Marketing Commission hamwe n'omu AIBA National Federations Election Observers Commission kuruga 2021. == Omurimo == Moses atwire ari omuteezi w'ebikonde ow'okweshemeza kumara emyaka 10 kandi akasinga omudaari gw'eihanga omu mpaka za National Open Amateur Boxing Competition. Kandi nawe ataire esente omu by'obutungi bw'amaju omu Uganda, kandi nawe naayebembera Gong Records, eishomero ry'okutendeka ba DJ. == Ekitongore kya Uganda Boxing Federation == Muhangi akatooranwa nk'omwebembezi omusya w'ekitongore kya Uganda Boxing Federation omu kwezi kw'okubanza 2018.[1] Okutooranwa kwe kukaba kutarikwikirizibwa omwebembezi owabaire ariho Kenneth Gimugu owaahaireyo okushaba omu kooti enkuru kushazamu okutooranwa kwa Muhangi. Omuramuzi wa kooti enkuru Lady Justice Lydia Mugambe akasharamu arikuhagira Moses Muhangi ebiro 2 Okwa kashatu 2018.[2][3][4] Obwebembezi bwe bukaba bukiriyo nibwangaanwa kuruga omu kiraabu za boxing nka Mutajjazi Boxing Club, kiraabu eyabaire emushagikire ahabw'omwanya ogu.[5] Omu myezi ye y'okubanza omu ofiisi, Muhangi akatandikaho enteekateeka y'ebicweka bitaano (Accountability, Structures, Transparency, Discipline, Exchange programs) eyahindwire ekitongore.[6][7] Ekitongore kikareeba okweyongyera kw'omuhendo gw'abateezi b'ebikonde abehandikiise kuruga ahari 110 kuhika ahari 481 kandi amashomero agarikuhakahakana omu mpaka za boxing gakweyongyera kuruga ahari 10 kuhika ahari 27.[8][9][10] Muhangi akashaba minisita w'eby'obwegyese n'emizaano arikushaba okugabana kurungi esente z'emizaano omu mwaka gw'eby'esente 2019 - 2010. FUFA ekaba etungire obuhumbi 10 bwa Shs aha buhumbi 17.4 obw'emizaano, ekasiga ebindi bitongore by'okugabana Shs4bn kandi Shs3bn ekaza omu National Council of Sports. == Amagara ge nk'omuntu == Akazaarwa ebiro 5 Okwaikumi na kumwe 1990, omuri Mulago Kampala ahari Mwami. John Patrick Kapere na Mukyala Nakawuka Florence. Moses niwe mwana w'okubanza omu baana 7 b'abafumbo. 474f1ucn21xov9q0167qarvy6l2y6tv 7336714 7336713 2026-09-26T11:49:53Z MEvalyn 2608615 Added paragraph 7336714 wikitext text/x-wiki Moses Muhangi n'omushuubuzi Omunyayuganda kandi nawe atwire ari memba otoorainwe omu International Boxing Association hamwe n'omujwekyerwa omu International Boxing Association (AIBA) Marketing Commission hamwe n'omu AIBA National Federations Election Observers Commission kuruga 2021. == Omurimo == Moses atwire ari omuteezi w'ebikonde ow'okweshemeza kumara emyaka 10 kandi akasinga omudaari gw'eihanga omu mpaka za National Open Amateur Boxing Competition. Kandi nawe ataire esente omu by'obutungi bw'amaju omu Uganda, kandi nawe naayebembera Gong Records, eishomero ry'okutendeka ba DJ. == Ekitongore kya Uganda Boxing Federation == Muhangi akatooranwa nk'omwebembezi omusya w'ekitongore kya Uganda Boxing Federation omu kwezi kw'okubanza 2018.[1] Okutooranwa kwe kukaba kutarikwikirizibwa omwebembezi owabaire ariho Kenneth Gimugu owaahaireyo okushaba omu kooti enkuru kushazamu okutooranwa kwa Muhangi. Omuramuzi wa kooti enkuru Lady Justice Lydia Mugambe akasharamu arikuhagira Moses Muhangi ebiro 2 Okwa kashatu 2018.[2][3][4] Obwebembezi bwe bukaba bukiriyo nibwangaanwa kuruga omu kiraabu za boxing nka Mutajjazi Boxing Club, kiraabu eyabaire emushagikire ahabw'omwanya ogu.[5] Omu myezi ye y'okubanza omu ofiisi, Muhangi akatandikaho enteekateeka y'ebicweka bitaano (Accountability, Structures, Transparency, Discipline, Exchange programs) eyahindwire ekitongore.[6][7] Ekitongore kikareeba okweyongyera kw'omuhendo gw'abateezi b'ebikonde abehandikiise kuruga ahari 110 kuhika ahari 481 kandi amashomero agarikuhakahakana omu mpaka za boxing gakweyongyera kuruga ahari 10 kuhika ahari 27.[8][9][10] Muhangi akashaba minisita w'eby'obwegyese n'emizaano arikushaba okugabana kurungi esente z'emizaano omu mwaka gw'eby'esente 2019 - 2010. FUFA ekaba etungire obuhumbi 10 bwa Shs aha buhumbi 17.4 obw'emizaano, ekasiga ebindi bitongore by'okugabana Shs4bn kandi Shs3bn ekaza omu National Council of Sports. == Amagara ge nk'omuntu == Akazaarwa ebiro 5 Okwaikumi na kumwe 1990, omuri Mulago Kampala ahari Mwami. John Patrick Kapere na Mukyala Nakawuka Florence. Moses niwe mwana w'okubanza omu baana 7 b'abafumbo. Akashoma aha Uganda Martyrs Primary School Mbarara, Kibuli Secondary School ahabw'obwegyese bwe obwa O'level, kandi bwanyima yaaza omuri Kitante Hill School ahabw'obwegyese bwe obwa siniya. Ni alumnus wa Makerere University ahu yaatungire diguri ya Bachelor's omuri Statistics. 4x6612dtbqgi9x71lwxej7acqg3zs5q 7336716 7336714 2026-09-26T11:50:15Z MEvalyn 2608615 Added paragraph 7336716 wikitext text/x-wiki Moses Muhangi n'omushuubuzi Omunyayuganda kandi nawe atwire ari memba otoorainwe omu International Boxing Association hamwe n'omujwekyerwa omu International Boxing Association (AIBA) Marketing Commission hamwe n'omu AIBA National Federations Election Observers Commission kuruga 2021. == Omurimo == Moses atwire ari omuteezi w'ebikonde ow'okweshemeza kumara emyaka 10 kandi akasinga omudaari gw'eihanga omu mpaka za National Open Amateur Boxing Competition. Kandi nawe ataire esente omu by'obutungi bw'amaju omu Uganda, kandi nawe naayebembera Gong Records, eishomero ry'okutendeka ba DJ. == Ekitongore kya Uganda Boxing Federation == Muhangi akatooranwa nk'omwebembezi omusya w'ekitongore kya Uganda Boxing Federation omu kwezi kw'okubanza 2018.[1] Okutooranwa kwe kukaba kutarikwikirizibwa omwebembezi owabaire ariho Kenneth Gimugu owaahaireyo okushaba omu kooti enkuru kushazamu okutooranwa kwa Muhangi. Omuramuzi wa kooti enkuru Lady Justice Lydia Mugambe akasharamu arikuhagira Moses Muhangi ebiro 2 Okwa kashatu 2018.[2][3][4] Obwebembezi bwe bukaba bukiriyo nibwangaanwa kuruga omu kiraabu za boxing nka Mutajjazi Boxing Club, kiraabu eyabaire emushagikire ahabw'omwanya ogu.[5] Omu myezi ye y'okubanza omu ofiisi, Muhangi akatandikaho enteekateeka y'ebicweka bitaano (Accountability, Structures, Transparency, Discipline, Exchange programs) eyahindwire ekitongore.[6][7] Ekitongore kikareeba okweyongyera kw'omuhendo gw'abateezi b'ebikonde abehandikiise kuruga ahari 110 kuhika ahari 481 kandi amashomero agarikuhakahakana omu mpaka za boxing gakweyongyera kuruga ahari 10 kuhika ahari 27.[8][9][10] Muhangi akashaba minisita w'eby'obwegyese n'emizaano arikushaba okugabana kurungi esente z'emizaano omu mwaka gw'eby'esente 2019 - 2010. FUFA ekaba etungire obuhumbi 10 bwa Shs aha buhumbi 17.4 obw'emizaano, ekasiga ebindi bitongore by'okugabana Shs4bn kandi Shs3bn ekaza omu National Council of Sports. == Amagara ge nk'omuntu == Akazaarwa ebiro 5 Okwaikumi na kumwe 1990, omuri Mulago Kampala ahari Mwami. John Patrick Kapere na Mukyala Nakawuka Florence. Moses niwe mwana w'okubanza omu baana 7 b'abafumbo. Akashoma aha Uganda Martyrs Primary School Mbarara, Kibuli Secondary School ahabw'obwegyese bwe obwa O'level, kandi bwanyima yaaza omuri Kitante Hill School ahabw'obwegyese bwe obwa siniya. Ni alumnus wa Makerere University ahu yaatungire diguri ya Bachelor's omuri Statistics. Aine n'obukugu omuri LAW kuruga omu Law Development Centre, International Technical Officer for Football Boxing Certificate(IBA- international boxing association), Certificate omuri Political Science kuruga omu Kyankwanzi National training institute for the military hamwe na Political Science. m07iku1axjvh982tcnfva63zifprcim 7336724 7336716 2026-09-26T11:52:29Z MEvalyn 2608615 7336724 wikitext text/x-wiki Moses Muhangi n'omushuubuzi Omunyayuganda kandi nawe atwire ari memba otoorainwe omu International Boxing Association hamwe n'omujwekyerwa omu International Boxing Association (AIBA) Marketing Commission hamwe n'omu AIBA National Federations Election Observers Commission kuruga 2021. == Omurimo == Moses atwire ari omuteezi w'ebikonde ow'okweshemeza kumara emyaka 10 kandi akasinga omudaari gw'eihanga omu mpaka za National Open Amateur Boxing Competition. Kandi nawe ataire esente omu by'obutungi bw'amaju omu Uganda, kandi nawe naayebembera Gong Records, eishomero ry'okutendeka ba DJ. == Ekitongore kya Uganda Boxing Federation == Muhangi akatooranwa nk'omwebembezi omusya w'ekitongore kya Uganda Boxing Federation omu kwezi kw'okubanza 2018.[1] Okutooranwa kwe kukaba kutarikwikirizibwa omwebembezi owabaire ariho Kenneth Gimugu owaahaireyo okushaba omu kooti enkuru kushazamu okutooranwa kwa Muhangi. Omuramuzi wa kooti enkuru Lady Justice Lydia Mugambe akasharamu arikuhagira Moses Muhangi ebiro 2 Okwa kashatu 2018.[2][3][4] Obwebembezi bwe bukaba bukiriyo nibwangaanwa kuruga omu kiraabu za boxing nka Mutajjazi Boxing Club, kiraabu eyabaire emushagikire ahabw'omwanya ogu.[5] Omu myezi ye y'okubanza omu ofiisi, Muhangi akatandikaho enteekateeka y'ebicweka bitaano (Accountability, Structures, Transparency, Discipline, Exchange programs) eyahindwire ekitongore.[6][7] Ekitongore kikareeba okweyongyera kw'omuhendo gw'abateezi b'ebikonde abehandikiise kuruga ahari 110 kuhika ahari 481 kandi amashomero agarikuhakahakana omu mpaka za boxing gakweyongyera kuruga ahari 10 kuhika ahari 27.[8][9][10] Muhangi akashaba minisita w'eby'obwegyese n'emizaano arikushaba okugabana kurungi esente z'emizaano omu mwaka gw'eby'esente 2019 - 2010. FUFA ekaba etungire obuhumbi 10 bwa Shs aha buhumbi 17.4 obw'emizaano, ekasiga ebindi bitongore by'okugabana Shs4bn kandi Shs3bn ekaza omu National Council of Sports. == Amagara ge nk'omuntu == Akazaarwa ebiro 5 Okwaikumi na kumwe 1990, omuri Mulago Kampala ahari Mwami. John Patrick Kapere na Mukyala Nakawuka Florence. Moses niwe mwana w'okubanza omu baana 7 b'abafumbo. Akashoma aha Uganda Martyrs Primary School Mbarara, Kibuli Secondary School ahabw'obwegyese bwe obwa O'level, kandi bwanyima yaaza omuri Kitante Hill School ahabw'obwegyese bwe obwa siniya. Ni alumnus wa Makerere University ahu yaatungire diguri ya Bachelor's omuri Statistics. Aine n'obukugu omuri LAW kuruga omu Law Development Centre, International Technical Officer for Football Boxing Certificate(IBA- international boxing association), Certificate omuri Political Science kuruga omu Kyankwanzi National training institute for the military hamwe na Political Science. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 9ez0bw7cxy1akm650jareukzt8z45to 14 3814355 7336682 2026-09-26T11:43:22Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Category:Wp/grc/Ἄνθρωποι τῆς Βαρβάτης]] to [[Category:Wp/grc/Ἄνθρωποι τῆς Βαρβαδοῦς]] 7336682 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Category:Wp/grc/Ἄνθρωποι τῆς Βαρβαδοῦς]] 3ybyd11ckuz3wj7hl5fbxu519pw3iz3 14 3814356 7336685 2026-09-26T11:44:18Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Category:Wp/grc/Μουσικὴ τῆς Βαρβάτης]] to [[Category:Wp/grc/Μουσικὴ τῆς Βαρβαδοῦς]] 7336685 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Category:Wp/grc/Μουσικὴ τῆς Βαρβαδοῦς]] n5ofqacucjrp3r73htestxmtfkyzdte 14 3814357 7336689 2026-09-26T11:44:53Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Category:Wp/grc/Μουσικοὶ τῆς Βαρβάτης]] to [[Category:Wp/grc/Μουσικοὶ τῆς Βαρβαδοῦς]] 7336689 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Category:Wp/grc/Μουσικοὶ τῆς Βαρβαδοῦς]] b5nebxh29pw23xlzoqbp4fpuurtw2yo 0 3814358 7336692 2026-09-26T11:45:12Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Wp/grc/Βαρβάτη]] to [[Wp/grc/Βαρβαδώ]] 7336692 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/grc/Βαρβαδώ]] 32irw099gs3u79iwoku6zpv58pwge2v 14 3814359 7336696 2026-09-26T11:45:57Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Category:Wp/grc/Πολιτισμὸς τῆς Βαρβάτης]] to [[Category:Wp/grc/Πολιτισμὸς τῆς Βαρβαδοῦς]] 7336696 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Category:Wp/grc/Πολιτισμὸς τῆς Βαρβαδοῦς]] fr5as6nihxzrzhl9hzm0d9y6mbyvda2 828 3814360 7336697 2026-09-26T11:46:28Z ङघिञ 2644823 Created page with "-- version 20241201 from master @cawiki -- changes from previous version: -- language code mul as first fallback language, -- see [[d:Help:Default values for labels and aliases]] local p = {} -- Initialization of variables -------------------- local i18n = { -- internationalisation at [[/i18n]] ["errors"] = { ["property-not-found"] = "Property not found.", ["qualifier-not-found"] = "Qualifier not found.", }, ["datetime"] = { -- $1 is a placeholder..." 7336697 Scribunto text/plain -- version 20241201 from master @cawiki -- changes from previous version: -- language code mul as first fallback language, -- see [[d:Help:Default values for labels and aliases]] local p = {} -- Initialization of variables -------------------- local i18n = { -- internationalisation at [[/i18n]] ["errors"] = { ["property-not-found"] = "Property not found.", ["qualifier-not-found"] = "Qualifier not found.", }, ["datetime"] = { -- $1 is a placeholder for the actual number ["beforenow"] = "$1 BCE", -- how to format negative numbers for precisions 0 to 5 ["afternow"] = "$1 CE", -- how to format positive numbers for precisions 0 to 5 ["bc"] = "$1 BCE", -- how print negative years ["ad"] = "$1", -- how print 1st century AD dates [0] = "$1 billion years", -- precision: billion years [1] = "$100 million years", -- precision: hundred million years [2] = "$10 million years", -- precision: ten million years [3] = "$1 million years", -- precision: million years [4] = "$100000 years", -- precision: hundred thousand years; thousand separators added afterwards [5] = "$10000 years", -- precision: ten thousand years; thousand separators added afterwards [6] = "$1 millennium", -- precision: millennium [7] = "$1 century", -- precision: century [8] = "$1s", -- precision: decade -- the following use the format of #time parser function [9] = "Y", -- precision: year, [10] = "F Y", -- precision: month [11] = "F j, Y", -- precision: day ["hms"] = {["hours"] = "h", ["minutes"] = "m", ["seconds"] = "s"}, -- duration: xh xm xs }, ["years-old"] = {"", ""}, -- year(s) old, as in {{PLURAL:$1|singular|plural}} -- two values for most languages, up to six values for some languages -- see documentation of PLURAL magic word in your language, examples: -- ["years-old"] = {"singular", "paucal", "plural"} in Russian and other Slavic languages -- ["years-old"] = {"zero", "one", "two", "few 3-10", "many 11-99", "other 100-102"} in Arabic ["cite"] = { -- cite parameters ["title"] = "title", ["author"] = "author", ["date"] = "date", ["pages"] = "pages", ["language"] = "language", -- cite web parameters ["url"] = "url", ["website"] = "website", ["access-date"] = "access-date", ["archive-url"] = "archive-url", ["archive-date"] = "archive-date", ["publisher"] = "publisher", ["quote"] = "quote", -- cite journal parameters ["work"] = "work", ["issue"] = "issue", ["issn"] = "issn", ["doi"] = "doi" }, -- default local wiki settings ["addpencil"] = false, -- adds a pencil icon linked to Wikidata statement, planned to overwrite by Wikidata Bridge ["categorylabels"] = "", -- Category:Pages with Wikidata labels not translated (void for no local category) ["categoryprop"] = "", -- Category:Pages using Wikidata property $1 (void for no local category) ["categoryref"] = "", -- Category:Pages with references from Wikidata (void for no local category) ["addfallback"] = {}, -- additional fallback language codes ["suppressids"] = {}, -- list of Qid values to suppress ["qidlabels"] = true -- show labels as Qid if no fallback translation is available } local cases = {} -- functions for local grammatical cases defined at [[Module:Wikidata/i18n]] local required = ... -- variadic arguments from require function local wiki = { langcode = mw.language.getContentLanguage().code, module_title = required or mw.getCurrentFrame():getTitle() } local untranslated -- used in infobox modules: nil or true local _ -- variable for unused returned values, avoiding globals -- Module local functions -------------------------------------------- -- Credit to http://stackoverflow.com/a/1283608/2644759, cc-by-sa 3.0 local function tableMerge(t1, t2) for k, v in pairs(t2) do if type(v) == "table" then if type(t1[k] or false) == "table" then tableMerge(t1[k] or {}, t2[k] or {}) else t1[k] = v end else t1[k] = v end end return t1 end local function loadI18n(lang) local exist, res = pcall(require, wiki.module_title .. "/i18n") if exist and next(res) ~= nil then tableMerge(i18n, res.i18n) cases = res.cases end if lang ~= wiki.langcode then exist, res = pcall(require, wiki.module_title .. "/i18n/" .. lang) if exist and next(res) ~= nil then tableMerge(i18n, res.i18n) tableMerge(cases, res.cases) end end i18n.suppress = {} for _, id in ipairs(i18n.suppressids) do i18n.suppress[id] = true end end -- Table of language codes: requested or default and its fallbacks local function findLang(langcode) if mw.language.isKnownLanguageTag(langcode or '') == false then local cframe = mw.getCurrentFrame() local pframe = cframe:getParent() langcode = pframe and pframe.args.lang if mw.language.isKnownLanguageTag(langcode or '') == false then if not mw.title.getCurrentTitle().isContentPage then langcode = cframe:callParserFunction('int', {'lang'}) end if mw.language.isKnownLanguageTag(langcode or '') == false then langcode = wiki.langcode end end end loadI18n(langcode) local languages = mw.language.getFallbacksFor(langcode) table.insert(languages, 1, langcode) table.insert(languages, 2, "mul") -- see [[d:Help:Default values for labels and aliases]] if langcode == wiki.langcode then for _, l in ipairs(i18n.addfallback) do table.insert(languages, l) end end return languages end -- Argument is 'set' when it exists (not nil) or when it is not an empty string. local function isSet(var) return not (var == nil or (type(var) == 'string' and mw.text.trim(var) == '')) end -- Set local case to a label local function case(localcase, label, ...) if not isSet(label) then return label end if type(localcase) == "function" then return localcase(label) elseif localcase == "smallcaps" then return '<span style="font-variant: small-caps;">' .. label .. '</span>' elseif cases[localcase] then return cases[localcase](label, ...) end return label end -- get safely a serialized snak local function getSnak(statement, snaks) local ret = statement for i, v in ipairs(snaks) do if not ret then return end ret = ret[v] end return ret end -- get label with an array of fallback languages -- mw.wikibase.getLabelWithLang uses lang mul as last fallback, not the first one local function getLabelByLangs(id, languages) local label, lang for _, l in ipairs(languages) do label = mw.wikibase.getLabelByLang(id, l) if label then lang = (l == "mul" and languages[1] or l) break end end return label, lang end -- getBestStatements if bestrank=true, else getAllStatements with no deprecated local function getStatements(entityId, property, bestrank) local claims = {} if not (entityId and mw.ustring.match(property, "^P%d+$")) then return claims end if bestrank then claims = mw.wikibase.getBestStatements(entityId, property) else local allclaims = mw.wikibase.getAllStatements(entityId, property) for _, c in ipairs(allclaims) do if c.rank ~= "deprecated" then table.insert(claims, c) end end end return claims end -- Is gender femenine? true or false local function feminineGender(id) for idn in string.gmatch(id, "Q%d+") do local claims = mw.wikibase.getBestStatements(idn or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage(),'P21') local gender_id = getSnak(claims, {1, "mainsnak", "datavalue", "value", "id"}) if gender_id == nil or not (gender_id == "Q6581072" or gender_id == "Q1052281" or gender_id == "Q43445") then -- not female, transgender female or female organism return false end end return true end -- Fetch female form of label local function feminineForm(id, lang) local feminine_claims = getStatements(id, 'P2521') for _, feminine_claim in ipairs(feminine_claims) do if getSnak(feminine_claim, {'mainsnak', 'datavalue', 'value', 'language'}) == lang then return feminine_claim.mainsnak.datavalue.value.text end end end -- Add an icon for no label in requested language local function addLabelIcon(label_id, lang, uselang, icon) local ret_lang, ret_icon = '', '' if icon then if lang and lang ~= uselang then ret_lang = " ^{(" .. lang .. ")}" end if label_id and (lang == nil or lang ~= uselang) then local namespace = '' if string.sub(label_id, 1, 1) == 'P' then namespace = 'Property:' end ret_icon = " [[File:Noun Project label icon 1116097 cc mirror.svg|10px|baseline|class=skin-invert|" .. mw.message.new('Translate-taction-translate'):inLanguage(uselang):plain() .. "|link=https://www.wikidata.org/wiki/" .. namespace .. label_id .. "?uselang=" .. uselang .. "]]" untranslated = true end if isSet(i18n.categorylabels) and lang ~= uselang and uselang == wiki.langcode then ret_icon = ret_icon .. '[[' .. i18n.categorylabels .. (lang and ']]' or '/Q]]') end end return ret_lang .. ret_icon end -- editicon values: true/false (no=false), right, void defaults to i18n.addpencil -- labelicon only by parameter local function setIcons(arg, parg) local val = arg == nil and parg or arg local edit_icon, label_icon if not isSet(val) then edit_icon, label_icon = i18n.addpencil, true elseif val == false or val == "false" or val == "no" then edit_icon, label_icon = false, false else edit_icon, label_icon = val, true end return edit_icon, label_icon end -- Add an icon for editing a statement with requirements for future Wikidata Bridge local function addEditIcon(parameters) local ret = '' if parameters.editicon and parameters.id and parameters.property then local bridge_flow = parameters.editbridge and ' data-bridge-edit-flow="single-best-value"' or '' local icon_style = parameters.editicon == "right" and ' style="float: right;"' or '' ret = ' <span class="penicon"' .. bridge_flow .. icon_style .. '>' .. "[[File:Arbcom ru editing.svg|10px|baseline|" .. string.gsub(mw.message.new('Wikibase-client-data-bridge-bailout-suggestion-go-to-repo-button'):inLanguage(parameters.lang[1]):plain(), '{{WBREPONAME}}', 'Wikidata') .. "|link=https://www.wikidata.org/wiki/" .. parameters.id .. "?uselang=" .. parameters.lang[1] .. "#" .. parameters.property .. "]]" .. "</span>" if isSet(i18n.categoryprop) then ret = ret .. "[[" .. string.gsub(i18n.categoryprop, '$1', parameters.property) .. "]]" end end return ret end -- add edit icon to the last element of a table local function addEditIconTable(thetable, parameters) if #thetable == 0 or parameters.editicon == false then return thetable end local last_element = thetable[#thetable] local the_icon = addEditIcon(parameters) -- add it before last html closing tags local tags = '' local rev_element = string.reverse(last_element) for tag in string.gmatch(rev_element, '(>%l+/<)') do if string.match(rev_element, '^' .. tags .. tag) then tags = tags .. tag else break end end local last_tags = string.reverse(tags) local offset = string.find(last_element, last_tags .. '$') if offset then thetable[#thetable] = string.sub(last_element, 1, offset - 1) .. the_icon .. last_tags else thetable[#thetable] = last_element .. the_icon end return thetable end -- Escape Lua captures local function captureEscapes(text) return mw.ustring.gsub(text, "(%%%d)", "%%%1") end -- expandTemplate or callParserFunction local function expandBraces(text, formatting) if text == nil or formatting == nil then return text end -- only expand braces if provided in argument, not included in value as in Q1164668 if mw.ustring.find(formatting, '{{', 1, true) == nil then return text end if type(text) ~= "string" then text = tostring(text) end for braces in mw.ustring.gmatch(text, "{{(.-)}}") do local parts = mw.text.split(braces, "|") local title_part = parts[1] local parameters = {} for i = 2, #parts do local subparts = mw.ustring.find(parts[i], "=") if subparts then local param_name = mw.ustring.sub(parts[i], 1, subparts - 1) local param_value = mw.ustring.sub(parts[i], subparts + 1, -1) -- reconstruct broken links by parts if i < #parts and mw.ustring.find(param_value, "[[", 1, true) and not mw.ustring.find(param_value, "]]", 1, true) then parameters[param_name] = param_value local part_next = i + 1 while parts[part_next] and mw.ustring.find(parts[part_next], "]]", 1, true) do parameters[param_name] = parameters[param_name] .. "|" .. parts[part_next] part_next = part_next + 1 end else parameters[param_name] = param_value end elseif not mw.ustring.find(parts[i], "]]", 1, true) then table.insert(parameters, parts[i]) end end local braces_expanded if mw.ustring.find(title_part, ":") and mw.text.split(title_part, ":")[1] ~= mw.site.namespaces[10].name -- not a prefix Template: then braces_expanded = mw.getCurrentFrame():callParserFunction{name=title_part, args=parameters} else braces_expanded = mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title=title_part, args=parameters} end braces = mw.ustring.gsub(braces, "([%^%$%(%)%%%.%[%]%*%+%-%?])", "%%%1") -- escape magic characters braces_expanded = captureEscapes(braces_expanded) text = mw.ustring.gsub(text, "{{" .. braces .. "}}", braces_expanded) end return text end -- format data type math local function printDatatypeMath(data) return mw.getCurrentFrame():callParserFunction('#tag:math', data) end -- format data type musical-notation local function printDatatypeMusical(data, formatting) local attr = {} if formatting == 'sound' then attr.sound = 1 end return mw.getCurrentFrame():extensionTag('score', data, attr) end -- format data type string local function printDatatypeString(data, parameters) if mw.ustring.find((parameters.formatting or ''), '$1', 1, true) then -- formatting = a pattern return expandBraces(mw.ustring.gsub(parameters.formatting, '$1', {['$1'] = data}), parameters.formatting) elseif parameters.case then return case(parameters.case, data, parameters.lang[1], feminineGender(parameters.id)) end local data_number = string.match(data, "^%d+") if data_number then -- sort key by initial number and remaining string local sortkey = string.format("%019d", data_number * 1000) return data, sortkey .. string.sub(data, #data_number + 1) end return data end -- format data type tabular-data local function printDatatypeTabular(data, parameters) local icon if parameters.formatting == 'raw' then icon = "no-icon" data = string.gsub(data, '^Data:', '') -- remove prefix, i.e. see Module:Tabular data end return printDatatypeString(data, parameters), icon end -- format data type url local function printDatatypeUrl(data, parameters) if parameters.formatting == 'weblink' then local label_parts = mw.text.split(string.gsub(data, '/$', ''), '/') local label = string.gsub(label_parts[3], '^www%.', '') if #label_parts > 3 then label = label .. '…' end return '[' .. data .. ' ' .. label .. ']' end return printDatatypeString(data, parameters) end -- format data type external-id local function printDatatypeExternal(data, parameters) if parameters.formatting == 'externalid' then local p_stat = mw.wikibase.getBestStatements(parameters.property, 'P1630') -- formatter URL local p_link_pattern = getSnak(p_stat, {1, "mainsnak", "datavalue", "value"}) if p_link_pattern then local p_link = mw.ustring.gsub(p_link_pattern, '$1', {['$1'] = data}) return '[' .. p_link .. ' ' .. data .. ']' end end return printDatatypeString(data, parameters) end -- format data type commonsMedia and geo-shape local function printDatatypeMedia(data, parameters) local icon if not string.find((parameters.formatting or ''), '$1', 1, true) then icon = "no-icon" if not string.find(data, '^Data:') then data = mw.uri.encode(data, 'PATH') -- encode special characters in filename end end return printDatatypeString(data, parameters), icon end -- format data type globe-coordinate local function printDatatypeCoordinate(data, formatting) local function globes(globe_id) local globes = {['Q3134']='callisto',['Q596']='ceres',['Q15040']='dione',['Q2']='earth',['Q3303']='enceladus', ['Q3143']='europa',['Q17975']='phoebe',['Q3169']='ganymede',['Q3123']='io',['Q17958']='iapetus', ['Q308']='mercury',['Q15034']='mimas',['Q405']='moon',['Q15050']='rhea',['Q15047']='tethys', ['Q111']='mars',['Q2565']='titan',['Q3359']='triton',['Q313']='venus',['Q3030']='vesta'} return globes[globe_id] end local function roundPrecision(num, prec) if prec == nil or prec <= 0 then return num end local sig = 10^math.floor(math.log10(prec)+.5) -- significant figure from sexagesimal precision: 0.00123 -> 0.001 return math.floor(num / sig + 0.5) * sig end local precision = data.precision local latitude = roundPrecision(data.latitude, precision) local longitude = roundPrecision(data.longitude, precision) if formatting and string.find(formatting, '$lat', 1, true) and string.find(formatting, '$lon', 1, true) then local ret = mw.ustring.gsub(formatting, '$l[ao][tn]', {['$lat'] = latitude, ['$lon'] = longitude}) if string.find(formatting, '$globe', 1, true) then local myglobe = 'earth' if isSet(data.globe) then local globenum = mw.text.split(data.globe, 'entity/')[2] -- http://www.wikidata.org/wiki/Q2 myglobe = globes(globenum) or 'earth' end ret = mw.ustring.gsub(ret, '$globe', myglobe) end return expandBraces(ret, formatting) elseif formatting == 'latitude' then return latitude, "no-icon" elseif formatting == 'longitude' then return longitude, "no-icon" elseif formatting == 'dimension' then return data.dimension, "no-icon" else --default formatting='globe' if isSet(data.globe) == false or data.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then return 'earth', "no-icon" else local globenum = mw.text.split(data.globe, 'entity/')[2] return globes(globenum) or globenum, "no-icon" end end end -- Local functions for data value quantity local function unitSymbol(id, lang) -- get unit symbol or code local unit_symbol = '' if lang == wiki.langcode and pcall(require, wiki.module_title .. "/Units") then unit_symbol = require(wiki.module_title .. "/Units").getUnit(0, '', id, true) end if unit_symbol == '' then -- fetch it local claims = mw.wikibase.getBestStatements(id, 'P5061') if #claims > 0 then local langclaims = {} for _, snak in ipairs(claims) do local snak_language = getSnak(snak, {"mainsnak", "datavalue", "value", "language"}) if snak_language and not langclaims[snak_language] then -- just the first one by language langclaims[snak_language] = snak.mainsnak.datavalue.value.text end end for _, l in ipairs(lang) do if langclaims[l] then return langclaims[l] end end end end return unit_symbol end local function getUnit(amount, id, parameters) -- get unit symbol or name local suffix = '' if string.sub(parameters.formatting or '', 1, 8) == "unitcode" then -- get unit symbol local unit_symbol = unitSymbol(id, parameters.lang) if isSet(unit_symbol) then if string.sub(parameters.formatting or '', -6) == "linked" then suffix = "[[" .. (mw.wikibase.getSitelink(id) or "d:" .. id) .. "|" .. unit_symbol .. "]]" else suffix = unit_symbol end end end if suffix == '' then -- formatting=unit, or formatting=unitcode not found -- get unit label local unit_label, lang = getLabelByLangs(id, parameters.lang) if lang == wiki.langcode and pcall(require, wiki.module_title .. "/Units") then suffix = require(wiki.module_title .. "/Units").getUnit(amount, unit_label, id, false) if string.sub(parameters.formatting or '', -6) == "linked" then suffix = "[[" .. (mw.wikibase.getSitelink(id) or "d:" .. id) .. "|" .. suffix .. "]]" end else suffix = (unit_label or id) .. addLabelIcon(id, lang, parameters.lang[1], parameters.labelicon) end end if suffix ~= '' then suffix = ' ' .. suffix end return suffix end local function roundDefPrecision(in_num, factor) -- rounds out_num with significant figures of in_num (default precision) local out_num = in_num * factor if factor/60 == math.floor(factor/60) or out_num == 0 then -- sexagesimal integer or avoiding NaN return out_num end -- first, count digits after decimal mark, handling cases like '12.345e6' local exponent, prec local integer, dot, decimals, expstr = in_num:match('^(%d*)(%.?)(%d*)(.*)') local e = expstr:sub(1, 1) if e == 'e' or e == 'E' then exponent = tonumber(expstr:sub(2)) end if dot == '' then prec = -integer:match('0*$'):len() else prec = #decimals end if exponent then -- So '1230' and '1.23e3' both give prec = -1, and '0.00123' and '1.23e-3' give 5. prec = prec - exponent end -- significant figures local in_bracket = 10^-prec -- -1 -> 10, 5 -> 0.00001 local out_bracket = in_bracket * out_num / in_num out_bracket = 10^math.floor(math.log10(out_bracket)+.5) -- 1230 -> 1000, 0.00123 -> 0.001 -- round it (credit to Luc Bloom from http://lua-users.org/wiki/SimpleRound) return math.floor(out_num/out_bracket + (out_num >=0 and 1 or -1) * 0.5) * out_bracket end -- format data type quantity local function printDatatypeQuantity(data, parameters) local amount = data.amount amount = mw.ustring.gsub(amount, "%+", "") local suffix = "" local conv_amount, conv_suffix if string.sub(parameters.formatting or '', 1, 4) == "unit" or string.sub(parameters.formatting or '', 1, 8) == "duration" or parameters.convert then local unit_id = data.unit unit_id = mw.ustring.sub(unit_id, mw.ustring.find(unit_id, "Q"), -1) if string.sub(unit_id, 1, 1) == "Q" then suffix = getUnit(amount, unit_id, parameters) local convert_to if parameters.convert == "default" or parameters.convert == "default2" then local exist, units = pcall(require, wiki.module_title .. "/Units") if exist and units.convert_default and next(units.convert_default) ~= nil then convert_to = units.convert_default[unit_id] end elseif string.sub(parameters.convert or '', 1, 1) == "Q" then convert_to = parameters.convert elseif string.sub(parameters.formatting or '', 1, 8) == "duration" then convert_to = 'Q11574' -- seconds end if convert_to and convert_to ~= unit_id then -- convert units local conv_temp = { -- formulae for temperatures ºC, ºF, ªK: [from] = {[to] = 'formula'} ['Q25267'] = {['Q42289'] = '$1*1.8+32', ['Q11597'] = '$1+273.15'}, ['Q42289'] = {['Q25267'] = '($1-32)/1.8', ['Q11597'] = '($1+459.67)*5/9'}, ['Q11597'] = {['Q25267'] = '$1-273.15', ['Q42289'] = '($1-273.15)*1.8000+32.00'} } if conv_temp[unit_id] and conv_temp[unit_id][convert_to] then local amount_f = mw.getCurrentFrame():callParserFunction('#expr', mw.ustring.gsub(conv_temp[unit_id][convert_to], "$1", amount)) conv_amount = math.floor(tonumber(amount_f) + 0.5) else local conversions = getStatements(unit_id, 'P2442') -- conversion to standard unit table.insert(conversions, mw.wikibase.getBestStatements(unit_id, 'P2370')[1]) -- conversion to SI unit for _, conv in ipairs(conversions) do if conv.mainsnak.snaktype == 'value' then -- no somevalue nor novalue if conv.mainsnak.datavalue.value.unit == "http://www.wikidata.org/entity/" .. convert_to then conv_amount = roundDefPrecision(amount, tonumber(conv.mainsnak.datavalue.value.amount)) break end end end end if conv_amount then conv_suffix = getUnit(conv_amount, convert_to, parameters) end elseif parameters.convert == 'M' then local exist, units = pcall(require, wiki.module_title .. "/Units") if wiki.langcode == parameters.lang[1] and exist and units.convert2M and type(units.convert2M) == "function" then conv_amount, conv_suffix = units.convert2M(amount) conv_suffix = (conv_suffix or "").. suffix elseif tonumber(amount) > 10^8 then conv_amount = math.floor(amount/10^6 + 0.5) conv_suffix = ' M' .. mw.text.trim(suffix) end end if conv_amount and parameters.formatting == 'raw' then amount = conv_amount suffix = "" conv_amount = nil end end end local lang_obj = mw.language.new(parameters.lang[1]) local sortkey = string.format("%019d", tonumber(amount) * 1000) if string.sub(parameters.formatting or '', 1, 8) == "duration" then local sec = tonumber(conv_amount or amount) if parameters.formatting == 'duration' then return lang_obj:formatDuration(sec) elseif parameters.formatting == 'durationm:s' then local mm = math.floor(sec / 60) local ss = sec - (mm * 60) return string.format("%02d:%02d", mm, ss) else -- durationhms or durationh:m:s local intervals = {"hours", "minutes", "seconds"} local sec2table = lang_obj:getDurationIntervals(sec, intervals) sec2table["seconds"] = (sec2table["seconds"] or 0) + tonumber("." .. (tostring(sec):match("%.(%d+)") or "0")) -- add decimals local duration = '' for i, v in ipairs(intervals) do if parameters.formatting == 'durationh:m:s' then if i == 1 and sec2table[v] then duration = duration .. sec2table[v] .. ":" elseif i == 2 then duration = duration .. string.format("%02d", sec2table[v] or 0) .. ":" elseif i == 3 then local sec_str = tostring(lang_obj:formatNum(sec2table[v] or 0)) duration = duration .. (sec2table[v] < 10 and "0" or "") .. sec_str end elseif sec2table[v] then duration = duration .. lang_obj:formatNum(sec2table[v]) .. i18n.datetime.hms[v] .. (i < 3 and " " or "") end end return duration end end if parameters.case then amount = case(parameters.case, amount, parameters.lang[1], feminineGender(parameters.id)) elseif parameters.formatting ~= 'raw' then if parameters.numformat then amount = lang_obj:formatNum(tonumber(string.format(parameters.numformat, amount))) else amount = lang_obj:formatNum(tonumber(amount)) end end if conv_amount then local conv_sortkey = string.format("%019d", conv_amount * 1000) conv_amount = lang_obj:formatNum(conv_amount) if parameters.convert == 'default2' then return conv_amount .. conv_suffix .. ' (' .. amount .. suffix .. ')', conv_sortkey else return conv_amount .. conv_suffix, conv_sortkey end elseif mw.ustring.find((parameters.formatting or ''), '$1', 1, true) then -- formatting with pattern amount = mw.ustring.gsub(parameters.formatting, '$1', {['$1'] = amount}) end return amount .. suffix, sortkey end -- format data type time local function printDatatypeTime(data, parameters) -- Dates and times are stored in ISO 8601 format local timestamp = data.time if parameters.formatting == "raw" then return timestamp, timestamp end local post_format local calendar_add = "" local precision = data.precision or 11 if string.sub(timestamp, 1, 1) == '-' then post_format = i18n.datetime["bc"] elseif string.sub(timestamp, 2, 3) == '00' then post_format = i18n.datetime["ad"] elseif precision > 8 then -- calendar model local calendar_model = {["Q12138"] = "gregorian", ["Q1985727"] = "gregorian", ["Q11184"] = "julian", ["Q1985786"] = "julian"} local calendar_id = mw.text.split(data.calendarmodel, 'entity/')[2] if (timestamp < "+1582-10-15T00:00:00Z" and calendar_model[calendar_id] == "gregorian") or (timestamp > "+1582-10-04T00:00:00Z" and calendar_model[calendar_id] == "julian") then calendar_add = " ^{(" .. mw.message.new('Wikibase-time-calendar-' .. calendar_model[calendar_id]):inLanguage(parameters.lang[1]):plain() .. ")}" end end local function formatTime(form, stamp) local pattern if type(form) == "function" then pattern = form(stamp) else pattern = form end stamp = tostring(stamp) if mw.ustring.find(pattern, "$1") then return mw.ustring.gsub(pattern, "$1", stamp) elseif string.sub(stamp, 1, 1) == '-' then -- formatDate() only supports years from 0 stamp = '+' .. string.sub(stamp, 2) elseif string.sub(stamp, 1, 1) ~= '+' then -- not a valid timestamp, it is a number stamp = string.format("%04d", stamp) end local ret = mw.language.new(parameters.lang[1]):formatDate(pattern, stamp) ret = string.gsub(ret, "^(%[?%[?)0+", "%1") -- suppress leading zeros ret = string.gsub(ret, "( %[?%[?)0+", "%1") return ret end local function postFormat(t) if post_format and mw.ustring.find(post_format, "$1") then return mw.ustring.gsub(post_format, "$1", t) end return t end local intyear = tonumber(string.match(timestamp, "[+-](%d+)")) local ret = "" if precision <= 5 then -- precision is 10000 years or more local factor = 10 ^ ((5 - precision) + 4) local y2 = math.ceil(math.abs(intyear) / factor) local relative = formatTime(i18n.datetime[precision], y2) if post_format == i18n.datetime["bc"] then ret = mw.ustring.gsub(i18n.datetime.beforenow, "$1", relative) else ret = mw.ustring.gsub(i18n.datetime.afternow, "$1", relative) end local ret_number = string.match(ret, "%d+") if ret_number ~= nil then ret = mw.ustring.gsub(ret, ret_number, mw.language.new(parameters.lang[1]):formatNum(tonumber(ret_number))) end elseif precision == 6 or precision == 7 then -- millennia or centuries local card = math.floor((intyear - 1) / 10^(9 - precision)) + 1 ret = formatTime(i18n.datetime[precision], card) ret = postFormat(ret) elseif precision == 8 then -- decades local card = math.floor(math.abs(intyear) / 10) * 10 ret = formatTime(i18n.datetime[8], card) ret = postFormat(ret) elseif intyear > 9999 then -- not a valid timestamp return elseif precision == 9 or parameters.formatting == 'Y' then -- precision is year ret = formatTime(i18n.datetime[9], intyear) ret = postFormat(ret) .. calendar_add elseif precision == 10 then -- month ret = formatTime(i18n.datetime[10], timestamp .. " + 1 day") -- formatDate yyyy-mm-00 returns the previous month ret = postFormat(ret) .. calendar_add else -- precision 11, day ret = formatTime(parameters.formatting or i18n.datetime[11], timestamp) ret = postFormat(ret) .. calendar_add end return ret, timestamp end -- format data value wikibase-entityid with data types wikibase-item or wikibase-property local function printDatatypeEntity(data, parameters) local entity_id = data['id'] if parameters.formatting == 'raw' then return entity_id, entity_id end local entity_page = 'Special:EntityPage/' .. entity_id local label, lang = getLabelByLangs(entity_id, parameters.lang) local sitelink = mw.wikibase.getSitelink(entity_id) local parameter = parameters.formatting local labelcase = label or sitelink if parameters.gender == 'feminineform' then labelcase = feminineForm(entity_id, lang) or labelcase end if parameters.case ~= 'gender' then labelcase = case(parameters.case, labelcase, lang, parameters.lang[1], entity_id, parameters.id) end if labelcase == nil and i18n.qidlabels == false then return end local ret1, ret2 if parameter == 'label' then ret1 = labelcase or entity_id ret2 = labelcase or entity_id elseif parameter == 'sitelink' then ret1 = (sitelink or 'd:' .. entity_page) ret2 = sitelink or entity_id elseif mw.ustring.find((parameter or ''), '$1', 1, true) then -- formatting = a pattern ret1 = mw.ustring.gsub(parameter, '$1', labelcase or entity_id) ret1 = expandBraces(ret1, parameter) ret2 = labelcase or entity_id else if parameter == "ucfirst" or parameter == "ucinternallink" then if labelcase and lang then labelcase = mw.language.new(lang):ucfirst(labelcase) end -- only first of a list, reset formatting for next ones if parameter == "ucinterlanllink" then parameters.formatting = 'internallink' else parameters.formatting = nil -- default format end end if sitelink then ret1 = '[[' .. sitelink .. '|' .. labelcase .. ']]' ret2 = labelcase elseif label and string.match(parameter or '', 'internallink$') and not mw.wikibase.getEntityIdForTitle(label) then ret1 = '[[' .. label .. '|' .. labelcase .. ']]' ret2 = labelcase else ret1 = '[[d:' .. entity_page .. '|' .. (labelcase or entity_id) .. ']]' ret2 = labelcase or entity_id end end return ret1 .. addLabelIcon(entity_id, lang, parameters.lang[1], parameters.labelicon), ret2 end -- format data type wikibase-lexeme local function printDatatypeLexeme(data, parameters) local entity_id = data['id'] if parameters.formatting == 'raw' then return entity_id, entity_id end local lemmas = mw.wikibase.getEntity(entity_id):getLemmas() if parameters.list == 'lang' and lemmas[1][2] ~= parameters.lang[1] then return end local ret = '[[d:Special:EntityPage/' .. entity_id .. '|' .. lemmas[1][1] .. ']]' if parameters.list ~= 'lang' or (parameters.list == 'lang' and lemmas[1][2] ~= wiki.langcode) then ret = ret .. " ^{(" .. lemmas[1][2] .. ")}" end return ret, entity_id end -- format data type monolingualtext local function printDatatypeMonolingual(data, parameters) -- data fields: language [string], text [string] if parameters.list == "lang" and data["language"] ~= parameters.lang[1] then return elseif parameters.list == "notlang" and data["language"] == parameters.lang[1] then return elseif parameters.formatting == "language" or parameters.formatting == "text" then return data[parameters.formatting] end local result = data["text"] if data["language"] ~= wiki.langcode then result = mw.ustring.gsub('<span lang="$1">$2</span>', '$[12]', {["$1"]=data["language"], ["$2"]=data["text"]}) end if mw.ustring.find((parameters.formatting or ''), '$', 1, true) then -- output format defined with $text, $language result = mw.ustring.gsub(parameters.formatting, '$text', result) result = mw.ustring.gsub(result, '$language', data["language"]) end return result end local function getSnakValue(snak, parameters) parameters.editbridge = false if snak.snaktype == 'value' then -- see Special:ListDatatypes -- data value string if snak.datatype == "string" then parameters.editbridge = true -- Wikidata Bridge currently only for string values return printDatatypeString(snak.datavalue.value, parameters) elseif snak.datatype == "commonsMedia" or snak.datatype == "geo-shape" then return printDatatypeMedia(snak.datavalue.value, parameters) elseif snak.datatype == "tabular-data" then return printDatatypeTabular(snak.datavalue.value, parameters) elseif snak.datatype == "url" then return printDatatypeUrl(snak.datavalue.value, parameters) elseif snak.datatype == "external-id" then return printDatatypeExternal(snak.datavalue.value, parameters) elseif snak.datatype == 'math' then return printDatatypeMath(snak.datavalue.value) elseif snak.datatype == 'musical-notation' then return printDatatypeMusical(snak.datavalue.value, parameters.formatting) -- data types other than string value elseif snak.datatype == 'wikibase-item' or snak.datatype == 'wikibase-property' then if i18n.suppress[snak.datavalue.value.id] then return end return printDatatypeEntity(snak.datavalue.value, parameters) elseif snak.datatype == 'wikibase-lexeme' then return printDatatypeLexeme(snak.datavalue.value, parameters) elseif snak.datatype == 'monolingualtext' then return printDatatypeMonolingual(snak.datavalue.value, parameters) elseif snak.datatype == "globe-coordinate" then return printDatatypeCoordinate(snak.datavalue.value, parameters.formatting) elseif snak.datatype == "quantity" then return printDatatypeQuantity(snak.datavalue.value, parameters) elseif snak.datatype == "time" then return printDatatypeTime(snak.datavalue.value, parameters) end elseif snak.snaktype == 'novalue' then if parameters.formatting == 'raw' or parameters.shownovalue == false then return end return mw.message.new('Wikibase-snakview-snaktypeselector-novalue'):inLanguage(parameters.lang[1]):plain() elseif snak.snaktype == 'somevalue' then if parameters.formatting == 'raw' or parameters.showsomevalue == false then return end return mw.message.new('Wikibase-snakview-snaktypeselector-somevalue'):inLanguage(parameters.lang[1]):plain() end return mw.wikibase.renderSnak(snak) end local function printError(key) return '<span class="error">' .. i18n.errors[key] .. '</span>' end local function getQualifierSnak(claim, qualifierId, parameters) -- a "snak" is Wikidata terminology for a typed key/value pair -- a claim consists of a main snak holding the main information of this claim, -- as well as a list of attribute snaks and a list of references snaks if qualifierId then -- search the attribute snak with the given qualifier as key if claim.qualifiers then local qualifier = claim.qualifiers[qualifierId] if qualifier then if qualifier[1].datatype == "monolingualtext" then -- iterate over monolingualtext qualifiers to get local language for idx in pairs(qualifier) do if getSnak(qualifier[idx], {"datavalue", "value", "language"}) == parameters.lang[1] then return qualifier[idx] end end elseif parameters.list then return qualifier else return qualifier[1] end end end return nil, printError("qualifier-not-found") else -- otherwise return the main snak return claim.mainsnak end end local function getValueOfClaim(claim, qualifierId, parameters) local snak, error = getQualifierSnak(claim, qualifierId, parameters) if not snak then return nil, nil, error elseif snak[1] then -- a multi qualifier local result, sortkey = {}, {} local maxvals = tonumber(parameters.listmax) for idx in pairs(snak) do result[#result + 1], sortkey[#sortkey + 1] = getSnakValue(snak[idx], parameters) if maxvals and maxvals == #result then break end end return mw.text.listToText(result, parameters.qseparator, parameters.qconjunction), sortkey[1] else -- a property or a qualifier return getSnakValue(snak, parameters) end end local function getValueOfParentClaim(claim, qualifierId, parameters) local qids = mw.text.split(qualifierId, '/', true) local value, sortkey, valueraw = {}, {}, {} local parent_raw, value_text if qids[1] == parameters.property then parent_raw, _, _ = getValueOfClaim(claim, nil, {["formatting"]="raw", ["lang"]=parameters.lang}) else parent_raw, _, _ = getValueOfClaim(claim, qids[1], {["formatting"]="raw", ["lang"]=parameters.lang, ["list"]=true, ["qseparator"]='/', ["qconjunction"]='/'}) end if string.sub(parent_raw or '', 1, 1) == "Q" then -- protection for 'no value' local parent_qids = mw.text.split(parent_raw, '/', true) for idx, p_qid in ipairs(parent_qids) do local parent_claims = mw.wikibase.getBestStatements(p_qid, qids[2]) if parent_claims[1] then value[idx], sortkey[idx], _ = getValueOfClaim(parent_claims[1], nil, parameters) -- raw parent value needed for while/black lists, lang for avoiding an error on types other than entity valueraw[idx], _, _ = getValueOfClaim(parent_claims[1], nil, {["formatting"]="raw", ["lang"]=parameters.lang}) end end end if value[1] then value_text = mw.text.listToText(value, parameters.qseparator, parameters.qconjunction) end return value_text, sortkey[1], valueraw[1] end -- see d:Help:Sources local function getReferences(claim, parameters) if not (parameters.references or parameters.onlysourced) then return '', false end local lang = parameters.lang local maxrefs = tonumber(parameters.references) or 1 local notproperref = { ["P143"] = true, -- imported from ["P3452"] = true, -- inferred from ["P887"] = true, -- based on heuristic ["P4656"] = true -- Wikimedia import URL } local result = {} -- traverse through all references for ref in pairs(claim.references or {}) do local refparts local refs = {} local validref = true local ref_id -- traverse through all parts of the current reference for snakkey, snakval in pairs(claim.references[ref].snaks or {}) do for partkey, _ in pairs(claim.references[ref].snaks[snakkey] or {}) do if notproperref[snakkey] then -- not a proper reference validref = false break end end if validref then for snakidx = 1, #snakval do if snakidx > 1 then refparts = refparts .. ", " end if snakval[snakidx].datatype == 'external-id' then refparts = refparts or '' .. (getSnakValue(snakval[snakidx], {formatting='externalid', property=snakval[snakidx].property, lang=lang}) or '') else refparts = refparts or '' .. (getSnakValue(snakval[snakidx], {lang=lang}) or '') end end refs[snakkey] = refparts refparts = nil if snakkey == "P248" then -- stated in ref_id = getSnak(snakval, {1, "datavalue", "value", "id"}) end end end -- fill missing values with parent item if ref_id then local function refParent(qid, pid, formatting) local snak = getSnak(mw.wikibase.getBestStatements(qid, pid), {1, "mainsnak"}) return snak and getSnakValue(snak, {formatting=formatting, lang=lang}) end refs['P50'] = refs['P50'] or refParent(ref_id, 'P50', 'label') -- author refs['P407'] = refs['P407'] or refParent(ref_id, 'P407', 'label') -- language of work refs['P123'] = refs['P123'] or refParent(ref_id, 'P123', 'label') -- publisher refs['P577'] = refs['P577'] or refParent(ref_id, 'P577') -- date refs['P1433'] = refs['P1433'] or refParent(ref_id, 'P1433', 'label') -- published in refs['P304'] = refs['P304'] or refParent(ref_id, 'P304') -- page(s) refs['P433'] = refs['P433'] or refParent(ref_id, 'P433') -- issue refs['P236'] = refs['P236'] or refParent(ref_id, 'P236') -- ISSN refs['P356'] = refs['P356'] or refParent(ref_id, 'P356') -- DOI end -- get title of local templates for citing references local template_web = mw.wikibase.getSitelink('Q5637226') or "" template_web = mw.text.split(template_web, ":")[2] -- split off namespace from front local template_journal = mw.wikibase.getSitelink('Q5624899') or "" template_journal = mw.text.split(template_journal, ":")[2] local citeParams = {} if refs['P854'] and (refs['P1476'] or refs['P248']) and template_web then -- if both "reference URL" and "title" (or "stated in") are present, then use cite web template citeParams[i18n['cite']['url']] = refs['P854'] if refs['P248'] and refs['P1476'] == nil then citeParams[i18n['cite']['title']] = refs['P248']:match("^%[%[.-|(.-)%]%]") else citeParams[i18n['cite']['title']] = refs['P1476'] citeParams[i18n['cite']['website']] = refs['P248'] end citeParams[i18n['cite']['author']] = refs['P50'] citeParams[i18n['cite']['language']] = refs['P407'] citeParams[i18n['cite']['publisher']] = refs['P123'] citeParams[i18n['cite']['date']] = refs['P577'] citeParams[i18n['cite']['pages']] = refs['P304'] citeParams[i18n['cite']['access-date']] = refs['P813'] citeParams[i18n['cite']['archive-url']] = refs['P1065'] citeParams[i18n['cite']['archive-date']] = refs['P2960'] citeParams[i18n['cite']['quote']] = refs['P1683'] refparts = mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title=template_web, args=citeParams} elseif refs['P1433'] and (refs['P1476'] or refs['P248']) and template_journal then -- if both "published in" and "title" (or "stated in") are present, then use cite journal template citeParams[i18n['cite']['work']] = refs['P1433'] citeParams[i18n['cite']['title']] = refs['P1476'] or refs['P248'] citeParams[i18n['cite']['author']] = refs['P50'] citeParams[i18n['cite']['date']] = refs['P577'] citeParams[i18n['cite']['issue']] = refs['P433'] citeParams[i18n['cite']['pages']] = refs['P304'] citeParams[i18n['cite']['language']] = refs['P407'] citeParams[i18n['cite']['issn']] = refs['P236'] citeParams[i18n['cite']['doi']] = refs['P356'] refparts = mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title=template_journal, args=citeParams} elseif validref then -- raw ouput local snaksorder = claim.references[ref]["snaks-order"] local function indexed(a) for _, b in ipairs(snaksorder) do if b == a then return true end end return false end for k, _ in pairs(refs or {}) do if not indexed(k) then table.insert(snaksorder, k) end end local italics = "''" for _, k in ipairs(snaksorder) do if refs[k] then refparts = refparts and refparts .. " " or "" refparts = refparts .. mw.ustring.gsub(getLabelByLangs(k, lang) or '', "^%l", mw.ustring.upper) .. ": " refparts = refparts .. italics .. refs[k] .. italics .. "." italics = "" end end end if refparts then local ref_name = claim.references[ref].hash result[#result + 1] = mw.getCurrentFrame():extensionTag("ref", refparts, {name=ref_name}) if maxrefs and maxrefs == #result then break end end end if #result > 0 then if parameters.references then if isSet(i18n.categoryref) then result[#result + 1] = "[[" ..i18n.categoryref .. "]]" end return table.concat(result), true else return '', true end end return '', false end -- Set whitelist or blacklist values local function setWhiteOrBlackList(num_qual, args) local lists = {['whitelist']={}, ['blacklist']={}, ['ignorevalue']={}, ['selectvalue']={}} for i = 0, num_qual do for k, _ in pairs(lists) do if isSet(args[k .. i]) then lists[k][tostring(i)] = {} local pattern = 'Q%d+' if string.sub(args[k .. i], 1, 1) ~= 'Q' then pattern = '[^%p%s]+' end for q in string.gmatch(args[k .. i], pattern) do lists[k][tostring(i)][q] = true end end end end return lists['whitelist'], lists['blacklist'], lists['ignorevalue'], lists['selectvalue'] end local function tableParameters(args, parameters, column) local column_params = mw.clone(parameters) column_params.formatting = args["colformat"..column]; if column_params.formatting == "" then column_params.formatting = nil end column_params.convert = args["convert" .. column] if args["case" .. column] then column_params.case = args["case" .. column] end return column_params end local function getEntityId(args, pargs, unnamed) pargs = pargs or {} local id = args.item or args.from or (unnamed and mw.text.trim(args[1] or '') or nil) if not isSet(id) then id = pargs.item or pargs.from or (unnamed and mw.text.trim(pargs[1] or '') or nil) end if isSet(id) then if string.find(id, ":") then -- remove prefix as Property:Pid id = mw.text.split(id, ":")[2] end else id = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end return id end local function getArg(value, default, aliases) if type(value) == 'boolean' then return value elseif value == "false" or value == "no" then return false elseif value == "true" or value == "yes" then return true elseif value and aliases and aliases[value] then return aliases[value] elseif isSet(value) then return value elseif default then return default else return nil end end -- Main function claim --------------------------------------------- -- on debug console use: =p.claim{item="Q...", property="P...", ...} function p.claim(frame) local args = frame.args or frame -- via invoke or require local pargs = frame.args and frame:getParent().args or {} local is_sandbox = isSet(pargs.sandbox) if not required and is_sandbox then return require(wiki.module_title .. "/" .. mw.message.new('Sandboxlink-subpage-name'):inLanguage(wiki.langcode):plain()).claim(frame) end --If a value is already set, use it if isSet(args.value) then if args.value == 'NONE' then return else return args.value end end -- arguments local parameters = {} parameters.id = getEntityId(args, pargs) if parameters.id == nil then return end parameters.property = string.upper(args.property or "") local qualifierId = {} qualifierId[1] = getArg(string.upper(args.qualifier or args.qualifier1 or "")) local i = 2 while isSet(args["qualifier" .. i]) do qualifierId[i] = string.upper(args["qualifier" .. i]) i = i + 1 end parameters.formatting = getArg(args.formatting) parameters.convert = getArg(args.convert) parameters.numformat = getArg(args.numformat) parameters.case = args.case parameters.list = getArg(args.list, true, {firstrank='bestrank'}) parameters.listmax = args.listmax parameters.listrank = getArg(args.listrank) if type(parameters.list) == "number" then -- backwards compatibility parameters.listmax = parameters.listmax or parameters.list parameters.list = true elseif parameters.list == "bestrank" then parameters.listrank = parameters.listrank or "bestrank" parameters.list = true end parameters.shownovalue = getArg(args.shownovalue, true) parameters.showsomevalue = getArg(args.showsomevalue, true) parameters.separator = getArg(args.separator) parameters.conjunction = getArg(args.conjunction, parameters.separator) parameters.qseparator = getArg(args.qseparator, parameters.separator) parameters.qconjunction = getArg(args.qconjunction, parameters.conjunction) local sorting_col = args.tablesort local sorting_up = (args.sorting or "") ~= "-1" local rowformat = args.rowformat parameters.references = getArg(args.references, false) parameters.onlysourced = getArg(args.onlysourced, false) local showerrors = args.showerrors local default = args.default if default then showerrors = nil end parameters.lang = findLang(args.lang) if parameters.formatting == "raw" then parameters.editicon, parameters.labelicon = false, false else parameters.editicon, parameters.labelicon = setIcons(args.editicon, pargs.editicon) -- needs loadI18n by findLand end -- fetch property local claims = {} local bestrank = parameters.listrank == 'bestrank' and parameters.list ~= 'lang' for p in string.gmatch(parameters.property, 'P%d+') do claims = getStatements(parameters.id, p, bestrank) if #claims > 0 then parameters.property = p break end end if #claims == 0 then local ret = showerrors and printError("property-not-found") or default return ret, args.query == 'num' and 0 or '' end -- defaults for table local preformat, postformat = "", "" local whitelisted = false local whitelist, blacklist, ignorevalue, selectvalue = {}, {}, {}, {} if parameters.formatting == "table" then parameters.separator = parameters.separator or "<br />" parameters.conjunction = parameters.conjunction or "<br />" parameters.qseparator = getArg(args.qseparator, mw.message.new('Comma-separator'):inLanguage(parameters.lang[1]):plain()) parameters.qconjunction = getArg(args.qconjunction, parameters.qseparator) if not rowformat then rowformat = "$0 ($1" i = 2 while qualifierId[i] do rowformat = rowformat .. ", $" .. i i = i + 1 end rowformat = rowformat .. ")" elseif mw.ustring.find(rowformat, "^[*#]") then parameters.separator = "</li><li>" parameters.conjunction = "</li><li>" if mw.ustring.match(rowformat, "^[*#]") == "*" then preformat = "<ul><li>" postformat = "</li></ul>" else preformat = "<ol><li>" postformat = "</li></ol>" end rowformat = mw.ustring.gsub(rowformat, "^[*#] ?", "") end -- set whitelist and blacklist values whitelist, blacklist, ignorevalue, selectvalue = setWhiteOrBlackList(#qualifierId, args) local next = next if next(whitelist) ~= nil then whitelisted = true end end -- set feminine case if gender is requested local itemgender = args.itemgender local idgender if itemgender then if string.match(itemgender, "^P%d+$") then local snak_id = getSnak(mw.wikibase.getBestStatements(parameters.id, itemgender), {1, "mainsnak", "datavalue", "value", "id"}) if snak_id then idgender = snak_id end elseif string.match(itemgender, "^Q%d+$") then idgender = itemgender end end local gender_requested = false if parameters.case == "gender" or idgender then gender_requested = true elseif parameters.formatting == "table" then for i=0, #qualifierId do if args["case" .. i] and args["case" .. i] == "gender" then gender_requested = true break end end end if gender_requested then if feminineGender(idgender or parameters.id) then parameters.gender = "feminineform" end end -- get initial sort indices local sortindices = {} for idx in pairs(claims) do sortindices[#sortindices + 1] = idx end -- sort by claim rank local comparator = function(a, b) local rankmap = { deprecated = 2, normal = 1, preferred = 0 } local ranka = rankmap[claims[a].rank or "normal"] .. string.format("%08d", a) local rankb = rankmap[claims[b].rank or "normal"] .. string.format("%08d", b) return ranka < rankb end table.sort(sortindices, comparator) local result, result2, result_query local error if parameters.list or parameters.formatting == "table" then -- convert LF to line feed, <br /> may not work on some cases parameters.separator = parameters.separator == "LF" and "\010" or parameters.separator parameters.conjunction = parameters.conjunction == "LF" and "\010" or parameters.conjunction -- i18n separators parameters.separator = parameters.separator or mw.message.new('Comma-separator'):inLanguage(parameters.lang[1]):plain() parameters.conjunction = parameters.conjunction or (mw.message.new('And'):inLanguage(parameters.lang[1]):plain() .. mw.message.new('Word-separator'):inLanguage(parameters.lang[1]):plain()) -- iterate over all elements and return their value (if existing) local value, valueq local sortkey, sortkeyq local values = {} local sortkeys = {} local refs = {} local rowlist = {} -- rows to list with whitelist or blacklist for idx in pairs(claims) do local claim = claims[sortindices[idx]] local reference = {} if not whitelisted then rowlist[idx] = true end if parameters.formatting == "table" then local params = tableParameters(args, parameters, "0") value, sortkey, error = getValueOfClaim(claim, nil, params) if value then values[#values + 1] = {} sortkeys[#sortkeys + 1] = {} refs[#refs + 1] = {} if whitelist["0"] or blacklist["0"] then local valueraw, _, _ = getValueOfClaim(claim, nil, {["formatting"]="raw", ["lang"]=params.lang}) if whitelist["0"] and whitelist["0"][valueraw or ""] then rowlist[#values] = true elseif blacklist["0"] and blacklist["0"][valueraw or ""] then rowlist[#values] = false end end for i, qual in ipairs(qualifierId) do local j = tostring(i) params = tableParameters(args, parameters, j) local valueq, sortkeyq, valueraw if qual == parameters.property then -- hack for getting the property with another formatting, i.e. colformat1=raw valueq, sortkeyq, _ = getValueOfClaim(claim, nil, params) else for q in mw.text.gsplit(qual, '%s*OR%s*') do if string.find(q, ".+/.+") then valueq, sortkeyq, valueraw = getValueOfParentClaim(claim, q, params) elseif string.find(q, "^/.+") then local claim2 = getStatements(parameters.id, string.sub(q, 2), bestrank) if #claim2 > 0 then -- only first value of a property as alternative to a qualifier -- multiple values may not be related to a given raw of the table valueq, sortkeyq, _ = getValueOfClaim(claim2[1], nil, params) end else valueq, sortkeyq, _ = getValueOfClaim(claim, q, params) end if valueq then qual = q break end end end values[#values]["col" .. j] = valueq sortkeys[#sortkeys]["col" .. j] = sortkeyq or valueq if whitelist[j] or blacklist[j] or ignorevalue[j] or selectvalue[j] then valueq = valueraw or getValueOfClaim(claim, qual, {["formatting"]="raw", ["lang"]=params.lang, ["list"]=params.list}) if valueq then if whitelist[j] then for k, v in pairs(whitelist[j]) do if v and string.find(valueq, k, 1, true) then rowlist[#values] = true end end elseif blacklist[j] then for k, v in pairs(blacklist[j]) do if v and string.find(valueq, k, 1, true) then rowlist[#values] = false end end elseif ignorevalue[j] then for k, v in pairs(ignorevalue[j]) do if v and string.find(valueq, k, 1, true) then values[#values]["col" .. j] = nil end end elseif selectvalue[j] then local selected for k, v in pairs(selectvalue[j]) do if v and string.find(valueq, k, 1, true) then selected = true end end if selected == nil then values[#values]["col" .. j] = nil end end end end end end else value, sortkey, error = getValueOfClaim(claim, qualifierId[1], parameters) values[#values + 1] = {} sortkeys[#sortkeys + 1] = {} refs[#refs + 1] = {} end if not value and showerrors then value = error end if value then if (parameters.references or parameters.onlysourced) and claim.references then reference = claim.references end refs[#refs]["col0"] = reference values[#values]["col0"] = value sortkeys[#sortkeys]["col0"] = sortkey or value end end -- sort and format results sortindices = {} for idx in pairs(values) do sortindices[#sortindices + 1] = idx end if sorting_col then local sorting_table = mw.text.split(sorting_col, '%D+') local comparator = function(a, b) local valuea, valueb local i = 1 while valuea == valueb and i <= #sorting_table do valuea = sortkeys[a]["col" .. sorting_table[i]] or '' valueb = sortkeys[b]["col" .. sorting_table[i]] or '' i = i + 1 end if sorting_up then return valueb > valuea end return valueb < valuea end table.sort(sortindices, comparator) end local maxvals = tonumber(parameters.listmax) result = {} for idx in pairs(values) do local valuerow = values[sortindices[idx]] local reference, valid_ref = getReferences({["references"] = refs[sortindices[idx]]["col0"]}, parameters) value = valuerow["col0"] if parameters.formatting == "table" then if not rowlist[sortindices[idx]] then value = nil else local rowformatting = rowformat .. "$" -- fake end character added for easy gsub value = mw.ustring.gsub(rowformatting, "$0", {["$0"] = value}) value = mw.ustring.gsub(value, "$R0", reference) -- add reference for i, _ in ipairs(qualifierId) do local valueq = valuerow["col" .. i] if args["rowsubformat" .. i] and isSet(valueq) then -- add fake end character $ -- gsub $i not followed by a number so $1 doesn't match $10, $11... -- remove fake end character valueq = captureEscapes(valueq) valueq = mw.ustring.gsub(args["rowsubformat" .. i] .. "$", "$" .. i .. "(%D)", valueq .. "%1") valueq = string.sub(valueq, 1, -2) rowformatting = mw.ustring.gsub(rowformatting, "$" .. i .. "(%D)", args["rowsubformat" .. i] .. "%1") end valueq = valueq and captureEscapes(valueq) or '' value = mw.ustring.gsub(value, "$" .. i .. "(%D)", valueq .. "%1") end value = string.sub(value, 1, -2) -- remove fake end character value = expandBraces(value, rowformatting) end elseif value then value = expandBraces(value, parameters.formatting) value = value .. reference end if isSet(value) and (not parameters.onlysourced or (parameters.onlysourced and valid_ref)) then result[#result + 1] = value if not parameters.list or (maxvals and maxvals == #result) then break end end end if args.query == 'num' then result_query = #result end if #result > 0 then if parameters.formatting == 'table' then result = addEditIconTable(result, parameters) -- in a table, add edit icon on last element end result = preformat .. mw.text.listToText(result, parameters.separator, parameters.conjunction) .. postformat else result = '' end else -- return first element local claim = claims[sortindices[1]] result, result2, error = getValueOfClaim(claim, qualifierId[1], parameters) if result then local ref, valid_ref = getReferences(claim, parameters) if parameters.onlysourced and valid_ref == false then result = nil else result = result .. ref end end if args.query == 'num' then result_query = result and 1 or 0 end end if isSet(result) then if not (parameters.formatting == 'table' or (result2 and result2 == 'no-icon')) then -- add edit icon, except table added previously and except explicit no-icon internal flag result = result .. addEditIcon(parameters) end else if showerrors then result = error else result = default end end if args.query == 'untranslated' and required and not is_sandbox then result_query = untranslated end return result, result_query or '' end -- Local functions for getParentValues ----------------------- local function uc_first(word) if word == nil then return end return mw.ustring.upper(mw.ustring.sub(word, 1, 1)) .. mw.ustring.sub(word, 2) end local function getPropertyValue(id, property, parameter, langs, labelicon, case) local snaks = mw.wikibase.getBestStatements(id, property) local mysnak = getSnak(snaks, {1, "mainsnak"}) if mysnak == nil then return end local entity_id local result = '-' -- default for 'no value' if mysnak.datavalue then entity_id = "Q" .. tostring(mysnak.datavalue.value['numeric-id']) result, _ = getSnakValue(mysnak, {formatting=parameter, lang=langs, labelicon=labelicon, case=case}) end return entity_id, result end local function getParentObjects(id, prop_format, label_format, languages, propertySupString, propertyLabel, propertyLink, label_show, labelicon0, labelicon1, upto_number, upto_label, upto_value, last_only, grammatical_case, include_self) local propertySups = mw.text.split(propertySupString, '[^P%d]') local maxloop = 10 if upto_number then maxloop = upto_number elseif next(upto_label) or next(upto_value) then maxloop = 50 end local labels_filter = next(label_show) local result = {} local id_value = id for iter = 1, maxloop do local link, label, labelwicon, linktext, id_label for _, propertySup in pairs(propertySups) do local _id_value, _link = getPropertyValue(id_value, propertySup, prop_format, languages, labelicon1, grammatical_case) if _id_value and _link then id_value = _id_value; link = _link break end end if not id_value or not link then break end if propertyLink then _, linktext = getPropertyValue(id_value, propertyLink, "label", languages) if linktext then link = mw.ustring.gsub(link, "%[%[(.*)%|.+%]%]", "[[%1|" .. linktext .. "]]") end end id_label, label = getPropertyValue(id_value, propertyLabel, label_format, languages, false, "infoboxlabel") if labelicon0 then _, labelwicon = getPropertyValue(id_value, propertyLabel, label_format, languages, labelicon0, "infoboxlabel") else labelwicon = label end if labels_filter == nil or (label_show[id_label] or label_show[label]) then result[#result + 1] = {labelwicon, link} label_show[id_label or 'none'], label_show[label or 'none'] = nil, nil -- only first label found end if upto_label[id_label] or upto_label[label] or upto_value[id_value] then break end end if last_only then result = {result[#result]} end if include_self then local label_self, link_self _, label_self = getPropertyValue(id, propertyLabel, label_format, languages, labelicon0, "infoboxlabel") link_self, _ = getLabelByLangs(id, languages) table.insert(result, 1, {label_self, link_self}) end return result end local function parentObjectsToString(result, rowformat, cascade, sorting) local ret = {} local first = 1 local last = #result local iter = 1 if sorting == "-1" then first = #result; last = 1; iter = -1 end for i = first, last, iter do local rowtext = mw.ustring.gsub(rowformat, "$[01]", {["$0"] = result[i][1], ["$1"] = result[i][2]}) ret[#ret + 1] = expandBraces(rowtext, rowformat) end if cascade then local direction = mw.language.new(wiki.langcode):isRTL() and "right" or "left" local suffix = "" for i = 1, #ret do ret[i] = '<ul style="line-height:100%; margin-' .. direction .. ':0.45em; padding-' .. direction .. ':0;"><li>' .. ret[i] suffix = suffix .. '</li></ul>' end ret[#ret] = ret[#ret] .. suffix end return ret end -- Returns pairs of parent label and property value fetching a recursive tree function p.getParentValues(frame) local args = frame.args or frame -- via invoke or require local pargs = frame.args and frame:getParent().args or {} if not required and isSet(pargs.sandbox) then return require(wiki.module_title .. "/" .. mw.message.new('Sandboxlink-subpage-name'):inLanguage(wiki.langcode):plain()).getParentValues(frame) end local id = getEntityId(args, pargs) if id == nil then return end local languages = findLang(args.lang) local propertySup = getArg(args.property, "P131") --administrative entity local propertyLabel = getArg(args.label, "P31") --instance local propertyLink = getArg(args.valuetext) local property_format = getArg(args.formatting) local label_format = getArg(args.labelformat, "label") local upto_number = getArg(args.upto) local last_only = getArg(args.last_only, false) local editicon, labelicon = setIcons(args.editicon, pargs.editicon) local include_self = getArg(args.include_self, false) local case = getArg(args.case) local upto_label = {} for q in string.gmatch(args.uptolabelid or '', 'Q%d+') do upto_label[q] = true end if type(tonumber(upto_number)) == "number" then upto_number = tonumber(upto_number) elseif type(upto_number) == 'string' then upto_number = nil require(wiki.module_title .. '/debug').track('upto') -- replace upto by uptolabelid end local upto_value = {} for q in string.gmatch(args.uptovalueid or args.uptolinkid or '', 'Q%d+') do upto_value[q] = true end local label_show = {} for q in string.gmatch(args.showlabelid or '', 'Q%d+') do label_show[q] = true end for _, v in ipairs(mw.text.split(args.labelshow or '', "/")) do if v ~= '' then label_show[uc_first(v)] = true require(wiki.module_title .. '/debug').track('labelshow') -- replace labelshow by showlabelid end end local rowformat = args.rowformat; if not isSet(rowformat) then rowformat = "$0 = $1" end local labelicon0, labelicon1 = labelicon, labelicon if string.find(label_format, '{{.*$0.*}}') or (string.find(rowformat, '{{.*$0.*}}') and label_format ~= 'raw') then labelicon0 = false end local result = getParentObjects(id, property_format, label_format, languages, propertySup, propertyLabel, propertyLink, label_show, labelicon0, labelicon1, upto_number, upto_label, upto_value, last_only, case, include_self) if #result == 0 then return end local separator = args.separator; if not isSet(separator) then separator = "<br />" end local sorting = args.sorting; if sorting == "" then sorting = nil end local cascade = (args.cascade == "true" or args.cascade == "yes") local ret = parentObjectsToString(result, rowformat, cascade, sorting) ret = addEditIconTable(ret, {property=propertySup, editicon=editicon, id=id, lang=languages}) return mw.text.listToText(ret, separator, separator) end -- Link with a parent label -------------------- function p.linkWithParentLabel(frame) local pargs = frame.args and frame:getParent().args or {} if not required and isSet(pargs.sandbox) then return require(wiki.module_title .. "/" .. mw.message.new('Sandboxlink-subpage-name'):inLanguage(wiki.langcode):plain()).linkWithParentLabel(frame) end local args = {} if frame.args then for k, v in pairs(frame.args) do -- metatable args[k] = v end else args = frame -- via require end if isSet(args.value) then return args.value end -- get id value of property/qualifier local largs = mw.clone(args) largs.list = tonumber(args.list) and args.list or true largs.formatting = "raw" largs.separator = "/·/" largs.editicon = false local items_list, _ = p.claim(largs) if not isSet(items_list) then return end local items_table = mw.text.split(items_list, "/·/", true) -- get internal link of property/qualifier largs.formatting = "internallink" local link_list, _ = p.claim(largs) local link_table = mw.text.split(link_list, "/·/", true) -- get label of parent property local parent_claim = getSnak(getStatements(items_table[1], args.parent, true), {1, "mainsnak", "datatype"}) if parent_claim == 'monolingualtext' then largs.formatting = nil largs.list = 'lang' else largs.formatting = "label" largs.list = false end largs.property = args.parent largs.qualifier = nil for i, v in ipairs(items_table) do largs.item = v local link_label, _ = p.claim(largs) if isSet(link_label) then link_table[i] = mw.ustring.gsub(link_table[i] or '', "%[%[(.*)%|.+%]%]", "[[%1|" .. link_label .. "]]") end end args.editicon, _ = setIcons(args.editicon, pargs.editicon) args.id = getEntityId(args, pargs) args.lang = findLang(args.lang) return mw.text.listToText(link_table) .. addEditIcon(args) end -- Calculate number of years old ---------------------------- function p.yearsOld(frame) if not required and frame.args and isSet(frame:getParent().args.sandbox) then return require(wiki.module_title .. "/" .. mw.message.new('Sandboxlink-subpage-name'):inLanguage(wiki.langcode):plain()).yearsOld(frame) end local args = frame.args or frame -- via invoke or require local pargs = frame.args and frame:getParent().args or {} local id = getEntityId(args, pargs) if id == nil then return end local lang = mw.language.new('en') local function getBestValue(id, prop) return getSnak(mw.wikibase.getBestStatements(id, prop), {1, "mainsnak", "datavalue", "value"}) end local birth = getBestValue(id, 'P569') if type(birth) ~= 'table' or birth.time == nil or birth.precision == nil or birth.precision < 8 then return end local death = getBestValue(id, 'P570') if type(death) ~= 'table' or death.time == nil or death.precision == nil then death = {['time'] = lang:formatDate('c'), ['precision'] = 11} -- current date elseif death.precision < 8 then return end local dates = {} dates[1] = {['min'] = {}, ['max'] = {}, ['precision'] = birth.precision} dates[1].min.year = tonumber(mw.ustring.match(birth.time, "^[+-]?%d+")) dates[1].min.month = tonumber(mw.ustring.match(birth.time, "-(%d%d)-")) dates[1].min.day = tonumber(mw.ustring.match(birth.time, "-(%d%d)T")) dates[1].max = mw.clone(dates[1].min) dates[2] = {['min'] = {}, ['max'] = {}, ['precision'] = death.precision} dates[2].min.year = tonumber(mw.ustring.match(death.time, "^[+-]?%d+")) dates[2].min.month = tonumber(mw.ustring.match(death.time, "-(%d%d)-")) dates[2].min.day = tonumber(mw.ustring.match(death.time, "-(%d%d)T")) dates[2].max = mw.clone(dates[2].min) for i, d in ipairs(dates) do if d.precision == 10 then -- month d.min.day = 1 local timestamp = string.format("%04d", tostring(math.abs(d.max.year))) .. string.format("%02d", tostring(d.max.month)) .. "01" d.max.day = tonumber(lang:formatDate("j", timestamp .. " + 1 month - 1 day")) elseif d.precision < 10 then -- year or decade d.min.day = 1 d.min.month = 1 d.max.day = 31 d.max.month = 12 if d.precision == 8 then -- decade d.max.year = d.max.year + 9 end end end local function age(d1, d2) local years = d2.year - d1.year if d2.month < d1.month or (d2.month == d1.month and d2.day < d1.day) then years = years - 1 end if d2.year > 0 and d1.year < 0 then years = years - 1 -- no year 0 end return years end local old_min = age(dates[1].max, dates[2].min) local old_max = age(dates[1].min, dates[2].max) local old, old_expr if old_min == 0 and old_max == 0 then old = "< 1" old_max = 1 -- expression in singular elseif old_min == old_max then old = old_min else old = old_min .. "/" .. old_max end if args.formatting == 'unit' then local langs = findLang(args.lang) local yo local yo_pl = {} if langs[1] == wiki.langcode then yo_pl = i18n["years-old"] end if not isSet(yo_pl[2]) then local yo_label, _ = getLabelByLangs('Q24564698', langs) yo_pl = {yo_label, yo_label} end yo = mw.language.new(langs[1]):plural(old_max, yo_pl) if mw.ustring.find(yo, '$1', 1, true) then old_expr = mw.ustring.gsub(yo, "$1", old) else old_expr = old .. '&nbsp;' .. yo end elseif args.formatting then old_expr = expandBraces(mw.ustring.gsub(args.formatting, '$1', old), args.formatting) else old_expr = old end return old_expr end -- Gets a label in a given language (content language by default) or its fallbacks, optionnally linked. function p.getLabel(frame) local args = frame.args or frame -- via invoke or require local pargs = frame.args and frame:getParent().args or {} if not required and isSet(pargs.sandbox) then return require(wiki.module_title .. "/" .. mw.message.new('Sandboxlink-subpage-name'):inLanguage(wiki.langcode):plain()).getLabel(frame) end local id = getEntityId(args, pargs, 1) if id == nil then return end local languages = findLang(args.lang) local labelicon = false if mw.wikibase.isValidEntityId(id) then _, labelicon = setIcons(args.editicon, pargs.editicon) end local label_icon = '' local label, lang if args.label then label = args.label else -- exceptions or labels fixed local exist, labels = pcall(require, wiki.module_title .. "/labels" .. (languages[1] == wiki.langcode and '' or '/' .. languages[1])) if exist and labels.infoboxLabelsFromId and next(labels.infoboxLabelsFromId) ~= nil then label = labels.infoboxLabelsFromId[id] end if label == nil then label, lang = getLabelByLangs(id, languages) if label then if isSet(args.itemgender) then if feminineGender(args.itemgender) then label = feminineForm(id, lang) or label end local _, items_g = string.gsub(args.itemgender, "Q%d+", "") if not isSet(args.case) and items_g > 1 then args.case = "plural" end end label = mw.language.new(lang):ucfirst(mw.text.nowiki(label)) -- sanitize if args.case then label = case(args.case, label, lang) end end label_icon = addLabelIcon(id, lang, languages[1], labelicon) end end local linked = args.linked local ret2 = required and untranslated or '' if isSet(linked) and linked ~= "no" then local article = mw.wikibase.getSitelink(id) or ("d:Special:EntityPage/" .. id) return "[[" .. article .. "|" .. (label or id) .. "]]" .. label_icon, ret2 else return (label or id) .. label_icon, ret2 end end -- Utilities ----------------------------- -- See also module ../debug. -- Copied from Module:Wikibase function p.getSiteLink(frame) local args = frame.args or frame -- via invoke or require local pargs = frame.args and frame:getParent().args or {} local id = getEntityId(args, pargs, 1) if id == nil then return end return mw.wikibase.getSitelink(id, mw.text.trim(args[2] or '')) end -- Helper function for the default language code used function p.lang(frame) local lang = frame and frame.args[1] -- nil via require return findLang(lang)[1] end -- Number of statements function p.numStatements(frame) local args = frame.args or frame -- via invoke or require local pargs = frame.args and frame:getParent().args or {} local id = getEntityId(args, pargs) if id == nil then return 0 end local prop = mw.text.trim(args[1] or '') local num = {} if not isSet(prop) then local largs = {} for k, v in pairs(pargs) do largs[k] = v end for k, v in pairs(args) do largs[k] = v end largs.query = 'num' _, num = p.claim(largs) return num elseif args[2] then -- qualifier local qual = mw.text.trim(args[2]) local values = p.claim{item=id, property=prop, qualifier=qual, formatting='raw', separator='/·/'} if values then num = mw.text.split(values, '/·/') end else num = mw.wikibase.getBestStatements(id, prop) end return #num end -- Returns true if property datavalue is found excluding novalue/somevalue function p.validProperty(frame) local args = frame.args or frame -- via invoke or require local pargs = frame.args and frame:getParent().args or {} local item = getEntityId(args, pargs) if item == nil then return end local property = mw.text.trim(args[1]) local prop_data = getSnak(mw.wikibase.getBestStatements(item, property), {1, "mainsnak", "datavalue"}) return prop_data and true or nil end function p.editAtWikidata(frame) local args = frame.args or frame -- via invoke or require local pargs = frame.args and frame:getParent().args or {} local value = isSet(args[1]) if value then return end local param = {} param.id = getEntityId(args, pargs) param.property = args.property param.lang = findLang(args.lang) param.editicon, _ = setIcons(args.editicon) return addEditIcon(param) end function p.formatNum(frame) local num = tonumber(mw.text.trim(frame.args[1])) local lang = findLang(mw.text.trim(frame.args[2])) return mw.language.new(lang[1]):formatNum(num) end return p iup6wx6k6l79g5cnjiu1118r3dngjg1 14 3814361 7336701 2026-09-26T11:47:16Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Category:Wp/grc/Πόλεις τῆς Βαρβάτης]] to [[Category:Wp/grc/Πόλεις τῆς Βαρβαδοῦς]] 7336701 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Category:Wp/grc/Πόλεις τῆς Βαρβαδοῦς]] 94mzu0iz43hhkso1nr3x8fnro2j2en0 14 3814362 7336705 2026-09-26T11:47:38Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Category:Wp/grc/Οἰκούμενοι τόποι τῆς Βαρβάτης]] to [[Category:Wp/grc/Οἰκούμενοι τόποι τῆς Βαρβαδοῦς]] 7336705 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Category:Wp/grc/Οἰκούμενοι τόποι τῆς Βαρβαδοῦς]] 558cuxbza1jdp6n3y9fx2c3jg7az1y3 14 3814363 7336710 2026-09-26T11:48:03Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Category:Wp/grc/Βαρβάτη]] to [[Category:Wp/grc/Βαρβαδώ]] 7336710 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Category:Wp/grc/Βαρβαδώ]] d1v9b3i1u1pub25orx5wcj36737qsvd 14 3814364 7336712 2026-09-26T11:48:26Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Category:Wp/grc/Βαρβαδώ]] to [[Category:Wp/grc/Βαρβαδώς]] 7336712 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Category:Wp/grc/Βαρβαδώς]] ta1hc26qbdskwwi27srgasjtacv4m2g 0 3814365 7336720 2026-09-26T11:50:57Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Wp/grc/Βαρβαδώ]] to [[Wp/grc/Βαρβαδώς]] 7336720 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/grc/Βαρβαδώς]] ljdduez7ajc52oyh8b9ohbosj7f7k7b 0 3814366 7336727 2026-09-26T11:53:34Z Alhamzetou 2703422 Created page with "Farka ga tee adabba kaŋ ga bayrandi aduɲɲaa ra, nga nafaa si harandi ka ben, hanoo hane a goo biirumawey ra kaŋ d'i ga naaru ka koy nongu moorey ra , i g'a ka šattaa ka maamala jinay sanbu sanda yoowey takaa, farka ga gaabi, a ga hin jaraw, cimi a si adabbawey ra kaŋ ga ŋaandi ir laboo ra, amma a ga ŋaandi Maali koyra foyaŋ ra, ir do a ga neerandi , boro ga nooroo ka muraadu kul tee kaŋ nooru g'a tee ,adabba koyey nda hondu borey si hin farka jaŋay ngi ha..." 7336727 wikitext text/x-wiki Farka ga tee adabba kaŋ ga bayrandi aduɲɲaa ra, nga nafaa si harandi ka ben, hanoo hane a goo biirumawey ra kaŋ d'i ga naaru ka koy nongu moorey ra , i g'a ka šattaa ka maamala jinay sanbu sanda yoowey takaa, farka ga gaabi, a ga hin jaraw, cimi a si adabbawey ra kaŋ ga ŋaandi ir laboo ra, amma a ga ŋaandi Maali koyra foyaŋ ra, ir do a ga neerandi , boro ga nooroo ka muraadu kul tee kaŋ nooru g'a tee ,adabba koyey nda hondu borey si hin farka jaŋay ngi hari zarjaroo se, nga nd’i ga hugey ganandi alwaatey bande , farkay torka goo kaŋ farkay m’a cendi , garey cinaroo ra farkay torka nd'i ga labu, har,i tondi sanbu, a ga hima ir ma lakkal daŋ ir farkey se. poe5mgigytwvl2weopqtc6oy8561nki